వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Package Package talk Event Event talk Topic 0 786 4991694 4786553 2026-10-30T11:08:08Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991694 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = గుంటూరు జిల్లా | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline = Undavalli caves.jpg | image_alt = | image_caption = . [[ఉండవల్లి గుహలు]] | nickname = | map_alt = | map_caption = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 8 | mapframe-wikidata = yes | image_map = Guntur in Andhra Pradesh (India).svg | coordinates = {{coord|16.3 |80.45|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారత దేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[కోస్తా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం|ముఖ్యపట్టణం]] | seat = [[గుంటూరు]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[జిల్లా కలెక్ఠరు]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 2443 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2091000 | population_as_of = 2011 | pop-growth = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికారిక]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = 0863 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = (పురుషులు) అక్షరాస్యత | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = (స్త్రీలు) అక్షరాస్యత | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank6_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website = https://www.guntur.ap.gov.in/ | footnotes = }} '''గుంటూరు జిల్లా,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని కోస్తా ప్రాంతంలో ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> దీని ముఖ్యపట్టణం [[గుంటూరు]]. రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]]. విద్యా కేంద్రంగా అనాది నుండి పేరు పొందింది. [[పొగాకు]], [[మిరప]] జిల్లా ప్రధాన వ్యవసాయ ఎగుమతులు. 2022 లో జిల్లాల మార్పులలో భాగంగా, ఈ జిల్లాలోని భూభాగాలను కొత్తగా ఏర్పడిన [[బాపట్ల జిల్లా]], [[పల్నాడు జిల్లా]]లలో కలిపారు.{{maplink|type=shape}} == 2022 లో విభజన పూర్వపు జిల్లా చరిత్ర== {{చారిత్రిక సమాచారం ఆవశ్యకం}} [[దస్త్రం:Amaravati stupa. at Amaravati.Side view.JPG|thumb|అమరావతి స్థూపం|alt=]] [[దస్త్రం:Dhyan Buddha Statue, Amaravathi.jpg|thumb|అమరావతి ధ్యాన బుద్ధ విగ్రహం]] గుంటూరు ప్రాంతంలో పాతరాతి యుగం నాటినుండి మానవుడు నివసించాడనుటకు ఆధారాలు ఉన్నాయి. [[రాతి యుగము|రాతియుగపు (పేలియోలిథిక్)]] పనిముట్లు గుంటూరు జిల్లాలో దొరికాయి. వేంగీ చాళుక్య రాజు అమ్మరాజ (922-929) శాసనాలలో గుంటూరును గురించిన ప్రథమ ప్రస్తావన ఉంది. 1147, 1158 రెండు శాసనాలలో గుంటూరు ప్రసక్తి ఉంది. [[బౌద్ధ మతము|బౌద్ధం]] ప్రారంభం నుండి విద్యా సంబంధ విషయాలలో గుంటూరు అగ్రశ్రేణిలో ఉంటూ వచ్చింది. బౌద్ధులు ప్రాచీన కాలంలోనే [[ధాన్యకటకము|ధాన్యకటకం]] ([[ధరణికోట]]) వద్ద విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు. తారనాథుని ప్రకారం [[గౌతమ బుద్ధుడు]] మొదటి కాలచక్ర మండలాన్ని [[ధాన్యకటకము|ధాన్యకటకం]]లో ఆవిష్కరించాడు.<ref>{{ Cite web| title=The history of the Kālacakra tradition in Sambhala and India|author=E.Henning |url=http://www.kalacakra.org/history/khistor2.htm|date=2015-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215222325/http://www.kalacakra.org/history/khistor2.htm|archivedate=2018-12-15 }}</ref> ప్రసిద్ధ బౌద్ధ తత్వవేత్త [[నాగార్జునుడు|ఆచార్య నాగార్జునుడు]] ఈ ప్రాంతం వాడు. సా.శ..పూ 200 నాటికే ఈ ప్రాంతంలో అభ్రకం (మైకా) ను కనుగొనబడింది.{{fact}} ప్రతీపాలపుర రాజ్యం (సా.శ. పూ 5వ శతాబ్ది) – ఇప్పటి [[భట్టిప్రోలు]] – దక్షిణ భారతదేశంలో ప్రథమ రాజ్యంగా గుర్తింపు పొందింది. శాసన ఆధారాలను బట్టి కుబేర రాజు సా.శ.పూ. 230 ప్రాంతంలో భట్టిప్రోలును పరిపాలించాడని, ఆ తరువాత సాల రాజులు పాలించారని తెలుస్తుంది. వివిధ కాలాల్లో గుంటూరును పరిపాలించిన వంశాలలో ప్రముఖమైనవి: [[శాతవాహనులు]], [[ఇక్ష్వాకులు]], [[పల్లవులు]], [[ఆనంద గోత్రీకులు]], [[విష్ణుకుండినులు]], [[చాళుక్యులు]], [[చోళులు]], [[కాకతీయులు]], [[రెడ్డి రాజులు]], [[విజయనగర రాజులు]], [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహీలు]]. గుంటూరు ప్రాచీనాంధ్రకాలంనాటి [[కమ్మనాడు]], వెలనాడు, [[పలనాడు]]లో ఒక ముఖ్యభాగం. కొందరు సామంత రాజులు కూడా ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. ఈ సామంతుల మధ్య కుటుంబ కలహాలు, వారసత్వ పోరులు సర్వసాధారణంగా ఉండేవి. అటువంటి వారసత్వపోరే ప్రసిద్ధి గాంచిన [[పలనాటి యుద్ధం]]. జిల్లాలోని [[పలనాడు]] ప్రాంతంలో 1180 లలో జరిగిన ఈ యుద్ధం "ఆంధ్ర కురుక్షేత్రం"గా చరిత్ర లోను, సాహిత్యంలోను చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది. 1687లో [[ఔరంగజేబు]] కుతుబ్‌ షాహి రాజ్యాన్ని ఆక్రమించినపుడు గుంటూరు కూడా [[మొగలు సామ్రాజ్యం]]లో భాగమైంది. సామ్రాజ్యపు రాజప్రతినిధి ఆసఫ్‌ ఝా 1724లో [[హైదరాబాదు]]కు [[నిజాము|నిజాం]]గా ప్రకటించుకొన్నాడు. [[ఉత్తర సర్కారులు]] అని పేరొందిన కోస్తా జిల్లాలను [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారు 1750 లో ఆక్రమించుకొన్నారు. 1788లో [[ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] ఏలుబడి లోనికి వచ్చి, గుంటూరు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో భాగమైంది. 1794లో 14 తాలూకాలతో జిల్లా ఆవిర్భవించింది. ఆవి: దాచేపల్లి, ప్రత్తిపాడు, మార్టూరు, ఠుంఠురుకొర, మంగళగిరి, బాపట్ల, పొన్నూరు, రేపల్లె, తెనాలి, గుంటూరు, కూరపాడు, కొండవీడు, నరసరావుపేట, వినుకొండ. 1859లో జిల్లాను [[రాజమండ్రి]], [[మచిలీపట్నం]] జిల్లాలతో విలీనం చేసి కృష్ణా గోదావరి జిల్లాగా నామకరణం చేసారు. [[1904]]లో [[తెనాలి]], [[గుంటూరు]], [[సత్తెనపల్లి]], [[పలనాడు]], [[బాపట్ల]], [[నరసరావుపేట]], [[వినుకొండ]] తాలూకాలను వేరు చేసి మళ్ళీ జిల్లాను ఏర్పాటు చేసారు. భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం లోను, [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ అవతరణ|ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర ఏర్పాటు]] లోను జిల్లా ప్రముఖ పాత్ర వహించింది. [[1947]]లో దేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినపుడు [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] మద్రాసు రాష్ట్రంలో భాగమైంది. మద్రాసు రాష్ట్రం లోని [[తెలుగు]] మాట్లాడే జిల్లాలు ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలని వాదించాయి. ఫలితంగా 1953లో 11 జిల్లాలతో [[ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు|ఆంధ్రరాష్ట్రం]] ఏర్పడింది. 1970 ఫిబ్రవరి 2న [[ప్రకాశం జిల్లా]] ఏర్పాటు చేసినపుడు జిల్లా రూపురేఖలలో మళ్ళీ మార్పులు చోటు చేసుకున్నాయి. ఒంగోలు తాలూకా మొత్తం, బాపట్ల, నరసరావుపేట, వినుకొండ తాలూకాలలోని కొన్ని ప్రాంతాలను విడదీసి ప్రకాశం జిల్లాలో కలిపి ఏర్పాటు చేసారు. దీనితో జిల్లా వైశాల్యం 15032 చ. కి. మీ నుండి 11,347 చ. కి. మీకి తగ్గిపోయింది.<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Guntur|url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2817_PART_B_DCHB_GUNTUR.pdf|website=Census of India|publisher=The Registrar General & Census Commissioner|accessdate=13 May 2016|format=PDF}}</ref> 2002 లో కొత్తగా ఏర్పడిన పల్నాడు జిల్లా, బాపట్ల జిల్లాల కొరకు, జిల్లాను చీల్చడంతో జిల్లా విస్తీర్ణం 2,443 చ.కి.మీకు తగ్గింది.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == తూర్పున [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[కృష్ణా జిల్లా]], దక్షిణాన [[బాపట్ల జిల్లా]], పశ్చిమాన [[బాపట్ల జిల్లా]], [[పల్నాడు జిల్లా]], ఉత్తరాన [[పల్నాడు జిల్లా]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. చాలవరకు సమతల ప్రదేశం. కొన్ని కొండలు కూడా ఉన్నాయి. కృష్ణా డెల్టా కొంతభాగం దీనిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=District Resource Atlas-Guntur District|url=https://apsac.ap.gov.in/downloads/ocr_pdfs/Guntur_final.pdf|date=2018|access-date=2019-07-17|website=|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717044731/https://apsac.ap.gov.in/downloads/ocr_pdfs/Guntur_final.pdf|url-status=dead}}</ref> ===నేల=== నేలతీరులో రకాలు. # నల్లరేగడి నేల: కృష్ణానది వడ్డునగల ప్రదేశాలు, సత్తెనపల్లి, మాచర్లకు ఉత్తరంగా ఉన్నాయి. సున్నపురాయి మెత్తగా మారి ఇవి ఏర్పడుతాయి. # ఇసుక నేల: సముద్రపు వడ్డున గోండ్వానా రాళ్లుగల ప్రదేశాల్లో ఇవి ఉన్నాయి. కొన్ని చోట్ల కంకర (కాల్కేరియస్ నేలలు) ఉన్నాయి. # ఉప్పు నేల: సముద్రపు అలలు తీరంలోకి వచ్చే చోట ఉన్నాయి. [[రేపల్లె]], కొత్తపాలెం, సర్లగొండి, నిజామ్ పట్నంలో ఇవి చూడవచ్చు. === నీటివసతి=== [[దస్త్రం:Guntur rivers.png|thumb|ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లా నదులు, కాలువలు]] ఉమ్మడి గుంటూరు జిల్లాలో [[కృష్ణా నది]], [[చంద్రవంక నది|చంద్రవంక]], [[తుంగభద్ర]], [[నాగులేరు]] ప్రధాన నదులు. గుంటూరు ఛానల్, గుంటూరు శాఖా కాలువ, రొంపేరు, [[భట్టిప్రోలు]], రేపల్లె కాలువలు, [[దుర్గి]] దగ్గర [[గుండ్లకమ్మ నది]], [[రెంటచింతల]] దగ్గర గోలివాగు, [[గురజాల]] దగ్గర దండివాగు ఉన్నాయి. కృష్ణానది మాచర్ల పర్వతశ్రేణిలో గనికొండ దగ్గర, సముద్రమట్టం నుండి 182 మీటర్ల ఎత్తున గుంటూరు జిల్లా లోకి ప్రవేశిస్తుంది. పెద్ద లోయలోకి పారుతూ [[మాచెర్ల|మాచర్ల]]ను [[తెలంగాణ]] లోని [[అచ్చంపేట (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|అచ్చంపేట]]ను వేరుచేస్తుంది. కుడవైపు జర్రివాగు, ఎడమవైపున దిండి వాగుని కలుపుకొని పారుతుంది. చంద్రవంక కృష్ణాకి ఉపనది. తూర్పు నల్లమల కొండలలో పుట్టి ముతుకూరు గ్రామ ప్రక్కగా పారి, దాని ఉపనదియైన ఏడిబోగుల వాగుతో కలసి (ఆత్మకూరు ప్రాజెక్టు దగ్గర) ఈశాన్య దిశగా పయనించి మాచర్లను తాకి ఉత్తరంగా పారుతుంది. [[తుమృకోట]] రక్షిత అడవిలోకి పారేముందు, 21మీటర్ల ఎత్తునుండి క్రిందకు పారుతుంది. దీనినే ఎత్తిపోతల జలపాతం అంటారు. ఉత్తరదిశగా కొంత ప్రవహించి కృష్ణాలో కలుస్తుంది. [[నాగులేరు]] నది, వినుకొండ శ్రేణిలో నాయకురాలి పాస్ దగ్గర నల్లమల కొండలలో పుట్టి, కారెంపూడి ప్రక్కగా ప్రవహించి ఉత్తరదిశగా మాచర్ల పర్వతశ్రేణులలో 32 కి.మీ. పారి రామపురం దగ్గర కృష్ణాలో కలుస్తుంది. తూర్పు తీరంలో సాధారణంగా వుండే తీరులో కృష్ణా నది చాలా వరకు సమతలప్రాంతంలో ప్రవహించటంతో, వర్షాకాలంలో చాలా మట్టి మేట వేస్తుంది . దిగువ కృష్ణా, కృష్ణా, గుండ్లకమ్మ ఓగేరు, రొంపేరు, కాలువలు నేరుగా సముద్రంలోకలిసే ప్రాంతం జిల్లాలోని నీటిపారుదల విభాగాలు. === ఖనిజసంపద=== * వజ్రాలు: [[కొల్లూరు (గుంటూరు జిల్లా)|కొల్లూరు]] గ్రామం దగ్గర,[[కృష్ణానది]] ఒడ్డున వజ్రాలు కోసం తవ్వేవారు. ప్రఖ్యాతి గాంచిన కోహినూర్ వజ్రం ఇక్కడే వెలికితీసినట్లు చెపుతారు. వజ్రాల గనులు మాడుగుల, మల్లవరం, సారంగపాణి కొండలలో ఉన్నాయి. * [[కంకర]]:సున్నపుతయారీలో వాడే కంకర [[చేబ్రోలు]], [[మంగళగిరి]], [[పెదకాకాని]], [[వెంకటపాలెం]],లో లభ్యమవుతుంది. === వాతావరణం === బంగాళ ఖాతంలో ఏర్పడే తుఫాన్లు, అల్పపీడనాలు, తూర్పుతీరం దాటితే అధిక వర్షం, బలమైన గాలులకు కారణమవుతాయి. * డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి దాక: పొడి, చల్లని చలి కాలం. * మార్చి నుండి మే: ఎండాకాలం * జూన్ నుండి సెప్టెంబరు: నైరుతీ రుతుపవనాల వలన వానా కాలం. * అక్టోబరు నుండి నవంబరు: తుపాన్ల వలన వానలు. ;వర్షపాతం ఉమ్మడి జిల్లా సగటు వర్షపాతం 830 మిమి. తూర్పు నుండి పడమరకు ఇది తగ్గుతుంది. నైరుతీ రుతుపవనాల వలన అవి తగ్గిపోయేటప్పుడు వర్షపాతం కలుగుతుంది. అక్టోబరులో వర్షాలు ఎక్కువ. సగటున 47 వర్షపు రోజులు. అత్యధికంగా 1879 నవంబరు 9 లో సత్తెనపల్లిలో 386 మిమి వర్షపాతం నమోదైంది. ;ఉష్ణోగ్రతలు ఉమ్మడి జిల్లా వార్షిక అత్యల్ప, అత్యధిక ఉప్ణోగ్రతలు 15&nbsp;°C, 47&nbsp;°C గా నమోదయ్యాయి. రెంటచింతల అత్యంత ఉప్ణోగ్రతకలప్రదేశం. 1948 మే 18 లో 49&nbsp;°C నమోదయ్యింది. == ఆర్ధిక స్థితి గతులు == ===వ్యవసాయం=== ఉమ్మడి జిల్లాలో ప్రధాన పంటలు:<ref name="apind-gunturu">{{Cite web |url=http://www.apind.gov.in/Library/District/guntur.pdf |title=Industrial Profile-Guntur District by AP Industries Dept 2001-02 |website= |access-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513041508/http://apind.gov.in/Library/District/guntur.pdf |archive-date=2012-05-13 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=Guntur district a role model for development|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/Guntur-district-a-role-model-for-development/article16486513.ece|accessdate=6 June 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> * ఆహార ధాన్యాలు:[[వరి]], [[మొక్కజొన్న]], <!--bajra--> * పప్పు ధాన్యాలు: మినుములు, కందులు,<!--greengram --> * వ్యాపార పంటలు: [[పత్తి]], [[మిరప]] [[పసుపు]]మరియు [[పొగాకు]] * తోటపంటలు: [[సపోటా]], [[కొబ్బరి]], [[అరటి]], [[జీడిమామిడి]], [[జామ]], [[నిమ్మ]], [[నారింజ]], [[బొప్పాయి]]. ఉమ్మడి జిల్లాలో భారీ నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులలో ప్రకాశం బేరేజి ( పాత కృష్ణా ఆయకట్టు) క్రింద 2,02,032 హెక్టేర్లు నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు క్రింద 2,54,583 హెక్టేర్లు, గుంటూరు బ్రాంచి కాలువ క్రింద 10,823 హెక్టేర్లు సాగవుతుంది. వ్యవసాయ మార్కెట్ యార్డులు గుంటూరు, తెనాలి, దుగ్గిరాల, పొన్నూరు, మంగళగిరి, తాడికొండ లలో ఉన్నాయి. ===పరిశ్రమలు=== పారిశ్రామిక వాడలు గుంటూరు, తెనాలి, పేరేచెర్ల, నౌలూరులలో, 4 ఆటోనగర్లు గుంటూరు,తెనాలి లలో, 2 దుకాణ సంకీర్ణాలు గుంటూరు, డోకిపర్రులలో కలవు <ref name=apind-gunturu/>. ప్రత్తి మిల్లులు,పాల పరిశ్రమలు, నార మిల్లులు, ఇతర చిన్నతరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. == పరిపాలన విభాగాలు== 2022లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత 7 అసెంబ్లీ నియోజక వర్గాలు, 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 18 మండలాలు, 2 నగరపాలక సంస్థలు, 2 పురపాలక సంస్థలు,, 278 గ్రామపంచాయితీలు ఉన్నాయి;<ref>{{Cite web|title=పాలనలో... నవశకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/amaravati/701/122065596|access-date=2022-04-16|website=ఈనాడు}}</ref> రెవెన్యూ విభాగాలు [[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను|తెనాలి]], [[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను|గుంటూరు]]. ===మండలాలు=== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గుంటూరు తూర్పు మండలం|గుంటూరు తూర్పు]] ## [[గుంటూరు పశ్చిమ మండలం|గుంటూరు పశ్చిమ]] ## [[తాడికొండ మండలం|తాడికొండ]] ## [[తుళ్ళూరు మండలం|తుళ్ళూరు]] ## [[పెదకాకాని మండలం|పెదకాకాని]] ## [[పెదనందిపాడు మండలం|పెదనందిపాడు]] ## [[ప్రత్తిపాడు మండలం (గుంటూరు)|ప్రత్తిపాడు]] ## [[ఫిరంగిపురం మండలం|ఫిరంగిపురం]] ## [[మేడికొండూరు మండలం|మేడికొండూరు]] ## [[వట్టిచెరుకూరు మండలం|వట్టిచెరుకూరు]] # [[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[కాకుమాను మండలం|కాకుమాను]] ## [[కొల్లిపర మండలం|కొల్లిపర]] ## [[చేబ్రోలు మండలం|చేబ్రోలు]] ## [[తాడేపల్లి మండలం|తాడేపల్లి]] ## [[తెనాలి మండలం|తెనాలి]] ## [[దుగ్గిరాల మండలం|దుగ్గిరాల]] ## [[పొన్నూరు మండలం|పొన్నూరు]] ## [[మంగళగిరి మండలం|మంగళగిరి]] {{Div end}} === నగరాలు, పట్టణాలు=== *నగరం: [[గుంటూరు]], [[అమరావతి]] *పట్టణాలు: [[పొన్నూరు]], [[తెనాలి]], [[మంగళగిరి]], [[తాడేపల్లి]] <!-- ఇతర జిల్లాలకు బదిలీయైనవి ;పురపాలక సంఘాలు ఉన్న పట్టణాలు {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} # [[గురజాల]] # [[చిలకలూరిపేట]] # [[నరసరావుపేట]] # [[పిడుగురాళ్ల]] # [[బాపట్ల]] # [[మంగళగిరి]] # [[మాచర్ల]] # [[రేపల్లె]] # [[వినుకొండ]] # [[సత్తెనపల్లి]] # [[తాడేపల్లి]] {{Div end}} --> == నియోజకవర్గాలు == ; లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు : [[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]] ;శాసనసభ నియోజక వర్గాలు (7) [[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] లోని విభాగం ఇమడ్చబడింది. {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} {{#section-h:గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} {{Div end}} == రవాణా వ్వవస్థ== గుంటూరు నుండి హైదరాబాదు, చెన్నైకు రహదారి, రైలు మార్గాలు ఉన్నాయి. 72 కిమీ జాతీయ రహదారి, 511 కి.మీ. రాష్ట్ర రహదారులు ఉన్నాయి. == జనాభా లెక్కలు == 2011 జనగణన ప్రకారం 21.90 లక్షల జనాభా కలిగివుంది == విద్యాసంస్థలు== గుంటూరు జిల్లాలో సాధారణ విద్యతో బాటు, వృత్తివిద్యకు సంబంధించి వివిధ ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ రంగంలో పలు విద్యాసంస్థలున్నాయి.<ref>{{Cite book |title=Handbook of statistics-2015 Guntut district |url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Guntur2015.pdf|page=210 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190812033403/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Guntur2015.pdf |archivedate=2019-08-12}}</ref> * వైద్యకళాశాలలు: గుంటూరు వైద్య కళాశాల, [[కాటూరి వైద్య కళాశాల]], [[ఎన్ఆర్ఐ వైద్య కళాశాల|ఎన్ఆర్ఐ వైద్యకళాశాల]] * విశ్వవిద్యాలయాలు:[[ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం]], [[విజ్ఞాన్ విశ్వవిద్యాలయము|విజ్ఞాన్ విశ్వవిద్యాలయం]], [[కె ఎల్ విశ్వవిద్యాలయము, విజయవాడ|కెఎల్ విశ్వవిద్యాలయం]]. == ఆకర్షణలు== {{Maplink|frame=yes|frame-latd=16.3|frame-long=80.45|zoom=9|text=గుంటూరు జిల్లా పర్యాటక ఆకర్షణలు (పెద్ద బొమ్మలో మౌజ్ ను గుర్తుపై వుంచి వివరాలు చూడండి) |type=point|id=Q19359239|title=ఉండవల్లి గుహలు |type2=point|id2=Q2349939|title2=మంగళగిరి }} ఉమ్మడి జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలను 2019లో 1,05,68,262 పర్యాటకులు దర్శించారు.<ref>{{Cite web|title=పర్యాటకుల గణాంకాలు|url=http://apfootfall.viswagnan.com/web/|publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ|accessdate=2019-08-12|website=|archive-date=2019-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806163439/http://apfootfall.viswagnan.com/web/|url-status=dead}}</ref> * అనంతపద్మనాభస్వామికి అంకితమివ్వబడిన గుహలు గల [[ఉండవల్లి గుహలు]], * పానకాలస్వామి అని పేరుగాంచిన లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయంగల [[మంగళగిరి]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{commons category|Guntur district}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} {{గుంటూరు జిల్లా}} [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 25xfhvjxgbiugqjh90gf39f6360bb5y 0 1306 4991708 4939040 2026-10-30T11:16:40Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991708 wikitext text/x-wiki {{Update|date=జనవరి 2026}}{{Infobox settlement | name = ప్రకాశం జిల్లా | native_name = | native_name_lang =telugu | other_name = | image_skyline = The Ongole Bull of Moses.jpg | image_alt = | image_caption = . | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map = Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | map_caption1 = ప్రకాశం జిల్లా గతిశీల పటం | coordinates = {{coord|15.5 |80.05|type:city|display=inline,title}} | settlement_type = జిల్లా | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = జిల్లా కేంద్రము | seat = [[ఒంగోలు]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[Deputy Commissioner]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-newdistricts"/> | area_rank =1 | area_total_km2 = 14322 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2288000 | population_as_of = 2011 |pop-growth= | population_rank = | population_density_km2 =159.8 | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-newdistricts"/> | demographics_type1 = జనగణన గణాంకాలు | demographics1_title1 = [[అక్షరాస్యత]] | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = లింగ నిష్పత్తి | demographics1_info2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[భారత వాతావరణ|వాతావరణ రకము]] | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[వర్షం(వాతావరణ శాఖ)|వర్షం స్థాయి]] | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = సగటు వేసవి ఉష్ణోగ్రత | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = సగటు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రత | blank4_info_sec2 = | website = {{URL|https://prakasam.ap.gov.in/te/}} | footnotes = }} '''ప్రకాశం జిల్లా,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్కు]] చెందిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> ప్రకాశం జిల్లా ముఖ్య పట్టణం [[ఒంగోలు]]. ఇది 1970 ఫిబ్రవరి 2న, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]], [[కర్నూలు జిల్లా]], [[గుంటూరు జిల్లా]] కొన్ని ప్రాంతాల నుండి ఆవిర్భవించింది. తరువాత 1972లో, జిల్లాలోని [[వినోదరాయునిపాలెం]] గ్రామంలో పుట్టిన ఆంధ్ర నాయకుడైన [[టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు]] జ్ఞాపకార్ధం ప్రకాశం జిల్లాగా నామకరణం చేసారు. 2022 ఏప్రిల్ 4 న కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో భాగంగా గుంటూరు జిల్లానుండి చేరిన భాగం, [[బాపట్ల జిల్లా]]లో, నెల్లూరు నుండి చేరిన కొంత భాగం తిరిగి [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]]లో కలపబడింది. భారతాన్ని తెనిగించిన కవిత్రయాల్లో ఒకరైన [[ఎర్రాప్రగడ]], సంగీత విద్వాంసుడు [[త్యాగరాజు]], [[శ్యామశాస్త్రి]], జాతీయ జెండా రూపశిల్పి [[పింగళి వెంకయ్య]], ఇంజనీరు [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య]] ఈ జిల్లా వారే. వరి, సజ్జలు, రాగులు, జొన్నలు, చెరకు, వేరుసెనగ, ప్రత్తి, పొగాకు ప్రధానపంటలు. పూర్వం ఈ జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న మార్కాపురం ప్రాంతం పలకలకు, చీమకుర్తి గ్రానైట్ గనులకు ప్రసిద్ధి. ప్రకాశం జిల్లా అనగానే గుర్తుకు వచ్చేవి ఒంగోలు జాతి గిత్తలు. {{maplink|type=shape}} == చరిత్ర == ఉమ్మడి జిల్లా చరిత్రకు [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]], [[కర్నూలు జిల్లా ]], [[గుంటూరు జిల్లా]]ల చరిత్రే ఆధారం. ఈ ప్రాంతాన్ని ఇక్ష్వాక, పల్లవ, చాళుక్య,[[కాకతీయ]] రాజ వంశాలు, రెడ్డిరాజులు, విజయనగర రాజులు, గోల్కొండ, కర్ణాటక నవాబులు పరిపాలించారు. భారతాన్ని తెనిగించిన కవిత్రయములో ఒకరైన ఎర్రాప్రగ్గడ, సంగీతంలో పేరుగాంచిన శ్యామశాస్త్రి, జాతీయ జెండా రూపశిల్పి పింగళి వెంకయ్య, ఇంజనీరు మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య ఈ ప్రాంతానికి చెందినవారే. స్వాతంత్ర్యోద్యమ సమయంలో చీరాల పేరాల ఉద్యమం నడిపిన [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]], [[కొండా వెంకటప్పయ్య]], నరసింహరావు ప్రసిద్దులు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రావతరణ తర్వాత మొదటిగా ఒంగోలు జిల్లా ఏర్పడింది. ప్రకాశం జిల్లా [[గుంటూరు]] జిల్లా యొక్క మూడు తాలూకాలు ([[అద్దంకి]], [[చీరాల]], [[ఒంగోలు]]), [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] యొక్క నాలుగు తాలూకాలు ([[కందుకూరు]], [[కనిగిరి]], [[పొదిలి]], [[దర్శి]]), [[కర్నూలు]] జిల్లా యొక్క రెండు తాలూకాలతో ([[మార్కాపురం]], [[గిద్దలూరు (ప్రకాశం జిల్లా)|గిద్దలూరు]]) ఏర్పడినది.<ref name=hbs2014-15>{{Cite web|url=https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Prakasam2015.pdf|title=Handbook of statistics 2015 Prakasam district|author=Chief Planning Officer, Prakasam District|date=2015|access-date=2019-07-21|archive-date=2019-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721104651/https://desap.cgg.gov.in/jsp/website/gallery/Prakasam2015.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://des.ap.gov.in/jsp/pdf/DHB%20prakasam%202013-14.pdf|title=Handbook of statistics 2014 Prakasam district (searchable pdf)|author=Chief Planning Officer, Prakasam District|date=2014|access-date=2019-07-22|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713072848/http://des.ap.gov.in/jsp/pdf/DHB%20prakasam%202013-14.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref name="eenadu-prathibha">{{Cite web |title=ప్రకాశం జిల్లా |url=http://www.eenadupratibha.net/Pratibha/onlineDesk/appsc/appsc-prakasam-info.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190413220653/http://www.eenadupratibha.net/Pratibha/onlineDesk/appsc/appsc-prakasam-info.html|accessdate=2019-10-26|publisher=ఈనాడు ప్రతిభ|archivedate=2019-04-13}}</ref> 1972 లో [[టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు]] గుర్తుగా ప్రకాశం జిల్లాగా <ref>{{Cite web |url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/prakasam.html |title=ఎపిఆన్లైన్ లో జిల్లా పరిచయపత్రం |access-date=2012-02-03 |archive-date=2016-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019000136/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/prakasam.html |url-status=dead }}</ref> పేరు మార్చబడింది. 2022 ఏప్రిల్ 4 న ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కొత్త జిల్లాలు ఏర్పడ్డాయి. ప్రకాశం జిల్లాలోని 13 మండలాలు [[బాపట్ల జిల్లా]]లో చేర్చబడ్డాయి. [[కందుకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] మండలాలు మరల [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]]లో కలపబడ్డాయి.<ref name="sakshi-newdistricts">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|access-date=31 March 2022|website=[[Eenadu.net]]|language=te}}</ref> 31 డిసెంబర్ 2025 నాడు, ఈ జిల్లాను విభజించి మార్కాపురం జిల్లా ఏర్పాటుతో పాటు, గతంలో నెల్లూరు జిల్లా, బాపట్ల జిల్లాలో కలిపిన కొన్ని మండలాలు, తిరిగి జిల్లాలో చేర్చారు. <ref name=PrakasamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11981 |title=Restructuring / Formation of Prakasam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.181 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == <!--ప్రకాశం జిల్లా ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ రాష్ట్రపు దక్షిణ కోస్తాలో సుమారు 15.09, 16.00 డిగ్రీల ఉతర అక్షాంశాలు, 79, 80 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య నెలకొని ఉంది.--> ఉత్తరాన [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[పల్నాడు జిల్లా]], [[బాపట్ల జిల్లా]]లు, పశ్చిమాన [[కర్నూలు జిల్లా]], దక్షిణాన [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]]లు, తూర్పున [[బంగాళా ఖాతము]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జిల్లాలోని మధ్య ప్రాంతం చిన్న చిన్న పొదలతో, కొండలతో, రాతి నేలలతో కూడి జిల్లాకు ఒక ప్రత్యేకతను ఆపాదిస్తున్నాయి.<ref name="DSR Prakasam">{{Cite web|title=District Resource Atlas-Prakasam District|url=https://apsac.ap.gov.in/downloads/ocr_pdfs/Prakasam_final.pdf|date=2018-12-01|access-date=2019-07-17|archive-date=2019-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717045625/https://apsac.ap.gov.in/downloads/ocr_pdfs/Prakasam_final.pdf|url-status=dead}}</ref> === కొండలు === త్యాగరాజు నల్లమల, వెలుగొండలు జిల్లాలోని ముఖ్యమైన కొండలు. నల్లమల కొండలు [[గిద్దలూరు మండలం]], [[మార్కాపురం మండలం|మార్కాపురం మండలాలలో]] వ్యాపించి ఉండగా, వెలుగొండ [[కర్నూలు జిల్లా]], [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]]ల సరిహద్దులలో ఉన్నాయి. నల్లమలలో నంది కనుమ (నంది కనుమ వద్ద పాతరాతి యుగపు (క్రీ.పూ 10000 - క్రీ.పూ 8000) నాటి రాతి పనిముట్ల పరిశ్రమ ఉన్నట్టు GSI వారు కనుగొన్నారు), మాబాల కనుమ అనే రెండు ముఖ్యమైన కనుమలు ఉన్నాయి. నంది కనుమ పశ్చిమాన గల [[కర్నూలు జిల్లా]],బళ్ళారి జిల్లాలకు, తూర్పున కోస్తా జిల్లాలకు ప్రధాన మార్గం కాగా, మాబాల కనుమ పశ్చిమాన ఆత్మకూరు, కర్నూలును తూర్పున [[దోర్నాల]], [[యర్రగొండపాలెం]], [[మార్కాపురం]] లను కలుపుతుంది. === జలవనరులు === [[దస్త్రం:Prakasam Irrigation Map.jpg|350x350px|thumb|ఉమ్మడి ప్రకాశం జిల్లా నీటివనరుల పటము (2015)]] ఉమ్మడి ప్రకాశం జిల్లాలో [[గుండ్లకమ్మ]], మూసీ, [[మానేరు నది|మానేరు]], [[పాలేరు]], రొంపేరు, జిల్లాలో ప్రవహించే ముఖ్యమైన నదులు. వీటిలో 220 కి మీలు ప్రవహించే గుండ్లకమ్మ నది జిల్లా యొక్క తాగునీటి, సాగునీటి అవసరాలకు తల్లి వంటిది. మానేరు, పాలేరు, రొంపేరు సాగు తాగు నీటి అవసరాలు తీరుస్తాయి. కంభం వెలిగొండ, గుండ్లకమ్మ, మోపాడు, రాళ్లపాడు చెరువులు తాగు సాగునీటి అవసరాలకు ప్రధాన నదులపై నిర్మించారు. [[తమ్మిలేరు]], సగిలేరు ఈగిలేరు, గుడిశలేరు అనే చిన్న నదులు, వాగేరు వాగు, నల్లవాగు, వేడిమంగల వాగు వంటివి కూడా జిల్లాలో పరిమితంగా ప్రవహిస్తున్నాయి.<ref name="DSR Prakasam" /> ====భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు==== ;పూర్తయినవి * [[నాగార్జునసాగర్]] జవహర్ కాలువ <!--(4,43,872 ఎ.)--> ** ఎమ్ ఎస్ ఆర్ రామతీర్థం రిజర్వాయర్ ఒంగోలు శాఖా కాలువ M. 16-5-330 వద్ద 1.514 టిఎంసి నీటిని నిల్వకు రిజర్వాయర్ కట్టబడింది. ఇది ఓబచెత్తపాలెం గ్రామం, చీమకుర్తి మండలం దగ్గర 2009 లో నిర్మించబడింది. 72,874 ఎకరాల ఆయకట్టు స్థిరీకరణకు ఉద్దేశించగా, 32,475 ఎకరాలు 2013-14లో స్థిరీకరించబడింది. దీనికి 47.61కోట్లరూపాయలు 2015 మే వరకు ఖర్చయ్యింది.56గ్రామాలకు మంచినీటి సౌకర్యం లభిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Prakasam Irrigation Profile|url=http://apcada.in/APIIATP/Apiiatp_Ref_Files/Documents/PRAKASAM_irrigation%20Profile.pdf|publisher=AP Irrigation|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181221083733/http://apcada.in/APIIATP/Apiiatp_Ref_Files/Documents/PRAKASAM_irrigation%20Profile.pdf|archivedate=2018-12-21}}</ref> * [[కందుల ఓబుల రెడ్డి గుండ్లకమ్మ జలాశయం ప్రాజెక్టు]] ;నిర్మాణంలో వున్నవి<!-- (4,16,160ఎ.)--> * [[పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు]] ====మధ్య తరహా నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు==== <!--47858 ఎకరాలు--> *రాళ్లపాడు ప్రాజెక్టు *మోపాడు ప్రాజెక్టు * [[కంభం చెరువు]] * వీరరాఘవునికోట ఆనకట్ట * పాలేరు బిట్రగుంట ఆనకట్ట ====చిన్న తరహా నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు==== <!--394-->నీటి చెరువుల ద్వారా కూడా వ్యవసాయం జరుగుతుంది. ఇవి 10 నుండి 40హెక్టార్ల విస్తీర్ణములో ఉన్నాయి. === వాతావరణం, వర్షపాతం === జిల్లా లోని కోస్తా ప్రాంతాల్లో సముద్రపు గాలి వలన అన్నికాలాల్లోను వాతావరణం ఒకే రకంగా ఉంటుంది. ఇతర ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా మెట్ట ప్రాంతాల్లో వేసవి కాలం చాలా తీవ్రంగా ఉంటుంది. జూన్‌- [[సెప్టెంబరు]]లో [[నైరుతి]] ఋతుపవనాలు, [[అక్టోబరు]] - [[డిసెంబరు]]లో ఈశాన్య ఋతుపవనాల వలన వర్షాలు కురుస్తాయి. <!--జిల్లా సగటు వర్షపాతం 764మిమి.--> === నేలలు === ఎర్ర, నల్ల రేగడి, ఇసుక నేలలు <!--క్రమంగా 51%, 41%, 6% వరకు--> జిల్లాలో ఉన్నాయి. === వృక్ష సంపద === <!--జిల్లా విస్తీర్ణంలో 4,42,500 హెక్టార్లలో (25.11% )అడవులు ఉన్నాయి.--> కోస్తా ప్రాంతంలో [[కొత్తపట్నం]], [[సింగరాయకొండ]], [[ఉలవపాడు]]లో [[జీడి మామిడి|జీడి]] మొదలైన చెట్లతో కూడిన [[అడవులు]] ఉన్నాయి. ఉలవపాడు [[మామిడి]], [[సపోటా|సపొటా]] తోటలకు ప్రసిద్ధి. ===ఖనిజ సంపద=== పలకలు, బలపాలకు పనికివచ్చే రాయి విస్తారంగా గిద్దలూరు మండలంలోని ఓబయనాపల్లి నుండి మార్కాపురం మండలంలోని కుళ్లపేట వరకు దొరుకుతుంది. భారతదేశం వుత్పత్తిలో దాదాపు 80 శాతం ఇక్కడేజరుగుతుంది. కోగిజేడు, మార్లపాడు గ్రామంలో మాగ్నటైట్, ముడి ఇనుము నిక్షేపాలున్నాయి. ఇంకా క్వార్ట్జ్, జిప్సం, సిలికా, సున్నపురాయి, బేరియం సల్ఫేట్ దొరుకుతున్నాయి. ప్రపంచంలోనే అతి శ్రేష్ఠమైన గాలక్సీ గ్రానైటు జిల్లాలో దొరుకుతుంది.<ref>{{Cite book |title=DISTRICT SURVEY REPORT, PRAKASAM DISTRICT|author=APSAC |url=https://www.mines.ap.gov.in/miningportal/downloads/applications/prakasam.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017055853/https://www.mines.ap.gov.in/miningportal/downloads/applications/prakasam.pdf|archive-date=2019-10-17|year=2018}}</ref> == ఆర్ధిక స్థితి గతులు == ===వ్యవసాయం=== [[File:Bos taurus indicus.jpg|thumb|ఒంగోలు జాతి గిత్త]] <!--జిల్లా విస్తీర్ణంలో 37 శాతం మాత్రమే వ్యవసాయభూమి. 72 శాతం ఆహర పంటలు,28శాతం అహారేతర పంటలు పండుతున్నాయి. 3,10,433 కమతాలున్నాయి. --> వర్జీనియా పొగాకు ఉత్పత్తిలో జిల్లా ప్రసిద్ధి చెందింది. [[వరి]], [[జొన్న]], [[రాగి]], [[మొక్కజొన్న]], [[కొర్రలు]], పప్పు ధాన్యాలు, [[మిరప]], [[పత్తి]],[[శనగ]], [[వేరుశనగ]], [[ఆముదం]] ఇక్కడ పండే ఇతర పంటలు. పత్తి వుత్పత్తిలో నాలుగో స్థానంలో ఉంది. <!--మొత్త సాగుభూమిలో 24 శాతానికి నీటి పారుదల సౌకర్యం ఉంది. కాలువల ద్వారా 71000 హెక్టార్లు, చెరువుల ద్వారా 34000 హెక్టార్లు, గొట్టపు బావులద్వారా 65000 హెక్టార్లు భూమి సాగవుతున్నది. జిల్లాలోని 102 కి మీల సముద్ర తీరంలో సముద్ర ఉత్పత్తులు విరివిగా అవకాశాలున్నాయి.--> ===పరిశ్రమలు=== జిల్లాలో ఐరన్‌ ఓర్‌, గ్రానైట్‌, ఇసుక, సిలికా, బైరటీస్‌, సున్నపురాయి, పలకలకు సంబంధించిన గనులు ఉన్నాయి. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన గెలాక్సీ గ్రానైట్‌ నిక్షేపాలు చీమకుర్తి, ఆర్‌.ఎల్‌.పురం, బూదవాడల్లో 8.60 మిలియన్‌ క్యూబిక్‌ మీటర్లు, వివిధ రంగుల గ్రానైట్‌ నిక్షేపాలు జిల్లాలోని ఉప్పుమాగులూరు, దర్శి, కనిగిరి,, బ్లాక్‌ పెరల్‌ గ్రానైట్‌ నిల్వలున్నాయి. ఇవేగాక ప్రత్తి జిన్నింగ్, పొగాకు, మంగుళూరు టైల్స్, పలకల తయారీ, జీడిపప్పు పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. దేశానికి అవసరమైన రాతి పలకలో 80% మార్కాపురం నుండే 100కు పైగా పరిశ్రమలలో వుత్పత్తి చేయబడుతుంది. సముద్ర తీరం (పాకల,ఊళ్ళపాలెం,కేసుపాలెం,కరేడు ....మొదలైనవి. )పొడుగునా ఉప్పును పండిస్తారు. అవస్థాపన: జిల్లాలో ఆరు పారిశ్రామిక వాడలు ( [[ఒంగోలు]], [[మార్కాపురం]], [[గిద్దలూరు(ప్రకాశం జిల్లా)|గిద్దలూరు]], ఒంగోలు అభివృద్ధి కేంద్రము (Ongole growth center), ఒంగోలు ఆటోనగర్, వుడ్ కాంప్లెక్స్) ఉన్నాయి. <ref name="apind-prakasam">{{Cite web|url=http://www.apind.gov.in/Library/District/prakasam.pdf|title=పరిశ్రమాభివృద్ధిశాఖ జిల్లా పరిశ్రమలపత్రం|website=|url-status=dead|access-date=2012-05-17|archive-date=2012-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513041908/http://www.apind.gov.in/Library/District/prakasam.pdf}}</ref> {| class="wikitable" |+విభజన పూర్వపు ప్రకాశం జిల్లా పరిశ్రమల గణాంకాలు (2012 నాటివి) |- ! పరిశ్రమ రకం!! సంఖ్య !! పెట్టుబడి (కోట్లు)!! ఉపాధి!! వివరణలు |- | భారీ, మధ్య తరహా || 30 || 389|| || ఉదా: [[ఐటిసి]], అమరావతి టెక్స్టైల్స్, జయవెంకటరమణ స్పిన్నింగ్ మిల్స్, ప్రియదర్శిని స్పిన్నింగ్ మిల్స్ |- | సూక్ష్మ, చిన్న తరహా || 28,088 || 150.66||1,65,728|| |} == డివిజన్లు లేదా మండలాలు== * రెవెన్యూ డివిజన్లు (3): అద్దంకి, కందుకూరు,ఒంగోలు ===మండలాలు=== మండలాలు:28 <ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bifurcation of Ongole mandal into two mandals |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_new.2023-05-08.1683550186268/page/n1/mode/2up |date=2023-05-08 |access-date=2026-03-11 |website=archive.org |publisher=The Andhra Pradesh Gazette}}</ref> <ref name=PrakasamDist2022/><ref name="sakshi-newdistricts"/> {{Div col|colwidth=14em|rules=yes|gap=2em}} # [[అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]] ## [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] ## [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]] ## [[జే.పంగులూరు మండలం|జే.పంగులూరు]] ## [[దర్శి మండలం|దర్శి]] ## [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]] ## [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురవ]] ## [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]] ## [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులురు]] # [[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఉలవపాడు మండలం |ఉలవపాడు]] ## [[కందుకూరు మండలం |కందుకూరు]] ## [[గుడ్లూరు మండలం |గుడ్లూరు]] ## [[పొన్నలూరు మండలం|పొన్నలూరు]] ## [[మర్రిపూడి మండలం|మర్రిపూడి]] ## [[లింగసముద్రం మండలం|లింగసముద్రం]] ## [[వోలేటివారిపాలెం మండలం |వోలేటివారిపాలెం]] # [[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఒంగోలు గ్రామీణ మండలం|ఒంగోలు గ్రామీణ]] ## [[ఒంగోలు పట్టణ మండలం|ఒంగోలు పట్టణ]] ## [[కొండపి మండలం|కొండపి]] ## [[కొత్తపట్నం మండలం|కొత్తపట్నం]] ## [[చీమకుర్తి మండలం|చీమకుర్తి]] ## [[జరుగుమల్లి మండలం|జరుగుమల్లి]] ## [[టంగుటూరు మండలం|టంగుటూరు]] ## [[తాళ్ళూరు మండలం|తాళ్ళూరు]] ## [[నాగులుప్పలపాడు మండలం|నాగులుప్పలపాడు]] ## [[మద్దిపాడు మండలం|మద్దిపాడు]] ## [[సంతనూతలపాడు మండలం|సంతనూతలపాడు]] ## [[సింగరాయకొండ మండలం|సింగరాయకొండ]] {{Div end}} ===గ్రామ పంచాయితీలు=== 715 గ్రామపంచాయితీలున్నాయి.<ref>{{Cite web| title=డెమోగ్రఫీ |url= https://prakasam.ap.gov.in/te/%e0%b0%a1%e0%b1%86%e0%b0%ae%e0%b1%8b%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b0%ab%e0%b1%80/|access-date=2022-04-30|publisher=ప్రకాశం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం}}</ref> ==నగరాలు, పట్టణాలు== *నగరం:[[ఒంగోలు]] *పట్టణాలు(2): ,[[చీమకుర్తి]], [[దర్శి]] <ref name="sakshi-newdistricts"/><ref>{{Cite web|title=STATISTICAL INFORMATION OF ULBs & UDAs |url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf |page=3|date=2019-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf|archivedate=2019-07-17}}</ref> ==నియోజకవర్గాలు== # [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గములు(2) <ref name="sakshi-newdistricts"/> ## [[ఒంగోలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] : [[సంతనూతలపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] తప్ప మిగిలిన ప్రకాశం జిల్లా ## [[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధి: [[బాపట్ల జిల్లా]]తో పాటు ప్రకాశం జిల్లా లోని [[సంతనూతలపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] # [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] నియోజకవర్గములు (8) <ref name="sakshi-newdistricts"/> ## [[ఎర్రగొండపాలెం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎర్రగొండపాలెం]] ## [[ఒంగోలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] ## [[కనిగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కనిగిరి]] ## [[కొండపి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొండపి]] ## [[గిద్దలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గిద్దలూరు]] ## [[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]] ## [[మార్కాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మార్కాపురం]] ## [[సంతనూతలపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సంతనూతలపాడు]] == రవాణా వ్యవస్థ== [[File:Ongole railway station.jpg|thumb|ఒంగోలు రైల్వే స్టేషను]] [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|ఎన్.హెచ్.16.]], రాష్ట్ర రహదారులు, జిల్లా పరిషత్ రహదారులు, ఇతర జిల్లా రహదారులు ఉన్నాయి. చెన్నై - ఢిల్లీ రైలు మార్గం, గుంతకల్లు -గుంటూరు రైలు మార్గం జిల్లాలోని ప్రాంతాలకు రవాణా సౌకర్యం కలిగిస్తున్నాయి. <!--రైల్వే లైను పొడవు 242 కిమీ.--> == జనాభా లెక్కలు == 2011 భారత జనగణన ప్రకారం, 2022 లో సవరించిన జిల్లా పరిధిలో జనసంఖ్య 22.88 లక్షలు,<ref name="sakshi-newdistricts"/><ref name=OfficialCensus2011-A>{{Cite web| url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_A_DCHB_PRAKASAM.pdf|title=District Census Handbook Prakasam-Part A|date=2014-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181114103732/http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_A_DCHB_PRAKASAM.pdf|archivedate=2018-11-14 }}</ref><ref name=OfficialCensus2011-B> {{Cite web| url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_B_DCHB_PRAKASAM.pdf|title=District Census Handbook Prakasam-Part B|date=2014-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150825164303/http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_B_DCHB_PRAKASAM.pdf|archivedate=2015-08-25 }}</ref><ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> == సంస్కృతి == ఉమ్మడి ప్రకాశం సంస్కృతి రెండు ప్రాంతాల (రాయలసీమ, కోస్తా) మేళవింపుగావుంది. మార్కాపూర్ డివిజన్ లో కర్నూలు ప్రాంత, గుంటూరు ప్రాంత సంస్కృతులు కలసినవున్నాయి. ఒంగోలు, కందుకూరు డివిజన్లలో ప్రధానంగా బియ్యం ఆహారం తీసుకోగా, మార్కాపూర్ డివిజన్లో రాగి, మొక్కజొన్న, బియ్యం ఆహారంగావాడుతారు. ఈ జిల్లా తీరంలో వున్న మత్స్యకారుల సంస్కృతి ఈ జిల్లాకు వైవిధ్యాన్ని పెంచుతుంది. ఈ జిల్లా తెలుగు మాండలికం, బాగా ఎక్కువగా అర్థమయ్యే తెలుగు మాండలికాల్లో రెండవది. == పశుపక్ష్యాదులు== ఒంగోలు గిత్త ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచింది. అమెరికా, హాలండ్. మలేషియా, బ్రెజిల్, అర్జెంటీనా లాంటి చాలా దేశాలకు ఎగుమతి చేయబడింది. మలేషియాలో ఒక ద్వీపం ఒంగోలు ద్వీపంగా పేరుపెట్టారు. ఈ జాతి పశువులు ప్రపంచంలో లక్షలలో వుంటాయి . 2002 భారత జాతీయ పోటీల చిహ్నం ఐన వీర1 ఒంగోలు గిత్త. పొట్టి కొమ్మల ఒంగోలు జాతి గిత్తలు, నంది శిల్పాలలాగా వుంటాయి. == విద్య== ఒంగోలు ప్రాంతంలో బాలికలకు ప్రత్యేకంగా పాఠశాలలు లేని కాలంలో మొదటిసారిగా 1867లో అమెరికన్ బాప్టిష్ట్ మిషన్ కు చెందిన క్లైవ్ దంపతులు ఒక బాలికల పాఠశాలను 1867లో స్థాపించుటయే గాక, ఒక లోయర్ గ్రేడ్ ట్రైనింగ్ స్కూలు కూడా 1892లో స్థాపించారు. 2014-15 సంవత్సరంలో 4751 విద్యాసంస్థలలో 610126 మంది విద్యార్థులు చదువుకుంటున్నారు.<ref name=hbs2014-15 /> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== {{Maplink||frame=yes|frame-latd=15.664|frame-long=79.504|zoom=6|text=ప్రకాశం జిల్లా దర్శనీయ ప్రదేశాలు(జుమ్ చేసి మౌజ్ సూచికలమీద ఉంచి వివరాలు, లింకులు పొందవచ్చు) |type=point|id=Q13010634|title= [[భైరవకోన]] |type2=point|id2=Q11106561|title2=త్రిపురాంతకేశ్వరాలయం, [[త్రిపురాంతకం]] |type3=point|id3=Q11103996|title3=చెన్నకేశవస్వామి దేవాలయం,[[మార్కాపురం]] |type4=point|id4=Q10997530|title4=[[కంభం చెరువు]] }} [[దస్త్రం:Markapuram lakshmi Chenakesava temple mukadwaram.JPG|thumb|చెన్నకేశవస్వామి దేవాలయం,[[మార్కాపురం]]]] [[File:Venkateswara swamy temple, Mallavaram.jpg|thumb| శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారి ఆలయం, గుండ్లకమ్మ రిజర్వాయరు ప్రాజెక్టు. [[మల్లవరం (మద్దిపాడు మండలం)|మల్లవరం]]]] [[దస్త్రం:BhairavaKona.JPG|thumb|[[భైరవకోన]] గుహాలయాల సముదాయం]] * చెన్నకేశవస్వామి దేవాలయం,[[మార్కాపురం]] * త్రిపురాంతకేశ్వరాలయం, [[త్రిపురాంతకం]] * [[కంభం చెరువు]], * [[భైరవకోన]] * మాల్యాద్రి లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయం, [[మాలకొండ]] * శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామివారి ఆలయం, గుండ్లకమ్మ రిజర్వాయరు ప్రాజెక్టు. [[మల్లవరం (మద్దిపాడు మండలం)|మల్లవరం]] * [[పాకాల (సింగరాయకొండ)]] సముద్రతీరప్రాంతం * పొలిమేర శ్రీ వీరాంజనేయస్వామివారి ఆలయం, [[పావులూరు]] ==వైద్యం== ఉమ్మడి ప్రకాశం జిల్లాలో 9 అల్లోపతి వైద్యశాలలు, 46 డిస్పెన్సరీలు, 90 అయుర్వేద వైద్యశాలలు, 1 యునాని వైద్యశాల ఉన్నాయి. ==సహకార సంఘాలు== ఉమ్మడి ప్రకాశం జిల్లాలో 2,62,000 మంది సభ్యులతో జిల్లాలో 1275 సహకార సంఘాలున్నాయి. వీటిలో 1086 సాధారణ, 69 చేనేత,68 పారిశ్రామిక, 31 మత్స్యకార, 21 పాలసరఫరా సహకార సంఘాలు. == క్రీడలు== జిల్లాలో ఎండాకాలంలో పలు చోట్ల ఎడ్ల బలప్రదర్శన నిర్వహిస్తారు . జిల్లా నలుమూలలనుండి రైతుల పాల్గొంటారు. == ప్రముఖవ్యక్తులు== ఆంధ్రకేసరి బిరుదాంకితులు ఆంధ్ర రాష్ట్ర ప్రథమ ముఖ్యమంత్రి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు [[టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు]], కమ్యూనిస్టు నాయకుడు పూల సుబ్బయ్య. శాసనసభ స్పీకర్ దివికొండయ్య,[[పిడతల రంగారెడ్డి]] ప్రపంచ ప్రఖ్యాత ఇంజినీర్‌ [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య]] పూర్వీకులు ఈ జిల్లావారే. సంగీత ప్రపంచంలో పేరుగాంచిన వారిలో [[త్యాగరాజు]], శ్రీరంగం ఆలయంలో ఆస్థాన నాదస్వర విద్వాంసుడుగా పనిచేసిన [[షేక్ చినమౌలానా]] . సినీరంగంలో ప్రముఖులు [[దగ్గుబాటి రామానాయుడు]] అత్యధిక చలన చిత్రాలు నిర్మించిన నిర్మాతగా పేరుతెచ్చుకున్నాడు. ఇంకా [[గిరిబాబు]],రఘుబాబు గోపిచంద్, టి.కృష్ణ ఈ జిల్లా వారే. ==ఇవీ చూడండి== *[[:దస్త్రం:Prakasam Mandals.png| 2014 నాటి ప్రకాశం జిల్లా మండలాల పటం ]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{commons category|Prakasam district}} *{{Cite web|url=http://eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Prakasam&info=pkshistory|title=ప్రకాశం జిల్లాచరిత్ర|publisher=ఈనాడు|access-date=2012-02-03|archive-date=2012-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524154815/http://eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Prakasam&info=pkshistory|url-status=dead}} * {{Cite web|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3f3f27a324736617f20abbf2ffd806f6d/uploads/2022/04/2022040588.pdf|title=Handbook of statistics 2022 Prakasam district|author=Chief Planning Officer, Prakasam District|date=2022|access-date=2022-04-10}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] afslyibftbpcrryyhivpi3jezbyq83c 0 1350 4991689 4783088 2026-10-30T11:06:58Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991689 wikitext text/x-wiki {{ఇతరవాడుకలు||కర్నూలు గురించిన ఇతర వ్యాసాల|కర్నూలు (అయోమయ నివృత్తి)}} {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang =[[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline = File:23 - Telugu Talli Statue with Kondareddy Buruju as background.JPG | image_alt = 1618 లో హంద్రీ నది ఒడ్డున నిర్మించిన కొండారెడ్డి బురుజు | image_caption = 1618 లో హంద్రీ నది ఒడ్డున నిర్మించిన [[కొండారెడ్డి బురుజు]], కర్నూలు | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map = Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg | Coordinates = {{coord|15|48|N|78|0|E|type:adm2nd_region:IN_dim:200000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారత దేశం|భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = ప్రధాన కేంద్రం | seat = [[కర్నూలు]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 7980 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2271700 |population_male = |population_female = | population_as_of = 2011 |pop-growth= | population_rank = | population_density_km2 =auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|ఆధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = [[పురుషుడు|పురుషుల]] [[అక్షరాస్యత]] | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 =[[స్త్రీలు|స్త్రీల]] [[అక్షరాస్యత]] | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = లోక్‌సభ నియోజక వర్గం | blank6_info_sec1 = [[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website = {{URL|https://kurnool.ap.gov.in/te/}} | footnotes = }} '''కర్నూలు జిల్లా,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> జిల్లా కేంద్రం [[కర్నూలు]]. 2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ జిల్లాలో కొంత భాగాన్ని కొత్తగా ఏర్పాటైన [[నంద్యాల జిల్లా]]లో కలిపారు.<ref>{{Cite web|title=డెమోగ్రఫీ {{!}} కర్నూలు జిల్లా , ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం|url=https://kurnool.ap.gov.in/te/%e0%b0%a1%e0%b1%86%e0%b0%ae%e0%b1%8b%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b0%ab%e0%b1%80/|access-date=2025-12-10|language=te}}</ref> తొలి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్ర రాష్ట్రానికి]] జిల్లాలోని [[కర్నూలు]] ముఖ్యపట్టణంగా ఉంది. ఉమ్మడి జిల్లాలో ఉన్న పర్యాటక ఆకర్షణలు చాలావరకు నంద్యాల జిల్లాలో భాగమైనవి. ==ఉమ్మడి కర్నూలు జిల్లా చరిత్ర== {{చారిత్రిక సమాచారం ఆవశ్యకం}} బాదామి చాళుక్యులు, [[తెలుగు చోడులు|తెలుగు చోళులు]], [[కాకతీయులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించినట్లుగా చరిత్ర చెబుతోంది. అటు తర్వాత [[విజయనగర రాజులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని జయించి తమ ఆధీనం లోనికి తెచ్చుకొన్నారు. [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] కాలంలో ప్రస్తుత జిల్లా అంతా ఆయన ఏలుబడి లోనికి వచ్చింది. కర్నూలులో ప్రఖ్యాతి గాంచిన ''కొండారెడ్డి బురుజు'', [[అచ్యుతదేవరాయలు]] విజయనగర రాజుగా ఉన్నప్పుడు కట్టబడిన కోటలో ఓ భాగం మాత్రమే, ఆ తర్వాత ఎప్పుడో కొండారెడ్డి అనే విప్లవవీరుణ్ణి అక్కడ బంధించడం వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది. 1565 లో [[తళ్ళికోట యుద్ధం]]లో విజయనగర సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత [[గోల్కొండ]] కుతుబ్ షాహీ సుల్తాన్ కర్నూలును వశపరచుకొన్నాడు. 1687 లో [[ఔరంగజేబు]] కృష్ణానది తీరాన్ని దాటి దండయాత్ర చేసినప్పుడు, గియాసుద్దీన్ అనే సేనాని కర్నూలును జయించాడు. గియాసుద్దీన్ జయించిన ఈ ప్రాంతానికి ఔరంగజేబు మొఘల్ సేనానుల్లో ఒకడైన దావూద్ ఖాన్‌కు జాగీరుగా యిచ్చారు. 1733 లో అతని మరణానంతరం పాలన చేపట్టిన హిమాయత్ ఖాన్ మొదటి [[కర్నూలు నవాబులు|కర్నూలు నవాబు]]గా పాలకవంశాన్ని ప్రారంభించారు. ఇక్కడి నవాబు హిమాయత్ ఖాన్, '''కర్ణాటక యుద్ధాలు'''గా ప్రసిద్ధి గాంచిన ఆంగ్లేయ-ఫ్రెంచి వారి గొడవల్లో పాలుపంచుకొన్నాడు. 1741 లో మరాఠా విజృంభణ కొనసాగినప్పుడు, కర్నూలు వారి హయాంలోనికి వచ్చింది. 1751 లో సలాబత్ జంగ్, ఫ్రెంచి జనరల్ ''బుస్సీ'' (పిల్లల పాటల్లోని ''బూచాడు'') కర్నూలును ముట్టడించారు. 1755 లో [[మైసూరు]]కు చెందిన [[హైదర్ అలీ]] ఈ ప్రాంతాన్ని వశపరచుకొన్నాడు. 1799 లో శ్రీరంగపట్టణంలో జరిగిన యుద్ధంలో [[టిప్పు సుల్తాన్]] మరణించగా అప్పుడు ఈ జిల్లా [[హైదరాబాద్]] [[నిజాం]] నవాబు సొంతం అయింది. తన రక్షణ కోసం బ్రిటిషు సైనికులని ఉపయోగించుకొన్నందుకు ప్రతిగా 1800 లో ఈ ప్రాంతాన్ని బ్రిటిషు వారికి దత్తత ఇచ్చాడు నిజాం నవాబు. అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని అప్పటి నుంచి 'దత్తమండలం' (సీడెడ్) అనేవారు. 1928 లో ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, [[గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు]] ఇప్పటి [[రాయలసీమ]] అనే పేరు పెట్టాడు. ఇప్పటికీ సినీపరిభాషలో 'సీమ'ను సీడెడ్ అనే పిలుస్తారు. 1733 నుంచి 1838 వరకూ కర్నూలు, అర్ధ స్వత్రంత్రుడైన [[కర్నూలు నవాబులు|పఠాన్‌ నవాబుల]] యొక్క రాజ్యభాగంగా ఉండేది. ఈ నవాబులు మొదట మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి, ఆపైన క్రమంగా మైసూరు సామ్రాజ్యం, హైదరాబాద్ సామ్రాజ్యం, ఈస్టిండియా కంపెనీలకు సామంతునిగా వ్యవహరించారు. 1838 లో ఈ నవాబు యొక్క వారసుని, బ్రిటీషు ప్రభుత్వము రాజద్రోహ నేరంమోపి గద్దె దింపినది.<ref name="కథలు గాథలు">{{cite book|last1=వెంకట శివరావు|first1=దిగవల్లి|title=కథలు-గాథలు (కందనూరు నవాబు రాజరికం)|date=1944|publisher=దిగవల్లి వెంకట శివరావు|location=విజయవాడ|pages=127 - 140|edition=1|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371485|accessdate=1 December 2014}}</ref> నవాబు యొక్క జాగీరు కర్నూలు రాజధానిగా మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఒక జిల్లా అయినది. జిల్లా మధ్యలో [[బనగానపల్లె]] సంస్థానము నలువైపులా కర్నూలు జిల్లాచే చుట్టబడి ఉంది. 1947 లో భారత దేశ స్వాతంత్ర్యానంతరము కర్నూలు, పూర్వపు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీనుండి ఏర్పడిన మద్రాసు రాష్ట్రములో భాగమైనది. బనగానపల్లె సంస్థానము జిల్లాలో విలీనమైనది. 1953 లో మద్రాసు రాష్ట్రములోని పదకొండు ఉత్తర జిల్లాలు కలసి [[ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు|ఆంధ్ర రాష్ట్రం]] ఏర్పడినప్పుడు కర్నూలు ఆంధ్ర రాష్ట్ర తొలి రాజధాని అయినది. 1956 లో ఆంధ్ర రాష్ట్రం విస్తరించి, పూర్వపు హైదరాబాద్ రాష్ట్రములో భాగమైన [[తెలంగాణ]] ప్రాంతమును కలుపుకొని [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ అవతరణ|ఆంధ్ర ప్రదేశ్ అవతరించినది]]. కొత్తగా ఏర్పడిన ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి [[హైదరాబాదు]]ను రాజధానిగా చేశారు. 1830 లో ఈ ప్రాంతాన్ని సందర్శించిన యాత్రాచరిత్రకారుడు [[ఏనుగుల వీరాస్వామయ్య]] తన [[కాశీయాత్ర చరిత్ర]]లో కర్నూలు జిల్లా గురించి నాటి విశేషాలు నమోదు చేశారు. అప్పట్లో కర్నూలు జిల్లాలో అడుగుపెట్టింది మొదలు ఆవులకు పాలు తీయడం చూడలేదన్నారు. ఆయన ఈ విషయాన్ని గురించి ఇట్లా వ్రాసుకున్నారు: ''కడప విడిచిన తర్వాత ఆవుపాలు, పెరుగున్ను కండ్ల చూడవలెనంటే శ్రీశైలముమీద చూడవలసినది గాని యితర స్థలములలో ఆవులను మాత్రము కండ్ల చూడవచ్చును. ఆవుపాలు తీసుటలేదు, దూడలకు విడిచిపెట్టు చున్నారు. అంత జాగ్రత్తగా ఈ దేశస్థులు పశువులను కాపాడిన్ని, దున్నడముకు ఎద్దులు నెల్లూరు సీమనుంచి తెచ్చేవారి వద్ద హమేషా వారికి కొనవలసి యున్నది. ఎనుములు పాడికేగాని అచ్చటి దున్నలు ఆ భూమిని నిగ్గి దున్ననేరవు. తడవకు 10 నుంచి 20 వరహాలు పెట్టి యెద్దులను కొనుచున్నారు.'' సాధారణంగా ఆవులను పాల కోసమో లేక, ఎద్దుల కోసమో పెంచుతూండే అలవాటు వాడుక. ఇది చాలా విచిత్రమైన సంగతిగా చెప్పుకోవాలి.<ref name="కాశీయాత్ర చరిత్ర">{{cite book|last1=వీరాస్వామయ్య|first1=యేనుగుల|title=కాశీయాత్రా చరిత్ర|date=1941|publisher=దిగవల్లి వెంకట శివరావు|location=విజయవాడ|edition=మూడవ ముద్రణ|url=http://ia601406.us.archive.org/12/items/kasiyatracharitr020670mbp/kasiyatracharitr020670mbp.pdf|accessdate=26 November 2014}}</ref> ఉమ్మడి కర్నూలు జిల్లాలో 54 మండలాలు వుండేవి.<ref name=ptRaj>{{Cite web| url=http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0213000000&ptype=B&button1=Submit |title=కర్నూలు జిల్లా తాలూకాల వివరాలు|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927222735/http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0213000000&ptype=B&button1=Submit |archive-date=2007-09-27 }}</ref> 2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ జిల్లాలో కొంత భాగాన్ని కొత్తగా ఏర్పాటైన [[నంద్యాల జిల్లా]]లో కలిపారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|access-date=31 March 2022|website=Eenadu.net|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == 2022 జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత జిల్లా విస్తీర్ణం 7,980 చ.కి.మీ.<ref name="sakshi-1"/> *ఉమ్మడి జిల్లా నదులు: [[తుంగభద్ర]], [[హగరి]], [[కుందేరు]], [[సగిలేరు]]. తుంగభద్ర, హగరి కృష్ణానదికి ఉపనదులు. కుందేరు, సగిలేరు పెన్నానదికి ఉపనదులు. ===ఖనిజములు=== ఉమ్మడి జిల్లాలో నాపరాయి, సున్నపురాయి, ముగ్గురాయి, రంగురాయి, సీసము నిల్వలున్నాయి. పూర్వము రత్నాలకోట (ప్రస్తుత రామళ్ళకోట), జొన్నగిరి గ్రామాలలో రత్నములు లభ్యమయ్యేవి.<ref>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము, రెండవ భాగము, 1960 ప్రచురణ, పేజీ సంఖ్య 545</ref><ref>{{cite wikisource |last1=సురవరం |first1=ప్రతాపరెడ్డి |title=ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర|chapter=6 వ ప్రకరణము|wspage=337|year=1949}}</ref> == జనాభా లెక్కలు == 2011 జనగణన ఆధారంగా, 2022 లో ఏర్పాటైన నూతన జిల్లా జనాభా 22.717 లక్షలు.<ref name="sakshi-1"/> 1981 నాటి జనాభా లెక్కల ప్రకారం కర్నూలు జిల్లా జనాభా: 24,07,299, స్త్రీ పురుషుల నిష్పత్తి: 983:1000, అక్షరాస్యత శాతం, 28.42.<ref>ఆంధ్రప్రదేశ్ దర్శిని, 1985</ref> == డివిజన్లు లేదా మండలాలు, నియోజక వర్గాలు== కర్నూలు జిల్లాను మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లుగా, 27 మండలాలుగా విభజించారు. కర్నూలు మండలాన్ని కర్నూలు (పట్టణ), కర్నూలు (గ్రామీణ) మండలాలుగా విడదీశారు.<ref name="sakshi-1"/> 31 డిసెంబరు 2025 నాడు ఆదోని మండలాన్ని అదోని-1, ఆదోని-2 మండలాలుగా విభజించారు.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> ===మండలాలు=== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} #[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను|ఆదోని డివిజను]] ##[[ఆదోని మండలం-1|ఆదోని-1]] ##[[ఆదోని మండలం-2|ఆదోని-2]] ##[[కోసిగి మండలం|కోసిగి]] ##[[కౌతాలం మండలం|కౌతాలం]] ##[[గోనెగండ్ల మండలం|గోనెగండ్ల]] ##[[నందవరం మండలం|నందవరం]] ##[[పెద్ద కడబూరు మండలం|పెద్ద కడబూరు]] ##[[మంత్రాలయం మండలం|మంత్రాలయం]] ##[[యెమ్మిగనూరు మండలం|యెమ్మిగనూరు]] ##[[హోళగుంద మండలం|హోళగుంద]] #[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను|కర్నూలు డివిజను]] ##[[వెల్దుర్తి మండలం|వెల్దుర్తి]] ##[[ఓర్వకల్లు మండలం|ఓర్వకల్లు]] ##[[కర్నూలు పట్టణ మండలం|కర్నూలు పట్టణ]] ##[[కర్నూలు గ్రామీణ మండలం|కర్నూలు గ్రామీణ]] ##[[కల్లూరు మండలం (కర్నూలు)|కల్లూరు]] ##[[కోడుమూరు మండలం|కోడుమూరు]] ##[[గూడూరు మండలం (కర్నూలు)|గూడూరు]] ##[[సి.బెళగల్ మండలం|సి.బెళగల్]] # [[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను|పత్తికొండ డివిజను]] ##[[ఆలూరు మండలం (కర్నూలు జిల్లా)|ఆలూరు]] ##[[ఆస్పరి మండలం|ఆస్పరి]] ##[[క్రిష్ణగిరి మండలం|క్రిష్ణగిరి]] ##[[చిప్పగిరి మండలం|చిప్పగిరి]] ##[[తుగ్గలి మండలం|తుగ్గలి]] ##[[దేవనకొండ మండలం|దేవనకొండ]] ##[[పత్తికొండ మండలం|పత్తికొండ]] ##[[మద్దికేర తూర్పు మండలం|మద్దికేర తూర్పు]] ##[[హాలహర్వి మండలం|హాలహర్వి]] {{Div end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు== నగరం: [[కర్నూలు]] పట్టణాలు: [[ఆదోని]], [[ఎమ్మిగనూరు]] ==రాజకీయ విభాగాలు== === లోక్‌సభనియోజకవర్గం === * [[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== # [[ఆదోని శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆదోని]] # [[ఆలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆలూరు]] # [[ఎమ్మిగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎమ్మిగనూరు]] # [[కర్నూలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] # [[కోడుమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోడుమూరు (ఎసి.సి)]] # [[పత్తికొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్తికొండ]] # [[పాణ్యం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాణ్యం (పాక్షికం)]] (కొంత భాగం [[నంద్యాల జిల్లా]]లో గలదు) # [[మంత్రాలయం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంత్రాలయం]] == రవాణా వ్వవస్థ== 1985 నాటికి ఉమ్మడి జిల్లాలో 2209 కి.మీ. ప్రభుత్వ రహదార్లు, 2146 కి.మీ. జిల్లా పరిషత్ రహదారులు, 1883 కి.మీ. సమితి రోడ్లు ఉన్నాయి. == విద్యాసంస్థలు== * [[రాయలసీమ విశ్వవిద్యాలయం]] == ఆర్ధిక స్థితి గతులు == ఉమ్మడి జిల్లాలో ఎక్కువ భాగం వ్యవసాయం వర్షాధారితమే అయినా [[కర్నూలు కడప కాలువ|కె.సి. కెనాల్]], [[తెలుగుగంగ ప్రాజెక్టు|తెలుగుగంగ]] కింద చాలా ప్రాంతం సాగుబడికి వస్తుంది. వీటి పరీవాహక ప్రాంతాల్లో వరి పండిస్తారు. ఇవి కాకుండా వెలుగోడు ప్రాజెక్టు, ఔకు, [[పోతిరెడ్డిపాడు హెడ్‌రెగ్యులేటర్|పోతిరెడ్డిపాడు]], [[శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు|శ్రీశైలం]] జలాశయాల కింద చాలా ప్రాంతం సాగుబడికి వస్తుంది. ==పరిశ్రమలు== ఉమ్మడి జిల్లాలో టిజివి గ్రూప్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీస్, నంది గ్రూప్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీస్, తాడిపత్రి దగ్గరి ఎల్ అండ్ టి (L&T) ఉన్నాయి. == పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[ఫైలు:Kurnool 26.JPG|thumb|220px|కర్నూలులోని చారిత్రక కొండారెడ్డి బురుజు]] [[File:Abdul Wahab Khan Tomb.jpg|thumb|నవాబ్ అబ్దుల్ వహాబ్ ఖాన్ సమాధి ''గోల్ గుమ్మజ్''.]] * అయ్యప్ప స్వామి ఆలయము,కర్నూలు * [[కొండారెడ్డి బురుజు]] కర్నూలు <ref>{{Cite web |url=http://asihyd.ap.nic.in/kurnool/index.htm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2007-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923170624/http://asihyd.ap.nic.in/kurnool/index.htm |archive-date=2009-09-23 |url-status=dead }}</ref> * జగన్నాథ గుట్ట ఆలయము,కర్నూలు * రేవనూరు హుస్సేన్ స్వామి దర్గ ==చిత్రమాలిక== <gallery perrow="4"> బొమ్మ:Kurnool 02.JPG|బస్టాండు ఎదుట కర్నూలు పట్టణం దృశ్యం దస్త్రం:Jagannatha Gutta Temple Gopuram.jpg|శ్రీ జగన్నాథ గుట్ట ఆలయ గోపురం, కర్నూలు దస్త్రం:AyappaSwamyTemple.JPG|శ్రీ అయ్యప్ప స్వామి ఆలయం, కర్నూలు </gallery> == ప్రముఖవ్యక్తులు== * [[పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి|పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి]]: యోగి, కాలజ్ఞాన సృష్టికర్త. * [[ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి]]: స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు * [[బుడ్డా వెంగళరెడ్డి]]: దాత- స్వాతంత్ర్యము రాక ముందు కరువు సమయాలలో తన సర్వ ఆస్తిని పంచిన గొప్ప వ్యక్తి. * [[గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు|గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమరావు]]: స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, గ్రంథాలయ ఉద్యమ స్థాపకుడు * కొప్పెర క్రిష్ణ మూర్తి: నంద్యాల కె.సి కెనాల్ క్రింద ఉన్న గ్రామాలన్నింటికి నీరందించి జిల్లాకే నంద్యాలను అన్నపూర్ణగా మార్ఛిన సేవాతత్పరుడు * [[చండ్ర పుల్లారెడ్డి]] : స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు, CPIML పార్టీ స్థాపకుడు. * డక్క చిన్నన్న : కోవెలకుంట్ల పరిసర ప్రాంతాలలో నీటి పారుదలకు కృషి చేసిన వ్యక్తి,మల్ల యోధుడు * [[మాచాని సోమప్ప]] : వై.డబ్ల్యు.సి.ఎస్. స్థాపకుడు, [[ఎమ్మిగనూరు]] అభివృద్ధికి నాంది వేసిన వ్యక్తి : [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] గ్రహీత * [[కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి]]: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ కు రెండు సార్లు (1982-83, 1992-94) [[ముఖ్యమంత్రి]]. * [[దామోదరం సంజీవయ్య]]: ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రెండవ ముఖ్యమంత్రి (1960-62), పూర్వ అఖిల భారత కాంగ్రెసు కమిటీ అధ్యక్షులు. * [[పెరుగు శివారెడ్డి]]: నేత్ర వైద్య నిపుణుడు. * [[వైద్యం వేంకటేశ్వరాచార్యులు]]: కవి, రచయిత, అవధాని, పరిశోధకులు * [[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]]: పూర్వ కేంద్ర మంత్రి, బీహారు, కర్ణాటక గవర్నరు, ఆరు మార్లు నంద్యాల నియోజకవర్గ లోక్ సభ సభ్యులు. * [[జి. పుల్లారెడ్డి|గుణంరెడ్డి పుల్లారెడ్డి]]: ప్రఖ్యాత వ్యాపారవేత్త, విద్యావేత్త * [[పాములపర్తి వెంకట నరసింహారావు|పీ వీ నరసింహా రావు]]:భారత దేశ ప్రధానిగా సత్తా చాటారు * [[బైరెడ్డి రాజశేఖరరెడ్డి|బైరెడ్డి రాజశేఖర్ రెడ్డి]]: [[రాయలసీమ పరిరక్షణ సమితి]] స్థాపకుడు. * [[ఎం. హరికిషన్]] : బాలసాహితీకారుడు, రచయిత. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[కర్నూలు బస్సు ప్రమాదం - 2025]] == మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు== {{వేదిక|రాయలసీమ|Rayalaseema.png}}<br> {{commons category|Kurnool district}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ]] [[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 3kc8uzbqz5fwir1ewyhgro07w1itmrp 0 1355 4991683 4984596 2026-10-30T11:04:08Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991683 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అనంతపురం జిల్లా | other_name = | type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | official_name = అనంతపురము జిల్లా | image = 15th century Bugga Ramalingeswara temple, Tadipatri, Andhra Pradesh, India - 193.jpg | caption = తాడిపత్రిలోని [[బుగ్గ రామలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం]] | etymology = {{Langx|te|అనంతసాగరం}} (''పెద్ద చెరువు'') | nickname = | image_map = Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_caption = | pushpin_label = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|14.678|77.607|type:adm3rd_region:IN_dim:200000|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{Flag icon image|Emblem of Andhra Pradesh.svg}} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | established_title = స్థాపన | established_date = 1882 | established_title1 = పునర్వ్యవస్థీకరణ | established_date1 = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = | named_for = పెద్ద చెరువు | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[అనంతపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|3 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|31 మండలాలు]] }} | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = ఎం. గౌతమి | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల జాబితా|లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name1 = {{Collapsible list | title = లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల జాబితా | title_style = | frame_style = border:none; padding: 0; | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = [[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] | 2 = [[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] }} | leader_title2 = [[భారత శాసనసభ సభ్యుడు|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name2 = {{Collapsible list | title = శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా | title_style = | frame_style = border:none; padding: 0; | list_style = text-align:left;display:none; | 1 = [[అనంతపురం అర్బన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] | 2 = [[గుంతకల్లు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుంతకల్లు]] | 3 = [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణదుర్గం]] | 4 = [[రాప్తాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాప్తాడు]] | 5 = [[రాయదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయదుర్గం]] | 6 = [[సింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం|సింగనమల (ఎస్సీ)]] | 7 = [[తాడిపత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాడిపత్రి]] | 8 = [[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]] }} | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="apreorg-2022"/> | area_total_km2 = 10205 | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_point = | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="apreorg-2022"/><ref name="demographics">{{cite web |title=జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ — అనంతపురం |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf |website=[[భారత జనగణన]] |publisher=[[భారత రిజిస్ట్రార్ జనరల్, జనగణన కమిషనర్ కార్యాలయం]]}}</ref> | population_total = 22,41,105 | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_urban_footnotes = | population_urban = | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rank = | population_blank1_title = కుటుంబాలు | population_blank1 = | population_blank2_title = స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి | population_blank2 = 1000 మంది పురుషులకు 977 మంది మహిళలు | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = అధికారిక భాష | demographics1_info1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] | demographics_type2 = [[భారతదేశంలో అక్షరాస్యత|అక్షరాస్యత]] | demographics2_footnotes = | demographics2_title1 = అక్షరాస్యులు | demographics2_info1 = | demographics3_footnotes = | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్]] | postal_code = 515xxx | area_code_type = | area_codes = +91–8554 | geocode = | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AP]] | registration_plate_type = [[భారత వాహన రిజిస్ట్రేషన్ నంబరు పలకలు|వాహన రిజిస్ట్రేషన్]] | registration_plate = AP-02 (పాతది), [[భారత ప్రాంతీయ రవాణా కార్యాలయాల జిల్లాల జాబితా|AP-39]] (30 జనవరి 2019 నుంచి)<ref>{{cite news |title=ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వాహనాల రిజిస్ట్రేషన్ కోసం కొత్త 'AP 39' కోడ్ ప్రారంభం |url=https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |access-date=9 June 2019 |work=ది న్యూ ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ |date=31 January 2019 |location=విజయవాడ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201121042200/https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |archive-date=21 November 2020}}</ref> | website = {{URL|https://ananthapuramu.ap.gov.in/}} | footnotes = }} '''అనంతపురం జిల్లా''', , భారతదేశంలోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[రాయలసీమ]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఎనిమిది జిల్లాలలో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Ananthapuramu district|url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/|language=en}}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> ఈ జిల్లా కేంద్రం [[అనంతపురం]]. ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోని అత్యంత పొడి ప్రాంతాలలో ఒకటి.<ref>{{cite news|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2019-01-20/Anantapur-Assembly-Constituency-Triangular-contest-on-the-cards/478338|title=Anantapur Assembly Constituency : Triangular contest on the cards|date=20 January 2019|work=thehansindia.com|access-date=14 June 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190724152958/https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2019-01-20/Anantapur-Assembly-Constituency-Triangular-contest-on-the-cards/478338|archive-date=24 July 2019}}</ref> 2022లో, జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాను]] ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=3 April 2022|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=17 April 2023}}</ref> ఈ ప్రాంతంలో వ్యవసాయం ప్రధానంగా వర్షాధారితం. ఇక్కడ పండించే ముఖ్య పంటలు [[వేరుశనగ]], [[వరి]], [[పత్తి]], [[జొన్న]], [[మిరప]], [[అరటి]], [[నువ్వులు]], [[చెరుకు]], [[పట్టు చరిత్ర|పట్టు]]. == పేరువెనుక చరిత్ర == అనంతపురము అనే పేరు ''అనంతసాగరం'' అనే జలాశయం పేరు నుంచి వచ్చిందని భావిస్తారు. అనంతసాగరం అంటే పెద్ద చెరువు లేదా ''అంతులేని సముద్రం'' అని అర్థం. [[మొదటి బుక్క రాయలు|మొదటి బుక్క రాయల]] మంత్రి చిక్కప్ప వడెయార్ [[అనంతసాగరం]], [[బుక్కరాయసముద్రం]] గ్రామాలను నిర్మించినట్లు పేర్కొంటారు. [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] స్థాపకుల్లో ఒకరైన మొదటి బుక్క రాయల భార్య అనంతమ్మ పేరు మీద అనంతసాగరానికి ఆ పేరు వచ్చిందని కొందరు చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/There-is-history-behind-names-of-places/article16650971.ece|title=There is history behind names of places|date=30 March 2009|work=The Hindu|access-date=14 June 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407174439/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/There-is-history-behind-names-of-places/article16650971.ece|archive-date=7 April 2021|language=en-IN|url-access=subscription}}</ref> అయితే, బుక్క రాయల భార్య పేరు అనంతమ్మ కాదని, అనంతరస చిక్కవోడెయా పేరు మీదుగానే ఈ పేరు ఏర్పడి ఉండవచ్చని మరికొందరు అభిప్రాయపడుతున్నారు. == చరిత్ర == అనంతపురం ప్రాంత చరిత్రకు సంబంధించిన తొలి ఆధారాలలో అశోకుని శిలాశాసనాలు ముఖ్యమైనవి. 1892లో రాయదుర్గ తాలూకాకు పశ్చిమాన ఉన్న అప్పటి మైసూరు ప్రాంతంలో అశోకుని శిలాశాసనాలు గుర్తించబడ్డాయి. వాటి కాలం సుమారు క్రీ.పూ. 258గా పేర్కొనబడింది. అయితే ఈ శాసనాల ఆధారంగా ప్రస్తుత అనంతపురం జిల్లాలోని మొత్తం ప్రాంతం అశోకుని ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉండేదని నిర్ధారించలేమని చారిత్రక గెజిటీర్ పేర్కొంది.<ref name="gazetteer-early">{{cite web|year=1905|title=Madras District Gazetteers: Anantapur — Political History|url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:Madras_District_Gazetteers_-_Anantapur.pdf/35|access-date=20 October 2026|work=Madras District Gazetteers|publisher=Madras Government|language=en}}</ref> ఏడవ శతాబ్దంలో ఈ ప్రాంతంలోని [[మడకశిర]] తాలూకాకు చెందిన [[రత్నగిరి, రొల్ల|రత్నగిరి]] ప్రాంతం నలుల పాలనలో ఉండేదని ఒక చాళుక్య శాసనం సూచిస్తుంది. అనంతరం నొలంబులు ఈ ప్రాంతంలోని విస్తారమైన భూభాగాన్ని పాలించారు. వీరు పల్లవుల శాఖకు చెందినవారని, రాష్ట్రకూటులకు సామంతులుగా ఉండేవారని చారిత్రక గెజిటీర్ పేర్కొంది. నొలంబుల ఆధీనంలోని నొలంబవాడి ప్రాంతంలో [[గుత్తి (పట్టణం)|గుత్తి]] కూడా భాగంగా ఉండేది.<ref name="gazetteer-early" /> సుమారు 973లో గంగ వంశానికి చెందిన మారసింహుడు నొలంబులను ఓడించాడు. అనంతరం గంగులను చోళులు జయించారు. పదకొండవ శతాబ్దంలో [[పశ్చిమ చాళుక్యులు]] ఈ ప్రాంతంపై ఆధిపత్యం సాధించారు. పన్నెండవ శతాబ్దంలో [[హొయసల సామ్రాజ్యం|హొయసళులు]], యాదవులు వంటి రాజవంశాలు ఈ ప్రాంత చరిత్రలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి.<ref name="gazetteer-early" /> === విజయనగర సామ్రాజ్య పాలన === మధ్యయుగంలో దక్షిణ భారతదేశంపై ఢిల్లీ సుల్తానుల దండయాత్రలు ఈ ప్రాంత రాజకీయ పరిస్థితులను ప్రభావితం చేశాయి. 14వ శతాబ్దంలో [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] ఆవిర్భవించి దక్షిణ భారతదేశంలో విస్తరించింది. అనంతపురం ప్రాంతం కూడా విజయనగర పాలకుల ఆధిపత్యంలో ఉండేది. 1565లో జరిగిన [[తళ్ళికోట యుద్ధం|తళ్లికోట యుద్ధం]] తరువాత సామ్రాజ్య పతనం ప్రారంభమైంది. అనంతరం ఈ ప్రాంతంలోని వివిధ ప్రాంతాలు స్థానిక నాయకులు, ఇతర రాజ్యాల ఆధీనంలోకి వెళ్లాయి.<ref>{{cite web|year=1905|title=Madras District Gazetteers: Anantapur — Political History|url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:Madras_District_Gazetteers_-_Anantapur.pdf/36|access-date=20 October 2026|work=Madras District Gazetteers|publisher=Madras Government|language=en}}</ref> [[మొదటి బుక్క రాయలు|మొదటి బుక్కరాయల]] మంత్రి అనంతరస చిక్కవోడెయా ఈ ప్రాంతంలో అనంతసాగరం, బుక్కరాయసముద్రం గ్రామాల నిర్మాణంతో సంబంధం ఉన్నట్లు అనంతపురం జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్ పేర్కొంటోంది. అనంతసాగరం అనే పెద్ద చెరువు పేరు నుంచి అనంతపురం అనే పేరు ఏర్పడిందనే అభిప్రాయం కూడా ఉంది.<ref>{{cite web|title=జిల్లా గురించి|url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/te/జిల్లా-గురించి/|access-date=20 October 2026|website=అనంతపురము జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్|publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|language=te}}</ref> === మధ్యయుగ, ఆధునిక పాలన === విజయనగర సామ్రాజ్య పతనం తరువాత ఈ ప్రాంతం వివిధ రాజవంశాలు, ప్రాంతీయ పాలకుల ఆధీనంలోకి వెళ్లింది. 17వ శతాబ్దంలో మరాఠాలు, మొగల్ పాలకులు ఈ ప్రాంత రాజకీయ పరిణామాల్లో పాత్ర పోషించారు. అనంతరం [[హైదరాబాదు నిజాం]] ఆధిపత్యం ఏర్పడింది. 18వ శతాబ్దంలో హైదర్ అలీ, టిప్పు సుల్తాన్ పాలనతో పాటు మైసూరు యుద్ధాలు కూడా ఈ ప్రాంత చరిత్రను ప్రభావితం చేశాయి. 1792, 1799 సంవత్సరాల్లో జరిగిన మైసూరు యుద్ధాల అనంతర పరిణామాల్లో భాగంగా, 1800లో నిజాం బ్రిటిష్ వారికి కొన్ని భూభాగాలను అప్పగించాడు. సైనిక సహకారానికి బదులుగా జరిగిన ఈ భూభాగాల బదిలీలో అనంతపురం ప్రాంతం కూడా బ్రిటిష్ పాలనలోకి వచ్చింది.<ref>{{cite web|year=1905|title=Madras District Gazetteers: Anantapur — The district ceded to the English|url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:Madras_District_Gazetteers_-_Anantapur.pdf/42|access-date=20 October 2026|work=Madras District Gazetteers|publisher=Madras Government|language=en}}</ref> 1882లో బళ్లారి జిల్లా నుంచి వేరు చేసి అనంతపురం జిల్లాను ఏర్పాటు చేశారు. 1910లో అప్పటి కడప జిల్లాలోని కదిరి తాలూకాకు చెందిన కదిరి, ముదిగుబ్బ, నల్లమాడ, నంబులిపులికుంట, తలుపుల, నల్లచెరువు, ఓబులదేవరచెరువు, తనకల్లు, ఆమడగూరు, గాండ్లపెంట ప్రాంతాలను అనంతపురం జిల్లాలో చేర్చారు. 1956లో బళ్లారి జిల్లాకు చెందిన రాయదుర్గం, డి.హిరేహాల్, కణేకల్లు, బొమ్మనహాల్, గుమ్మగట్ట ప్రాంతాలను కూడా ఈ జిల్లాలో చేర్చారు.<ref>{{cite web|title=జిల్లా గురించి|url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/te/జిల్లా-గురించి/|access-date=20 October 2026|website=అనంతపురము జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్|publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|language=te}}</ref> ===శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా ఏర్పాటు=== 2022 ఏప్రిల్ 4న అనంతపురం జిల్లా నుంచి కొన్ని మండలాలను వేరు చేసి [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాను]] ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కొత్త జిల్లాకు పుట్టపర్తిని ప్రధాన కేంద్రంగా నిర్ణయించారు. జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణకు సంబంధించిన తుది ప్రకటనను ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 2న జారీ చేసింది. కొత్త జిల్లా 29 మండలాలతో ఏర్పడింది.<ref>{{cite web|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజపత్రం: శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా ఏర్పాటు|url=https://srisathyasai.ap.gov.in/event/the-andhra-pradesh-gazette-notification/|access-date=20 October 2026|website=శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైట్|publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|language=en}}</ref>.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref name="andhrajyothy-1" /> == భౌగోళిక స్వరూపం == [[అనంతపురం జిల్లా]] ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని విస్తీర్ణపరంగా పెద్ద జిల్లాలలో ఒకటి. దీని వైశాల్యం 10,225 చదరపు కిలోమీటర్లు.<ref name="apreorg-2022" /> ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[కర్నూలు జిల్లా]], [[నంద్యాల జిల్లా]], తూర్పున [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]], దక్షిణాన [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]], నైరుతి, పశ్చిమ దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రంలోని [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[బళ్లారి జిల్లా]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=1}} ఈ జిల్లా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[రాయలసీమ]] ప్రాంతంలో భాగంగా ఉంది. జిల్లా ఉత్తర భాగంలో నల్లరేగడి నేలలు విస్తారంగా ఉన్నాయి. దక్షిణ భాగంలో ప్రధానంగా తక్కువ సారవంతమైన ఎర్ర నేలలు కనిపిస్తాయి. జిల్లాలో ముచ్చుకోట కొండలు, నాగసముద్రం కొండలు అనే రెండు ప్రధాన కొండశ్రేణులు ఉన్నాయి. జిల్లా అటవీ విస్తీర్ణంలో సుమారు 70 శాతం ఈ కొండ ప్రాంతాలలోనే ఉంది.{{Sfn|CPO|2022|p=2}} [[పెన్నా నది|పెన్నా]], [[చిత్రావతి]], పెద్ద హగరి, చిన్న హగరి, తాడకలేరు, పండమేరు ఈ జిల్లాలోని ప్రధాన నదులు, వాగులు. జిల్లా సగటు ఎత్తు సముద్ర మట్టానికి సుమారు 1,300 అడుగులు (396 మీటర్లు). జిల్లాలో సాధారణ వార్షిక వర్షపాతం 508.2 మిల్లీమీటర్లు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఈ జిల్లాలో వర్షపాతం చాలా తక్కువగా నమోదవుతుంది.{{Sfn|CPO|2022|p=2}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box|title=2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం అనంతపురం జిల్లాలో మతాల వారీ జనాభా<ref>{{cite web|year=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=మతం|right1=శాతం|float=left|bars={{bar percent|[[హిందూ మతం]]|darkorange|88.45}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|10.37}} {{bar percent|[[తెలుగు క్రైస్తవులు|క్రైస్తవ మతం]]|blue|0.69}} {{bar percent|ఇతర మతాలు లేదా పేర్కొననివి|black|0.49}}}}2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఈ జిల్లా జనాభా 22,41,105. వీరిలో 7,53,354 మంది (33.62%) పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసించారు. ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 978 మంది మహిళలు ఉన్నారు. షెడ్యూల్డ్ కులాల జనాభా 3,34,142 (14.91%) కాగా, షెడ్యూల్డ్ తెగల జనాభా 70,161 (3.13%).<ref name="census">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref>{{rp|78–83}} జిల్లాలో అత్యధికులు హిందూ మతాన్ని అనుసరిస్తున్నారు. వీరి శాతం 88.45 కాగా, ముస్లింలు 10.37% ఉన్నారు. {{Pie chart|caption=2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం అనంతపురం జిల్లాలో మాతృభాషల వారీ జనాభా<ref name="language"/>|label1=[[తెలుగు భాష|తెలుగు]]|value1=84.59|color1=steelblue|label2=[[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]]|value2=9.64|color2=green|label3=[[కన్నడ]]|value3=3.03|color3=darkslateblue|label4=[[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]]|value4=1.42|color4=khaki|label5=ఇతర భాషలు|value5=1.32|color5=grey}} 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లాలో 84.59% మంది [[తెలుగు భాష|తెలుగును]], 9.64% మంది [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూను]], 3.03% మంది [[కన్నడ|కన్నడను]], 1.42% మంది [[లంబాడీ భాష|లంబాడీని]] తమ మాతృభాషగా మాట్లాడారు.<ref name="language">{{Cite web|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX|website=[[Census of India]]|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు == {{ప్రధాన వ్యాసం|అనంతపురం జిల్లా గ్రామాల జాబితా}} భౌగోళికంగా జిల్లాను 3 రెవెన్యూ డివిజన్లుగాను,31 మండలాలుగా విభజించారు. గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజన్ కొత్తగా ఏర్పాటైంది.<ref name="andhrajyothy-1" >{{Cite web|url=https://m.andhrajyothy.com/telugunews/ap-news-andhradesh-mrgs-andhrapradesh-1822040408475599|title=సరికొత్త అనంత|date=2022-04-04|access-date=2022-04-18|website=ఆంధ్రజ్యోతి}}</ref> === మండలాలు === {{Div col|colwidth=10em|rules=yes|gap=2em}} # అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజన్ ## [[అనంతపురం మండలం|అనంతపురం]] ## [[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం జిల్లా)|ఆత్మకూరు]] ## [[కూడేరు మండలం|కూడేరు]] ## [[గార్లదిన్నె మండలం|గార్లదిన్నె]] ## [[తాడిపత్రి మండలం|తాడిపత్రి]] ## [[నార్పల మండలం|నార్పల]] ## [[పుట్లూరు మండలం|పుట్లూరు]] ## [[పెద్దపప్పూరు మండలం|పెద్దపప్పూరు]] ## [[బుక్కరాయసముద్రం మండలం|బుక్కరాయసముద్రం]] ## [[యల్లనూరు మండలం|యల్లనూరు]] ## [[రాప్తాడు మండలం|రాప్తాడు]] ## [[శింగనమల మండలం|శింగనమల]] # కల్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజన్ ## [[కణేకల్లు మండలం|కణేకల్లు]] ## [[కళ్యాణదుర్గం మండలం|కళ్యాణదుర్గం]] ## [[కుందుర్పి మండలం|కుందుర్పి]] ## [[కంబదూరు మండలం|కంబదూరు]] ## [[గుమ్మగట్ట మండలం|గుమ్మగట్ట]] ## [[డి.హిరేహాల్ మండలం|డి.హిరేహాల్]] ## [[బెళుగుప్ప మండలం|బెళుగుప్ప]] ## [[బొమ్మనహళ్ మండలం|బొమ్మనహళ్]] ## [[రాయదుర్గం మండలం|రాయదుర్గం]] ## [[శెట్టూరు మండలం|శెట్టూరు]] # గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజన్ ## [[ఉరవకొండ మండలం|ఉరవకొండ]] ## [[గుత్తి మండలం|గుత్తి]] ## [[గుంతకల్లు మండలం|గుంతకల్లు]] ## [[పామిడి మండలం|పామిడి]] ## [[పెద్దవడుగూరు మండలం|పెద్దవడుగూరు]] ## [[బ్రహ్మసముద్రం మండలం|బ్రహ్మసముద్రం]] ## [[యాడికి మండలం|యాడికి]] ## [[వజ్రకరూరు మండలం|వజ్రకరూరు]] ## [[విడపనకల్లు మండలం|విడపనకల్లు]] {{Div end}} * అనంతపురం జిల్లాలో మొత్తం 503 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref name="official">{{Cite web |title=అనంతపురం జిల్లా హోమ్ |url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/te/|access-date=2022-04-20}}</ref> === నగరాలు, పట్టణాలు=== * నగరం:[[అనంతపురం]], తాడిపత్రి, గుంతకల్లు. * పట్టణాలు: # [[కళ్యాణదుర్గం]] # [[గుత్తి (పట్టణం)|గుత్తి]] # [[రాయదుర్గం]] # [[ఉరవకొండ]] # [[యాడికి]] # [[కణేకల్లు]] # [[పామిడి]] ==రాజకీయ విభాగాలు== === లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు=== # [[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] # [[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం (పాక్షికం)]]: [[రాప్తాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో రాప్తాడు, అనంతపురం రూరల్, ఆత్మకూరు మండలాలు.<ref name="andhrajyothy-1"/> ====శాసనసభా నియోజక వర్గాలు ==== మొత్తం 8 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు: # [[అనంతపురం అర్బన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం పట్టణ]] # [[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]] # [[కళ్యాణదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణదుర్గం]] # [[గుంతకల్లు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుంతకల్లు]] # [[తాడిపత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తాడిపత్రి]] # [[రాప్తాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాప్తాడు (పాక్షికం)]]: రాప్తాడు, అనంతపురం మండలం (గ్రామీణ భాగం), ఆత్మకూరు మండలాలు ఈ జిల్లాలో వుండగా, కనగానపల్లి, చెన్నే కొత్తపల్లి, రామగిరి మండలాలు [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లో వున్నవి <ref name="andhrajyothy-1"/> # [[రాయదుర్గం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయదుర్గం]] # [[శింగనమల శాసనసభ నియోజకవర్గం|శింగనమల]] == రవాణా వ్యవస్థ == ===రహదారి సౌకర్యాలు=== [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|NH-44]], [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|NH-42]] జాతీయ రహదారులు జిల్లాలో అనంతపురం గుండా పోతున్నాయి. జిల్లాకు రైలు సదుపాయం కూడా ఉంది, జిల్లాలో ఉన్న గుంతకల్లు రైల్వే జంక్షన్ దక్షిణ మధ్య రైల్వే డివిజన్ లో రెండవ అతిపెద్ద జంక్షన్, ఇక్కడినుండి దేశ నలుమూలలకు రైలు సదుపాయం ఉంది. ===రైలు సౌకర్యాలు=== [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]లో 3 వ పెద్ద డివిజన్ అయిన [[గుంతకల్లు]] ఈ జిల్లాలో ఉంది. ఇక్కడినుండి ప్రతి రోజు వేల సంఖ్యలో ప్రయాణిస్తూంటారు. ముంబై-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గం గుంతకల్లు డివిజన్ గుండా వెళ్తుంది. అంతే కాకుండా గుంతకల్లు రైల్వే స్టేషను నుండి నాలుగు ప్రధాన రైలు మార్గాల ద్వారా ప్రయాణికుల రైళ్ళు వెళతాయి. ===విమానయాన సౌకర్యాలు=== 168 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[బెంగుళూరు]] లోని [[దేవనహళ్ళి]] వద్ద అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం ఉంది. జిల్లాలో అనంతపూరుకు దక్షిణంగా 80 కిలోమీటర్ల దూరంలో గుత్త విమానయాన సేవలకు మాత్రమే పరిమితమైన [[శ్రీ సత్యసాయి విమానాశ్రయం|పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం]] ఉంది. == సంస్కృతి== అనంతపురం జిల్లా రాయలసీమ ప్రాంతంలో భాగం కావడంతో ఇక్కడి సంప్రదాయ ఆహారంలో రాగి సంకటి, జొన్నరొట్టె వంటి వంటకాలు ప్రాచుర్యం పొందాయి. == పరిశ్రమలు == అనంతపురం జిల్లాలో చేనేత, పట్టు వస్త్రాల తయారీ, సిమెంట్, ఉక్కు, గ్రానైట్ శుద్ధి, పవన విద్యుత్తు, రసాయన పరిశ్రమలు ప్రధానమైనవి. # [[యాడికి]] ప్రాంతంలో పట్టు నూలు, పట్టు చీరల తయారీ జరుగుతుంది. [[ధర్మవరం]]తో పాటు యాడికి, తాడిపత్రి, ఉరవకొండ వంటి ప్రాంతాలు పట్టు వస్త్రాల తయారీకి ప్రసిద్ధి చెందాయి.<ref>{{cite web |title=One District One Product — Dharmavaram Silk Sarees |url=https://handlooms.ap.gov.in/odopdistrict.html |website=Andhra Pradesh Handlooms |publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> # జిల్లాలో పవన విద్యుత్తు ఉత్పత్తికి అనుకూలమైన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. [[శింగనమల]] పరిసరాలతో పాటు జిల్లాలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో పవన విద్యుత్తు కేంద్రాలు ఏర్పాటయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=Wind Energy Capacity |url=https://nredcap.in/WindEnergyCapacity.aspx/PDFs/Pages/PDFs/2023/PDFs/2024/ECFormats.aspx |website=New & Renewable Energy Development Corporation of Andhra Pradesh |publisher=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> # జిల్లాలో [[తాడిపత్రి]] పరిసరాల్లో సిమెంట్ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. హిందూపురం, పామిడి, కళ్యాణదుర్గం వంటి ప్రాంతాల్లో గ్రానైట్ కటింగ్, పాలిషింగ్ పరిశ్రమలకు అవకాశాలు ఉన్నట్లు కేంద్ర సూక్ష్మ, చిన్న, మధ్యతరహా పరిశ్రమల అభివృద్ధి కార్యాలయ నివేదిక పేర్కొంది.<ref>{{cite web |title=District Industrial Profile: Anantapur |url=https://www.dcmsme.gov.in/dips/dp_ananthapur.pdf |website=Ministry of Micro, Small and Medium Enterprises |publisher=భారత ప్రభుత్వం |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> # జిల్లాలో ఉక్కు పరిశ్రమలు కూడా ఉన్నాయి. తాడిపత్రి ప్రాంతంలో ఆర్జాస్ స్టీల్ వంటి సంస్థలు పనిచేస్తున్నట్లు అనంతపురం జిల్లా ఎగుమతుల కార్యాచరణ ప్రణాళికలో పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |title=District Export Action Plan for Anantapuramu, Andhra Pradesh |url=https://www.exporthubs.gov.in/resources/docs/DEPC-fcd56234-2370-4342-b8e0-fd2e3f22f43c-Anantapur_Export-Action-Plan_17.12.2020-converted.pdf |publisher=భారత ప్రభుత్వం |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> # [[వజ్రకరూరు]] పరిసర ప్రాంతాలు వజ్రాల అన్వేషణకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఈ ప్రాంతంలో వజ్రాలు లభించే భౌగోళిక నిర్మాణాల గురించి భూగర్భ శాస్త్ర సంబంధిత నివేదికలు ప్రస్తావించాయి.<ref>{{cite web |title=Madras District Gazetteers: Anantapur — Economic Geology |url=https://en.wikisource.org/wiki/Page:Madras_District_Gazetteers_-_Anantapur.pdf/30 |work=Madras District Gazetteers |publisher=Madras Government |year=1905 |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> # సప్తగిరి కేంఫర్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ తయారీ కేంద్రం అనంతపురంలో ఉంది. ఈ సంస్థ సింథటిక్ కర్పూరం, సుగంధ రసాయనాల తయారీలో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తోంది. సంస్థ అధికారిక వెబ్‌సైట్ ప్రకారం, ఇది భారతదేశంలోని అతిపెద్ద సింథటిక్ కర్పూర తయారీదారులలో ఒకటి.<ref>{{cite web |title=About Us |url=https://www.sclgroup.in/about.html |website=Saptagir Camphor Private Limited |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> == విద్యాసంస్థలు == అనంతపురం నగరంలోని [[దత్తమండల కళాశాల]] 1916 జూలై 8న 'సీడెడ్ డిస్ట్రిక్ట్స్ కాలేజ్' పేరుతో ప్రారంభమైంది. ఈ కళాశాల తరువాత ప్రభుత్వ కళాశాలగా అభివృద్ధి చెందింది. భారత మాజీ రాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఈ కళాశాలలో తత్వశాస్త్ర అధ్యాపకుడిగా పనిచేశారు. భారత మాజీ రాష్ట్రపతి [[నీలం సంజీవరెడ్డి]], ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[దామోదరం సంజీవయ్య]] ఈ కళాశాల పూర్వ విద్యార్థులు.<ref>{{cite web |title=College History |url=https://www.gdcatp.ac.in/home/collegehistory |website=Government College (Autonomous), Anantapuramu |publisher=ప్రభుత్వ కళాశాల, అనంతపురం |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> === ఉమ్మడి జిల్లాలో విద్యాసంస్థల వివరాలు: === {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="2" | bgcolor="#DDEEAF" |సంఖ్య | bgcolor="#DDEEAF" |విద్యాసంస్థ | bgcolor="#DDEEAF" |వివరణ | bgcolor="#DDEEAF" |సంఖ్య |- bgcolor="#DDEECE" |1 |ప్రాథమిక పాఠశాలలు |ఆంగ్ల మాద్య పాఠశాలలు |3 |- bgcolor="#DDEECE" |2 | హైస్కూల్స్ | ప్రభుత్వ, ప్రవేట్ హైస్కూపాఠశాల రెసిడెన్షియల్ |7 |- bgcolor="#DDEECE" |3 |జూనియర్ కాలేజులు | బాలల, బాలబాలికల జూనియర్ |3 |- bgcolor="#DDEECE" |4 |కళాశాలలు |ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్ కళాశాలలు |6 |- bgcolor="#DDEECE" |5 |ఉన్నతకళాశాలలు |ఎమ్ ఎస్ సి, పి జి, డిగ్రీ, పిజి కాలేజులు |4 |- bgcolor="#DDEECE" |6 |విశ్వవిద్యాలయాలు |కేంద్ర, జవహర్లాల్ |2 |- bgcolor="#DDEECE" |7 |మెడికల్ కాలేజీలు |ప్రభుత్వ మెడికల్ కాలేజ్ |1 |- bgcolor="#DDEECE" |8 |ఫార్మసీ |రాఘవేంద్రా కాలేజ్ 1 |1 |- bgcolor="#DDEECE" |9 |ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలు |ఇంజనీరింగ్ కాలేజీలు |4 |- bgcolor="#DDEECE" |10 |పోలీస్ ట్రైనింగ్ |పోలీస్ ట్రైనింగ్ |1 |- bgcolor="#DDEECE" |11 |నర్సింగ్ |శ్రీ సాయీ నర్సింగ్ |1 |- bgcolor="#DDEECE" |12 | ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ | ఎజ్యుకేషనల్, టెక్నో డెవలప్మెంట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ |10 |- bgcolor="#DDEECE" |13 |టీచర్ ట్రైనింగ్ | సత్యసాయీ, లిటిల్ ఫ్లవర్ సంస్థలకు చెందినవి |2 |- bgcolor="#DDEECE" |14 | ఫిజియోథెరఫీ |కస్తూర్భా ఫిజియోథెరఫీ |1 |} == దర్శనీయ ప్రదేశాలు == {{ప్రధాన వ్యాసం|అనంతపురం జిల్లా పర్యాటకరంగం}} == అనంతపురం ప్రాంతంలోని జైన క్షేత్రాలు == అనంతపురం ప్రాంతంలో జైన మతానికి సంబంధించిన పురాతన శిల్పాలు, శాసనాలు, బసదులు, ఇతర పురావస్తు అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలోని జైన స్మారకాల గురించి జి. బి. రంగనాథ్, టి. సూర్యప్రకాశ్‌లు పరిశోధనా వ్యాసాన్ని ప్రచురించారు.<ref>{{cite journal |last=Ranganath |first=G. B. |last2=Surya Prakash |first2=T. |title=Jain Monuments in Anantapur District, Andhra Pradesh |journal=Jain Journal |volume=32 |issue=3 |pages=61–70 |date=January 1998 |url=https://aryanculture.org/records/1150 |language=en}}</ref> * '''[[కొనకొండ్ల]]''': వజ్రకరూరు మండలంలోని కొనకొండ్ల గ్రామ సమీపాన ఉన్న రససిద్ధుల గుట్ట ఒక ముఖ్యమైన జైన పురావస్తు ప్రదేశం. ఇక్కడ తీర్థంకరుల శిల్పాలు, జంబూద్వీప చక్రంగా గుర్తించిన శిల్పచిత్రం, కాయోత్సర్గ భంగిమలో ఉన్న జైన విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం జైన ఆచార్యుడు [[కుందకుందాచార్యుడు]]తో సంబంధం ఉందని సంప్రదాయాలు, శాసన ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |title=Rasasiddula Gutta (Jaina Site) |url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/rasasiddula-gutta-jaina-site/ |website=Ananthapuramu District |publisher=Government of Andhra Pradesh |language=en}}</ref><ref name="jainmonuments"/> * '''[[రాయదుర్గం]]''': రాయదుర్గం పరిసర ప్రాంతాలు జైన మత చరిత్రకు సంబంధించిన పురావస్తు ప్రదేశాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడ్డాయి. ఈ ప్రాంతంలోని జైన కేంద్రాలు, శిల్పాలు, శాసనాల వివరాలు జైన స్మారకాలపై ప్రచురితమైన పరిశోధనా గ్రంథాలలో నమోదయ్యాయి.<ref>{{cite web |title=Jaina Monuments of Andhra |url=https://jainqq.org/booktext/Jaina_Monuments_of_Andhra/006566 |website=Jain Quantum |language=en}}</ref> * '''[[కంబదూరు]]''': కంబదూరు ప్రాంతంలో జైన దేవాలయం ఉన్నట్లు అనంతపురం జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్‌లోని చారిత్రక స్మారకాలు, దేవాలయాల జాబితాలో పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |title=District Census Handbook: Anantapur, 1981 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/28611/download/31793/27364_1981_ANA.pdf |website=Census of India |publisher=Government of India |language=en}}</ref> * '''[[అమరాపురం]]''': అమరాపురం ప్రాంతంలో జైన మతానికి సంబంధించిన బసదులు, శిల్పాలు, శాసన అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం చారిత్రక, పురావస్తు ప్రాధాన్యం నదిగా జిల్లా జనగణన హ్యాండ్‌బుక్ పేర్కొంది.<ref>{{cite web |title=District Census Handbook: Anantapur, 2001 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/27670/download/30839/DH_28_2001_ANA.pdf |website=Census of India |publisher=Government of India |language=en}}</ref> * '''[[రత్నగిరి, రొల్ల|రత్నగిరి]]''': రత్నగిరి ప్రాంతం అనంతపురం ప్రాంతంలోని జైన కేంద్రాల జాబితాలో ప్రస్తావించబడింది. ఇక్కడి జైన అవశేషాల గురించి జైన స్మారకాలపై ప్రచురితమైన గ్రంథాలలో వివరాలు ఉన్నాయి.<ref name="jainmonuments">{{cite web |title=Jaina Monuments of Andhra |url=https://jainqq.org/booktext/Jaina_Monuments_of_Andhra/006566 |website=Jain Quantum |language=en}}</ref> * '''[[తాడిపత్రి]]''': తాడిపత్రి ప్రాంతం జైన కేంద్రాలలో ఒకటిగా జైన స్మారకాలపై ప్రచురితమైన గ్రంథంలో పేర్కొనబడింది. ఇక్కడి జైన చరిత్రకు సంబంధించిన శాసనాలు, పురావస్తు ఆధారాలపై మరింత నిర్దిష్టమైన వివరాలు లభిస్తే వాటిని ప్రత్యేకంగా చేర్చవచ్చు.<ref name="jainmonuments"/> * '''[[తగరకుంట]]''': తగరకుంట కూడా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని జైన కేంద్రాల జాబితాలో నమోదైంది. ఇక్కడి జైన అవశేషాలు, శాసనాల కాలనిర్ణయం గురించి నిర్దిష్టమైన ఆధారం లభించినప్పుడు మాత్రమే ఖచ్చితమైన తేదీలను పేర్కొనాలి.<ref name="jainmonuments"/> * '''[[పెనుకొండ]]''': పెనుకొండ ప్రాంతం చారిత్రక జైన కేంద్రాలలో ఒకటిగా జైన స్మారకాలపై ప్రచురితమైన గ్రంథాలలో ప్రస్తావించబడింది. ఇక్కడి జైన దేవాలయాలు, శిల్పాలు, ఇతర అవశేషాలకు సంబంధించిన వివరాలను పురావస్తు లేదా శాసన ఆధారాలతో విస్తరించవచ్చు.<ref name="jainmonuments"/> ===ఇతరాలు=== * [[పెనుగొండ (అనంతపురం జిల్లా)|పెనుకొండ]]: (ఘనగిరి) హజారత్‌బాబా మసీదు (దర్గా), పెనుకొండ ప్రవేశంలో ఉన్న 14వ శతాబ్ధానికి చెందిన పెద్ద హనుమాన్ విగ్రహం, కోటగోడ, తిమ్మరుసు సమాధి, పెద్ద నరసింహస్వామి ఆలయం, కొండశిఖరం మీద ఉన్న కోనేరు, గగన్ మహాల్ (కృష్ణదేవరాయ వేసవి విడిది) * [[గుత్తి కోట]], [[గుత్తి (పట్టణం)|గుత్తి]]: ఈ కోటలో సుమారు 101 దిగుడు బావులు ఉన్నాయి. * [[లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం (పెన్న అహోబిలం)|లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం]], [[పెన్న అహోబిళం]], [[ఉరవకొండ మండలం]] * '''శ్రీ రామలింగేశ్వరాలయం''',[[ఉరవకొండ మండలం]] [[జారుట్ల రాంపురం]]: ఈ ఆలయంలో శివలింగం నుండి సదా ఉత్తర దక్షిణాలుగా నీరు ప్రవహిస్తూఉండం ఒక ఆధ్యాత్మిక అద్భుతం. అందుకనే ఈ ఆలయాన్ని దక్షిణ కాశిగా పిలువబడుతుంది. ఈ ఆలయానికి ఒక పక్క పెద్ద కొండ, పెద్ద అడవి (500 ఎకరాలు పైగా విస్తరించి ఉంది) వెనుక పక్క పెన్నా నది ప్రహిస్తుంటుంది. అలాగే ఎమ్ పి ఆర్ ఆనకట్ట కూడా ఉంది. * '''శ్రీ నెట్టికంటి ఆంజనేయ స్వామి దేవస్థానం''', [[కసాపురం]], [[గుంతకల్లు మండలం]] == క్రీడా సౌకర్యాలు == * '''అనంతపురం స్పోర్ట్స్ విలేజ్ (ASV):''' [[జాతీయ రహదారి 44]] సమీపంలో ఉన్న అనంతపురం స్పోర్ట్స్ విలేజ్‌ను రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ నిర్వహిస్తోంది. ఇక్కడ క్రికెట్, టెన్నిస్ తదితర క్రీడల్లో శిక్షణ ఇచ్చే సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. అనంతపురం స్పోర్ట్స్ అకాడమీ ఈ కేంద్రం ద్వారా యువతకు క్రీడా శిక్షణ అందిస్తోంది.<ref>{{cite web |title=Cricket |url=https://anantapursportsacademy.in/focus-sports/cricket/ |website=Anantapur Sports Academy |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> * '''నాడల్ ఎడ్యుకేషనల్ టెన్నిస్ స్కూల్ (NETS):''' స్పెయిన్‌కు చెందిన టెన్నిస్ క్రీడాకారుడు [[రఫెల్ నాదల్|రఫేల్ నాదల్]] ఆధ్వర్యంలోని రఫా నాదల్ ఫౌండేషన్, రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ సహకారంతో 2010లో అనంతపురంలో నాడల్ ఎడ్యుకేషనల్ టెన్నిస్ స్కూల్‌ను ప్రారంభించింది. ఈ కార్యక్రమంలో పిల్లలకు టెన్నిస్ శిక్షణతో పాటు విద్యా సంబంధిత సహాయం కూడా అందిస్తారు.<ref>{{cite web |title=Ten years of tennis for development in India |url=https://fundacionrafanadal.org/en/news/ten-years-of-tennis-for-development-in-india/ |website=Rafa Nadal Foundation |date=20 October 2020 |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> * '''అనంతపురం క్రికెట్ మైదానం:''' రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ ట్రస్ట్ నిర్వహించే క్రీడా సముదాయంలో క్రికెట్ మైదానం ఉంది. ఇక్కడ క్రికెట్ శిక్షణతో పాటు వివిధ స్థాయిల పోటీలు నిర్వహించబడతాయి.<ref>{{cite web |title=Cricket |url=https://anantapursportsacademy.in/focus-sports/cricket/ |website=Anantapur Sports Academy |access-date=20 October 2026 |language=en}}</ref> == జిల్లా ప్రముఖులు == * [[నీలం సంజీవరెడ్డి]]: భారతదేశ ఆరవ రాష్ట్రపతి. ఆంధ్రప్రదేశ్ తొలి ముఖ్యమంత్రిగా, లోక్‌సభ స్పీకర్‌గా, కేంద్ర మంత్రిగా కూడా పనిచేశారు. ఆయన అనంతపురం జిల్లాలోని ఇల్లూరు గ్రామంలో జన్మించారు.<ref>{{cite web |title=Members Bioprofile: Neelam Sanjiva Reddy |url=https://sansad.in/getFile/lsapps/MemberProfile/biodata_1_12/1928.htm?source=lsapps |website=Lok Sabha |publisher=భారత పార్లమెంటు |language=en}}</ref> * [[తరిమెల నాగిరెడ్డి]]: కమ్యూనిస్టు నాయకుడు, మాజీ లోక్‌సభ సభ్యుడు. ఆయన రచించిన ''[[తాకట్టులో భారతదేశం]]'' పుస్తకం ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆయన అనంతపురం జిల్లాలో జన్మించారు.<ref>{{cite web |title=T. Nagi Reddy |url=https://en.wikipedia.org/wiki/T._Nagi_Reddy |website=Wikipedia |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Tākaṭṭulō Bhāratadēśaṃ |url=https://search.worldcat.org/title/Takaulo-Bharatadesa/oclc/74682482 |website=WorldCat |language=en}}</ref> * [[నందమూరి తారక రామారావు]]: తెలుగు సినీ నటుడు, దర్శకుడు, రాజకీయ నాయకుడు, ఆంధ్రప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి. ఆయన హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ప్రస్తుతం హిందూపురం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ఉంది; ఇది పూర్వ అనంతపురం జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది.<ref>{{cite web |title=Hindupur Assembly Constituency: Election Statistics |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1994.pdf |website=Election Statistics |publisher=ఎన్నికల సంఘం సంబంధిత గణాంకాల ప్రచురణ |language=en}}</ref> * [[కె. వి. రెడ్డి]]: తెలుగు సినిమా దర్శకుడు, నిర్మాత, కథారచయిత. ఆయన అనంతపురం జిల్లాలోని తాడిపత్రి సమీపంలో జన్మించారు.<ref>{{cite web |title=K. V. Reddy |url=https://en.wikipedia.org/wiki/K._V._Reddy |website=Wikipedia |language=en}}</ref> * [[బళ్ళారి రాఘవ]]: తెలుగు రంగస్థల నటుడు, నాటక రచయిత. ఆయన అసలు పేరు తాడిపత్రి రాఘవాచార్యులు. అనంతపురం ప్రాంతంలోని తాడిపత్రితో ఆయనకు జన్మ సంబంధం ఉంది.<ref>{{cite web |title=Bellary Raghava |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bellary_Raghava |website=Wikipedia |language=en}}</ref> * [[సత్య నాదెళ్ల]]: [[మైక్రోసాఫ్ట్]] సంస్థ ఛైర్మన్, ముఖ్య కార్యనిర్వహణ అధికారి (CEO). ఆయన హైదరాబాద్‌లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి అనంతపురం జిల్లాలోని బుక్కాపురం గ్రామానికి చెందినవారు.<ref>{{cite web |title=Satya Nadella |url=https://news.microsoft.com/source/exec/satya-nadella/ |website=Microsoft |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Satya Nadella |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Satya_Nadella |website=Wikipedia |language=en}}</ref> * [[చల్లా కోదండరామ్]]: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ ఉమ్మడి హైకోర్టులో న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన న్యాయవాది. ఆయన అనంతపురం జిల్లాలోని తాడిపత్రి తాలూకా చల్లవారిపల్లిలో జన్మించారు. 2013లో ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు అదనపు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు; 2021లో పదవీ విరమణ చేశారు.<ref>{{cite web |title=Profile of Justice Challa Kodanda Ram |url=https://tshc.gov.in/showJudgeProfile?id=93 |website=High Court for the State of Telangana |language=en}}</ref> ==చిత్రమాలిక== <gallery widths="150" heights="150" caption="ఫొటో గ్యాలరీ"> దస్త్రం:Penukonda fort.JPG|[[పెనుగొండ కోట|పెనుకొండ కోట]] దస్త్రం:Ananthapur ISKCON.jpg|ఇస్కాన్ ఆలయం, [[అనంతపురం]] దస్త్రం:Penna Ahobilam, Uravakonda, Anantapur (125425) Fotor.jpg|[[లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం (పెన్న అహోబిలం)]] దస్త్రం:Gooty Fort.JPG|[[గుత్తి కోట]] </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} === పుస్తకాలు === {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s333e8075e9970de0cfea955afd4644bb2/uploads/2022/04/2022040612.pdf|title=District handbook of statistics - 2020, Anantapur district|author=CPO|year=2022|access-date=19 April 2023}} == బాహ్య లంకెలు == {{Sister project links|wikt=no|commons=Category:Anantapur district|b=no|n=no|q=no|s=no|v=no|voy=no|species=no|d=Q15212}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Anantapur%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D Mandals of Anantapuram district - Interactive Overpass-turbo OSM map] * {{Official website}} {{Geographic location|Centre=Anantapur district|North=[[Kurnool district]], [[Nandyal district]]|Northeast=|East=[[Kadapa district]]|Southeast=|South=[[Sri Sathya Sai district]], [[Karnataka]]|Southwest=[[Tumkur district]], [[Karnataka]]|West=[[Chitradurga district]], [[Karnataka]]|Northwest=[[Bellary district]], [[Karnataka]]}}{{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 8cqzyaspmc2mwajpfcnfghuc6jqk6kh 0 1356 4991715 4950484 2026-10-30T11:22:47Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991715 wikitext text/x-wiki {{ఇతరప్రాంతాలు|1= వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా |2= మరికొన్ని సంబంధిత వ్యాసాలు |3=కడప (అయోమయ నివృత్తి)}} {{Infobox settlement | name = వైయస్ఆర్ కడప జిల్లా | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline = 16th_century_Kodandarama_temple,_Vontimitta,_Andhra_Pradesh_India_-_25.jpg | image_alt = [[ఒంటిమిట్ట]]లోగల 16 వ శతాబ్దపు కోదండరామ దేవాలయం | image_caption = [[ఒంటిమిట్ట]]లోగల 16 వ శతాబ్దపు కోదండరామ దేవాలయం | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map = YSR in Andhra Pradesh (India).svg | Coordinates = {{coord|14.48 |78.81 |type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[కడప]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[జిల్లా కలెక్టరు]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 11228 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2060700 | population_male = | population_female = | population_as_of = 2011 | pop-growth = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = [[పురుషులు]] [[అక్షరాస్యత]] | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = [[స్త్రీలు|స్త్రీల]] [[అక్షరాస్యత]] | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] నియోజక వర్గం | blank6_info_sec1 = [[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website = {{URL|https://kadapa.ap.gov.in/te/}} | footnotes = }} {{వేదిక|రాయలసీమ|Rayalaseema.png|left=left}} '''వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా'''<ref>{{Cite web |url=http://kadapa.ap.gov.in/ |title=కడప జిల్లా ప్రభుత్వ జాలస్థలం |website= |access-date=2021-05-27 |url-status=live }}</ref> [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[రాయలసీమ]] ప్రాంతానికి చెందిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> జిల్లా కేంద్రం [[కడప]]. 2022 లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ జిల్లాను విభజించి కొంత భాగంతో [[అన్నమయ్య జిల్లా]] ఏర్పాటు చేశారు. ఈ ప్రదేశం [[పల్లవులు]], [[తెలుగు చోడులు|తెలుగు చోళులు]], [[కాకతీయులు]], [[విజయనగర రాజులు]], [[గండికోట]] [[పెమ్మసాని నాయకులు]], [[నిజాము|నిజాం]] నవాబులు, [[సిద్ధవటం]] నుంచి పరిపాలించిన మట్లి రాజులు, కడప నవాబులచే పరిపాలించ బడింది. చరిత్రలో ప్రముఖ కవులు, కవయిత్రులు, తత్వవేత్తలు ఈ జిల్లాకు చెందినవారే. ==ఉమ్మడి జిల్లా చరిత్ర== పూర్వం ఈ జిల్లాకు ''హిరణ్యదేశం'' అని పేరు ఉంది. శా.శ.పూ. 274-236 ప్రాంతంలో [[అశోక చక్రవర్తి]] ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాడు. ఆ తరువాత [[శాతవాహనులు]] పాలించారు. శాతవాహనుల నాణేలు [[పెద్దముడియం]], [[దానవులపాడు]] గ్రామాల్లో దొరికాయి. సా.శ. 250-450 ప్రాంతంలో పల్లవరాజులు పాలించారు. ఇంకా [[రాష్ట్రకూటులు]], [[చోళులు]], కళ్యాణి చాళుక్యులు, వైదుంబులు, [[కాకతీయులు]] మొదలైన రాజవంశాలు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించాయి. సా.శ. 1336-1565 కాలంలో విలసిల్లిన [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]]లో వైఎస్ఆర్ (కడప) జిల్లా ఒక భాగం. [[గండికోట]]ను పాలించిన [[పెమ్మసాని నాయకులు]] విజయనగర రాజులకు సామంతులుగా విధేయులై పేరుప్రఖ్యాతులు పొందారు. [[నంద్యాల]] రాజులు, మట్లి రాజులు కూడా ఈ ప్రాంతం మీద పెత్తనం సాగించారు. విజయనగర పతనం తర్వాత [[గోల్కొండ]] నవాబులు, [[బీజాపూరు]] సుల్తానులు, [[ఔరంగజేబు]] మొదలైన మహమ్మదీయ రాజులు పాలించారు. సా.శ. 1710 ప్రాంతంలో అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ కడపలో కోటను నిర్మించాడు. నవాబుల తర్వాత పాళెగాళ్ళు విజృంభించారు.ఆ తరువాత [[ఈస్టిండియా కంపెనీ]] ఈ ప్రాంతం మీద ఆధిపత్యం వహించింది. సర్ [[థామస్ మన్రో]] వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా కలెక్టరుగా పనిచేశాడు. [[పాలెగాళ్ళు|పాలెగాళ్ళ]]ను అణచాడు. రైత్వారీ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. ఈ ప్రాంతపు అభివృద్ధికి బ్రిటీసు ప్రభుత్వంలో కొంతవరకు అభివృద్ధికి కృషి జరిగినట్లు భావించవచ్చు. మన్రో ఈ ప్రాంతపు దేవాలయాల అభివృద్ధికి మడిమాన్యాలిచ్చాడు. [[సి.పి.బ్రౌన్]] తెలుగు భాషను సముద్ధరించాడు. [[మనుచరిత్ర]], వసుచరిత్ర వంటి తెలుగు కావ్యాలను ముద్రించాడు. మూడు వేలకు పైగా [[వేమన]] పద్యాలను సేకరించాడు. వాటిని ఇంగ్లీషులోకి అనువదించి అచ్చు వేయించాడు. ఇక [[కోలిన్ మెకంజీ]] గ్రామాల చరిత్రను సేకరించి కైఫీయతుల పేరుతో భద్రపరిచాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2009 అక్టోబరు 5న విడుదల చేసిన G.O.Rt.No. 1480లో జిల్లా పేరును "డాక్టర్ వై.ఎస్. రాజశేఖర రెడ్డి జిల్లా"గా ప్రతిపాదించి ప్రజల నుంచి అభ్యంతరాలు, సూచనలను ఆహ్వానించి, 2010 జూలై 8 నుండి ఈ జిల్లా పేరును '''వై.ఎస్.ఆర్. జిల్లా'''గా మారుస్తూ 2010 జూలై 7న తుది జి.ఒ.<ref>REVENUE (DA) DEPARTMENT G.O.Ms. No. 613 Dated:07-07-2010</ref> విడుదల చేసింది. 2022 ఏప్రిల్ 4న జిల్లాను విభజించి [[అన్నమయ్య జిల్లా]] ఏర్పాటుచేశారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> === వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లాగా పేరు మార్పు === రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా వైయస్ఆర్ జిల్లా పేరును వైయస్ఆర్ కడప జిల్లాగా మార్చింది. 2025 మార్చి 20న జారీ చేసిన ప్రాథమిక నోటిఫికేషన్ ప్రజల అభిప్రాయాన్ని కోరింది, కడప జిల్లా కలెక్టర్ శ్రీధర్ చెరుకూరి అభ్యంతరాల కోసం 2025 మే 25 వరకు గడువు విధించారు. ఎటువంటి అభ్యంతరాలు రానందున జిల్లా పేరు మార్చబడింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల (నిర్మాణం) చట్టం, 1974 కింద రెవెన్యూ (భూములు IV) శాఖ ఈ మేరకు ఒక ఉత్తర్వు (జిఓ ఎంఎస్ నంబరు 170) జారీ చేసి, 2025 మే 26న, ఎపి గెజిట్ అసాధారణ సంచికలో ప్రచురించింది.<ref name="YSRKadapaNameChange2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-05-26|title=The Andhra Pradesh Districts (Formation) Act, 1974 - Change of Name of Y.S.R. District as “Y.S.R. Kadapa District” - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-05-26.141|access-date=2026-03-01|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.145|language=en}}</ref><ref>https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/May/27/andhra-pradeshs-ysr-district-gets-suffix-of-kadapa-govt-order-issued</ref><ref>{{Cite web|title=GO Ms No 170 Dt 26 05 2025 Change of name from YSR District as YSR Kadapa District {{!}} District YSR(Kadapa), Government of Andhra Pradesh {{!}} India|url=https://kadapa.ap.gov.in/notice/go-ms-no-170-dt-26-05-2025-change-of-name-from-ysr-district-as-ysr-kadapa-district/|access-date=2026-02-28|language=en-US}}</ref> మాజీ ముఖ్యమంత్రి వైయస్ రాజశేఖర రెడ్డి జ్ఞాపకార్థం 2010లో మొదట వైయస్ఆర్ కడప జిల్లాగా నిర్ణయించిన పేరులో కడపను తొలగించాలని గత వైయస్ఆర్సిపి ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని ఈ తాజా పేరు మార్పు తోసిపుచ్చింది. పౌర సమాజ సంఘాలు, మానవ హక్కుల సంస్థలు, రాజకీయ పార్టీలు వైయస్ఆర్ జిల్లాగా మార్పును విమర్శించాయి, జిల్లా 200 సంవత్సరాల వారసత్వంతో ముడిపడి ఉన్న పేరు కడపను తొలగించడం దాని చారిత్రక గుర్తింపును దెబ్బతీస్తుందని వాదించాయి. చారిత్రాత్మకంగా, ఈ జిల్లాను కడప అని పిలుస్తారు, ఇది తెలుగు పదం "గడప" నుండి ఉద్భవించింది, దీని అర్థం "ప్రవేశం". ఉత్తరం నుండి వెంకటేశ్వరుని పవిత్ర నివాసమైన తిరుమలకు ప్రయాణించే యాత్రికులకు ప్రవేశ ద్వారంగా కడప ప్రాముఖ్యతను ఈ పేరు ప్రతిబింబిస్తుంది. కాలక్రమేణా, గడప కడపగా మారింది, తరువాత వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాగా మారింది, తరువాత వైఎస్సార్సీపీ ప్రభుత్వం. దానిని వైఎస్ఆర్ జిల్లాగా మార్చింది.<ref>https://web.archive.org/save/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/May/27/andhra-pradeshs-ysr-district-gets-suffix-of-kadapa-govt-order-issued</ref> ===2025 జిల్లా పరిధి సవరణ=== 31 డిసెంబరు 2025 నాడు, గతంలో అన్నమయ్య జిల్లా లో చేర్చిన నాలుగు మండలాలను తిరిగి ఈ జిల్లాలోకి చేర్చారు.<ref name=KadapaAnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.960/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in YSR Kadapa and Annamayya Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref> ==భౌగోళిక స్వరూపం== తూర్పున [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]], పశ్చిమాన [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]], [[అనంతపురం జిల్లా]], దక్షిణాన [[అన్నమయ్య జిల్లా]] [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]], ఉత్తరాన [[నంద్యాల జిల్లా]], [[ప్రకాశం జిల్లా]]లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ===ఉమ్మడి జిల్లా వివరాలు=== కొండప్రాంతం, నైసర్గికంగా పీఠభూమి, నల్లనేల భాగాలుగా చెప్పుకోవచ్చు. [[శేషాచలం కొండలు]] ఈ జిల్లాలో విస్తారంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. వాటిని పాలకొండలని, నల్లమల కొండలని, వెలికొండలని, ఎర్రమల కొండలని పిలుస్తారు. జిల్లాలో నల్లరేగడి, ఎర్రరేగడి, ఇసకపొర నేలలు ఉన్నాయి. ==== వాతావరణం ==== ఉష్ణోగ్రతలు వేసవికాలంలో 30°సె. - 44°సె, చలికాలంలో 21°సె. - 30°సెగా వుంటాయి. సగటు వర్షపాతం: 695 మి.మీ<ref name="kadapa" /> ==== కొండలు ==== * పాలకొండలు (శేషాచలంకొండలు): [[వేంపల్లె (వేంపల్లె మండలం)|వేంపల్లె]] దగ్గర [[గండి క్షేత్రం|వేంపల్లె గండి]] అనేచోట [[పాపఘ్ని]] నది కొండల మధ్యగా ప్రవహిస్తుంది. * నల్లమల, లంకమల కొండలు: ఇవి దట్టమైన అడవులతో వన్యమృగాలతో వున్నాయి. వీటి సగటు ఎత్తు 2500-3500 అడుగులు. ==== నదులు ==== [[పెన్న]], [[చిత్రావతి]], [[కుందేరు]], [[పాపాఘ్ని]], [[సగిలేరు]], [[చెయ్యేరు]] జిల్లాలో ప్రవహించే ప్రధాన నదులు.<ref name="kadapa">{{citeweb|url=http://www.indiatravelite.com/hyderabad/cuddapahintroduction.htm|title=Cuddapah - Introduction|publisher=indiatravelite.com|date=|access-date=2015-04-09|website=|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305011515/http://www.indiatravelite.com/hyderabad/cuddapahintroduction.htm|url-status=dead}}</ref> ==== అటవీ సంపద ==== అడవుల విస్తీర్ణం 4,96,672 హెక్టార్లు. ఇది జిల్లా విస్తీర్ణంలో 32.3 శాతం. పులివెందుల మండలంలో తప్ప నల్లచేవ, ఎర్రచేవ,ఎపి మొదలైన కలప జాతులు, విదేశీమారకం తెచ్చిపెట్టే ఎర్రచందనము లభ్యమవుతుంది. ప్రపంచంలో మరెక్కడా కనిపించకుండా ఆంతరించి పోయిందనుకున్న [[కలివికోడి]] ఇక్కడి శ్రీ లంకమల్లేశ్వర అభయారణ్యంలో కనిపించింది. సింహాలు, చిరుతపులులు, మెదలయిన వన్యప్రాణులు ఈ అడవులలో నివసిస్తున్నాయి. ==== జలవనరులు ==== [[తుంగభద్ర]] నది మీద [[సుంకేశుల ఆనకట్ట]] వద్ద మొదలై "[[కర్నూలు కడప కాలువ]]" కడప, [[కర్నూలు]] జిల్లాల ద్వారా ప్రవహిస్తూ నాలుగు వేల హెక్టార్ల సాగుభూమికి నీటిని సమకూరుస్తుంది. సాగునీటి పారుదల కొరకు [[హంద్రీ నీవా సుజల స్రవంతి|హంద్రీ-నీవా సుజల స్రవంతి]] ప్రాజెక్టు, పులివెందల కాలువ నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. బుగ్గవంక నది మీద ఇప్పపెంట గ్రామం వద్ద పుల్లల మడుగు జలాశ్రయం నిర్మించబడింది. గాలేరు-నగరి సుజల స్రవంతి కాలువ, జిల్లాలో త్రాగునీటికి ముఖ్య ఆధారము. ===పశు పక్ష్యాదులు === లంకమలలో [[శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం|శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి సంరక్షణాలయం]] ఉంది. == జనాభా లెక్కలు== 2022 ఏప్రిల్ 4 నాడు సవరించిన జిల్లా పరిధి వరకు 2011 జనగణన ప్రకారం జిల్లా జనాభా 20.607 లక్షలు. జిల్లా విస్తీర్ణం 11,228 చ.కి.మీ.<ref name="sakshi-1"/> ==ఆర్థిక స్థితిగతులు == ===వ్యవసాయం === ఉమ్మడి జిల్లాలో [[వరి]], [[సజ్జ]], [[జొన్న]], [[రాగి]] వంటి ఆహార ధాన్యాలు, [[మామిడి]], చీనీ, [[బొప్పాయి]] వంటి పండ్ల తోటలు, [[చెరకు|చెఱకు]], [[పసుపు]] వంటి వాణిజ్య పంటలు పండుతున్నాయి. [[చెన్నూరు]] [[తమలపాకులు]] ఇతర రాష్ట్రాలకు ఎగుమతి అవుతున్నాయి. మైదుకూరు ప్రాంతంలో పండే కె.పి.ఉల్లి విదేశాలకు ఎగుమతి అవుతుంది. కృష్ణాపురం గ్రామం పేరు మీదుగా ఆ వంగడానికి ఆ పేరు వచ్చింది. ఉమ్మడి జిల్లాలో పెన్నానది, కె.సి.కాలువ ప్రధానమైన నీటి వనరులు. జిల్లా మొత్తంలో కాలువల క్రింద 24 వేల హెక్టార్లు, చెరువుల క్రింద 22 వేల హెక్టార్లు, బావుల క్రింద 66 వేల హెక్టార్లు, తక్కిన వనరుల క్రింద 11 వేల హెక్టార్లు సాగులో ఉన్నాయి. ఊటుకూరులో వ్యవసాయ పరిశోధనా కేంద్రము, కృషి విజ్ఞాన కేంద్రం, మైదుకూరులో జాతీయ ఉద్యనవనాల పరిశోధనాభివృద్ధి సంస్థ ఉన్నాయి. === ఖనిజాలు-పరిశ్రమలు=== [[పులివెందుల]] ప్రాంతంలో [[రాతినార]] తీస్తున్నారు. నాప రాళ్ళకు కడప పెట్టింది పేరు. పులివెందుల నియోజకవర్గంలో యురేనియం నిక్షేపాలను కనుగొన్నారు. వేముల మండలంలోని తుమ్మలపల్లె గ్రామంలో యురేనియం శుద్ధి కర్మాగారం ఉంది. [[యర్రగుంట్ల]] ప్రాంతంలో సిమెంటు పరిశ్రమ, విస్తరిస్తోంది. [[జమ్మలమడుగు]]లో ఉక్కు కర్మాగారం నిర్మాణంలో ఉంది. [[ముద్దనూరు]] దగ్గర ఏర్పాటైన ఆర్.టి.పి.పి. రాయలసీమ థర్మల్ పవర్ ప్రాజెక్టు మెగాపవర్ ప్రాజెక్టు. కడప, ప్రొద్దుటూరులో పారిశ్రామిక వాడలున్నాయి. రాయలసీమ అభివృద్ధి పథకం కింద కడపలో చిన్న తరహా పరిశ్రమల అభివృద్ధి సంస్థ నెలకొల్పడం జరిగింది. ==రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు== * రెవెన్యూ డివిజన్లు (4): [[కడప రెవెన్యూ డివిజను|కడప]], [[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను|జమ్మలమడుగు]], [[పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను|పులివెందుల]], [[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను|బద్వేలు]],[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను|రాజంపేట]] === మండలాలు=== * మండలాలు (40). జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత పులివెందుల, బద్వేలు రెవెన్యూ డివిజనులను కొత్తగా ఏర్పడినవి.<ref name=KadapaAnnamayyaReorg2025/><ref>{{Cite web|url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/ys-jagan-govt-orders-for-creation-of-two-revenue-divisions/articleshow/92548844.cms|title=పులివెందుల వాసులకు గుడ్ న్యూస్.. ఇక అధికారికంగా... జగన్ సర్కారు ఉత్తర్వులు|date=2022-06-29|access-date=2022-06-30|website=సమయం}}</ref> {{Div col|colwidth=12em|rules=yes|gap=2em}} #[[కడప రెవెన్యూ డివిజను|కడప రెవెన్యూ డివిజన్]] ##[[ఒంటిమిట్ట మండలం|ఒంటిమిట్ట]] ##[[కడప మండలం|కడప]] ##[[కమలాపురం మండలం|కమలాపురం]] ##[[చింతకొమ్మదిన్నె మండలం|చింతకొమ్మదిన్నె]] ##[[చెన్నూరు మండలం (వైఎస్ఆర్ జిల్లా)|చెన్నూరు]] ##[[పెండ్లిమర్రి మండలం|పెండ్లిమర్రి]] ##[[యర్రగుంట్ల మండలం|యర్రగుంట్ల]] ##[[వల్లూరు మండలం|వల్లూరు]] ##[[సిద్ధవటం మండలం|సిద్ధవటం]] #[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను|జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజన్]] ##[[కొండాపురం మండలం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|కొండాపురం]] ##[[జమ్మలమడుగు మండలం|జమ్మలమడుగు]] ##[[పెద్దముడియం మండలం|పెద్దముడియం]] ##[[ప్రొద్దుటూరు మండలం|ప్రొద్దుటూరు]] ##[[ముద్దనూరు మండలం|ముద్దనూరు]] ##[[మైలవరం మండలం (వైఎస్‌ఆర్)|మైలవరం]] ##[[రాజుపాలెం మండలం (వైఎస్‌ఆర్)|రాజుపాలెం]] # [[పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను]] ##[[చక్రాయపేట మండలం|చక్రాయపేట]] ##[[తొండూరు మండలం|తొండూరు]] ##[[పులివెందుల మండలం|పులివెందుల]] ##[[లింగాల మండలం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|లింగాల]] ##[[వీరపునాయునిపల్లె మండలం|వీరపునాయునిపల్లె]] ##[[వేంపల్లె మండలం|వేంపల్లె]] ##[[వేముల మండలం|వేముల]] ##[[సింహాద్రిపురం మండలం|సింహాద్రిపురం]] #[[బద్వేలు రెవెన్యూ డివిజను|బద్వేలు రెవెన్యూ డివిజన్]] ##[[అట్లూరు మండలం|అట్లూరు]] ##[[కలసపాడు మండలం|కలసపాడు]] ##[[ఖాజీపేట మండలం|ఖాజీపేట]] ##[[గోపవరం మండలం|గోపవరం]] ##[[చాపాడు మండలం|చాపాడు]] ##[[దువ్వూరు మండలం|దువ్వూరు]] ##[[పోరుమామిళ్ల మండలం|పోరుమామిళ్ల]] ##[[బద్వేలు మండలం|బద్వేలు]] ##[[బి.కోడూరు మండలం|బి.కోడూరు]] ##[[బ్రహ్మంగారిమఠం మండలం|బ్రహ్మంగారిమఠం]] ##[[మైదుకూరు మండలం|మైదుకూరు]] ##[[శ్రీ అవధూత కాశినాయన మండలం|శ్రీ అవధూత కాశినాయన]] #[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] ##[[నందలూరు మండలం|నందలూరు]] ##[[రాజంపేట మండలం|రాజంపేట]] ##[[వీరబల్లి మండలం|వీరబల్లి]] ##[[టి. సుండుపల్లి మండలం|టి సుండుపల్లి]] {{Div end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు == జిల్లా కేంద్రం [[కడప]] నగరం కాగా, [[ప్రొద్దుటూరు]],[[రాజంపేట]], [[పులివెందుల]], [[జమ్మలమడుగు]] పట్టణాలు. ==రాజకీయ విభాగాలు== *[[లోక్‌సభ]] స్థానాలు (2) **[[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]] **[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట (పాక్షికం)]] - ప్రధాన భాగం [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య జిల్లాలో]] ఉంది. *[[శాసనసభ]] స్థానాలు ** [[కడప శాసనసభ నియోజకవర్గం|కడప]] ** [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కమలాపురం]] ** [[జమ్మలమడుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం|జమ్మలమడుగు]] ** [[పులివెందుల శాసనసభ నియోజకవర్గం|పులివెందుల]] ** [[ప్రొద్దుటూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ప్రొద్దుటూరు]] ** [[బద్వేలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|బద్వేలు]] ** [[మైదుకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైదుకూరు]] ** [[రాజంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]] ==రవాణా సౌకర్యాలు== [[File:Plvd-Kdp road.jpg|thumb|పులివెందుల-కడప నాలుగు వరసల రహదారి (పులివెందుల దగ్గర)]] [[File:Kadapa Airport terminal.jpeg|thumb|[[కడప విమానాశ్రయం]]]] కర్నూలు-కడప-చిత్తూరు పట్టణాలను కలిపే 18వ నంబరు జాతీయ రహదారి, కడప-చెన్నై, కడప-బెంగుళూరు రాష్ట్ర రహదారులు. నెల్లూరు-బళ్ళారిలను కలిపే మరో ముఖ్యమైన రహదారి మైదుకూరు మీదుగా వెళ్తుంది. దేశంలోని అతి ప్రధానమైన రైలు మార్గాల్లో ఒకటిగా 1854-1866 మధ్య కాలంలో వేయబడిన ముంబై-చెన్నై రైలు మార్గం ఈ జిల్లాలో ఉన్న ఏకైక రైలు మార్గం. రైల్వే కొండాపురం, ముద్దనూరు, ఎర్రగుంట్ల, కమలాపురం, కడప, ఒంటిమిట్ట ఈ జిల్లాలో ఈ రైలు మార్గం కలిపే ముఖ్య పట్టణాలు. 1902 సెప్టెంబరు 12న భారీ వర్షాలకు ముద్దనూరు మండలం మంగపట్నం దగ్గర రైల్వే వంతెన కొట్టుకుపోవడం వల్ల భారతీయ రైల్వే చరిత్రలో మొట్టమొదటి రైలు ప్రమాదం జరిగి, 71 మంది చనిపోయినారు<ref>{{Cite web|url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/9079905|title=The Indian Railway Accident}}</ref>. ఈ ఘోర ప్రమాదానికి గుర్తుగా ఏర్పాటు చేసిన స్థూపం గండికోట వెనుక జలాల్లో మునిగిపోనుంది<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Ysr/5/123170344|title=మొదటి రైలు ప్రమాద ఘటనకు 121 ఏళ్లు}}</ref>. ముఖ్య వాణిజ్య పట్టణమైన [[ప్రొద్దుటూరు]] మీదుగా ఎర్రగుంట్ల-నంద్యాల రైలు మార్గం పూర్తి అయింది. బ్రిటిష్ కాలంలో ఏర్పాటైన [[కడప విమానాశ్రయం]] 1990 దశకంలో మూతపడింది. 2014లో తిరిగి దీనిని ప్రారంభించారు. == విద్యా సౌకర్యాలు== ఉమ్మడి జిల్లాలో విద్యాశాలలకు సంబంధించిన గణాంకాలు 2011 జనగణన ఆధారంగా క్రింది పట్టికలో చూడండి. ఇవేకాకబోధనా, సార్వత్రిక విద్య, కంప్యూటర్ విషయాలకు సంబంధించి శిక్షణా సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి. {| class="wikitable sortable" |+వైఎస్ఆర్ జిల్లా విద్యాసంస్థల గణాంకాలు |- ! విభాగం!! మొత్తం విద్యాశాలల సంఖ్య!! వ్యాఖ్య |- |[[పాఠశాల విద్యాశాఖ (ఆంధ్రప్రదేశ్)|పాఠశాల విద్య]]|| align="right" | 4543||2010 నాటికి 3322 [[ప్రాథమిక విద్య|ప్రాథమిక పాఠశాలలు]], 490 [[మాధ్యమిక విద్య|ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు]], 725 [[ఉన్నత పాఠశాల విద్య|ఉన్నత పాఠశాలలు]],<ref>{{Cite web |url=http://rvm.ap.nic.in/downloads/Educational%20Statistics-2011.pdf |title=2010-11 సావంత్సరిక నివేదిక |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130914113326/http://rvm.ap.nic.in/downloads/Educational%20Statistics-2011.pdf |archive-date=2013-09-14 |url-status=dead }}</ref> |- | పారిశ్రామిక శిక్షణ ([[ఐటిఐ]]) || align="right"|18||ప్రభుత్వసంస్థలు 3,<ref>{{Cite web |url=http://labour.nic.in/database/nvtis.htm |title=జాతీయ వృత్తిపర శిక్షణ సమాచార వ్యవస్థ |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504020938/http://labour.nic.in/database/nvtis.htm |archive-date=2012-05-04 |url-status=dead }}</ref> |- | [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] ||align="right"|181||41 వృత్తి ఇంటర్మీడియట్ కళాశాలలు <ref>[http://bieap.gov.in/kadapa.pdf వైఎస్ఆర్లో సాధారణ ఇంటర్మీడియట్ కళాశాల వివరాలు]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, |- | [[పాలిటెక్నిక్]] ||align="right"| 15|| |- | కళాశాల విద్య (వృత్తేతర) ([[ఉన్నత విద్య]])|| align="right" |* || <ref>{{Cite web |url=http://www.apcce.gov.in/newwebsite30122010/ccecolleges.aspx |title=ఆంధ్ర ప్రదేశ్ కళాశాలలవివరాలు |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504002738/http://apcce.gov.in/newwebsite30122010/ccecolleges.aspx |archive-date=2012-05-04 |url-status=dead }}</ref> ప్రభుత్వ సంస్థలు: |- | వృత్తివిద్య ([[ఇంజనీరింగ్]]) ||align="right"| *|| <ref>{{Cite web |url=http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=1 |title=యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయ పరిధిలో ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512221346/http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=1 |archive-date=2012-05-12 |url-status=dead }}</ref> |- | వృత్తి విద్య (ఎమ్.బి.ఎ.) || align="right" | *|| <ref>{{Cite web |url=http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=2 |title=యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయ పరిధిలో ఎమ్.బి.ఎ. కళాశాలలు |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512221245/http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=2 |archive-date=2012-05-12 |url-status=dead }}</ref> |- | వృత్తి విద్య ([[ఫార్మసీ]]) ||align="right"| *|| <ref>{{Cite web |url=http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=5 |title=యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయ పరిధిలో ఫార్మసీ కళాశాలలు |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512221230/http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=5 |archive-date=2012-05-12 |url-status=dead }}</ref> |- | వృత్తి విద్య (ఎమ్.సి.ఎ.) || align="right" | *|| <ref>{{Cite web |url=http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=3 |title=యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయ పరిధిలో ఎమ్.సి.ఎ. కళాశాలలు |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512221301/http://dteap.nic.in/showinstitutions.aspx?collegetypeid=3 |archive-date=2012-05-12 |url-status=dead }}</ref> |- | [[వైద్యవిద్య]] (సాధారణ వైద్యం) ||align="right"| 1|| |- |[[వైద్యవిద్య]] (దంత వైద్యం) ||align="right"| 1|| |- |[[వైద్యవిద్య]] (నర్సు) ||align="right"| *|| |- |[[వైద్యవిద్య]] (వైద్య అనుబంధ) || align="right"|*||<ref>{{Cite web |url=http://dme.ap.nic.in/dmecolleges.html |title=ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో పారామెడికల్ కళాశాలలు |website= |access-date=2012-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125064356/http://dme.ap.nic.in/dmecolleges.html |archive-date=2012-01-25 |url-status=dead }}</ref> |- |‌విశ్వవిద్యాలయాలు లేక సమానస్థితిగలవి || align="right"|2|| |} కడపలో [[యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయం]], వైఎస్సార్ శిల్ప, లలితకళల విశ్వవిద్యాలయం, [[రాజీవ్ గాంధీ వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, కడప]] దంతవైద్య కళాశాల ముఖ్యమైనవి. ఇవి కాక పులివెందులలో జె.ఎన్.టి.యు ([[జవహర్ లాల్ నెహ్రూ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం, అనంతపురం|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]]) ఇంజినీరింగ్ కళాశాల, కడపలో క్రీడా పాఠశాల, ప్రభుత్వ హోమియో కళాశాల ఉన్నాయి. ఇక కడపలో [[సి.పి.బ్రౌన్]] నివసించిన బంగళాలో ఆయన పేరిట నెలకొల్పిన బ్రౌన్ గ్రంథాలయం ప్రస్తుతం యోగి వేమన విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా భాషా సాహిత్య పరిశోధనా కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. ==ప్రసార సాధనాలు== 1963 జూన్ 16న కడపలో [[ఆకాశవాణి]] కేంద్రం ఏర్పాటైంది. ఇక్కడి నుంచి ప్రసారాలు రాయలసీమ, నెల్లూరు, ప్రకాశం, మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలు, పొరుగు రాష్ట్రాల్లోని రాయచూరు, బళ్ళారి, బెంగుళూరు, కోలారు, చెన్నై తదితర ప్రాంతాల్లోనే కాక 900 కి.మీ. పరిధిలోని తెలుగు ప్రజలకు అందుతున్నాయి. ఇది కాక కడపలో [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] రిలే కేంద్రం ఉంది. == ఆకర్షణలు== [[దస్త్రం:Sri Kodanda Rama Swamy Temple, Vontimitta, Kadapa.jpg|thumb|కోదండ రామాలయం, ఒంటిమిట్ట]] [[దస్త్రం:Siddavatam fort.jpg|thumb|[[సిద్ధవటం కోట]]]] *[[కోదండ రామాలయం, ఒంటిమిట్ట]] * [[దేవుని కడప శ్రీ లక్ష్మీ వేంకటేశ్వరాలయం]], కడప * పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి మఠం,[[బ్రహ్మంగారిమఠం]] *[[ఆస్తానయె మగ్దూమె ఇలాహి]] (పెద్ద దర్గా), కడప *[[ఆస్తానయె షామీరియా]] (షామీరియా దర్గా), కడప * [[శ్రీ లంకమల్లేశ్వర వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం]], కడపకు దగ్గరలో * గండికోట దుర్గం, [[గండికోట]] * [[సిద్ధవటం కోట]], సిద్ధవటం * భగవాన్ మహావీర్ ప్రభుత్వ సంగ్రహాలయం, కడప * గండి ఆంజనేయస్వామి దేవాలయము, [[గండి క్షేత్రం]] ==ప్రముఖులు == * [[వేమన]], తత్వవేత్త * [[వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి]], రాజకీయ నాయకుడు * [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]], రాజకీయ నాయకుడు * [[యాగా వేణుగోపాలరెడ్డి]], ఆర్థిక వేత్త * [[జయదేవ్]], కార్టూనిస్టు * [[దుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని]], శతావధాని === నాటక రంగం, సినిమా రంగం === * [[పసుపులేటి కన్నాంబ|కన్నాంబ]] * [[బి. పద్మనాభం|పద్మనాభం]] == మూలాలు == <references /> == బయటి లింకులు == {{commons category|Kadapa district}} * [http://ysrkadapa.info/ వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా (వైఎస్సార్‌క‌డ‌ప‌.ఇన్ఫో) ]{{Cbignore}} {{Geographic location |Centre = వైఎస్ఆర్ జిల్లా |North = [[నంద్యాల జిల్లా]],[[ప్రకాశం జిల్లా]] |Northeast = |East = [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |Southeast = |South = [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |Southwest = |West = [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]], [[అనంతపురం జిల్లా]] |Northwest = }} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ]] [[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] te1fumis7qbt3ai871h7vx37soa73zk 0 1358 4991718 4801538 2026-10-30T11:23:44Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991718 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = శ్రీకాకుళం జిల్లా | other_name = | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | image_skyline = {{Photomontage |size=300 |photo1a = 700 CE Mukhalingeswara Temples Group, Kalinga architecture, Mukhalingam, Andhra Pradesh - 84.jpg |photo1b = 2nd century BCE to 8th century CE Salihundam Buddhist site, Andhra Pradesh - 54.jpg |photo2a = Ancient Buddhist site, Kalingapatnam Andhra Pradesh - 12.jpg |photo2b = 11th century Kurmanatha Swamy Temple, Srikurmam Andhra Pradesh 02.jpg |photo3a = Megalithic Dolmen at Dannanapeta 03.jpg }} | image_caption = వర్గం: [[ముఖలింగం]] వద్ద శ్రీముఖలింగం ఆలయం, [[శాలిహుండం]] సమీపంలో శిథిలమైన స్థూపం, [[శ్రీ కూర్మనాథస్వామి దేవస్థానం|కూర్మనాథస్వామి ఆలయం, శ్రీకూర్మం]], దన్నానపేట సమీపంలోని డోల్మెన్స్, [[కళింగపట్నం]] వద్ద బౌద్ధ క్షేత్రం | etymology = | nickname = | image_map = Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg | map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో శ్రీకాకుళం జిల్లా స్థానం | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|}}[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = ప్రాంతం | subdivision_name2 = [[ఉత్తరాంధ్ర]] | established_title = <!-- Founded --> | established_date = <!-- requires established_title= --> | founder = | named_for = | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం|ప్రధాన కేంద్రం]] | seat = [[శ్రీకాకుళం]] | parts_type = [[పరిపాలనా విభాగం|పరిపాలనా విభాగాలు]] | parts = {{bulleted list| |3 [[రెవెన్యూ డివిజన్]]లు | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|30 మండలాలు]] | 1411 [[గ్రామం|గ్రామాలు]]<br />(1323 జనావాసాలు, 88 జనావాసాలు లేనివి (నిర్జన గ్రామాలు) | 12 [[పట్టణం|పట్టణాలు]]<br />(5 [[పట్టణం|చట్టబద్ధమైన]], 7 [[జనగణన పట్టణం|జనగణన పట్టణాలు]]) }} | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = | leader_title1 = [[లోక్‌సభ|లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name1 = [[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] | leader_title2 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|08]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/260122/government-at-doorstep-andhra-pradesh-to-have-26-new-districts.html |title=Government at doorstep: Andhra Pradesh to have 26 new districts |work=Deccan Chronicle |date=2022-01-26 |access-date=2022-04-21 |language=en }}{{Dead link|date=మార్చి 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | area_total_km2 = 4591 | area_rank = | area_urban_footnotes = | area_urban_km2 = | area_rural_footnotes = | area_rural_km2 = | area_note = | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | elevation_m = | elevation_ft = | elevation_point = <!-- for denoting the measurement point --> | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Srikakulam|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2811_PART_A_DCHB_SRIKAKULAM.pdf|website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> | population_total = 2193286 | pop_est_as_of = | pop_est_footnotes = | population_est = | population_rank = | population_density_km2 = 463 | population_urban_footnotes = <ref name="census">{{cite web |title=District Census Hand Book – Srikakulam |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2811_PART_B_DCHB_SRIKAKULAM.pdf |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India |access-date=14 June 2019 }}</ref>{{rp|14}} | population_urban = 373746 | population_rural_footnotes = | population_rural = | population_density_rank = 6వ | population_blank1_title = గృహాలు | population_blank1 = 681330 | population_blank2_title = [[లింగ నిష్పత్తి|మానవ లింగ నిష్పత్తి]] | population_blank2 = 1015 (ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు స్త్రీలు) | population_demonym = <!-- demonym, e.g. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | population_note = | demographics_type1 = [[భాష|భాషలు]] | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికారిక]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics2_title2 = | demographics2_info2 = | demographics_type2 = [[అక్షరాస్యత]] | demographics2_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | demographics2_title1 = అక్షరాస్యులు | demographics2_info1 = 1495381 | demographics3_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = 532xxx <!--For more info see [[Postal code#India]]--> | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్]] | area_codes = +91–8942 | geocode = జియోకోడ్ | iso_code = [[ఐఎస్ఒ 3166|IN-AP]] | registration_plate_type = [[భారత వాహన రిజిస్ట్రేషన్ ప్లేట్|వాహన రిజిస్ట్రేషన్]] | registration_plate = [[భారత ప్రాంతీయ రవాణా కార్యాలయాల జాబితా|AP–39]] (2019 జనవరి 30 నుండి)<ref>{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203234146/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead |archive-date=3 February 2019 |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada}}</ref> | website = {{URL|http://srikakulam.ap.gov.in/}} | footnotes = | official_name = | total_type = మొత్తం | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | map_caption1 = జిల్లాను వివరించే ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్ }} శ్రీకాకుళం జిల్లా, [[ఉత్తరాంధ్ర]] ప్రాంతంలో ఉన్న ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> దీని ప్రధాన కార్యాలయం శ్రీకాకుళంలో ఉంది.<ref name="district">{{Cite web| title=Srikakulam {{!}} Andhra Pradesh {{!}} DISTRICTS OF INDIA | url=http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=AP&disid=AP001 | access-date=11 May 2019 | website=districts.nic.in}}</ref><ref>{{Cite web| title=Population of AP districts(2011) | url=http://www.ap.gov.in/Other%20Docs/Population.pdf | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131112141602/http://www.ap.gov.in/Other%20Docs/Population.pdf | archive-date=12 November 2013 | access-date=25 May 2014 | publisher=ap.gov.in | page=14}}</ref> ఇది రాష్ట్రంలోని ఈశాన్య దిశలో ఉన్న ఆరు జిల్లాలలో ఒకటి. దీనిని గతంలో చికాకోల్ అని పిలిచేవారు. 1936 ఏప్రిల్ 1 వరకు [[గంజాం జిల్లా|గంజాం జిల్లాలో]] ఉండేది. తరువాత విశాఖపట్నం జిల్లాలో విలీనం చేయబడింది. దీనిని కళింగపట్నం అని కూడా అంటారు. ఇది నాగావళి నది ఒడ్డున ఉంది. శ్రీకాకుళం జిల్లా లోని [[శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి]], [[శ్రీకూర్మం]]లో కూర్మావతార మందిరం, [[శాలిహుండం]]లో పురాతన బౌద్ధారామాల శిథిలాలు, [[కళింగపట్నం]]లోని దీప స్తంభం, [[ముఖలింగం]]లోని [[శ్రీ ముఖలింగేశ్వర దేవాలయం]], [[తెలినీలాపురం|తేలినీలాపురం]]లోని [[తేలినీలాపురం పక్షి సంరక్షణా కేంద్రం]] ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. ==పేరు వ్యుత్పత్తి == బ్రిటిషు వారు [[శ్రీకాకుళం]] పేరును పలకలేక "చికాకోల్" అనేవారు. చికాకోల్ కు సంబంధించిన మరో కథనం ప్రకారం ఈ ప్రాంతం నైజాం ఆధిపత్యంలో ఉండే సమయంలో ఈ ఊళ్లోనే ప్రతి సంవత్సరం [[జమాబంది|జమాబందీ]] నిర్వహిస్తూ రైతుల వద్ద నుండి పన్నులు వసూలు చేసేవారు. రైతులు తాము కట్ట వలసిన పన్ను సొమ్మును విచ్చు రూపాయల రూపంలో చిన్నచిన్న గుడ్డసంచులలో పోసి, మూటకట్టి, ఆమూటను తీసికొనివచ్చి ఖుద్దున సమర్పించేవారు. ఆ మూట లోని సొమ్ము సరిగా ఉందో లేదో చూసుకోవడానికి మూటను విప్పాలి. ఆ మూటలు చాలా ఉంటున్నందువలన, ఆ మూటల మూతికట్టు విప్పమని రైతులతో చెప్పడానికి "శిఖా ఖోల్" అనేవారు. అంటే "మూతికట్టువిప్పు" అని అర్థం. ఈమాట క్రమంగా "చికా కోల్" అయి, శ్రీకాకుళంగా స్థిరపడింది అని అంటారు. ఈ పట్టణం పేరుతోనే జిల్లా ఏర్పడింది. ==జిల్లా చరిత్ర == {{main|ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లా చరిత్ర}} శ్రీకాకుళం జిల్లా కళింగ ప్రధాన ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, ఇక్కడ కళింగనగరి, పితుండ, దంతపురం వంటి చారిత్రక రాజధానులు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఈ జిల్లా తొలిగా విశాఖపట్నం జిల్లానుండి ఏర్పడినందున, ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లా చరిత్రే దీనికి ఆధారం. ఒకప్పుడు ఇది బౌద్ధమతానికి ముఖ్యస్థానంగా వర్ధిల్లింది. [[శాలిహుండం]], [[దంతపురి]], జగతిమెట్ వంటి బౌద్ధారామాలు ఇక్కడ కనుగొన్నారు. తరువాత ఇది కళింగ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. గాంగేయులు ఈ ప్రాంతాన్ని 6 నుండి 14వ శతాబ్దం వరకు, 800 సంవత్సరాలు పాలించారు. వజ్రహస్తుడు కాలంలో ప్రసిద్ధి చెందిన శ్రీ ముఖలింగం ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. మహమ్మదీయుల పాలన కాలంలో షేర్ మహమ్మద్ ఖాన్ శ్రీకాకుళంలో జామియా మసీదు నిర్మించాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లో [[నక్సలైటు]] (మావోయిస్టు పార్టీ) ఉద్యమం శ్రీకాకుళం జిల్లాలోనే ప్రారంభమయింది. ===ఉమ్మడి జిల్లా పరిధి === విశాఖపట్నం జిల్లాలో భాగంగా ఉండే ఈ జిల్లా 1950 ఆగస్టు 15న ప్రత్యేక జిల్లాగా అవతరించింది. 1969లో ఈ జిల్లానుండి సాలూరు తాలూకాలోని 63 గ్రామాలు, బొబ్బిలి తాలూకాలోని 44 గ్రామాలను విశాఖపట్నం జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పరచిన గజపతి నగరం తాలూకాకు బదలాయించారు. మళ్ళీ 1979 మేలో కొత్తగా విజయనగరం జిల్లాను ఏర్పరచినపుడు సాలూరు, బొబ్బిలి, పార్వతీపురం, చీపురుపల్లి తాలూకాలను కొత్తజిల్లాలో విభాగాలుగా చేశారు. జిల్లా వైశాల్యం 5837 చ.కి.మీ, జిల్లా జనాభా 26,99,471. జిల్లాను [[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]], [[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]], [[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజింపబడింది. జిల్లాలో మొత్తం 38 మండలాలు, 1865 [[రెవెన్యూ గ్రామం|రెవెన్యూ గ్రామాలు]] ఉండేయి.<ref>{{Cite web| date=2021-06-28 | title=రెవెన్యూ గ్రామాలు {{!}} శ్రీకాకుళం జిల్లా, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం | url=https://srikakulam.ap.gov.in/te/%e0%b0%b0%e0%b1%86%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%af%e0%b1%82-%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%ae%e0%b0%be%e0%b0%b2%e0%b1%81/ | access-date=2022-04-08 | website=శ్రీకాకుళం జిల్లా | archive-date=2021-06-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210628212130/https://srikakulam.ap.gov.in/te/%e0%b0%b0%e0%b1%86%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%af%e0%b1%82-%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%ae%e0%b0%be%e0%b0%b2%e0%b1%81/ | url-status=}}</ref> ఒక నగరం, 5 పట్టణాలు ఉండేయి.<ref>{{Cite web| title=Demography {{!}} District Srikakulam, Government of Andhra Pradesh {{!}} India | url=https://srikakulam.ap.gov.in/demography/ | access-date=2022-06-23}}</ref> == ఉమ్మడి జిల్లా జనాభా గణాంకాలు == {| class="wikitable" style="float:right; width:320px; margin:0 15px 15px 0; text-align:center; font-size:90%;" |- ! colspan="4" text-align:right; padding:6px;" | శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా వివరాలు (1901 – 2011)<ref name=APDecadalPop2011>{{Cite web|last=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh|date=2011|title=Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh|url=https://archive.org/details/decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|access-date=2026-03-02|website=Archive.org|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en}}</ref> |- ! జనగణన సంవత్సరం ! మొత్తం జనాభా ! పురుషులు ! స్త్రీలు |- | 1901 ||1,060,467||510,872||549,595 |- | 1911 || 1,101,199||524,882||576,317 |- | 1921 || 1,123,461|| 536,648|| 586,813 |- | 1931 || 1,222,767||588,375||634,392 |- | 1941 ||1,333,341||647,525|| 685,816 |- | 1951 ||1,405,792||681,754||724,038 |- | 1961 ||1,555,369||759,918||795,451 |- | 1971 ||1,769,968||870,829||899,139 |- | 1981 ||1,959,352||968,585||990,767 |- | 1991 ||2,321,126||1,153,819||1,167,307 |- | 2001 ||2,537,593||1,260,020||1,277,573 |- | 2011 ||2,703,114||1,341,738||1,361,376 |} 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం 27,03,114, అందులో పురుషులు 1,341,738 కాగా, మహిళలు 1,361,376. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, శ్రీకాకుళం జనాభా 2,537,593, అందులో పురుషులు 12,60,020, స్త్రీలు 12,77,573. 2001 జనాభాతో పోలిస్తే జనాభాలో 6.52 శాతం మార్పు ఉంది. భారతదేశం మునుపటి 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, శ్రీకాకుళం జిల్లా 1991తో పోల్చితే దాని జనాభాలో 9.33 శాతం పెరిగింది.<ref>{{Cite web| title=Srikakulam District Population Census 2011-2022, Andhra Pradesh literacy sex ratio and density | url=https://www.census2011.co.in/census/district/128-srikakulam.html | access-date=2022-04-07 | website=www.census2011.co.in}}</ref> * 2001-2011 దశకంలో జనాభా వృద్ధి రేటు: 6.52% (మొత్తం రాష్ట్రం వృద్ధి రేటు 14.44%) * జనసాంద్రత: చ.కి.మీ.కు 463 మంది (రాష్ట్రం జనసాంద్రత 308) * అక్షరాస్యులు మగవారిలో 8,57,824 (71.61%), ఆడువారిలో 6,37,557 (52.08%) * పట్టణ ప్రాంతాల జనాభా 4,36,703 లేదా 16.16% (రాష్ట్రం మొత్తంలో పట్టణ జనాభా 27.35%) * శ్రామికులు: 48.6% (ఇందులో 78% వ్యవసాయం, 15% సేవల రంగం) {| class="wikitable" |+శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా కేటగిరీల ప్రకారం - 2011 జనాభా లెక్కలు ప్రకారం<ref>{{Cite web| title=Srikakulam District Population Religion - Andhra Pradesh, Srikakulam Literacy, Sex Ratio - Census India | url=https://www.censusindia.co.in/district/srikakulam-district-andhra-pradesh-542 | access-date=2022-04-07 | website=www.censusindia.co.in | archive-date=2022-10-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221014131710/https://www.censusindia.co.in/district/srikakulam-district-andhra-pradesh-542 | url-status=dead}}</ref> |- |'''కేటగిరీ''' |'''మగ''' |'''ఆడ''' |'''మొత్తం''' |'''%మగ''' |'''%ఆడ''' |- |'''అందరు''' |13,41,738 |13,61,376 |27,03,114 |49.64% |50.36% |- |'''ఎస్సీ''' |113730 |115879 |229609 |9.02% |9.07% |- |'''ఎస్టీ''' |75284 |75965 |151249 |5.97% |5.94% |- |'''మైనారిటీస్''' |21706 |23641 |44223 |1.73% |1.88% |} == 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణలో భౌగోళిక మార్పులు == 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ ముందు జిల్లాలో 38 మండలాలు ఉండేవి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022|2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో]] భాగంగా ఈ జిల్లాలో ఉన్న 38 మండలాల నుండి కొత్తగా ఏర్పడిన [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో]] 4 మండలాలు, [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం జిల్లాలో]] 4 మండలాలు విలీనమయ్యాయి.<ref name="sakshi-1">{{Cite web| date=2022-04-03 | title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే? | url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058 | access-date=2022-04-03 | website=Sakshi | language=te}}</ref> పర్యవసానంగా, [[పాలకొండ]], [[పార్వతీపురం]] పట్టణాలు [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో]] చేరగా, [[రాజాం (రాజాం మండలం)|రాజాం]] పట్టణం విజయనగరం జిల్లాలో చేరింది. పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడిన పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో భాగమైంది ==== పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో చేరిన మండలాలు ==== # [[పాలకొండ మండలం|పాలకొండ]] # [[సీతంపేట మండలం|సీతంపేట]] # [[భామిని మండలం|భామిని]] # [[వీరఘట్టం మండలం|వీరఘట్టం]] ==== విజయనగరం జిల్లాలో చేరిన మండలాలు ==== # [[వంగర మండలం|వంగర]] # [[రేగిడి ఆమదాలవలస మండలం|రేగిడి ఆమదాలవలస]] # [[సంతకవిటి మండలం|సంతకవిటి]] # [[రాజాం మండలం|రాజాం]] == 2022 పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత పాలనా విభాగాలు == === రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు === [[దస్త్రం:Revenue divisions map of Srikakulam district.png|thumb|270x270px|2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు శ్రీకాకుళం జిల్లాలో ఉన్న రెవెన్యూ డివిజన్ల పటం|కుడి]] పాత రెవెన్యూ డివిజన్లు అయిన [[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] 13 మండలాలతో [[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] 9 మండలాలతో ఏర్పడినవి. కొత్తగా ఏర్పడిన [[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] 8 మండలాలతో ఏర్పడింది.<ref name=":0">{{Cite web| date=2022-04-03 | title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh | url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 | access-date=2022-04-07 | website=Sakshi Post | archive-date=2022-06-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220601231914/https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 | url-status=dead}}</ref> == 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం తరువాత మార్పులు == 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణం పలాస రెవెన్యూ డివిజనులో ఉన్న నందిగం మండలం టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజనులో విలీనమైంది. దానితో [[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] 13 (ఏమీ మార్పులేదు) మండలాలతో, [[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] 10 మండలాలతో, [[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] 7 మండలాలతో ఏర్పడినవి.<ref name=":0" /> 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి రెవెన్యూ డివిజన్లులోని మండలాల స్థితి ఈ దిగువ వివరింపబడిన ప్రకారం ఉంది. జిల్లాలోని మొత్తం మండలాల సంఖ్య, గ్రామాల సంఖ్యలో ఎటువంటి మార్పులు లేవు. ఈ జిల్లాలో 30 మండలాలు ఉన్నాయి. మొత్తం 1411 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. వాటిలో 88 నిర్జన గ్రామాలు. జిల్లా మొత్తం జనాభా 21,93,286 వారిలో పురుషులు 10,86,184 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 11,07,102 మంది ఉన్నారు. <ref name="sakshi-1" /> {| class="wikitable" |+జిల్లా లోని మండలాలు, గ్రామాలు , జనాభా గణాంకాలు !వ.సంఖ్య !రెవెన్యూ డివిజను !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు పోను !పురుషులు !స్త్రీలు !మండల జనాభా (2011 !రిమార్కులు |- |1 | rowspan="13" |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ఆమదాలవలస మండలం|ఆముదాలవలస]] |38 |2 |36 |39,799 |44,294. |84,093 | |- |2 |[[ఎచ్చెర్ల మండలం|ఎచ్చెర్ల]] |30 |4 |26 |44,660 |43,187 |87,847 | |- |3 |[[గంగువారి సిగడాం మండలం|గంగువారి సిగడాం]] |43 |1 |42 |29,111 | 28,432 |57,543 | |- |4 |[[గార మండలం|గార]] |25 |1 |24 |39,729 |39,888 |79,617 | |- |5 |[[జలుమూరు మండలం|జలుమూరు]] |54 |1 |53 |29,413 |30,186 |59,599 | |- |6 |[[నరసన్నపేట మండలం|నరసన్నపేట]] |45 |2 |43 |37,993 |39,328 |77,321 | |- |7 |[[పొందూరు మండలం|పొందూరు]] |37 |0 |37 |37,197 |36,693 |73,890 | |- |8 |[[పోలాకి మండలం|పోలాకి]] |42 |0 |42 |32,880 |32,742 |65,622 | |- |9 |[[బూర్జ మండలం|బూర్జ]] |64 |6 |58 |21,576 |22,581 |44,157 | |- |10 |[[రణస్థలం మండలం|రణస్థలం]] |55 |1 |54 |43,787 |42,085 |85,872 | |- |11 |[[లావేరు మండలం|లావేరు]] |42 |1 |41 |34,886 |33,735 |68,621 | |- |12 |[[శ్రీకాకుళం మండలం|శ్రీకాకుళం]] |25 |0 |25 |109,713 |110,619 |2,20,332 | |- |13 |[[సరుబుజ్జిలి మండలం|సరుబుజ్జిలి]] |47 |7 |40 |16,563 |16,691 |33,254 | |- |colspan="3" |మొత్తం A |547 |26 |521 |5,17,307 |5,20,461 |10,37,768 | |- |1 |rowspan="10" |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కొత్తూరు మండలం (శ్రీకాకుళం)|కొత్తూరు]] |36 |2 |34 |33,532 |33,561 |67,093 | |- |2 |[[కోటబొమ్మాళి మండలం|కోటబొమ్మాళి]] |43 |0 |43 |37,760 |36,958 |74,718 | |- |3 |[[టెక్కలి మండలం|టెక్కలి]] |52 |4 |48 |36,206 |37,787 |73,993 | |- |4 |[[పాతపట్నం మండలం|పాతపట్నం]] |49 |8 |41 |31,896 |32,743 |64,639 | |- |5 |[[మెళియాపుట్టి మండలం|మెళియాపుట్టి]] |70 |5 |65 | 25,911 |26,826 |52,737 | |- |6 |[[లక్ష్మీనర్సుపేట మండలం|లక్ష్మీనర్సుపేట]] |48 |8 |40 |14,638 |14,469 |29,107 | |- |7 |[[సారవకోట మండలం|సారవకోట]] |43 |2 |41 |25,871 |26,372 |52,243 | |- |8 |[[సంతబొమ్మాళి మండలం|సంతబొమ్మాళి]] |39 |0 |39 |35,284 |35,277 |70,561 | |- |9 |[[హీరమండలం మండలం|హిరమండలం]] |39 |4 |35 |24,967 |25,051 |50,018 | |- |10 |[[నందిగం మండలం|నందిగం]] |112 |11 |101 |28,032 |28,411 |56,443 | |- |colspan="3" |మొత్తం B |531 |44 |487 |2,94,097 |2,97,455 |5,91,552 | |- |1 |rowspan="7" |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ఇచ్ఛాపురం మండలం|ఇచ్ఛాపురం]] |24 |0 |24 |42,958 |46,007 |88,965 | |- |2 |[[కవిటి మండలం|కవిటి]] |21 |0 |21 |36,365 |39,609 |75,974 | |- |3 |[[కంచిలి మండలం|కంచిలి]] |58 |7 |51 |32,916 |33,741 |66,657 | |- |4 |[[పలాస మండలం|పలాస]] |54 |3 |51 |47,915 |49,636 |97,551 | |- |5 |[[మందస మండలం|మందస]] |83 |8 |75 |40,252 |42,447 |82,699 | |- |6 |[[వజ్రపుకొత్తూరు మండలం|వజ్రపుకొత్తూరు]] |59 |0 |59 |36,213 |36,999 |73,212 | |- |7 |[[సోంపేట మండలం|సోంపేట]] |34 |0 |34 |38,161 |40,747 |78,908 | |- |colspan="3" |మొత్తం C |333 |18 |315 |2,74,780 |2,89,186 |5,63,966 | |- |colspan="3" |మొత్తం (A+B+C) |1411 |88 |1323 |10,86,184 |11,07,102 |21,93,286 | |} === నగరాలు, పట్టణాలు === * నగరాలు: [[శ్రీకాకుళం]] * పట్టణాలు: [[ఆమదాలవలస]], [[ఇచ్ఛాపురం]], [[పలాస కాశీబుగ్గ]] == నియోజక వర్గాలు == === లోక్‌సభ నియోజకవర్గం === # [[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] # [[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం (పాక్షికం)]], మిగతా భాగం విజయనగరం జిల్లాలో ఉంది. ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== # [[ఆమదాలవలస శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆమదాలవలస]] # [[ఇచ్ఛాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇచ్ఛాపురం]] # [[ఎచ్చెర్ల శాసనసభా నియోజకవర్గం|ఎచ్చెర్ల]] # [[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]] # [[నరసన్నపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|నరసన్నపేట]] # [[పలాస శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలాస]] # [[పాతపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాతపట్నం]] # [[శ్రీకాకుళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] == భౌగోళిక స్వరూపం == జిల్లాకు ఉత్తరాన [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]], [[ఒడిశా]] రాష్ట్రం, తూర్పున ఒడిశా [[గజపతి జిల్లా]], [[బంగాళాఖాతం]],, దక్షిణాన [[బంగాళాఖాతం]], పశ్చిమాన [[విజయనగరం జిల్లా]], ఉన్నాయి. జిల్లాకు కొంత భాగం హద్దులుగా కందివలస గెడ్, [[వంశధార]], [[బహుదా]] నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 4,591 చ.కి.మీ.<ref name="sakshi-1" /> జిల్లాకు 193 కి.మీ. సముద్ర తీరం ఉంది. [[తూర్పు కనుమలు]] ఈశాన్యం నుండి కొంతభాగం విస్తరించి ఉన్నాయి. ;నదులు [[నాగావళి]], [[వంశధార]], [[మహేంద్ర తనయ]], చంపావతి, [[బహుదా]], కుంభికోటగడ్ ఇవి జిల్లాలలో ముఖ్యమైన నదులు. ఇవి తూర్పు కనుమలలో పుట్టి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తున్నాయి. ;వాతావరణం సంవత్సరంలో ఎక్కువకాలం వాతావరణం తేమగా ఉంటుంది. నైఋతి ఋతుపవనాలు జూన్ నుండి సెప్టెంబరు వరకు, [[ఈశాన్యం|ఈశాన్య]] ఋతుపవనాలు అక్టోబరు -నవంబరు మాసాలలోను వర్షాలు కురిపిస్తాయి. డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు పొడిగాను, చల్లగాను ఉంటుంది. సంవత్సరం సగటు [[వర్షపాతం]] 1162 మి.మీ. (2004-2005 సం.లో వర్షపాతం 937.6 మి.మీ.) శ్రీకాకుళం పట్నం, జిల్లాలోని పలు ప్రాంతాలు పచ్చికబయల్లు, అడవులు, సశ్యస్యామలమైన పంట పొలాలతో ఎప్పుడూ చల్లగా ఉంటుంది. వేసవి కాలంలో ఊటీని పోలి ఉంటుంది. ఈ జిల్లాలో వర్షపాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ;సస్య సంపద జిల్లాలోని అడవుల సాంద్రత, వృక్ష జాతులు ప్రాంతాన్ని బట్టి వైవిధ్యం కలిగి ఉన్నాయి. ప్రధానంగా ఇక్కడి అడవులను రెండు రకాలుగా చెప్పవచ్చును. # దక్షిణ భారత తేమ ఆకురాల్చే అడవులు - మిశ్రమ [[అడవులు]], మద్ది అడవులు, పర్వత సవాన్నా భూములు. # దక్షిణ భారత సతత హరిత అడవులు <ref>{{Cite web| url=http://frontlineonnet.com/fl2124/stories/20041203005811500.htm | title=ఆర్కైవ్ నకలు | website= | access-date=2009-06-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120201164949/http://frontlineonnet.com/fl2124/stories/20041203005811500.htm | archive-date=2012-02-01 | url-status=dead}}</ref> ;జంతు సంపద జిల్లాలో మాంసాహార మృగాలలో [[పులి]] దాదాపు అంతరించింది. [[ఫెలిడే|చిరుత పులి]], [[హైనా]] (దుమ్ములగొండి), [[తోడేలు]] వంటి జంతువులు అరుదుగా అడవుల్లో కనిపిస్తుంటాయి. గుంటనక్క, అడవిపిల్లులు, కుక్కలు జిల్లాలో కనిపించే ఇతర మాంసాహార జంతువులు. శాకాహార జంతువులలో ఎక్కువుగా మచ్చల దుప్పి (చితాల్), అడవి గొర్రెలు, [[ఎలుగుబంట్లు]] సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. పక్షి జాతులలో - నెమళ్ళు, కౌజులు, పావురాలు, చిలకలు, మైనా కౌజుపిట్టలు, బాతులు, పావురాలు వంటివి అధికంగా ఉన్నాయి. == రవాణా వ్వవస్థ== ఉమ్మడి జిల్లాలో రాష్ట్ర రహదారుల నిడివి {{Convert|959|km|mi|abbr=on}}.<ref>{{Cite web| url=http://aprdc.ap.gov.in/Documents/DOWNLOADDOCUMENTS/STATE%20SH%20ROADS.pdf | title=Existing State Highways | website=Andhra Pradesh Road Development Corporation | publisher=Government of Andhra Pradesh | page=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920122729/http://aprdc.ap.gov.in/Documents/DOWNLOADDOCUMENTS/STATE%20SH%20ROADS.pdf | archive-date=20 September 2018 | access-date=11 May 2019}}</ref> జిల్లా కేంద్రమైన శ్రీకాకుళానికి 10 కి.మీ దూరంలో [[శ్రీకాకుళం రోడ్డు రైల్వే స్టేషను]] ఉంది. జిల్లాలోని ఇతర ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్లు [[ఆమదాలవలస]], [[పలాస కాశీబుగ్గ|పలాస]], [[ఇచ్ఛాపురం|నౌపాడ]], [[సోంపేట]]లో ఉన్నాయి. జిల్లాకు సమీప విమానాశ్రయం [[విశాఖపట్నం జిల్లా]]లోని [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]]. == విద్యాసంస్థలు== * రాజీవ్ గాంధీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ శ్రీకాకుళం (రిమ్స్) * రాజీవ్ గాంధీ వైజ్ఞానిక విశ్వవిద్యాలయం, శ్రీకాకుళం * గ్రేట్ ఈస్టర్న్ మెడికల్ స్కూల్, శ్రీకాకుళం * అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయం - [[ఎచ్చెర్ల]] * ఐఐటి [[ఎచ్చెర్ల]] ==ఉమ్మడి జిల్లా ఆర్ధిక స్థితి గతులు == === వ్యవసాయం === జిల్లాలో ముఖ్య పంటలు- [[వరి]], [[రాగులు]], [[పెసలు]], [[మినుములు]], [[ఉలవలు]], [[చెరకు]], జనుం, [[వేరుశనగ]], [[నువ్వులు]], [[మిరప]], [[పసుపు]], నీరుల్లి. {{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} === నీటివనరులు === శ్రీకాకుళం జిల్లాలో బాహుద, ఉత్తర మహేంద్ర, తనయ, బెంజిగడ్డ, వరహాలు గడ్డ, [[వంశధార]], [[నాగావళి]], పెద్దగడ్డ, కందివలస అనే 9 నదులు ఉన్నాయి. వీటిలో నాగావళి, వంశధార, [[మహేంద్ర తనయ]] ముఖ్యమైన నదులు. జిల్లాలో ఈశాన్య ఋతుపవనాల ద్వారా 26.47%, నైఋతి ఋతుపవనాల ద్వారా 62.61% వర్షాలు లభిస్తాయి. మూడు ముఖ్య నదుల ద్వారా జరుగుతున్న నీటి వినియోగం: నాగావళి 371 మి.క్యూ.మీ. (మిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు) (36%), వంశధార 121 మి.క్యూ.మీ. (12%), మహేంద్ర తనయ 81 మి.క్యూ.మీ. (8%), చిన్న [[చెరువు]]లు 140 మి.క్యూ.మీ. (14%), భూగర్భ జలాలు 300 మి.క్యూ.మీ. (30%). మొత్తం 1,013 మి.క్యూ.మీ. రాష్ట్రంలో రెండు ప్రధాన జలాశయాలు సుమారు 140 మి.క్యూ.మీ. నీటిని వ్యవసాయ నిమిత్తం సమకూరుస్తున్నాయి. అవకాశం ఉన్న నీటిలో 91% (5,763 మి.క్యూ.మీ.) [[బంగాళాఖాతం]]లోకి వృధాగా పోతున్నదని అంచనా. 9% నీరు మాత్రమే భూగర్భంలోకి ఇంకుతుంది. జిల్లాలో 3.3 లక్షల (0.33 మిలియన్) హెక్టేరులు భూమి సాగులో ఉంది. అందులో 1.9 లక్షల హెక్టేరులకు సాగునీటి వసతి ఉంది. కాలువల ద్వారా 91,946 హెక్టేరులు, చెరువుల ద్వారా 80,123 హెక్టేరులు, బోరు బావుల ద్వారా 6,923 హెక్టేరులు, ఇతర బావుల ద్వారా 8,866 హెక్టేరులు, ఇతర వనరుల ద్వారా 5,316 హెక్టేరులు భూమికి సాగునీరు లభిస్తుంది. అనిశ్చితమైన వర్షపాతం జిల్లాలో ప్రధాన సమస్య. చాలా సంవత్సరాలు అనావృష్టి సంవత్సరాలుగా పరిగణింపబడుతున్నాయి. అలాగే త్రాగు నీటి సమస్య కూడా తీవ్రంగానే ఉంది. ఫ్లోరోసిస్ సమస్య కూడా కొన్నిచోట్ల ఉంది. నీటి వనరులను పరిరక్షించే విధానాలు లేకపోవడం, ఏజెన్సీ ప్రాంతంలోని "పోడు" [[వ్యవసాయం]] ఇందుకు ముఖ్యమైన కారణాలు. జిల్లాలో ఎక్కువ భాగం నేల ఉపరితలం గట్టిగా ఉన్నందున నీరు ఇంకే అవకాశం తక్కువ. అందుకు తోడు అధిక భూభాగం వాలుగా ఉన్నది గనుక నీరు నిలవదు. వరి, చెరకు పంటలకు ఎక్కువ నీటిని వాడుతారు. జిల్లాలో ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టులు: నారాయణపురం డాం (మద్దివలస రిజర్వాయిర్, నాగావళి), గొట్టా బారేజి ([[వంశధార]]), కళింగాంధ్ర ప్రాజెక్టు (మహేంద్ర తనయ) మచిలేశం, [[కళింగపట్నం]], నువ్వలరేవు, భావనపాడు, బారువలు ముఖ్యమైన మత్స్య పరిశ్రమ కేంద్రాలు. === పరిశ్రమలు === జిల్లాలో ముఖ్యపరిశ్రమలు: [[చక్కెర]], [[నూనె]], [[జీడిపప్పు]], [[జనపనార]], పేపర మిల్లు కర్మాగారాలు ఉన్నాయి. [[మాంగనీసు]], గ్రాఫైటు, సున్నపు రాయి, [[మైకా]], గ్రానైట్, జిల్లా తీరప్రాంతంలోని ఇసుకలో [[మోనజైట్]], ఇతర [[ఖనిజం|ఖనిజాలు]] సమృద్ధిగా దొరుకుతాయి. పైడిభీమవరం, రాజాం, మడపాం, ఆమదాలవలస, సంకిలి పట్టణాలలో పరిశ్రమలు విస్తరిస్తున్నాయి. {{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} == సంస్కృతి == ప్రధాన భాష [[తెలుగు]]. అయితే, [[ఒడిశా]] రాష్ట్రానికి సరిహద్దు కావడంచేత [[ఒడియా భాష|ఒడియా భాషను]] కొంతమంది అర్థం చేసుకోగలరు, మాట్లాడగలరు. == పర్యాటకం== [[File:MANDASA BASUDEBA TEMPLE.jpg|thumb|శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని మందస గ్రామం లోని వాసుదేవ ఆలయం|270x270px]] [[దస్త్రం:Kalingapatnam Light.jpg|right|thumb|[[కళింగపట్నం]] బీచ్ వద్ద దీపస్తంభం]] [[File:Salihundam Historic Buddhist Remains 4 by GPuvvada 2010.jpg|thumb|శాలిహుండం బౌద్ధారామ అవశేషాలు]] [[File:Arasavilli Suryanarayana Temple in Srikakulam.jpg|thumb|అరసవిల్లి ఆలయం]] [[File:Srikurmam Temple view Srikakulam.jpg|thumb|శ్రీకూర్మం ఆలయం]] [[శ్రీ ఉత్తరేశ్వర స్వామి దేవాలయం (బలగ)|శ్రీ ఉత్తరేశ్వరస్వామి దేవాలయం]], [[బలగ (గ్రామీణ)|బలగ]] ఉమ్మడి జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ కలిపి 2017లో రెండు కోట్లమంది పైచిలుకు, 2016లో కోటీ అరవైలక్షల పైచిలుకు పర్యాటకులు సందర్శించారని ప్రభుత్వ అంచనా.<ref>[http://web.archive.org/save/http://apfootfall.viswagnan.com/web/ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ ఫుట్‌ఫాల్స్ సమాచారం (ఆర్కైవ్)]</ref> పర్యాటకుల సంఖ్య విషయంలో 2017లో శ్రీకాకుళం జిల్లా రాష్ట్రంలో [[చిత్తూరు జిల్లా]] తర్వాత రెండవ స్థానం పొందింది. *[[శ్రీకాకుళం]]: [[శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి]], కోటేశ్వరస్వామి ఆలయం (గుడివీధి), సంతోషిమాత ఆలయం (పాతశ్రీకాకుళం), వెంకటేశ్వరఆలయం (గుజరాతీపేట), కోదండ రామస్వామి ఆలయం, జమియా మసీదు ముఖ్యమైన ప్రార్థనా స్థలాలు. * [[శ్రీకూర్మం]]: శ్రీకాకుళం నగరానికి 15 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న శ్రీకూర్మం దేశంలో బహుశా ఒకే ఒక కూర్మావతార మందిరం. విశిష్టమైన శిల్పకళ కలిగిన ఈ మందిరంలో లభించిన శాసనాలు చారిత్రికంగా కూడా ఎంతో ముఖ్యమైనవి. ఇక్కడ డోలోత్సవం ప్రధాన ఉత్సవం. * [[శాలిహుండం]]: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 18 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ పురావస్తుశాఖ త్రవ్వకాలలో పురాతన బౌద్ధారామాల శిథిలాలు బయటపడ్డాయి. * [[శ్రీ ముఖలింగేశ్వర దేవాలయం]], [[ముఖలింగం]] * కళింగపట్నం దీప స్తంభం, [[కళింగపట్నం]] * [[కవిటి]]: సోంపేట, ఇచ్ఛాపురాల మధ్య ఉన్న కవిటిని 'ఉద్దానం' (ఉద్యానవనం) అని కూడా అంటారు. కొబ్బరి, జీడిమామిడి, పనస వంటి తోటలతో ఇది రమణీయంగా ఉండే ప్రదేశం. శ్రీకాకుళానికి 130 కి.మీ. దూరం. ఇక్కడ చింతామణి అమ్మవారి, శ్రీ సీతారామ స్వామి ఆలయం ఉన్నాయి. * [[బారువ]]: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 109 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ మహేంద్ర తనయ నది సముద్రంలో కలుస్తుంది, ఇక్కడ కోటిలింగేశ్వర స్వామి ఆలయం, జనార్దన స్వామి ఆలయం ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు ఇది ముఖ్యమైన ఓడరేవు. ఇది కొబ్బరి తోటలకు, కొబ్బరి పీచు పరిశ్రమకు కేంద్రం. * [[తేలినీలాపురం పక్షి సంరక్షణా కేంద్రం]], [[తెలినీలాపురం|తేలినీలాపురం]]: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 60 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ ఒక సంరక్షిత పక్షి ఆవాస కేంద్రం. [[సైబీరియా]] నుండి శీతకాలంలో పెలికన్ పక్షులు ఇక్కడికి వలస వస్తాయి. * [[దంతపురి]]: ఇది శ్రీకాకుళం పట్టణానికి 22 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. దీనిని బౌద్ధ జ్ఞానదంతపురి అని కూడా అంటారు. సా.శ.పూ.261లో అశోకుని కళింగ యుద్ధం తరువాత ఇది కళింగరాజులకు ప్రాంతీయ రాజధానిగా ఉంది. ఇక్కడ పురావస్తు శాఖవారి త్రవ్వకాలలో అనేక పురాతన వస్తువులు లభించాయి. * [[పొందూరు]]: ప్రఖ్యాతి గాంచిన [[పొందూరు ఖద్దరు]] తయారయ్యేది జిల్లాలోని పొందూరు లోనే. ఇది జిల్లా కేంద్రానికి 21 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * [[కొరసవాడ]]: ప్రఖ్యాతి గాంచిన మంచు తాతాయ్య చెనెత వస్త్రములు తయారయ్యేది జిల్లాలోని కొరసవాడ లోనే. ఇది శ్రీకాకుళానికి 55 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. * [[మందస]]: సోంపేటకు 26 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మహేంద్రగిరి కొండ దిగువున ఉన్న ఈ వూరిలో 700 సంవత్సరాల పురాతన వాసుదేవ ఆలయం ఉంది. ఇక్కడి కోట దక్షిణ భారతదేశంలోనే ఎత్తైనదిగా చెప్పబడుతుంది. * [[రావివలస (టెక్కలి)|రావివలస]] - ఎండలమల్లన్న దేవాలయం * [[పాతపట్నం]] - నీలమణి అమ్మవారు దేవాలయం == ప్రముఖులు== [[File:Gidugu Ramamurthy.png|thumb|[[గిడుగు రామమూర్తి పంతులు]]]] [[బొమ్మ:KodiRammurthy.jpg|thumb|[[కోడి రామ్మూర్తి నాయుడు]]]] === సాహితీవేత్తలు === * [[గిడుగు రామమూర్తి పంతులు]] - వ్యావహారిక భాష వాడకాన్ని ఉద్యమ స్ఫూర్తితో అమలుపరచిన వైతాళికుడు * [[గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ]] - కవి, స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు * [[కాళీపట్నం రామారావు]] - కథా రచయిత * [[దీర్ఘాసి విజయభాస్కర్]] - నాటక రచయిత, కవి, కథకులు, (కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత) * [[రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి]] ([[రావిశాస్త్రి]])-రచయిత, సాహితీ వేత్త * [[గెడ్డాపు సత్యం]] - పద్యకవి, సాహితీ వేత్త, ఆధ్యాత్మిక వేత్త. * [[పింగళి నాగేంద్రరావు]] (రచయిత) * [[వడ్రంగి రామారావు]] ([[భావశ్రీ]])- రచయిత, సాహితీవేత్త * [[అట్టాడ అప్పలనాయుడు]] - రచయిత * [[బలివాడ కాంతారావు]] - నవలా రచయిత * [[ఛాయరాజ్]] - రచయిత, సాహితీ పరిశోధకుడు * [[మావుడూరు వెంకట సత్య శ్రీరామమూర్తి]] - రచయిత, సాహితీవేత్త * [[దూసి ధర్మారావు]] - రచయిత, సాహితీకారుడు. ;కళాకారులు * [[చట్టి చిన పూర్ణయ్య పంతులు|చట్టి పూర్ణయ్య పంతులు]] - నాటక రంగానికి ఎనలేని సేవ చేశాడు * [[యడ్ల గోపాలరావు]] - రంగస్థల కళాకారుడు * [[దూసి బెనర్జీ భాగవతార్]] - హరికథకుడు * [[లోకనాథం నందికేశ్వరరావు]] - మిమిక్రీ కళాకారుడు * [[శ్రీపాద పినాకపాణి]] - సంగీతకారుడు * [[వడ్డాది పాపయ్య]] - చిత్రకారుడు * [[జి. ఆనంద్|జి.ఆనంద్]] - (గాయకుడు) * [[జె.వి. సోమయాజులు|జె.వి.సోమయాజులు]] (తెలుగు చలనచిత్ర నటుడు) * [[గజల్ శ్రీనివాస్]] * [[మిమిక్రీ శ్రీనివాస్ (శ్రీకాకుళం)|మిమిక్రీ శ్రీనివాస్]] * [[శరత్ బాబు]] (చలనచిత్ర నటులు) * [[షకలక శంకర్]] (జబర్దస్త్ ఫేమ్) * [[రావి కొండలరావు]] * ఎస్. ఎస్. పట్నాయక్  (తెలుగు చలనచిత్ర రచయిత, దర్శకులు, నటులు) ;క్రీడాకారులు * [[కరణం మల్లేశ్వరి|కరణం మల్లీశ్వరి]] - ఒలింపిక్ విజేత * [[పూజారి శైలజ]] - క్రీడాకారిణి * [[నీలంశెట్టి లక్ష్మీ|నీలంశెట్టి లక్ష్మి]] - క్రీడాకారిణి ;స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు * [[వీర గున్నమ్మ]] - స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు * [[చౌదరి సత్యనారాయణ]] - స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు * [[గౌతు లచ్చన్న]] - స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు, == ఇవి కూడా చూడండి== * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా (అవిభాజ్య)|శ్రీకాకుళం జిల్లా శాసనసభా నియోజకవర్గాలు - 2007 పునర్వ్యవస్థీకరణ]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == {{commons category|Srikakulam district}} {{శ్రీకాకుళం జిల్లా}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] b57b8nnlzjzt5i792amgqo2py18mz34 0 1360 4991699 4962134 2026-10-30T11:10:16Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991699 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang =[[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline =File:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg | image_alt = రాజమండ్రి దగ్గర గోదావరి రైలు వంతెనలు | image_caption = రాజమండ్రి దగ్గర గోదావరి రైలు వంతెనలు (ఎడమ-వాడుక తొలగినది , కుడి - వాడుకలోనున్నది) | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map = East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg |Coordinates = {{coord|16.93 |82.22|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type =[[దేశం]] | subdivision_name = [[భారత దేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[కోస్తా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[రాజమహేంద్రవరం]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 2561 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1832300 |population_male = |population_female = | population_as_of = 2011 |pop-growth= | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0 ( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = పురుషుల అక్షరాస్యత | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 =స్త్రీల అక్షరాస్యత | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 =[[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గం | blank6_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[శీతోష్ణస్థితి]] | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[అవపాతం]] | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website = https://eastgodavari.nic.in/te/ | footnotes = }} '''తూర్పు గోదావరి జిల్లా''', [[భారత దేశం|భారతదేశం]] లోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> [[రాజమహేంద్రవరం]] దీని ముఖ్యపట్టణం. 2022 లో జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, దీనిలో కొన్ని ప్రాంతాలు కొత్తగా ఏర్పడిన [[కాకినాడ జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]]లలో చేర్చగా, గతంలో [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] లోని కొన్ని ప్రాంతాలను ఈ జిల్లాలో కలిపారు. గోదావరి తీరంలో పలు ఆలయాలు, [[ధవళేశ్వరం| ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట]],[[ధవళేశ్వరం]] లోని కాటన్ ప్రదర్శనశాల,, [[కడియం (గ్రామం)|కడియం]] లోని పూలతోటలు జిల్లాలో ప్రముఖ పర్యాటక ప్రాంతాలు. ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా పర్యాటక ప్రాంతాలైన [[పాపి కొండలు]] మొదలగు ప్రాంతాల విహారయాత్రలకు జిల్లా రాజధాని రాజమండ్రి ఒక ముఖ్య కేంద్రం. <!--{{maplink|type=shape}}--> == జిల్లా చరిత్ర == {{main |ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర}} [[File:Early morning in Godavari 02.jpg|thumb|పాపికొండలు]] [[File:Rail-Road bridge Godavari.JPG|thumb|గోదావరి రైలు వంతెన]] ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర ఆనవాళ్లు సా.శ.350 నుండి లభిస్తున్నాయి. తొలిగా, మౌర్యులు, నందులు పరిపాలించగా, 5 వశతాబ్దంలో విష్ణుకుండినులు పాలించారు. 7 వశతాబ్దంలో తూర్పు చాళుక్యుల పరిపాలనలో దాక్షరామంలో భీమారామం ఆలయ నిర్మాణం జరిగింది. ఆ తరువాత చాళుక్య చోళులు, [[వెలనాటి చోళులు|వెలనాటి చోడులు]], కాకతీయలు, ఢిల్లీ సుల్తానులు, విజయనగర రాజులు, కళింగ రాజులు, రెడ్డి రాజులు,గజపతులు, గోల్కొండ రాజులు, నిజాం పాలించిన పిదప బ్రిటీషు వారి పాలనలోకి వచ్చింది. ఈ జిల్లా బ్రిటిష్ అధీనంలోకి వచ్చే ముందు జమిందారుల ప్రాముఖ్యత అధికంగా ఉండేది. రంప, తోటపల్లి, జమ్మిచావడి, జద్దంగి, పెద్దాపురం, పిఠాపురం, కోట, రామచంద్రపురం జమిందారీలు కొన్ని ముఖ్యమైనవి.<ref name="DCH-2011">{{Cite book|title=SERIES-29 PART XII-A Census of India 2011, EAST GODAVARI DISTRICT, DISTRICT CENSUS HANDBOOK VILLAGE AND TOWN DIRECTORY|publisher=Director of Census operations, Andhra Pradesh|year=2014|pages=20-24|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/158}}</ref> 1852లో [[ఆర్థర్ కాటన్|సర్ ఆర్ధర్ కాటన్]] ఆధ్వర్యంలో ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట నిర్మాణం పూర్తయింది. దీనితో జిల్లాలో వరి, చెరకు విస్తారంగా సాగయింది. 20 సంవత్సరాలలో జిల్లా జనాభా మూడింతలయ్యింది. విశాఖ, గంజా తదితర ప్రాంతాల ప్రజలు వలస వచ్చారు.<ref>{{Cite web|url=http://eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Eastgodavari&info=eaghistory|title=తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621044751/http://eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Eastgodavari&info=eaghistory|archive-date=2012-06-21|publisher=ఈనాడు}}</ref> === 1947 - 2014 === 1947 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీ మద్రాసు రాష్ట్రంగా అవతరించింది. ఈ జిల్లా 1953లో తెలుగు భాష మాట్లాడే జిల్లాలతో ఏర్పడ్డ కొత్త [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో]] భాగమైంది. ఆ తరువాత 1956 లో తెలంగాణ ప్రాంతంలో తెలుగు మాట్లాడే జిల్లాలతో కలిసి ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో భాగమైంది. 2014 లో [[తెలంగాణ]] విభజన తర్వాత, అవశేష ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కొనసాగింది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం 59 మండలాలు ఉన్నాయి. జివో నంబరు 31 ద్వారా [[రౌతులపూడి మండలం]] అనే కొత్త మండలాన్ని 44 గ్రామాలతో ఏర్పరచారు. [[శంఖవరం మండలం]] నుండి 12 గ్రామాలు, [[కోటనందూరు మండలం]] నుండి 31 గ్రామాలు, [[తుని మండలం]] నుండి ఒక గ్రామాన్ని విడదీసి ఈకొత్త మండలాన్ని ఏర్పరచారు. దీనితో మొత్తం 60 మండలాలు అయ్యాయి. ===2014 - 2022=== [[File:Revenue_divisions_map_of_East_Godavari_district.png|thumb|తూర్పుగోదావరి రెవిన్యూ డివిజన్లు (2022 ఏప్రిల్ 4 కు ముందు)]] తెలంగాణా ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన తర్వాత పోలవరం ప్రాజెక్టు నిర్మాణం నిమిత్తం ఖమ్మం జిల్లాకు చెందిన [[భద్రాచలం మండలం|భద్రాచలం]] (రామాలయమున్న భద్రాచలం రెవెను గ్రామం మినహా), [[చింతూరు మండలం|చింతూరు]], [[వరరామచంద్రపురం మండలం|వరరామచంద్రాపురం]], [[కూనవరం మండలం|కూనవరం]] అనే 4 మండలాలు ఈ జిల్లాలో కలిసినవి. మొదట్లో ఈ 4 ముంపు మండలాలను రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజనులో ఉంచినప్పటికీ, 2015లో ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటుచేస్తున్నప్పడు అందులోకి మార్చబడ్డాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ లో విలీనం చేసిన భద్రాచలం గ్రామీణ మండలాన్ని [[నెల్లిపాక (ఎటపాక)|నెల్లిపాక]] మండల కేంద్రంగా చేస్తూ గతంలో ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. అయితే ఎటపాకను రెవెన్యూ డివిజన్ కేంద్రంగానే కాక రెవెన్యూ మండలంగా మార్చబడటంతో, ఇక నెల్లిపాక మండలానికి బదులుగా ఎటపాక మండలంగా గుర్తించబడటం జరిగింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/revenue-division-center-etapaka-225650|title=డివిజన్ కేంద్రంగా ఎటపాక|date=2016-06-27|website=web.archive.org|access-date=2019-12-27|archive-date=2016-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160627152212/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/revenue-division-center-etapaka-225650|url-status=bot: unknown}}</ref> పై మార్పుల ఫలితంగా ఉమ్మడి తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో ఏడు రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు 64, మండల ప్రజా పరిషత్తులు 57, పంచాయితీలు 1,012,[[మునిసిపాలిటీలు]], కార్పొరేషనులు 9, పట్టణాలు 14, గ్రామాలు 1379 వుండేవి. రెవెన్యూ డివిజన్లు: 1.కాకినాడ 2.పెద్దాపురం 3.అమలాపురం 4.రాజమహేంద్రవరం 5.రంపచోడవరం 6. రామచంద్రపురం 7.ఏటపాక. ===2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ=== 2022 జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గ]] పరిధితో జిల్లాపరిధిని సవరించుటకొరకు, దక్షిణంగా వున్న ప్రాంతాలు [[కాకినాడ జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా]]లలో, ఉత్తరంగా వున్న గిరిజన ప్రాంతాలను [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]]లో చేర్చగా, ఉమ్మడి [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] ఉత్తర భాగంలో, గోదావరికి నదీతీరానికి పశ్చిమంగా వున్న కొన్ని ప్రాంతాలను ఈ జిల్లాలో కలిపారు. 2022 వరకు [[కాకినాడ]] జిల్లా రాజధానిగా వుండగా, సవరించిన జిల్లాకు [[రాజమహేంద్రవరం]] రాజధాని అయ్యింది.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == 2022లో జిల్లా పరిధి సవరించిన తరువాత జిల్లా వైశాల్యం 2,561 చ.కి.మీ (989 చ. మై).<ref name="sakshi-1"/> తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు ఉత్తరాన [[ఏలూరు జిల్లా]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]],, తూర్పున [[కాకినాడ జిల్లా]], దక్షిణాన [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కోనసీమ జిల్లా]], పశ్చిమాన [[ఏలూరు జిల్లా]],[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. [[గోదావరి]], పంపా, [[తాండవ నది|తాండవ]], ఏలేరులు జిల్లాలో ప్రవహిస్తున్న ప్రముఖ నదులు. === వాతావరణం === ఉమ్మడి జిల్లాలో ఈశాన్య ఋతుపవనాలు, నైరుతీ ఋతుపవనాల కారణంగా జూన్ నుండి అక్టోబరు వరకు వర్షాలు కురుస్తుంటాయి. ఈ జిల్లా పశ్చిమ కొండ ప్రాంతాలలో సుమారు 140 సెంటిమీటర్లు, ఉత్తర కోస్తా ప్రాంతంలో సరాసరి వర్షపాతం 100 సెంటిమీటర్లు ఉంటుంది. ఏడాది పొడుగునా వాతావరణం సాధారణంగా ఉంటుంది. ఏప్రిల్‌ నుండి జూన్‌ వరకు మాత్రం ఉష్ణోగ్రతలు 48 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడు వరకు పెరుగుతాయి. జిల్లా లోని సాధారణ వర్షపాతం - 1280.0 మి మీ. సగానికి పైగా వర్షపాతం నైరుతి ఋతుపవనాల వలన కలగగా మిగిలినది ఈశాన్య ఋతుపవనాల వలన కలుగుతుంది. == జనగణన వివరాలు == 2011 జనాభాగణాంకాలను అనుసరించి ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా జనసంఖ్య 5,151,549. ఇది సంయుక్త అరబ్ ఎమిరేట్‌కు జనసంఖ్యకు సమానం లేక కొలరాడో రాష్ట్ర జనాభాకు సమానం. భారతదేశంలో జనసంఖ్యలో జిల్లా 19వ స్థానంలో ఉంది. అలాగే అవిభక్త ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. జిల్లా జనసాంద్రత 1 కిలోమీటరుకు 477. 2001-2011 మధ్య జనసాంద్రత పెరుగుదల 5.1%. 2001-2011 కాలంలో అక్షరాస్యత 65.48% నుండి 71.35% నికి పెరిగింది, స్త్రీ:పురుషుల నిష్పత్తి 993 నుండి 1005 కు పెరిగింది, 6 సంవత్సరాల కంటే చిన్న పిల్లల సంఖ్య 12.5% నుండి 9.56%కు తగ్గింది. ఆరు సంవత్సరాలకంటె చిన్నపిల్లల లింగ నిష్పత్తి 978 నుండి 969 కి తగ్గింది.<ref name="DCH-2011" /> 2022 లో జిల్లా పరిధి సవరించిన తరువాత, 2011 జనగణన ప్రకారం జనాభా 18.323లక్షలు.<ref name="sakshi-1" /> == పాలనా వ్వవస్ధ == === రెవెన్యూ డివిజన్లు === 2022 ఏప్రిల్ 4 తరువాత జిల్లాలో [[రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజను|రాజమండ్రి]], [[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్వూరు]] రెవెన్యూ డివిజన్లున్నాయి. [[కోనసీమ జిల్లా]] నుండి మూడు మండలాలను తిరిగి తూర్పు గోదావరి జిల్లా కు మార్చి రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజన్ లో చేర్చారు.<ref name=EG-KonaseemaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.951/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in East Godavari and Dr. B.R. Ambedkar Konaseema Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref> ===మండలాలు === {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} ====[[రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజను]]==== {{#section-h:రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజను|మండలాలు}} ====[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]]==== {{#section-h:కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|మండలాలు}} {{Div end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు == *నగరం: [[రాజమండ్రి]] *పట్టణాలు: ** [[కొవ్వూరు]] ** [[నిడదవోలు]] ** మండపేట ==గ్రామాలు== 19 మండలాల పరిధిలో 271 గ్రామాలున్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://eastgodavari.ap.gov.in/te/%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%A8%E0%B0%BE-%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AD%E0%B0%BE%E0%B0%97%E0%B0%AE%E0%B1%81/%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81/|title=గ్రామాలు|access-date=2022-07-20|website=తూర్పు గోదావరి జిల్లా}}</ref> ==రాజకీయ విభాగాలు== జిల్లా పరిధిలో [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] ఉంది. ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== {{#section-h:రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శాసనసభా నియోజకవర్గాలు}} == రవాణా వ్యవస్థ == [[చెన్నై]], [[కలకత్తా|కోల్‌కతా]] లను కలిపే [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 16]], [[హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము|రైల్వే లైనులు]] జిల్లా గుండా పోతున్నాయి. రాజమండ్రి - కొవ్వూరును అనుసంధానిస్తూ పొడవైన రహదారి, రైలు వంతెన ఉంది. జిల్లా కేంద్రానికి 15 కి.మీ.ల దూరంలో [[మధురపూడి]] వద్ద [[రాజమండ్రి విమానాశ్రయం]] ఉంది. == విద్యా సౌకర్యాలు == జిల్లా రాజధాని రాజమండ్రిలో కందుకూరి వీరేశలింగం భారత స్వాతంత్ర్యం రాక ముందే స్త్రీలకు ప్రత్యేక కళాశాలలు ప్రారంభించాడు. * [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]: దీని శాఖ రాజమండ్రిలో ఉంది. 1989 సంవత్సరంలో కూచిపూడిలోని సిద్ధేంద్ర కళాక్షేత్రం ఇందులో విలీనం చేయబడింది. * [[ఆదికవి నన్నయ విశ్వవిద్యాలయం]]: దీనిని 2006లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. * కందుకూరి వీరేశ లింగం విద్యాసంస్థలు -శ్రీమతి కందుకూరి రాజ్యలక్ష్మి మహిళా జూనియర్, డిగ్రీ, పి.జి కళాశాల, యస్.కే.వి.టి ఉన్నత ఆంగ్ల బోధనా పాఠశాల,యస్.కే.వి.టి ఉన్నత తెలుగు బోధనా పాఠశాల, యస్.కే.వి.టి జూనియర్ కళాశాల,యస్.కే.వి.టి డిగ్రీ & పి.జి కళాశాల * [[ప్రభుత్వ కళాశాల (రాజమహేంద్రవరం)]]: ఈ కళాశాల 1857లో స్థాపించబడింది. దీనికి మొదటి ప్రిన్సిపాల్ గా "మెట్కాఫ్" అనే ఆంగ్లేయుడు పనిచేశాడు. ఈయన పేరుతోనే విద్యార్థుల వసతి గృహం (మెట్కాఫ్ హాస్టల్) ఇప్పటికీ నడుస్తున్నది. [[అడివి బాపిరాజు]] ఇక్కడ చదువుకున్నాడు. [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] ఇక్కడ ఈ కళాశాలలో ముఖ్యాధ్యాపకులుగా పనిచేశాడు. * గౌతమీ గ్రంథాలయం: [[గౌతమీ గ్రంథాలయం (రాజమండ్రి)|గౌతమీ గ్రంథాలయం]] అనబడేది వాసురయ గ్రంధ్రాలయం, రత్నకవి గ్రంథాలయాల సముదాయం. వాసురయ గ్రంధ్రాలయం వాసుదేవ సుబ్బారాయడు చేత, రత్నకవి గ్రంధ్రాలయం కొక్కొండ వేంకటరత్నం చేత స్థాపించబడ్డాయి. గౌతమీ గ్రంథాలయం పేరు 1898లో ఇవ్వబడింది, 1920 సంవత్సరంలో పేరు రిజిష్టరు చేయబడింది. === సి.టి.ఆర్.ఐ === సెంట్రల్ టొబాకో రీసర్చ్ ఇన్సిట్యూట్ (CTRI): ఇక్కడ [[పొగాకు]], ఇతర అన్ని రకముల మొక్కలకు సంబంధించిన ప్రయోగములు జరుపుతారు. దీనిని 1947లో స్థాపించారు. పొగాకు సాగు విధానము మొట్టమొదట 1605 వ సంవత్సరములో పోర్ఛుగీసు దేశమునుండి మన దేశానికి వ్యాపించింది. == ఆర్ధిక స్థితి గతులు == గోదావరి డెల్టాలో అధికభాగం ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లాలోనే ఉన్నందున వ్యవసాయం, నీటిసంబంధిత వృత్తులు (అక్వా కల్చర్) జిల్లా ప్రజలకు ప్రధాన వృత్తులుగా ఉన్నాయి. ఇటీవల జరిపిన పరిశోధనల మూలంగా సహజవాయువు నిలువలు బయటపడడం వలన ఈ ప్రదేశం పారిశ్రామికంగా కూడా అభివృద్ధి చెందుతుంది. జిల్లాలో రెండు ఎరువుల కర్మాగారాలు, సహజ వాయువుతో తయారయ్యే విద్యుత్ వుత్పత్తి కేంద్రాలు, చమురు శుద్ధి కర్మాగారాలున్నాయి. ప్రస్తుతం ఇది దేశంలో అతి పెద్ద చమురు, సహజవాయు ఉత్పత్తి కేంద్రంగా ఉంది. === పరిశ్రమలు === పేరు పొందిన పరిశ్రమలలో కొన్ని: * [[కాగితము|కాగితం]] పరిశ్రమలు: ఏ.పి.పేపర్ మిల్స్, కోస్టల్ పేపర్ మిల్స్, కడియం పేపరు మిల్లు * విద్యుత్తు తయారీ: సహజవాయువు ఆధారిత విద్యుత్ కేంద్రం, [[విజ్జేశ్వరం]] * మందుల పరిశ్రమలు * ఆరోగ్యం కొరకు అదనపు పోషకాల తయారీ : హారిక్ల్స్ ఫ్యాక్టరీ * పూల మార్కేట్, మొక్కల నర్సరీలు - [[కడియం (గ్రామం)|కడియం]] * సెరామిక్స్ టైల్స్ ==సంస్కృతి== ===సంక్రాంతి ఉత్సవాలు=== {{ప్రధాన వ్యాసం|గోదావరి జిల్లాల్లో సంక్రాంతి ఉత్సవాలు}} సంక్రాంతి పండుగను ముఖ్యంగా మూడు రోజులు పాటు జరుపుకుంటారు. భోగి, సంక్రాంతి, కనుమ పండుగను ఒక వేడుకగా జరుపుకుంటారు. జిల్లాలో కొత్త అల్లుళ్లకు, బంధువులకు చక్కని మర్యాదలు చేసే సంప్రదాయం ఇక్కడ ఉంటుంది. గంగిరెద్దుల విన్యాసాలు, హరిదాసుల కోలాహలం సంప్రదాయ వస్త్రాలతో నృత్యాలతో పల్లెసీమలు సందడిగా ఉంటాయి. ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[దస్త్రం:Dowleswaram barrage.JPG| right|thumb|[[ధవళేశ్వరం]] బ్యారేజి]] [[బొమ్మ:Kadiyam flowerfest.jpg|thumb|333x333px|కడియం పూలతోటలు]] * [[ధవళేశ్వరం|ధవళేశ్వరం ఆనకట్ట]] * కాటన్ ప్రదర్శనశాల, [[ధవళేశ్వరం]] * పూలతోటలు, [[కడియం (గ్రామం)|కడియం]] * [[అష్ట సోమేశ్వరాలయాలు]] * గోదావరి తీరంలో ఆలయాలు ** శివాలయం, [[పట్టిసం|పట్టిసీమ]] ** మహా నందేశ్వరాలయం, రామయ్యపేట, [[పట్టిసం|పట్టిసీమ]] : పట్టిసీమకు 3 కి.మీ. దూరములో ఉంది. ** మార్కండేయ దేవాలయము, [[రాజమండ్రి]] : పురాతన శివాలయం. ** [[కుండలేశ్వరస్వామి దేవాలయం]], [[కుండలేశ్వరం]] == ప్రముఖ వ్యక్తులు== * [[కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు]], కవి * [[గంటి మోహనచంద్ర బాలయోగి]], తొలి దళిత లోక్‌సభ స్పీకర్. * [[రవితేజ]], సినీ నటుడు * [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]], సినీ నటుడు * [[దేవిశ్రీప్రసాద్]], సంగీత కారుడు ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాల జాబితా]] *[[ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర]] == మూలాలు == <references /> == బయటి లింకులు == * {{Cite web| title=East Godavari district on OpenStreetMap(OSM) |url=https://www.openstreetmap.org/relation/2022126#map=10/16.9986/81.6853|access-date=2022-07-21}} {{commons category|East Godavari district}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] jw47oruil59pky8d3oynw0avz82b70i 0 1392 4991705 4932621 2026-10-30T11:11:43Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991705 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా | native_name = | native_name_lang = తెలుగు | other_name = | image_skyline = Village-West godavari .2.jpg | image_alt = పశ్చిమగోదావరి జిల్లా వరి చేలు. | image_caption = పశ్చిమగోదావరి జిల్లా వరి చేలు. | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map =<!-- West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg --> | coordinates = {{coord|16.7 |81.1|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతీయ]] | subdivision_name2 = [[కోస్తా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[భీమవరం]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 2278 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1844898 | population_male = | population_female = | population_as_of = 2011 | pop-growth = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/><ref name="ganapavaram">AP GO Number 158, Part-I, Extraordinary dated 16-Feb-2023 for GO MS No:54, Revenue (Lands IV), dated 16-02-2023</ref> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికారక]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = [[పురుషులు]] [[అక్షరాస్యత]] | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = [[స్త్రీలు|స్త్రీల]] [[అక్షరాస్యత]] | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | blank6_info_sec1 = [[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | blank1_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank4_info_sec2 = | website = {{URL|https://westgodavari.ap.gov.in/te/}} | footnotes = | image_map1 = {{infobox mapframe|zoom=8|wikidata=yes|coord={{coord|16.5480|81.5271}}}} | map_caption1 = Interactive map outlining district }} '''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా''', [[భారత దేశం|భారతదేశం]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రములోని ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> 2022 ఏప్రిల్ 4 న జిల్లాల పునర్విభజనలో భాగంగా, ఉత్తర భాగంలో గల ప్రాంతాన్ని [[ఏలూరు జిల్లా]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లలో కలిపారు. అవశేష జిల్లాకు కేంద్రం [[భీమవరం]]. భీమవరంలోని [[భీమారామం]], పాలకొల్లు లోని [[క్షీరారామం]],[[పెనుగొండ (ప.గో)]] లోని శ్రీ నగరేశ్వర స్వామివారి ఆలయ సముదాయం, [[నరసాపురం]] తీరప్రాంతం, [[కొల్లేరు సరస్సు]] ముఖ్య పర్యాటక ఆకర్షణలు. == చరిత్ర == {{చారిత్రిక సమాచారం ఆవశ్యకం}} [[File:CompleteTempleComplex.jpg|right|thumb|255px|పాలకొల్లు లోని [[క్షీరారామం]]]] [[File:Guntupalli Buddist site 4.JPG|right|thumb|255px|పూర్వపు జిల్లా పరిధిలో ఉన్న గుంటుపల్లి బౌద్ధారామాలు]] బౌద్ధుల కాలంనుండి ఇక్కడి చరిత్రకు స్పష్టమైన ఆధారాలున్నాయి. [[కామవరపుకోట]] మండలం [[జీలకర్రగూడెం]], [[గుంటుపల్లి (కామవరపుకోట)|గుంటుపల్లిలలో]] ఉన్న బౌద్ధారామాలు సా.శ.పూ. 200 నుండి సా.శ. 300 మధ్యకాలానికి సంబంధించినవి. బుద్ధుని ప్రతిమలేవీ లేకపోవడం వలన ఇవి ముఖ్యంగా 'హీనయానం' (బౌద్ధం ఆరంభ సమయం) కాలానికి చెందినవని అనిపిస్తున్నది. భీమవరం దగ్గర [[పెద అమిరం|పెదఅమిరం]] గ్రామంలోను, [[పెనుమంచిలి]], [[ఆచంట]] లలోనూ జైన తీర్ధంకరుల మందిరాలున్నాయి.<ref name=tourism>{{Cite web |url=http://westgodavari.org/Tourismvideos/TOURISM.htm |title=TOURISM POTENTIAL IN WEST GODAVARI DISTRICT |website= |access-date=2007-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107001044/http://www.westgodavari.org/Tourismvideos/TOURISM.htm |archive-date=2009-01-07 |url-status=dead }}</ref> ఈ ప్రాంతం చారిత్రికంగా నందుల సామ్రాజ్యంలోనూ, తరువాత [[అశోకుడు|అశోకుని]] సామ్రాజ్యంలోనూ భాగంగా ఉండేది. తరువాత మిగిలిన దక్షిణ దేశంలాగానే (సా.శ. 1 నుండి 3వ శతాబ్దం వరకు) ఇది కూడా [[శాతవాహనులు|శాతవాహనుల]] యేలుబడిలోకి వచ్చింది. సా.శ.350 ప్రాంతంలో సముద్రగుప్తుడు ఈ ప్రాంతంపై దండెత్తాడు. తరువాత మహారాజు శక్తి వర్మతో ఆరంభమైన మఠరకుల వంశం వారు సా.శ. 375 నుండి 500 వరకు ఆంధ్ర తీర ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు. తరువాత రెండు శతాబ్దాలు [[పిఠాపురం]] (పిష్టపురం) కేంద్రంగా [[విష్ణు కుండినులు]] ఈ తీర ప్రాంతంలో రాజ్యపాలన చేశారు. వీరిలో విక్రమేంద్ర వర్మ ముఖ్యమైనవాడు. విక్రమేంద్ర వర్మ ప్రతినిధిగా రణ దుర్జయుడు పిఠాపురం నుండి పాలన చేశాడు. ఇంద్ర భట్టారకుడనే విష్ణు కుండిన రాజును జయించి, కళింగ గంగులు వారి రాజ్యంలో చాలా భాగాన్ని ఆక్రమించారు. 3వ [[మాధవ వర్మ]] విష్ణు కుండినులలో చివరి రాజు. తరువాత బాదామి చాళుక్యులు (పశ్చిమ చాళుక్యులు) వంశానికి చెందిన 2వ పులకేశి సోదరుడైన కుబ్జవిష్ణువు పిఠాపురాన్ని జయించి ఇక్కడ చాళుక్యుల పాలనకు నాంది పలికాడు. కుబ్జ విష్ణునితో తూర్పు చాళుక్య పాలన మొదలయ్యింది. వారి పాలనలో రాజధాని పిఠాపురం నుండి [[పెదవేగి|వేంగి]] (ఏలూరుకి సమీపంలోనిది), తరువాత [[రాజమండ్రి]]కి మార్చబడింది. సా.శ. 892-921 మధ్య రాజైన 1వ చాళుక్య భీముడు [[ద్రాక్షారామ]] శివాలయాన్ని నిర్మించాడు. కాకతీయ వంశజ రాణి రుద్రమదేవి నిరవద్యపురము అనబడే ఈనాటి [[నిడదవోలు]]ను రాజధానిగా పాలించిన చాళుక్యుల ఇంటి కోడలు. తరువాత వివిధ రాజుల రాజ్యాలు సాగాయి. బ్రిటిష్ వారి కాలంలో ఈ ప్రాంతం పాలన [[మచిలీపట్నం]] కేంద్రంగా సాగింది. 1794లో [[కాకినాడ]], రాజమండ్రిల వద్ద వేరే కలక్టరులు నియమితులయ్యారు. 1859లో కృష్ణా, గోదావరి జిల్లాలను వేరు చేశారు. తరువాత చేపట్టిన పెద్ద నీటిపారుదల పథకాల కారణంగా జిల్లాలను పునర్విభజింపవలసి వచ్చింది. 1904లో [[యర్నగూడెం]], ఏలూరు, తణుకు, భీమవరం, పాలకొల్లు, నరసాపురం ప్రాంతాలను గోదావరి నుండి కృష్ణా జిల్లాకు మార్చారు. 1925 ఏప్రిల్ 15న కృష్ణా జిల్లాను విభజించి '''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా'''ను ఏర్పరచారు. (గోదావరి జిల్లా పేరు [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]గా మారింది). తరువాత 1942లో [[పోలవరం]] తాలూకాను తూర్పు గోదావరి నుండి పశ్చిమ గోదావరికి మార్చారు.<ref name=history>{{Cite web |url=http://drdakda.nic.in/history.htm |title=District Rural Development Agency History, East godavari district, Kakinada |website= |access-date=2007-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930121356/http://drdakda.nic.in/history.htm |archive-date=2007-09-30 |url-status=dead }}</ref> 2022 ఏప్రిల్ 4 న జిల్లాల పునర్విభజనలో భాగంగా, ఉత్తర భాగంలో గల ప్రాంతాన్ని [[ఏలూరు జిల్లా]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లలో కలిపారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == సవరించిన పరిధి ప్రకారం జిల్లా వైశాల్యం 2,178 చ.కి.మీ. జిల్లాకు తూర్పున గోదావరి నది ప్రవహిస్తూ ఉంది. జిల్లాకు ఉత్తరంగా [[ఏలూరు జిల్లా]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], తూర్పున [[కోనసీమ జిల్లా]], దక్షిణాన [[బంగాళాఖాతం]], పశ్చిమంగా [[ఏలూరు జిల్లా]], [[కృష్ణా జిల్లా]]లు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జిల్లా సముద్ర తీరం పొడవు 19.కి.మీ. జిల్లాలో సగటు వర్షపాతం 1076.20 మిల్లీమీటర్లు. జిల్లాలో కృష్ణా, గోదావరి నదుల కాలవలు ప్రధానమైన నీటి వనరులు. కొల్లేరు సరస్సులో సగభాగం జిల్లాలో ఉంది. ==జనగణన గణాంకాలు== 2022 సవరించిన జిల్లా పరిధికి 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభా 17.80 లక్షలు. ఉమ్మడి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మొత్తం జనాభా 37.96 లక్షలు. ఇందులో 30.48 లక్షలు గ్రామీణ ప్రాంతాలలోను, 7.45 లక్షలు పట్టణ ప్రాంతాలలోను నివసిస్తున్నారు. జిల్లా వైశాల్యం 7742 చ.కి.మీ. కనుక జనసాంద్రత చ.కి.మీ.కు 490.<ref name="aponline">{{Cite web |url=http://www.aponline.gov.in/Quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/westgodavari.html |title=District - West Godavari Profile |website= |access-date=2007-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429220632/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/westgodavari.html |archive-date=2015-04-29 |url-status=dead |publisher=APonline}}</ref> జనాభాలో 70% పైగా జనులు వ్యవసాయ సంబంధితమైన ఉపాధిపై జీవిస్తున్నారు. == రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు== జిల్లాలో నరసాపురం, భీమవరం అనే రెండు రెవెన్యూ డివిజన్లున్నాయి. వీటిని 20 మండలాలుగా విభజించారు.<ref name="sakshi-1"/> ===మండలాలు=== ఈ జిల్లాలో 20 మండలాలున్నాయి. గణపవరం మండలం జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏలూరు జిల్లాకు మార్చారు. 2023 ఫిబ్రవరి 16 తేదీన, తిరిగి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో చేర్చబడింది.<ref name="ganapavaram"/> {{Div col|colwidth=10em|rules=yes|gap=2em}} # [[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆచంట మండలం|ఆచంట]] ## [[నరసాపురం మండలం|నరసాపురం]] ## [[పాలకొల్లు మండలం|పాలకొల్లు]] ## [[పెనుగొండ (ప.గో) మండలం|పెనుగొండ]] ## [[పెనుమంట్ర మండలం|పెనుమంట్ర]] ## [[పోడూరు మండలం|పోడూరు]] ## [[మొగల్తూరు మండలం|మొగల్తూరు]] ## [[యలమంచిలి మండలం|యలమంచిలి]] # [[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆకివీడు మండలం|ఆకివీడు]] ## [[ఉండి మండలం|ఉండి]] ## [[కాళ్ళ మండలం|కాళ్ళ]] ## [[గణపవరం మండలం|గణపవరం]] ## [[పాలకోడేరు మండలం|పాలకోడేరు]] ## [[భీమవరం మండలం|భీమవరం]] ## [[వీరవాసరం మండలం|వీరవాసరం]] # [[తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అత్తిలి (ప.గో) మండలం|అత్తిలి]] ## [[ఇరగవరం మండలం|ఇరగవరం]] ## [[తణుకు మండలం|తణుకు]] ## [[తాడేపల్లిగూడెం మండలం|తాడేపల్లిగూడెం]] ## [[పెంటపాడు మండలం|పెంటపాడు]] {{Div end}} ==పట్టణాలు== * [[ఆకివీడు]] * [[తణుకు]] * [[తాడేపల్లిగూడెం]] * [[నరసాపురం]] * [[పాలకొల్లు]] * [[భీమవరం]] ==రాజకీయ విభాగాలు== పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా [[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నర్సాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గ]] పరిధికి కుదించారు. జిల్లాలో గల శాసనసభ నియోజకవర్గాలు: {{#section-h:నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు}} == రవాణా వ్వవస్థ == [[జాతీయ రహదారి 216 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారుల 216]], [[జాతీయ రహదారి 216A]] జిల్లాలో ప్రముఖ రహదారులు. [[హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము]] జిల్లాగుండా వెళుతుంది. జిల్లాలో కాలువల ద్వారా గోదావరి డెల్టాలో కొంత వినియోగం జరుగుతున్నది. జిల్లాలో తాడేపల్లిగూడెంలో విమనాశ్రయం ఉన్నప్పటికీ నిరుపయోగంగా ఉంది. సమీప విమానాశ్రయాలు [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ]], [[రాజమండ్రి విమానాశ్రయం|రాజమండ్రి]]లో ఉన్నాయి. == విద్యా సౌకర్యాలు== జిల్లాలో ఎక్కువ కళాశాలలు నన్నయ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్నాయి. === ప్రముఖ విద్యా సంస్థలు === * నన్నయ విశ్వవిద్యాలయం పి.జి కళాశాల, తాడేపల్లిగూడెం * డి.ఎన్.ఆర్. కళాశాల. భీమవరం * వై.ఎన్ కళాశాల. నర్సాపురం ===వృత్తి విద్యాకళాశాలల గణాంకాలు=== * ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలు -13 (తాడేపల్లి గూడెం-3, తణుకు-1 భీమవరం-8,నరసాపురం-1) * మెడికల్ కళాశాలలు 2 (పాలకొల్లు,భీమవరం) * బి.ఎడ్.కళాశాలలు - 4 * న్యాయశాస్త్ర కళాశాలలు - 1 (భీమవరం) * నిట్ -1 - (తాడేపల్లి గూడెం) * డా.వైఎస్ఆర్ హార్టికల్చర్ విశ్వవిద్యాలయం, (తాడేపల్లి గూడెం) == ఉమ్మడి జిల్లా ఆర్ధిక స్థితి గతులు == జిల్లాలోని అధిక ప్రాంతం సాంద్ర వ్యవసాయ పద్ధతిని అనుసరిస్తూ, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ధాన్యాగారంగా ప్రసిద్ధిచెందింది. జిల్లాలో మత్స్య పరిశ్రమ కూడా బాగా అభివృద్ధి చెందింది. [[భీమవరం]] నగరం రాష్ట్రంలోనే ప్రముఖ మత్స్య పరిశ్రమ వ్యాపారకేంద్రం. === వ్యవసాయం === [[దస్త్రం:villages in westgodavari dt 1.jpg|thumb|right|225px|ధాన్యమును తూర్పారబోస్తున్న రైతు]] [[దస్త్రం:villages in westgodavari dt 3.jpg|thumb|right|225px|పంట నూర్పిడి కోసం సిద్దముగా ఉన్న ట్రాక్టరులు]] జిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా [[వ్యవసాయం]] పైనా, వ్యవసాయాధారిత సేవలు, పరిశ్రమలపైనా ఆధారపడి ఉంది. పనిచేసే వారిలో దాదాపు 78% జనాభా వ్యవసాయాధారితమైన వృత్తులే సాగిస్తున్నారు. [[వరి]], [[చెరకు]], [[పుగాకు]], [[కొబ్బరి]], [[మామిడి]], [[మొక్కజొన్న]], [[ఆయిల్ పామ్|ఆయిల్ పాం]], [[వేరుశనగ]], అపరాలు, [[ప్రొద్దు తిరుగుడు]] పూలు - ఇవి ఈ జిల్లాలో ప్రధానమైన పంటలు. జిల్లాలోని వివిధ పంటల విస్తీర్ణం క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref name=agri>{{Cite web |url=http://www.apind.gov.in/westgodavari.pdf |title=West Godavari District |website= |access-date=2007-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060407063918/http://www.apind.gov.in/westgodavari.pdf |archive-date=2006-04-07 |url-status=dead |publisher=Commisioner of Industries}}</ref> [[File:A scene in Rangapuram Khandrika.jpg|thumb|right|225px|రంగాపురం గ్రామం వద్ద పాడిపశువులు]] {| class= "wikitable" align="left" border="1" borderColorDark="#ffffff" |colspan =3 align="center" style=" font-align:center; font-weight:bold; font-size:14px;"|పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో పంటలు |- align="left" style=" color:undefined; font-weight:bold; font-size:12px; width:108.75px; height:31.5px; background-color:undefined;" | పంట | విస్తీర్ణం హెక్టేరులు | ఉత్పత్తి మెట్రిక్ టన్నులు |- | వరి | 219.6 వేల హె. | 1,413,108 |- | మొక్కజొన్న | 11.5 వేల హె. | 39,557 |- | కంది | 0.28 వేల హె. | 191 |- | మినుము | 9.54 వేల హె. | 3,885 |- | పెసర | 2.79 వేల హె. | 1,130 |- | వేరుశనగ | 3.21 వేల హె. | 6,476 |- | చెరకు | 32.22 వేల హె. | 2,900,000 |- | పుగాకు | 5.76 వేల హె. | 12,685 |- | మామిడి | 20,483 హె. | 1,22,898 |- | నిమ్మ | 1,449 హె. | 11,592 |- | బత్తాయి | 183 హె. | 1,464 |- | అరటి | 5,021 హె. | 3,26,365 |- | జామ | 657 హె. | 13,140 |- | సపోటా | 568 హె. | 4,544 |- | జీడిమామిడి | 44,744 హె. | 22,372 |- | పసుపు | 530 హె. | 1,855 |- | మిరప | 2,703 హె. | 5,406 |- | తమలపాకు | 175 హె. | 700 |- | కొబ్బరి | 22,183 హె. | 3,327లక్షలు |- | పామాయిల్ | 10,250 హె. | 61,500 |- | కోకో | 2,800 హె. | 1,400 |- | పోక చెక్క | 125 హె. | 125 |- | కాఫీ | 50 హె. | 25 |- | మిరియం | 150 హె. | 45 |} ఈ పంటలలో వరి, చెరకు సాగు ప్రధానంగా డెల్టా ప్రాంతంలో సాగుతుంది. అపరాలు ఎక్కువగా డెల్టా ప్రాంతంలో అంతర పంటగా పండిస్తారు. మొక్కజొన్న, పుగాకు, కొబ్బరి వంటివి మెరక ప్రాంతంలోనూ, పల్లపు ప్రాంతంలోనూ కూడా పండుతాయి. [[జీడిమామిడి]], మామిడి, [[నిమ్మ]], ఆయిల్ పామ్ వంటి తోటల వ్యవసాయం అధికంగా మెరక ప్రాంతంలో జరుగుతుంది. జిల్లాలోని డెల్టా ప్రాంతలో సారవంతమైన నల్లరేగడి నేల ఉంది. కొద్దిభాగం పాటి నేల. ఎక్కువ భాగం ఎర్ర చెక్కు నేల, ఇసుక నేల కలిసి ఉంది. మొత్తం జిల్లాలోని 7.7 లక్షల హెక్టేరుల వైశాల్యంలో సుమారు 5.5 లక్షల హెక్టేరులు వ్యవసాయానికి అనుకూలమైన భూమి. 0.8 లక్షల హెక్టేరులు అడవి ప్రాంతము. 0.45 లక్షల హెక్టేరులు బీడు భూములు. 0.94 హెక్టేరులు ఇతర ఉపయోగాలకు వాడుతున్నారు. 1996-97లో మొత్తం 6 లక్షల హెక్టేరులలో వ్యవసాయం జరిగింది.<ref name="irrigation">{{Cite web |url=http://www.westgodavari.org/irrigation/iprofile/Iprofile2.html |title=IRRIGATION PROFILE OF WEST GODAVARI DISTRICT |website=westgodavari.org |access-date=2007-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080220010303/http://www.westgodavari.org/irrigation/iprofile/Iprofile2.html |archive-date=2008-02-20 |url-status=dead|publisher= }}</ref> వ్యవసాయానికి అనుబంధంగా సాగే పశుపాలన కూడా జిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థలో ముఖ్యభాగం వహిస్తున్నది. జిల్లాలో 2.5 లక్షల ఆవులు, 4.2 లక్షల గేదెలు, 75వేల గొర్రలు, లక్ష మేకలు, 30 వేల పందులు, 84 లక్షల కోళ్ళు పెంచబడుతున్నాయని అంచనా.<ref name=irrigation/> === నీటి వనరులు === [[దస్త్రం:Westgodavari District..jpg|right|thumb|225px|నిడదవోలు-నరసాపురం కాలువ.]] జిల్లాలో సరాసరి సంవత్సర వర్షపాతం 1076.2 మి.మీ. ఇందులో సుమారు 64% వర్షపాతం నైరుతి ఋతుపవనాల సమయంలో (జూన్ - సెప్టెంబరు కాలం) ఉంటుంది. జిల్లాకు తూర్పు హద్దుగా ఉన్న గోదావరి నది విజ్జేశ్వరం వద్ద గౌతమి గోదావరి, వశిష్ట గోదావరి అనే రెండు పాయలుగా చీలుతుంది. అంతర్వేది వద్ద సముద్రంలో కలుస్తుంది. ఎర్రకాలువ, [[తమ్మిలేరు]], బైనేరు, కొవ్వాడ కాలువ, జల్లేరు, గుండేరు ఇతర ప్రవాహ నీటి వనరులు. జిల్లాలో దాదాపు 20.2% నేల గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతంలోనూ, 48.1 % యెర్రకాలువ పరీవాహక ప్రాంతంలోను, 26.8% తమ్మిలేరు ప్రాంతంలోను, 1.4% రామిలేరు ప్రాంతంలోను, 3.5% లోయేరు ప్రాంతంలోను ఉంది.<ref name=irrigation/>. 245 చ.కి.మీ. వైశాల్యంలో విస్తరించి, దేశంలో అతి పెద్ద మంచినీటి సరస్సు అయిన [[కొల్లేరు]] కృష్ణా, గోదావరి నదుల మధ్యప్రాంతలో ఏర్పడిన పల్లపు జలాశయం. ఈ రెండు నదుల మధ్యలోను సహజంగా వరద నీటిని బాలన్స్ చేసే సరస్సుగా ఉపయోగ పడుతుంది. బుడమేరు, తమ్మిలేరు అనే రెండు పెద్ద యేరులతోబాటు సుమారు 30 చిన్న, పెద్ద కాలువలు కొల్లేరులో కలుస్తాయి. ఉప్పుటేరు ద్వారా కొల్లేరు నీరు సముద్రంలోకి ప్రవహిస్తుంది. ఎన్నో ప్రత్యేకమైన వృక్ష, పక్షిజాతులకు ఇది ఆలవాలమైంది. ఇటీవలి కాలంలో ఇక్కడ చేపల పెంపకం పెద్దయెత్తున ఆర్థిక, సామాజిక మార్పులను తెచ్చింది. అక్రమంగా కొల్లేరు భాగాలను వ్యవసాయానికి, ఆక్వా కల్చర్‌కు ఆక్రమించుకోవడం వలన కొల్లేరు మనుగడకే ప్రమాదం ఏర్పడింది.<ref name=wwfindia>{{Cite web |url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/kolleru_lake_.cfm |title=Kolleru Lake |website= |access-date=2007-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070209005621/http://www.wwfindia.org/about_wwf/what_we_do/freshwater_wetlands/our_work/ramsar_sites/kolleru_lake_.cfm |archive-date=2007-02-09 |url-status=dead|publisher=WWFIndia }}</ref> జిల్లాలో వ్యవసాయానికి నీరందించేవాటిలో మూడు వ్యవస్థలు ఉన్నవి: * గోదావరి డెల్టా నీటిపారుదల వ్యవస్థ. (సర్ అర్ధర్ కాటన్ బారేజి ద్వారా - 2,10,000 హెక్టేరుల వరకు అవకాశం ఉంది.) * కృష్ణా డెల్టా నీటిపారుదల వ్యవస్థ. ([[ప్రకాశం బారేజి]] ద్వారా - 23,000 హెక్టేరుల వరకు అవకాశం ఉంది.) ఇవి కాక [[తమ్మిలేరు]] రిజర్వాయరు ద్వారా 3,700 హెక్టేరులు, జల్లేరు రిజర్వాయరు ద్వారా 1,700 హేక్టేరులు సాగుకు అవకాశం ఉంది.<ref name=irrigation3>{{Cite web |url=http://westgodavari.org/irrigation/iprofile/Iprofile3.html |title=THE AREA OF CROPS IRRIGATED DURING 1996-1997 ARE AS FOLLOWS : |website=westgodavari.org |access-date=2007-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513180142/http://www.westgodavari.org/irrigation/iprofile/Iprofile3.html |archive-date=2008-05-13 |url-status=dead }}</ref> మెరక ప్రాంతంలో పెద్దయెత్తున గొట్టపు బావులద్వారా సాగునీరు వినియోగం జరుగుతున్నది. ; పోలవరం ప్రాజెక్టు ===నీలి విప్లవం === ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ఆవిర్భావం నాటికి పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో చేపల సాగుకు ప్రత్యేకమైన పద్ధతులంటూ ఏమీ లేవు. ఉత్తర, తూర్పు ప్రాంతాల్లో విస్తరించిన గోదావరి, దక్షిణం వైపున 19.5 కిలోమీటర్ల మేర సముద్రం [[కొల్లేరు]], ఉప్పుటేరు ప్రాంతాల్లో లభించే చేపలతోనే మత్స్యకారులు వ్యాపారం జరిపేవారు. చేపల అధికోత్పత్తి, వాణిజ్య రంగ విస్తరణకు ఎటువంటి పద్ధతులు అప్పట్లో లేవు. 1961 నాటికి జిల్లాలో తొమ్మిది మార్కెట్లే ఉండేవి. నాడు 460 టన్నుల చేపల విక్రయాలు జరిగినట్లు గణాంకాలు వెల్లడిస్తున్నాయి. 1969-70 మధ్య రూ. 10.25 లక్షల విలువైన 471 టన్నుల చేపలు, రూ. 1.61 లక్షల విలువ చేసే 73 టన్నుల రొయ్య అమ్మకాలు జరిగాయి. ఈ క్రమంలోనే మత్స్యపరిశ్రమపై ఆధారపడిన మత్స్యకారుల కోసం 42 ఫిషర్‌మేన్ కోఆపరేటివ్ సొసైటీలు 5805 మంది సభ్యులతో ఏర్పడ్డాయి. 1981 నాటికి ఆ సంఖ్య 61 సొసైటీలకు పెరిగింది. 1960లో బాదంపూడిలో చేప పిల్లల ఉత్పత్తి కేంద్రాన్ని స్థాపించడంతో జిల్లాలో చేపల పెంపకం చెరువుల్లో మొదలైంది. ఇందుకోసం ప్రభుత్వం ఆధ్వర్యంలో [[భీమవరం]] సమీపంలోని పెదఅమిరం, [[నరసాపురం]], కొవ్వలి, [[తణుకు]], [[ఏలూరు]], [[కొవ్వూరు]] తదితర చోట్ల చేప పిల్లల ఉత్పత్తి కేంద్రాలు వెలిశాయి. ;80వ దశకం నుంచి విప్లవాత్మక మార్పులు శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో వాణిజ్య వ్యాపారంగా చేపల పెంపకం 1980 నుంచి ప్రారంభమైంది. తొలుత జిల్లాలో [[ఆకివీడు]], [[కృష్ణా జిల్లా]] [[కైకలూరు]] పంట ప్రాంతాలుగా చేపల పెంపకం విస్తరించింది. ప్రారంభంలో 20 వేల ఎకరాల్లో మొదలైన ఈ సాగు 1985-86 ప్రాంతంలో వరి పంట నష్టాలకు గురవుతుండటంతో ఒకేసారి మరో 10 వేల ఎకరాలకు విస్తరించింది. [[భీమవరం]], [[నిడమర్రు]], [[గణపవరం]], [[కాళ్ళ]], [[ఉండి]], [[వీరవాసరం]], [[మొగల్తూరు]], [[నరసాపురం]]లలో చేపల చెరువులు బాగా విస్తరించాయి. ప్రధానంగా [[భీమవరం]] ప్రాంతంలో చేపల పరిశ్రమ అభివృద్ధి కోసం ఆనంద గ్రూపు-అమాల్‌గమ్ ఫిషరీస్ సంయుక్తంగా 1988లో కొత్త పద్ధతులను, ఫిష్ ప్యాకింగ్ గ్రేడింగ్ విధానాలను ప్రారంభించాయి. అప్పటి వరకు ఒక మోస్తరుగా రైళ్ళ ద్వారా చేపల ఎగుమతులు జరిగేవి. తదుపరి ప్యాకింగ్‌తో ట్రేడింగ్ విధానం ప్రారంభం కావడంతో [[భీమవరం]] చేపల ఉత్పత్తుల పెంపకానికి ప్రధాన కేంద్రంగా మారింది. అస్సాం, ఢిల్లీ, కలకత్తా తదితర ప్రాంతాలకు చేపల ఎగుమతులు ప్రారంభమయ్యాయి. తొలి రోజుల్లో 500 టన్నుల ఉత్పత్తులు ఎగుమతి అయ్యేవి. 1985 నాటికిఉప్పునీటి చేపల ఉత్పత్తి 4 వేల టన్నులు, మంచినీటి చేపల ఉత్పత్తి 10546 టన్నులకు పెరిగింది.1990 నాటికి జిల్లాలో [[ఏలూరు]], [[ఆకివీడు]], [[భీమవరం]], [[పాలకొల్లు]], [[పెనుగొండ (ప.గో)|పెనుగొండ]], [[తణుకు]], పడాల, కొవ్వలి ప్రాంతాలలో 200 టన్నుల ఐస్‌ను ఉత్పత్తి చేసే 24 ఫ్యాక్టరీల ఉత్పత్తిని పెంచుతూ నెలకొల్పారు. 1990 ప్రాంతంలో మరో 50వేల ఎకరాలు చేపల చెరువులుగా మారిపోయాయి. దీంతో గ్రామాలకు గ్రామాలు హరిత విప్లవం నుంచి నీలి విప్లవం వైపు మరలాయి. రెండున్నర దశాబ్దాలలో 20 వేల ఎకరాల నుంచి జిల్లాలో 1.50 లక్షల ఎకరాల విస్తీర్ణానికి పెరిగాయి. 1990 నాటికి ప్రభుత్వం ప్రైవేటు రంగాలలో 7054 చెరువులు ఉండగా 20 వేలకు పెరిగినట్లు అంచనా. ===పరిశ్రమలు === [[తణుకు]]లో ఆంధ్రా సుగర్స్, అక్కమాంబ టెక్స్ టైల్స్, సత్యనారాయణ స్పిన్నింగ్ మిల్స్ వంటి పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. మొత్తం జిల్లాలో 52 పెద్ద, మధ్య తరగతి పరిశ్రమలున్నాయి. వీటిలో సుమారు 17వేల మందికి ఉపాధి లభిస్తున్నది. జిల్లాలో ఏలూరు, భీమవరం, తణుకు, పాలకొల్లులలో పారిశ్రామిక కేంద్రాలున్నాయి. మొత్తం జిల్లాలో పారిశ్రామిక విద్యుత్ కనెక్షన్లు ఇలా ఉన్నాయి<ref name=agri/>: *లో టెన్షన్ (తక్కువ వోల్టేజి) పారిశ్రామిక కనెక్షన్లు: 7125 * హై టెన్షన్ (ఎక్కువ వోల్టేజి) పారిశ్రామిక కనెక్షన్లు: 118 * కుటీర పరిశ్రమ పారిశ్రామిక కనెక్షన్లు: 251 * జిల్లాలో మొత్తం ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లు: 13,541 * పరిశ్రమలకు విద్యుత్తునిచ్చే ప్రధాన విద్యుత్ సరఫరా లైనులు, హై వోల్టేజీ సబ్‌స్టేషన్లు ఉన్న స్థలాలు: [[నిడదవోలు]], [[కొవ్వూరు]], [[తణుకు]], [[భీమవరం]], [[దూబచర్ల]], [[తాడిమళ్ళ]], చాగల్లు, [[తాడేపల్లి గూడెం]], [[పాలకొల్లు]], [[ఏలూరు]]. == సంస్కృతి == పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో ఎక్కువ శాతం గ్రామీణ సంస్కృతి ఉంది. [[భీమవరం]], [[జంగారెడ్డిగూడెం]], [[తణుకు]] వంటి పట్టణాల్లో పాశ్చాత్య నాగరికత కనిపిస్తుంది. ===సంక్రాంతి ఉత్సవాలు=== {{ప్రధాన వ్యాసం|గోదావరి జిల్లాల్లో సంక్రాంతి ఉత్సవాలు}} సంక్రాంతి పండుగను ముఖ్యంగా మూడు రోజులు పాటు జరుపుకుంటారు. భోగి, సంక్రాంతి, కనుమ పండుగను ఒక వేడుకగా జరుపుకుంటారు. కొత్త అల్లుల్లకు,బంధువులకు చక్కని మర్యాదలు చేసే సంప్రదాయం ఇక్కడ ఉంటుంది. గంగిరెద్దుల విన్యాసాలు, హరిదాసుల కోలాహలం సంప్రదాయ వస్త్రాలతో నృత్యాలతో పల్లెసీమల సందడిగా ఉంటాయి. ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[File:Achanta, Westgodavari Village of A.P (4).JPG|thumb|రామెశ్వర స్వామి వారి ఆలయ గోపురం]] * [[కొల్లేరు సరస్సు]] * [[భీమవరము]] -[[భీమారామం]], [[మావుళ్ళమ్మ దేవస్థానం, భీమవరం|మావుళ్ళమ్మ దేవాలయము]] * [[పాలకొల్లు]] - [[క్షీరారామము]] * [[ఆచంటీశ్వరాలయం]], [[ఆచంట]] == క్రీడలు== [[భీమవరం]] వాసి అయిన వెంకటపతి రాజు ఇండియన్ నేషనల్ క్రికెట్ టీం తరపున 28 టెస్ట్ మ్యాచ్ లు, 53 వన్ డే మ్యాచ్ లు ఆడాడు. అతని పూర్తి పేరు సాగి లక్ష్మి వెంకటపతి రాజు. == ప్రముఖవ్యక్తులు== * [[చిరంజీవి]] - సినీనటుడు, రాజకీయ నాయకుడు. * [[ముళ్ళపూడి హరిశ్చంద్ర ప్రసాద్|ముళ్ళపూడీ హరిశ్చంద్రప్రసాద్]] - పారిశ్రామికవేత్త * [[బూరుగుపల్లి శేషారావు]] - శాసన సభ్యులు. నిడదవోలు * [[ఉప్పలపాటి వెంకట కృష్ణంరాజు]] - తెలుగు సినిమా కథానాయకుడు, రాజకీయ నాయకుడు. * [[కనుమూరి బాపిరాజు]] మాజీ ఎంపీ,టీటీడీ చైర్మన్ (ఆకివీడు) *[[అడవి బాపిరాజు]] *[[అల్లూరి సీతారామరాజు]] - భీమవరం దగ్గరలోని [[మోగల్లు]] గ్రామానికి చెందినవారు *[[భూపతిరాజు రామకృష్ణంరాజు]]- విద్యావేత్త, రాజకీయవేత్త, మాజీ ఏ.పి.పి.యస్సీ సభ్యులు *[[యల్లాప్రగడ సుబ్బారావు]] - శాస్త్ర వేత్త *[[బి.వి.రాజు|బి.వి రాజు]] పద్మభూషణ్ *[[త్రివిక్రం శ్రీనివాస్]] - సిని దర్షకుడు *[[సునీల్ (నటుడు)|ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ]] -సినిహీరో, హాస్య నటుడు *[[రాజా రవీంద్ర]] - టాలీవుడ్ సినీ యాక్టర్ *[[శివాజీ రాజా]] - టాలీవుడ్ సినీ యాక్టర్ *[[ఎం.వి.రఘు]] *ముప్పాళ రంగ రామన్ - తణుకు == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == {{commons category|West Godavari district}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} {{పశ్చిమ గోదావరి విషయాలు}} {{గోదావరి పరీవాహకం}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 2srgkmi8oyds53mhke8d9meg4hav1wd 0 1570 4991678 4956338 2026-10-30T11:02:12Z యర్రా రామారావు 28161 4991678 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు | map = Andhra Pradesh districts - Telugu.svg | caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయ పటం | category = జిల్లాలు | territory = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |start_date = |current_number = 28 జిల్లాలు |number_date = | population_range = [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] – 3,49,953 (అత్యల్ప); [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] – 29,47,547 (అత్యధిక) | area_range = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] – {{Convert|1,048|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (చిన్నది);<!-- [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] – {{Convert|14,322|కిమీ2|చ.మీ|abbr=on}} (అతిపెద్ద)--> | government = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | subdivision = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] }} [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[ఉత్తరాంధ్ర]], [[కోస్తా|కోస్తాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] అనే మూడు ప్రాంతాలు, 28 [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లాలు]] ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్రలో [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విజయనగరం]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]], [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. కోస్తా ఆంధ్రలో [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]], [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. రాయలసీమలో [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] జిల్లాలు ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం జిల్లా విస్తీర్ణంలో అతి చిన్న జిల్లా కాగా, ప్రకాశం జిల్లా పెద్దది. శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికజనాభా కలిగిన జిల్లా అయితే, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా అత్యల్పజనాభా కలిగిన జిల్లాగా గుర్తించబడ్డాయి. ప్రతి జిల్లాను రెండు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజనులుగా]] విభజించబడ్డాయి. రెవెన్యూ డివిజన్లును పరిపాలనా ప్రయోజనాల కోసం [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలుగా]] ఉపవిభజన చేయబడ్డాయి. == చరిత్ర == [[స్వాతంత్ర్యం]] వచ్చేనాటికి నేటి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[మద్రాసు రాష్ట్రం|మద్రాసు రాష్ట్రంలో]] భాగంగాఉండేది. తెలుగు మాట్లాడే ఆధిపత్య ప్రాంతాలైన [[కోస్తా|కోస్తాాంధ్ర]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతాలు 1953లో మద్రాసు రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి [[ఆంధ్రరాష్ట్రం|ఆంధ్రరాష్ట్రంగా]] ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|date=1 November 2020|title=History of Andhra Pradesh|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403095807/https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/history-of-andhra-pradesh-have-a-quick-recall-of-formation-of-the-state-654080|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref> ఆంధ్రరాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పుగోదావరి]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప]], [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]], [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]] అనే 11 జిల్లాలు ఉండేవి.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=AP new districts: First formed under the empire, Andhra Pradesh's map shaped and reshaped over two centuries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/visakhapatnam/first-formed-under-the-empire-aps-map-shaped-and-reshaped-over-two-centuries/articleshow/90528597.cms|access-date=3 April 2022|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 April 2022|title=New districts in AP: Experts want the government to walk the talk|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403071546/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-in-ap-experts-want-the-government-to-walk-the-talk/article65284435.ece|archive-date=3 April 2022|access-date=3 April 2022|website=The Hindu|language=en}}</ref> [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956]] ఫలితంగా రాష్ట్ర సరిహద్దులు భాషాపరమైన మార్గాలను అనుసరించి పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. 1956 నవంబరు 1న ఆంధ్రరాష్ట్రం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలోని [[తెలంగాణ]] ప్రాంతం కలిసి [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] ఏర్పడింది. దీనిని పునరాలోచనలో యునైటెడ్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా సూచిస్తారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని 10 జిల్లాలతో కలిపి ఆంధ్రరాష్ట్రం లోని 11 జిల్లాల కలిపి మొత్తం 21 జిల్లాలతో ఏర్పడింది. 1959 సంవత్సరంలో, [[గోదావరి|గోదావరి నదికి]] అవతలి వైపున ఉన్న [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] లోని [[భద్రాచలం]], [[నూగూరు వెంకటాపురం]] తాలూకాలు భౌగోళిక సామీప్యత, పరిపాలనా సాధ్యత దృష్ట్యా [[ఖమ్మం జిల్లా|ఖమ్మం జిల్లాలో]] విలీనం చేయబడ్డాయి. అదే సంవత్సరం [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి జిల్లా]] లోని అశ్వారావుపేట కొంత భాగాన్ని ఖమ్మం జిల్లాకు, [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాకు]] చెందిన [[మునగాల (సూర్యాపేట జిల్లా)|మునగాల]] తాలూకాను [[నల్గొండ జిల్లా]] లోకి చేర్చారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/gom-on-andhra-bifurcation-to-elicit-views-of-political-parties-113111200303_1.html|title=GoM on Andhra bifurcation to elicit views of political parties|last=ANI|date=2013-11-12|work=Business Standard India|access-date=2023-03-14}}</ref> 1970లో గుంటూరు, నెల్లూరు, కర్నూలు జిల్లాల నుంచి ప్రకాశం జిల్లా, 1979లో విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం జిల్లాల నుంచి విజయనగరం జిల్లా ఏర్పడడంతో జిల్లాల సంఖ్య 21 నుండి 23కు పెరిగింది. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా విభజించబడిన తర్వాత, ఇప్పుడు [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌గా]] పిలవబడే ఆంధ్రప్రాంతం 13 జిల్లాలతో మిగిలిపోయింది. అయితే [[పోలవరం ప్రాజెక్టు|పోలవరం ప్రాజెక్టులో]] భాగంగా [[తెలంగాణ|తెలంగాణలోని]] ఖమ్మం జిల్లా నుండి (ఒక్క భద్రాచలం పట్టణం తప్ప) 7 గిరిజన ప్రాబల్య మండలాలలోని ముంపు గ్రామాలు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాయి. ఈ మండలాలు తూర్పుగోదావరి, పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలలో చేర్చబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=3 September 2014|title=Andhra Pradesh takes control of seven mandals in Khammam|url=https://www.deccanchronicle.com/140903/nation-current-affairs/article/andhra-pradesh-takes-control-seven-mandals-khammam|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 July 2014|title=List of seven mandals to be included in AP|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2014-07-11/List-of-seven-mandals-to-be-included-in-AP/101564|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=The Hans India|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/./article60389782.ece|title=TS gives up on 7 transferred mandals|date=2014-08-19|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/parliament-passes-bill-on-polavaram-project/article6210089.ece|title=Parliament passes bill on Polavaram project|date=2014-07-14|work=The Hindu|access-date=2023-03-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === 2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2022 జనవరి 26న, ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ఏర్పాటు చట్టం, 1974, సెక్షన్ 3 (5) ప్రకారం ప్రాథమిక ప్రకటన జారీ చేయడం ద్వారా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] 13 కొత్త జిల్లాలను పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గ పరిధి ఆధారంగా ప్రతిపాదించింది.<ref>{{Cite web|date=2022-01-31|title=Doubling the number of districts in Andhra Pradesh: The proposal and the criticism|url=https://indianexpress.com/article/explained/doubling-the-number-of-districts-in-andhra-pradesh-the-proposal-and-the-criticism-7749809/|access-date=2023-03-11|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref name="apreorg-20222">{{cite news |last1=V.|first1=Raghavendra|date=4 April 2022|title=Jagan launches 13 new districts of Andhra Pradesh|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/thirteen-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh/article65289032.ece|access-date=21 August 2024|work=[[The Hindu]]}}</ref> దీనికి మినహాయింపు విశాలంగా వున్న అరకు లోకసభ నియోజక వర్గాన్ని రెండు జిల్లాలుగా మార్చటం. ప్రజల అభ్యర్ధనల మేరకు, మిగతా చోట్ల 12 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలను లోక్‌సభనియోజకవర్గం ప్రధానంగా గల జిల్లాలో కాక, ఇతర జిల్లాలలో వుంచారు.<ref>{{Cite web|title=AP New Districts: కొత్త కళ.. గడప వద్దకే పాలన|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/cm-ys-jagan-launched-13-new-districts-andhra-pradesh-1446432 |date=2022-04-05|access-date=2022-04-22|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Andhra news:అందుబాటులో జిల్లా కేంద్రం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122065557|publisher=ఈనాడు|date=2022-04-04|access-date=2022-04-04}}</ref> ప్రజల నుండి వచ్చిన అభ్యంతరాలు, సూచనలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న తరువాత, ప్రభుత్వం 2022 ఏప్రిల్ 3న 13 కొత్త జిల్లాలను ఏర్పాటు చేస్తూ తుది నోటిఫికేషన్‌ను ప్రచురించింది. దాని ప్రకారం ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులోని షెడ్యూల్‌లో పేర్కొన్న విధంగా కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి అమలులోకి వచ్చాయి.వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26కు చేరుకుంది.<ref>{{Cite web|date=30 March 2022|title=New districts to come into force on April 4|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="apreorg-2022">{{Cite web|date=2022-04-03|title=Here's how new ap map looks after districts reorganisation|url=https://www.sakshipost.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|access-date=2023-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=Andhra Pradesh to have 13 new districts from April 4|url=https://www.india.com/news/india/andhra-pradesh-to-have-13-new-districts-from-april-4-check-list-of-total-26-districts-here-5317197/|url-status=live|access-date=3 April 2022|website=india.com|language=en}}</ref> === 2025 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ === 2025 జిల్లాల పునర్నినిర్మాణంలో భాగంగా కొత్తగా పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలు 2025 డిసెంబరు 30న ఉనికిలోకి వచ్చాయి. వీటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 నుండి 28కి చేరుకుంది. ప్రాంతాల వారిగా ఉత్తర ఆంధ్రలో ఏడు జిల్లాలు, కోస్తా ఆంధ్రలో పది జిల్లాలు, దక్షిణాంధ్రలో మూడు జిల్లాలు, రాయలసీమలో ఎనిమిది జిల్లాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31 నాటికి రాష్ట్రంలో మొత్తం 81 రెవెన్యూ డివిజన్‌లు, 688 మండలాలు, 13,324 గ్రామ పంచాయతీలతో పరిపాలనా సంస్థలో భాగంగా ఉన్నాయి. ఉత్తరాంధ్ర (ఉత్తర కోస్తాఆంధ్ర): (7) * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] * [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] * [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] * [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] * [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] * [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] కోస్తా ఆంధ్ర (మధ్య కోస్తా ఆంధ్ర): (10) * [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] * [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] * [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] * [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] * [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] * [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] * [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] * [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] * [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] దక్షిణాంధ్ర (దక్షిణ కోస్తా ఆంధ్ర): * [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] * [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] పులికాట్ '''రాయలసీమ''' * [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] * [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] * [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వై.ఎస్.ఆర్.కడప]] * [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] * [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] * [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] === కాలక్రమ స్థితి పటాలు === <Gallery> File:Andhra State (1953 - 1956).png|[[Andhra State| (1953–1956) File:Blank map Andhra Pradesh state and districts (before 2014).png|[[United Andhra Pradesh| (1956–2014) File:Location_map_India_Andhra_Pradesh_EN_V2.svg|[[Andhra Pradesh| (2014–2022) File:Andhra Pradesh districts 2022.svg|[[Andhra Pradesh| (2022–2025) File:Andhra Pradesh districts plain - Telugu.svg|[[Andhra Pradesh| (2025-) </gallery> == జిల్లాల గణాంకాలు == గమనిక: జిల్లా వివరాలు. మండలాల సంఖ్య వరకు, జిల్లా పటం తాజాపరచబడింది.<ref name="districts-20253112"/> రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా, విస్తీర్ణం, జనసాంద్రత వివరాలు <ref name="apreorg-2022"/> తాజాపరచవలసివున్నది {| class="wikitable sortable" style="text-align:left" border="1" width="100%" |- ! scope="col" | వ.సంఖ్య ! scope="col" | కోడ్<ref>{{Cite web |date=2008-09-11 |title=NIC Policy on format of e-mail Address |url=https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911133331/https://www.mail.nic.in/docs/MailService_e-mail_address_Policy_WithCodes.pdf |archive-date=11 September 2008 |access-date=2021-02-15 |website=www.mail.nic.in}}</ref> ! scope="col" | జిల్లా అధికారిక పేరు ! scope="col" | జిల్లా ప్రధానకేంద్రం ! scope="col" | జిల్లాలోని రెవెన్యూ డివిజన్లు ! scope="col" | జిల్లాలోని మండలాలు !*జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు ! scope="col" data-sort-type="number" | జనాభా ! scope="col" data-sort-type="number" | విస్తీర్ణం<br /> (చ.కి.మీ) ! scope="col" data-sort-type="number" | జనసాంధ్రత<br /> (చ.కి.మీ 1కి) ! scope="col" | జిల్లా ఉనికిని తెలిపే పటం |- | 1 | SRI ! scope="row" | [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] | [[శ్రీకాకుళం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |30 |1323 | style="text-align:right;" |21,91,471 | style="text-align:right;" |4,591 | style="text-align:right;" |477.34 | style="image-align:center;" |[[File:Srikakulam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 2 |PAR ! scope="row" | [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] | [[పార్వతీపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |15 | | style="text-align:right;" |9,25,340 | style="text-align:right;" |3,659 | style="text-align:right;" |252.89 | style="image-align:center;" |[[File:Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 3 | VIZ ! scope="row" | [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] | [[విజయనగరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |19,30,811 | style="text-align:right;" |4,122 | style="text-align:right;" |468.42 | style="image-align:center;" |[[File:Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 4 | VIS ! scope="row" | [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | [[విశాఖపట్నం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |19,59,544 | style="text-align:right;" |1,048 | style="text-align:right;" |1869.79 | style="image-align:center;" |[[File:Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 5 |ALL ! scope="row" | [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] | [[పాడేరు]] | style="text-align:center;" |1 | style="text-align:center;" |11 | | style="text-align:right;" |6,04,031 | style="text-align:right;" |12,251 | style="text-align:right;" |77.87 | style="image-align:center;" |[[File:Alluri Sitharama Raju in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 6 |ANA ! scope="row" | [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] | [[అనకాపల్లి]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |24 | | style="text-align:right;" |17,26,998 | style="text-align:right;" |4,292 | style="text-align:right;" |402.38 | style="image-align:center;" |[[File:Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 7 |POL ! scope="row" | [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | [[రంపచోడవరం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |12 | | style="text-align:right;" |3,49,929 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Polavaram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 8 |KAK ! scope="row" | [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] | [[కాకినాడ]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |20,92,374 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |693.07 | style="image-align:center;" |[[File:Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 9 | EAS ! scope="row" | [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] | [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |22 | | style="text-align:right;" |18,32,332 | style="text-align:right;" |2,561 | style="text-align:right;" |715.48 | style="image-align:center;" |[[File:East Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 10 |KON ! scope="row" | [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా|డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ]] | [[అమలాపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |19 | | style="text-align:right;" |17,19,093 | style="text-align:right;" |2,083 | style="text-align:right;" |825.30 | style="image-align:center;" |[[File:Konaseema in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 11 |ELU ! scope="row" | [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] | [[ఏలూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,06,737 | style="text-align:right;" |6,579 | style="text-align:right;" |305.02 | style="image-align:center;" |[[File:Eluru in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 12 | WES ! scope="row" | [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | [[భీమవరం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |18,44,898 | style="text-align:right;" |2,278 | style="text-align:right;" |809.88 | style="image-align:center;" |[[File:West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 13 |NTR ! scope="row" | [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] | [[విజయవాడ]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |22,18,591 | style="text-align:right;" |3,316 | style="text-align:right;" |669.06 | style="image-align:center;" |[[File:NTR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 14 | KRI ! scope="row" | [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] | [[మచిలీపట్నం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |26 | | style="text-align:right;" |17,35,079 | style="text-align:right;" |3,775 | style="text-align:right;" |459.62 | style="image-align:center;" |[[File:Krishna in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 15 |PAL ! scope="row" | [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] | [[నరసరావుపేట|నరసరాపుపేట]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |20,41,723 | style="text-align:right;" |7,298 | style="text-align:right;" |279.76 | style="image-align:center;" |[[File:Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 16 | GUN ! scope="row" | [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | [[గుంటూరు]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |18 | | style="text-align:right;" |20,91,075 | style="text-align:right;" |2,443 | style="text-align:right;" |855.95 | style="image-align:center;" |[[File:Guntur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 17 |BAP ! scope="row" | [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | [[బాపట్ల]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |20 | | style="text-align:right;" |15,86,918 | style="text-align:right;" |3,829 | style="text-align:right;" |414.45 | style="image-align:center;" |[[File:Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 18 | PRA ! scope="row" | [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | [[ఒంగోలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |17,67,633 | style="text-align:right;" |14,322 | style="text-align:right;" |159.76 | style="image-align:center;" |[[File:Prakasam in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 19 | MAR ! scope="row" | [[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] | [[మార్కాపురం]] | style="text-align:center;" |2 | style="text-align:center;" |21 | | style="text-align:right;" |11,42,313 | style="text-align:right;" | | style="text-align:right;" | | style="image-align:center;" |[[File:Markapuram in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 20 | NEL ! scope="row" | [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] | [[నెల్లూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |24,69,712 | style="text-align:right;" |10,441 | style="text-align:right;" |236.54 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 21 | KUR ! scope="row" | [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] | [[కర్నూలు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |27 | | style="text-align:right;" |22,71,686 | style="text-align:right;" |7,980 | style="text-align:right;" |284.67 | style="image-align:center;" |[[File:Kurnool in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 22 |NAN ! scope="row" | [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | [[నంద్యాల]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |30 | | style="text-align:right;" |17,81,777 | style="text-align:right;" |9,682 | style="text-align:right;" |184.03 | style="image-align:center;" |[[File:Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 23 | ANA ! scope="row" | [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] | [[అనంతపురం]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |22,41,105 | style="text-align:right;" |10,205 | style="text-align:right;" |219.61 | style="image-align:center;" |[[File:Anantapur in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 24 |SSS ! scope="row" | [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | [[పుట్టపర్తి]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |32 | | style="text-align:right;" |18,40,043 | style="text-align:right;" |8,925 | style="text-align:right;" |206.17 | style="image-align:center;" |[[File:Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 25 | CUD ! scope="row" | [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప]] | [[కడప]] | style="text-align:center;" |5 | style="text-align:center;" |40 | | style="text-align:right;" |20,60,654 | style="text-align:right;" |11,228 | style="text-align:right;" |183.53 | style="image-align:center;" |[[File:YSR in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 26 |ANN ! scope="row" | [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | [[మదనపల్లె|మదనపల్లె]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |25 | | style="text-align:right;" |16,97,308 | style="text-align:right;" |7,954 | style="text-align:right;" |213.39 | style="image-align:center;" |[[File:Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 27 |TIR ! scope="row" | [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] | [[తిరుపతి]] | style="text-align:center;" |4 | style="text-align:center;" |36 | | style="text-align:right;" |21,96,984 | style="text-align:right;" |8,231 | style="text-align:right;" |266.92 | style="image-align:center;" |[[File:Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | 28 | CHI ! scope="row" | [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] | [[చిత్తూరు]] | style="text-align:center;" |3 | style="text-align:center;" |28 | | style="text-align:right;" |18,72,951 | style="text-align:right;" |6,855 | style="text-align:right;" |273.22 | style="image-align:center;" |[[File:Chittoor in Andhra Pradesh (India).svg|100px]] |- | | ! |మొత్తం | style="text-align: center;" |81 | style="text-align: center;" |688 | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | style="text-align: right;" | | |- |} '''గమనిక *:''' నిర్జన గ్రామాలు మినహాయించి జిల్లాలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు చూపబడినవి == జిల్లాల విశేషాలు == * అతి పెద్ద జిల్లా: [[కడప జిల్లా]] * అతి చిన్న జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి తక్కువ మండలాలు గల జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * అతి ఎక్కువ మండలాలు గల జిల్లాలు: [[కడప జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యల్ప జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[పోలవరం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం అత్యధిక జనసాంద్రత గల జిల్లా: [[తిరుపతి జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి పట్టణ జిల్లా: [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] * 2025 నాటి గణాంకాల ప్రకారం పూర్తి గ్రామీణ జిల్లా: [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] === వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు === రాష్ట్రంలో 2022 పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత ఈ దిగువ వివరించిన 7 జిల్లాలు వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-60967710|title=ఆంధ్ర‌ప్రదేశ్‌‌లో 26 జిల్లాలు... పునర్విభజనలో 5 ఆసక్తికర అంశాలు - BBC News తెలుగు|work=BBC News తెలుగు|access-date=2026-02-08|language=te-IN}}</ref> * [[అన్నమయ్య జిల్లా]] * [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] * [[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] * [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] * [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] ==ఆరు జోన్లు == *మల్టీ జోన్ 1 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం, మన్యం, పోలవరం, విశాఖపట్నం, అనకాపల్లి # పాడేరు, రాజమండ్రి, కాకినాడ, కోనసీమ, # ఏలూరు, విజయవాడ, బందరు * మల్టీ జోన్ 2 {{Citation needed|date=Feb 2024}} # గుంటూరు, నరసరావుపేట, బాపట్ల, ఒంగోలు, మార్కాపురం, నెల్లూరు # తిరుపతి, చిత్తూరు, మదనపల్లె, కడప # నంద్యాల, అనంతపురం, పుట్టపర్తి, కర్నూలు == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా]] * [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] * [[తెలంగాణ రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా]] * [[తెలంగాణ మండలాల జాబితా]] * [[తెలంగాణలోని పట్టణ స్థానిక సంస్థల జాబితా|తెలంగాణ పురపాలక సంఘాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}}{{భారతదేశం జిల్లాలు}} {{DEFAULTSORT:Districts Of Andhra Pradesh}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పాలనా విభాగాలు]] [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల జాబితాలు]] [[వర్గం:జాబితాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] p11xbu0640duwzsive9m9ng8rh8ty5v 0 2560 4991692 4793509 2026-10-30T11:07:40Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991692 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కృష్ణా జిల్లా | native_name = | native_name_lang =[[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Ghantasala stupa.jpg | caption1 = [[ఘంటసాల (కృష్ణా జిల్లా)|ఘంటసాల]] స్థూపం | image2 = Vijayawada Airport 3 (November 2018).jpg | caption2 = [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] | image3 = Machilipatnam beach at dusk11 09.jpg | caption3 = [[మచిలీపట్నం]] సముద్రతీరం }} | image_alt = | image_caption = . | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map =Krishna in Andhra Pradesh (India).svg |Coordinates = {{coord|16.19 |81.14|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారత దేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[కోస్తా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[మచిలీపట్నం]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 3775 | elevation_footnotes = | elevation_m = |population_total=1735000 |population_male= |population_female= | population_as_of = 2011 |pop-growth= | population_rank = | population_density_km2 =auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = |literacy=74.37(2001) |literacy_male=79.13 |literacy_female=69.62 | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 =74.37 (2001) | blank4_name_sec1 = [[పురుషుడు|పురుషుల]] [[అక్షరాస్యత]] | blank4_info_sec1 = 79.13 | blank5_name_sec1 = [[స్త్రీలు|స్త్రీల]] [[అక్షరాస్యత]] | blank5_info_sec1 = 69.62 | blank6_name_sec1 =[[లోక్‌సభ]] నియోజక వర్గం | blank6_info_sec1 = [[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website ={{URL|https://krishna.ap.gov.in/te/}} | footnotes = }} '''కృష్ణా జిల్లా''' ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> ఈ జిల్లాలో ప్రవహించే [[కృష్ణా నది]] వలన జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. చరిత్రలో వివిధ కాలాల్లో [[శాతవాహనులు]], [[చోళులు]], రెడ్డిరాజులు, గోల్కొండ నవాబులు మొదలైనవారు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. జిల్లా కేంద్రం [[మచిలీపట్నం]]. 2022 లో ఈ జిల్లాను విడదీసి [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్ జిల్లాను]], [[విజయవాడ]] కేంద్రంగా ఏర్పాటు చేశారు. [[ఏలూరు జిల్లా]]లో కూడా కొన్ని మండలాలను కలిపారు.<ref>{{Cite web|title=The official Web Portal of Krishna District -Welcome to Krishna District|url=http://krishna.ap.nic.in/|access-date=2012-01-06|archive-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220185552/http://krishna.ap.nic.in/|url-status=dead}}</ref>{{maplink|type=shape}} ==చరిత్ర == {{చారిత్రిక సమాచారం ఆవశ్యకం}} కృష్ణా పరీవాహక ప్రాంతం కనుక ఈ జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. ఈ జిల్లాలో ఉన్న [[ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం|ఇంద్రకీలాద్రి]] మీద [[అర్జునుడు]] పాశుపతాస్త్రం కొరకు పరమశివుని ఉద్దేశించి తపమాచరించాడని, దుర్గాదేవి ఇక్కడ మహిశాసురుడిని సంహారం చేసిందని పురాణకథనాలు వివరిస్తున్నాయి. కృష్ణా నది తీరాన ఇంద్రకీలాద్రిపై కొలువు తీరి ఉన్న [[కనకదుర్గ ఆలయం|కనక దుర్గాదేవి]] భక్తజన పూజలను అందుకొంటూ ఉంది. [[శ్రీకాకుళం]] రాజధానిగా శ్రీముఖుడు శాతవాహన సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు. శాతవాహన రాజులు నాలుగు శతాబ్దాల కాలం పాటూ ఈ ప్రదేశాన్ని పాలించారు. గుంటూరు జిల్లా మైదవోలులో లభించిన తామ్ర శాసనాలననుసరించి [[పల్లవులు]] ఈ ప్రాంతాన్ని 250 నుండి 340 సా.శ.॥ వరకూ పాలించారు. ఆ తదుపరి బృహత్పలాయనులు [[కోడూరు (కృష్ణా)|కోడూరు]] రాజధానిగా ఈ జిల్లా ప్రాంతాన్ని పాలించారు. వారి తరువాత విష్ణు కుండినులు సా.శ.॥5వ శతాబ్దంలో పాలించారు. వీరి కాలంలోనే మొగల్రాజపురం ఇంకా [[ఉండవల్లి]]లోని గుహలు తవ్వించి తీర్చిదిద్దబడ్డాయి. తూర్పుచాళుక్యులు [[ఉండవల్లి]]లో గుహామందిరాలు, [[శివాలయాలు]] కట్టించారు. కాకతీయులు సా.శ.॥1323 వరకు వీరి పాలన జరిగింది. రెడ్డిరాజులు [[కొండపల్లి]] రాజధానిగా పరిపాలించారు. అనంతరం గజపతుల పాలనలో కృష్ణా జిల్లా ప్రాంతం వచ్చింది. ప్రస్తుత [[పమిడిముక్కల]] మండలంలోని [[కపిలేశ్వరపురం]] గజపతి రాజయిన కపిలేశ్వర గజపతి పేరున నామకరణం చేయబడింది. కపిలేశ్వర గజపతి తదుపరి వచ్చిన విద్యాధర గజపతి [[విజయవాడ]]లోని విద్యాధరపురాన్ని ఇంకా [[కొండపల్లి]] సరస్సుని నిర్మించాడు. విజయనగర సామ్రాజ్య కాలంలో శ్రీకాకుళాంధ్ర మహావిష్ణువు సన్నిధిలోనే [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|కృష్ణదేవరాయలు]] [[ఆముక్తమాల్యద]]ను రచించి అంకితమిచ్చాడు. తరువాత సా.శ.॥1512 లో [[గోల్కొండ]] వద్ద సుల్తాన్ [[కులీ కుతుబ్ షా]] సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది. [[మచిలీపట్నం]] ఓడ రేవుగా ఎగుమతి-దిగుమతులు జరిగేవి. తానీషాగా ప్రసిద్ధి చెందిన అబూ హుసేన్ షా మంత్రులయిన అక్కన్న ఇంకా మాదన్న వారి కార్యాలయాన్ని విజయవాడలో స్థాపించారు. వీరిరువురు [[కనకదుర్గ గుడి (విజయవాడ)|కనక దుర్గ]] అమ్మవారిని ఆరాధించేవారు. నేటికీ ఇంద్రకీలాద్రి కొండ దిగువన వీరు ఆరాధించిన గుహలు మనకు దర్శనమిస్తాయి. [[ఔరంగజేబు]] సామ్రాజ్యంలో భాగమయిన [[గోల్కొండ]]ను 5 నవాబులకు విభజించి ఆసఫ్ ఝా సుబేదారుగా పాలించాడు. ఆర్కాటు, కడప, కర్నూలు, రాజమండ్రి, చీకకోల్ (శ్రీకాకుళం) నవాబుల కింద పాలించబడ్డాయి. ఈ ప్రాంతం రాజమండ్రి నవాబు పరిపాలనలో వుండేది. సా.శ.॥1611 లో ఆంగ్లేయులు మచిలీపట్నం కేంద్రంగా తమ కార్యకలాపాలు జరపడం ప్రారంభమైంది. 1641 లో మద్రాసుకు తరలి వెళ్ళే వరకూ ఇది వారికి ముఖ్యపట్నంగా కొనసాగింది. ఆంగ్లేయుల తరువాత డచ్చి, [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారు మచిలీపట్నాన్ని తమ అధీనంలోకి తెచ్చుకున్నారు. 1748 లో నిజాం-ఉల్-ముల్క్ మరణంతో ఈ ప్రాంతం ఆంగ్లేయులు, ఫ్రెంచి వారి హస్తగతమయింది. 1761 లో నిజాం అలీ ఖాన్ తిరిగి గోల్కొండ నవాబు అయినపుడు [[మచిలీపట్నం]] నిజాం పట్నం, [[కొండవీడు]]లో కొంత భాగం బ్రిటిష్ వారికి కానుకగా ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత సర్కారు ప్రాంతం మొత్తం బ్రిటిష్ వారి చేతుల్లోకి వెళ్ళిపోయింది. కృష్ణా జిల్లాను ఇంతకు ముందు "మచిలీపట్నం జిల్లా" అని పిలిచేవారు. 1859లో గుంటూరు జిల్లాలోని కొన్ని తాలూకాలను ఈ జిల్లాలో కలిపి కృష్ణాజిల్లాగా పేరు మార్చారు. 1925లో కృష్ణాజిల్లాను కృష్ణా, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలుగా విభజించారు. 2022 లో కృష్ణా జిల్లాలో విజయవాడతో కలిసిన ఉత్తరభాగాన్ని [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]గా విడదీశారు. ఉత్తరంలో కొంత భాగాన్ని [[ఏలూరు జిల్లా]]లో కలిపారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == * ఉమ్మడి కృష్ణా జిల్లా [[పీఠభూమి]], తీర ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. భారతదేశ అత్యంత పర్యావరణ సంబంధిత ముఖ్యమైన చిత్తడినేలలో [[కొల్లేరు|కొల్లేరుసరస్సు]] ఒకటి ఈజిల్లాలో పాక్షికంగా ఉంది.<ref>{{Cite web |title=District Resource Atlas-Krishna District |url=https://apsac.ap.gov.in/downloads/ocr_pdfs/Krishna_final.pdf |date=2018 |website= |access-date=2019-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190718050301/https://apsac.ap.gov.in/downloads/ocr_pdfs/Krishna_final.pdf |archive-date=2019-07-18 |url-status=dead }}</ref> === నీటివనరులు === [[File:Prakasam Barrage.jpg|thumb|border|<center>కృష్ణ నది మీదుగా విజయవాడ వద్ద ప్రకాశం బారేజి</Center>|alt=]] [[దస్త్రం:Krishna Irrigation Map.jpg|thumb|ఉమ్మడి కృష్ణా జిల్లా నీటి పారుదల వ్యవస్థ|alt=]] ఉమ్మడి జిల్లాలో [[కృష్ణా నది]] ముఖ్యమయిన నది. [[బుడమేరు]], [[మున్నేరు]], [[తమ్మిలేరు]] ఇతర నదులు. కృష్ణా నది బంగాళా ఖాతంలోకి హంసలదీవి, నాచుగుంట వద్ద కలుస్తుంది. ఇవి కాక జిల్లాలో చిన్న కొండవాగులు కూడా ప్రవహిస్తాయి. ఇవి జయంతి, కట్టలేరు, ఇప్పలవాగు, ఉప్పుటేరు, తెల్లేరు, బళ్ళలేరు, ఇంకా నడిమేరు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన [[కొల్లేరు సరస్సు]]లో కొంత భాగం కృష్ణా జిల్లాలో ఉంది. నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు, కృష్ణా డెల్టా, చింతలపూడి ఎత్తిపోతల పథకం, తమ్మిలేరు, పోలవరం ముఖ్యమైన పెద్ద, మధ్య తరహా నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు. === భూమి, భూగర్భ వనరులు === ఉమ్మడి జిల్లావివరాలు: * నల్లమట్టి (57.6%), ఇసుక బంకమట్టి (22.3%) ఎర్ర బంకమట్టి (19.4%) అను మూడు రకాల నేలలు ఉన్నాయి. * సహజ వాయువు, ముడి పెట్రోల్: జిల్లా తీర ప్రాంతములో ఉన్నాయి. * ఇసుక: కృష్ణ, మున్నేరు నదుల నుండి త్రవ్వకాలు జరిపి సేకరిస్తారు. * క్రోమైటు: కొండపల్లి కొండలు, దగ్గర ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి. * వజ్రాలు: [[పరిటాల]], [[ఉస్తేపల్లి]], కొండవీటికల్లు, రామన్నపేట, సూర్యవరం, కొత్తపేట, నెమలిపురం, మాగులూరు, పుట్రేల (రాజస్థాన్ లో ముఖ్యమైనవి) మొదలైన ప్రాంతాలు. * [[ఇనుము]] ధాతువు: [[జగ్గయ్యపేట]] ప్రాంతం. * సున్నపురాయి: జగ్గయ్యపేట ప్రాంతం. * మైకా: [[తిరువూరు]] ప్రాంతం. ===ఆటవీ ప్రదేశం === ఉమ్మడి జిల్లాలో అటవీ ప్రాంతం 7.5%గా ఉంది. {{Citation needed| date=మే 2022}} == పశుపక్ష్యాదులు== ===వృక్షజాలం, జంతుజాలం === *ఉమ్మడి జిల్లాలో అడవి జిల్లా వైశాల్యంలో 9% మాత్రమే ఉంది. అయితే [[నందిగామ]], [[విజయవాడ]],[[నూజివీడు]], [[తిరువూరు]],[[గన్నవరము]], [[మచిలీపట్నం]] ప్రాంతాలలో, దివి తాలూకాలలో రక్షిత అడవి ఉంది. ఒక రకం అయిన '''పొనుకు''' (గైరోకాపస్ జాక్విని) అని పిలువబడే తేలికపాటి రకమయిన చెక్క [[కొండపల్లి]] ప్రాంతములో కనిపిస్తుంది. ఈ చెక్కను [[కొండపల్లి బొమ్మలు]] తయారీకి ఉపయోగిస్తారు. చాలా గుర్తించదగ్గ చెట్లు అయిన టెరోకార్‌పస్, టెర్‌మినాలియా, ఎనోజీస్సస్, లోగస్ట్రోయినయ్, కాజురినా లాంటివి కూడా ఉన్నాయి. *చిరుత పులులు, దుమ్ములగొండులు, అడవి పిల్లులు, నక్కలు, ఎలుగుబంట్లు, ఇతర మాంసాహార క్షీరదాల జంతుజాలం ఇక్కడ కనిపిస్తాయి. జింక, మచ్చల లేడి, సాంబార్, కృష్ణ జింక వంటి ఇతర శాకాహార జంతువులు ఈ భూభాగ అడవులలో గుర్తించవచ్చు. * జిల్లా సరిహద్దులోని [[కొల్లేరు]]సరస్సులో ఒక వలస బూడిద రంగు గల పెలికాన్ బిల్డ్ అనే ఒక రక్షిత పక్షి ఉంది. * అనేక ముర్రా జాతి గేదెలు, ఆవులు పెద్ద సంఖ్యలో ఉన్నాయి. === వాతావరణం === ఉమ్మడి జిల్లా వాతావరణ పరిస్థితులు, వేసవికాలం చాలా వేడిగా, శీతాకాలం తక్కువ వేడిగా ఉంటాయి. . [[ఏప్రిల్]] ప్రారంభ కాలం నుండి [[జూన్]] వరకు చాలా వేడిగా ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతానికి నైరుతి రుతుపవనాల ద్వారా 1028 మి.మీ. వర్షపాతం కలుగుతుంది. ==జనాభా లెక్కలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నూతన కృష్ణా జిల్లా విస్తీర్ణం 3775 చ.కి.మీ, జిల్లా జనాభా 17.35 లక్షలు.<ref name="sakshi-1"/> == రెవెన్యూ డివిజన్లు,మండలాలు== భౌగోళికంగా కృష్ణా జిల్లాను మూడు రెవెన్యూడివిజన్లగా, 26 రెవెన్యూ మండలాలుగా విభజించారు. 8 మే 2023 నాడు [[మచిలీపట్నం మండలం|మచిలీపట్నం మండలాన్ని]] విభజించి [[మచిలీపట్నం దక్షిణ మండలం]], [[మచిలీపట్నం ఉత్తర మండలం]] లను ఏర్పరిచారు. <ref name=":0">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2023-05-08|title=Revenue Department - Krishna District - Bifurcation of Machilipatnam Mandal into two Mandals i.e., Machilipatnam North Mandal and Machilipatnam South Mandal - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-515528|access-date=2026-03-15|website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.249|language=En}}</ref><ref>{{Cite web |title=Krishna district profile - AP Government - 4 April 2022 |url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3c399862d3b9d6b76c8436e924a68c45b/uploads/2022/04/2022040412.pdf}}</ref> {{Div col|colwidth=10em|rules=yes|gap=2em}} # ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజన్ ## [[ఉయ్యూరు మండలం|ఉయ్యూరు]] ## [[కంకిపాడు మండలం|కంకిపాడు]] ## [[ఘంటసాల మండలం (కృష్ణా)|ఘంటసాల]] ## [[తోట్లవల్లూరు మండలం|తోట్లవల్లూరు]] ## [[పమిడిముక్కల మండలం|పమిడిముక్కల]] ## [[పెనమలూరు మండలం|పెనమలూరు]] ## [[మొవ్వ మండలం|మొవ్వ]] # గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజన్ ## [[ఉంగుటూరు మండలం|ఉంగుటూరు]] ## [[గన్నవరం మండలం (కృష్ణా జిల్లా)|గన్నవరం]] ## [[గుడివాడ మండలం|గుడివాడ]] ## [[గుడ్లవల్లేరు మండలం|గుడ్లవల్లేరు]] ## [[నందివాడ మండలం|నందివాడ]] ## [[పామర్రు మండలం|పామర్రు]] ## [[పెదపారుపూడి మండలం|పెదపారుపూడి]] ## [[బాపులపాడు మండలం|బాపులపాడు]] # మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజన్ ## [[అవనిగడ్డ మండలం|అవనిగడ్డ]] ## [[కృత్తివెన్ను మండలం|కృత్తివెన్ను]] ## [[కోడూరు మండలం|కోడూరు]] ## [[గూడూరు మండలం|గూడూరు]] ## [[చల్లపల్లి మండలం|చల్లపల్లి]] ## [[నాగాయలంక మండలం|నాగాయలంక]] ## [[పెడన మండలం|పెడన]] ## [[బంటుమిల్లి మండలం|బంటుమిల్లి]] ## [[మచిలీపట్నం ఉత్తర మండలం|మచిలీపట్నం ఉత్తర]] ## [[మచిలీపట్నం దక్షిణ మండలం|మచిలీపట్నం దక్షిణ]] ## [[మోపిదేవి మండలం|మోపిదేవి]] {{div col end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు == * నగరం:[[మచిలీపట్నం]] *పట్టణాలు: ** [[గుడివాడ]] ** [[పెడన]] ** [[తాడిగడప]] ** [[ఉయ్యూరు]] ==రాజకీయ విభాగాలు== === లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు === * [[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] * [[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] (పాక్షికం) ===అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు=== # [[అవనిగడ్డ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అవనిగడ్డ]] # [[గన్నవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|గన్నవరం]] # [[గుడివాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గుడివాడ]] # [[పామర్రు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పామర్రు]] # [[పెడన శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెడన]] # [[పెనమలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుమలూరు (పాక్షికం)]] (మిగతా భాగం [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]) # [[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచీలీపట్నం]] == రవాణా వ్వవస్థ == ===రహదారి రవాణా సౌకర్యాలు=== *జిల్లాలోని జాతీయ రహదారులు: ** [[జాతీయ రహదారి 65 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి-65]]: [[మచిలీపట్నం]] నుండి [[పూణే|పూనే]] ** [[జాతీయ రహదారి 216 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి-216]]: [[ఒంగోలు]] నుండి [[కత్తిపూడి]] ===సరిహద్దు లోని జాతీయ రహదారులు=== సరిహద్దులో గల [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] లోని [[విజయవాడ|విజయవాడను]] కలిపే జాతీయ రహదారులు. * [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి-16]]: [[కోల్‌కత]] నుండి [[చెన్నై]] * [[జాతీయ రహదారి 30 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి-30]]: [[జగదల్‌పుర్|జగదల్‌పూర్]] నుండి [[విజయవాడ]] ===రైలు రవాణా సౌకర్యాలు=== * [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] లోని, విజయవాడ వద్ద రైల్వే స్టేషను [[భారతదేశం]]లో 2 వ రద్దీగా ఉండే జంక్షన్ ఉంది. 200 కంటే ఎక్కువ రైళ్లు ఈ రైల్వే స్టేషను ద్వారా (పాస్) ప్రయాణించడము, రైల్వే స్టేషను వద్ద రైలు ఆగిపోవడము లేదా (ప్రారంభము) బయలుదేరడము కాని జరుగుతుంది. ===విమాన రవాణా సౌకర్యాలు=== *దగ్గరలోని విమానాశ్రయం:[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] లోని, [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విజయవాడ]] === గృహోపకరణ సూచికలు === * 2007–2008 సంవత్సరములో ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ పాప్యులేషన్ సంస్థ వారు జిల్లా అంతటా 1229 గృహాలు 34 గ్రామాలలో ఇంటర్వ్యూ జరిపారు.<ref name='dlhs'>{{Cite book | url = http://www.rchiips.org/pdf/rch3/report/AP.pdf | title = District Level Household and Facility Survey (DLHS-3), 2007-08: India. Andhra Prades | accessdate = 2011-10-03 | year = 2010 | format = PDF | publisher = International Institute for Population Sciences and Ministry of Health and Family Welfare (India) | archive-date = 2012-04-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120417122553/http://www.rchiips.org/pdf/rch3/report/AP.pdf | url-status = dead }}</ref> వారు 94.7% విద్యుత్, 93,4% నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం, 60.3% టాయిలెట్ సౌకర్యాలు, 45.5 (శాశ్వత) నివాస గృహాసౌకర్యాలు ఉన్నట్లు కనుగొన్నారు.<ref name='dlhs'/> 20.6% మంది స్త్రీలు అధికారక వయస్సు 18 సం.లు నిండక ముందే వివాహము చేసుకున్నారు.<ref name='age'>{{Cite web |url=http://india.gov.in/howdo/howdoi.php?service=3 | title = How Do I? : Obtain Marriage Certificate | accessdate = 2011-10-03 | year = 2005 | publisher = National Portal Content Management Team, National Informatics Centre | quote = To be eligible for marriage, the minimum age limit is 21 for males and 18 for females.}}</ref> * ఇంటర్వ్యూ నిర్వహించిన వారిలో 76,9% ఒక దారిద్ర్య రేఖకు దిగువన ఉన్నవారు ఉన్నారు. ==పరిశ్రమలు== [[ఉయ్యూరు]] వద్ద ఉన్న కెసీపి చక్కెర కర్మాగారం భారతదేశంలోని అతిపెద్ద చక్కెర కర్మాగారములలో ఒకటి. మచిలీపట్నం వద్ద బంగారం-లేపనం ఆభరణాలు (గిల్టు నగలు) పరిశ్రమలున్నాయి. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని అతి పురాతన ఓడరేవు [[మచిలీపట్నం|మచిలీపట్నంలో]] ఉంది. సిమెంటు ఫ్యాక్టరీలు కూడా ఉన్నాయి. ప్రసిద్ధి చెందిన సాంప్రదాయిక నృత్యరీతియైన [[కూచిపూడి (నృత్యము)|కూచిపూడి నృత్యం]] జిల్లాలోని [[కూచిపూడి (మొవ్వ మండలం)|కూచిపూడి]] గ్రామంలో పుట్టింది. == సంస్కృతి == * ప్రపంచ ప్రసిద్ధ [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] నృత్య రూపం ఈ జిల్లాలో నుండి ఉద్భవించింది. * ఈ జిల్లా వాసులు మాట్లాడే తెలుగు యాసను తెలుగు భాషయొక్క సహజరూపమని భావించబడుతుంది.{{Citation needed|date=మే 2022}} == విద్యాసంస్థలు == # [[కృష్ణా విశ్వవిద్యాలయం]] - [[మచిలీపట్నం]]. # [[ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాల, మచిలీపట్నం]] ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== === చారిత్రక స్థలాలు === * [[మచిలీపట్నం]] === ఆధ్యాత్మిక స్థలాలు === * మొవ్వ గోపాల స్వామి ఆలయం, [[మొవ్వ]]: ఈ ఊరి స్థల పురాణము ప్రకారం మౌద్గల్య మహర్షి చేత ఇసుకతో ఇచటి మువ్వ గోపాల స్వామి విగ్రహం తయారుచేయబడెను. ఆ విగ్రహం ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉండటం విశేషం. * [[ఆంధ్ర విష్ణు|శ్రీకాకుళాంధ్ర మహావిష్ణు దేవస్థానం]], [[శ్రీకాకుళం (ఘంటసాల)|శ్రీకాకుళం]] గ్రామం: ఈ ఆలయ ప్రధానదైవం "శ్రీమహావిష్ణువు". ఈ స్వామి ఆంధ్ర వల్లభుడు, ఆంధ్ర నాయకుడు, శ్రీకాకుళ ఆంధ్ర మహావిష్ణువు, ఇంకా మరెన్నో పేర్లతో భక్తుల పూజలందుకుంటున్నాడు. కలియుగంలో పాపభారం తగ్గించేందుకు ఈ స్వామి ఆవిర్భవించాడని భక్తుల విశ్వాసం. * శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామివారి ఆలయం,[[మోపిదేవి]] * శ్రీ లక్ష్మి గాయత్రీ దేవి ఆలయం, [[తేలప్రోలు]] == క్రీడలు == * ఈ జిల్లాలో కబాడీ ఆట అత్యంత ప్రజాదరణ ఉన్న క్రీడతో పాటు క్రికెట్, వాలీబాల్, టెన్నిస్ ఆటలు ప్రాముఖ్యమైనవి. విజయవాడ లోని ఇందిరా గాంధీ మున్సిపల్ స్టేడియం నందు, భారతదేశం యొక్క అంతర్జాతీయ వన్డే క్రికెట్ మ్యాచ్లు జరుగుతాయి. హాకీ క్రీడాకారుడు బలరాం ఈ జిల్లాకు చెందినవారు. == ప్రముఖ వ్యక్తులు== జిల్లాకు చెందిన చాల మంది వివిధ రంగాలలో పేరుగడించారు. వారిలో కొందరు: [[సిద్ధేంద్ర యోగి]], [[క్షేత్రయ్య]], [[విశ్వనాథ సత్యనారాయణ]], [[గుడిపాటి వెంకట చలం|గుడిపాటి వేంకటచలం]], [[వేటూరి సుందరరామమూర్తి]], [[వెంపటి చినసత్యం]], [[మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ]], [[పింగళి వెంకయ్య]], [[ముట్నూరి కృష్ణారావు]],[[కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు]], [[గోపరాజు రామచంద్రరావు]], [[పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య]], [[భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య]], [[సి.కె.నాయుడు|సి. కె. నాయుడు]], [[రఘుపతి వెంకయ్య నాయుడు]], [[ఎస్. వి. రంగారావు]], [[సావిత్రి (నటి)|సావిత్రి]], [[నందమూరి తారకరామారావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]], [[ఘంటసాల వేంకటేశ్వరరావు]], [[రాజేంద్రప్రసాద్]], [[శోభన్ బాబు]], [[చంద్రమోహన్]], [[మండలి వెంకటకృష్ణారావు]], ==ఇవీ చూడండి== * [[కృష్ణా జిల్లా కథా రచయితలు]] * [[అమరావతి మెట్రోపాలిటన్ రీజియన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ]] * [[కృష్ణా జిల్లా గ్రామాల జాబితా]] == మూలాలు == {{reflist}} ==బయటి లింకులు== {{commons category|Krishna district}} * {{Cite web |title=Welcome to Zilla parishad Krishna |url=http://www.zpkrishna.com/ |access-date=2019-09-14 |archive-date=2011-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301051911/http://www.zpkrishna.com/ |url-status=bot: unknown }} {{Geographic location |Centre = ఆంధ్ర ప్రదేశ్ |North = [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]]<br/> [[ఏలూరు జిల్లా]] |Northwest = |Northeast = |East = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] <br/>[[బంగాళాఖాతం]] |Southeast = |South = [[బంగాళాఖాతం]] |Southwest = |West =[[గుంటూరు జిల్లా]] <br/>[[బాపట్ల జిల్లా]] }} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} {{కృష్ణా జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}} [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] cswxwbelpkrs23ben1wwgsvzfv4fozc 0 4848 4991340 4990938 2026-10-29T14:58:37Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991340 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} {{ఇతరప్రాంతాలు}} '''మర్రిపాడు మండలం''',[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==మండల జనాభా == 2001 భారతజనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 39,129 - అందులో పురుషులు 19,638 - స్త్రీలు 19,491. అక్షరాస్యత శాతం మొత్తం 55.93% - పురుషులు అక్షరాస్యత శాతం 69.97% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత శాతం 41.83% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అల్లంపాడు (మర్రిపాడు)|అల్లంపాడు]] # [[భీమవరం (మర్రిపాడు)|భీమవరం]] # [[బ్రాహ్మణపల్లె (మర్రిపాడు)|బ్రాహ్మణపల్లె]] # [[బుదవాడ (మర్రిపాడు మండలం)|బుదవాడ]] # [[చాబోలు]] # [[చిలకపాడు (మర్రిపాడు)|చిలకపాడు]] # [[చినమాచనూరు]] # [[చుంచులూరు]] # [[ధర్మారావు చెరువుపల్లె]] # [[ఇర్లపాడు]] # [[కదిరినేనిపల్లె]] # [[కంపసముద్రం (మర్రిపాడు)|కంపసముద్రం]] # [[నాగరాజపాడు]] # [[నాగినేనిగుంట]] # [[నందవరం (మర్రిపాడు)|నందవరం]] # [[నెర్ధనంపాడు]] # [[పడమటినాయుడుపల్లె]] # [[పల్లవోలు (మర్రిపాడు)|పల్లవోలు]] # [[పెగళ్లపాడు]] # [[పొంగూరు]] # [[సింగనపల్లె (మర్రిపాడు)|సింగనపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[కృష్ణాపురం (మర్రిపాడు)|కృష్ణాపురం]] * [[శెట్టిసముద్రం (మర్రిపాడు)|శెట్టిసముద్రం]] * [[మర్రిపాడు (మర్రిపాడు)|మర్రిపాడు]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా మండలాలు}} lpcsmkz9d5v9p6ul7jqnfkwgxyczcgf 4 4875 4991529 4352676 2026-10-30T02:58:00Z Muralikrishna m 106628 4991529 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Sardar patel (cropped).jpg|right|80px]] * [[2014]] : [[జాతీయ ఐక్యతా దినోత్సవం]] * [[1875]] : భారత దేశపు ఉక్కు మనిషి గా పేరుగాంచిన [[సర్దార్ పటేల్|సర్దార్ వల్లభ్‌భాయి పటేల్]] జననం (మ.1950). (చిత్రంలో) * [[1895]] : భారత టెస్ట్ క్రికెట్ జట్టు తొలి కెప్టెన్ [[సి.కె.నాయుడు]] జననం (మ.1967). * [[1925]] : తెలుగు సినిమా దర్శకుడు [[కొల్లి ప్రత్యగాత్మ]] జననం (మ.2001). * [[1937]] : ప్రముఖ రచయిత [[నరిశెట్టి ఇన్నయ్య]] జననం. * [[1975]] : భారతీయ సంగీత కారుడు, ఖ్యాతిగడించిన బాలీవుడ్ సంగీత దర్శకుడు [[సచిన్ దేవ్ బర్మన్]] మరణం (జ.1906). * [[1984]] : భారత ప్రధాని [[ఇందిరా గాంధీ]] మరణం (జ.1917). * [[1990]] : కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసురాలు, దక్షిణ భారత చలనచిత్రరంగంలో ప్రముఖ నేపథ్యగాయని [[ఎం. ఎల్. వసంతకుమారి]] మరణం (జ.1928). * [[2004]] : ప్రసిద్ధిచెందిన తెలుగు రచయిత [[కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు]] మరణం (జ.1935). * [[2008]] : అతి ప్రాచీన దేశ భాషలలో [[సంస్కృతం]], [[తమిళ భాష|తమిళం]]లతో పాటు [[తెలుగు|తెలుగు భాష]]ను భారత ప్రభుత్వం చేర్చింది. * [[2005]] : మళయాళ సినిమాలో ప్రప్రథమ నేపథ్యగాయని [[పి.లీల]] మరణం (జ.1934). <noinclude>[[వర్గం:చరిత్రలో ఈ రోజు]]</noinclude> qqo5m1oxekx7s2k2mm0bjqdgzf3ef2o 0 8226 4991521 4989574 2026-10-30T02:22:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991521 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|కొత్తపల్లె}} '''కొత్తపల్లి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[కాకినాడ జిల్లా]]కు చెందిన [[మండలం]].<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> {{Infobox India AP Mandal}} ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలపరిధిలో జనాభా మొత్తం 82,788 మంది ఉండగా, వారిలో-పురుషులు 41,466 కాగా,- స్త్రీలు 41,322 మంది ఉన్నారు. ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[ఇసుకపల్లి]] #[[నాగులపల్లి (కొత్తపల్లె)|నాగులపల్లి]] #[[రమణక్కపేట (కొత్తపల్లె)|రమణక్కపేట]] #[[పొన్నాడ (కొత్తపల్లె)|పొన్నాడ]] #[[ములపేట]] #[[అమరవల్లి]] #[[యెండపల్లి (కొత్తపల్లె)|యెండపల్లి]] #[[వకతిప్ప|వాకతిప్ప]] #[[కొందెవరం]] #[[గొర్స]] #[[కొమరగిరి (కొత్తపల్లె)|కొమరగిరి]] #[[కుతుకుదుమిల్లి]] #[[కొత్తపల్లి (కొత్తపల్లె మండలం)|కొత్తపల్లి]] #[[అమినబద (కొత్తపల్లె)|అమినబద]] #[[ఉప్పాడ]] #[[సుబ్బంపేట]] ==మూలాలు== {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కాకినాడ జిల్లా మండలాలు}} {{మొలక-గ్రామం}} p79iua7m2tx5axrt2si51yxp6trv6sx 0 8548 4991634 4989373 2026-10-30T07:59:15Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991634 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''[[రాయదుర్గం]] మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్టం]]లోని [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలం లోని పట్టణాలు == [[రాయదుర్గం (m)]] : రాయదుర్గం [[కర్ణాటక రాష్ట్రం|కర్ణాటక రాష్ట్ర]] సరిహద్దు నుండి 7 కి.మీ. [[దూరం|దూరంలో]] ఉంది. కర్ణాటక లోని [[బళ్ళారి|బళ్ళారికి]] 50 కి.మీ దూరంలో ఉంది. మరో వైపు 12 కి.మీ దూరంలో మొలకాళ్మారు (కర్ణాటక) అనబడే పట్టణం, ఇంకో వైపు [[కళ్యాణదుర్గం]] 40 కి.మీ దూరంలో ఉన్నాయి. ఇది [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర రాజుల]] 3వ రాజధాని. ఇక్కడ 15వ శతాబ్ద వైభవం ఈ పట్టణంలో కనిపిస్తుంది. ఇక్కడ చాలా ఆలయాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ తిరుమలలోని [[వేంకటేశ్వరుడు|వేంకటేశ్వరస్వామి]] ఆలయాన్ని పోలిన ఆలయ శిథిలాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి దేవాలయ శిఖరాన్ని లోహాలతో కాక చందనంతో తయారు చేసారు. ఈ ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించక వదిలేయడంతో ప్రస్తుతం అవశేషాలు మాత్రం మిగిలాయి. ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[మెచ్చిరి]] # [[మల్లాపురం (రాయదుర్గం మండలం)|మల్లాపురం]] # [[చదం]] # [[బొందనకల్లు]] # [[గ్రామదట్ల]] # [[డి.కొండాపురం]] # [[వడ్రహొన్నూరు]] # [[కొంతానపల్లి]] # [[ఉడేగోళం (రాయదుర్గం మండలం)|74 ఊడేగోళం]] # [[బాగినాయకన హళ్లి]] # [[ఆవులదట్ల]] # [[నాగిరెడ్డిపల్లి (రాయదుర్గం మండలం)|నాగిరెడ్డిపల్లి]] # [[వేపరాళ్ల]] #[[జుంజురంపల్లి]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === *[[రేకులకుంట]] *[[పల్లేపల్లి]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} {{అనంతపురం జిల్లా మండలాలు}} bj67bx71bi7bbcjgp5m5p1qvidhh3zn 0 8568 4991464 4990975 2026-10-29T20:43:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991464 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ముదిగుబ్బమండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోనే విస్తీర్నం దృష్ఠా అతి పెద్ద మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ఇది [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]కు చెందిన మండలం. పిన్ కోడ్: 515511. పూర్వం ఇది [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైయస్ఆర్ జిల్లాలో]] ఉండేది. ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కోటిరెడ్డిపల్లి]] # [[చిన్నకొట్ల]] # [[బూదనాంపల్లి]] # [[కొడవండ్లపల్లి]] # [[మర్తాడు (ముదిగుబ్బ మండలం)|మర్తాడు]] # [[ఎస్.బండ్లపల్లి]] # [[గాండ్లవాండ్లపల్లి]] # [[బ్రహ్మదేవరమర్రి]] # [[పెద్దచిగుళ్లరేవు]] # [[ఉప్పలపాడు (ముదిగుబ్బ మండలం)|ఉప్పలపాడు]] # [[ముక్తాపురం (ముదిగుబ్బ మండలం)|ముక్తాపురం]] # [[జొన్నలకొత్తపల్లి]] # [[సంకేపల్లి]] # [[యస్.బ్రాహ్మణపల్లి]] # [[దొరిగల్లు]] # [[తిమ్మనాయనిపాలెం]] # [[గుంజేపల్లి]] # [[మంగలమడక]] # [[నక్కలగుట్టపల్లి]] # [[నాగారెడ్డిపల్లె]] # [[మలకవేముల]] # [[సానేవారిపల్లి]] # [[దేవరగుడిపల్లి (ముదిగుబ్బ మండలం)|దేవరగుడిపల్లి]] # [[ఎల్లారెడ్డిపల్లి]] # [[మల్లేపల్లి (ముదిగుబ్బ మండలం)|మల్లేపల్లి]] # [[తప్పేటవారిపల్లి]] # [[కొండగట్టుపల్లి]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు}}<br /> iqhm2japcpz18457kpr977pix1fbo59 0 9282 4991460 4989442 2026-10-29T20:07:09Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991460 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ముంచింగి‌పుట్టు మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4841-munchingi-puttu-visakhapatnam-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Munchingi Puttu Mandal of Visakhapatnam, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-07-26}}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలం కోడ్: 4841.ఈ మండలంలో 325 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/04841.html|title=Munchingi Puttu Mandal Villages, Visakhapatnam, Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-07-26}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 47,418 - పురుషులు 22,937 - స్త్రీలు 24,481 ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[అంట్లవాడ]] # [[అంతబొంగు]] # [[అత్తికలు]] # [[అదర్లది]] # [[అదలపుత్తు]] # [[అంబపద]] # [[అమలగుద]] # [[అరబీరు]] # [[అర్లోయిపుత్తు]] # [[అలబీరు]] # [[అల్లంగిపద]] # [[అసురద]] # [[ఇల్లొయిపొలం]] # [[ఒంటిపుట్టు]] # [[కంగుపుత్తు]] # [[కంగు వీధి]] # [[కంతవరం]] # [[కదంజొల]] # [[కదీంబీరు]] # [[కదుతుల]] # [[కమ్మరిగుంట]] # [[కమ్మరిగుద]] # [[కమ్మరిగొయ్యి]] # [[కరబయలు]] # [[కరిమికిపుత్తు]] # [[కర్లపొదరు]] # [[కించై పుత్తు]] # [[కించైపుత్తు]] # [[కించొల్ద]] # [[కిముదుపుత్తు]] # [[కిమ్మలమామిడి]] # [[కిర్రంబొ]] # [[కిలగద]] # [[కిలుమంగి]] # [[కుజభంగి]] # [[కుంతుద]] # [[కుంబి గుద]] # [[కుంబ్రి పద]] # [[కుమద]] # [[కుమ్మరిపుట్టు-1]] # [[కుమ్మరిపుట్టు-2]] # [[కుమ్మరిపుట్టు-3]] # [[కుయిలొంగి]] # [[కులబీరు-1]] # [[కులబీరు-2]] # [[కుసుమపుత్తు]] # [[కూరైపుత్తు]] # [[కెందుగుద]] # [[కెందుపుత్తు]] # [[కే.కొత్తూరు]] # [[కొండగబులు]] # [[కొండపద]] # [[కొత్తపుత్తు]] # [[కొత్తలబయలు]] # [[కొత్తూరు (ముంచంగిపుట్టు)|కొత్తూరు]] # [[కొదపుట్టు-1]] # [[కొదపుట్టు-2|కొదపుత్తు-2]] # [[కొదంపుత్తు]] # [[కొంద్రంగివలస]] # [[కొమ్మలకొండ]] # [[కొసంపుత్తు]] # [[గజ్జలబండ]] # [[గట్టుమలద]] # [[గత్టూరూమండ]] # [[గదెలపుత్తు]] # [[గదెల బురుగు]] # [[గద్దిబండ (ముంచంగిపుట్టు)|గద్దిబండ]] # [[గన్నెద]] # [[గన్నెలపుత్తు]] # [[గర్రం]] # [[గర్రివాడ]] # [[గలగండ]] # [[గిద్దల పుత్తు]] # [[గిద్దలమామిడి]] # [[గిద్దులపుత్తు]] # [[గుదమలిపుత్తు]] # [[గున్నచెలమ]] # [[గున్నలమామిడి]] # [[గుమ్మ (ముంచంగిపుట్టు)|గుమ్మ]] # [[గుమ్మసిరగంపుత్తు]] # [[గెదెలబండ]] # [[గొదుగులపుత్తు]] # [[గొద్దిపుట్టు-1|గొద్దిపుత్తు-1]] # [[గొద్దిపుట్టు-2]] # [[గొబ్బురుపాడు]] # [[గొర్రెలమెత్త]] # [[గొల్లిపుత్తు]] # [[చంపపుత్తు]] # [[చింతమ్మింగుల]] # [[చినముక్కిపుత్తు]] # [[చినసరియపల్లి]] # [[చినసింధిపుత్తు]] # [[చిప్పపుత్తు]] # [[చిల్లిపుత్తు]] # [[చీదిపుత్తు]] # [[చీపురుగొంది]] # [[చుత్తుగొంది]] # [[చెకుచింత]] # [[చెరువు పకల]] # [[చెరువు వీధి]] # [[జంగం పుత్తు]] # [[జంగంసరియ]] # [[జదిపుత్తు]] # [[జప్పరు]] # [[జబద]] # [[జర్జుల]] # [[జర్రిపద]] # [[జర్రిపద-2 (ముంచంగిపుట్టు)|జర్రిపద-2]] # [[జలరిపొదరు]] # [[జొలపుత్తు]] # [[జోడిగుడ]] # [[తంకపుత్తు]] # [[తంగుల]] # [[తదిపుత్తు]] # [[తద్దపల్లి]] # [[తమరపల్లి (ముంచంగిపుట్టు)|తమరపల్లి]] # [[తరిగెద]] # [[తర్లగుద]] # [[తలబిరద]] # [[తలబుతొత]] # [[తలింబ]] # [[తిక్కరపద]] # [[తుంగి కోట]] # [[తుదుమురై]] # [[తుములపనస]] # [[తుస్సపల్లి]] # [[తెనెలమామిడి]] # [[తొతగొందిపుత్తు]] # [[తొంతపుత్తు]] # [[దదిపుత్తు]] # [[దనబందు]] # [[దబుగుద]] #[[దబుగూడ-2 (ముంచంగిపుట్టు)|దబుగూడ-2]] # [[దరెలి]] # [[దసరిపుత్తు]] # [[దసరిపుత్తు-2 (ముంచంగిపుట్టు)|దసరిపుత్తు-2 ]] # [[దిగకుమద]] # [[దిమిసమిల్లి]] # [[దీంబుగుద]] # [[దుముకులది]] # [[దుముదుగుద]] # [[దులిపుత్తు]] # [[దెంగం]] # [[దెగలపుత్తు]] # [[దొకిరిపుత్తు]] # [[దొనిపుత్తు]] # [[దొమలిపుత్తు]] # [[దొరగుద]] # [[దొరగూడ]] # [[దొరగూడ-2 (ముంచంగిపుట్టు)|దొరగూడ-2 ]] # [[దొల్లిపుత్తు]] # [[ధరపల్లి]] # [[నందిమెత్త]] # [[నర్సిపుత్తు]] # [[నిత్త పుత్తు]] # [[పదలపుత్తు-2 (ముంచంగిపుట్టు)|పదలపుత్తు-2]] # [[పదలపుత్తు (ముంచంగిపుట్టు)|పదలపుత్తు]] # [[పనస (గ్రామం)-2|పనస - 2]] # [[పనస (గ్రామం)|పనస]] # [[పనసపుత్తు]] # [[పరతపుత్తు]] # [[పిట్టగ్రుడ్లు]] # [[పిత్తగెద్ద]] # [[పుచ్చెలి]] # [[పులిజలమ]] # [[పూలబండ (ముంచంగిపుట్టు)|పూలబండ]] # [[పెతుమలిపుత్తు]] # [[పెద గూడ]] # [[పెదతమ్మినగుల]] # [[పెదపాడు (ముంచంగిపుట్టు)|పెదపాడు]] # [[పెదసింధిపుత్తు]] # [[పెద్దపుత్తు (ముంచంగిపుట్టు)|పెద్దపుత్తు]] # [[పెద్దపుత్తు (ముంచంగిపుట్టు)|పెద్దపుత్తు]] # [[పెద్దపెతు]] # [[పొటూరుఆజుపుత్తు]] # [[పొదపుత్తు]] # [[పొలిపుత్తు]] # [[బకుబెద]] # [[బంగరు పుత్తు]] # [[బంగరుమెత్త]] # [[బంగురుపల్లి]] # [[బదిపుత్తు]] # [[బపనపుత్తు]] # [[బబుసల]] # [[బరద]] # [[బర్లద]] # [[బలద]] # [[బలియగుద]] # [[బిర్రిగూడ]] # [[బీత]] # [[బీదుచంప]] # [[బుంగపుత్తు]] # [[బుద్దపనస]] # [[బురదగుంట]] # [[బురుగుమెత్త]] # [[బురుసింధిపుత్తు]] # [[బుర్రంగుల]] # [[బూసిపుత్తు]] # [[బొక్కెరపుత్తు]] # [[బొండపుత్తు (ముంచంగిపుట్టు)|బొండపుత్తు]] # [[బొదిపుత్తు]] # [[బొదిలిగుద]] # [[బొద్దగొంది]] # [[బొద్దపాడు (ముంచంగిపుట్టు)|బొద్దపాడు]] # [[బొద్దపుట్టు (ముంచంగిపుట్టు)|బొద్దపుట్టు]] # [[బొంద్రుగుద]] # [[బొనంగిపుత్తు]] # [[బొరగం]] # [[బొర్రమామిడి (ముంచంగిపుట్టు)|బొర్రమామిడి]] # [[భల్లుగూడ]] # [[భిమిది]] # [[మకవరం]] # [[మంగలిపుత్తు]] # [[మంచమ్రై]] # [[మచ్చయపురం]] # [[మజ్జిగుద]] # [[మత్తంపుత్తు]] # [[మత్తిగుద]] # [[మందిభ (ముంచంగిపుట్టు)|మందిభ]] # [[మద్దులబండ (ముంచంగిపుట్టు)|మద్దులబండ]] # [[మర్రిపుత్తు]] # [[మర్రిపుత్తు-2 (ముంచంగిపుట్టు)|మర్రిపుత్తు-2]] # [[మలకరిపుత్తు]] # [[మలగుమ్మి]] # [[మలుగురై]] # [[మల్లిపొదరు]] # [[మల్లిముండ]] # [[మల్లుదుపుత్తు]] # [[మినుములపుత్తు]] # [[ముక్కిపుత్తు-2 (ముంచంగిపుట్టు)|ముక్కిపుత్తు-2 ]] # [[ముక్కిపుత్తు (ముంచంగిపుట్టు)|ముక్కిపుత్తు]] # [[ముంచింగిపుత్తు]] # [[మురలిపుత్తు]] # [[మురుగు చెరువు]] # [[ములపుత్తు]] # [[మెత్తగుద]] # [[మెరకచింత (ముంచంగిపుట్టు)|మెరకచింత]] # [[మెహ్బ]] # [[మొక్కపుట్టు-1|మొక్కపుట్టు -1]] # [[మొక్కపుట్టు-2]] # [[మొక్కపుట్టు-3 (ముంచంగిపుట్టు)|మొక్కపుట్టు-3]] # [[మొంజపుత్తు]] # [[మొంజుగుద]] # [[మొందిగుమ్మ]] # [[యెదుకొండలబంద]] # [[యెనుగురై]] # [[రకసిరై]] # [[రంగబయలు]] # [[రంగిని కొండ]] # [[రంగినిగుద]] # [[రంగిలిసింగి (ముంచంగిపుట్టు)|రంగిలిసింగి]] # [[రతులపుత్తు]] # [[రములు]] # [[రవిలబెద]] # [[రైపల్లి (ముంచంగిపుట్టు)|రైపల్లి]] # [[లక్ష్మిపురం (ముంచంగిపుట్టు)|లక్ష్మిపురం]] # [[లంగ్బపొదరు]] # [[లబదపుత్తు]] # [[లబ్బురు]] # [[లుక్కురు]] # [[లుంగపుత్తు]] # [[వద్దిపుత్తు]] # [[వంద్రంగుల (ముంచంగిపుట్టు)|వంద్రంగుల]] # [[వద్లంపుత్తు]] # [[వంద్లంపుత్తు]] # [[వనభసింగి]] # [[వనుగుపుత్తు]] # [[వనుగుమ్మ]] # [[వలజంగి]] # [[వల్లయిబీరు]] # [[వుప్పచెరువు]] # [[వురికిగుమ్మి]] # [[వెత్చంగి]] # [[వెత్చంగి పుత్తు]] # [[సంకిదిగొంది]] # [[సంగద]] # [[సంగంవలస (ముంచంగిపుట్టు)|సంగంవలస]] # [[సగినిపుత్తు]] # [[సగ్గులు]] # [[సంతవీధి-2 (ముంచంగిపుట్టు)|సంతవీధి]] # [[సంతవీధి-2 (ముంచంగిపుట్టు)|సంతవీధి-2 ]] # [[సరధి]] # [[సరభ పుత్తు]] # [[సరసంగి]] # [[సరియపల్లి (ముంచంగిపుట్టు)|సరియపల్లి]] # [[సరియపుత్తు]] # [[సింధిపుత్తు]] # [[సిరగంపుత్తు-2 (ముంచంగిపుట్టు)|సిరగంపుత్తు-2]] # [[సిరగంపుత్తు-3 (ముంచంగిపుట్టు)|సిరగంపుత్తు-3]] # [[సిరగంపుత్తు (ముంచంగిపుట్టు)|సిరగంపుత్తు-1]] # [[సిర్లిమెత్త]] # [[సుజనకోట]] # [[సుజనకోటపేట]] # [[సుత్తిగుద]] # [[సున్నపు కోట]] # [[సుర్తనిపుత్తు]] # [[సెబుగుద]] # [[సెల్లుం]] # [[సైలంపుత్తు]] # [[సొజ్జవాడ]] # [[సొలగం పుత్తు]] # [[సొలగంపుత్తు]] # [[హంసబండ]] {{Div end}} == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా మండలాలు}} srnjo2leokprhl73ajkgat6zzi3q21f 0 12043 4991525 4599343 2026-10-30T02:29:36Z Muralikrishna m 106628 4991525 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = కరుణించిన కనకదుర్గ | year = 1992| image =Karuninchina kanakadurga movie poster.jpg| language = తెలుగు| director = [[బి.విఠలాచార్య]]| }} కరుణించిన కనకదుర్గ 1992లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. జగపతి మూవీ క్రియేషన్స్ పతాకం కింద [[చలసాని వెంకటేశ్వరరావు]] నిర్మించిన ఈ సినిమాకు బి.విఠలాచార్య దర్శకత్వం వహించాదు. ఈ సినిమాకు చలసాని మురళీకృష్ణ సమర్పించగా, రాజ్ కోటి సంగీతాన్నందించాడు.<ref>{{Cite web|title=Karuninchina Kanakadurga (1992)|url=https://indiancine.ma/AGWU|access-date=2024-06-21|website=Indiancine.ma}}</ref> == తారాగణం == * శ్రీనివాస్ * యమున * కె.ఆర్.విజయ * కోట శ్రీనివాసరావు * ఎం.బాలయ్య * జె.వి.సోమయాజులు * రమణమూర్తి * బాలాజీ * సారధి * కె. కె. శర్మ * జీవా * రాధాకృష్ణమూర్తి * పుల్లారావు * మానిక్ * డిస్కో శాంతి * జయరేఖ * బేబీ స్వర్ణలత * వి.భద్రకాళి * నిర్మలమ్మ == సాంకేతిక వర్గం == * స్క్రీన్ ప్లే, దర్శకత్వం: బి.విఠలాచార్య * సంగీతం: రాజ్, కోటి * కధ: [[పరుచూరి లల్లాదేవి]] * మాటలు: సత్యానంద్ * పాటలు: [[భువనచంద్ర]], జి.కె.మూర్తి * నేపథ్య గానం: ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, వి.రామకృష్ణ, వాణి జయరాం, కె.ఎస్.చిత్ర, ఎస్.పి.శైలజ, మాల్గాడి శుభ * అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్: రామకృష్ణ * అసోసియేట్ డైరెక్టర్: టి.సాయి ఫణీంద్ర * మేకప్: ఎ.సుబ్బారావు * ఫైట్స్: విక్కీ * నృత్యం: శివకుమార్ * కళ: వి.ఇ.శ్రీనివాసరావు * కూర్పు: ఆర్.రాజశేఖర్ * ఫోటోగ్రఫీ: ఎం.కన్నప్ప * నిర్మాత: చలసాని వెంకటేశ్వరరావు * నిర్మాణ సంస్థ: జగపతి మూవీ క్రియేషన్స్ * విడుదల:1992 * * == పాటల జాబితా == # నెలరాజా నెలారాజా ముద్దుపెట్టకుంటే లేదు, రచన: భువనచంద్ర, గానం.ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.ఎస్.చిత్ర # చిన్నాలాలీ ముద్దులకన్నాలాలీ చిరునవ్వులతో, రచన: జి.కె.మూర్తి, గానం.వాణి జయరాం # హవ్వారే హవ్వా అందాల గువ్వా , రచన: భువనచంద్ర, గానం.మల్గాడి శుభ # కడలేని కష్టాల కడలిలో సుడులలో, రచన: భువనచంద్ర, గానం.వి.రామకృష్ణ, కె.ఎస్.చిత్ర # చతుర్భుజె చంద్రకళ వతంతే, రచన: జి.కె.మూర్తి, గానం.వి.రామకృష్ణ # పాహి భవానీ నమో వజ్రపాణి, రచన: జి.కె.మూర్తి, గానం.వి.రామకృష్ణ # వినుడీ వినుడీ దీనుల వింతగాథ,రచన: జి.కె.మూర్తి, గానం.ఎస్.పి.శైలజ కోరస్ . == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లంకెలు == * {{IMDb title|id=tt1505876}} * https://www.youtube.com/watch?v=5m7B11VLWV0 eaalv61q2qedgjosq8tmddup3ogdgaz 0 17360 4991230 4989421 2026-10-29T13:02:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991230 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మదనపల్లె మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[అన్నమయ్య జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల జనాభా == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మదనపల్లె మండల మొత్తం జనాభా 233,182. వీరిలో 117,320 మంది పురుషులు కాగా, 115,862 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మొత్తం 57,057 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి 988.మొత్తం జనాభాలో 77.3% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా, 22.7% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత 78.6% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 64.5%. పట్టణ ప్రాంతాల సెక్స్ నిష్పత్తి 987 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాలు 991 గా ఉన్నాయి. 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 24235, ఇది మొత్తం జనాభాలో 10%. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 12600 మంది మగ పిల్లలు ఉండగా, 11635 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 923, ఇది మదనపల్లె మండల సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి (988) కన్నా తక్కువ. మొత్తం అక్షరాస్యత 75.41%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 73.66% కాగా స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 61.4%గా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/madanapalle-mandal-chittoor-andhra-pradesh-5392|title=Madanapalle Mandal Population, Religion, Caste Chittoor district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2021-04-13|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413052717/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/madanapalle-mandal-chittoor-andhra-pradesh-5392|url-status=dead}}</ref> ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కోళ్లబైలు (గ్రామీణ)|కోళ్లబైలు]] # [[పొన్నేటిపాలెం (గ్రామీణ)|పొన్నేటిపాలెం]] # [[వేంపల్లె (మదనపల్లె)|వేంపల్లె]] # [[మాలెపాడు (మదనపల్లె)|మాలెపాడు]] # [[తేనీగలవారిపల్లె]] # [[పెంచుపాడు]] # [[మదనపల్లె (గ్రామీణ)|మదనపల్లె]] # [[కొత్తవారిపల్లె]] # [[చిన్నతిప్పసముద్రం]] # [[కాశిరావుపేట]] # [[పోతపాలు]] # [[మొలకలదిన్నె]] # [[వలసపల్లె (మదనపల్లె)|వలసపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామం === * [[అంకిసెట్టిపల్లె]] * [[చిప్పిలి]] ** నాయనవారిపల్లి *** చిట్టి అన్నవరం [[:en:Chitti Annavaram]] * [[పప్పిరెడ్డిపల్లె]] * [[వెంకప్పకోట]] * [[బసినికొండ (గ్రామీణ)|బసినికొండ]] * [[పామయ్యగారిపల్లె]] * [[ఆరోగ్యవరం(శానిటోరియం)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{అన్నమయ్య జిల్లా మండలాలు}} [[వర్గం:మదనపల్లె]] 9necp0n29e1ftlrmygglw8tecd89tm3 0 18627 4991415 4983164 2026-10-29T16:57:41Z బాడాన రాజు 155979 /* */ 4991415 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ | residence = [[ప్రియాగ్రహారం]] | other_names = | image = [[File:Garimella satyanarayana.jpg|thumb|రాజమండ్రిలోని కోటిపల్లి బస్టాండు వద్ద గల స్వాతంత్ర సమరయోధుల పార్కులో గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ విగ్రహం]] | imagesize = | caption = | birth_name = గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ | birth_date = [[జూలై 14]], [[1893]] | birth_place = [[శ్రీకాకుళం]] జిల్లా [[నరసన్నపేట]] తాలుక [[గోనెపాడు]] | native_place = [[ప్రియాగ్రహారం]] | death_date = [[డిసెంబర్ 18]], [[1952]] | death_place = [[ప్రియాగ్రహారం]] | death_cause = | known = స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, కవి, రచయిత | occupation =[[గంజాం]] కలెక్టర్ కార్యాలయంలో గుమస్తా<br />[[విజయనగరం]] ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాథ్యాయుడు<br />ప్రియాగ్రహారంలో గ్రంథాలయ కార్యదర్శి<br /> ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్టు<br />[[ఆనందవాణి]]కి సంపాదకుడు<br />[[ఆచార్య రంగా]], [[వాహిని]] పత్రికలో సహాయ సంపాదకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ మతము | wife = | spouse= | partner = | children = | father = వేంకట నరసింహం | mother = సూరమ్మ | website = | footnotes = 'మాకొద్దీ తెల్ల దొరతనం..' గేయ రచయిత | employer = | height = | weight = }} స్వాతంత్ర్యోద్యమ కవుల్లో గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ ([[జూలై 14|జూలై 15]], [[1893]] - [[డిసెంబర్ 18]], [[1952]]) ది విశిష్టమైన స్థానం. గరిమెళ్ళ గేయాలు జాతీయ వీరరసంతో తొణికిసలాడుతూ పాఠక జనాన్ని ఉర్రూతలూగించాయి. అతను రాసిన 'మా కొద్దీ తెల్ల దొరతనం..'''"''' పాట సత్యాగ్రహులకు గొప్ప తెగువను, ఉత్తేజాన్ని కలిగించింది. అలాగే "దండాలు దండాలు భారత మాత' అనే గీతం కూడా ప్రజలను ఎంతగానో జాగృతం చేసి స్వాతంత్ర్య [[ఉద్యమం]]లోకి ఉరికే తెగువను కలగజేసింది. దేశభక్తి కవితలు వ్రాసి జైలుశిక్ష అనుభవించిన వారిలో ప్రథముడు గరిమెళ్ళ. నిజాయితీకి, నిర్భీతికి గరిమెళ్ళ మారుపేరుగా నిలిచాడు. మాకొద్దీ తెల్ల దొరతనం పాట ఆనాడు ప్రతి తెలుగు వాడి నోటా మార్మోగేది. ఆయనంత ప్రసిద్ధినొందిన జాతీయకవి ఆ రోజుల్లో మరొకరులేరు. తెలుగునాట జాతీయ కవిత్వానికి ఒరవడి పెట్టిన కవి ప్రముఖుడు గరిమెళ్ళ.<ref>{{Cite web|url=https://www.sakshi.com/news/funday/garimella-satyanarayana-birth-anniversary-1206610|title=తెల్లదొరలను వణికించిన తెలుగు పాట|date=2019-07-14|website=Sakshi|language=te|access-date=2021-10-20}}</ref> ==తొలి జీవితం== గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ [[శ్రీకాకుళం]] జిల్లా [[నరసన్నపేట మండలం|నరసన్నపేట]] మండలం, ప్రియాగ్రహారం గ్రామంలో [[1893]] [[జూలై 14|జూలై 15]]న జన్మించాడు. తల్లి సూరమ్మ, తండ్రి వేంకట నరసింహం. గరిమెళ్ళ ప్రాథమిక విద్య స్వగ్రామమైన [[ప్రియాగ్రహారం]]లో సాగింది. కన్నేపల్లి లక్ష్మీనరసింహం ఆర్థిక సాయంతో [[విజయనగరం]], [[మచిలీపట్నం]], [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]] మొదలైనచోట్ల పైచదువులు చదివాడు. బి.ఏ. చేశాక [[గంజాం జిల్లా|గంజాం]] [[కలెక్టర్]] కార్యాలయంలో గుమస్తాగా కొంతకాలం పనిచేశాడు. ఆ తరువాత [[విజయనగరం]] ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాథ్యాయుడిగా కొంతకాలం పనిచేశాడు. గరిమెళ్ళ చిన్నప్పుడే మేనమామ కూతుర్ని [[పెళ్ళి|వివాహం]] చేసుకున్నాడు. అతని స్వేచ్ఛాప్రియత్వం వల్ల ఎక్కువకాలం ఏ ఉద్యోగమూ చెయ్యలేకపోయాడు. ==జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తి== [[1920]] డిసెంబర్‍లో [[కలకత్తా]]లో జరిగిన కాంగ్రెసు మహాసభలో సహాయనిరాకరణ తీర్మానం అమోదించబడింది. మహాత్ముడి బాటలో అహింసా పోరాట పద్ధతికి జైకొట్టిన ఆయన తెల్లవాడు రకరకాల భేదాలు సృష్టించి దేశ ప్రజల్ని చీల్చి పబ్బం గడుపుకుంటున్నాడని, భారతీయుల అనైక్యతే వాడి బలమని భావించాడు. విదేశీయులకు బానిసలయ్యామని వాపోయాడు. ఆ వీరావేశంతో ఉద్యమంలోకి దూకిన గరిమెళ్ళ 'మా కొద్దీ తెల్లదొరతనం..' పాటను వ్రాశాడు. ఆనాటి రోజుల్లో [[రాజమండ్రి]]లో ఈ పాట నకలు కాపీలు ఒక్కొక్కటి బేడా (12 పైసలు) చొప్పున అమ్ముడు పోయేవట. ఆనోటా-ఈనోటా ఈ పాట గురించి ఆనాటి [[బ్రిటీషు]] కలెక్టరు [[బ్రేకన్]] చెవినపడి ఆయన గరిమెళ్ళను పిలిపించి పాటను పూర్తిగా పాడమన్నారట. గరిమెళ్ళ కేవలం రచయితే కాదు, గొప్ప గాయకుడు కూడా. తన కంచు కంఠంతో ఖంగున పాటలు కూడా పాడగలడు. గరెమెళ్ళ పాట విన్న [[బ్రిటీషు]] కలెక్టరు [[తెలుగుభాష]] నాకు రాకపోయినప్పటికీ, ఈ పాటలో ఎంతటి మహత్తర శక్తి ఉందో, సామాన్య ప్రజల్ని సైతం ఎలా చైతన్యపర్చగలదో నేను ఊగించగలనన్నాడట. ఆ పాటను వ్రాసినందుకు గరిమెళ్ళకు ఒక సంవత్సరం కఠిన కారాగార శిక్ష విధించారు. ఆ రోజుల్లో కాంగ్రెసు స్వచ్ఛంద సేవకులు [[ఖద్దరు]] దుస్తులు ధరించి, [[గాంధీటోపి]] పెట్టుకుని, బారులు తీరి మువ్వన్నెల జెండా ఎగరవేసుకుంటూ.. ''మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం- దేవ<br>మాకొద్దీ తెల్లదొరతనం'' అంటూ<br>ఆకాశం దద్దరిల్లేలా పాడుతూ వీధుల్లో కవాతు చేసేవారట.<br> శిక్షపూర్తి చేసుకుని జైలు నుంచి విడుదల అయిన గరిమెళ్ళ మళ్ళీ ప్రజల మధ్య గొంతెత్తి పాడసాగాడు. ప్రజల్ని ఎంతగానో ఆకట్టుకోసాగాడు. ఇది చూసి ప్రభుత్వాధికారులు భయపడ్డారు. ఆయన బయట ఉండటం ప్రభుత్వానికి మంచిది కాదని భావించి తిరిగి అరెస్టు చేశారు. [[కాకినాడ]] మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరు పరచారు. మేజిస్ట్రేట్ రెండు సంవత్సరములు [[కారాగారం|కఠిన కారాగార శిక్ష]] విధించాడు. గరిమెళ్ళ జైలులో వుండగా 1923 జనవరిలో ఆయన తండ్రి చనిపోయాడు. క్షమాపణ చెబితే ఒదులుతామని చెప్పారట. కాని గరిమెళ్ళ క్షమాపణ చెప్పకుండా జైలులోనే ఉన్నాడు. అంతటి [[దేశభక్తుడు]] ఆయన. ==బతుకు పుస్తకం == జైలు నుంచి విడుదల కాగానే ప్రజలు ఆయనకు ఎన్నోచోట్ల సన్మానాలు చేశారు. ఆయన జీవితంలో మధుర ఘట్టం ఇదొక్కటే. ఆ తరువాత కొద్దిరోజులకు భార్య చనిపోయింది. అప్పుడాయనకి ఇద్దరు కుమార్తెలు. గరిమెళ్ళ మళ్ళీ పెళ్ళి చేసుకున్నాడు. అప్పులు పెరగడంతో వున్న ఆస్తి అమ్మేసి అప్పులు తీర్చాడు. ఉద్యోగం వదిలేశాక కొంతకాలం '''ప్రియాగ్రహారంలో గ్రంథాలయ కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. శ్రీ శారదా గ్రంథమాల స్థాపించి పద్దెనిమిది పుస్తకాలు అచ్చువేశాడు'''. అవి అమ్ముడుపోలేదు. ఆయన ఎక్కువగా [[రాజమండ్రి]], [[విజయవాడ]], [[మద్రాసు]]లకు తిరుగుతూ వుండడంతో, వాటిని పట్టించుకోక పోవడం వల్ల వాటిని చెదలు తినేశాయి. వాటి వల్ల కూడా కొంత నష్టం వచ్చింది. ==ఉద్యోగం, రచనలు== [[1921]]లో గరిమెళ్ళ '[[స్వరాజ్య గీతములు]]' పుస్తకం వెలువడింది. 1923లో హరిజనుల పాటలు, 1926లో ఖండకావ్యములు, భక్తిగీతాలు, బాలగీతాలు మొదలైన రచనలు వెలువడ్డాయి. గరిమెళ్ళ చాలాసార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. జైలులో వుండగా తమిళ, కన్నడ భాషలు నేర్చుకున్నాడు. తమిళం నుండి "తిరుక్కురల్", "నందియార్", కన్నడ నుండి "తల్లికోట" గ్రంథాలను తెలుగులోకి అనువదించాడు. కొన్ని ఖండకావ్యాలు రచించిన ఆయన 'మాణిక్యం' అనే నాటకాన్నీ వెలువరించాడు. ఆంగ్లంలో కూడా గరిమెళ్ళ కొన్ని రచనలు చేశాడు. ఆంగ్లం నుంచి కొన్ని గ్రంథాలను [[తెలుగు]]లోకి అనువదించాడు. [[భోగరాజు పట్టాభిసీతారామయ్య]] ఆంగ్లంలో వ్రాసిన '[[ది ఎకనామిక్ కాంక్వెస్ట్ ఆఫ్ ఇండియా]]' అనే గ్రంథాన్ని తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఆంగ్ల పద్యం "హార్ట్ ఆఫ్ ది నేషన్" కు తెలుగు అనువాదం చేసాడు. [[శారదా గ్రంథమాల]]ను స్థాపించారు. [[త్రిలింగ పత్రిక]]లో 'దుందుభి, వికారి' కలం పేర్లతో రాజకీయ వ్యాసాలు రాసారు. [[1937]]లో చీనా-జపాన్ అనే పుస్తకాన్ని రచించారు.<ref>{{cite book|last1=సత్యనారాయణ|first1=గరిమెళ్ళ|title=చీనా-జపాన్|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.332070}}</ref> గరిమెళ్ళ జీవనోపాధి కోసం 1933లో మద్రాసు చేరుకున్నాడు. అక్కడ [[గృహలక్ష్మి పత్రిక]] సంపాదకుడుగా ఉద్యోగంలో చేరాడు. కొంతకాలం తరువాత అక్కడ మానివేసి [[ఆచార్య రంగా]], [[వాహిని]] పత్రికలో సహాయ సంపాదకుడుగా చేరాడు. కొద్ది రోజులతర్వాత [[ఆంధ్రప్రభ]]లో చేరాడు. కొంతకాలం [[ఆనందవాణి]]కి సంపాదకుడుగా పనిచేశాడు. ఆ తరవాత కొంతకాలం [[:en:Freelancer|ఫ్రీలాన్స్ జర్నలిస్టు]]<nowiki/>గా జీవనం సాగించాడు. ==చివరిదశ== గరిమెళ్ళ పేదరికం అనుభవిస్తున్న రోజుల్లో ''దేశోధ్ధారక'' [[కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు]] కొంత సహాయ పడ్డాడు. [[వావిళ్ళ వేంకటేశ్వర శాస్త్రులు]] ప్రతినెలా ఆయనకు ఆర్థిక సహాయం చేసేవాడు. వివిధ పత్రికలకు, [[ఆలిండియా రేడియో]]కి రచనలు చేసి కొంత గడిస్తున్నా ఆయన అవసరాలకు ఆ డబ్బు చాలలేదు. ఒకవైపు పేదరికం, మరోవైపు అనారోగ్యం ఆయనను బాగా దెబ్బతీశాయి. చివరిదశలో ఒక కన్నుపోయింది. [[పక్షవాతం]] వచ్చింది. చైతన్యమూర్తి గరిమెళ్ల సత్యనారాయణ వార్ధక్య జీవితం దుర్భరం కావడం బాధాకరం. ''''ప్రజాపాటల త్యాగయ్య, ఆంధ్ర సుబ్రహ్మణ్య భారతి'''<nowiki/>'గా గుర్తింపు పొందినా దిక్కులేని పరిస్థితుల్లో కొంతకాలం యాచన మీద బ్రతికాడు. స్వాతంత్ర్యానంతరం మన పాలకుల వల్ల కూడా గరిమెళ్ళకు చెప్పుకోదగ్గ సహాయం లభించలేదు. దాంతో కొంతమంది మిత్రులు గరిమెళ్ళను 'మాకొద్దీ నల్ల దొరతనం..' అనే గేయం వ్రాయలని అడిగారట. దేశ భక్తుడు, స్వాతంత్ర్య పిపాసి అయిన గరిమెళ్ళ అందుకు అంగీకరించలేదుట. చరమ దశలో దుర్భరదారిద్ర్యాన్ని అనుభవించిన గరిమెళ్ళ [[1952]] [[డిసెంబర్ 18]]వ తేదీన మరణించాడు. ఆయన అంత్యక్రియలు ఇరుగు పొరుగు వారు జరిపారు. ==చిత్రమాలిక== <gallery perrow="3"> దస్త్రం:Garimella-swarajyakalam book.jpg|గరిమెళ్ళ, స్వరాజ్యకలం పుస్తకం దస్త్రం:Garimella Satyanarayana1.JPG|శ్రీకాకుళంలోని గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ విగ్రహం దస్త్రం:Garimella Satyanarayana3.JPG|గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ విగ్రహం క్రిందనున్న సమాచార ఫలకం </gallery> == మూలాలు == <references /> ==వనరులు== {{commons category|Garimella Satyanarayana}} {{wikiquote}} * అమరావతి పబ్లికేషన్స్ వారి తెలుగు వెలుగులు {{Authority control}} [[వర్గం:1893 జననాలు|గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ]] [[వర్గం:1952 మరణాలు|గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:విప్లవ రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:శ్రీకాకుళం జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:జీవితం అంత్యదశలో దారిద్ర్యం అనుభవించినవారు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ కవులు]] 3pez66zypl20xrhchz5w0gfhsirchk1 0 23197 4991344 4262095 2026-10-29T15:10:37Z BeeboMan 151487 /* భూమి వినియోగం */ చిత్రం 4991344 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''రంప యెర్రంపాలెం''', [[తూర్పు గోదావరి]] జిల్లా, [[గోకవరం మండలం|గోకవరం మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2013-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719052907/http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |archive-date=2014-07-19 |url-status=dead }}</ref>ఇది మండల కేంద్రమైన గోకవరం నుండి 3 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[రాజమండ్రి]] నుండి 32 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. ==గణాంకాలు== 2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 6,758.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2013-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719052907/http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |archive-date=2014-07-19 |url-status=dead }}</ref> ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 3,290, మహిళల సంఖ్య 3,468, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 1,634 ఉన్నాయి. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1974 ఇళ్లతో, 6961 జనాభాతో 1360 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3371, ఆడవారి సంఖ్య 3590. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1274 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 21. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 587230<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. సమీప బాలబడి [[గోకవరం|గోకవరంలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల గోకవరంలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రాజానగరంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల రాజానగరంలోను, పాలీటెక్నిక్‌ కృష్ణునిపాలెంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల రాజమండ్రిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల కోరుకొండలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం గోకవరంలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[రాజమండ్రి]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === రంప యెర్రంపాలెంలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. నలుగురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. డిస్పెన్సరీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ముగ్గురు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == రంప యెర్రంపాలెంలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 14 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == [[దస్త్రం:View of Paddy fields during monsoon from Rampa Yerrampalem.jpg|thumb|396x396px]] రంప యెర్రంపాలెంలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 633 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 40 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 563 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 122 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 122 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 563 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == రంప యెర్రంపాలెంలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * వాటర్‌షెడ్ కింద: 563 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == రంప యెర్రంపాలెంలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] === పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు === బియ్యం ==మూలాలు== <references/> {{గోకవరం మండలంలోని గ్రామాలు}} ddwpq4wqocb3cd4jpcyz4ei4ovj05zn 0 38407 4991695 4815802 2026-10-30T11:08:23Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991695 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = చిత్తూరు జిల్లా | native_name = | native_name_lang = | other_name = | image_skyline = View of Kanipakam Temple, Chittoor district.jpg | image_alt = | image_caption = కాణిపాకం దేవాలయం | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | coordinates = {{coord|13.2|79.12|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారత దేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[చిత్తూరు]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[జిల్లా కలెక్టరు]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 6855 | elevation_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | elevation_m = |population_total=1873000 |population_urban= |population_rural= |population_as_of = 2011 |pop-growth= | population_rank = | population_density_km2 =auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 =[[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|ఆధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = పురుషుల అక్షరాస్యత | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 =స్త్రీల అక్షరాస్యత | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 =[[లోకసభ]] నియోజక వర్గం | blank6_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[వాతావరణం]] | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website ={{URL|chittoor.ap.gov.in/te}} | footnotes = }} {{వేదిక|రాయలసీమ|Rayalaseema.png}} '''చిత్తూరు జిల్లా''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[రాష్ట్రం]]లో [[రాయలసీమ]] ప్రాంతంలో ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> జిల్లాకేంద్రం [[చిత్తూరు]]. జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా 2022లో ఈ జిల్లాలోని భాగాలను కొత్తగా ఏర్పడిన [[తిరుపతి జిల్లా]], [[అన్నమయ్య జిల్లా]]లలో కలిపారు. [[కాణిపాకం]] దేవాలయానికి ప్రసిద్ధి ఈ జిల్లా [[ధాన్యములు]], [[చెరకు]], [[మామిడి]], [[వేరుశనగ]]లకు వ్యాపార కేంద్రము. ఇక్కడ [[నూనె గింజలు]], [[బియ్యం]] మిల్లింగ్‌ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. {{maplink|type=shape}} ==చరిత్ర== {{చారిత్రిక సమాచారం ఆవశ్యకం}} {{main article|చిత్తూరు జిల్లా చరిత్ర}} చిత్తూరు జిల్లా 1911 ఏప్రిల్ 1 సంవత్సరంలో ఏర్పాటైంది. అప్పటి ఉత్తర ఆర్కాట్లో తెలుగు మాట్లాడే కొన్ని తాలూకాలు, [[కడప జిల్లా]] నుంచి మరి కొన్ని తాలూకాలు, [[నెల్లూరు]] జిల్లా నుంచి మరికొన్ని తాలూకాలు కలిపి దీన్ని ఏర్పాటు చేశారు. 2011 ఏప్రిల్ 1 నాటికి వంద సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్నది. 19వ శతాబ్దపు ప్రారంభం నుంచి ఉత్తర ఆర్కాట్ జిల్లాకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. ఒక వైపు కర్ణాటక కు, మరో వైపు [[తమిళనాడు]]కు దగ్గరగా ఉండటంతో తెలుగుతో బాటు, తమిళం, కన్నడ భాషలు కూడా విస్తృతంగా వాడుతుంటారు. దక్షిణ భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన [[చోళులు]], [[పల్లవులు]], పాండ్యులు మొదలైన వారు దీన్ని తమ ఆధీనంలో ఉంచుకున్నారు. [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]] కాలంలో [[చంద్రగిరి]] కేవలం ప్రధాన కేంద్రంగానే కాక కొన్నాళ్ళు రాజధానిగా కూడా విలసిల్లింది. విజయనగర సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత ఇది [[పాలెగాళ్లు|పాలెగాళ్ళ]] ఆధీనంలోకి వచ్చింది. [[చిత్తూరు]], [[చంద్రగిరి]] ప్రాంతాల్లోనే పదిమంది పాళెగాళ్ళు అధికారం చెలాయించే వాళ్ళు. ఆర్కాటు నవాబు ఈ ప్రాంతాన్ని చేజిక్కించుకోవడానికి చూసినపుడు మైసూరు నవాబులు [[హైదర్ అలీ]], [[టిప్పు సుల్తాన్]] చిత్తూరును తమ వశం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. హైదరాలీ [[గుర్రంకొండ]] నవాబు కుమార్తె అయిన ఫకృన్నిసాను వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరిరువురికీ జన్మించిన వాడే టిప్పు సుల్తాన్. రెండవ మైసూరు యుద్ధం జరుగుతుండగా చిత్తూరు దగ్గర్లోని నరసింగరాయనిపేట దగ్గర హైదరాలీ 1782 డిసెంబరు 6 లో క్యాన్సర్ సోకి మరణించాడు. ఆర్కాటు నవాబుల పరిపాలనలో చిత్తూరు ఖిల్లా గానూ, దానికి మొహమ్మద్ అలీ సోదరుడు అబ్దుల్ వహాబ్ ఖిల్లాదారు గానూ ఉండేవాడు. అతని దగ్గర సైనికుడుగా చేరిన హైదరాలీ తర్వాత అతన్నే ఓడించి మైసూరుకు బందీగా తీసుకుని వెళ్ళాడు. జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా 2022లో ఈ జిల్లాలోని భాగాలను కొత్తగా ఏర్పడిన [[తిరుపతి జిల్లా]], [[అన్నమయ్య జిల్లా]]లలో కలిపారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == ఇది 12°-44’-42″, 13°-39’-21″ ఉత్తర అక్షాంశాల మధ్య, తూర్పు రేఖాంశాలు 78°-2’-2″, 79°-41’52″ మధ్య ఉంది. ఇది తూర్పున [[తిరుపతి జిల్లా]], [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రం, పశ్చిమాన [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం, ఉత్తరాన [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి జిల్లాలు]], దక్షిణాన [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రం సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జిల్లా ప్రధానంగా మైదాన ప్రాంత మండలాలతో కూడి ఉంది. చిత్తూరు పట్టణం చుట్టుపక్కల [[మామిడి]] తోటలు, చింత తోపులు విస్తారముగా ఉన్నాయి. ===నదులు=== ఉమ్మడి చిత్తూరు జిల్లాలో నదులు: * [[సువర్ణముఖి నది (చిత్తూరు జిల్లా)|సువర్ణముఖి]] * [[కాళోజీ నారాయణరావు|కాళంగి]] * [[పాపాఘ్ని]] * [[కౌండిన్య]] * [[పాలారు]] * [[అరణి నది|అరణి నది]] * [[బాహుదా నది|బాహుదా]] (చెయ్యేరు) * [[నీవా]] == జనాభా లెక్కలు== 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా: 18,73,000. జిల్లా జన సాంద్రత 270/చ.కి.మీ (710/చ. మై.) <ref name="sakshi-1"/> == రవాణా వ్వవస్థ == * రహదారి సౌకర్యం: [[జాతీయ రహదారి 69 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 69]]కి [[కర్ణాటక]]లో హొన్నవర - [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]లో [[చిత్తూరు]] గమ్యస్థానాలుగా ఉన్నాయి. * రైలు సౌకర్యం: ఇక్కడ పాకాల - కాట్పాడి రైలు మార్గములో చిత్తూరు రైల్వే స్టేషను ఉంది. * విమానయాన సౌకర్యం: దగ్గరిలోని విమానాశ్రయం [[తిరుపతి విమానాశ్రయం|తిరుపతి]] ==పాలనా విభాగాలు== భౌగోళికంగా చిత్తూరు జిల్లాను 4 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా, 28 రెవెన్యూ మండలాలుగా విభజించారు. పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత [[వెదురుకుప్పం మండలం|వెదురుకుప్పం]] [[శ్రీరంగరాజపురం మండలం|శ్రీరంగరాజపురం]] మండలాలను నగరి రెవెన్యూ డివిజన్ నుండి చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజన్ కు మార్చారు. [[చౌడేపల్లె మండలం|చౌడేపల్లె]], [[సదుం మండలం|సదుం]], [[సోమల మండలం|సోమల]] [[పుంగనూరు మండలం|పుంగనూరు]] మండలాలను అన్నమయ్య జిల్లాలోకి 31 డిసెంబరు 2025 నాడు మార్చారు. [[బంగారుపాలెం మండలం|బంగారుపాలెం మండలాన్ని]] చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజన్ లో కలిపారు. <ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref><ref>{{Citation|title=CHITTOOR DISTRICT - TRANSFER OF SRIRANGARAJAPURAM AND VEDURUKUPPAM MANDALS FROM NAGARI REVENUE DIVISION TO CHITTOOR REVENUE DIVISION - FINAL NOTIFICATION. [G.O.Ms.No.488, Revenue (Lands-IV), 29th June, 2022.]|last=AP Government|date=2022-06-29|publication-date=2022-06-29|issue=1034 (G.650)}}</ref> ===మండలాలు=== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} #[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను|కుప్పం డివిజను]] ## [[కుప్పం మండలం|కుప్పం]] ## [[గుడిపల్లె మండలం|గుడిపల్లె]] ## [[రామకుప్పం మండలం|రామకుప్పం]] ## [[శాంతిపురం మండలం|శాంతిపురం]] #[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను|చిత్తూరు డివిజను]] ## [[ఐరాల మండలం|ఐరాల]] ## [[గుడిపాల మండలం|గుడిపాల]] ## [[గంగాధర నెల్లూరు మండలం|గంగాధర నెల్లూరు]] ## [[చిత్తూరు గ్రామీణ మండలం|చిత్తూరు గ్రామీణ]] ## [[చిత్తూరు పట్టణ మండలం|చిత్తూరు పట్టణ]] ## [[తవణంపల్లె మండలం|తవణంపల్లె]] ## [[పులిచెర్ల మండలం|పులిచెర్ల]] ## [[పూతలపట్టు మండలం|పూతలపట్టు]] ## [[పెనుమూరు మండలం|పెనుమూరు]] ## [[బంగారుపాలెం మండలం|బంగారుపాలెం]] ## [[యాదమరి మండలం|యాదమరి]] ## [[రొంపిచర్ల మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|రొంపిచర్ల]] ## [[వెదురుకుప్పం మండలం|వెదురుకుప్పం]] ## [[శ్రీరంగరాజపురం మండలం|శ్రీరంగరాజపురం]] #[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను|నగరి డివిజను]] ## [[కార్వేటినగరం మండలం|కార్వేటినగరం]] ## [[నగరి మండలం|నగరి]] ## [[నిండ్ర మండలం|నిండ్ర]] ## [[పాలసముద్రం మండలం|పాలసముద్రం]] ## [[విజయపురం మండలం|విజయపురం]] #[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను|పలమనేరు డివిజను]] ## [[గంగవరం మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|గంగవరం]] ## [[పలమనేరు మండలం|పలమనేరు]] ## [[పెద్దపంజాణి మండలం|పెద్దపంజాణి]] ## [[బైరెడ్డిపల్లె మండలం|బైరెడ్డిపల్లె]] ## [[వెంకటగిరి కోట మండలం|వెంకటగిరి కోట]] {{Div col end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు== * నగరం: [[చిత్తూరు]] *పట్టణాలు ** [[పుంగనూరు]] ** [[పలమనేరు]] ** [[నగరి]] == నియోజక వర్గాలు == ;[[లోక్‌సభ]] స్థానాలు # [[చిత్తూరు లోకసభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు (పాక్షికం)]], దీనిలో భాగమైన [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి జిల్లాలో]] ఉంది. # [[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట (పాక్షికం)]], దీనిలోని [[పుంగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] మాత్రమే చిత్తూరు జిల్లాలో ఉంది. మిగతా భాగం [[అన్నమయ్య జిల్లా]]లో ఉంది. ;[[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] స్థానాలు (7) # [[కుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుప్పం]] # [[గంగాధర నెల్లూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|గంగాధర నెల్లూరు (ఎస్.సి)]] # [[చిత్తూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]] # [[నగరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|నగరి]] # [[పలమనేరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పలమనేరు]] # [[పుంగనూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుంగనూరు]] # [[పూతలపట్టు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పూతలపట్టు (ఎస్.సి)]] == విద్యాసంస్థలు== విశ్వనిద్యాలయాలు: [[ద్రవిడ విశ్వవిద్యాలయము|ద్రవిడ]] == ఆర్ధిక స్థితిగతులు == ===వ్యవసాయం=== [[వేరుశనగ]], [[మామిడి]], [[చెరకు|చెఱకు]] పంటలు విశేషంగా పండుతాయి. === పరిశ్రమలు === ఉమ్మడి చిత్తూరు జిల్లాలో మామిడి గుజ్జు పరిశ్రమ, గ్రానైట్ పరిశ్రమ, పాల ఉత్పత్తుల పరిశ్రమలున్నాయి. చిత్తూరు జిల్లాలో 101 కంపనీలు, 21148 కుటీర పరిశ్రమలున్నాయి. అమరరాజా బ్యాటరీ కంపనీ, న్యూట్రిన్ చాక్ లెట్ కంపనీ, లాంకో ఇండస్ట్రీ, స్పాంజ్ ఐరన్, జైన్ ఇరిగేషన్, శ్రీనివాస డిస్టిల్లరీస్ ఈ జిల్లాలోగల ప్రధాన పరిశ్రమలలో కొన్ని. ఇవేకాక, నాలుగు సహకార చక్కెర మిల్లులు, రెండు యాజమాన్య చక్కెర మిల్లులు ఉన్నాయి. [[బంగారుపాళ్యం మండలం]] [[మొగిలి (గ్రామం)|మొగిలి]]లో భారీ ఆహార పదార్ధాల పార్క్ (మెగా ఫుడ్ ఫార్క్) ఏర్పాటుచేశారు.<ref>{{Cite web|url=http://srinifoodpark.com/html/industry_guide.html|title=Industry Guide|access-date=2022-06-24|website=Srini food park}}</ref> == సంస్కృతి == [[సంక్రాంతి]] పండుగ సందర్భంగా జరుపుకునే ''పశువుల పండుగ'' [[జల్లికట్టు|జల్లి కట్టు]] అంటారు. == చారిత్రిక/పర్యాటక ప్రదేశాలు == * [[కాణిపాకం]] * [[పుంగనూరు]] కోట * [[గుర్రంకొండ]] కోట:[[గుర్రంకొండ]]లో రాగినీ మహల్ అనబడే సుల్తాన్ ప్యాలెస్ ఉన్నాయి * హనుమంతుని ఆలయం, అర్ధగిరి కొండ, [[అరగొండ]] * [[కౌండిన్య వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం]]: ఇక్కడికి వలస వచ్చే అనేక పక్షుల సందడితో ఈ ప్రాంతం ఎంతో ఆహ్లాదకరంగా వుంటుంది. ==చిత్తూరు జిల్లా ప్రముఖులు== ఎంతో మంది కవులు, పండితులు, కళాకారులు, అధికారులు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, రాజకీయ నాయకులు ఇక్కడ నుంచి ఉద్భవించారు. * [[ఎం.ఎ.అయ్యంగార్|మాడభూషి అనంతశయనం అయ్యంగార్]] స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, పార్లమెంట్ సభ్యుడు, లోక్ సభ స్పీకర్. * [[జిడ్డు క్రిష్ణమూర్తి]], తత్వవేత్త. * [[ముంతాజ్ అలి]] తత్వవేత్త. * [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]] * [[ప్రతాప్ సి. రెడ్డి]]:అపోలో హస్పిటల్స్ అదినేత ప్రతాప్ రెడ్డి, పారిశ్రామిక వేత్త *[[వెల్లాల ఉమామహేశ్వరరావు]] * [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు]] రాజకీయవేత్త. * [[జి.ఎన్.రెడ్డి]] భాషాశాస్త్రవేత్త, ప్రముఖ విద్యావేత్త, నిఘంటు నిర్మాత. * [[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]]రాజంపేట పార్లమెంట్ లో పెద్దిరెడ్డి కుటుంబం పై ఓడిన వ్యక్తి * [[పెద్దిరెడ్డి రామచంద్రారెడ్డి]] చిత్తూరు జిల్లా రాజకీయ రారాజు ; సాహితీ కారులు * [[తరిగొండ వెంగమాంబ]].19 శతాబ్దపు కవయిత్రి. అనేక పాటలు యక్షగానాలు రచించిన రచయిత్రి.. * [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి]],విద్యావేత్త, సాహితీవేత్త, వక్త, పండితుడు, రచయిత, ఆదర్శవాది బహుముఖ ప్రఙాశాలి. * [[వల్లంపాటి వెంకటసుబ్బయ్య]], సాహితీ విమర్శకుడు, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు గ్రహీత. * [[శంకరంబాడి సుందరాచార్య]] ''మా తెలుగు తల్లికి'' రచయిత. * [[మధురాంతకం రాజారాం]] సాహిత్య అకాడమీ అవార్డ్ గ్రహీత. ; సినీ రంగ ప్రముఖులు * [[చిత్తూరు నాగయ్య]]- గుంటూరు జిల్లాలో జన్మించాడు. చిత్తూరుకు చెందిన రామవిలాస సభ వారు నిర్వహించిన "సారంగధర" నాటకంలో "చిత్రాంగి" వేషం ద్వారా ప్రశంసలు అందుకొని "చిత్తూరు నాగయ్య"గా పేరొందాడు. * [[రమాప్రభ]] హాస్యనటి - 1400 దక్షిణభారతదేశ చిత్రాలలో నటించిన 16 17 నటీమణి. * [[దేవిక]] - అందాల తారగా వెలుగొందిన నటీమణి. ==చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Madanapalle.jpg|మదనపల్లె దస్త్రం:View of Kanipakam Temple, Chittoor district.jpg|[[కాణిపాకం]] చిత్తూరు, మందిర దృశ్యం </gallery> == మూలాలు == {{commons category|Chittoor district}} <references /> == బయటి లింకులు== {{Geographic location |Centre = చిత్తూరు జిల్లా |North = [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[తిరుపతి జిల్లా]] |Northeast = |East = [[తిరుపతి జిల్లా]], [[తమిళనాడు]] |Southeast = |South =[[తమిళనాడు]] |Southwest = |West = [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కర్ణాటక]] |Northwest = }} {{చిత్తూరు జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ]] [[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] go7ocs27a976ro3q48oknuoo61o3jw4 0 39069 4991567 4830626 2026-10-30T05:07:20Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991567 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{టాక్సానమీ పెట్టె | color = lightgreen | name = రాగులు | image = Finger millet grains of mixed color.jpg | image_width = 176px | image_caption = మిశ్రమవర్ణాలలో ఉండే రాగులు. | regnum = [[ప్లాంటే]] | divisio = [[పుష్పించే మొక్కలు|మాగ్నోలియోఫైటా]] | classis = [[లిలియాప్సిడా]] | ordo = [[పోయేల్స్]] | familia = [[పోయేసి]] | subfamilia = [[క్లోరియాయిడియే]] | genus = ''ఎల్యుసీన్'' | species = '''''ఇ. కొరకానా''''' | binomial = ''ఎల్యుసీన్ కొరకానా'' | binomial_authority = [[కరోలస్ లిన్నయస్|L.]] }} [[File:Eleusine coracana MHNT.BOT.2015.34.17.jpg|thumb|''Eleusine coracana'']] '''రాగి''' (Finger Millet) (ఎల్యూసీన్ కొరకానా, [[అమ్హరిక్]]లో తోకూసో) ని ఫింగర్ మిల్లెట్ లేదా ఆఫ్రికన్ మిల్లెట్ అని వ్యవహరిస్తారు. రాగి వార్షిక ధాన్యపు పంట. దీనిని ముఖ్యంగా ఆఫ్రికా, ఆసియాలోని మెట్టప్రాంతాలలో పండిస్తారు. రాగి స్వస్థలము [[ఇథియోపియా]]లోని ఎత్తుప్రదేశాలు. అయితే నాలుగువేల సంవత్సరాలకు పూర్వము [[భారతదేశము]]లో ప్రవేశపెట్టబడినది<ref>A.C. D'Andrea, D.E. Lyons, Mitiku Haile, E.A. Butler, "Ethnoarchaeological Approaches to the Study of Prehistoric Agriculture in the Ethiopian Highlands" in Van der Veen, ed., ''The Exploitation of Plant Resources in Ancient Africa''. Kluwer Academic: Plenum Publishers, New York, 1999.</ref>. ఇది ఎత్తు ప్రాంతాల యొక్క వాతావరణానికి సులువుగా అలవడే పంట. హిమాలయాల పర్వతసానువుల్లో 2300 మీటర్ల ఎత్తువరకు రాగిని పండిస్తారు. రాగులును [[చోళ్ళు]] అని, తైదలనీ కూడా అంటారు. == సాగుచేసే విధానం == రాగులను సాధారణంగా [[వేరుశెనగ]], [[కందులు|కంది]], [[మినుము]] వంటి పప్పుదినుసులతో పాటు అంతర పంటగా సాగుచేస్తారు. రాగి సాగు యొక్క గణాంకాలు ఇతర [[చిరుధాన్యాలు|చిరుధాన్యాలతో]] ముఖ్యంగా [[జొన్న]]లతో కలిపివేసి గందరగోళం ఏర్పడినా ప్రపంచవ్యాప్తముగా రాగిని దాదాపు 38 లక్షల హెక్టార్లలో సాగుచేస్తున్నారని అంచనా. == నిలువ == కోతకోసిన తర్వాత ఈ ధాన్యము చాలా బాగా నిలువవుంటాయి. కీటకాలు, చీడపీడల సమస్య చాలా తక్కువ. ఎక్కువ కాలము నిలువవుండగల ఈ సామర్ధ్యమే రాగిని నిరుపేద వ్యవసాయ సముదాయాలకు రిస్కు నివారించే ప్రణాళికలో భాగం చేస్తుంది. == పోషక విలువలు == ప్రపంచములో పెండలం, కూర అరటి, మిల్లు బియ్యం లేదా జొన్న ప్రధాన ఆహారముగా ఉపయోగించే కోట్లాది పేదప్రజల ఆహారములలో లోపించిన మిథియోనైన్ అమీనో ఆమ్లం రాగిలో పుష్కలంగా ఉండటం దీనికి ప్రాధాన్యాన్నిస్తుంది. రాగులను దంచి కేకులు, పుడ్డింగులు, పారిట్జులు వండవచ్చు. ==లాభాలు== [[File:Raagulu.JPG|thumb|right| స్వంత కృతి/రాగులు/తైదులు]] *'''అధిక బరువు తగ్గటానికి: ''' రాగుల్లోని ట్రిప్టోఫాన్ అనే అమైనో ఆమ్లం ఆకలిని తగ్గిస్తుంది. ఇవి నెమ్మదిగా జీర్ణమవుతాయి కాబట్టి అదనంగా శరరంలో కేలరీలు పోగుపడకుండా చూస్తాయి. ఇక వీటిల్లోని పీచు కడుపు నిండిన భావన కలిగించి, ఎక్కువగా తినకుండా చేస్తాయి. ఇవన్నీ బరువు తగ్గేందుకు తోడ్పడేవే. *'''ఎముక పుష్టికి: ''' వీటిల్లో క్యాల్షియం దండిగా ఉండటం వల్ల ఎముకలు బలంగా తయారవుతాయి. ముఖ్యంగా ఎదిగే పిల్లలకు, వృద్ధులకు రాగులు ఎంతో మేలు చేస్తాయి. పిల్లల్లో ఎముకల ఎదుగుదలకు, వృద్ధుల్లో ఎముకలు ఆరోగ్యంగా ఉండటానికి తోడ్పడతాయి. ఎముక క్షీణతను నివారించి విరిగే ముప్పును తగ్గిస్తాయి. *'''[[మధుమేహం]] నియంత్రణకు: ''' రాగుల్లోని [[ఫైటోకెమికల్స్]] జీర్ణక్రియ వేగాన్ని తగ్గిస్తాయి. దీంతో రక్తంలోకి గ్లూకోజు త్వరగా విడుదల కాదు. ఇలా రక్తంలో గ్లూకోజు స్థాయిలు నియంత్రణలో ఉండేందుకు తోడ్పడతాయి. *''' [[కొలెస్ట్రాల్]] తగ్గేందుకు: ''' [[లెసిథిన్]], [[మెథియోనైన్]] అనే అమైనో ఆమ్లాలు కాలేయంలో పోగుపడిన కొవ్వును నిర్మూలిస్తుంది. ఇక థ్రియోనైన్ అమైనో ఆమ్లమైతే కాలేయంలో కొవ్వు ఏర్పడకుండా చూస్తుంది. *'''[[రక్తహీనత]]: ''' రాగుల్లోని ఐరన్ రక్తహీనత తగ్గటానికి దోహదం చేస్తుంది. *'''[[ఆందోళన]] ''': వీటిల్లోని ట్రిప్టోథాన్ అమైనో ఆమ్లం శారీరక, మానసిక ప్రశాంతతకు దోహదం చేస్తుంది. అందువల్ల ఆందోళన, కుంగుబాటు, నిద్రలేమి వంటి సమస్యల నివారణకు తోడ్పడతాయి. కొన్నిరకాల [[పార్శ్వనొప్పులు]] తగ్గటానికీ ఉపయోగపడుతుంది. *''' కండరాల మరమ్మతుకు: '''ఐసోల్యూసిన్ అమైనో ఆమ్లం కండరాల మరమ్మతుకు, రక్తం ఉత్పత్తికి, ఎముక ఏర్పడటానికి, చర్మం ఆరోగ్యం మెరుగుపడటానికి దోహదం చేస్తుంది. వాలైన్ అమైనో ఆమ్లం జీవక్రియ సరిగా జరగటంలో పాలుపంచుకుంటుంది. కండరాలు సమన్వయంతో పనిచేయటానికి, శరీరంలో నైట్రోజన్ సమతుల్యతకు తోడ్పడుతుంది. *'''[[వృద్ధాప్యం]] దూరంగా: '''రాగులను క్రమం తప్పకుండా తింటే పోషణలోపాన్ని దూరంగా ఉంచొచ్చు. వయసుతో పాటు వచ్చే సమస్యలతో పాటు త్వరగా వృద్ధాప్యం బారిన పడకుండానూ చూసుకోవచ్చు. రాగుల మొలకెత్తించిన పిండిని ఉదయం మజ్జిగతో గాని బెల్లంతో గాని తీసుకొంటే అద్భుతమైన పోషకాలు పొందవచ్చు '' == మూలాలు == <references/> == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20070614082549/http://mcknight.ccrp.cornell.edu/program_docs/project_documents/fingermillet/ragi.pdf రాగి యొక్క సంగతులు] * [http://www.google.co.in/search?q=+site:www.bawarchi.com+ragi బావర్చీ.కాంలో రాగులతో వంటకాలు] * [http://www.coimbatorecity.com/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=37 రాగిమొలకల పారిట్జ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070308001933/http://www.coimbatorecity.com/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=37 |date=2007-03-08 }} - శిశు ఆహారం [[వర్గం:చిరుధాన్యములు]] [[వర్గం:పోయేసి]] pu3927fvt7p8iqmsinek9bx95wc9qwb 0 47327 4991526 4985970 2026-10-30T02:29:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991526 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country | conventional_long_name = యునైటెడ్ కింగ్‌డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఉత్తర ఐర్లాండ్ | common_name = యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ | image_flag = Flag of the United Kingdom.svg | image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg | symbol_type = Royal coat of arms | image_map = United Kingdom and the European Union (orthographic projection).png | map_caption = {{map caption |countryprefix=the |region=Europe with respect to the [[ఐరోపా సమాఖ్య]] |location_color=orange |region_color=green }} | national_motto = {{lang|fr|"Dieu et mon droit"}} <small>([[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచి]]) <br />"God and my right"</small><ref>This is the royal motto. In Scotland, the royal motto is the Scots phrase In My Defens God Me Defend (Shown in the abbreviated form "IN DEFENS"). There is a variant form of the coat-of-arms for use in Scotland; see Royal coat of arms of the United Kingdom.</ref> | national_anthem = [[File:United States Navy Band - God Save the King.oga | గాడ్ సేవ్ ది కింగ్ (యునైటెడ్ కింగ్డమ్ జాతీయ గీతం)]] <ref>It serves as the de facto National Anthem as well as being the Royal anthem for several other countries.</ref> | official_languages = [[ఇంగ్లీషు]]<ref>English is established by de facto usage. In Wales, the Bwrdd yr Iaith Gymraeg is legally tasked with ensuring that, "in the conduct of public business and the administration of justice, the English and Welsh languages should be treated on a basis of equality". {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1993/Ukpga_19930038_en_2.htm |title=Welsh Language Act 1993 |publisher=Office of Public Sector Information |access-date = 3 September 2007}}. Bòrd na Gàidhlig is tasked with "securing the status of the Gaelic language as an official language of Scotland commanding equal respect to the English language" {{cite web |url=http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1 |title=Gaelic Language (Scotland) Act 2005 |publisher=Office of Public Sector Information |access-date = 9 March 2007}}</ref> | regional_languages = వెల్ష్, ఐరిష్, అల్స్టర్ స్కాట్స్, స్కాట్స్, స్కాటిష్ గేలిక్, కార్నిష్<ref>Under the European Charter for Regional or Minority Languages the Welsh, Scottish Gaelic, Cornish, Irish, Ulster Scots and Scots languages are officially recognised as Regional or Minority languages by the UK Government ({{cite web|publisher=Scottish Executive|url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|title=European Charter for Regional or Minority Languages|access-date=2008-12-25|website=|archive-date=2010-02-01|archive-url=https://www.webcitation.org/5nDcN4gAz?url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCulture/gaelic/gaelic-english/17910/europeancharter|url-status=dead}}) See also Languages in the United Kingdom.</ref> | ethnic_groups = 92.1% శ్వేత, 4.0% దక్షిణాసియా, 2.0% నల్ల, 1.2% మిశ్రమ జాతి, 0.80% తూర్పు ఆసియన్లు, ఇతరులు | ethnic_groups_year = 2001 | demonym = [[బ్రిటిష్]] | capital = [[లండన్]] | latd = 51 | latm = 30 | latNS = N | longd = 0 | longm = 7 | longEW = W | largest_city = లండన్ | government_type = పార్లమెంటరీ రాచరిక వ్యవస్థ | leader_title1 = మోనార్క్ | leader_name1 = [[చార్లెస్ III]] | leader_title2 = ప్రధాన మంత్రి | leader_name2 = [[రిషి సునాక్]] పార్లమెంట్ సభ్యుడు | sovereignty_type = నిర్మాణము | legislature = పార్లమెంటు | upper_house = హౌస్ ఆఫ్ లార్డ్స్ | lower_house = హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ | sovereignty_note = | established_event1 = 1707 యూనియన్ చట్టాలు | established_date1 = 1707 మే 1 | established_event2 = 1800 యూనియన్ చట్టాలు | established_date2 = 1801 జనవరి 1 | established_event3 = ఆంగ్లో ఐరిష్ ఒప్పందం | established_date3 = 1922 ఏప్రిల్ 12 | accessionEUdate = 1973 జనవరి 1 | EUseats = 78 | area_rank = 79th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 244820 | area_sq_mi = 94526 | percent_water = 1.34 | population_estimate_year = 2007 | population_estimate = 6,09,75,000<ref>{{cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=6 |title=National Statistics Online |publisher=Statistics.gov.uk |access-date= 16 October 2008}}</ref> | population_estimate_rank = 22nd | population_census = 5,87,89,194<ref>[http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp Population Estimates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225213245/http://www.statistics.gov.uk/census2001/pop2001/united_kingdom.asp |date=2008-12-25 }} at www.statistics.gov.uk</ref> | population_census_year = 2001 | population_density_km2 = 246 | population_density_sq_mi = 637 | population_density_rank = 48th | GDP_PPP_year = 2007 | GDP_PPP = $2.23 trillion<ref name="autogenerated">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=112&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=48&pr.y=13|title=Report for Selected Countries and Subjects}}</ref> | GDP_PPP_rank = 6th | GDP_PPP_per_capita = $36,570<ref name="autogenerated" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 14th | GDP_nominal = $2.78 trillion<ref name="autogenerated" /> | GDP_nominal_rank = 5th | GDP_nominal_year = 2007 | GDP_nominal_per_capita = $45,681<ref name="autogenerated" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 9th | HDI_year = 2006 | HDI = {{decrease}} 0.942 | HDI_rank = 21st | HDI_category = <span style="color:#090;">high</span> | Gini = 34 | Gini_year = 2005 | Gini_rank = | currency = పౌండ్ స్టెర్లింగ్ <ref>The Euro is accepted in many payphones and some larger shops.</ref> | currency_code = GBP | country_code = GBR | time_zone = GMT | utc_offset = +0 | time_zone_DST = BST | utc_offset_DST = +1 | drives_on = left<ref>British dependencies drive on the left except for BIOT and Gibraltar.</ref> | cctld = .uk<ref>ISO 3166-1 alpha-2 states that this should be GB, but .gb is practically unused. The .eu domain is shared with other European Union member states.</ref> {{refend}} | calling_code = 44 }} '''యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్''' (అధికారికంగా: యునైటెడ్ కింగ్‌డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ నార్దర్న్ ఐర్లాండ్) పశ్చిమ ఐరోపాలోని స్వార్వభౌమాధికారం కలిగిన దేశం.<ref>See Terminology of the British Isles for further explanation of the usage of the term "Britain" in geographical and political contexts.</ref> [[ఐరోపా]] ఖండములోని స్వతంత్ర దేశం. ఇది, గ్రేట్ బ్రిటన్, ఉత్తర [[ఐర్లాండ్]], మరికొన్ని ద్వీపాలు కలిసి ఏర్పడిన ద్వీప దేశం.<ref> {{cite web|title=Encyclopaedia Britannica|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/615557/United-Kingdom|access-date=25 September 2007|quote=Island country located off the north-western coast of mainland Europe}}</ref><ref name="Countries">{{cite web|title=Countries within a country|url=http://www.number10.gov.uk/Page823|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823|archive-date=2008-09-09|access-date=2008-12-25|website=|publisher=www.number-10.gov.uk|quote=Countries within a country}}</ref> ఉత్తర ఐర్లాండ్ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ లోనూ, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్ లోనూ భాగము.<ref>{{Cite web |url=http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2008-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090515154952/http://www.ukinvest.gov.uk/Northern-Ireland/en-GB-list.html |archive-date=2009-05-15 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|title=Border checks between Britain and Ireland proposed|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2455710/Border-checks-between-Britain-and-Ireland-proposed.html|access-date=2025-10-23|website=www.telegraph.co.uk}}</ref> ఈ భూభాగాలు కాకుండా [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]], ఉత్తర సముద్రం, ఇంగ్లీష్ కాలువ,ఐరిష్ సముద్రంతో ఆవరించబడి ఉన్నాయి. ఈ దీవులన్నింటిలోకి గ్రేట్ బ్రిటన్ పెద్దదైన భూభాగము. '''యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్''' క్రింద నాలుగు దేశాలు ఉన్నాయి: [[ఇంగ్లాండు]], వేల్స్, [[స్కాట్లాండ్]], ఉత్తర ఐర్లాండ్. దేశానికి రాజు [[చార్లెస్ III]]. ఉత్తర ఐర్లాండ్ యు.కె ఏకైక భాగం మరొక సార్వభౌమ్య రాజ్యంగా భూ సరిహద్దును పంచుకున్నప్పటికీ దాని విదేశీ భూభాగాలలో రెండు కూడా ఇతర సార్వభౌమ దేశాలతో భూ సరిహద్దులను పంచుకున్నాయి. గిబ్రాల్టర్, స్పెయిన్‌తో సరిహద్దుగా ఉంది. సైప్రస్ రిపబ్లిక్, ఉత్తర సైప్రస్, ఐరోపా బఫర్ జోన్లతో రెండు సైప్రియట్ విధానాలను వేరుచేసే అగ్రోతిరి, ధెకిలియా వాటా సరిహద్దుల సావరిన్ బేస్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఈ భూ సరిహద్దులతో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం]]<nowiki/>తో, తూర్పు సరిహద్దులో నార్త్ సీ, తూర్పు సరిహద్దులో ఇంగ్లీష్ కెనాల్, వాయవ్య సరిహద్దులో సెల్టిక్ సముద్రం సెల్టిక్ సముద్రం ఉన్నాయి. యు.కె.కు ప్రపంచంలోని 12 వ అతిపెద్ద పొడవైన తీరప్రాంతం ఉంది. ఐరిష్ సముద్రం గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ల మధ్య 2,42,500 చదరపు కిలోమీటర్ల (93,600 చదరపు మైళ్ల) విస్తీర్ణంలోంవిస్తరించి ఉంది. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రపంచంలోని 78 వ అతిపెద్ద సార్వభౌమ రాజ్యంగా, ఐరోపాలో 11 వ అతిపెద్దదిగా ఉంది. ఇది సుమారుగా 21 వ అత్యంత జనసాంద్రత గల దేశంగా ఉంది. అంచనా ప్రకారం 65.5 మిలియన్ల మంది పౌరులు నివసిస్తున్నారు. ఇది ఐరోపా సమాఖ్య (ఇ.యు.) లో నాల్గవ అత్యంత జనసాంద్రత గల దేశాన్ని చేస్తుంది. <ref>{{cite web |url=http://visual.ons.gov.uk/uk-perspectives-2016-the-uk-in-an-european-context/ |title=UK Perspectives 2016: The UK in a European context |publisher=Office for National Statistics |date=26 May 2016 |accessdate=16 June 2016 |archive-date=26 జూన్ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160626190615/http://visual.ons.gov.uk/uk-perspectives-2016-the-uk-in-an-european-context/ |url-status=dead }}</ref> పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం కలిగిన యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ఒక రాచరిక ప్రజాస్వామ్యదేశ రాజ్యాంగంగా ఉంది.<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx The British Monarchy, ''What is constitutional monarchy?'']. Retrieved 17 July 2013</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html CIA, ''The World Factbook''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html |date=2019-01-07 }}. Retrieved 17 July 2013</ref> ఈ రాజవంశం తరఫున 1952 ఫిబ్రవరి 6 నుండి 2022 సెప్టెంబరు 8 వరకు క్వీన్ [[ఎలిజబెత్ II]] పాలించింది. తరువాత [[చార్లెస్ III]] రాజైనాడు. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ రాజధాని, దాని అతిపెద్ద నగరం [[లండన్]] ప్రపంచ పట్టణం, ఆర్థిక కేంద్రంగా 10.3 మిలియన్ జనసంఖ్య కలిగిన పట్టణ ప్రాంతంగా ఉంది. ఐరోపాలో నాల్గవ-అతిపెద్ద, యూరోపియన్ యూనియన్లో రెండవ అతిపెద్దది. <ref>The 30 Largest Urban Agglomerations Ranked by Population Size at Each Point in Time, 1950-2030, [http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/ World Urbanization Prospects, the 2014 revision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218125411/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/ |date=2015-02-18 }}, Population Division of the United Nations Department of Economic and Social Affairs. Retrieved 22 February 2015.</ref> యునైటెడ్ కింగ్డంలోని ఇతర ప్రధాన పట్టణ ప్రాంతాలు బర్మింగ్హామ్, లీడ్స్, గ్లాస్గో, లివర్పూల్, మాంచెస్టర్ లలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. యునైటెడ్ కింగ్డంలో నాలుగు దేశాలు ఉన్నాయి - ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్, వేల్స్, ఉత్తర ఐర్లాండ్.<ref name="page823">{{cite web |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archive-date=9 September 2008 |title=Countries within a country |publisher=Prime Minister's Office |date=10 January 2003 |accessdate=8 March 2015 |url-status=dead}}</ref> చివరి మూడు సంస్థలు పరిపాలనలను <ref name="devoladmins">{{cite web |url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations |title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland |publisher=United Kingdom Government |accessdate=17 April 2013 |quote=In a similar way to how the government is formed from members from the two Houses of Parliament, members of the devolved legislatures nominate ministers from among themselves to comprise executives, known as the devolved administrations...}}</ref> ప్రతి ఒక్కరికి విభిన్న శక్తులు <ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7859034.stm |title=Fall in UK university students |publisher=BBC News |date=29 January 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm |title=Country Overviews: United Kingdom |publisher=Transport Research Knowledge Centre |url-status=dead |df= |access-date=25 జనవరి 2018 |archive-date=4 ఏప్రిల్ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm }}</ref> వారి రాజధానులు ఎడిన్బర్గ్, కార్డిఫ్, బెల్ఫాస్ట్ లలో ఉన్నాయి. సమీపంలోని ఐల్ ఆఫ్ మాన్, బెయిల్విక్ ఆఫ్ గ్వెర్నిసీ, బెయిల్విక్ జెర్సీలు యునైటెడ్ కింగ్డంలో భాగం కావడం లేదు. రక్షణ, అంతర్జాతీయ ప్రాతినిధ్య బాధ్యత కలిగిన బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం వహిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |title=Key facts about the United Kingdom |publisher=Directgov |quote=<blockquote style="padding-top:0; margin-top:0; padding-left:0; padding-right:0;">The full title of this country is 'the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'. Great Britain is made up of England, Scotland and Wales. The United Kingdom (UK) is made up of England, Scotland, Wales and Northern Ireland. 'Britain' is used informally, usually meaning the United Kingdom.<br /> The Channel Islands and the Isle of Man are not part of the UK.</blockquote> |url-status=dead |df= |access-date=25 జనవరి 2018 |archive-date=15 అక్టోబరు 2012 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 }}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ఏర్పడక ముందు ఇంగ్లాండ్, వేల్స్‌ను జయించి స్వాధీనం చేసుకుంది. ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్ల మధ్య యూనియన్ ఒప్పందం ద్వారా 1707 లో సృష్టించబడిన యునైటెడ్ కింగ్డంలో గ్రేట్ బ్రిటన్ లోని అన్ని ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. 1801 లో [[ఐర్లాండ్]] రాజ్యం ఈ రాష్ట్రంతో విలీనం అయ్యింది. యునైటెడ్ కింగ్డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ ఏర్పడింది. ఐర్లాండ్ అయిదు ఆరవ శతాబ్దం బ్రిటన్ నుండి 1922 లో విడిపోయింది. ఇది గ్రేట్ బ్రిటన్, ఉత్తర ఐర్లాండ్ యునైటెడ్ కింగ్డం ప్రస్తుత సూత్రీకరణను వదిలివేసింది. <ref group=note>The Anglo-Irish Treaty was signed on 6 December 1921 to resolve the Irish War of Independence. When it took effect one year later, it established the Irish Free State as a separate dominion within the Commonwealth. The UK's current name was adopted to reflect the change.</ref> పద్నాలుగు బ్రిటీష్ విదేశీ భూభాగాలు ఉన్నాయి.<ref name=overseasterrirories>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/policies/protecting-and-developing-the-overseas-territories |title=Supporting the Overseas Territories |publisher=Foreign and Commonwealth Office |accessdate=9 March 2015}}</ref> ఇవి బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం అవశేషాలు 1920 వ దశకంలో దాని శిఖరాగ్రంలో ఉన్నప్పుడు ప్రపంచ భూభాగంలో దాదాపు నాలుగింటిని చుట్టుముట్టాయి. చరిత్రలో అతిపెద్ద సామ్రాజ్యంగా ఉంది. బ్రిటీష్ పాలిత ప్రాంతాలలో ప్రభావం దాని పూర్వ కాలనీల భాష సంస్కృతి, చట్టపరమైన వ్యవస్థల్లో బ్రిటిష్ ప్రభావం గమనించవచ్చు. యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ఒక అభివృద్ధి చెందిన దేశం. నామమాత్ర జి.డి.పి ప్రకారం చూస్తే<ref>{{cite web|title=Britain crashes out of world's top 5 economies|url=http://money.cnn.com/2017/11/22/news/economy/uk-france-biggest-economies-in-the-world|publisher=CNN|access-date=2018-01-25|archive-date=2018-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105233524/http://money.cnn.com/2017/11/22/news/economy/uk-france-biggest-economies-in-the-world|url-status=dead}}.</ref> ఇది ప్రపంచంలో ఆరవ అతిపెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థ. కొనుగోలు శక్తి సమానతతో చూస్తే తొమ్మిదవ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ. యు.కె. అధిక ఆదాయం కలిగిన ఆర్థిక వ్యవస్థను కలిగి ఉన్నట్లు భావిస్తారు, మానవ అభివృద్ధి సూచికలో అత్యధికంగా వర్గీకరించబడుతుంది. ప్రపంచంలోని 16 వ స్థానంలో ఉంది. ఇది 19 వ, 20 వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో ప్రపంచం మొట్టమొదటి పారిశ్రామికీకరణ దేశంగా, ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి శక్తిగా ఉందని చెప్పవచ్చు.<ref>{{cite book |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |url=https://archive.org/details/firstindustrialn00unse |publisher=Routledge |location=London |author=Mathias, P. |year=2001 |isbn=0-415-26672-6}}</ref><ref name="ferguson">{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |year=2004 |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |url=https://archive.org/details/empire00nial |publisher=Basic Books |location=New York |isbn=0-465-02328-2}}</ref> యు.కె. అంతర్జాతీయంగా గణనీయమైన ఆర్థిక, సాంస్కృతిక, సైనిక, శాస్త్రీయ, రాజకీయ ప్రభావాలతో గొప్ప శక్తిగా మిగిలిపోయింది.<ref>{{cite book |author1=T. V. Paul |author2=James J. Wirtz |author3=Michel Fortmann |title=Balance of Power |publisher=State University of New York Press, 2005 |year=2005 |pages=59, 282 |isbn=0791464016 |url=https://www.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59&dq="Great+power"}} ''Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia and the United States'' p.59</ref><ref name="David M. McCourt">{{cite book |last=McCourt |first=David |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=University of Michigan Press |date=28 May 2014 |location=United States of America |pages= |isbn=0472072218 |url=https://books.google.com/?id=lwpOnwEACAAJ&dq=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics}}</ref> ఇది గుర్తించబడిన అణ్వాయుధ రాజ్యం, ప్రపంచంలోని సైనిక వ్యయంలో ఏడవ దేశంగా ఉంది. <ref name="SIPRI">{{cite web |url=https://www.sipri.org/sites/default/files/Trends-world-military-expenditure-2016.pdf |title=Trends in World Military Expenditure, 2016 |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |format=PDF |accessdate=26 April 2017}}</ref> [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]] భద్రతా మండలిలో 1946 లో మొదటి సమావేశం నుండి యు.కె. ఒక శాశ్వత సభ్యదేశంగా ఉంది. ఇది 1973 నుండి ఇ.యు., దాని పూర్వీకుడైన యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీ (ఇ.ఇ.సి.) ప్రముఖ సభ్య దేశంగా ఉంది. అయితే, 2016 జూన్ 23 ఇ.యు. యు.కె.సభ్యత్వం వదలడానికి ఒక ప్రజాభిప్రాయ ఫలితంగా, యు.కె. ఓటర్లలో 51.9% అనుకూలంగా ఉన్నారు. 2020 లో యు.కె., ఇ.యు. నుండి నిష్క్రమించింది. యు.కె.కు, కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్, కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఐరోపా, జి7 ఫైనాన్స్ మంత్రులు, జి7 ఫోరమ్, జి20, నాటో, ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో-ఆపరేషన్ అండ్ డెవలప్మెంట్ (ఇ.ఇ.సి.డి.) వరల్డ్ ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్ (ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ) లలో సభ్యత్వం ఉంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == 1707 నాటి యూనియన్ యూనియన్లు ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్ రాజ్యాలు "గ్రేట్ బ్రిటన్ పేరుతో ఒక సమైఖ్య రాజ్యంగా యునైటెడ్" అని ప్రకటించాయి. అయినప్పటికీ నూతన రాజ్యం కూడా "గ్రేట్ బ్రిటన్ రాజ్యం" "యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ "," యునైటెడ్ కింగ్డంగా పేర్కొనబడుతున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title=Treaty of Union, 1706 |publisher=Scots History Online |accessdate=23 August 2011 |archive-date=27 మే 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=LYc1tSYonrQC&pg=PA165 |title=Constitutional & Administrative Law |page=165 |author=Barnett, Hilaire |author2=Jago, Robert |edition=8th |year=2011 |isbn=978-0-415-56301-7 |publisher=Routledge |location=Abingdon}}</ref><ref group=note>Compare to section 1 of both of the 1800 Acts of Union which reads: the ''Kingdoms of Great Britain and Ireland shall...be united into one Kingdom, by the Name of "The United Kingdom of Great Britain and Ireland"''</ref> 18 వ శతాబ్దంలో" యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ "అనే పదాన్ని అనధికారిక ఉపయోగంలో గుర్తించవచ్చు , దేశం కూడా అప్పుడప్పుడూ" యునైటెడ్ కింగ్డం ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ "1707 నుండి 1800 వరకు పూర్తి అధికారిక పేరు అయినప్పటికీ ఇది" దీర్ఘ రూపం "లేకుండా" గ్రేట్ బ్రిటన్ "గా మాత్రమే పేర్కొనబడుతుంది.<ref>See [[s:Act of Union 1707#Article 1 (name of the new kingdom)|Article One]] of the Act of Union 1707.</ref><ref name=name>"After the political union of England and Scotland in 1707, the nation's official name became 'Great Britain'", ''The American Pageant, Volume 1'', Cengage Learning (2012)</ref><ref name=name2>"From 1707 until 1801 ''Great Britain'' was the official designation of the kingdoms of England and Scotland". ''The Standard Reference Work: For the Home, School and Library, Volume 3'', Harold Melvin Stanford (1921)</ref><ref name=name3>"In 1707, on the union with Scotland, 'Great Britain' became the official name of the British Kingdom, and so continued until the union with Ireland in 1801". ''United States Congressional serial set, Issue 10; Issue 3265'' (1895)</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?historyid=ab07 |title=History of Great Britain (from 1707) |author=Gascoigne, Bamber |publisher=History World |accessdate=18 July 2011}}</ref> లో యూనివర్సిటీ అఫ్ గ్రేట్ యూనియన్ 1800 లో ఐక్యరాజ్య సమితి యొక్క చట్టాలు, గ్రేట్ బ్రిటన్ , ఐర్లాండ్ యొక్క యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ను ఏర్పరచింది. యునైటెడ్ కింగ్డంలో ఐర్లాండ్ ద్వీపంలోని ఏకైక భాగాన్ని ఉత్తర ఐర్లాండ్ నుండి విడిచిపెట్టిన ఐర్లాండ్ ఫ్రీ స్టేట్ ఐర్లాండ్ , 1922 లో స్వాతంత్ర్యం తరువాత "గ్రేట్ బ్రిటన్ , ఉత్తర ఐర్లాండ్ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్" అనే పేరును స్వీకరించారు.<ref>{{cite book |title=The Irish Civil War 1922–23 |url=https://archive.org/details/irishcivilwar1920000cott |author=Cottrell, P. |year=2008 |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar1920000cott/page/84 85] |isbn=1-84603-270-9}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ సార్వభౌమ రాజ్యంగా ఉన్నప్పటికీ ఒకే దేశంలో ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్, వేల్స్, దిగువ ఉత్తర ఐర్లాండ్లను కూడా దేశాలుగా పరిగణిస్తున్నప్పటికీ అవి సార్వభౌమ రాజ్యాలు కానప్పటికీ.<ref name="alphabeticalNI1">{{citation |author1=S. Dunn |author2=H. Dawson |year=2000 |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |publisher=Edwin Mellen Press |location=Lampeter |quote=One specific problem—in both general and particular senses—is to know what to call Northern Ireland itself: in the general sense, it is not a country, or a province, or a state—although some refer to it contemptuously as a statelet: the least controversial word appears to be jurisdiction, but this might change.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf |title=Changes in the list of subdivision names and code elements |work=ISO 3166-2 |publisher=International Organization for Standardization |date=15 December 2011 |accessdate=28 May 2012}}</ref> [[స్కాట్లాండ్]], వేల్స్, నార్తర్న్ ఐర్లాండ్ స్వీయ-ప్రభుత్వాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాయి.<ref>[https://books.google.com/?id=gPkDAQAAIAAJ Population Trends, Issues 75–82, p.38], 1994, UK Office of Population Censuses and Surveys</ref><ref name="citizenship">[https://books.google.com/?id=2u8rD6F-yg0C&pg=PA7 Life in the United Kingdom: a journey to citizenship, p. 7], United Kingdom Home Office, 2007, {{ISBN|978-0-11-341313-3}}.</ref> బ్రిటీష్ ప్రధానమంత్రి వెబ్సైట్ యునైటెడ్ కింగ్డాన్ని వర్ణించేందుకు "ఒక దేశం లోపల దేశాల" అనే పదాన్ని ఉపయోగించింది. <ref name="page823"/> యునైటెడ్ కింగ్డంలోని స్కాట్లాండ్, వేల్స్, నార్తర్న్ ఐర్లాండ్లను "ప్రాంతాలు"గా సూచించాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml |title=Statistical bulletin: Regional Labour Market Statistics |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=25 జనవరి 2018 |archive-date=24 డిసెంబరు 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224045523/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_346117.xml }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |title=13.4% Fall In Earnings Value During Recession |accessdate=5 March 2014 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140103194604/http://www.gmb.org.uk/newsroom/fall-in-earnings-value-during-recession |archive-date=3 జనవరి 2014 |url-status=dead }}</ref> ఉత్తర ఐర్లాండ్ను "ప్రావిన్స్"గా కూడా సూచిస్తారు.<ref name="alphabeticalNI2">{{cite book |author1=Dunn, Seamus |author2=Dawson, Helen. |title=An Alphabetical Listing of Word, Name and Place in Northern Ireland and the Living Language of Conflict |year=2000 |publisher=Edwin Mellen Press |place=Lampeter |isbn=978-0-7734-7711-7}}</ref><ref name="placeApart">{{cite book |author=Murphy, Dervla |title=A Place Apart |url=https://archive.org/details/placeapart0000murp |year=1979 |publisher=Penguin |place=London |isbn=978-0-14-005030-1}}</ref> ఉత్తర ఐర్లాండ్‌కు సంబంధించి వివరణాత్మక పేరు "వివాదాస్పదంగా ఉంటుంది. ఎంపిక తరచుగా ఒక వ్యక్తి రాజకీయ ప్రాధాన్యతలను బహిర్గతం చేస్తుంది".<ref>{{Cite book |last1=Whyte |first1=John |last2=FitzGerald|first2=Garret |year=1991 |title=Interpreting Northern Ireland |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-827380-6}}</ref> "బ్రిటన్" అనే పదాన్ని తరచుగా యునైటెడ్ కింగ్డానికి పర్యాయపదంగా ఉపయోగిస్తారు. "గ్రేట్ బ్రిటన్" అనే పదానికి విరుద్ధంగా, గ్రేట్ బ్రిటన్ ద్వీపంలో లేదా రాజకీయంగా ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్, వేల్స్‌ కలయికతో సంప్రదాయంగా సూచిస్తుంది.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/styleguide/page/0,,184840,00.html |title=Guardian Unlimited Style Guide |publisher=Guardian News Media Limited |accessdate=23 August 2011 |location=London |date=19 December 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/radio_newsroom/1099593.stm#g |title=BBC style guide (Great Britain) |accessdate=23 August 2011 |publisher=BBC News |date=19 August 2002}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |title=Key facts about the United Kingdom |work=Government, citizens and rights |publisher=HM Government |access-date=25 జనవరి 2018 |archive-date=15 అక్టోబరు 2012 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |url-status=dead }}</ref> ఏది ఏమైనప్పటికీ ఇది కొన్నిసార్లు యునైటెడ్ కింగ్డానికి ఒక విపరీతమైన పర్యాయపదంగా ఉపయోగపడుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/great%20britain |title=Merriam-Webster Dictionary Online Definition of '&#39;Great Britain'&#39; |publisher=Merriam Webster |accessdate=5 November 2017}}</ref>{{Failed verification|date=November 2017}}<ref>New Oxford American Dictionary: "Great Britain: England, Wales, and Scotland considered as a unit. The name is also often used loosely to refer to the United Kingdom."</ref> జి.బి., జి.బి.ఆర్ యునైటెడ్ కింగ్డానికి ప్రామాణిక దేశ సంకేతాలు, ఫలితంగా యునైటెడ్ కింగ్డాన్ని సూచించడానికి అంతర్జాతీయ సంస్థలచే ఉపయోగించబడుతున్నాయి. అదనంగా యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ఒలింపిక్ జట్టు "గ్రేట్ బ్రిటన్" లేదా "టీం జిబి" పేరుతో పోటీ చేస్తుంది.<ref>{{cite web |title=Great Britain |url=http://www.olympic.org/great-britain |publisher=International Olympic Committee |accessdate=10 May 2011}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mulgrew |first1=John |title=Team GB Olympic name row still simmering in Northern Ireland |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/team-gb-olympic-name-row-still-simmering-in-northern-ireland-28776939.html |accessdate=9 March 2015 |work=Belfast Telegraph |date=2 August 2012}}</ref> విశేషణం "బ్రిటీష్" సాధారణంగా యునైటెడ్ కింగ్డానికి సంబంధించి విషయాలను సూచించడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఈ పదానికి కచ్చితమైన చట్టబద్ధమైన ఉద్ధరణ లేదు. కాని ఇది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ పౌరసత్వం, జాతీయతతో వ్యవహరించే విషయాలను సూచించడానికి చట్టంగా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="Bradley">{{cite book |url=https://books.google.com/?id=HT_GS2zgN5QC&pg=PA36 |title=Constitutional and administrative law |volume=1 |page=36 |author=Bradley, Anthony Wilfred |author2=Ewing, Keith D. |edition=14th |publisher=Pearson Longman |location=Harlow |year=2007 |isbn=978-1-4058-1207-8}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రజలు తమ జాతీయ గుర్తింపును వివరించడానికి వేర్వేరు పదాలను ఉపయోగిస్తున్నారు. తమను తాము బ్రిటీష్‌గా గుర్తించవచ్చు; లేదా ఇంగ్లీష్, స్కాటిష్, వెల్ష్, ఉత్తర ఐరిష్, లేదా ఐరిష్;<ref>{{cite web |url=http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |title=Which of these best describes the way you think of yourself? |year=2010 |work=Northern Ireland Life and Times Survey 2010 |publisher=ARK&nbsp;– Access Research Knowledge |accessdate=1 July 2010 |archive-date=23 సెప్టెంబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175111/http://www.ark.ac.uk/nilt/2010/Community_Relations/NINATID.html |url-status=dead }}</ref> లేదా రెండింటిలోనూ.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=u8gZklxHTMUC&pg=PA275 |title=Regionalism after regionalisation: Spain, France and the United Kingdom |pages=275–277 |author=Schrijver, Frans |publisher=Amsterdam University Press |year=2006 |isbn=978-90-5629-428-1}}</ref> 2006 లో బ్రిటీష్ పాస్పోర్ట్ యొక్క క్రొత్త రూపకల్పన పరిచయం చేయబడింది. దీని మొదటి పేజీ ఆంగ్లంలో వెల్ష్, స్కాటిష్ గేలిక్ భాషలో దీర్ఘ రూపం పేరును చూపిస్తుంది.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2010/dec/11/ian-jack-saddened-by-scotland-going-gaelic |location=London |work=The Guardian |first=Ian |last=Jack |title=Why I'm saddened by Scotland going Gaelic |date=11 December 2010}}</ref> వెల్ష్‌లో రాష్ట్రంలోని దీర్ఘ రూపం పేరు "టెనర్స్ అన్డైగ్ ప్రిడైన్ ఫావర్ ఎ గోగుల్ద్ ఐవెర్డిఓన్", "టెరన్నాస్ యునిడిగ్" అనే పేరుతో ప్రభుత్వ వెబ్సైట్లు మీద చిన్న పేరు పెట్టారు.<ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/cy/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517CY |title=Ffeithiau allweddol am y Deyrnas Unedig |publisher=Directgov&nbsp;– Llywodraeth, dinasyddion a hawliau |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120924102112/http://www.direct.gov.uk/cy/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517CY |archivedate=24 September 2012 |accessdate=8 March 2015}}</ref> ఏదేమైనా ఇది సాధారణంగా "డీ యు"గా మార్చబడిన రూపం "వై డేర్నస్ యునెడిగ్ "కు సంక్షిప్తీకరించబడింది. స్కాటిష్ గేలిక్ లో, దీర్ఘ రూపం "రియోగాచ్ద్ అయోనిచీ భీటైన్న్ ఎర్రైన్ ఎ టువత్", చిన్న రూపం "రీయోఖచ్డ్ అయోనిచీ". ==చరిత్ర == ===నేపథ్యం === [[File:Stonehenge, Condado de Wiltshire, Inglaterra, 2014-08-12, DD 18.JPG|thumb|విల్ట్షైర్లో [[స్టోన్‌హెంజ్]] క్రీ.పూ 2500 లో నిర్మించబడింది]] సుమారుగా 30,000 సంవత్సరాల క్రితం ఆధునిక మానవులచే స్థిరపడటంతో ప్రారంభమైన తరంగాలు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌గా మారింది. <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/7069001.stm "Ancient skeleton was 'even older']". BBC News. 30 October 2007. Retrieved 27 April 2011.</ref> ఈ ప్రాంతం చరిత్రపూర్వ కాలం నాటికి జనాభా ప్రధానంగా బ్రైథోనిక్ బ్రిటన్, గేలిక్ ఐర్లాండ్‌తో కూడిన ఇన్సూరలర్ సెల్టిక్ అనే సంస్కృతికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. <ref>{{cite book |title=Celtic culture: A historical encyclopedia |page=973 |author=Koch, John T. |isbn=978-1-85109-440-0 |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, CA}}</ref> రోమన్ గెలుపుతో సా.శ. 43 లో మొదలై దక్షిణ బ్రిటన్ 400 సంవత్సరాల పాలన తరువాత జర్మానిక్ ఆంగ్లో-సాక్సన్ నివాసితులు ఆక్రమించుకోవడంతో పాటు ప్రధానంగా వేల్స్, కార్న్‌వాల్, స్ట్రాత్‌క్లైడ్ చారిత్రాత్మక సామ్రాజ్యం వంటి బ్రైథోనిక్ ప్రాంతాలను తగ్గించడం జరిగింది . <ref>{{cite encyclopedia |editor1-first=John |editor1-last=Davies|editor2-first=Nigel |editor2-last=Jenkins|editor3-first=Menna |editor3-last=Baines|editor4-first=Peredur I. |editor4-last=Lynch |encyclopedia= Encyclopaedia of Wales|title=The Welsh Academy Encyclopaedia of Wales |year=2008 |publisher=University of Wales Press |location=Cardiff |isbn=978-0-7083-1953-6 |page=915}}</ref> 10 వ శతాబ్దంలో ఆంగ్లో-సాక్సన్స్ స్థిరపడిన ప్రాంతం చాలా భాగం ఇంగ్లండ్ రాజ్యం వలె సమైక్యం అయింది.<ref name="Short Athelstan biography on the BBC History website">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/athelstan.shtml |title=Short Athelstan biography |publisher=BBC History |accessdate=9 April 2013}}</ref> ఇంతలో వాయవ్య బ్రిటన్‌లో గెలీసియన్-మాట్లాడేవారు (ఐర్లాండ్ ఈశాన్యంలోని కనెక్షన్లతో, సాంప్రదాయికంగా 5 వ శతాబ్దంలో అక్కడ నుండి వలసవెళ్లారు) <ref>{{cite book |author=Mackie, J.D. |title=A History of Scotland |url=https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0 |location=London |publisher=Penguin |year=1991 |isbn=978-0-14-013649-4 |pages=[https://archive.org/details/historyofscotlan00mack_0/page/18 18]–19}}</ref><ref>{{cite book |author=Campbell, Ewan |title=Saints and Sea-kings: The First Kingdom of the Scots |url=https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp |publisher=Canongate |location=Edinburgh |year=1999 |isbn=0-86241-874-7 |pages=[https://archive.org/details/saintsseakingsfi0000camp/page/8 8]–15}}</ref> పిక్ట్స్‌తో సమైక్యమై 9 వ శతాబ్దంలో [[స్కాట్లాండ్]] రూపొందించారు.<ref>{{cite book |last=Haigh |first=Christopher |title=The Cambridge Historical Encyclopedia of Great Britain and Ireland |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |page=30 |isbn=978-0-521-39552-6}}</ref> [[File:Bayeux Tapestry WillelmDux.jpg|thumb|left|The [[Bayeux Tapestry]] depicts the [[Battle of Hastings]], 1066, and the events leading to it]] 1066 లో నార్మన్లు ​​, వారి బ్రెటన్ మిత్రరాజ్యాలు ఉత్తర ఫ్రాన్స్ నుండి ఇంగ్లాండ్‌ మీద దాడి చేశాయి. దాని విజయం తరువాత వేల్స్ పెద్ద భాగాలను స్వాధీనం చేసుకుంది. ఐర్లాండ్ అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని [[స్కాట్లాండ్]] స్థిరపడటానికి ఆహ్వానించబడ్డారు. ఉత్తర ఫ్రెంచ్ నమూనా, నార్మన్ ఫ్రెంచ్ నమూనాలకు దేశాలన్నింటినీ భూస్వామిక వ్యవస్థ, ఫ్రెంచ్ సంస్కృతికి మార్చింది. <ref>{{cite book |title=Feudalism |url=https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5 |author=Ganshof, F.L. |page=[https://archive.org/details/feudalism0000gans_j4b5/page/165 165] |isbn=978-0-8020-7158-3 |publisher=University of Toronto |year=1996}}</ref> నార్మన్ ఎలిటీస్ గొప్ప ప్రభావితం చేసినప్పటికీ చివరకు స్థానిక సంస్కృతులన్నింటితో కలిసిపోయాయి.<ref>{{cite book |title=The Debate on the Norman Conquest |url=https://archive.org/details/debateonnormanco0000marj |pages=[https://archive.org/details/debateonnormanco0000marj/page/115 115]–122 |author=Chibnall, Marjorie |year=1999 |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0-7190-4913-2}}</ref> తరువాతి మధ్యయుగ ఆంగ్ల రాజులు వేల్స్ మీద పూర్తిస్థాయి విజయం సాధించి, [[స్కాట్లాండ్]]ను అనుసంధానించడానికి చేసిన ప్రయత్నం విజయవంతం కాలేదు. అర్బ్రోత్ ప్రకటన తరువాత స్కాట్లాండ్ దాని స్వతంత్రాన్ని కొనసాగిస్తూ ఇంగ్లాండ్‌తో నిరంతరం నిరంతర వివాదంలో ఉంది. [[ఫ్రాన్సు]]లో గణనీయమైన భూభాగాల వారసత్వం, ఫ్రెంచ్ కిరీటం మీద హక్కు కావాలని వాదించింది. ఆంగ్ల చక్రవర్తులు కూడా ఫ్రాన్స్ వివాదాల్లో ఎక్కువగా పాల్గొన్నారు. ముఖ్యంగా హండ్రెడ్ ఇయర్స్ వార్ ఈ సమయంలో ఫ్రెంచ్ రాజుతో స్కాట్స్ రాజులు కలిసి ఉన్నారు.<ref>Keen, Maurice. [http://www.bbc.co.uk/history/british/middle_ages/hundred_years_war_01.shtml "The Hundred Years' War"]. BBC History.</ref> ప్రారంభ ఆధునిక కాలం సంస్కరణల ఫలితంగా మత వివాదం, దేశాలన్నింటిలో ప్రొటెస్టంట్ రాజ్యాల చర్చల పరిచయం చేయబడింది. <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/479892/Protestantism/41558/The-Reformation-in-England-and-Scotland The Reformation in England and Scotland] and [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/293754/Ireland/22978/The-Reformation-period Ireland: The Reformation Period & Ireland under Elizabth I], Encyclopædia Britannica Online.</ref> వేల్స్ పూర్తిగా ఇంగ్లాండ్ రాజ్యంలోకి చేర్చబడింది <ref name="BBC Tudors">{{cite web |title=British History in Depth&nbsp;– Wales under the Tudors |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/tudors/wales_tudors_01.shtml |accessdate=21 September 2010 |publisher=BBC History |date=5 November 2009}}</ref>, ఐర్లాండ్ ఇంగ్లీష్ కిరీటంతో పర్సనల్ యూనియన్‌లో ఒక రాజ్యంగా ఏర్పడింది.<ref>{{cite book |title=A history of the modern British Isles, 1529–1603: The two kingdoms |url=https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich |pages=[https://archive.org/details/historyofmodernb0000nich/page/171 171]–172 |first=Mark |last=Nicholls |year=1999 |isbn=978-0-631-19334-0 |publisher=Blackwell |location=Oxford}}</ref> నార్తర్న్ ఐర్లాండ్‌గా మారినప్పుడు స్వతంత్ర కాథలిక్ గేలిక్ ఉన్నత వర్గీయుల భూములు స్వాధీనం చేసుకుని ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్ ప్రొటెస్టంట్ స్థిరనివాసులకు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite book |last=Canny |first=Nicholas P. |title=Making Ireland British, 1580–1650 |pages=189–200 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-925905-2}}</ref> 1603 లో ఇంగ్లండ్, స్కాట్లాండ్, ఐర్లాండ్ రాజ్యాలు వ్యక్తిగత సమాఖ్యలో ఐక్యమయ్యాయి.స్కాట్స్ రాజు 4 వ జేమ్స్ [[ఇంగ్లాండ్]], [[ఐర్లాండ్]] కిరీటాలను వారసత్వంగా తీసుకుని, ఎడిన్బర్గ్ నుండి లండన్ వరకు అతని కోర్టును తరలించారు; అయినప్పటికీ దేశాలన్నీ తమ ప్రత్యేక రాజకీయ, చట్టపరమైన, మతపరమైన సంస్థలను నిలుపుకుంది.<ref name="D. Ross, 2002 p. 56">Ross, D. (2002). ''Chronology of Scottish History''. Glasgow: Geddes & Grosset. p. 56. {{ISBN|1-85534-380-0}}</ref><ref name="J. Hearn, 2002 p. 104">Hearn, J. (2002). ''Claiming Scotland: National Identity and Liberal Culture''. Edinburgh University Press. p. 104. {{ISBN|1-902930-16-9}}</ref> 17 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో మూడు రాజ్యాలు కనెక్ట్ అయిన యుద్ధాల (ఆంగ్ల అంతర్యుద్ధంతో సహా) వరుసలో పాల్గొన్నాయి. ఇది రాచరికం తాత్కాలిక పాలనను, ఇంగ్లాండ్ కామన్వెల్త్ కామన్‌వెల్త్ ఆఫ్ స్కాట్లాండ్, ఐర్లాండ్ స్వల్పకాలిక ఐక్యత కలిగిన రిపబ్లిక్ స్థాపనకు దారితీసింది.<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/187936/English-Civil-Wars |title=English Civil Wars |publisher=Encyclopædia Britannica |date= |accessdate=28 April 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.archontology.org/nations/uk/scotland/01_laws.php |title=Scotland and the Commonwealth: 1651–1660 |publisher=Archontology.org |date=14 March 2010 |accessdate=9 March 2015}}</ref> 17 వ, 18 వ శతాబ్దాల్లో బ్రిటీష్ నావికులు ఐరోపా, కరేబియన్ సముద్ర తీరాలపై దాడి చేయడం, నౌకలను దొంగిలించడం, పైరసీ (ప్రైవేట్) చర్యల్లో పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite book |last1=McCarthy |first1=Mathew |title=Privateering, Piracy and British Policy in Spanish America, 1810-1830 |date=2013 |publisher=The Boydell Press |location=Woodbridge |isbn=1843838613 |edition=1st}}</ref> రాచరికం పునరుద్ధరించబడినప్పటికీ ఇంటరెగ్నం (1688 గ్లోరియస్ రివల్యూషన్, తరువాత 1689 హక్కుల బిల్లు, 1689 హక్కుల చట్టం) తో పాటు మిగిలిన యూరోప్‌లో ఎక్కువ భాగం కాకుండా రాయల్ నిరంకుశత్వం విజయం సాధించలేదు. ఒక కాథలిక్ ప్రబోధం సింహాసనాన్ని అంగీకరించలేదు. బ్రిటీష్ రాజ్యాంగం రాచరికరాజ్యాంగం, పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. <ref>{{cite book |last=Lodge |first=Richard |year=2007 |origyear=1910 |url=https://books.google.com/?id=EBSpvBxGyqcC |title=The History of England&nbsp;– From the Restoration to the Death of William III (1660–1702) |publisher=Read Books |page=8 |isbn=978-1-4067-0897-4}}</ref> 1660 లో రాయల్ సొసైటీ స్థాపనతో సైన్స్ చాలా ప్రోత్సహించబడింది. ఈ కాలంలో ప్రత్యేకించి ఇంగ్లండ్లో, నావికాదళ అభివృద్ధి (, ఆవిష్కరణ ప్రయాణాలలో ఆసక్తి) ఉత్తర అమెరికాలో ముఖ్యంగా విదేశీ కాలనీల సముపార్జన, స్థావరాల ఏర్పాటుకు దారితీసింది. <ref>{{cite web |url=http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |work=Royal Navy History |title=Tudor Period and the Birth of a Regular Navy |publisher=Institute of Naval History |access-date=25 జనవరి 2018 |archive-date=18 జనవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118040146/http://www.royal-navy.org/lib/index.php?title=Tudor_Period_and_the_Birth_of_a_Regular_Navy_Part_Two |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book |first=Nicholas |last=Canny |title=The Origins of Empire, The Oxford History of the British Empire Volume I |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=0-19-924676-9 |url=https://books.google.com/?id=eQHSivGzEEMC |ref=refOHBEv1}}</ref> 1606, 1667, 1689 లలో గ్రేట్ బ్రిటన్లో రెండు రాజ్యాలను ఐక్యపరచడంలో మునుపటి ప్రయత్నాలు విజయవంతం కాలేదు. 1705 లో ప్రారంభించిన ప్రయత్నం 1706 నాటి యూనియన్ ఒప్పందానికి దారితీసింది. ఇది పార్లమెంటు ===యూనియన్ ఒప్పందం === [[File:Nations_of_the_UK.svg|thumb|upright=2|center|బ్రిటిషు దీవుల్లో వివిధ రాజ్యాల ప్రస్థానం ఇది. కొన్ని విలీనాలు, కొన్ని ఆక్రమణలూ - వెరసి ప్రస్తుత యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] 1707 మే 1 న గ్రేట్ బ్రిటన్ యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ అయింది. 1706 యూనియన్ ఒడంబడికను ఆమోదించడానికి ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్ల పార్లమెంటు ఆమోదించిన యూనియన్ చట్టాల ఫలితంగా రెండు రాజ్యాలను ఏకం చేసింది.<ref>{{cite web |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/citizenship/rise_parliament/docs/articles_union.htm |title=Articles of Union with Scotland 1707 |publisher=UK Parliament |accessdate=19 October 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/legislativescrutiny/ |title=Acts of Union 1707 |publisher=UK Parliament |accessdate=6 January 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |title=Treaty (act) of Union 1706 |publisher=Scottish History online |accessdate=3 February 2011 |archive-date=27 మే 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527074630/http://www.scotshistoryonline.co.uk/union.html |url-status=dead }}</ref> 18 వ శతాబ్దంలో కేబినెట్ ప్రభుత్వం రాబర్ట్ వాల్పోలే ఆధ్వర్యంలో అభివృద్ధి చెందింది. ఆచరణలో మొదటి ప్రధాన మంత్రి (1721-1742). జాకబైట్ తిరుగుబాటుల వరుస బ్రిటిష్ సింహాసనం నుండి హనోవర్ ప్రొటెస్టంట్ హౌస్‌ను తొలగించి స్టువర్ట్ కాథలిక్ హౌస్‌ను పునరుద్ధరించాలని ప్రయత్నించింది. 1746 లో [[కాలిఫోర్నియా]] యుద్ధంలో జాకబ్లు చివరకు ఓడిపోయిన తరువాత స్కాటిష్ హైలాండర్లు దారుణంగా అణిచివేశారు. బ్రిటిష్ వారు స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో బ్రిటన్ నుండి విడిపోయారు. ఉత్తర అమెరికాలో బ్రిటిష్ కాలనీలు 1783 లో అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలను బ్రిటన్ గుర్తించింది. బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యవాద ఆశయం ఆసియా వైపు ప్రత్యేకించి [[భారతదేశం]] వైపు మారింది.<ref>Library of Congress, [https://books.google.com/?id=BQDgr_XvsHoC&pg=PA73 ''The Impact of the American Revolution Abroad''], p. 73.</ref> 18 వ శతాబ్దంలో బ్రిటన్ అట్లాంటిక్ బానిస వ్యాపారంలో పాల్గొంది. బ్రిటిష్ నౌకలు [[ఆఫ్రికా]] నుండి వెస్ట్ ఇండీస్‌కు సుమారు రెండు మిలియన్ల మంది బానిసలను రవాణా చేశాయి. 1807 లో పార్లమెంటు వాణిజ్యాన్ని నిషేధించింది. 1833 లో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో బానిసత్వాన్ని నిషేధించింది, ఆఫ్రికా దిగ్బంధనం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా బానిసత్వాన్ని నిర్మూలించటానికి బ్రిటన్ ఒక ప్రముఖ పాత్రను పోషించింది. అనేక దేశాల ఒప్పందాలుతో తమ వ్యాపారాన్ని ముగించేందుకు ఇతర దేశాలని నడిపిస్తోంది. ప్రపంచంలోని అతి పురాతన అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల సంఘం, యాంటీ-స్లేవరీ ఇంటర్నేషనల్, 1839 లో లండన్లో స్థాపించబడింది.<ref>[http://arquivo.pt/wayback/20160513171717/http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=9462&URL_DO=DO_PRINTPAGE&URL_SECTION=201.html "Anti-Slavery International"]. UNESCO. Retrieved 15 October 2010</ref><ref>Loosemore, Jo (2007). [http://www.bbc.co.uk/devon/content/articles/2007/03/20/abolition_navy_feature.shtml Sailing against slavery]. BBC Devon. 2007.</ref><ref>{{cite book |last=Lovejoy |first=Paul E. |title=Transformations in Slavery: A History of Slavery in Africa |url=https://archive.org/details/transformationsi0000love |page=[https://archive.org/details/transformationsi0000love/page/290 290] |location=New York |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=0521780128}}</ref> ===ఐర్లాండుతో యూనియన్ === 1801 లో బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ పార్లమెంటు సభ్యులు ఒక యూనియన్ ఆఫ్ ఆక్ట్‌ను ఆమోదించి ఈ రెండు రాజ్యాలను ఐక్యపరచడం, గ్రేట్ బ్రిటన్, ఐర్లాండ్ యునైటెడ్ కింగ్డం సృష్టించడంతో "యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్" అధికారికంగా మారింది.<ref>{{cite web |url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |title=The Act of Union |publisher=Act of Union Virtual Library |accessdate=15 May 2006 |website= |archive-url=https://www.webcitation.org/67yH4MBFc?url=http://www.actofunion.ac.uk/actofunion.htm#act |archive-date=27 మే 2012 |url-status=dead }}</ref> [[File:Battle of Waterloo 1815.PNG|thumb|ఒక బ్లడీ యుద్ధం పెయింటింగ్. గుర్రాలు, పదాతిదళం పోరాటం లేదా గడ్డి మీద ఉంటాయి.|వాటర్లూ యుధ్ధం, 1815, నెపోలియన్ యుద్ధాల ముగింపును, పాక్స్ బ్రిటానికా]] 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బ్రిటీష్ నేతృత్వంలోని పారిశ్రామిక విప్లవంతో దేశం పరివర్తన చెందడం ప్రారంభమైంది. క్రమంగా రాజకీయ అధికారం పాత టోరీ, విగ్ భూస్వామ్య వర్గాల నుండి నూతన పారిశ్రామికవేత్తల వైపుగా మారింది. వ్యాపారి, పారిశ్రామికవేత్తల కూటమి విగ్స్‌తో కలిసి ఒక నూతన పార్టీ రూపొందించడానికి దారి తీసింది. లిబరల్స్ స్వేచ్ఛాయుత వాణిజ్యం, లాస్సేజ్-ఫెయిర్ సిద్ధాంతాలతో మొదలైంది. 1832 లో పార్లమెంటు గొప్ప సంస్కరణ చట్టం ఆమోదించింది. అధికారాన్ని రాజరికం నుండి మధ్యతరగతికి బదిలీ చేయడం ప్రారంభించింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో చిన్న వ్యవసాయదారులను అఙాతంలోకి తీసుకువెళ్లారు. పట్టణాలు, నగరాలలో ఒక కొత్త పట్టణ కార్మిక వర్గం అధికరించడం మొదలైంది. కొన్ని సాధారణ కార్మికులు ఓటు వేశారు. వారు కార్మిక సంఘాల రూపంలో తమ సొంత సంస్థలను సృష్టించారు.{{citation needed|date=April 2016}} రివల్యూషనరీ, నెపోలియన్ వార్స్ (1792-1815) చివరలో ఫ్రాన్స్ ఓటమి తరువాత గ్రేట్ బ్రిటన్ 19 వ శతాబ్దంలో ప్రధాన నౌకాదళ, సామ్రాజ్య శక్తిగా ఉద్భవించింది. (లండన్‌లో సుమారు 1830 నుండి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద నగరం)<ref>Tellier, L.-N. (2009). ''Urban World History: an Economic and Geographical Perspective''. Quebec: PUQ. p. 463. {{ISBN|2-7605-1588-5}}.</ref> బ్రిటీష్ ఆధిపత్యం తరువాత సముద్రంలో విఫలమైంది తరువాత బ్రిక్స్ సామ్రాజ్యం ప్రపంచ వారసత్వంగా మారింది, గ్లోబల్ పోలీస్మన్ పాత్రను స్వీకరించిన గ్రేట్ పవర్స్ (1815-1914) మధ్య శాంతి కాలం పాక్స్ బ్రిటానికా ("బ్రిటిష్ పీస్") గా వర్ణించబడింది.<ref>[[#refJohnston2008|Johnston]], pp.&nbsp;508-10.</ref><ref>[[#refOHBEv3|Porter]], p.&nbsp;332.</ref><ref>Sondhaus, L. (2004). ''Navies in Modern World History''. London: Reaktion Books. p. 9. {{ISBN|1-86189-202-0}}.</ref><ref>{{Cite book |first=Andrew |last=Porter |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=0-19-924678-5 |url=https://books.google.com/?id=oo3F2X8IDeEC |ref=refOHBEv3 |page=332}}</ref> గ్రేట్ ఎగ్జిబిషన్ నాటికి, బ్రిటన్‌ను "ప్రపంచం వర్క్ షాప్"గా వర్ణిస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/workshop_of_the_world_01.shtml |title=The Workshop of the World |publisher=BBC History |date= |accessdate=28 April 2013}}</ref> బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం [[భారతదేశం]], [[ఆఫ్రికా]], అనేక ఇతర భూభాగాలను ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించింది. దాని స్వంత కాలనీల మీద అధికారిక నియంత్రణతో పాటుగా ప్రపంచ వాణిజ్యం బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం ఆసియా, లాటిన్ అమెరికా వంటి అనేక ప్రాంతాల ఆర్థిక వ్యవస్థలను సమర్థవంతంగా నియంత్రించేది.<ref>{{Cite book |first=Andrew |last=Porter |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=0-19-924678-5 |url=https://books.google.com/?id=oo3F2X8IDeEC |ref=refOHBEv3 |page=8}}</ref><ref>{{Cite book |first=P.J. |last=Marshall |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=0-521-00254-0 |url=https://books.google.com/?id=S2EXN8JTwAEC |ref=refMarshall |pages=156–57}}</ref> దేశీయంగా రాజకీయ దృక్పథాలు స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం, స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం విధానాలు, ఓటింగ్ ఫ్రాంఛైజ్ క్రమంగా విస్తరించడం. శతాబ్దంలో జనాభా గణనీయంగా పెరిగింది. వేగంగా పట్టణీకరణతో గణనీయమైన సాంఘిక, ఆర్థిక ఒత్తిడులకు దారితీసింది.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=H5kcJqmXk2oC&pg=PA63 |title=Great Britain: a reference guide from the Renaissance to the present |page=63 |first=Richard S. |last=Tompson |year=2003 |isbn=978-0-8160-4474-0 |location=New York |publisher=Facts on File}}</ref> కొత్త మార్కెట్లు, ముడి పదార్ధాల వనరులను వెతకడానికి, డిస్రాయెలీ నేతృత్వంలో కన్జర్వేటివ్ పార్టీ ఈజిప్టు, దక్షిణాఫ్రికా, ఇతర ప్రాంతాల్లో సామ్రాజ్యవాద విస్తరణ కాలం ప్రారంభించింది. [[కెనడా]], [[ఆస్ట్రేలియా]], [[న్యూజిలాండ్]] స్వయం పాలనా రాజ్యాలు అయ్యాయి.<ref>{{cite book |title=World War I: People, Politics, and Power |series=America at War |page=21 |publisher=Britannica Educational Publishing |author=Hosch, William L. |year=2009 |isbn=978-1-61530-048-8 |location=New York}}</ref> శతాబ్దం ప్రారంభమైన తర్వాత బ్రిటన్ పారిశ్రామిక ఆధిపత్యం [[జర్మనీ]], యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లచే సవాలు చేయబడింది.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=NSrwpggmHigC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false |title=Contradictions: Finance, Greed, and Labor Unequally Paid |last=Zarembka |first=Paul |date=2013 |publisher=Emerald Group Publishing |isbn=9781781906705 |language=en}}</ref> 1900 తరువాత ఐర్లాండ్ కోసం సాంఘిక సంస్కరణలు, గృహ పాలన ముఖ్యమైన దేశీయ సమస్యలుగా మారాయి. లేబరు పార్టీ 1900 లో కార్మిక సంఘాలు, చిన్న సోషలిస్టు సమూహాల కూటమి నుండి ఉద్భవించింది. 1914 కు ముందు మహిళల హక్కుల కోసం ప్రచారం జరిగింది.<ref>Sophia A. Van Wingerden, ''The women's suffrage movement in Britain, 1866-1928'' (1999) ch 1.</ref> [[File:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|left|alt=Black-and-white photo of two dozen men in military uniforms and metal helmets sitting or standing in a muddy trench.|Infantry of the Royal Irish Rifles during the Battle of the Somme (more than 885,000 British soldiers died on the battlefields of World War I)]] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం (1914-1918) లో జర్మనీ, దాని మిత్రపక్షాలు వ్యతిరేకంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఫ్రాన్స్, [[రష్యా]], (1917 తరువాత) బ్రిటన్ పోరాడాయి.<ref>Turner, John (1988). ''Britain and the First World War''. London: Unwin Hyman. pp. 22–35. {{ISBN|978-0-04-445109-9}}.</ref> బ్రిటిష్ సాయుధ దళాలు బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం, ఐరోపాలో అనేక ప్రాంతాలలో ప్రత్యేకించి పశ్చిమ దేశాలలో నియమితమయ్యాయి.<ref name="Westwell&Cove"/> యుద్ధంలో సంభవించిన అధిక మరణాలు దేశంలో శాశ్వత సామాజిక ప్రభావితం చేయడమే కాక సామాజిక క్రమంలో గొప్ప అంతరాయం పురుషుల నిష్పత్తిలో కలిగించిన నష్టం తరువాత తరం కొనసాగింది. యుద్ధం తరువాత బ్రిటీష్ అనేక మాజీ జర్మన్, ఒట్టోమన్ కాలనీల మీద లీగ్ ఆఫ్ నేషన్స్ ఆదేశం పొందింది. బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం గొప్ప విస్తృతికి చేరుకుని ఇది ప్రపంచ భూ ఉపరితలం ఐదో వంతు, జనాభాలో 4 భాగానికి చేరుకుంది.<ref>Turner, J. (1988). ''Britain and the First World War''. Abingdon: Routledge. p. 41. {{ISBN|0-04-445109-1}}.</ref> ఏమైనా బ్రిటన్ పౌరులు 2.5 మిలియన్ల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు, యుద్ధాన్ని భారీ జాతీయ రుణం ఏర్పరచింది.<ref name="Westwell&Cove">Westwell, I.; Cove, D. (eds) (2002). ''History of World War I, Volume 3 ''. London: Marshall Cavendish. pp. 698 and 705. {{ISBN|0-7614-7231-2}}.</ref> ===ఐరిష్ స్వాతంత్రం === ఐరిష్ జాతీయవాదం పెరగడంతో ఐరిష్ హోమ్ రూల్ పరంగా ఐర్లాండ్‌లో వివాదాలు మొదలయ్యాయి చివరకు 1921 లో ఈ ద్వీపం విభజనకు దారి తీసింది.<ref>SR&O 1921, No. 533 of 3 May 1921.</ref> ఐరిష్ ఫ్రీ స్టేట్ డొమినియన్ హోదాతో స్వతంత్రంగా మారింది. ఉత్తర ఐర్లాండ్ యునైటెడ్ కింగ్డంలో భాగంగా ఉంది.<ref name="CAIN">{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |title=The Anglo-Irish Treaty, 6&nbsp;December 1921 |publisher=CAIN |accessdate=15 May 2006 |archive-date=14 మే 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514145108/http://cain.ulst.ac.uk/issues/politics/docs/ait1921.htm |url-status=dead }}</ref> 1920 ల మధ్యలో జరిగిన దాడుల వేవ్ 1926 జనరల్ స్ట్రైక్‌తో ముగిసింది. గ్రేట్ డిప్రెషన్ (1929-1932) సంభవించినప్పుటి యుద్ధ ప్రభావాల నుండి బ్రిటన్ ఇప్పటికీ కోలుకోలేదు. ఇది పాత పారిశ్రామిక ప్రాంతాలలో గణనీయమైన నిరుద్యోగం, కష్టాల ఏర్పడడానికి ఇది దారితీసింది. అలాగే 1930 లలో రాజకీయ, సామాజిక అశాంతి కమ్యునిస్ట్, సోషలిస్టు పార్టీలలో సభ్యత్వం అధికరించింది. 1931 లో సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>Rubinstein, W. D. (2004). ''Capitalism, Culture, and Decline in Britain, 1750–1990''. Abingdon: Routledge. p. 11. {{ISBN|0-415-03719-0}}.</ref> జర్మనీ పోలాండ్‌ను ఆక్రమించిన తరువాత 1939 లో నాజీ జర్మనీపై యుద్ధాన్ని ప్రకటించడం ద్వారా బ్రిటన్ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలోకి ప్రవేశించింది. వింస్టన్ చర్చిల్ 1940 లో ప్రధానమంత్రిగా, సంకీర్ణ ప్రభుత్వానికి నాయకుడు అయ్యాడు. యుద్ధం మొదటి సంవత్సరంలో యూరోపియన్ మిత్రుల ఓటమి ఉన్నప్పటికీ బ్రిటన్ సామ్రాజ్యం మాత్రం జర్మనీకి వ్యతిరేకంగా పోరాడింది. 1940 లో రాయల్ వైమానిక దళం బ్రిటన్ యుద్ధంలో ఆకాశమార్గం నియంత్రణ కోసం పోరాటంలో జర్మన్ లుఫ్‌ట్వాఫ్‌ను ఓడించింది. పట్టణ ప్రాంతాలలో బ్లిట్జ్ సమయంలో భారీ బాంబు దాడి జరిగింది. అట్లాంటిక్ యుద్ధం, ఉత్తర ఆఫ్రికన్ పోరాటం. [[బర్మా]] పోరాటాలలో కూడా తీవ్రమైన జరిగాయి. 1944 లో నార్మాండీ భూభాగాలలో సంయుక్త రాష్ట్రాల సహకారంతో బ్రిటీష్ దళాలు ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయి. ===రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత === [[File:The British Empire.png|thumb|upright=1.5|alt=Map of the world. Canada, the eastern United States, countries in east Africa, India, most of Australasia and some other countries are highlighted in pink.|Territories that were at one time part of the British Empire, while names of current British Overseas Territories are underlined in red]] 1945 లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తరువాత యుద్ధానంతర ప్రపంచాన్ని ప్లాన్ చేయడానికి కలుసుకున్న పెద్ద శక్తులు (సంయుక్త సోవియట్ యూనియన్, చైనాలతో పాటు) ఒకటిగా ఉంది;<ref>{{cite book |last1=Doenecke |first1=Justus D|last2=Stoler |first2=Mark A|title=Debating Franklin D. Roosevelt's foreign policies, 1933–1945 |url=https://books.google.com/books?id=xdMF9rX6mX8C&pg=PA62 |year=2005 |accessdate=19 March 2016 |isbn=0-8476-9416-X}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |title=The Four Policemen and. Postwar Planning, 1943-1945: The Collision of Realist and. Idealist Perspectives. |last=Kelly |first=Brian |accessdate=25 August 2015 |archive-date=22 అక్టోబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022125442/https://www.iup.edu/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=37681 |url-status=dead }}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలిలో ఐదు శాశ్వత సభ్యుల్లో యు.కె ఒకటైంది. ఐ.ఎం.ఎఫ్, ప్రపంచ బ్యాంకు, నాటోను స్థాపించడానికి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో కలిసి పనిచేసింది.<ref>{{Cite news|url=http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr/|title=The “Special Relationship” between Great Britain and the United States Began with FDR.|date=2010-07-22|work=Roosevelt Institute|access-date=2018-01-24|quote=and the joint efforts of both powers to create a new post-war strategic and economic order through the drafting of the Atlantic Charter; the establishment of the International Monetary Fund and the World Bank; and the creation of the United Nations.|archive-date=2018-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180125021103/http://rooseveltinstitute.org/special-relationship-between-great-britain-and-united-states-began-fdr/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2016/04/22/remarks-president-obama-and-prime-minister-cameron-joint-press|title=Remarks by the President Obama and Prime Minister Cameron in Joint Press Conference|date=2016-04-22|work=whitehouse.gov|access-date=2018-01-24|quote=That's what we built after World War II. The United States and the UK designed a set of institutions -- whether it was the United Nations, or the Bretton Woods structure, IMF, World Bank, NATO, across the board.}}</ref> ఏది ఏమయినప్పటికీ యుద్ధం యు.కె. తీవ్రంగా బలహీనపడింది, మార్షల్ ప్లాన్ మీద ఆర్థికంగా ఆధారపడి ఉంది.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2006/12/28/business/worldbusiness/28iht-nazi.4042453.html |title=Britain to make its final payment on World War II loan from U.S. |work=The New York Times |date=28 December 2006 |accessdate=25 August 2011}}</ref> తక్షణ యుద్ధానంతర సంవత్సరాల్లో లేబరు ప్రభుత్వం సంస్కరణల ఒక తీవ్రమైన కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. ఇది తరువాతి దశాబ్దాల్లో బ్రిటీష్ సమాజంపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపింది.<ref>{{cite book |title=Ideas and policies under Labour, 1945–1951: Building a new Britain |first=Martin |last=Francis |pages=225–233 |year=1997 |isbn=978-0-7190-4833-3 |publisher=Manchester University Press}}</ref> ప్రధాన పరిశ్రమలు, ప్రజా ప్రయోజనాలు జాతీయం చేయబడ్డాయి. " వెల్ఫేర్ స్టేట్ " స్థాపించబడింది. విస్తృతమైన బహిరంగంగా నిధుల ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ జాతీయ ఆరోగ్య సేవ రూపొందించబడింది. <ref>{{cite book |title=Aspects of British political history, 1914–1995 |url=https://archive.org/details/aspectsofbritish0000lees_r9x7 |first=Stephen J. |last=Lee |year=1996 |pages=[https://archive.org/details/aspectsofbritish0000lees_r9x7/page/172 173]–199 |isbn=978-0-415-13103-2 |publisher=Routledge |location=London; New York}}</ref> కాలనీలలో జాతీయవాద పురోగతి బ్రిటన్ ఆర్థిక క్షీణతకు దారితీసింది. తద్వారా కాలనైజేషన్ విచ్ఛిన్నత విధానం తప్పనిసరి అయింది. 1947 లో [[భారతదేశం]], [[పాకిస్తాన్]] స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వబడింది.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=7D66_9YOof4C&pg=PA118 |title=A companion to Europe since 1945 |page=118 |first=Klaus |last=Larres |year=2009 |isbn=978-1-4051-0612-2 |location=Chichester |publisher=Wiley-Blackwell}}</ref> తరువాతి మూడు దశాబ్దాల్లో బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం అనేక కాలనీలు వారి స్వాతంత్ర్యం పొందాయి. అనేక దేశాలు కామన్వెల్త్ ఆఫ్ నేషన్స్ సభ్యదేశాలు అయ్యాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |title=Country List |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130506071236/http://www.thecommonwealth.org/Templates/System/YearbookHomePage.asp?NodeID=152099&load=countrylist |archivedate=6 May 2013 |accessdate=8 March 2015 |date=19 March 2009 |work= |publisher=Commonwealth Secretariat}}</ref> యు.కె. అణు ఆయుధ తయారీ (1952 లో మొట్టమొదటి అణు బాంబు పరీక్షతో) అభివృద్ధి చేయడంలో అంతర్జాతీయంగా మూడవ దేశంగా ఉన్నప్పటికీ 1956 లో సూయజ్ సంక్షోభం బ్రిటన్ అంతర్జాతీయ పాత్ర నూతన యుద్ధానంతర పరిమితులు నిర్ణయించబడ్డాయి. ఆంగ్ల భాష అంతర్జాతీయ వ్యాప్తి దాని సాహిత్యం, సంస్కృతి అంతర్జాతీయ ప్రభావాన్ని కొనసాగించింది.<ref name="culture"/><ref name="sheridan"/> 1950 లలో కార్మికుల కొరత ఫలితంగా ప్రభుత్వం కామన్వెల్త్ దేశాల నుండి వలసలను ప్రోత్సహించింది. తరువాతి దశాబ్దాల్లో యు.కె. ముందు కంటే ఎక్కువ బహుళ జాతి సమాజంగా మారింది.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=s3RQ4dsFEkoC&pg=PA84 |title=Contemporary British identity: English language, migrants, and public discourse |series=Studies in migration and diaspora |first=Christina |last=Julios |page=84 |isbn=978-0-7546-7158-9 |year=2008 |publisher=Ashgate |location=Aldershot}}</ref> 1950 ల చివర, 60 లలో జీవన ప్రమాణాలు పెరుగుతున్నప్పటికీ యు.కె. ఆర్థిక రంగం అభివృద్ధి [[ఫ్రాన్స్]], పశ్చిమ [[జర్మనీ]], [[జపాన్]] వంటి దాని ప్రధాన పోటీదారుల కంటే తక్కువ విజయం సాధించింది [[File:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|thumb|left|2007 లో యూరోపియన్ యూనియన్ యొక్క సభ్య దేశాల నాయకులు. <ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/6/newsid_2499000/2499297.stm |title=1975: UK embraces Europe in referendum |publisher=BBC News |accessdate=8 March 2015}}</ref> UK యురోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీని 1973 లో ప్రవేశపెట్టారు. 1975 లో నిర్వహించిన ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో, 67% ఓటర్లు EEC లో ఉండటానికి ఓటు వేశారు, [52] <ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-32810887 |title=The UK's EU referendum: All you need to know |first1=Brian |last1=Wheeler |first2=Alex |last2=Hunt |publisher=BBC News}}</ref> కానీ 52% EU ను 2016 లో]] ఐరోపా సమైక్యత దశాబ్ద-కాలం ప్రక్రియలో యు.కె. 1954 లో [[లండన్]], పారిస్ కాన్ఫరెన్సులతో స్థాపించబడిన పశ్చిమ ఐరోపా సమాఖ్యగా పిలువబడే కూటమి వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా ఉంది. 1960 లో యురోపియన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అసోసియేషన్ (ఇ.ఎఫ్.టి.ఎ.) 7 ఫండింగ్ దేశాలలో యు.కె ఒకటిగా ఉంది. కానీ 1973 లో ఇది ఇ.ఎఫ్.టి.ఎ.ను వదిలి యురోపియన్ కమ్యునిటీస్ (ఇ.సి.) లో చేరడానికి వెళ్ళింది. 1992 లో యూరోపియన్ యూనియన్ (ఇ.యు.) గా మారినప్పుడు, స్థాపించిన 12 దేశాలలో యు.కె. ఒకటిగా ఉంది. 2007 లో లిస్బన్ ఒప్పందం మీద సంతకం చేసింది. అది అప్పటి నుండి యూరోపియన్ యూనియన్ రాజ్యాంగ ప్రాతిపదికను ఏర్పరుస్తుంది. 1960 ల చివరలో ఉత్తర ఐర్లాండ్ సంప్రదాయబద్ధంగా ట్రబుల్స్ అని పిలిచే మతపరమైన, పారామిలిటరీ హింసను (కొన్నిసార్లు యు.కె. ఇతర భాగాలను ప్రభావితం చేస్తుంది) బాధించింది. సాధారణంగా బెల్ఫాస్ట్ "గుడ్ ఫ్రైడే" ఒప్పందం 1998 తో ముగిసింది. <ref>{{cite book |title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement |url=https://archive.org/details/politicsofnorthe0000augh |first=Arthur |last=Aughey |isbn=978-0-415-32788-6 |page=[https://archive.org/details/politicsofnorthe0000augh/page/6 7] |year=2005 |location=London |publisher=Routledge}}</ref><ref name=Hope>"The troubles were over, but the killing continued. Some of the heirs to Ireland's violent traditions refused to give up their inheritance." {{cite book |author=Holland, Jack |title=Hope against History: The Course of Conflict in Northern Ireland |url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl |publisher=Henry Holt |location=New York |year=1999 |page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221] |isbn=978-0-8050-6087-4}}</ref><ref>Elliot, Marianne (2007). ''The Long Road to Peace in Northern Ireland: Peace Lectures from the Institute of Irish Studies at Liverpool University.'' University of Liverpool Institute of Irish Studies, Liverpool University Press. p. 2. {{ISBN|1-84631-065-2}}.</ref> 1970 వ దశకంలో విస్తృతమైన ఆర్థిక మాంద్యం, పారిశ్రామిక కలహాలు జరిగిన తరువాత 1980 లలో కన్జర్వేటివ్ ప్రభుత్వం [[మార్గరెట్ థాచర్]] ఆథ్వర్యంలో ఒక ద్రవ్య విధానాన్ని ప్రారంభించింది. ముఖ్యంగా ఆర్థిక రంగం (ఉదాహరణకు 1986 లో బిగ్ బ్యాంగ్), కార్మిక మార్కెట్లలో ప్రభుత్వ యాజమాన్య సంస్థల (ప్రైవేటీకరణ) అమ్మకం, ఇతరులకు రాయితీలను ఉపసంహరించుకోవడం ఇందులో భాగంగా ఉంది.<ref>{{cite book |title=British politics since 1945 |url=https://archive.org/details/britishpoliticss0000dore |first=Peter |last=Dorey |year=1995 |pages=[https://archive.org/details/britishpoliticss0000dore/page/164 164]–223 |isbn=978-0-631-19075-2 |location=Oxford |publisher=Blackwell |series=Making contemporary Britain}}</ref> ఇది అధిక నిరుద్యోగం, సాంఘిక అశాంతి కారణమైంది. చివరికి 1984 నుండి ప్రత్యేకించి సేవల రంగంలో ఆర్థిక వృద్ధి గణనీయమైన నార్త్ సీ ఆయిల్ ఆదాయం ద్వారా ఆర్థిక సహాయం పొందింది.<ref>{{cite book |url=http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |title=Applied Economics |publisher=Financial Times Press |year=2007 |edition=11th |accessdate=26 December 2010 |page=6 |author1=Griffiths, Alan |author2=Wall, Stuart |location=Harlow |isbn=978-0-273-70822-3 |archive-date=23 ఆగస్టు 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823124048/http://vig.pearsoned.co.uk/catalog/uploads/Griffiths_C01.pdf |url-status=dead }}</ref> 20 వ శతాబ్దం చివరినాటికి [[స్కాట్లాండ్]], వేల్స్, నార్తర్న్ ఐర్లాండ్‌లకు పరిణామం చెందిన పాలనా వ్యవస్థల స్థాపనతో యు.కె. పరిపాలనకు ప్రధాన మార్పులు జరిగాయి.<ref>{{Cite journal |url=http://publius.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/28/1/217 |title=Reforging the Union: Devolution and Constitutional Change in the United Kingdom |accessdate=4 February 2009 |journal=Publius: the Journal of Federalism |volume=28 |issue=1 |pages=217–234 |last=Keating |first=Michael |date=1 January 1998 |doi=10.1093/oxfordjournals.pubjof.a029948}}</ref> మానవ హక్కులపై ఐరోపా సమావేశం ఆమోదయోగ్యమైనది.యు.కె. ఇప్పటికీ దౌత్యపరంగా, సైనికపరంగా ప్రపంచవ్యాప్త కీలకమైన పాత్ర వహిస్తూ ఉంది. ఇది ఇ.యు,ఐక్యరాజ్యసమితి, నాటో, ప్రముఖ పాత్రలను పోషిస్తుంది. ఏదేమైనా వివాదం ముఖ్యంగా బ్రిటన్ విదేశీ సైనిక దళాలు ముఖ్యంగా [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]], [[ఇరాక్]]లో ఉన్నాయి.<ref>{{cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/a6d31ca2-5e22-11e0-b1d8-00144feab49a.html#axzz1MN2vkt7a |author=Jackson, Mike |title=Military action alone will not save Libya |work=Financial Times |location=London |date=3 April 2011}}</ref> 2008 ప్రపంచ ఆర్థిక సంక్షోభం యు.కె. ఆర్థిక వ్యవస్థను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. 2010 సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఫలితంగా గణనీయమైన ప్రభుత్వలోటును అధిగమించడానికి ఉద్దేశించి కాఠినమైన చర్యలను ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 |title=United Kingdom country profile |publisher=BBC News|date=24 January 2013 |accessdate=9 April 2013}}</ref> 2014 లో స్కాటిష్ ప్రభుత్వం నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో స్కాటిష్ స్వాతంత్ర్య ప్రతిపాదనను తిరస్కరించి యునైటెడ్ కింగ్డంలో ఉండటానికి 55% మంది ఓటు వేసారు.<ref name="BBC">{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-16478121 |title=Scotland to hold independence poll in 2014&nbsp;– Salmond |date=10 January 2012 |publisher=BBC News |accessdate=10 January 2012}}</ref> 2016 లో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ యూరోపియన్ యూనియన్ను విడిచిపెట్టి ఓటు వేసింది.<ref name="Washington Post">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/britons-head-to-the-polls-for-historic-vote-on-eu/2016/06/23/0d466fb0-34a7-11e6-ab9d-1da2b0f24f93_story.html |title=In stunning decision, Britain votes to leave the E.U. |date=24 June 2016 |work=The Washington Post |accessdate=24 June 2016}}</ref> ఇ.యు. విడిచిపెట్టే చట్టపరమైన ప్రక్రియ 2017 మార్చి 29 మార్చి 29 న ప్రారంభమైంది. లిస్బన్ ఒప్పందంలోని ఆర్టికల్ 50 యు.కె. అభ్యర్ధనతో అధికారికంగా ఇ.యును వదిలి వెళ్ళడానికి ఉద్దేశించింది. ఆర్టికల్ ఇ.యు.లో యు.కె కనీసం రెండు సంవత్సరాల పాటు కొనసాగుతాయని ఈ వ్యాసం పేర్కొంది. ఈ సమయములో యు.కె. పూర్తి సభ్యదేశంగా ఉంది.<ref>{{cite news |url=http://www.mirror.co.uk/news/politics/article-brexit-recap-theresa-ambassador-10118594 |first=Dan |last=Bloom |title=Brexit Day recap: Article 50 officially triggered on historic day as Theresa May warns: 'No turning back' |date=29 March 2017 |accessdate=29 March 2017 |newspaper=Daily Mirror}}</ref><ref name="Adler">{{cite news |url=http://www.bbc.com/news/live/uk-politics-39424391?&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=58db9a00e4b04343cfc3890f%26Article%2050%20letter%20handed%20over%26&ns_fee=0#post_58db9a00e4b04343cfc3890f |title=Theresa May officially starts Brexit process; Article 50 letter handed over |last=Adler |first=Katya |date=29 March 2017 |publisher=BBC News |accessdate=29 March 2017}}</ref> ==భౌగోళికం == [[File:Uk topo en.jpg|thumb|upright|right|alt=Map of United Kingdom showing hilly regions to north and west, and flattest region in the south-east.|The topography of the UK]] యునైటెడ్ కింగ్డం మొత్తం వైశాల్యం సుమారు 243,610 చదరపు కిలోమీటర్లు (94,060 sq mi). ఈ దేశం బ్రిటిష్ దీవిలో అత్యధికభాగాన్ని ఆక్రమించింది.<ref>Oxford English Dictionary: "British Isles: a geographical term for the islands comprising Great Britain and Ireland with all their offshore islands including the Isle of Man and the Channel Islands."</ref> గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో సమీపంలోని ద్వీపసమూహం ఈశాన్య ద్వీపంలో ఆరవ భాగం కొన్ని సమీపంలోని లఘు ద్వీపాలు భాగంగా ఉన్నాయి. ఇది ఉత్తర అట్లాంటిక్ సముద్రం, ఉత్తర ఆగ్నేయ తీరం (35 కి.మీ) మద్య ఫ్రాన్స్‌కు ఉత్తరంలో ఉంది.ఈ రెండు దేశాలను ఇంగ్లీష్ కెనాల్ విభజిస్తూ ఉంది.<ref name="factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html |title=United Kingdom |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=23 September 2008 |archive-date=7 జనవరి 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html |url-status=dead }}</ref> 1993 లో గణాంకాల ఆధారంగా యు.కె. లోని 10% అటవీప్రాంతం 46% పచ్చిక బయళ్ళు, 25% వ్యవసాయ భూమి ఉన్నాయి. <ref name="Atlapedia">{{cite web |author=Latimer Clarke Corporation Pty Ltd |url=http://www.atlapedia.com/online/countries/unitedki.htm |title=United Kingdom&nbsp;– Atlapedia Online |publisher=Atlapedia.com |accessdate=26 October 2010}}</ref> లండన్లోని రాయల్ గ్రీన్విచ్ అబ్జర్వేటరీ ప్రధాన మెరిడియన్ ప్రదేశం.<ref>{{cite web |url=http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |title=The Prime Meridian at Greenwich |author=ROG Learning Team |date=23 August 2002 |work=Royal Museums Greenwich |publisher=Royal Museums Greenwich |accessdate=11 September 2012 |archive-date=7 నవంబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107023957/http://www.rmg.co.uk/explore/astronomy-and-time/astronomy-facts/history/the-prime-meridian-at-greenwich |url-status=dead }}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ 49 ° నుండి 61 ° ఉత్తర అక్షాంశం, 9 ° పశ్చిమ నుండి 2 ° తూర్పు రేఖాంశం మద్య ఉంది. ఉత్తర ఐర్లాండ్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్తో 224 మై (360 కి.మీ) భూ సరిహద్దును పంచుకుంటూ ఉంది.<ref name="factbook"/> గ్రేట్ బ్రిటన్ తీరం 11,073 మైళ్ళు (17,820 కి.మీ.) పొడవు.<ref name="UK coastline">{{cite web |url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |title=How long is the UK coastline? |first=Giles |last=Darkes |date=January 2008 |accessdate=24 January 2015 |publisher=The British Cartographic Society |website= |archive-date=27 మే 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAn3CWU?url=http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749 |url-status=dead }}</ref> ఇది 31 మై (50 కి.మీ) (24 మై (38కి.మీ ) నీటి అడుగున) ప్రపంచంలోనే అతి పొడవైన నీటి అడుగున సొరంగంగా ఉన్న ఛానల్ టన్నెల్ ద్వారా ఖండాంతర ఐరోపాకు అనుసంధానించబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101218114514/http://www.eurotunnel.com/ukcP3Main/ukcCorporate/ukcTunnelInfrastructure/ukcInfrastructure |archivedate=18 December 2010 |title=The Channel Tunnel |publisher=Eurotunnel |accessdate=8 March 2015}}</ref> ఇంగ్లాండ్ మొత్తం వైశాల్యంలో ఇంగ్లండ్ కేవలం 1,30,395 చదరపు కిలోమీటర్ల (50,350 చదరపు మైళ్ల) విస్తీర్ణంలో ఉంది. <ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/7327029.stm |publisher=BBC News |title=England&nbsp;– Profile |date=11 February 2010}}</ref> దేశం చాలా భాగం దిగువభూముల భూభాగంలో ఉంది <ref name="Atlapedia"/> ఇది టీస్-ఎక్సే లైన్ పర్వతప్రాంత ; లేక్ డిస్ట్రిక్ట్, పెన్నైన్స్, ఎక్ముర్, డార్ట్మూర్ కు చెందిన కుంబ్రియాన్ పర్వతాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన నదులు, ఎస్ట్యూరీలు థేమ్స్, సెవెర్న్, హంబర్. లేక్ డిస్ట్రిక్ట్ లో ఇంగ్లాండ్‌లో ఎత్తైన పర్వతం స్కాఫెల్ పైక్ (978 మీటర్లు (3,209 అడుగులు)ఉంది. {{multiple image | align = left | direction = vertical | image1 = Keswick Panorama - Oct 2009.jpg | width1 = 225 | caption1 = The Skiddaw massif, town of Keswick and Derwent Water in Lakeland| alt1 = | image2 = Quiraing Isle of Skye Pano.jpg | width2 = 225 | caption2 = Skye is one of the major islands in the Inner Hebrides and part of the Scottish Highlands }} యు.కె. వైశాల్యంలో మూడవ వంతు ఉన్న స్కాట్లాండ్ మొత్తం వైశాల్యం 78,772 చదరపు కిలోమీటర్ల (30,410 చదరపు మైలు) <ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |title=Scotland Facts |publisher=Scotland Online Gateway |access-date=22 ఫిబ్రవరి 2018 |archive-date=21 జూన్ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080621045248/http://www.scotland.org/about/fact-file/index.html |url-status=dead }}</ref> దేశవైశాల్యంలో దాదాపుగా ఎనిమిది వందల ద్వీపాలు భాగంగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/uk/the-complete-guide-to-the--scottish-islands-633851.html |title=The complete guide to the ... Scottish Islands |work=The Independent |location=London |date=1 June 2000 |first=Jon |last=Winter |accessdate=8 March 2015}}</ref> ప్రధాన భూభాగానికి పశ్చిమ, ఉత్తర ప్రాంతంలో ఉన్నాయి; ముఖ్యంగా హెబ్రైడ్స్, ఓర్క్నే దీవులు, షెట్లాండ్ దీవులు ఉన్నాయి. స్కాట్లాండ్ యు.కె.లో అత్యంత పర్వతప్రాంత దేశంగా ఉంటుంది. దాని స్థలాకృతి హైలాండ్ బౌండరీ ఫాల్ట్-ఒక భూగర్భ రాక్ ఫ్రాక్చర్ ద్వారా వేరు చేయబడుతుంది-ఇది పశ్చిమాన అరాన్ నుండి స్కాట్లాండ్‌కు తూర్పున స్టోన్‌హవెన్‌కు దారి తీస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.scottish-places.info/features/featurefirst7728.html |title=Overview of Highland Boundary Fault |work=Gazetteer for Scotland |publisher=University of Edinburgh |accessdate=27 December 2010}}</ref> ఫాల్ట్ ప్రాంతాలను రెండుగా వేరు చేస్తుంది; అవి ఉత్తరాన, పశ్చిమాన హైలాండ్స్, దక్షిణం, తూర్పున ఉన్న లోతట్టు ప్రాంతాలు. మరింత కఠినమైన హైల్యాండ్ ప్రాంతంలో స్కాట్లాండ్ పర్వతప్రాంత భూభాగం ఉంది. 1,343 మీటర్లు (4,406 అడుగులు) అత్తున్న బెన్ నెవిస్‌ పర్వతం ఇక్కడే ఉంది. ఇది బ్రిటీష్ ద్వీపాల్లో కెల్లా అత్యధిక ఎత్తైన పర్వతం.<ref>{{cite web |url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |title=Ben Nevis Weather |publisher=Ben Nevis Weather |accessdate=26 October 2008 |website= |archive-date=27 మే 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAqrmVy?url=http://www.bennevisweather.co.uk/index.asp |url-status=dead }}</ref> ముఖ్యంగా దిగువప్రాంతాలు-ముఖ్యంగా క్లైడ్ ఫిర్త్, సెంట్రల్ బెల్ట్గా పిలువబడే ఫిరత్ ఆఫ్ ఫోర్ట్ మధ్య భూమి చదునుగా ఉంటుంది. ఇందులో స్కాట్లాండ్ అతి పెద్ద నగరం గ్లాస్గో, రాజధాని, రాజకీయ కేంద్రం అయిన ఎడిన్బర్గ్ ఉన్నాయి. దక్షిణ సరిహద్దులలో ఎత్తైన, పర్వత భూభాగం ఉంది. యు.కె. మొత్తం వైశాల్యంలో పదవ శాతం ఉన్న వేల్స్ వైశాల్యం 20,779 చదరపు కిలోమీటర్ల (8,020 చదరపు మైళ్ళు)ఉంది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/6233450.stm |title=Profile: Wales |publisher=BBC News |date=9 June 2010 |accessdate=7 November 2010}}</ref> సౌత్ వేల్స్ ఉత్తర, మిడ్ వేల్స్ కన్నా తక్కువ ఎత్తైన పర్వతములు అయినప్పటికీ, వేల్స్ అధికంగా పర్వతమయమైన ప్రాంతము. ప్రధాన జనాభా, పారిశ్రామిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన సౌత్ వేల్స్ ప్రాంతంలో ప్రజలు అధికంగా కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. వీటిలో కార్డిఫ్, స్వాన్సీ, న్యూపోర్ట్, దక్షిణ వేల్స్ లోయలు ఉత్తర తీరానికి చెందిన తీరప్రాంత పట్టణాలు ఉన్నాయి. వేల్స్‌లో ఎత్తైన పర్వతాలు ఉన్నాయి.స్నోడోనియాలో ఉన్న 1,085 మీ (3,560 అ)ఎత్తు ఉన్న స్నోడన్ శిఖరం వేల్స్ అత్యధిక ఎత్తైన ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతుంది.<ref name="Atlapedia"/> వేల్స్‌లో 2,704 కిలోమీటర్ల (1,680 మైళ్ళు)పొడవైన తీర ప్రాంతం ఉంది.<ref name="UK coastline" /> వెల్ష్ ప్రధాన భూభాగంలో అనేక ద్వీపాలు ఉన్నాయి. వాయవ్యంలో ఆంగ్లెసీ (యిన్స్ మోన్) వీటిలో అతిపెద్దదిగా ఉంది. ఉత్తర ఐర్లాండ్, ఐరిష్ సముద్రం, నార్త్ ఛానల్ ద్వారా గ్రేట్ బ్రిటన్ నుండి వేరు చేయబడి. ఇది 14,160 చదరపు కిలోమీటర్ల (5,470 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉంది, ఎక్కువగా పర్వతమయప్రాంతంగా ఉంటుంది. 388 చదరపు కిలోమీటర్ల (150 చ.మై) వైశాల్యం ఉన్న లాఫ్ నయాగ్ సరసు బ్రిటీష్ ద్వీపాలలో అతిపెద్ద సరస్సుగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |title=Geography of Northern Ireland |publisher=University of Ulster |accessdate=22 May 2006 |archive-date=18 జనవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118133131/http://cain.ulst.ac.uk/ni/geog.htm |url-status=dead }}</ref> 852 మీటర్లు (2,795 అడుగులు) ఎత్తైన మోర్నే పర్వతాలలో ఉన్న స్లీవ్ డొనార్డ్ శిఖరం నార్తరన్ ఐర్లాండ్‌లో అత్యధిక ఎత్తైన శిఖరంగా ఉంది.<ref name="Atlapedia"/> ===వాతావరణం === యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో సమశీతోష్ణ వాతావరణం ఉంటుంది. ఏడాది పొడవునా అధిక వర్షపాతం నమోదవుతుంది. <ref name="factbook"/> ఉష్ణోగ్రతలు సీజన్లలో అరుదుగా -11 ° సెంటీగ్రేడ్ (12 ° ఫారెన్ హీట్) కంటే తక్కువగా పడిపోతాయి లేదా 35 ° సెంటీగ్రేడ్ (95 ° ఫారెంహీట్) కంటే పెరుగుతుంటాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ |title=UK climate summaries |publisher=Met Office |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=22 ఫిబ్రవరి 2018 |archive-date=27 మే 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/67yAsDB9c?url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/ }}</ref> నైరుతి నుండి గాలిని అడ్డుకుంటూ అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం నుండి తేలికపాటి, తేమ వాతావరణం తరచూ అనుమతిస్తూ ఉంటుంది.<ref name="factbook"/> ఈ గాలులు తూర్పు భాగాలు ఎక్కువగా ఆశ్రయించినప్పటికీ పశ్చిమ భాగాలలో ఎక్కువ భాగం వర్షాలు పడుతూ తూర్పు భాగాలు పొడిగా ఉంటాయి. గల్ఫ్ ప్రవాహంతో వేడెక్కే అట్లాంటిక్ ప్రవాహాలు తేలికపాటి శీతాకాలాలను తీసుకువస్తాయి;<ref>{{cite web |url=http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |title=Atlantic Ocean Circulation (Gulf Stream) |work=UK Climate Projections |publisher=Met Office |accessdate=8 March 2015 |archive-date=17 అక్టోబరు 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017162552/http://ukclimateprojections.metoffice.gov.uk/23152 |url-status=dead }}</ref> ముఖ్యంగా పశ్చిమాన శీతాకాలాలు తడిగా, ఉన్నత మైదానంలో మరింత ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఇంగ్లాండ్ ఆగ్నేయ దిశలో వేసవికాలాలు వెచ్చగా ఉంటాయి.యురేపియన్ ప్రధాన భుభాగానికి సామీప్యంలో ఉన్నందున మైదానంలో అధికంగా భారీ హిమపాతం శీతాకాలంలో, వసంత ఋతువులో సంభవిస్తుంది. అప్పుడప్పుడు కొండల నుండి లోతు వరకు ఉంటుంది. {{Image frame|width=250|content=<div style="text-align: center;">{{Image label begin|image=United Kingdom countries.svg|link=|width=250|float=none}} {{Image label small|x=0.625|y=1.2|scale=250|text =<big>[[ఇంగ్లాండు]]</big>}} {{Image label small|x=0.375|y=0.7|scale=250|text=<big>[[స్కాట్లాండ్]]</big>}} {{Image label small|x=0.4|y=1.3|scale=250|text= <big>[[వేల్స్]]</big>}} {{Image label small|x=0.15|y=0.95|scale=250|text =<big>[[:en:Northern Ireland|ఉత్తర<br/>ఐర్లాండ్]]</big>}} {{Image label end}}</div> |caption= యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లోని నాలుగు దేశాలు}} ===పాలనా విభాగాలు === యునైటెడ్ కింగ్డంలోని దేశాలకు దాని స్వంత పాలనా ఏర్పాట్లు ఉన్నాయి. యునైటెడ్ కింగ్డం రూపుదిద్దుకోవడానికి ముందే ఈదేశాలకు వాటి ప్రత్యేక మూలాలు ఉన్నప్పటికీ పరిపాలనా వ్యవస్థలు, భౌగోళిక నిర్మాణసంబంధిత ఏ విధమైన స్థిరమైన వ్యవస్థ లేవు.<ref name="UN">{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/report%20of%209th%20uncsgn%20n0750902%20en.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/5lhCIacyi?url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/9th-UNCSGN-Docs/E-CONF-98-48-Add1.pdf |archivedate=1 December 2009 |title=Ninth UN Conference on the standardization of Geographical Names |date=August 2007 |author=United Nations Economic Social Council |publisher=UN Statistics Division |accessdate=21 October 2008}}</ref> 19 వ శతాబ్దం వరకు ఆ ఏర్పాట్లు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. అయితే ఇది స్థిరమైన పనితీరు పరిణామంగా ఉంది.<ref name="barlow">{{cite book |last=Barlow |first=I.M. |title=Metropolitan Government |url=https://archive.org/details/metropolitangove0000barl |year=1991 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-02099-2}}</ref> స్థానిక ఏర్పాట్ల ప్రకారం ఇంగ్లండ్‌లో స్థానిక ప్రభుత్వం సంస్థ వేర్వేరు పనులను పంపిణీ చేస్తుంది. ఇంగ్లాండ్ ఉన్నత-స్థాయి ఉపవిభాగాలు తొమ్మిది ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి. ప్రాంతాలను ఇప్పుడు ప్రాథమికంగా గణాంక ప్రయోజనాల కొరకు వాడతారు.<ref>{{cite web |url=http://www.gos.gov.uk/national/ |archiveurl=https://www.webcitation.org/5hYQkeu1p?url=http://www.gos.gov.uk/national/ |archivedate=15 June 2009 |publisher=Government Offices |accessdate=3 July 2008 |title=Welcome to the national site of the Government Office Network}}</ref> ఒక ప్రాంతం గ్రేటర్ లండన్, ఒక ప్రజాభిప్రాయ ప్రతిపాదనకు జనాదరణ పొందిన మద్దతు తరువాత, 2000 నుండిఈ ఇక్కడ నేరుగా ఎన్నికైన శాసనసభ, మేయరు ఉంటారు.<ref>{{cite web |url=http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |title=A short history of London government |publisher=Greater London Authority |access-date=22 ఫిబ్రవరి 2018 |archive-date=21 ఏప్రిల్ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421023053/http://www.london.gov.uk/london-life/city-government/history.jsp |url-status=dead }}</ref> ఇతర ప్రాంతాలు కూడా తమ సొంత ఎన్నికైన ప్రాంతీయ శాసనసభ ఆధీనంలో ఉంటాయి.2004 లో కానీ ఈశాన్య ప్రాంతంలో ప్రతిపాదిత శాసనసభ ఒక ప్రజాభిప్రాయ సేకరణచే తిరస్కరించబడింది.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |title=Prescott's dream in tatters as North East rejects assembly |accessdate=15 February 2008 |work=The Times |location=London |first1=Jill |last1=Sherman |first2=Andrew |last2=Norfolk |date=5 November 2004 |quote=The Government is now expected to tear up its twelve-year-old plan to create eight or nine regional assemblies in England to mirror devolution in Scotland and Wales. |archive-date=25 మే 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100525121618/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article503255.ece |url-status=dead }}{{subscription required}}</ref> ఇంగ్లాండ్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో ప్రాంతీయ స్థాయికి దిగువన కౌంటీ కౌన్సిళ్లు, జిల్లా కౌన్సిల్స్, ఇతరులు ఏకీకృత అధికారులను కలిగి ఉన్నాయి. లండన్ ప్రాంతంలో 32 లండన్ బారోగ్లు, లండన్ నగరం భాగంగా ఉన్నాయి. కౌన్సిలర్లు వార్డు సభ్యులు లేదా బహుళ విభాగాల సభ్యుల బహుళ వ్యవస్థ సభ్యుల ద్వారా పూర్వ-వ్యవస్థ ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు.<ref>{{cite web |url=http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780 |title=Local Authority Elections |publisher=Local Government Association |url-status=dead |access-date=22 ఫిబ్రవరి 2018 |archive-date=18 జనవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118195001/http://www.lga.gov.uk/lga/aio/39780 }}</ref> స్థానిక ప్రభుత్వ ప్రయోజనాల కోరకు స్కాట్లాండ్ 32 కౌన్సిల్ ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. పరిమాణం, జనాభా రెండింటిలో విస్తృత వైవిధ్యం ఉంది. గ్లాస్గో, ఎడింబర్గ్, అబెర్డీన్, డండీల నగరాలు హైలాండ్ కౌన్సిల్, స్కాట్లాండ్ ప్రాంతంలో మూడోవంతు కలిగి ఉన్నాయి.ఇక్కడ కేవలం 2,00,000 మంది ప్రజలు మాత్రమే ఉన్నారు. స్థానిక మండళ్లను ఎన్నికైన కౌన్సిలర్లు తయారు చేస్తారు. వీరిలో 1,223 మంది ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |title=STV in Scotland: Local Government Elections 2007 |publisher=Political Studies Association |access-date=22 ఫిబ్రవరి 2018 |archive-date=20 మార్చి 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/5xJnMrHvK?url=http://www.psa.ac.uk/2007/pps/Bennie.pdf |url-status=dead }}</ref> వారు పార్ట్-టైమ్ జీతం పొందుతారు. మూడు లేదా నాలుగు కౌన్సిలర్లను ఎన్నుకునే పలు సభ్యుల వార్డుల్లో ఒకే బదిలీ ఓటు ద్వారా ఎన్నికలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి కౌన్సిల్ ఒక ప్రోవోస్ట్ లేదా కన్వీనర్ను కౌన్సిల్ సమావేశాలకు ఎన్నుకుంటుంది. ఈ సభ్యుని ఆ ప్రాంతానికి ఒక ప్రముఖ వ్యక్తిగా వ్యవహరిస్తుంది. వేల్స్‌లో స్థానిక ప్రభుత్వంలో 22 యూనిటరీ అథారిటీలు ఉన్నాయి. వీటిలో కార్డిఫ్, స్వాన్సీ, న్యూపోర్ట్ నగరాలు భాగంగా ఉన్నాయి. ఇవి తమ స్వంత ఏకీకృత అధికారులు కలిగి ఉన్నాయి.<ref name="unitary">{{cite web |url=http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en |title=Unitary authorities |publisher=Welsh Government |year=2014 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=22 ఫిబ్రవరి 2018 |archive-date=10 మార్చి 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310210146/http://gov.wales/topics/localgovernment/local-authorities/?lang=en }}</ref> మొదటి నాలుగు-సంవత్సరాల అధికార వ్యవస్థలో ప్రతి నాలుగు సంవత్సరాలకు ఎన్నికలు జరుగుతాయి.<ref name="unitary" /> 1973 నుండి ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో స్థానిక ప్రభుత్వం 26 జిల్లా కౌన్సిల్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి.ప్రతి ఒక్కరు బదిలీ చేయగలిగిన ఓటు ద్వారా ఎన్నికయ్యారు. వ్యర్థాలు సేకరించడం, కుక్కలను నియంత్రించడం, పార్కులు, సమాధుల నిర్వహణ వంటి సేవలకు వారి అధికారాలు పరిమితం చేయబడ్డాయి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4449092.stm |title=NI local government set for shake-up |publisher=BBC News |date=18 November 2005 |accessdate=15 November 2008 |first=Mark |last=Devenport}}</ref> 2008 లో కార్యనిర్వాహకులు 11 నూతన కౌన్సిళ్లను రూపొందించడానికి, ప్రస్తుత వ్యవస్థను భర్తీ చేయడానికి ప్రతిపాదనలను అంగీకరించారు.<ref>{{cite press release |url=http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |title=Foster announces the future shape of local government |publisher=Northern Ireland Executive |date=13 March 2008 |accessdate=20 October 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080725002254/http://www.northernireland.gov.uk/news/news-doe/news-doe-130308-foster-announces-the.htm |archivedate=25 July 2008 |df=}}</ref> ==ఆర్ధికరంగం == ===సమీక్ష === [[File:Banco de Inglaterra, Londres, Inglaterra, 2014-08-11, DD 141.JPG|thumb|left|The Bank of England—the central bank of the United Kingdom and the model on which most modern central banks have been based]] యు.కె.లో పాక్షికంగా నియంత్రిత మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.bis.gov.uk/assets/biscore/better-regulation/docs/p/11-795-principles-for-economic-regulation |title=Principles for Economic Regulation |date=April 2011 |publisher=Department for Business, Innovation & Skills |accessdate=1 May 2011}}</ref> మార్కెట్ ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్లు ఆధారంగా యు.కె. నేడు ప్రపంచంలో ఐదో-అతిపెద్ద ఆర్థికవ్యవస్థ, [[జర్మనీ]] తర్వాత ఐరోపాలో రెండవ అతి పెద్దదిగా ఉంది. ప్రభుత్వ ఖజానా ఛాన్సలర్ నేతృత్వంలోని హెచ్ఎమ్ ట్రెజరీ ప్రభుత్వ పబ్లిక్ ఫైనాన్స్ పాలసీ, ఆర్థిక విధానాన్ని అభివృద్ధి చేయడం, అమలు చేయడం బాధ్యతవహిస్తుంది. బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ యు.కె కేంద్ర బ్యాంకు, దేశ కరెన్సీ, పౌండ్ స్టెర్లింగ్ లో నోట్స్, నాణేలు జారీ బాధ్యతవహిస్తుంది. స్కాట్లాండ్, నార్తర్న్ [[ఐర్లాండ్]]లలో బ్యాంకులు వారి స్వంత నోట్లను జారీ చేసే హక్కును కలిగి ఉన్నాయి. వారి సమస్యను కవర్ చేయడానికి రిజర్వ్‌లో తగినంత బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ నోట్లను కలిగి ఉండాలి. పౌండ్ స్టెర్లింగ్ ప్రపంచంలోని మూడవ అతి పెద్ద రిజర్వ్ కరెన్సీ (యు.ఎస్. డాలర్, యూరో తరువాత).<ref>{{cite news |last=Chavez-Dreyfuss |first=Gertrude |url=http://in.reuters.com/article/asiaCompanyAndMarkets/idINN3141616420080331?sp=true |agency=Reuters |title=Global reserves, dollar share up at end of 2007-IMF |date=1 April 2008 |accessdate=21 December 2009 |archive-date=29 నవంబరు 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129121234/http://in.reuters.com/article/asiaCompanyAndMarkets/idINN3141616420080331?sp=true |url-status=dead }}</ref> 1997 నుండి బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ గవర్నర్ నేతృత్వంలోని బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండ్ ద్రవ్య విధాన కమిటీ ప్రతి సంవత్సరం ఛాన్సలర్ నియమించిన ఆర్థికవ్యవస్థ మొత్తం ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి అవసరమైన స్థాయిలో వడ్డీ రేట్లను నిర్ణయించడానికి బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080312060011/http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm |title=More About the Bank |date=n.d. |publisher=Bank of England |url=http://www.bankofengland.co.uk/about/more_about.htm |archivedate=12 March 2008}}</ref> యు.కె. సేవ రంగం జి.డి.పి.లో సుమారు 79% ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.ons.gov.uk/economy/economicoutputandproductivity/output/bulletins/indexofservices/october2017|title=UK index of services: October 2017|publisher=Office for National Statistics|date=22 December 2017|accessdate=15 January 2018}}</ref> న్యూయార్క్‌తో పాటుగా ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ (న్యూయార్క్ నగరం, టోక్యోలతో పాటు) మూడు "ఆధిపత్య కేంద్రాలలో" లండన్ ఒకటి.<ref>{{Cite book |author=Sassen, Saskia |title=The Global City: New York, London, Tokyo |url=https://archive.org/details/globalcitynewyor00unse |year=2001 |publisher=Princeton University Press |edition=2nd |isbn=0-691-07866-1 }}</ref><ref name="Global Financial Centres 7">{{cite web |url=http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf#page=30 |title=Global Financial Centres 7 |publisher=Z/Yen |year=2010 |accessdate=21 April 2010 |website= |archive-url=https://www.webcitation.org/6BwUwB0PC?url=http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf#page=30 |archive-date=5 నవంబరు 2012 |url-status=dead }}</ref><ref name="Mastercard">{{cite web |url=http://www.mastercard.com/us/company/en/insights/pdfs/2008/MCWW_WCoC-Report_2008.pdf |title=Worldwide Centres of Commerce Index 2008 |publisher=Mastercard |accessdate=5 July 2011}}</ref><ref name="forbes.com">{{Cite news |url=https://www.forbes.com/2008/07/15/economic-growth-gdp-biz-cx_jz_0715powercities.html |title="World's Most Economically Powerful Cities". |work=Forbes |date=15 July 2008 |accessdate=3 October 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0LhcwS?url=http://www.forbes.com/2008/07/15/economic-growth-gdp-biz-cx_jz_0715powercities.html |archivedate=19 May 2011 |url-status=live |location=New York |first=Joshua |last=Zumbrun}}</ref> ఇది ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఆర్థిక కేంద్రంగా ఉంది. ఐరోపాలో అతిపెద్ద నగర జి.డి.పి.<ref name="Global city GDP rankings 2008-2025">{{cite web |url=http://www.ukmediacentre.pwc.com/Media-Library/Global-city-GDP-rankings-2008-2025-61a.aspx |title=Global city GDP rankings 2008–2025 |publisher=PricewaterhouseCoopers |url-status=dead |df= |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=19 మే 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/5yo0M2ast?url=http://www.ukmediacentre.pwc.com/Media-Library/Global-city-GDP-rankings-2008-2025-61a.aspx }}</ref> బ్రిటిష్ ఆర్థిక వ్యవస్థకు పర్యాటకం చాలా ముఖ్యం; 2004 లో 27 మిలియన్ల మంది పర్యాటకులతో ప్రపంచంలో పర్యాటకగమ్యాలలో యు.కె. 6 వ స్థానంలో ఉంది. ప్రపంచంలో మరే నగరంలోను లేనంత మంది విదేశీపర్యాటకులు లండన్‌కు చేరుకుంటారు.<ref>{{cite web |url=http://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf |title=UNWTO Tourism Highlights, Edition 2005 |publisher=World Tourism Organisation |url-status=dead |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=9 ఆగస్టు 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070809232203/http://www.world-tourism.org/facts/eng/pdf/highlights/2005_eng_high.pdf }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.euromonitor.com/Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking |title=Euromonitor International's Top City Destination Ranking |first=Caroline |last=Bremner |work=Euromonitor International |date=10 January 2010 |accessdate=31 May 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5yo0Nvjyd?url=http://www.euromonitor.com/Euromonitor_Internationals_Top_City_Destination_Ranking |archivedate=19 May 2011 |url-status=live}}</ref> సృజనాత్మక పరిశ్రమలు 2005 లో 7% జి.వి.ఎ. కోసం లెక్కించబడ్డాయి. 1997, 2005 మధ్య సంవత్సరానికి సగటున 6% పెరిగింది.<ref>{{cite web |date=9 March 2007 |url=http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |title=From the Margins to the Mainstream&nbsp;– Government unveils new action plan for the creative industries |publisher=DCMS |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=4 డిసెంబరు 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204131529/http://www.culture.gov.uk/reference_library/media_releases/2132.aspx |url-status=dead }}</ref> పారిశ్రామిక విప్లవం వస్త్ర పరిశ్రమలో మొదట యు.కె.లో ప్రారంభమైంది.<ref name="Europa">{{cite web |url=http://europa.eu/abc/european_countries/eu_members/unitedkingdom/index_en.htm |title=European Countries&nbsp;– United Kingdom |work=Europa (web portal) |accessdate=15 December 2010}}</ref> యు.కె.లో నౌకాదళం, బొగ్గు గనులు, ఉక్కు తయారీ వంటి ఇతర భారీ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=NBKjj5Wq6N0C&pg=PA121 |title=Industrial location: Principles, practices, and policy |year=1995 |author1=Harrington, James W. |author2=Warf, Barney |page=121 |isbn=978-0-415-10479-1 |publisher=Routledge |location=London}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=aAgi_5xIVBMC&pg=PT343 |title=Western Civilization: Alternative Volume: Since 1300 |year=2008 |author=Spielvogel, Jackson J. |isbn=978-0-495-55528-5 |location=Belmont, CA |publisher=Thomson Wadsworth}}</ref> బ్రిటీష్ వ్యాపారులు, బ్రోకర్లు, బ్యాంకర్లు 19 వ శతాబ్దంలో యుకె అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని ఆధిపత్యం చేస్తూ ఇతర దేశాలలో అధిక ప్రయోజనాన్ని పొందారు.<ref>{{Cite book |first=Andrew |last=Porter |title=The Nineteenth Century, The Oxford History of the British Empire Volume III |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=0-19-924678-5 |url=https://books.google.com/?id=oo3F2X8IDeEC |ref=refOHBEv3 |accessdate=22 July 2009 |page=8}}</ref><ref>{{Cite book |first=PJ |last=Marshall |title=The Cambridge Illustrated History of the British Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=0-521-00254-0 |url=https://books.google.com/?id=S2EXN8JTwAEC |ref=refMarshall |accessdate=22 July 2009 |pages=156–57}}</ref> రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల తరువాత ఇతర దేశాలు పారిశ్రామికంగా ఆర్థిక తిరోగమనంతో పాటు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ 20 వ శతాబ్దం అంతటా పోటీ ప్రయోజనం, భారీ పరిశ్రమను కోల్పోవడం ప్రారంభమైంది. తయారీ ఆర్థిక వ్యవస్థ ముఖ్యమైన భాగంగా మిగిలి ఉన్నప్పటికీ 2003 లో జాతీయ ఉత్పత్తిలో కేవలం 16.7% మాత్రమే ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |title=TUC Manufacturing Conference |author=Hewitt, Patricia |publisher=Department of Trade and Industry |date=15 July 2004 |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=3 జూన్ 2007 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070603164510/http://www.dti.gov.uk/ministers/speeches/hewitt150704b.html |url-status=dead }}</ref> [[File:Jaguar XE 2016 front three-quarter.jpg|thumb|right|Jaguar cars, including the Jaguar XE as shown, are designed, developed and manufactured in the UK]] జాగ్వార్ ఎక్స్.ఇ.తో సహా జాగ్వార్ కార్లు యు.కె.లో రూపొందించబడి అభివృద్ధి చేసి తయారు చేయబడ్డాయి. యు.కె. ఉత్పాదక రంగానికి చెందిన ఒక ముఖ్యమైన భాగం ఆటోమోటివ్ పరిశ్రమ. £ 70 బిలియన్ల ఎగుమతుల (యు.కె.మొత్తం ఎగుమతి వస్తువుల 11.8%) ఉత్పత్తికి £ 70 బిలియన్ల టర్నోవర్‌తో 800,000 మంది ఉద్యోగులున్నారు. 2015 లో యు.కె. సుమారు 1.6 మిలియన్ ప్యాసింజర్ వాహనాలు, 94,500 వాణిజ్య వాహనాలను ఉత్పత్తి చేసింది. ఇంజిన్ తయారీకి యుకే ఒక ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది: 2015 లో సుమారు 2.4 మిలియన్ ఇంజన్లు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. యు.కె. మోటార్స్ పరిశ్రమలో 41,000 మంది ఉద్యోగులున్నారు. సుమారు 4,500 కంపెనీలున్నాయి. వార్షిక టర్నోవరు సుమారు £ 6 బిలియన్లు.<ref>{{cite web |url=http://www.smmt.co.uk/wp-content/uploads/sites/2/SMMT-Motor-Industry-Facts-2016.pdf |title=Motor Industry Facts 2016 |year=2016 |publisher=Society of Motor Manufacturers and Traders |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=14 అక్టోబరు 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014061717/http://www.smmt.co.uk/wp-content/uploads/sites/2/SMMT-Motor-Industry-Facts-2016.pdf }}</ref> యూ.కే. ఏరోస్పేస్ పరిశ్రమ ప్రపంచంలోని రెండవ లేదా మూడవ-అతిపెద్ద జాతీయ అంతరిక్ష పరిశ్రమగా ఉంది.వార్షిక టర్నోవర్ సుమారు £ 30 బిలియన్లు ఉంది.<ref>{{cite news |url= https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/29/britains-aerospace-sector-soars-amid-fears-brexit-could-clip-its/ |first=Alan |last=Tovey |title=Britain's aerospace sector soars amid fears Brexit could clip its wings |newspaper=The Daily Telegraph |location= London |date=29 June 2016}}</ref> ఎయిర్బస్ ఎ380, ఎ350 ఎక్స్.డబల్యూ.బి. రెక్కలు ఎయిర్బస్ బోయింగ్ 787 విలువలో నాలువభాగం ఉన్న ఈటన్ మెస్సేర్-బుగట్టి-డౌటీ, రోల్స్-రాయ్స్ యు.కె.లో ప్రపంచ-స్థాయి బ్రోటన్ సౌకర్యంతో రూపొందించబడి, తయారు చేయబడుతున్నాయి. [[File:British Airways A380-841 G-XLEA (16948377692).jpg|thumb|left|Engines and wings for the Airbus A380 are manufactured in the UK]] ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద రక్షణ అంతరిక్ష ప్రాజెక్టులలో బి.ఎ.ఇ. సిస్టమ్స్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. యు.కె.లో సంస్థ టైఫూన్ యూరో ఫైటర్ పెద్ద విభాగాలను చేస్తుంది. రాయల్ వైమానిక దళం కోసం విమానాలను సమీకరించింది. ఇది ఎఫ్. 35 జాయింట్ స్ట్రైక్ ఫైటర్ ప్రధాన ఉప కాంట్రాక్టర్‌గా ఉంది. ఇది ప్రపంచంలో అతి పెద్ద సింగిల్ డిఫెన్స్ ప్రాజెక్ట్ దీని కోసం ఇది ఒక శ్రేణి విభాగాలను రూపొందించి తయారు చేస్తుంది. ఇది ప్రపంచంలోని అత్యంత విజయవంతమైన జెట్ శిక్షణా విమానం అయిన హాక్‌ను తయారు చేస్తుంది.<ref name="theengineer.co.uk">{{Cite web |last=Robertson, David |date=9 January 2009 |title=The Aerospace industry has thousands of jobs in peril |url=http://www.theengineer.co.uk/aerospace/in-depth/reasons-to-be-cheerful-about-the-uk-aerospace-sector/1017274.article |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014191150/http://www.theengineer.co.uk/aerospace/in-depth/reasons-to-be-cheerful-about-the-uk-aerospace-sector/1017274.article |archive-date=14 October 2013 |access-date=9 June 2011 |website=The Times |location=London}}</ref> ఎయిర్బస్ యు.కె. కూడా ఎ 400 ఎం.సైనిక వాహకానికి రెక్కలను తయారు చేస్తుంది. రోల్స్ రాయిస్ ప్రపంచంలో రెండవ అతిపెద్ద ఏరో-ఇంజన్ తయారీదారు. దాని ఇంజన్లు 30 కంటే ఎక్కువ వాణిజ్య విమానాలలో ఉపయోగించబడుతూ ఉన్నాయి. పౌర, రక్షణ విభాగాలలో సేవలో 30,000 కంటే ఎక్కువ ఇంజన్లు ఉన్నాయి. 2011 లో యు.కె. అంతరిక్ష పరిశ్రమ £ 9.1 బిలియన్ల విలువైనదిగా గణించబడింది. 29,000 మంది ఉద్యోగులను నియమించింది. దాని గొడుగు సంస్థ యు.కె. స్పేస్ ఏజెన్సీ ప్రకారం ఇది సంవత్సరానికి 7.5% చొప్పున అధికరిస్తుంది. 2013 లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం స్కిలాన్ ప్రాజెక్టుకు £ 60 మిలియన్లు ఇచ్చింది: ఈ పెట్టుబడులు సాబరు ఇంజిన్ పూర్తిస్థాయి నమూనాను నిర్మించటానికి "కీలక దశ"లో మద్దతునిస్తుంది. యు.కె. ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఫార్మాస్యూటికల్ పరిశ్రమ ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది , దేశంలో ప్రపంచ ఔషధ ఆర్ & డి వ్యయంలో మూడవ అతిపెద్ద వాటా ఉంది.<ref name="pharmsectorbis">{{cite web |url=http://www.bis.gov.uk/policies/business-sectors/biotechnology-pharmaceuticals-and-healthcare/pharmaceutical |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121212135622/http://www.bis.gov.uk/policies/business-sectors/biotechnology-pharmaceuticals-and-healthcare/pharmaceutical |archivedate=12 December 2012 |title=The Pharmaceutical sector in the UK |publisher=Department for Business, Innovation & Skills |accessdate=9 March 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dh.gov.uk/prod_consum_dh/groups/dh_digitalassets/@dh/@en/@ps/documents/digitalasset/dh_113133.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20130107105354/http://www.dh.gov.uk/prod_consum_dh/groups/dh_digitalassets/%40dh/%40en/%40ps/documents/digitalasset/dh_113133.pdf |url-status=dead |archive-date= 7 January 2013 |title=Ministerial Industry Strategy Group&nbsp;– Pharmaceutical Industry: Competitiveness and Performance Indicators |publisher=Department of Health |accessdate=9 March 2015 |df=}}</ref> ఐరోపా ప్రమాణాల ద్వారా వ్యవసాయం తీవ్రంగా అత్యంత యాంత్రికమైనది , సమర్థవంతమైనది. ఇది కార్మిక శక్తిలో 1.6% (5,35,000 మంది కార్మికులు)ఉపయోగించుకుంటూ 60% ఆహార అవసరాల ఉత్పత్తి భర్తీ చేస్తుంది.<ref>{{cite web |title=Agriculture in the United Kingdom |url=http://archive.defra.gov.uk/evidence/statistics/foodfarm/general/auk/documents/AUK-2009.pdf |publisher=Department for Environment, Food and Rural Affairs |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=5 జనవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120105174314/http://archive.defra.gov.uk/evidence/statistics/foodfarm/general/auk/documents/AUK-2009.pdf }}</ref> ఉత్పత్తి మూడింట రెండు వంతుల పంటలకు పశుసంపద ఉంది, ఇది మూడో వంతు సాగు పంటలు. ఇ.యు. సాధారణ వ్యవసాయ విధానం ద్వారా రైతులకు సబ్సిడీ ఇవ్వబడుతుంది. యు.కె. చాలా మితంగా ఉన్న ఫిషింగ్ పరిశ్రమ అయినప్పటికీ, ముఖ్యమైనది. బొగ్గు, పెట్రోలియం, సహజ వాయువు, టిన్, సున్నపురాయి, ఇనుప ఖనిజం, ఉప్పు, బంకమట్టి, సుద్ద, జిప్సం, సీసం, సిలికా , సాగునీటి భూములతో సహా అనేక సహజ వనరులు ఉన్నాయి.<ref>Survey, British. [http://www.bgs.ac.uk/mineralsuk/mines/coal/home.html "Coal | Mines & quarries | MineralsUK"]. ''http://www.bgs.ac.uk''. Retrieved 7 July 2015.</ref> {{double image|right|The City London.jpg|239|London MMB »007 River Thames and Canary Wharf.jpg|216|The [[City of London]] is one of the world's largest [[International financial centre|financial centres]]<ref name="Global Financial Centres 7"/><ref name="Mastercard"/><ref name="forbes.com"/>|The [[Canary Wharf]] is one of the two main financial centres of the UK along with the City of London}} 2008 చివరి త్రైమాసికంలో యు.కె. ఆర్థిక వ్యవస్థ అధికారికంగా 1991 నుండి మొదటిసారిగా మాంద్యంలోకి ప్రవేశించింది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7846266.stm |title=UK in recession as economy slides |publisher=BBC News |date=23 January 2009 |accessdate=23 January 2009}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఫ్రాన్సు , అనేక ప్రధాన ఆర్థిక రంగాల మాదిరిగా 2013 లో యు.కె మూడీస్ , ఫిచ్ట్ క్రెడిట్ ఏజెన్సీతో మొదటిసారిగా ఎ.ఎ.ఎ. క్రెడిట్ రేటింగ్‌ను కోల్పోయింది. అయితే ఇతర ప్రధాన ఆర్థికవ్యవస్థల మాదిరిగా కాకుండా ట్రిపుల్ ఎ స్టాండర్డ్ & పూర్స్‌తో రేటింగ్.<ref>{{cite news |last=Monaghan |first=Angela |title=The AAA-rated club: which countries still make the grade? |url= https://www.theguardian.com/business/economics-blog/2014/oct/15/the-aaa-rated-club-which-countries-still-make-the-grade |accessdate=8 June 2015 |newspaper=The Guardian |location= London |date=15 October 2014}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/business-21554311 |title=UK loses top AAA credit rating for first time since 1978 |publisher=BBC News |date=23 February 2013 |accessdate=23 February 2013}}</ref> 2014 చివరి నాటికి జి7 , యూరోప్లలో యు.కె. పెరుగుదల వేగవంతమైంది.<ref>{{cite news |last=Stewart |first=Heather |last2=Wintour |first2=Patrick |title=UK employment rate hits highest level since records began |url= https://www.theguardian.com/business/2015/feb/18/uk-employment-rate-hits-highest-level-since-records-began |accessdate=8 June 2015 |newspaper=The Guardian |location= London |date=18 February 2015}}</ref><ref>{{cite news |last=Wholehouse |first=Matthew |title=UK has fastest-growing economy, International Monetary Fund says |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/10988849/UK-has-fastest-growing-economy-International-Monetary-Fund-says.html |date=24 July 2014 |newspaper=The Telegraph |location= London |accessdate=8 June 2015}}</ref> 2015 సెప్టెంబరు నాటికి నిరుద్యోగ రేటు ఏడు సంవత్సరాల కనిష్ఠస్థాయి (5.3%) తగ్గింది.<ref>{{cite news |url= http://www.bbc.co.uk/news/business-34785758 |title=UK unemployment falls to 1.75 million |date=11 November 2015 |publisher=BBC News}}</ref> 1980 ల నుండి [[కెనడా]], [[ఆస్ట్రేలియా]] , యునైటెడ్ స్టేట్స్ వంటి యు.కె. ఆర్థిక అసమానత ఇతర అభివృద్ధి చెందిన దేశాల కంటే వేగంగా వృద్ధి చెందింది.<ref>{{cite news |last=Roser |first=Max |title=Income inequality: poverty falling faster than ever but the 1% are racing ahead |url= https://www.theguardian.com/news/datablog/2015/mar/27/income-inequality-rising-falling-worlds-richest-poorest |date=27 March 2015 |newspaper=The Guardian |accessdate=8 June 2015}}</ref><ref name="Beckford">Beckford, Martin (5 December 2011). [https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/8935943/Gap-between-rich-and-poor-growing-fastest-in-Britain.html "Gap between rich and poor growing fastest in Britain"]. ''The Daily Telegraph''. London.</ref> యు.కె.లో పేదరికాన్ని సాధారణంగా సగటు కుటుంబ ఆదాయంలో 60%గా ఉన్నట్లుగా పేర్కొనబడుతుంది.<ref group=note>In 2007–2008, this was calculated to be £115 per week for single adults with no dependent children; £199 per week for couples with no dependent children; £195 per week for single adults with two dependent children under 14; and £279 per week for couples with two dependent children under 14.</ref> నేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ ఫర్ ఆఫీస్ 2011 లో 14 మిలియన్ల మంది పేదరికం లేదా సామాజిక మినహాయింపు ప్రమాదం ఉందని అంచనా వేశారు. 20 మందిలో (5.1%) ఒకరు.<ref name="Andrews">Andrews, J. (16 January 2013). [http://uk.finance.yahoo.com/news/how-poor-is-britain-now-122632356.html "How poor is Britain now"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130204131237/http://uk.finance.yahoo.com/news/how-poor-is-britain-now-122632356.html |date=4 February 2013 }}. ''Yahoo! Finance UK ''</ref> 1977 లో 3 మిలియన్ల మంది నుండి "తీవ్రమైన పదార్థ మాంద్యం"<ref name="Glynn">Glynn, S.; Booth, A. (1996). [https://books.google.com/books?id=0G6AaxTGSC4C&pg=PA209 ''Modern Britain: An Economic and Social History'']. London: Routledge.</ref><ref name="Physorg">[http://phys.org/news/2013-03-highlights-bleak-poverty-uk.html "Report highlights 'bleak' poverty levels in the UK"] ''Phys.org'', 29 March 2013</ref> ఎదుర్కొంటున్నారు. యు.ఎస్. బయటి రుణం 9.6 ట్రిలియన్ డాలర్లు. ఇది యు.ఎస్. తర్వాత ప్రపంచంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది.జి.డి.పిలో బాహ్య రుణం 408% ఉంది. ఇది [[లక్సెంబర్గ్]], [[ఐస్లాండ్]] తరువాత ప్రపంచంలో మూడవ స్థానంలో ఉంది.<ref>[http://databank.worldbank.org/ddp/home.do?Step=12&id=4&CNO=2 World Development Indicators], World Bank. Retrieved 29 June 2011. Note: Used for Bermuda, Chad, Cyprus, Eritrea, Greenland, Federated States of Micronesia, Monaco, Netherlands, New Caledonia and Turkmenistan.</ref><ref>[https://www.census.gov/ipc/www/idb/tables.html Total Midyear Population] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012224009/https://www.census.gov/ipc/www/idb/tables.html |date=12 October 2013 }}, U.S. Census Bureau, International Data Base. Retrieved 29 June 2011. Note: Used for Aruba, Cayman Islands, Cook Islands, Cuba, North Korea, Marshall Islands, Montenegro, Samoa, Somalia, Trinidad and Tobago and West Bank.</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html The World Factbook – European Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200508140308/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ee.html |date=2020-05-08 }}, Central Intelligence Agency. Retrieved 29 June 2011.</ref><ref>[http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/index.aspx World Economic Outlook Database, April 2011], [[International Monetary Fund]]. Retrieved 29 June 2011. Note: Used for the rest of the countries.</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html GDP (official exchange rate)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181224231351/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2195.html |date=2018-12-24 }}, The World Factbook, United States Central Intelligence Agency. Retrieved 29 June 2011. Note: Used for the rest of the countries.</ref> యు.కె. లక్స్ రెగ్యులేటరీ పాలన, లండన్ ఆర్థిక సంస్థల కలయిక ప్రపంచవ్యాప్తంగా నేరారోపణల నుండి లాభాలు పొందేందుకు అధునాతన పద్ధతులను అందిస్తున్నాయి. లండన్ నగరం అక్రమ ఆర్థికలావాదేవీలకు ప్రపంచ కేంద్రంగా యు.కె.కు రక్షిత స్వర్గంగా ఉంది. 2010 మధ్యకాలంలో ప్రచురించిన పరిశోధనా పత్రాలు, నివేదికల ప్రకారం ప్రపంచ ప్రధాన లీగ్ పన్ను డాడ్జర్స్‌గా ఉంది. <ref>{{cite news |title=UK partnerships moved billions through Baltic to Europe, data shows |url=https://www.theguardian.com/business/2019/mar/05/uk-partnerships-moved-billions-through-baltic-to-europe-data-shows |work=The Guardian |date=5 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=UK vulnerable to money laundering on a massive scale, find MPs |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2019/mar/08/uk-vulnerable-to-money-laundering-on-a-massive-scale-find-mps |work=The Guardian |date=8 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.independent.co.uk/news/uk/crime/london-is-now-the-global-money-laundering-centre-for-the-drug-trade-says-crime-expert-10366262.html |title= London is now the global money-laundering centre for the drug trade, says crime expert |newspaper=The Independent |location= London|date=4 July 2015}}</ref><ref>{{cite news |url= https://www.independent.co.uk/news/business/news/london-property-market-real-estate-money-laundering-overseas-foreign-buyers-mps-a7138176.html |title=London property market turned into money laundering safe haven by inadequate supervision, MPs say |newspaper=The Independent |location= London |date=15 July 2016}}</ref><ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/uk-markets-capital-flows-deutsche-idUKKBN0M61FM20150310 |title=UK draws billions in unrecorded inflows, much from Russia – study |agency=Reuters |date=10 March 2015 |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=3 ఏప్రిల్ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403104457/https://uk.reuters.com/article/uk-markets-capital-flows-deutsche-idUKKBN0M61FM20150310 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://russialist.org/russian-money-infects-london/ |title=Russian money infects London |date=31 March 2015 |publisher= |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=15 ఏప్రిల్ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005221/http://russialist.org/russian-money-infects-london/ |url-status=dead }}</ref> 2016 ఏప్రిల్ ఏప్రిల్‌లో ప్రచురించబడిన పనామా పత్రాల నివేదికలు యు.కెను "సూపర్-రిచ్ టాక్స్-ఎగవేత నెట్వర్క్ గుండె"గా పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite news |url= https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/panama-papers-david-cameron-uk-tax-avoidance-tax-havens-overseas-territories-a6968791.html |title=David Cameron urged to act on Panama Papers as UK named 'at heart of super-rich tax-avoidance network' |last= |first= |date=5 April 2016 |newspaper=The Independent |location= London |access-date=7 April 2016}}</ref> ===సైన్స్, సాంకేతికం === [[File:Darwin restored2.jpg|thumb|left|upright|[[చార్లెస్ డార్విన్|Charles Darwin]] (1809–1882), whose theory of evolution by natural selection is the foundation of modern biological sciences]] 17 వ శతాబ్దం నుండి ఇంగ్లండ్ , స్కాట్లాండ్‌లు శాస్త్రీయ విప్లవం ప్రధాన కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి.<ref>Gascoin, J. "A reappraisal of the role of the universities in the Scientific Revolution", in Lindberg, David C. and Westman, Robert S., eds (1990), ''Reappraisals of the Scientific Revolution''. Cambridge University Press. p. 248. {{ISBN|0-521-34804-8}}.</ref> 18 వ శతాబ్దం నుండి యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ పారిశ్రామిక విప్లవాన్ని నడిపించింది.<ref name="Europa"/> పారిశ్రామిక విప్లవానికి మేధావులైన శాస్త్రీయవేత్తలు , ఇంజనీర్ల అవసరం కొనసాగించింది.<ref>Reynolds, E.E.; Brasher, N.H. (1966). ''Britain in the Twentieth Century, 1900–1964''. Cambridge University Press. p. 336.</ref> 17 వ , 18 వ శతాబ్దాల్లోని ప్రధాన సిద్ధాంతకర్తలు ఐజాక్ న్యూటన్ " లా ఆఫ్ మోషన్ " (చలనశీలత) , " ఇల్యూమనేషన్ ఆఫ్ గ్రావిటీ " ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్రం కీలకమైనదిగా గుర్తించింది.<ref>Burtt, E.A. (2003) 1924.[https://books.google.com/?id=G9WBMa1Rz_kC&pg=PA207 ''The Metaphysical Foundations of Modern Science'']. Mineola, NY: Courier Dover. p. 207. {{ISBN|0-486-42551-7}}.</ref> 19 వ శతాబ్దంలో చార్లెస్ డార్విన్ సహజ పరిణామ సిద్ధాంతం ఆధునిక జీవశాస్త్రం అభివృద్ధి ఆధారభూతంగా ఉంది. జేమ్స్ క్లెర్క్ మాక్స్వెల్ శాస్త్రీయ విద్యుదయస్కాంత సిద్ధాంతం రూపొందించారు; ఇంకా ఇటీవలి స్టెఫెన్ హాకింగ్, విశ్వోద్భవ శాస్త్రం, క్వాంటం గ్రావిటీ , " కృష్ణబిలం " పరిశోధనలలో ప్రధాన సిద్ధాంతాలను కలిగి ఉన్నారు.<ref>Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/?id=BVBvehqrAPQC ''Scientists and Their Discoveries'']. London: Evans Brothers. pp. 16, 30 and 46. {{ISBN|0-237-53195-X}}.</ref> 18 వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రధాన శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలు 20 వ శతాబ్దంలో అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్ (హైడ్రోజెన్);<ref>Jungnickel, C.; McCormmach, R. (1996). [https://books.google.com/?id=eiDoN-rg8I8C ''Cavendish'']. American Philosophical Society. {{ISBN|0-87169-220-1}}.</ref> 20 వ శతాబ్దంలో అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్ (పెంసిలిన్ ఆవిష్కరణ) <ref>{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/fleming-bio.html |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1945: Sir Alexander Fleming, Ernst B. Chain, Sir Howard Florey |publisher=The Nobel Foundation |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zbLPNl0x?url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1945/fleming-bio.html |archivedate=21 June 2011}}</ref>, ఫ్రాన్సిస్ క్రిక్, ఇతరులచే డి.ఎన్.ఎ. నిర్మాణం.<ref>Hatt, C. (2006). [https://books.google.com/?id=BVBvehqrAPQC ''Scientists and Their Discoveries'']. London: Evans Brothers. p. 56. {{ISBN|0-237-53195-X}}.</ref> పారిశ్రామిక విప్లవం ప్రసిద్ధ బ్రిటిష్ ఇంజనీర్లు, సృష్టికర్తలు జేమ్స్ వాట్, జార్జ్ స్టీఫెన్సన్, రిచర్డ్ ఆర్క్ రైట్, రాబర్ట్ స్టెఫెన్సన్, ఇశాంబార్డ్ కింగ్డమ్ బ్రూనెల్ ప్రధానపాత్ర వహించారు.<ref>Wilson, Arthur (1994). The Living Rock: The Story of Metals Since Earliest Times and Their Impact on Civilization. p. 203. Woodhead Publishing.</ref> యు.కె. లోని ప్రజలచే ఇతర ప్రధాన ఇంజనీరింగ్ ప్రాజెక్టులు, అనువర్తనాలు 19 వ శతాబ్దంలలో రిచర్డ్ ట్రెవితిక్, ఆండ్ర్యూ వివియన్ (స్టీం లోకోమోటివ్) మైకేల్ ఫెరడే, ఎలక్ట్రిక్ మోటార్ జోసెఫ్ స్వాన్ (ఇన్ కాండిసెంట్ లైట్ బల్ద్)<ref>James, I. (2010). ''Remarkable Engineers: From Riquet to Shannon''. Cambridge University Press. pp. 33–6. {{ISBN|0-521-73165-8}}.</ref><ref>Bova, Ben (2002) 1932. ''The Story of Light''. Naperville, IL: Sourcebooks. p. 238. {{ISBN|978-1-4022-0009-0}}.</ref> అలెగ్జాండర్ గ్రాహం బెల్చే పేటెంట్ చేయబడిన అభివృద్ధి చేయబడిన ఆవిరి లోకోమోటివ్;<!--Alexander Graham Bell born and raised in Scotland, made a number of inventions as a British citizen, notably the telephone in 1876; he did not become an American citizen until 1882, and then spent the remaining years of his life predominately living in Canada at a summer residence.--><ref>{{cite web |title=Alexander Graham Bell (1847–1922) |publisher=Scottish Science Hall of Fame |url=http://www.nls.uk/scientists/biographies/alexander-graham-bell/index.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zbRVYsAo?url=http://digital.nls.uk/scientists/biographies/alexander-graham-bell/index.html |archivedate=21 June 2011}}</ref>, 20 వ శతాబ్దంలో జాన్ లాగీ బైర్డ్, ఇతరుల చేత ప్రపంచపు మొట్టమొదటి పని చేసే టెలివిజన్ వ్యవస్థ<ref>{{cite web |title=John Logie Baird (1888–1946) |publisher=BBC History |url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/baird_logie.shtml |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zbSBRsV4?url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/baird_logie.shtml |archivedate=21 June 2011}}</ref> ఫ్రాంక్ విటిల్ రూపొందించిన జెట్ ఇంజిన్, అలాన్ చేత ఆధునిక కంప్యూటర్ ఆధారం, టూరింగ్ వరల్డ్ వైడ్ వెబ్ రూపొందించిన టిమ్ బెర్నెర్స్-లీ.<ref>Cole, Jeffrey (2011). [https://books.google.com/?id=Wlth0GRi0N0C&pg=PA121 ''Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia'']. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. p. 121. {{ISBN|1-59884-302-8}}.</ref> బ్రిటీష్ విశ్వవిద్యాలయాల్లో శాస్త్రీయ పరిశోధన, అభివృద్ధి చాలా ముఖ్యత్వాన్ని ఇస్తూ పరిశ్రమ ఉత్పత్తి, సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికి అనేక విజ్ఞాన ఉద్యానవనాల ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.<ref>Castells, M.; Hall, P.; Hall, P.G. (2004). ''Technopoles of the World: the Making of Twenty-First-Century Industrial Complexes''. London: Routledge. pp. 98–100. {{ISBN|0-415-10015-1}}.</ref> 2004, 2008 మధ్య యు.కె. ప్రపంచ శాస్త్రీయ పరిశోధనా పత్రాలలో 7% ఉత్పత్తి చేసింది. శాస్త్రీయ అనులేఖనాల వాటా 8%. ఇది ప్రపంచంలో మూడవ, రెండవ స్థానంలో ఉంది (వరుసగా యునైటెడ్ స్టేట్స్, చైనా తర్వాత).<ref>{{cite web |title=Knowledge, networks and nations: scientific collaborations in the twenty-first century |publisher=Royal Society |year=2011 |url=http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/Influencing_Policy/Reports/2011-03-28-Knowledge-networks-nations.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zdOvXsEt?url=http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/Influencing_Policy/Reports/2011-03-28-Knowledge-networks-nations.pdf |archivedate=22 June 2011}}</ref> యు.కె.లో తయారు చేయబడిన శాస్త్రీయ పత్రికలలోణ్ నేచర్, ది బ్రిటిష్ మెడికల్ జర్నల్, ది లాన్సెట్ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal |last=McCook, Alison |title=Is peer review broken? |journal=The Scientist |volume=20 |issue=2 |page=26 |year=2006 |url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zcLYYyjt?url=http://gaia.pge.utexas.edu/Good/Materials/scientist_02_28_2006.htm |archivedate=21 June 2011}}</ref> ===రవాణా === [[File:Terminal 5 at London Heathrow Airport, 2008.jpg|thumb|Heathrow Terminal 5 building. London Heathrow Airport is one of the busiest airports by international passenger traffic worldwide<ref name="bbc1">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7472432.stm |title=Heathrow 'needs a third runway' |publisher=BBC News |accessdate=17 October 2008 |date=25 June 2008}}</ref><ref name="airport">{{cite press release |url=http://www.aci.aero/aci/aci/file/Press%20Releases/2008/TOP30_International%20Passengers_2007.pdf |title=Statistics: Top 30 World airports |publisher=Airports Council International |date=July 2008 |accessdate=15 October 2008}}</ref>]] ఒక రహదారి రహదారి నెట్వర్క్ ప్రధాన రహదారుల పొడవు 29,145 మైళ్ళ పొడవు (46,904 కి.మీ) ప్రధాన రహదారులు, 2,173 మైళ్ళ పొడవు (3,497 కిమీ) వాహన మార్గాలు, 213,750 మైళ్ళ పొడవు (344,000 కిమీ) చదును చేయబడిన రహదారులు ఉన్నాయి.<ref name="factbook"/> లండన్‌లో చుట్టుముట్టిన ఎమ్25, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద, అత్యంత రద్దీగా ఉండే బైపాస్ మార్గం ఉంది.<ref>{{cite book |title=Reading the Everyday |first=Joe |last=Moran |publisher=Routledge |p=95 |isbn=978-1-134-37216-4}}</ref> 2009 లో గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో మొత్తం 34 మిలియన్ల లైసెన్స్ పొందిన వాహనాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/tsgb/latest/tsgb2010vehicles.pdf |title=Transport Statistics Great Britain: 2010 |publisher=Department for Transport |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=16 డిసెంబరు 2010 |archive-url=https://www.webcitation.org/5v0ol5E61?url=http://www.dft.gov.uk/pgr/statistics/datatablespublications/tsgb/latest/tsgb2010vehicles.pdf |url-status=dead }}</ref> [[File:St Pancras Railway Station 2012-06-23.jpg|thumb|left|లండన్ సెయింట్ పన్క్రాస్ ఇంటర్నేషనల్ యు.కె. 13 వ రద్దీ రైల్వే టెర్మినస్. యు.కె. లోని ప్రయాణికుల రైలు, హై స్పీడ్ రైలు సేవలు, ప్యారిస్, లిల్లీ, బ్రస్సెల్స్ కు ప్రయాణసేవలు అందిస్తూ లండన్ ప్రధాన దేశీయ, అంతర్జాతీయ రవాణా కేంద్రాలలో ఈ స్టేషన్]] యు.కె. గ్రేట్ బ్రిటన్లో 10,072 మైళ్ళ పొడవు (16,209 కి.మీ), నార్తర్న్ ఐర్లాండ్లో 189 మైళ్ళు (304 కి.మీ) రైల్వే నెట్వర్క్ కలిగివుంది. ఉత్తర ఐర్లాండ్లో రైల్వేలను ప్రభుత్వ-యాజమాన్య అనుబంధ సంస్థ ఎన్.ఐ. రైల్వేస్ నిర్వహిస్తున్నాయి. గ్రేట్ బ్రిటన్లో " బ్రిటీష్ రైల్ నెట్వర్క్ " 1994 - 1997 మధ్య ప్రైవేటీకరణ చేయబడింది. దీని తరువాత సంవత్సరాల తిరోగమనం తర్వాత ప్రయాణీకుల సంఖ్య వేగంగా పెరిగిపోయింది. అయితే దీనికి కారణాలు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. నెట్వర్క్ రైల్ అనేది చాలా స్థిరమైన ఆస్తులను (ట్రాక్స్, సిగ్నల్లు మొదలైనవి) నిర్వహిస్తుంది. ప్రైవేటు యాజమాన్యంలోని ట్రైన్ ఆపరేటింగ్ కంపెనీలు ప్యాసింజర్ రైళ్లను నిర్వహిస్తున్నాయి. ఇవి 2015 లో 1.68 బిలియన్ ప్రయాణీకులకు ప్రయాణసేవలు అందించాయి.<ref>{{cite web |url=http://orr.gov.uk/__data/assets/pdf_file/0008/20987/passenger-rail-usage-2015-16-q3.pdf |title=Passenger Rail Usage 2015–16 Q3 Statistical Release |page=1 |access-date=2018-04-09 |archive-date=2019-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411222533/https://orr.gov.uk/__data/assets/pdf_file/0008/20987/passenger-rail-usage-2015-16-q3.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/revealed-how-the-world-gets-rich-from-privatising-british-public-services-9874048.html |title=Revealed: How the world gets rich – from privatising British public services |publisher=The Independent |accessdate=30 December 2015 |date=30 November 2014}}</ref> రోజువారీ ఆపరేషన్లో కొన్ని 1,000 ఫ్రైట్ రైళ్లు కూడా దినసరి ప్రయాణసేవలకు వినియోగించబడుతున్నాయి.<ref name="factbook"/> 2026 నాటికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఒక కొత్త హై-స్పీడ్ రైల్వే లైన్, హెచ్.ఎస్.2 లో £ 30 బిలియన్లను ఖర్చు చేసింది.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-16473296 |title=High-speed rail's long journey |publisher=BBC News |date=17 March 2014}}</ref> లండన్‌లో నిర్మాణంలో ఉన్న క్రాస్రాయిల్, యూరోప్ అతిపెద్ద ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం కొరకు £ 15 బిలియన్ల వ్యయం ఔతుందని అంచనా వేయబడింది.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-16289051 |publisher=BBC News |title=Crossrail's giant tunnelling machines unveiled |date=2 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/crossrail-delayed-to-save-1631bn-2064629.html |newspaper=The Independent on Sunday |location=London |title=Crossrail delayed to save £1bn |date=29 August 2010 |first=Mark |last=Leftly}}</ref> 2009 అక్టోబరు నుండి 2010 సెప్టెంబరు వరకు యు.కె. విమానాశ్రయాలు 211.4 మిలియన్ ప్రయాణీకులకు సేవలు అందించాయి.<ref name="caastats">{{cite web |url=http://www.caa.co.uk/docs/80/airport_data/201009/Table_01_Size_of_UK_Airports.pdf |title=Size of Reporting Airports October 2009&nbsp;– September 2010 |publisher=Civil Aviation Authority |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=4 మే 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504014257/http://www.caa.co.uk/docs/80/airport_data/201009/Table_01_Size_of_UK_Airports.pdf }}</ref> ఆ కాలంలో మూడు అతిపెద్ద విమానాశ్రయాలు లండన్ హీత్రూ ఎయిర్పోర్ట్ (65.6 మిలియన్ ప్రయాణీకులు), గాట్విక్ ఎయిర్పోర్ట్ (31.5 మిలియన్ ప్రయాణికులు), లండన్ స్టాన్స్టెడ్ విమానాశ్రయం (18.9 మిలియన్ ప్రయాణీకులు) ఉన్నాయి.<ref name="caastats"/> రాజధానికి పశ్చిమాన 15 మైళ్ళ (24 కి.మీ) దూరంలో ఉన్న లండన్ హీత్రో విమానాశ్రయం, ప్రపంచంలో కెల్లా అత్యధిక అంతర్జాతీయ ప్రయాణీకుల ట్రాఫిక్‌ ఉన్న విమానాశ్రయం.<ref name="bbc1"/><ref name="airport"/> [[బ్రిటిష్ ఎయిర్‌వేస్]] అలాగే వర్జిన్ అట్లాంటిక్ యు.కె ఫ్లాగ్‌తో వాయుమార్గ ప్రయాణసేవలు అందిస్తున్నాయి.<ref>{{cite news |title=BMI being taken over by Lufthansa |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7697261.stm |accessdate=23 December 2009 |publisher=BBC News |date=29 October 2008}}</ref> ===విద్యుత్తు === [[File:Oil platform in the North SeaPros.jpg|thumb|right|An oil platform in the North Sea]] 2006 లో, యు.కె. ప్రపంచంలోనే తొమ్మిదవ అతిపెద్ద విద్యుత్ శక్తి, 15 వ అతి పెద్ద ఉత్పత్తిదారు దేశంగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=UK |title=United Kingdom Energy Profile |publisher=U.S. Energy Information Administration |accessdate=4 November 2010 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102203347/http://tonto.eia.doe.gov/country/country_energy_data.cfm?fips=UK |archive-date=2 జనవరి 2009 |url-status=dead }}</ref> ఆరు చమురు, గ్యాస్ "సూపర్ మోజర్స్" -బి.పి., రాయల్ డచ్ షెల్ రెండింటిలో యు.కె.తో పాటు అనేక భారీ శక్తి సంస్థలకు స్థావరంగా ఉంది.<!--(Shell has its registered office and primary listing in the UK, its headquarters are in The Netherlands)--><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/6424030/Let-the-battle-begin-over-black-gold.html |title=Let the battle begin over black gold |accessdate=26 November 2010 |work=The Daily Telegraph |date=24 October 2009 |location=London |first=Rowena |last=Mason}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-25/rba-s-stevens-says-inflation-unlikely-to-fall-much-further.html |title=RBA Says Currency Containing Prices, Rate Level 'Appropriate' in Near Term |accessdate=26 November 2010 |publisher=Bloomberg |location=New York |date=26 November 2010 |first=Michael |last=Heath}}</ref> 2011 లో యు.కె. విద్యుత్లో 40% గ్యాస్, 30% బొగ్గు, 19% అణు విద్యుత్, 4.2% గాలి, జల, జీవ ఇంధనాలు, వ్యర్థాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.<ref name="world-nuclear.org">{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |title=Nuclear Power in the United Kingdom |publisher=World Nuclear Association |accessdate=9 April 2013 |date=April 2013 |archive-date=14 ఫిబ్రవరి 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130214061431/http://www.world-nuclear.org/info/inf84.html |url-status=dead }}</ref> 2013 లో యు.కె. రోజుకు 914 వేల బ్యారల్స్ ఉత్పత్తి చేసింది, 1,507 వేలను వినియోగించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.eia.gov/beta/international/rankings/#?prodact=53-1&cy=2013&pid=53&aid=1&tl_id=1-A&tl_type=a |title=Total Petroleum and Other Liquids Production, 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indexmundi.com/energy.aspx?country=gb&product=oil&graph=consumption |title=United Kingdom Crude Oil Consumption by Year}}</ref> ఉత్పత్తి ఇప్పుడు తగ్గుముఖం పడుతోంది, 2005 నుండి యు.కె. నికర దిగుమతిదారుగా ఉంది.<ref name="eiaoil">{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/United_Kingdom/Oil.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812175554/http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=UK |archivedate=12 August 2011 |title=United Kingdom&nbsp;– Oil |publisher=U.S. Energy Information Administration |accessdate=9 March 2015}}</ref> 2010 లో యు.కె.లో సుమారు 3.1 బిలియన్ బ్యారెళ్ల నిరూపితమైన ముడి చమురు నిల్వలున్నాయి. ఇది ఇ.యు. సభ్య దేశాలన్నీతి లోకీ అత్యధికం.<ref name="eiaoil"/> 2009 లో యు.కె. ప్రపంచంలోనే 13 వ అతిపెద్ద సహజ వాయువు ఉత్పత్తిదారుగా, ఇ.యు.లో అతి పెద్ద ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది.<ref name="eiagas">{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/United_Kingdom/NaturalGas.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110416085105/http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=UK |archivedate=16 April 2011 |title=United Kingdom&nbsp;– Natural Gas |publisher=U.S. Energy Information Administration |accessdate=9 March 2011}}</ref> ఉత్పత్తి ఇప్పుడు క్షీణించిన కారణంగా 2004 నుండి సహజ వాయువు దిగుమతిదారుగా ఉంది.<ref name="eiagas"/> 19 వ, 20 వ శతాబ్దాలలో యు.కె. ఆర్థికవ్యవస్థలో బొగ్గు ఉత్పత్తి కీలక పాత్ర పోషించింది. 1970 ల మధ్యకాలంలో వార్షికంగా 130 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. 1980 ల ప్రారంభం వరకు 100 మిలియన్ టన్నుల దిగువకు పడిపోయాయి. 1980, 1990 ల్లో ఈ పరిశ్రమ గణనీయంగా క్షీణించింది. 2011 లో యు.కె. 18.3 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు ఉత్పత్తి చేసింది.<ref name="eiaoverview">{{cite web |url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/United_Kingdom/Profile.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110812175554/http://www.eia.gov/countries/country-data.cfm?fips=UK |archivedate=12 August 2011 |title=United Kingdom&nbsp;– Quick Facts Energy Overview |publisher=U.S. Energy Information Administration |accessdate=9 March 2015}}</ref> 2005 లో 171 మిలియన్ టన్నుల రికవరీ చేయగలిగిన బొగ్గు నిక్షేపాలు ఉన్నట్లు నిరూపించబడ్డాయి.<ref name="eiaoverview"/> భూగర్భ బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ (యు.జి.జి.) ఆధారంగా 7 బిలియన్ టన్నుల, 16 బిలియన్ టన్నుల బొగ్గును ఉత్పత్తి చేయగల సామర్థ్యం ఉందని బొగ్గు అథారిటీ పేర్కొంది.<ref name="Coal 2">{{cite web |title=Coal Reserves in the United Kingdom |author=The Coal Authority |url=http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf |publisher=The Coal Authority |date=10 April 2006 |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=4 జనవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104054403/http://www.coal.gov.uk/media//860AD/Response%20to%20Energy%20Review%20-%20Appendix%202.pdf |url-status=dead }}</ref> ప్రస్తుత బొగ్గు వినియోగం వలన ఇటువంటి నిల్వలు చివరికి 200, 400 సంవత్సరాల్లో అంతరించిపోతాయని భావిస్తున్నారు.<ref name="Coal 3">{{cite news |title=England Expert predicts 'coal revolution' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/7046981.stm |accessdate=23 September 2008 |publisher=BBC News |date=16 October 2007}}</ref> ఏదేమైనా పర్యావరణ, సాంఘిక ఆందోళనలు కొనసాగుతున్నాయి. నీటిని రసాయనాలు కలుషితం చేస్తున్నాయి. చిన్న భూకంపాలు గృహాలకు నష్టం కలిగించాయి.<ref>{{cite news |last=Watts |first=Susan |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-17448428 |title=Fracking: Concerns over gas extraction regulations |publisher=BBC News |date=20 March 2012 |accessdate=9 April 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.foe-scotland.org.uk/fracking |title=Quit fracking aboot |publisher=Friends of the Earth Scotland |accessdate=9 April 2013 |website= |archive-date=24 ఏప్రిల్ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424165228/http://www.foe-scotland.org.uk/fracking |url-status=dead }}</ref> 1990 ల చివరలో యు.కె.లో వార్షిక విద్యుత్ ఉత్పాదనలో అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లు 25% వాటాను అందించాయి. అయితే పాత ప్లాంట్లు మూతపడటం పాతపడడం సంబంధిత సమస్యల వలన ప్లాంటుల ప్రయోజన సామర్ధ్యాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. 2012 లో యు.కె.లో 16 రియాక్టర్ల ద్వారా విద్యుత్తులో 19% ఉత్పత్తి చేయబడింది. 2023 నాటికి రియాక్టర్లలో ఒక్కటి మాత్రమే మూసివేయబడుతుంది.[[జర్మనీ]], [[జపాన్]] లాగా కాకుండా యు.కె. సుమారు 2018 నాటికి నూతన తరం అణు ప్లాంట్లను నిర్మించాలని అనుకుంటుంది.<ref name="world-nuclear.org"/> 2013 లో యునైటెడ్ కింగ్డంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన మొత్తం విద్యుత్తులో 14.9% విద్యుత్తు పునరుత్పాదక విద్యుత్ వనరులను అందించింది.<ref name=DUKES>{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/statistics/renewable-sources-of-energy-chapter-6-digest-of-united-kingdom-energy-statistics-dukes |title=Department of Energy and Climate Change: Annual tables: 'Digest of UK energy statistics' (DUKES) – Chapter 6: Renewable Sources of energy |accessdate=13 April 2015}}</ref> ఉత్పత్తి అయిన 53.7 TWh విద్యుత్కు చేరుకుంది. యు.కె.లో గాలి శక్తి కోసం ఐరోపాలోని ఉత్తమ సైటలో ఒకటిగా ఉంది. పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి వేగవంతంగా పెరుగుతున్న సరఫరా ద్వారా 2014 లో ఇది యు.కె. మొత్తం విద్యుత్లో 9.3% ఉత్పత్తి చేసింది.<ref name="Roadmap">{{cite web |url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/48128/2167-uk-renewable-energy-roadmap.pdf |title=UK Renewable Energy Roadmap Crown copyright, July 2011 |publisher=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/climate/adaptation/wind_power.shtml |title=BBC – Weather Centre – Climate Change – Wind Power |publisher=BBC |accessdate=9 June 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.renewableuk.com/en/news/renewableuk-news.cfm/electricity-needs-of-more-than-a-quarter-of-uk-homes-powered-by-wind-in-2014 |title=RenewableUK – RenewableUK News – Electricity needs of more than a quarter of UK homes powered by wind in 2014 |author=RenewableUK |publisher=renewableuk.com |url-status=dead |df= |access-date=9 ఏప్రిల్ 2018 |archive-date=24 మార్చి 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324080210/http://www.renewableuk.com/en/news/renewableuk-news.cfm/electricity-needs-of-more-than-a-quarter-of-uk-homes-powered-by-wind-in-2014 }}</ref> ===మంచినీటి సరఫరా , పారిశుభ్రత === మంచినీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం అందరికీ అందుబాటులో ఉండేలా అభివృద్ధి చేయబడింది. 96.7% గృహాలు మురికినీటి వలయానికి అనుసంధానించబడి ఉన్నాయని అంచనా వేయబడుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.wssinfo.org/download?id_document=988 |title=WHO / UNICEF Joint Monitoring Programme: 404 error |publisher= }}{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఎన్విరాన్మెంట్ ఏజెన్సీ ఆధారంగా యు.కె.లో పబ్లిక్ నీటి సరఫరా 2007 లో రోజుకు 16,406 మెగా లీటర్లు. <ref>{{cite web |url=http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125040346/http://www.environment-agency.gov.uk/research/library/data/112185.aspx |url-status=dead |archive-date=2009-11-25 |title=Environment Agency |publisher= }}</ref> యురోపియన్ యూనియన్ లోని ఇతర దేశాలలో తాగునీటి ప్రమాణాలు, వ్యర్ధనీటి ఉత్సర్గ ప్రమాణాలు యు.యూ ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి (యూరోపియన్ యూనియన్లో నీటి సరఫరా, పారిశుద్ధ్యం చూడండి). ఇంగ్లండ్, వేల్స్ నీటి, మురుగునీటి సేవలను 10 ప్రైవేటు " ప్రాంతీయ నీటి , మురికినీటి కంపెనీలు ", చిన్న ప్రైవేట్ "నీరు మాత్రమే" సంస్థలు అందిస్తున్నాయి. స్కాట్లాండ్ నీటి, మురుగునీటి సేవల్లో ఒకే ఒక పబ్లిక్ కంపెనీ " స్కాటిష్ వాటర్ " అందించబడింది. నార్తర్న్ ఐర్లాండ్‌లో నీరు, మురికినీటి సేవలు కూడా ఒకే ప్రభుత్వ సంస్థ నార్తర్న్ ఐర్లాండ్ వాటర్ అందించింది. ==గణాంకాలు== [[File:Population density UK 2011 census.png|thumb|Map of population density in the UK as at the 2011 census]] ప్రతి 10 సంవత్సరాలకు యు.కె. లోని అన్ని ప్రాంతాలలో ఏకకాలంలో జనాభా గణనను సేకరిస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp |title=Census Geography |publisher=Office for National Statistics |date=30 October 2007 |url-status=dead |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=4 జూన్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604093106/http://www.statistics.gov.uk/geography/census_geog.asp }}</ref> 2011 జనాభా గణాంకాల ఆధారంగా యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మొత్తం జనాభా 63,181,775.<ref name="2011census">{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_292378.pdf |title=2011 Census: Population Estimates for the United Kingdom |publisher=Office for National Statistics |date=27 March 2011 |accessdate=18 December 2012 |archive-date=5 జనవరి 2016 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171778_292378.pdf |url-status=dead }}</ref> జనసంఖ్యా పరంగా ఇది ఐరోపా సమాఖ్యలో 3 వ స్థానంలోను కామన్వెల్తులో 5 వ స్త్యానంలోను ప్రపంచంలో 22 వ స్థానంలోనూ ఉంది. 2014 మధ్యకాలంలో దీర్ఘ-కాల నికర అంతర్జాతీయ వలసలు జనాభా పెరుగుదలకు మరింత దోహదపడ్డాయి. 2012 మధ్యలో, 2013 మధ్యలో సహజ మార్పు జనాభా పెరుగుదలకు చాలా దోహదం చేసింది.<ref name="pop2015">{{cite web |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |title=Population Estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland, Mid-2015 |publisher=Office for National Statistics |date=23 June 2016}}</ref> 2001 - 2011 మధ్య జనాభా సగటు వార్షిక రేటు 0.7% అధికరించింది.<ref name="2011census"/> ఇది 1991 - 2001 వరకు సంవత్సరానికి 0.3%, 1981 నుండి 1991 వరకు దశాబ్దంలో 0.2%కు సరిపోతుంది.<ref name="pop2010">{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |title=Annual Mid-year Population Estimates, 2010 |publisher=Office for National Statistics |year=2011 |accessdate=14 April 2012 |archive-date=17 జనవరి 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117063130/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2010-population-estimates/annual-mid-year-population-estimates--2010.pdf |url-status=dead }}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా జనాభా 0-14 సంవత్సరాల వయసు వారి సంఖ్య దాదాపుగా సగానికి తగ్గిపోయింది (2011 లో 18 మందితో పోల్చినప్పుడు 1911 లో 31%) 65 ఏళ్ల వయస్సులో ఉన్నవారు మూడు రెట్లు (5 నుంచి 16% వరకు)అధికరించారు.<ref name="2011census"/> 2011 లో ఇంగ్లండ్ జనాభా 53 మిలియన్లు.<ref name="2011 UK censuses">{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |title=2011 UK censuses |publisher=Office for National Statistics |accessdate=18 December 2012 |archive-date=31 జనవరి 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131125807/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |url-status=dead }}</ref> ప్రపంచంలో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన దేశాలలో ఇది ఒకటి. 2015 మధ్యకాలంలో చదరపు కిలోమీటరుకు 420 మంది పౌరులు నివసిస్తున్నారు. <ref name="pop2015"/> లండన్, ఆగ్నేయ ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేకమైన ఏకాగ్రతతో.<ref>{{cite news |title=England is most crowded country in Europe |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |newspaper=The Daily Telegraph |accessdate=5 September 2009 |location=London |first=Urmee |last=Khan |date=16 September 2008 |archive-date=7 మే 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507120534/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/2967374/England-is-most-crowded-country-in-Europe.html |url-status=dead }}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా స్కాట్లాండ్ జనాభా 5.3 మిలియన్లు,<ref>{{cite web |title=Scotland's population at record high |url=https://www.theguardian.com/uk/2012/dec/17/scotland-population-record-high |newspaper=The Guardian |author=Carrell, Severin |accessdate=18 December 2012 |location=London |date=17 December 2012}}</ref> వేల్స్ 3.06 మిలియన్లు, ఉత్తర ఐర్లండ్ 1.81 మిలియన్లకు చేరుకున్నాయి.<ref name="2011 UK censuses"/> UK లో 2012 లో సగటు మొత్తం సంతానోత్పత్తి శాతం మహిళకు 1.92 పిల్లలు.<ref name="TFR">{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/vital-statistics--population-and-health-reference-tables/spring-2014-update/annual-table.xls |title=Vital Statistics: Population and Health Reference Tables (February 2014 Update): Annual Time Series Data |publisher=ONS |accessdate=27 April 2014 |archive-date=27 ఏప్రిల్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140427033024/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/vital-statistics--population-and-health-reference-tables/spring-2014-update/annual-table.xls |url-status=dead }}</ref> పెరుగుతున్న సంతానోత్పత్తి శాతం ప్రస్తుత జనాభా పెరుగుదలకు దోహదపడుతుంది. 1964 లో మహిళకు 2.95 పిల్లలతో శిశువుల జననాలతో శిఖరాగ్రంలో ఉంది.<ref name="Boseley">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jul/14/familyandrelationships.women |title=The question: What's behind the baby boom? |last=Boseley |first=Sarah |date=14 July 2008 |work=The Guardian |page=3 |accessdate=28 August 2009 |location=London}}</ref> 2.1 భర్తీ రేటు కంటే తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ 2001 లో రికార్డు స్థాయిలో నమోదైన 1.63 (అతి తక్కువ) కంటే అధికంగా ఉంది.<ref name="TFR"/> 2011 లో యు.కె.లో 47.3% జననాలు పెళ్ళి కాని మహిళలో సంభవించాయి.<ref>[http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&plugin=0&language=en&pcode=tps00018 Tables, Graphs and Maps Interface (TGM) table]. Eurostat (26 February 2013). Retrieved 12 July 2013.</ref> ఆఫీస్ ఫర్ నేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ 2015 లో ఒక బులెటిన్ను ప్రచురించింది. ఇది 16 ఏళ్లు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల యు.కె. జనాభాలో 1.7% లెస్బియన్, గే, లేదా బైసెక్సువల్ (2.0% పురుషులు, 1.5% స్త్రీలు) గా గుర్తించబడుతున్నాయి. 4.5% "ఇతరములు", "నాకు తెలియదు" లేదా ప్రతిస్పందించలేదు.<ref>{{cite web |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/sexuality/bulletins/sexualidentityuk/2015 |publisher=Office for National Statistics |title=Sexual identity, UK: 2015 – Experimental Official Statistics on sexual identity in the UK in 2015 by region, sex, age, marital status, ethnicity and NS-SEC. |date=5 October 2016|access-date=19 January 2017}}</ref> ===సంప్రదాయ సమూహాలు=== [[File:Non-white in the 2011 census.png|thumb|Map showing the percentage of the population who are not white according to the 2011 census.]] చారిత్రాత్మకంగా స్థానిక బ్రిటీష్ ప్రజలు 12 వ శతాబ్దానికి ముందు అక్కడ స్థిరపడిన పలు జాతి సమూహాలకు చెందినవారని భావించారు: సెల్ట్స్, రోమన్లు, ఆంగ్లో-సాక్సన్స్, నోర్స్, నార్మన్స్. వెల్ష్ ప్రజలు యు.కె.లో అతి పురాతన జాతి సమూహంగా ఉంటారు. <ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-18489735 |title=Welsh people could be most ancient in UK, DNA suggests |publisher=BBC News |date=19 June 2012 |accessdate=28 April 2013}}</ref> 2006 లో జన్యు అధ్యయనం ఆధారంగా, ఇంగ్లాండ్ జన్యువులలో లోని 50% కంటే ఎక్కువ మంది జర్మానిక్ వై క్రోమోజోములు కలిగి ఉన్నారు.<ref>{{cite journal |last1=Thomas |first1=Mark G. | display-authors = etal |year= |title=Evidence for a segregated social structure in early Anglo-Saxon England |journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences |volume=273 |issue=1601 |pages=2651–2657 |pmc=1635457 |pmid=17002951 |doi=10.1098/rspb.2006.3627 |date=October 2006}}</ref> 2005లో మరో జన్యు విశ్లేషణ నియోలిథిక్ ( స్టోన్ ఏజ్ ) కాలంలో సుమారు 6,200 సంవత్సరాల క్రితం 75% మంది పూర్వీకులు బ్రిటీష్ ద్వీపాల్లో చేరారు. బ్రిటిషులో సాధారణంగా బాస్‌క్యూ ప్రజల వంశీకుల మూలాలకు చెందిన ప్రజలు అధికంగా ఉన్నారు.<ref>Owen, James (19 July 2005). [http://news.nationalgeographic.com/news/2005/07/0719_050719_britishgene.html "Review of 'The Tribes of Britain'"]. ''National Geographic'' (Washington DC).</ref><ref>Oppenheimer, Stephen (October 2006).{{cite web |url=http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 |title=Myths of British ancestry |url-status=dead |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=26 సెప్టెంబరు 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060926181227/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 }}. ''Prospect'' (London). Retrieved 5 November 2010.</ref><ref name="Henderson">{{cite news |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/uk/article1945608.ece |title=Scientist&nbsp;– Griffin hijacked my work to make race claim about 'British aborigines' |last=Henderson |first=Mark |date=23 October 2009 |work=The Times |accessdate=26 October 2009 |location=London}} {{subscription required}}</ref> ఆఫ్రికన్ బానిస వాణిజ్యం సమయంలో కనీసం 1730 ల నాటి దేశంలోని లివర్పూల్ దేశంలో అతిపురాతనమైన బ్లాక్ జనాభా కలిగిన యు.కెతో చిన్న-స్థాయిలో తెల్లజాతికి చెందని వలసల చరిత్ర ఉంది. ఈ కాలంలో గ్రేట్ బ్రిటన్ ఆఫ్రో-కరేబియన్ జనాభా 10,000 నుంచి 15,000 <ref>{{Cite web |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/s/silver-service-slavery-the-black-presence-in-the-white-home/ |title=Victoria and Albert Museum Black Presence |last= |first= |date= |website=|access-date=}}</ref>గా అంచనా వేయబడింది. బానిసత్వాన్ని నిర్మూలించడంతో తరువాత ఇది తగ్గింది.<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=7ORcaQIgdcEC&pg=PT94&lpg=PT94&dq=%27supposed+to+be+near+20,000...+Negroe+servants%27+in+London:&source=bl&ots=0hzkpLjxd4&sig=d_1R6C-xsgJl2ZIHdKbpPMpsOQA&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=combed&f=false |title=Bloody Foreigners: The Story of Immigration to Britain |last= |first= |date= |website=|access-date=}}</ref><ref name="Costello">{{Cite book |last=Costello |first=Ray |title=Black Liverpool: The Early History of Britain's Oldest Black Community 1730–1918 |url=https://archive.org/details/blackliverpoolea0000cost |publisher=Picton Press |location=Liverpool |year=2001 |isbn=1-873245-07-6}}</ref> 19 వ శతాబ్దంలో చైనీస్ నావికుల రాకతో ఐరోపాలోకెల్లా యు.కె. లో పురాతన చైనా సమాజం ఉంది.<ref name="Chinese">{{cite web |url=http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |title=Culture and Ethnicity Differences in Liverpool&nbsp;– Chinese Community |publisher=Chambré Hardman Trust |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=24 జూలై 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090724204513/http://www.mersey-gateway.org/server.php?show=ConWebDoc.1369 |url-status=dead }}</ref> 1950 లో బ్రిటన్లో దాదాపు 20,000 మంది శ్వేతజాతీయుల కాని నివాసులు ఉన్నారు. వీరందరూ దాదాపు విదేశాలలో జన్మించారు.<ref>Coleman, David; Compton, Paul; Salt, John (2002). [https://books.google.com/?id=mmaRpUa1oSoC&pg=PA505 "The demographic characteristics of immigrant populations"], Council of Europe, p.505. {{ISBN|92-871-4974-7}}.</ref> 1951 లో యు.కె. జనాభాలో కేవలం 0.2% మంది దక్షిణాసియా, చైనా, ఆఫ్రికా, కరేబియన్లలో జన్మించిన 94,500 మంది బ్రిటన్లో నివసించారు. 1961 నాటికి ఈ సంఖ్య 3,84,000 కు పైగా నలభైకి పైగా ఉంది. వీరు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ జనాభాలో కేవలం 0.7% మాత్రమే ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |url=http://crossasia-repository.ub.uni-heidelberg.de/286/1/demography.pdf |title=Britain's visible minorities: a demographic overview |last=Roger Ballard Centre for Applied South Asian Studies |first= |date= |website= |access-date= |archive-date=2018-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327161127/http://crossasia-repository.ub.uni-heidelberg.de/286/1/demography.pdf |url-status=dead }}</ref> 1948 నుండి ఆఫ్రికా, కరేబియన్, దక్షిణ ఆసియా నుండి గణనీయమైన వలసలతో బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంతో నకిలీ సంబంధాలను కలిగి ఉన్నాయి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/uk/2002/race/short_history_of_immigration.stm |title=Short History of Immigration |publisher=BBC News |accessdate=18 March 2015}}</ref> 2004 నుండి కేంద్ర, తూర్పు ఐరోపాలో కొత్త ఐరోపాసమాఖ్య సభ్యదేశాల నుండి సంభవించిన వలసలు ఈ సమూహాల పెరుగుదలకు కారణమయ్యాయి. అయితే ఈ వలసల్లో కొన్ని తాత్కాలికంగా ఉన్నాయి.<ref name=Vargas>{{cite web |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/migration-flows-a8-and-other-eu-migrants-and-uk |title=Migration Flows of A8 and other EU Migrants to and from the UK |first=Carlos |last=Vargas-Silva |publisher=Migration Observatory, University of Oxford |date=10 April 2014 |accessdate=18 March 2015 |archive-date=2 ఏప్రిల్ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402192046/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/migration-flows-a8-and-other-eu-migrants-and-uk |url-status=dead }}</ref> 1990 ల నుంచి వలసదారుల జనాభా గణనీయంగా వైవిధ్యభరితంగా ఉంది. మునుపటి తరంగాల కన్నా ఎక్కువ దేశాల నుండి యు.కె.కు వచ్చారు. ఇది తక్కువ దేశాలకు చెందిన వలసదారుల సంఖ్యను అధికరింపజేసింది. కలిగిఉండేవారు.<ref>{{cite journal |title=Super-diversity and its implications |first=Steven |last=Vertovec |journal=Ethnic and Racial Studies |year=2007 |volume=30 |issue=6 |pages=1024–1054 |doi=10.1080/01419870701599465}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4266102.stm |title=Opinion: Super-diversity revealed |first=Steven |last=Vertovec |publisher=BBC News |date=20 September 2005 |accessdate=8 March 2015}}</ref><ref>{{cite journal |title=Answer Formats in British Census and Survey Ethnicity Questions: Does Open Response Better Capture 'Superdiversity'? |url=https://archive.org/details/sim_sociology-the-journal-of-the-british-sociological-assoc_2012-04_46_2/page/354 |first=Peter J |last=Aspinall |journal=Sociology |volume=46 |issue=2 |year=2012 |pages=354–364 |doi=10.1177/0038038511419195}}</ref> 1991 నాటి జనాభా గణనలో మొదటిసారిగా ప్రవేశపెట్టిన బ్రిటీష్ జాతీయ గణాంకాలలో జాతివిచారణ వర్గీకరణలో జాతి, జాతుల భావనల మధ్య గందరగోళాన్ని కలిగి ఉన్నారని విద్యావేత్తలు వాదించారు.<ref>{{cite journal |title=Negotiating race and ethnicity: Exploring the implications of the 1991 census |url=https://archive.org/details/sim_patterns-of-prejudice_1996-07_30_3/page/n4 |first=Roger |last=Ballard |journal=Patterns of Prejudice |volume=30 |issue=3 |year=1996 |pages=3–33 |doi=10.1080/0031322X.1996.9970192}}</ref><ref name=Kertzer>{{cite book |title=Census and Identity: The Politics of Race, Ethnicity, and Language in National Censuses |url=https://archive.org/details/censusidentitypo0000davi |chapter=Censuses, identity formation, and the struggle for political power |year=2002 |first1=David I|last1=Kertzer |first2=Dominique |last2=Arel|editor1-first=David I|editor1-last=Kertzer|editor2-first=Dominique|editor2-last=Arel |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |pages=[https://archive.org/details/censusidentitypo0000davi/page/n13 1]–42}}</ref> 2011 లో యు.కె. జనాభాలో 87.2% శ్వేతజాతీయులు ఉన్నట్లు గుర్తించారు. అంటే యు.కె. జనాభాలో 12.8% మంది అల్పసంఖ్యాక వర్గాలకు చెందిన ప్రజలు ఉన్నట్లు గుర్తించారు.<ref name=ethnicity2011/> 2001 జనాభా లెక్కల్లో ఈ సంఖ్య యు.కె.కు జనాభాలో 7.9% ఉంది.<ref name=ethnicity2001>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=273 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030731053453/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=273 |title=Population Size: 7.9% from a minority ethnic group |publisher=Office for National Statistics |date=13 February 2003 |archivedate=31 July 2003 |accessdate=7 March 2015}}</ref> ఇంగ్లాండ్, వేల్స్, స్కాట్లాండ్, నార్తర్న్ ఐర్లాండులలో నిర్వహించిన జనాభా లెక్కల విభేదాల కారణంగా ఇతర శ్వేతజాతీయుల సమాచారం మొత్తం యు.కె.కు అందుబాటులో లేదు. కానీ ఇంగ్లండు, వేల్సులలో ఈ మధ్య ఈ వర్గం వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న సమూహంగా భావిస్తున్నారు. 2001 - 2011 జనాభా గణనలు 1.1 మిలియన్ల (1.8% పాయింట్లు) పెరుగుదలను సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171776_290558.pdf |title=Ethnicity and National Identity in England and Wales 2011 |publisher=Office for National Statistics |date=11 December 2012 |accessdate=23 April 2015 |archive-date=24 సెప్టెంబర్ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924061238/http://www.ons.gov.uk/ons/dcp171776_290558.pdf |url-status=dead }}</ref> యు.కె. స్థాయిలోని అన్ని ప్రాంతాలకు పోల్చదగ్గ డేటా అందుబాటులో ఉన్న వాటిలో ఇతర ఆసియా వర్గం 2001 - 2011 మద్య కాలంలో జనాభాలో 0.4% నుండి 1.4% వరకు పెరిగింది. మిశ్రమ వర్గం 1.2% నుండి 2% వరకు పెరిగింది.<ref name=ethnicity2011/> 2005 లో శ్వేతజాతీయులు కాని ప్రజల శాతంలో యు.కె. అంతటా వైవిధ్యం గణనీయంగా మారుతూ ఉంటుంది. లండన్ జనాభాలో 30.4%, లీసెస్టర్లలో 37.4% శ్వేతజాతీయులు కానివారు,{{as of|lc=y|2005|06|alt=in 2005}},<ref>{{cite web |url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3&b=276743&c=London&d=13&e=13&g=325264&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1201351285750&enc=1&dsFamilyId=1812&bhcp=1 |title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): London |publisher=Office for National Statistics |accessdate=23 April 2008 |website= |archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HAPQg?url=http://neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do;jsessionid=ac1f930dce6eace0153cf12440ca609dc762c8ae598.e38OaNuRbNuSbi0Ma3aNaxiQbNiLe6fznA5Pp7ftolbGmkTy?a=3 |archive-date=23 జూన్ 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3&b=276827&c=Leicester&d=13&e=13&g=394575&i=1001x1003x1004&m=0&r=1&s=1208962134759&enc=1&dsFamilyId=1812 |title=Resident population estimates by ethnic group (percentages): Leicester |publisher=Office for National Statistics |accessdate=23 April 2008 |website= |archive-url=https://www.webcitation.org/68e5HctGd?url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadTableView.do?a=3 |archive-date=23 జూన్ 2012 |url-status=dead }}</ref> అయితే 2001 గణాంకాల ఆధారంగా ఈశాన్య ఇంగ్లాండు, వేల్సు, నైరుతి జనాభాలో 5% కంటే తక్కువగా అల్పసంఖ్యాక ప్రజలు ఉన్నారని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/commentaries/ethnicity.asp |title=Census 2001&nbsp;– Ethnicity and religion in England and Wales |publisher=Office for National Statistics |accessdate=23 April 2008 |archive-date=30 జూన్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120630185133/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/index.html |url-status=dead }}</ref> 2016 లో ఇంగ్లాండ్ లోని ప్రభుత్వ పాఠశాలలలో 31.4% ప్రాథమిక, 27.9% ఉన్నత స్థాయి విద్యార్థులు అల్పసంఖ్యాక వర్గానికి చెందిన వారు ఉన్నారు.<ref>{{cite report |title=Schools, pupils and their characteristics: January 2016 |id=SFR 20/2016 |url=https://www.gov.uk/government/statistics/schools-pupils-and-their-characteristics-january-2016 |format=PDF |publisher=Department for Education |page=8 |date=28 June 2016}}</ref> {|class="wikitable" style="{{float right}} text-align:right; font-size:85%;" |- ! colspan="2" rowspan="2" | Ethnic group ! colspan="2" | Population (absolute) ! colspan="1" | Population (%) |- ! 2001<ref>{{cite news |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=455 |title=Population size: 7.9% from a non-White ethnic group |publisher=Office for National Statistics |date=8 January 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040619124235/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=455 |archivedate=19 June 2004}}</ref> ! 2011 ! 2011<ref name=ethnicity2011>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |title=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom |publisher=Office for National Statistics |date=11 October 2013 |accessdate=6 March 2015 |archive-date=23 జనవరి 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls |url-status=dead }}</ref> |- |style="text-align:left" colspan="2" | White || 54,153,898 || 55,010,359 || {{0}}87.1 % |- |style="text-align:left" colspan="2" | White: Gypsy / Traveller /<br>Irish Traveller{{refn|The 2011 Census recorded Gypsies/Travellers as a separate ethnic group for the first time.|group=note}} || — || 63,193 || {{0}}{{0}}0.1 % |- |style="text-align:left" rowspan="5" | Asian /<br>Asian British || style="text-align:left" | Indian || 1,053,411 || 1,451,862 || {{0}}{{0}}2.3 % |- |style="text-align:left" | Pakistani || 747,285 || 1,174,983 || {{0}}{{0}}1.9 % |- |style="text-align:left" | Bangladeshi || 283,063 || 451,529 || {{0}}{{0}}0.7 % |- |style="text-align:left" | Chinese|| 247,403 || 433,150 || {{0}}{{0}}0.7 % |- |style="text-align:left" | other Asian || 247,664 || 861,815 || {{0}}{{0}}1.4 % |- |style="text-align:left" colspan="2" | Black / African / Caribbean /<br>Black British || 1,148,738<br>&nbsp; || 1,904,684<br>{{refn|In the 2011 Census, for the purpose of harmonising results to make them comparable across the UK, the ONS includes individuals in Scotland who classified themselves in the "African" category (29,638 people), which in the Scottish version of the census is separate from "Caribbean or Black" (6,540 people),<ref>{{cite web |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/scotland/KS201SC.pdf |title=Table KS201SC – Ethnic group: All people |publisher=National Records of Scotland |date=2013 |accessdate=28 April 2015 |website= |archive-date=24 సెప్టెంబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924095926/http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/scotland/KS201SC.pdf |url-status=dead }}</ref> in this "Black or Black British" category. The ONS note that "the African categories used in Scotland could potentially capture White/Asian/Other African in addition to Black identities".<ref>{{cite web |url=http://ons.gov.uk/ons/guide-method/measuring-equality/equality/ethnic-nat-identity-religion/ethnic-group/index.html |title=Ethnic group |publisher=Office for National Statistics |accessdate=27 April 2015 |archive-date=23 ఏప్రిల్ 2015 |archive-url=https://archive.today/20150423171902/http://ons.gov.uk/ons/guide-method/measuring-equality/equality/ethnic-nat-identity-religion/ethnic-group/index.html |url-status=dead }}</ref>|group=note}} || {{0}}{{0}}3.0 %<br>&nbsp; |- |style="text-align:left" colspan="2" | mixed / multiple ethnic groups || 677,117 || 1,250,229 || {{0}}{{0}}2.0 % |- |style="text-align:left" colspan="2" | other ethnic group || 230,615 || 580,374 || {{0}}{{0}}0.9 % |- |style="text-align:left" colspan="2" | '''Total''' || '''58,789,194''' || '''63,182,178''' || '''100.0 %''' |} ===భాషలు=== [[File:Anglospeak (subnational version).svg|thumb|upright=1.8|The English-speaking world. States and territories in dark blue have a majority of native speakers, while those where English is an official but not a majority language are shaded in light blue. English is also one of the official languages of the European Union<ref name="EUlang">{{cite web |url=http://ec.europa.eu/education/languages/languages-of-europe/doc135_en.htm |title=Official EU languages |date=8 May 2009 |publisher=European Commission |url-status=dead |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=2 ఫిబ్రవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202112407/http://ec.europa.eu/education/languages/languages-of-europe/doc135_en.htm }}</ref> and the United Nations.<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/depts/OHRM/sds/lcp/UNLCP/english/ |title=Language Courses in New York |year=2006 |publisher=United Nations |accessdate=29 November 2010}}</ref>]] UK యొక్క వాస్తవ అధికారిక భాష ఆంగ్ల భాష. The UK's ''de facto'' official language is English.<ref name="direct.gov.uk">{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012519 |url-status=dead |archive-date=15 October 2012 |title=English language&nbsp;– Government, citizens and rights |work=Directgov |accessdate=23 August 2011}}</ref><ref name="thecommonwealth.org">{{cite web |url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookHomeInternal/139560/ |title=Commonwealth Secretariat&nbsp;– UK |publisher=Commonwealth Secretariat |accessdate=23 August 2011}}</ref> యు.కె. జనాభాలో 95% ఇంగ్లీషు మాత్రమే మాట్లాడేవారు ఉన్నారని అని అంచనా.<ref name="BBC languages">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/uk.shtml |title=Languages across Europe: United Kingdom |date= |work= |publisher=BBC |accessdate=4 February 2013}}</ref> జనాభాలో 5.5% మంది ఇటీవల వలసల ఫలితంగా యు.కె.కు తీసుకువచ్చిన భాషలను మాట్లాడతారు.<ref name="BBC languages"/> పంజాబీ, హిందీ, బెంగాలీ, గుజరాతీతో సహా దక్షిణ ఆసియా భాషలు మాట్లాడే ప్రజల సంఖ్య అధికంగా ఉంది. యు.కె. జనాభాలో 2.7% మంది ఈ భాషలను మాట్లాడుతుంటారు.<ref name="BBC languages"/> 2011 జనాభా లెక్కల ఆధారంగా ఇంగ్లాండులో పోలిషు మాట్లాడే ప్రజలసఖ్య ద్వితీయస్థానంలో ఉంది. ద్వితీయ అతిపెద్ద భాషగా పోలిషును 5,46,000 మంది మాట్లాడతారు.<ref>{{cite news |title=Polish becomes England's second language |url=https://www.theguardian.com/uk/2013/jan/30/polish-becomes-englands-second-language |newspaper= The Guardian |date=30 January 2013 |accessdate=4 February 2012 |location=London |first=Robert |last=Booth}}</ref> యు.కె.లో నాలుగు సెల్టిక్ భాషలు వాడుకలో ఉన్నాయి.: వెల్ష్, ఐరిష్, స్కాటిష్ గేలిక్, కార్నిష్. ప్రాంతీయ ( మైనారిటీ భాషలు) <ref name="reglang">{{cite web |title=European Charter for Regional or Minority Languages, Strasbourg, 5.XI.1992 |url=http://conventions.coe.int/treaty/en/Treaties/Html/148.htm |publisher=Council of Europe |accessdate=9 March 2015 |archive-date=26 ఫిబ్రవరి 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226052008/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/Treaties/HTML/148.htm |url-status=dead }}</ref>" జాతీయ మైనారిటీల రక్షణ ముసాయిదా సమావేశం " యూరోపియన్ చార్టర్ క్రింద ప్రత్యేకమైన రక్షణ, ప్రోత్సాహాం కల్పిస్తూ ప్రాంతీయ (అల్పసంఖ్యాక) భాషలుగా గుర్తించబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=Framework Convention for the Protection of National Minorities, Strasbourg, 1.II.1995 |url=http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/157.htm |publisher=Council of Europe |accessdate=9 March 2015 |archive-date=22 ఫిబ్రవరి 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222193410/http://conventions.coe.int/Treaty/EN/treaties/Html/157.htm |url-status=dead }}</ref> 2001 జనాభా లెక్కలు వెల్ష్ వేల్స్ జనాభాలో ఐదవ (21%) వేల్షు భాషను మాట్లాడగలరని<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&Pos=6&ColRank=1&Rank=192 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728133204/http://www.statistics.gov.uk/CCI/nugget.asp?ID=447&Pos=6&ColRank=1&Rank=192 |archivedate=28 July 2011 |publisher=National Statistics Online |title=Welsh Language |accessdate=9 March 2015}}</ref> 1991 లో 18% ఉండేదని పేర్కొన్నది.<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/5miXXSBP4?url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fow/WelshLanguage.pdf |archivedate=12 January 2010 |title=Differences in estimates of Welsh Language Skills |accessdate=30 December 2008 |publisher=Office for National Statistics}}</ref> అంతేకాకుండా సుమారు 2,00,000 మంది వెల్ష్ మాట్లాడేవారు ఇంగ్లాండ్లో నివసిస్తున్నారని అంచనా.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/welsh.shtml |title=Welsh today |author=Wynn Thomas, Peter |publisher=BBC |work=Voices |date=March 2007 |accessdate=5 July 2011}}</ref> ఉత్తర ఐర్లాండ్లో జనాభా గణనలో 1,67,487 మంది (10.4%)ఐరిష్ మాట్లాడే వారు ఉన్నారని పేర్కొన్నారు. వారు ఐరిషు (ఉత్తర ఐర్లాండ్లో ఐరిష్ భాషను చూడండి) ప్రజలుగా దాదాపు ప్రత్యేకంగా జాతీయవాద (ప్రధానంగా కాతోలిక్) జనాభాలో పేర్కొన్నారు. స్కాట్లాండ్లో 92,000 మంది (జనాభాలో కేవలం 2% మందికి) గ్యారీ లాంగ్వేజ్ సామర్ధ్యాన్ని కలిగి ఉన్నారు. వీరిలో ఔటర్ హీబ్రైడ్లలో 72% మంది ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html |title=Scotland's Census 2001&nbsp;– Gaelic Report |publisher=General Register Office for Scotland |date= |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=22 మే 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522110328/http://www.gro-scotland.gov.uk/press/news2005/scotlands-census-2001-gaelic-report.html }}</ref> వెల్ష్, స్కాటిష్ గేలిక్, ఐరిష్ మాధ్యమంలో బోధించబడుతున్న స్కూళ్ళ సంఖ్య పెరుగుతోంది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7885493.stm |title=Local UK languages 'taking off' |publisher=BBC News |date=12 February 2009}}</ref> కెనడాలో ఇప్పటికీ వలస-వారసత్వ జనాభాలో కొందరు స్కాటిష్ గేలిక్ (ప్రధానంగా నోవా స్కోటియా, కేప్ బ్రెటన్ ద్వీపం),<ref name="Edwards2010">{{cite book |author=Edwards, John R. |title=Minority languages and group identity: cases and categories |url=https://books.google.com/?id=Q2dJlB0TW8oC&pg=PT160 |accessdate=12 March 2011 |year=2010 |publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-1866-7 |pages=150–158}}</ref> అర్జెంటీనాలోని పటగోనియాలో వెల్ష్ భాషలో మాట్లాడతారు.<ref name="Koch2006">{{cite book |author=Koch, John T. |title=Celtic culture: a historical encyclopedia |url=https://books.google.com/?id=f899xH_quaMC&pg=PA696 |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-440-0 |page=696}}</ref> ప్రారంభ ఉత్తర, మధ్య ఆంగ్ల భాష ఉత్తర ఐర్లాండ్ లోని ఉల్‌స్టర్ స్కాట్స్ భాషతో ప్రాంతీయ రూపాంతరం చెంది స్కాట్ భాషగా జనించింది. ఈ భాషకు గుర్తింపు పరిమితంగా ఉండేది. దీనికి రక్షణ, ప్రోత్సాహం, నిర్దిష్టమైన కట్టుబాట్లు లేవు. పరిమితమైన గుర్తింపు ఉంది.<ref name="reglang"/><ref>{{cite web |url=http://www.eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070623185445/http://eurolang.net/index.php?option=com_content&task=view&id=2449&Itemid=52&lang=en |archivedate=23 June 2007 |title=Language Data&nbsp;– Scots |publisher=European Bureau for Lesser-Used Languages |accessdate=2 November 2008}}</ref> ఇంగ్లండ్లో 14 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు తప్పనిసరిగా రెండో భాషను అధ్యయనం చేయాలి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/3983713.stm |title=Fall in compulsory language lessons |publisher=BBC News |date=4 November 2004}}</ref> ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్లలో ఫ్రెంచ్, జర్మన్ రెండు సాధారణంగా ద్వితీయ భాషలుగా బోధించబడుతున్నాయి. వేల్స్ లోని విద్యార్థులు అందరూ 16 సంవత్సరాల వయస్సు రెండవ వేల్షు భాషను ద్వితీయ భాషగా బోధించండం లేదా వెల్ష్ భాషా మాధ్యమంలో బోధించడం జరుగుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415013542/http://www.bbc.co.uk/wales/schoolgate/aboutschool/content/inwelsh.shtml |archivedate=15 April 2014 |title=The School Gate for parents in Wales |publisher=BBC |date= |accessdate=9 March 2015}}</ref> ===మతం=== [[File:West Side of Westminster Abbey, London - geograph.org.uk - 1406999.jpg|thumb|left|upright|Westminster Abbey is used for the coronation of British monarchs]] క్రైస్తవ మతం రూపాలు ఇప్పుడు 1400 సంవత్సరాలకు పైగా యునైటెడ్ కింగ్డంలో ప్రజల మత జీవితాన్ని ఆధిపత్యం చేశాయి.<ref>Cannon, John, ed. (2nd edn., 2009). [https://books.google.com/?id=TYnfhTq2M7EC&pg=PA144 ''A Dictionary of British History'']. Oxford University Press. p. 144. {{ISBN|0-19-955037-9}}.</ref> అనేక సర్వేల్లో చాలా మంది పౌరులు క్రైస్తవ మతస్థులుగా గుర్తించినప్పటికీ 20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో<ref>Field, Clive D. (November 2009). [http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf "British religion in numbers"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717052125/http://www.brin.ac.uk/wp-content/uploads/2011/12/development-of-religious-statistics.pdf |date=2018-07-17 }}.BRIN Discussion Series on Religious Statistics, Discussion Paper 001. Retrieved 7 March 2015.</ref> వలసల కారణంగా జనసంఖ్యలో సంభవించిన మార్పు ఇతర విశ్వాసాల పెరుగుదలకి దోహదపడింది. ముఖ్యంగా ఇస్లాం.<ref>Yilmaz, Ihsan (2005). [https://books.google.com/?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''Muslim Laws, Politics and Society in Modern Nation States: Dynamic Legal Pluralisms in England, Turkey, and Pakistan'']. Aldershot: Ashgate Publishing. pp. 55–6. {{ISBN|0-7546-4389-1}}.</ref> కొందరు వ్యాఖ్యాతలు యు.కె.ను బహుళ విశ్వాసం,<ref>Brown, Callum G. (2006). [https://books.google.com/?id=ryrD2YODzxUC&pg=PA291 ''Religion and Society in Twentieth-Century Britain'']. Harlow: Pearson Education. p. 291. {{ISBN|0-582-47289-X}}.</ref> లౌకికబద్ధమైనది,<ref>Norris, Pippa; Inglehart, Ronald (2004). [https://books.google.com/?id=dto-P2YfWJIC&pg=PA84 ''Sacred and Secular: Religion and Politics Worldwide'']. Cambridge University Press. p. 84. {{ISBN|0-521-83984-X}}.</ref> లేదా క్రైస్తవ-పూర్వ సమాజంగా వర్ణించారు.<ref>Fergusson, David (2004). [https://books.google.com/?id=Owz4aBSEINgC&pg=PA94 ''Church, State and Civil Society'']. Cambridge University Press. p. 94. {{ISBN|0-521-52959-X}}.</ref> 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 71.6% వారు క్రైస్తవులుగా ఉన్నారు. తరువాతి అతిపెద్ద విశ్వాసాలు ఇస్లాం (2.8%), [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో హిందూమతం|హిందూమతం]] (1.0%), సిక్కు మతం (0.6%), జుడాయిజం (0.5%), బౌద్ధమతం (0.3%), అన్ని ఇతర మతాలు (0.3%).<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 |title=UK Census 2001 |publisher=National Office for Statistics |accessdate=22 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312034628/http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=293 <!--Added by H3llBot--> |archivedate=12 March 2007}}</ref> ప్రతివాదులు 15% మంది తమకు మతం లేదని పేర్కొన్నారు. మరో 7% మతపరమైన ప్రాధాన్యతను ప్రకటించలేదు.<ref>{{cite web |title=Religious Populations |publisher=Office for National Statistics |date=11 October 2004 |url=http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 |url-status=dead |df= |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=6 జూన్ 2011 |archive-url=https://www.webcitation.org/5zFDvPpbp?url=http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20757/53570 }}</ref> 2007 లో టియర్ఫుండ్ సర్వేలో పది బ్రిటిషు ప్రజలలో ఒక్కరు మాత్రమే వారంలో ఒకసారి చర్చికి హాజరయ్యారు అని తెలిసింది.<ref>{{cite web |url=http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111213155625/http://news.adventist.org/2007/04/uite-kigom-ew-report-fis-oly-oe-i-10-atte-church.html |archivedate=13 December 2011 |title=United Kingdom: New Report Finds Only One in 10 Attend Church |publisher=News.adventist.org |date=4 April 2007 |accessdate=9 March 2015}}</ref> 2001 - 2011 జనాభా లెక్కల మధ్య 12% క్రైస్తవులుగా గుర్తించబడ్డారు. క్రైస్తవుల సంఖ్య తగ్గిపోయింది. మతపరమైన అనుబంధాన్ని నమోదు చేయనివారి శాతం రెట్టింపు అయింది. ఇది ఇతర ప్రధాన మత సమూహాల వర్గాల పెరుగుదలతో విభేదించింది. ముస్లింల సంఖ్య దాదాపు 5% వరకు గణనీయంగా పెరిగింది.<ref name="Philby">{{Cite news |last=Philby |first=Charlotte |date=12 December 2012 |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |work=The Independent |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html}}</ref> ముస్లిం జనాభా 2001 లో 1.6 మిలియన్ల నుండి 2011 లో 2.7 మిలియన్లకు అధికరించింది.<ref>"[http://cnsnews.com/news/article/british-census-islam-fastest-growing-faith-england-christians-drop-59-population British Census: Islam Fastest-Growing Faith in England; Christians Drop to 59% of Population]". CNS News. 12 December 2012.</ref> ఇది యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లో రెండవ అతి పెద్ద మత సమూహంగా మారింది.<ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/sty-religion.html |title=The percentage of the population with no religion has increased in England and Wales |date=4 April 2013 |work=Office for National Statistics |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=24 సెప్టెంబర్ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115050/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/sty-religion.html |url-status=dead }}</ref> బి.ఎస్.ఎ. (బ్రిటీష్ సోషల్ యాటిట్యూట్స్) నిర్వహించిన 2016 సర్వేలో మతపరమైన అనుబంధం; 53% మంది 'ఏ మతాన్ని' సూచించలేదు. 41% మంది క్రైస్తవులు, 6% మంది ఇతర మతస్థులు (ఉదా: ఇస్లాం, హిందూ, జుడాయిజం, మొదలైనవి) ఉన్నారు.<ref name="bsa2017">{{cite web |url=http://natcen.ac.uk/news-media/press-releases/2017/september/british-social-attitudes-record-number-of-brits-with-no-religion/ |title=British Social Attitudes: Record number of Brits with no religion |publisher= |accessdate=5 September 2017 |archive-date=5 సెప్టెంబరు 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905183606/http://natcen.ac.uk/news-media/press-releases/2017/september/british-social-attitudes-record-number-of-brits-with-no-religion/ |url-status=dead }}</ref> క్రిస్టియన్లలో ఇంగ్లాండు చర్చికి 15%, రోమన్ కేథలిక్ చర్చి - 9%, ఇతర క్రైస్తవులు (ప్రెస్బిటేరియన్స్, మెథడిస్ట్స్, ఇతర ప్రొటెస్టంట్లు, అలాగే తూర్పు సంప్రదాయ) - 17% ఉన్నారు.<ref name="bsa2017"/> 18-24 వయస్సులో ఉన్న యువతలో 71% వారు ఏ మతంలేదు అని చెప్పారు.<ref name="bsa2017"/> " ఇంగ్లాండ్ చర్చ్ " ఇంగ్లాండులో స్థాపించబడింది.<ref>[http://www.cofe.anglican.org/about/history/ The History of the Church of England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221212004/http://www.cofe.anglican.org/about/history |date=2010-02-21 }}. The Church of England. Retrieved 23 November 2008.</ref> ఇది యు.కె. పార్లమెంటులో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది, బ్రిటీష్ చక్రవర్తి దానికి సుప్రీం గవర్నరుగా ఉంటాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |title=Queen and Church of England |publisher=British Monarchy Media Centre |accessdate=5 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061008203611/http://www.royalinsight.gov.uk/output/Page4708.asp |archivedate=8 October 2006}}</ref> స్కాట్లాండులో చర్చి ఆఫ్ స్కాట్లాండు జాతీయ చర్చిగా గుర్తింపు పొందింది. ఇది రాష్ట్ర నియంత్రణకు లోబడి ఉండదు. సాధారణ సభ్యుడు " ప్రొటెస్టంటు మతం, ప్రెస్బిటేరియన్ చర్చి గవర్నమెంటు కాపాడటానికి" ఒక సాధారణ సభ్యుడు వారి సమ్మతముతో ప్రమాణము చేయాలని బ్రిటిషు సార్వభౌత్వం కోరుతుంది.<ref>{{cite web |title=Queen and the Church |publisher=The British Monarchy (Official Website) |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zG8tzxhd?url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/QueenandChurch/History.aspx |archivedate=7 June 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=How we are organised |publisher=Church of Scotland |url=http://www.churchofscotland.org.uk/about_us/how_we_are_organised |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zG8WCEAc?url=http://www.churchofscotland.org.uk/about_us/how_we_are_organised |archivedate=7 June 2011}}</ref> వేల్స్ చర్చి 1920 లో స్థాపించబడింది. ఐర్లాండు విభజన ముందు 1870 లో చర్చి ఆఫ్ ఐర్లాండు తొలగించబడటంతో ఉత్తర ఐర్లాండ్లో ఎలాంటి చర్చి స్థాపించబడ లేదు.<ref>Weller, Paul (2005). [https://books.google.com/?id=tHc88PzAPLMC&pg=PA80 ''Time for a Change: Reconfiguring Religion, State, and Society'']. London: Continuum. pp. 79–80. {{ISBN|0567084876}}.</ref> 2001 గణాంకాలలో యు.కె. వ్యాప్తంగా ఒక్కొక్క క్రైస్తవ వర్గాలకు కట్టుబడి ఉంటున్న డేటా లేనప్పటికీ 62% క్రైస్తవులు ఆంగ్లన్, 13.5% కాతోలిక్, 6% ప్రెస్బిటేరియన్, 3.4% మెథడిస్ట్ ఇతర ప్రొటెస్టంటు తెగల ప్లీమౌత్ బ్రదరన్, ఆర్థోడాక్స్ చర్చీలకు అనుబంధంగా ఉన్నారని భావిస్తున్నారు.<ref name=peach>Peach, Ceri, [https://books.google.com/?id=i6ER_z8gcD4C "United Kingdom, a major transformation of the religious landscape"], in H. Knippenberg. ed. (2005). ''The Changing Religious Landscape of Europe''. Amsterdam: Het Spinhuis. pp. 44–58. {{ISBN|90-5589-248-3}}.</ref> ===వలసలు=== [[File:United Kingdom foreign born population by country of birth.png|thumb|upright=1.35|Estimated foreign-born population by country of birth from April 2007&nbsp;to March 2008]] యునైటెడ్ కింగ్డం వలసల ప్రవాహాలను అనుభవించింది. అప్పుడు యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లో భాగంగా ఉన్న ఐర్లాండ్లో సంభవించిన గొప్ప కరువు ఫలితంగా గ్రేట్ బ్రిటనుకు ఒక మిలియన్ మంది ప్రజలు వలస వచ్చారు.<ref>Richards, Eric (2004). ''[https://books.google.com/?id=JknDbX3ae1MC&pg=PA143 Britannia's children: Emigration from England, Scotland, Wales and Ireland since 1600]''. London: Hambledon, p. 143. {{ISBN|978-1-85285-441-6}}.</ref> 19 వ శతాబ్దం మొత్తంలో 1861 లో ఇంగ్లాండు, వేల్సులలో 28,644 మంది ప్రజలు ఉన్నారు. ఈ జనాభాలో సగం మంది లండన్, ఇతర చిన్న సమూహాలు మాంచెస్టర్, బ్రాడ్ఫోర్డు, ఇతర ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి. 1891 వరకు జర్మనీ వలస కమ్యూనిటీ అతిపెద్ద సమూహంగా ఉంది. తరువాత రష్యన్ యూదులు ప్రథమ స్థానానికి చేరిన తరువాత వీరు రెండవ స్థానంలో నిలిచారు.<ref>{{Cite book |title=P. Panayi, 'German Immigrants in Britain, 1815–1914' in Germans in Britain since 1500, ed P. Panayi, (London: Hambledon Press, 1996) |last=P. Panayi |first= |publisher= |year=1906 |isbn=9780826420381 |location= |pages=73–112 |url=https://books.google.com/?id=XaXnCgAAQBAJ&lpg=PA73&dq=28%2C644%20in%201861%20Germans&pg=PA73#v=onepage&q&f=false}}</ref> ఇంగ్లాండు అనేక శతాబ్దాలుగా చిన్న యూదు సమాజాలు ఉన్నాయి. ఇది అప్పుడప్పుడు బహిష్కరణలకు లోబడి ఉంటుంది. కానీ బ్రిటీషు యూదులు 19 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో 10,000 కంటే తక్కువగా ఉన్నారు. 1881 తర్వాత రష్యన్ యూదులు తీవ్ర హింసలు ఎదుర్కొన్నారు. 1914 నాటికి రష్యాను విడిచిపెట్టిన దాదాపు 20,00,000 మందిలో దాదాపు 1,20,000 మంది బ్రిటన్లో శాశ్వతంగా స్థిరపడ్డారు. బ్రిటీషు ద్వీపాలకు చెందిన పెద్ద జాతి అల్పసంఖ్యాక ప్రజలుగా జర్మన్లను అధిగమించారు.<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=XaXnCgAAQBAJ&lpg=PA73&ots=H5PZowgWoG&dq=28%2C644%20in%201861%20Germans&pg=PA73#v=snippet&q=germans%20formed%20the%20largest%20continental%20grouping%2C%20and%20after%20that%20came%20second%20&f=false |title=Germans in Britain Since 1500 |last= |first= |date= |website=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bbc.co.uk/legacies/immig_emig/england/london/article_2.shtml |title=East End Jews |last= |first= |date= |publisher=BBC|access-date=}}</ref> 1938 నాటికి వీరి సంఖ్య 3,70,000 కు అధికరించింది.<ref>{{Cite book |title=Jews in Britain: Origin and Growth of Anglo-Jewry |last= |first= |publisher= |year= |isbn= |location= |page=7}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.migrationwatchuk.org/Briefingpaper/document/48 |title=A summary history of immigration to Britain |last= |first= |date= |website=Migrationwatch UK |access-date= }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.british-history.ac.uk/vch/middx/vol1/pp149-151 |title=The Jews |last=Victoria County History, London, 1969. |first= |date= |website=British History Online|access-date=}}</ref> రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం చివరిలో పోలాండుకు తిరిగి రావడం సాధ్యం కాక 1,20,000 కంటే ఎక్కువ మంది పోలిషు విశ్రాంత సైనికులు శాశ్వతంగా ఇక్కడే నిలిచారు.<ref>Gibney, Matthew J.; Hansen, Randall (2005). ''Immigration and asylum: from 1900 to the present'', ABC-CLIO, p. 630. {{ISBN|1-57607-796-9}}</ref> రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, కాలనీలు కొత్తగా స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత మాజీ కాలనీల నుండి గణనీయమైన వలసలు వచ్చాయి. కొంతవరకు సామ్రాజ్యం వారసత్వానికి చెందిన ప్రజలు కార్మిక కొరత వలన మరి కొంతమంది కార్మికులు వలసగా వచ్చి చేరారు. ఈ వలసదారులు చాలామంది కరేబియన్, భారతీయ ఉపఖండం నుండి వచ్చారు.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/uk/2002/race/short_history_of_immigration.stm |title=Short history of immigration |publisher=BBC |year=2005 |accessdate=28 August 2010}}</ref> 1841 లో ఇంగ్లాండు, వేల్సు జనాభాలో 0.25% విదేశీ దేశంలో జన్మించిన వారు ఉన్నారు. 1901 లో 1.5% జనాభా విదేశాలలో జన్మించిన వారు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.migrationwatchuk.org/briefing-paper/48 |title=A summary history of immigration to Britain |last= |first= |date= |website=|access-date=}}</ref> 1931 నాటికి ఈ సంఖ్య 2.6%కి పెరిగింది. 1951 నాటికి అది 4.4%గా ఉంది.<ref name="Coleman2013">{{cite web |url=http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/immigration-population-and-ethnicity-uk-international-perspective |title=Immigration, Population and Ethnicity: The UK in International Perspective |first=David |last=Coleman |date=17 April 2013 |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford |accessdate=8 March 2015 |archive-date=17 ఫిబ్రవరి 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217050321/http://migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/immigration-population-and-ethnicity-uk-international-perspective |url-status=dead }}</ref> 2014 లో నికర పెరుగుదల 3,18,000 ఉంది: వలసవస్తున్న ప్రజల సంఖ్య 6,41,000 ఉంది. 2013 లో 5,26,000 నుండి ఉంది. వలసపోతున్న ప్రజల సంఖ్య (12 నెలల కన్నా ఎక్కువ) 3,23,000 ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/migration1/migration-statistics-quarterly-report/may-2015/stb-msqr-may-2015.html |title=Migration Statistics Quarterly Report May 2015 |date=21 May 2015 |work=Office for National Statistics |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=24 సెప్టెంబర్ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924122601/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/migration1/migration-statistics-quarterly-report/may-2015/stb-msqr-may-2015.html |url-status=dead }}</ref> వలసల ఇటీవలి పోకడలలో ఎ 8 దేశాలుగా పిలువబడిన కొత్త ఐరోపాసమాఖ్యలోని తూర్పు ఐరోపా సభ్య దేశాల నుంచి వచ్చే కార్మికుల రాక అధికంగా ఉంది.<ref name=Vargas/> 2010 లో యు.కె.లో విదేశాలలో జన్మించిన నివాసితులు 7 మిలియన్ల మంది ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో వీరు 11.3% మంది ఉన్నారు. వీరిలో 4.76 మిలియన్ (7.7%) ఐరోపాసమాఖ్య వెలుపల, 2.24 మిలియన్ల (3.6%) మరొక ఐరోపా సభ్య దేశంలో జన్మించినవారు ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://ec.europa.eu/eurostat/documents/3433488/5579176/KS-SF-11-034-EN.PDF/63cebff3-f7ac-4ca6-ab33-4e8792c5f30c |title=6.5% of the EU population are foreigners and 9.4% are born abroad |publisher=Eurostat |first=Katya |last=Vasileva |work=Statistics in Focus |volume=34/2011 |date=2011 |accessdate=8 March 2015}}</ref> యు.కె.లో విదేశాలలో జన్మించిన వ్యక్తుల నిష్పత్తి పలు ఇతర ఐరోపా దేశాల కంటే తక్కువగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=402 |title=Europe: Population and Migration in 2005 |first=Rainer |last=Muenz |publisher=Migration Policy Institute |date=June 2006 |url-status=dead |df= |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=9 జూన్ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609075438/http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?ID=402 }}</ref> అయినప్పటికీ ప్రస్తుతం వలసలు జనాభా అధికరించడానికి కారణం ఔతుంది.<ref>{{cite news |url=https://www.standard.co.uk/news/immigration-and-births-to-nonbritish-mothers-pushes-british-population-to-record-high-6816318.html |title=Immigration and births to non-British mothers pushes British population to record high |newspaper=London Evening Standard |date=21 August 2008}}</ref> యు.కె.- జన్మించిన వలసదారులు 1991 - 2001 మధ్యకాలంలో ప్రజల జనసంఖ్యను పెంచుతున్నాయి. నేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ (ONS) గణాంకాల విశ్లేషణ నికర మొత్తం 1991 - 2006 వరకు 15 సంవత్సరాలలో 2.3 మిలియన్ల వలసదారులు యు.కె.కుకి తరలివెళ్ళారు.<ref>{{cite news |url=https://www.standard.co.uk/news/tories-call-for-tougher-control-of-immigration-6865562.html |title=Tories call for tougher control of immigration |newspaper=London Evening Standard |date=20 October 2008 |first=Martin |last=Bentham}}</ref> 2031 నాటికి యు.కె. జనసంఖ్యకు 7 మిలియన్ల వలసప్రజలు అదనంగా చేర్చవచ్చని 2008 లో అంచనా వేయబడింది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7602526.stm |title=Minister rejects migrant cap plan |publisher=BBC News |date=8 September 2008 |accessdate=26 April 2011}}</ref> ఈ సంఖ్యలు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |title=Immigration 'far higher' than figures say |newspaper=The Daily Telegraph |date=5 January 2007 |accessdate=20 April 2007 |location=London |first=Philip |last=Johnston |archive-date=29 మే 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529014735/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1538598/Immigration-%27far-higher%27-than-figures-say.html |url-status=dead }}</ref> 2009 - 2010 వరకు నికర వలసలు 21% (2,39,000 మంది) వరకు పెరిగాయని ఒ.ఎన్.ఎస్. నివేదించింది.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2011/aug/25/uk-net-migration-rises-21 |title=UK net migration rises 21% |date=25 August 2011 |location=London |work=The Guardian |first=Alan |last=Travis}}</ref> 2013 లో సుమారుగా 2,08,000 మంది విదేశీ పౌరులు బ్రిటీష్ పౌరసత్వం స్వీకరించారు. 1962 లో రికార్డులు ప్రారంభమైనప్పటి నుండి ఇది అత్యధిక సంఖ్య. 2014 లో ఈ సంఖ్య సుమారు 1,25,800 కు చేరింది. 2009 - 2013 మధ్య బ్రిటీష్ పౌరసత్వానికి సంవత్సరానికి 1,95,800 మందికి పౌరసత్వం మంజూరు చేశారు. 2014 లో [[భారతదేశం]], [[పాకిస్తాన్]], [[ఫిలిప్పైన్స్]], [[నైజీరియా]], [[బంగ్లాదేశ్]], [[నేపాల్]], [[చైనా]], [[దక్షిణాఫ్రికా]], [[పోలాండ్]], [[సోమాలియా]] దేశాలకు చెందిన వారు యు.కె. పౌరసత్వం స్వీకరించారు.<ref name=Blinder2015>{{cite web |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf |title=Naturalisation as a British Citizen: Concepts and Trends |first=Scott |last=Blinder |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford |date=27 March 2015 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=16 సెప్టెంబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150916052200/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/sites/files/migobs/Briefing%20-%20Naturalisation%20as%20a%20British%20Citizen%20-%20Concepts%20and%20Trends_0.pdf }}</ref> బ్రిటిష్ పౌరసత్వం లేకుండా యు.కె.లో శాశ్వత నివాసం కల్పించించ ప్బడుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk |title=Settlement in the UK |first=Scott |last=Blinder |publisher=The Migration Observatory, University of Oxford |date=11 June 2014 |url-status=dead |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=24 మే 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524194304/http://www.migrationobservatory.ox.ac.uk/briefings/settlement-uk }}</ref> బ్రిటిషు పౌరసత్వం మంజూరు చేయని పౌరుల మొత్తం సంఖ్య 2010 లో 2,41,200, 2012 లో 1,29,800 మంది, 2013 లో సుమారుగా 154,700.<ref name=Blinder2015/> 2015 లో విడుదలైన అధికారిక గణాంకాల ఆధారంగా యు.కె.లో బయట జన్మించిన తల్లులకు 2014 లో జన్మించిన పిల్లల శాతం (27.0%)ఉందని తెలియజేస్తున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/vsob1/birth-summary-tables--england-and-wales/2014/index.html |title=Birth Summary Tables, England and Wales, 2014 |publisher=Office for National Statistics |date=15 July 2015 }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable floatright" style="text-align: right; width: 200px;" !Year ! colspan="1" |సంవత్సరం ఇంగ్లాండ్, వేల్సులలో ఉన్న మొత్తం విదేశీ జనాభా !Total population<br /><ref name="Coleman2013" /><ref>{{Cite web |url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/census/events/census1.htm |title=The 1901 Census |last= |first= |date= |website=|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.migrationwatchuk.org/briefing-paper/48# |title=summary history of immigration to Britain |last= |first= |date= |website=|access-date=}}</ref><br />!<ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/sty-non-uk-born-population.html |title=UK 2011 Census Data |last= |first= |date= |website=National Archives|archive-url=https://web.archive.org/web/20130412142413/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-local-authorities-in-england-and-wales/sty-non-uk-born-population.html|archive-date=12 April 2013|url-status=bot: unknown|access-date= |df=dmy-all}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/immigration-patterns-and-characteristics-of-non-uk-born-population-groups-in-england-and-wales/summary.html |title=Non-UK Born Population of England and Wales Quadrupled Between 1951 and 2011 |last=National Archives |first= |date= |website=|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105223025/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/immigration-patterns-and-characteristics-of-non-uk-born-population-groups-in-england-and-wales/summary.html|archive-date=5 January 2016|url-status=bot: unknown|access-date= |df=dmy-all}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/internationalmigration/articles/immigrationpatternsofnonukbornpopulationsinenglandandwalesin2011/2013-12-17 |title=2011 Census analysis: Immigration Patterns of Non-UK Born Populations in England and Wales in 2011 |last=Office for National Statistics |first= |date= |website=|access-date=}}</ref> ఐరిషులో జన్మించిన ప్రజల సంఖ్య !విదేశాఆలలో జన్మించిన మొత్తం ప్రజల శాతం |- !1851 |100,000 |17,900,000 |520,000 |0.6 |- !1861 |150,000 |20,100,000 |600,000 |0.7 |- !1871 |200,000 |22,700,000 |565,000 |0.9 |- !1881 |275,000 |26,000,000 |560,000 |1.1 |- !1891 |350,000 |29,000,000 |460,000 |1.2 |- !1901 |475,000 |32,500,000 |425,000 |1.5 |- !1911 |900,000 |32,500,000 |375,000 |2.5 |- !1921 |750,000 |37,900,000 |365,000 |2 |- !1931 |1,080,000 |40,000,000 |380,000 |2.7 |- !1951 |1,875,000 |43,700,000 |470,000 |4.3 |- !1961 |2,290,000 |46,000,000 |645,000 |5.0 |- !1971 |3,100,000 |48,700,000 |585,000 |6.4 |- !1981 |3,220,000 |48,500,000 |580,000 |6.6 |- !1991 |3,625,000 |49,900,000 |570,000 |7.3 |- !2001 |4,600,000 |52,500,000 |475,000 |8.8 |- !2011 |7,500,000 |56,000,000 |400,000 |13.4 |} యుకె యూనియన్‌తో సహా ఐరోపా సమాఖ్య పౌరులు ఏ ఐరోపాసమాఖ్య సభ్య దేశంలో అయినా జీవించడానికి, పనిచేయడానికి హక్కు కలిగి ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm |title=Right of Union citizens and their family members to move and reside freely within the territory of the Member States |publisher=European Commission |date= |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=5 ఏప్రిల్ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/66hn8NNel?url=http://europa.eu/scadplus/leg/en/lvb/l33152.htm }}</ref> [[రొమేనియా]], [[బల్గేరియా]] పౌరులకు యు.కె. తాత్కాలిక నియంత్రణలను వెలువరించింది. ఇది 2007 జనవరిలో ఐరోపాసమాఖ్యలో చేరింది.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2007/sep/23/immigration.eu |title=Home Office shuts the door on Bulgaria and Romania |last1=Doward |first1=Jamie |last2=Temko |first2=Ned |date=23 September 2007 |work=The Observer |page=2 |accessdate=23 August 2008 |location=London}}</ref> సమానత్వం, మానవ హక్కుల కమిషన్ కొరకు వలసల పాలసీ ఇన్‌స్టిట్యూట్ నిర్వహించిన పరిశోధన ప్రకారం 2004 మే, 2009 సెప్టెంబరు మధ్యకాలంలో 1.5 మిలియన్ల మంది కార్మికులు కొత్త ఐరోపాసమాఖ్య సభ్యదేశాల నుండి యు.కె.కు వలస వచ్చారు. వారిలో మూడింట రెండొంతుల మంది పోలిషు వారు ఉన్నారు. కానీ చాలామంది ఆ సమయంలో యు.కె.లో కొత్త సభ్యుల సంఖ్యలో దాదాపు 7,00,000 మంది నికర పెరుగుదల ఏర్పడింది.<ref name="MPI">{{cite book |url=http://www.equalityhumanrights.com/uploaded_files/new_europeans.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207074918/http://www.equalityhumanrights.com/uploaded_files/new_europeans.pdf |url-status=dead |archive-date=7 December 2013 |title=The UK's new Europeans: Progress and challenges five years after accession |last1=Sumption |first1=Madeleine |last2=Somerville |first2=Will |date=January 2010 |work=Policy Report |publisher=Equality Human Rights Commission |location=London |page=13 |accessdate=9 March 2015 |isbn=978-1-84206-252-4}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/uk/2010/jan/17/eastern-european-uk-migrants |title=Young, self-reliant, educated: portrait of UK's eastern European migrants |last1=Doward |first1=Jamie |last2=Rogers |first2=Sam |date=17 January 2010 |work=The Observer |accessdate=19 January 2010 |location=London}}</ref> యు.కె.లో 2000 ల చివరలో పోల్స్ వలస ప్రజలకు యు.కె. అందజేస్తున్న ఆర్థిక ప్రోత్సాహాన్ని తగ్గించింది.<ref>{{cite news |url=https://www.standard.co.uk/news/packing-up-for-home-poles-hit-by-uks-economic-downturn-6926647.html |title=Packing up for home: Poles hit by UK's economic downturn |first=Elizabeth |last=Hopkirk |newspaper=London Evening Standard |date=20 October 2008}}</ref> వలసలు తాత్కాలికంగా మారాయి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/8243225.stm |title=Migrants to UK 'returning home' |date=8 September 2009 |publisher=BBC News |accessdate=8 September 2009}}</ref> విస్తరణ తరువాత 2009 మొదటి సారిగా 2004 లో ఐరోపాసమాఖ్యలో చేరిన దేశాలలో కేంద్రీయ, తూర్పు ఐరోపాలోని 8 దేశాలకు చెందిన పౌరులు అధికసంఖ్యలో యు.కె. వదిలివేశారు.<ref name="A8 leaving">{{cite news |title=UK sees shift in migration trend |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/10174019.stm |accessdate=28 May 2010 |date=27 May 2010 |publisher=BBC News}}</ref> 2011 లో కొత్త ఐరోపాసమాఖ్య సభ్య దేశాల వలసదారులు 13% మంది ఉన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/migration1/migration-statistics-quarterly-report/may-2012/msqr.html |title=Migration Statistics Quarterly Report May 2012 |date=24 May 2012 |work=Office for National Statistics |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=12 సెప్టెంబర్ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912180234/https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http:/www.ons.gov.uk/ons/rel/migration1/migration-statistics-quarterly-report/may-2012/msqr.html |url-status=dead }}</ref> [[File:British expats countrymap.svg|thumb|upright=1.35|2006 లో దేశం వెలుపల నివసిస్తున్న బ్రిటిష్ పౌరుల అంచనా]] స్కాటిష్ గవర్నమెంట్ ఫ్రెష్ టాలెంట్ ఇనిషియేటివ్ సహా మాజీ పథకాలను భర్తీ చేయడానికి యూరోపియన్ ఎకనామిక్ ఏరియా వెలుపల నుండి బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం పాయింట్లు ఆధారిత వలస విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{cite web |url=http://www.ukba.homeoffice.gov.uk/workingintheuk/tier1/freshtalent/ |title=Fresh Talent: Working in Scotland |publisher=UK Border Agency |location=London |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=16 జూలై 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716184110/http://www.ukba.homeoffice.gov.uk/workingintheuk/tier1/freshtalent/ |url-status=dead }}</ref> 2010 జూనులో ఐరోపాసమాఖ్య వెలుపల నుండి 24,000 తాత్కాలిక వలసల పరిమితిని ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది. ఇది 2011 ఏప్రిల్ లో శాశ్వత నిషేధం విధించిన ముందు అభ్యర్థులను నిరుత్సాహపరుస్తుంది.<ref>{{cite news |url=http://www.ft.com/cms/s/0/9ab202a4-8299-11df-85ba-00144feabdc0.html |title=Tories begin consultation on cap for migrants |work=Financial Times |location=London |first=James |last=Boxell |date=28 June 2010 |accessdate=17 September 2010}}</ref> 19 వ శతాబ్దంలో బ్రిటీష్ సమాజంలో వలసలు ప్రాధాన్యత వహించాయి. 1815 - 1930 మధ్య సుమారు 11.4 మిలియన్ల మంది బ్రిటన్ నుండి వలస వెళ్ళారు. ఐర్లాండ్ నుండి 7.3 మిలియన్ల మంది వలస వెళ్ళారు. 20 వ శతాబ్దం చివరినాటికి బ్రిటిషు, ఐరిషు సంతతికి చెందిన దాదాపు 300 మిలియన్ల ప్రజలు శాశ్వతంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థిరపడ్డారు.<ref>Richards (2004), pp. 6–7.</ref> ప్రస్తుతం కనీసం 5.5 మిలియన్ల యు.కె.లో జన్మించిన ప్రజలు విదేశాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name="BritsAbroad">{{cite web |url=http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070828011816/http://www.ippr.org/publicationsandreports/publication.asp?id=509 |url-status=dead |archive-date=28 August 2007 |title=Brits Abroad: Mapping the scale and nature of British emigration |first1=Dhananjayan |last1=Sriskandarajah |first2=Catherine |last2=Drew |publisher=Institute for Public Policy Research |date=11 December 2006 |accessdate=9 March 2015 |df=}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/in_depth/brits_abroad/html/default.stm |title=Brits Abroad: world overview |publisher=BBC |accessdate=20 April 2007}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6210358.stm |title=5.5&nbsp;m Britons 'opt to live abroad' |publisher=BBC News |date=11 December 2006 |accessdate=20 April 2007 |first=Dominic |last=Casciani}}</ref> ముఖ్యంగా [[ఆస్ట్రేలియా]], [[స్పెయిన్]], [[అమెరికా|యునైటెడ్ స్టేట్స్]], [[కెనడా]]దేశాలలో స్థిరపడ్డారు.<ref name="BritsAbroad"/><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6161705.stm |title=Brits Abroad: Country-by-country |publisher=BBC News |date=11 December 2006}}</ref> ===విద్య=== యునైటెడ్ కింగ్డం లోని ప్రతి దేశం ప్రత్యేక విద్య వ్యవస్థతో అభివృద్ధి దశలో ఉంటుంది. ఈ నాలుగు వ్యవస్థలను పరిగణలోకి తీసుకుంటే యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ జనాభాలో 38% మంది యునివర్సిటీ లేదా కళాశాల డిగ్రీని కలిగి ఉన్నారు. ఇది ఐరోపాలో అత్యధిక శాతంగా ఉంది. ప్రపంచంలోని అత్యధిక శాతాల్లో ఇది ఒకటి.<ref>{{cite web |url=https://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html;_ylt=AlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG;_ylu=X3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--;_ylg=X3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--;_ylv=3?page=1 |title=The Most Educated Countries in the World |date=24 September 2012 |work=Yahoo Finance |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=4 ఫిబ్రవరి 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204213400/http://finance.yahoo.com/news/the-most-educated-countries-in-the-world.html%3B_ylt%3DAlaWy8IcyeBaviKi7_.WJyhE6odG%3B_ylu%3DX3oDMTJrY2d2NGZyBG1pdANDeFMgRmluYW5jaWFsbHkgRml0IEFydGljbGUgQXJ0aWNsZSBCb2R5IFByb2QEcG9zAzMEc2VjA01lZGlhQXJ0aWNsZUJvZHlBc3NlbWJseQ--%3B_ylg%3DX3oDMTNjdGVoaXJqBGludGwDdXMEbGFuZwNlbi11cwRwc3RhaWQDY2IyOTRhMGEtYmY2OS0zYTdlLThlYTUtZWFlNTU3YWI1ZTc3BHBzdGNhdANleGNsdXNpdmVzfGZpbmFuY2lhbGx5Zml0BHB0A3N0b3J5cGFnZQ--%3B_ylv%3D3?page=1 }}</ref><ref>{{cite news |url= http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/ |title=And the World's Most Educated Country Is… |work=Time |location=New York |date=27 September 2012 |accessdate=20 April 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.shanghairanking.com/ARWU2015.html |title=Academic Ranking of World Universities 2015 |location=Shanghai |date=2015 |accessdate=21 October 2015 |website= |archive-date=30 అక్టోబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030134046/http://www.shanghairanking.com/ARWU2015.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2015#sorting=rank+region=+country=+faculty=+stars=false+search= |title=QS World University Rankings 2015/16 |author=Quacquarelli Symonds Limited |date=2015 |location=London |accessdate=21 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/2016/world-ranking#!/page/0/length/25 |title=World University Rankings 2015–16 |newspaper=Times Higher Education |date=2015 |location=London |accessdate=21 October 2015}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.usnews.com/education/best-global-universities/rankings?int=a27a09 |title=Best Global Universities Rankings 2016 |newspaper=US News & World Report |date=2015 |location= Washington DC |accessdate=21 October 2015}}</ref> యు.కెలో సాధారణ జనాభాలో 7% మంది ప్రైవేటు విద్యాసంస్థల ద్వారా విద్యావంతులైన ప్రజలు ఉన్నారు. అత్యుత్తమ వృత్తుల్లో పనిచేస్తున్న వారిలో వీరు అత్యధిక శాతం మంది ఉన్నారు. అత్యంత అధికంగా సీనియర్ న్యాయమూర్తులు 71% మంది ఉన్నారు.<ref name="SMCPC20140828">{{cite web |url= https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/347915/Elitist_Britain_-_Final.pdf |title=Elitist Britain? |publisher=Social Mobility Child Poverty Commission |date=28 August 2014}}</ref><ref name="Guardian20140828">{{cite news |last=Arnett |first=George |url= https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/aug/28/elitism-in-britain-breakdown-by-profession |title=Elitism in Britain – breakdown by profession |work=The Guardian: Datablog |date=28 August 2014}}</ref> === ఇంగ్లాండు === [[File:Tom Quad, Christ Church 2004-01-21.jpg|thumb|right|ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో భాగంగా ఉన్న క్రిస్టియన్ చర్చి]] ఇంగ్లండ్లో విద్య కొరకు " సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఫర్ ఎజ్యుకేషన్ " బాధ్యత వహిస్తుంది. రోజువారీ నిర్వహరణ, ప్రభుత్వ పాఠశాలల నిధులు స్థానిక అధికారులు బాధ్యత వహిస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://www.dcsf.gov.uk/localauthorities/index.cfm |archive-url= http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20081230030407/http://www.dcsf.gov.uk/localauthorities/index.cfm |url-status=dead |archive-date=30 December 2008 |title=Local Authorities |publisher=Department for Children, Schools and Families |accessdate=21 December 2008}}</ref> 1870 - 1944 మధ్య ప్రభుత్వ ఉచిత విద్యా విధానంలో " పీస్ మీల్ " ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{cite book |author=Gordon, J.C.B. |title=Verbal Deficit: A Critique |url=https://archive.org/details/verbaldeficitcri0000gord |publisher=Croom Helm |location=London |year=1981 |isbn=978-0-85664-990-5 |page=[https://archive.org/details/verbaldeficitcri0000gord/page/44 44] note 18}}</ref><ref>Section 8 ('Duty of local education authorities to secure provision of primary and secondary schools'), Sections 35–40 ('Compulsory attendance at Primary and Secondary Schools') and Section 61 ('Prohibition of fees in schools maintained by local education authorities ...'), Education Act 1944.</ref> ప్రస్తుతం 5 - 16 వయస్సు వరకు నిర్బంధ విద్య అమలులో ఉంది. ఇంగ్లాండ్లో 18 ఏళ్ళు వరకు విద్య లేదా శిక్షణలో ఉండాలి.<ref>{{cite web |url= https://www.gov.uk/know-when-you-can-leave-school |title=School leaving age |publisher=UK Government |accessdate=20 April 2016}}</ref> 2011 లో ఇంటర్నేషనల్ మ్యాథమ్యాటిక్స్ అండ్ సైన్స్ స్టడీస్ (ట్రైమ్స్) ట్రెండ్స్ ఇన్ ఇంగ్లాండు, వేల్సులలోని 13-14 ఏళ్ల విద్యార్థులు అంతర్జాతీయంగా గణితంలో 10 వ స్థానంలోనూ సైన్సులో 9 వ స్థానంలోనూ ఉన్నారని తెలియజేస్తుంది.<ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7773081.stm |title=England's pupils in global top 10 |publisher=BBC News |date=10 December 2008}}</ref> అధిక సంఖ్యలో విద్యార్థులు ప్రభుత్వ రంగ పాఠశాలల్లో విద్యను అభ్యసించారు. కొంత మంది విద్యార్థులు విద్యాసంబంధ సామర్ధ్యం ఆధారంగా సబ్జెక్టును ఎంచుకుంటారు. 2006 లో జి.సి.ఎస్.ఇ. ఫలితాల పరంగా టాప్ 10 పాఠశాలలు రెండింటిలో ప్రభుత్వం నిర్వహిస్తున్న గ్రామర్ స్కూల్స్ ఉన్నాయి. 2010 లో ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయాలలో సగం మంది విద్యార్థులను ప్రభుత్వ పాఠశాలల నుండి స్వీకరిస్తారు.<ref>{{cite news |url=http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6055970 |title=Is Oxbridge still a preserve of the posh? |newspaper=TES |last=Frankel |first=Hannah |location=London |date=3 September 2010 |accessdate=9 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116212733/http://www.tes.co.uk/article.aspx?storycode=6055970 |archive-date=16 జనవరి 2013 |url-status=dead }}</ref> ఇంగ్లండులో ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు హాజరు అయ్యే విద్యార్థులు 7% మంది ఉన్నారు. 16 సంవత్సరాల తరువాత ఇది 18% చేరుకుంటుంది.<ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/education/2007/nov/09/schools.uk |title=Private school pupil numbers in decline |newspaper=The Guardian |date=9 November 2007 |location=London |first=Donald |last=MacLeod |accessdate=31 March 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.isc.co.uk/research/ |title=Independent Schools Council Research : |publisher= |accessdate=20 April 2016}}</ref> ఆంగ్ల భాష మాట్లాడే ప్రపంచంలోని రెండు పురాతన విశ్వవిద్యాలయాలు ఇంగ్లాండులో ఉన్నాయి. ఆక్స్ఫర్డ్, కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయాలకు (సంయుక్తంగా "ఆక్స్బ్రిడ్జ్" అని పిలుస్తారు) ఎనిమిది శతాబ్దాల చరిత్ర ఉంది. 19 వ శతాబ్దంలో బెడ్ఫోర్డ్ కాలేజ్ (లండన్), గిర్టన్ కాలేజ్ (కేంబ్రిడ్జ్), సోమ్విల్లే కాలేజ్ (ఆక్స్ఫర్డ్) స్థాపన తరువాత మహిళలు కూడా విశ్వవిద్యాలయ డిగ్రీని పొందడానికి అవకాశం కల్పించబడింది. [[File:KingsCollegeChapelWest.jpg|thumb|right|కింగ్స్ కాలేజ్ (కుడి), క్లేర్ కాలేజ్ (ఎడమ), కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయం రెండు భాగాలు, ఇది 1209 లో స్థాపించబడింది]] === స్కాట్లాండు === స్కాట్లాండ్లో విద్య అనేది విద్యకు " కేబినెట్ సెక్రటరీ ఆఫ్ ఎజ్యుకేషన్ అండ్ లైఫ్ లాంగ్ లర్నింగ్ " బాధ్యత వహిస్తుంది. ఇది దినసరి నిర్వహణ, స్థానిక పాఠశాలల బాధ్యతల కొరకు పాఠశాలలకు నిధులు సమకూరుస్తుంది. స్కాటిషు విద్యలో రెండు విభాగాలకు చెందిన ప్రభుత్వ సంస్థలు కీలక పాత్ర పోషించాయి. " స్కాటిష్ క్వాలిఫికేషన్ అధారిటీ " విద్యాభివృద్ధికి బాధ్యత వహిస్తుంది. సెకండరీ స్కూల్స్ తరువాత విద్య కొనసాగించడానికి ఇతర కేంద్రాల్లో పోస్ట్ సెకండరీ కళాశాలల్లో పంపిణీ చేయబడే డిగ్రీలు, అభివృద్ధి, అక్రిడిటేషన్, అసెస్మెంట్, ధ్రువీకరణ అర్హత కలిగిస్తాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.sqa.org.uk/sqa/5656.html |title=About SQA |publisher=Scottish Qualifications Authority |date=10 April 2013 |accessdate=28 April 2013}}</ref> " లర్నింగ్ అండ్ టీచింగ్ స్కాట్లాండ్ " సలహా నిపుణులను, వనరులను, విద్యాసంస్థ సిబ్బంది అభివృద్ధిని అందిస్తుంది. <ref>{{cite web |url=http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp |title=About Learning and Teaching Scotland |publisher=Learning Teaching Scotland |date= |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=1 ఏప్రిల్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401140609/http://www.ltscotland.org.uk/aboutlts/index.asp }}</ref> స్కాట్లాండ్ మొట్టమొదట 1496 లో నిర్బంధ విద్య ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/education/e_brain_drain.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071204064525/http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/education/e_brain_drain.html |archivedate=4 December 2007 |title=Brain drain in reverse |publisher=Scotland Online Gateway |date=July 2002}}</ref> స్కాట్లాండ్లోని ప్రైవేట్ పాఠశాలలకు హాజరు అయ్యే విద్యార్థుల 2016 లో 4% మాత్రమే ఉన్నారు. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో ఇది నెమ్మదిగా తగ్గుతోంది.<ref>{{cite web |url= http://www.scis.org.uk/facts-and-figures/ |title= Facts and Figures |publisher= SCIS |accessdate= 14 November 2017 |archive-date= 17 జనవరి 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210117005518/http://www.scis.org.uk/facts-and-figures/ |url-status= dead }}</ref> స్కాటిష్ విశ్వవిద్యాలయాలకు హాజరైన స్కాటిష్ విద్యార్థులు ట్యూషన్ ఫీజులు లేదా గ్రాడ్యుయేట్ ఎండోవ్మెంట్ చార్జీలు చెల్లించవలసిన అవసరం లేదు. 2001 లో ఫీజులు రద్దు చేయబడ్డాయి. 2008 లో గ్రాడ్యుయేట్ ఎండోవ్మెంట్ పథకం రద్దు చేయబడింది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7268101.stm |title=MSPs vote to scrap endowment fee |publisher=BBC News |date=28 February 2008}}</ref> === వేల్స్ === వేల్సులో విద్యకు వెల్ష్ ప్రభుత్వం బాధ్యత వహిస్తుంది. వెల్సులో గణనీయమైన సంఖ్యలో వెల్ష్ భాషలో పూర్తిగా లేదా అధికంగా బోధిస్తారు; 16 ఏళ్ల వరకు వెల్షులో పాఠాలు బోధించడం తప్పనిసరి.<ref>{{cite web |title=Education System |url=http://www.wales.com/en/content/cms/english/live/education_system/education_system.aspx |publisher=Welsh Government |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=12 మార్చి 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150312105509/http://www.wales.com/en/content/cms/English/Live/Education_system/Education_system.aspx }}</ref> పూర్తిగా ద్విభాషా వేల్స్ విధానంలో భాగంగా వెల్ష్-మాధ్యమ పాఠశాలల సదుపాయాన్ని పెంచడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. === నార్తన్ ఐర్లాండు === ఉత్తర ఐర్లాండ్లో విద్యాశాఖ బాధ్యత " మినిస్టర్ ఆఫ్ ఎజ్యుకేషన్ " వహిస్తూ ఉంది. అయినప్పటికీ స్థానిక స్థాయిలో విద్యాబాధ్యత " ఎజ్యుకేషన్ అథారిటీ " నిర్వహిస్తుంది. ఇది ఐదు ప్రాంతాల వారిగా ఐదు ఉపవిభాగాలుగా విభజించబడింది. " ది కౌంసిల్ ఫర్ ది కరికులం, ఎగ్జామినేషంస్ & అసెస్మెంట్ " ఐర్లాండు పాఠశాలల్లో బోధించవలసిన ప్రమాణాలు, పర్యవేక్షణ ప్రమాణాలు, అర్హతలు కల్పించడం, అవార్డులు ప్రధానం చేయడం గురించి ప్రభుత్వానికి సలహా ఇవ్వడానికి బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref>{{cite web |author=CCEA |url=http://www.ccea.org.uk/ |title=About Us&nbsp;– What we do |publisher=Council for the Curriculum Examinations & Assessment |date= |accessdate=28 April 2013 |archive-date=5 మార్చి 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180305135914/http://ccea.org.uk/ |url-status=dead }}</ref> ===ఆరోగ్యం=== [[File:15th Sep 2012-Abdn Children's Hosp & Emergency Care Centre 10.JPG|thumb|left|The Royal Aberdeen Children's Hospital, an NHS Scotland specialist children's hospital]] యునైటెడ్ కింగ్డంలో హెల్త్‌కేర్ ఒక పరిణామం చెందిన విషయం. యు.కె.లోని ప్రతి దేశం లోనూ ప్రత్యామ్నాయ, పరిపూర్ణమైన చికిత్సలతో కలిసిన, స్వంత పారదర్శకమైన నిధులతో కూడిన ఆరోగ్య సంరక్షణ వ్యవస్థ ఉంది. అన్ని యు.కె. శాశ్వత నివాసులకు పబ్లిక్ హెల్త్ కేర్ అందించబడుతుంది. సాధారణ పన్నుల నుండి అవసరమున్న సమయంలో ఉచితంగా వైద్యసేవలు అందిస్తుంది. వరల్డ్ హెల్త్ ఆర్గనైజేషన్, 2000 లో ఉత్తమ చికిత్సను ఐరోపా దేశాలలో యునైటెడ్ కింగ్డం ఐరోపాలో 15 వ స్థానంలో ఉందని తెలియజేస్తుంది. ప్రపంచంలోనే 18 వ స్థానంలో ఉంది.<ref name="Who2000">{{Cite book |editor-last=Haden |editor-first=Angela |editor2-last=Campanini |editor2-first=Barbara |title=The world health report 2000&nbsp;– Health systems: improving performance |year=2000 |location=Geneva |publisher=World Health Organisation |url=http://www.who.int/whr/2000/en/whr00_en.pdf |isbn=92-4-156198-X |accessdate=5 July 2011}}</ref><ref>{{Cite journal |url=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |title=Measuring overall health system performance for 191 countries |author=World Health Organization|publisher=New York University |accessdate=5 July 2011}}</ref> 1979 నుండి ఆరోగ్య సంరక్షణపై ఖర్చు ఐరోపాసమాఖ్య సగటుకు సమీపంగా అభివృద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite journal |url=http://www.healthp.org/node/71 |title=The NHS from Thatcher to Blair |first=Peter |last=Fisher |work=NHS Consultants Association |publisher=International Association of Health Policy |quote=The Budget&nbsp;... was even more generous to the NHS than had been expected amounting to an annual rise of 7.4% above the rate of inflation for the next 5 years. This would take us to 9.4% of GDP spent on health ie around EU average. |journal= |access-date=2018-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181120124807/http://www.healthp.org/node/71 |archive-date=2018-11-20 |url-status=dead }}</ref> యు.కె. తన స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో 8.4% ఆరోగ్య సంరక్షణపై ఖర్చు చేస్తుంది. " ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో - ఆపరేషన్ అండ్ డేవెలెప్మెంటు " సగటు 0.5% తక్కువ. అలాగే ఐరోపా సమాఖ్య సగటు కంటే 1% తక్కువ.<ref>{{cite web |url=http://www.oecd.org/health/health-systems/BriefingNoteUNITEDKINGDOM2012.pdf |title=OECD Health Data 2012&nbsp;– How Does the United Kingdom Compare |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development |location=Paris |date= |url-status=dead |access-date=3 ఆగస్టు 2018 |archive-date=24 సెప్టెంబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924135310/http://www.oecd.org/health/health-systems/BriefingNoteUNITEDKINGDOM2012.pdf }}</ref> రెగ్యులేటరీ సంస్థలు యు.కె. వ్యాప్తంగా ప్రాతిపదికన " జనరల్ మెడికల్ కౌన్సిల్ " నర్సింగ్, మిడ్ఫీఫర్ కౌన్సిల్ " " రాయల్ కాలేజీస్ " వంటి ప్రభుత్వేతర సంస్థలతో ఆరోగ్యసేవలను నిర్వహిస్తుంది. ఏది ఏమైనప్పటికీ ఆరోగ్యం కోసం రాజకీయ, కార్యాచరణ బాధ్యత నాలుగు జాతీయ కార్యనిర్వాహకులతో పనిచేస్తుంది; ఇంగ్లండులో ఆరోగ్య సంరక్షణకు యు.కె ప్రభుత్వ బాధ్యత వహిస్తుంది; ఉత్తర ఐర్లాండ్లో " నార్తెన్ ఐర్లాండు ఎగ్జిక్యూటివ్ " కార్యనిర్వాహక బాధ్యత వహిస్తుంది. స్కాట్లాండ్లో ఆరోగ్య రక్షణ స్కాటిష్ ప్రభుత్వ బాధ్యత; వేల్సులో ఆరోగ్య సంరక్షణ వెల్ష్ ప్రభుత్వం బాధ్యత వహిస్తుంది. జాతీయ ఆరోగ్య సేవలు అన్నిటికీ విభిన్న విధానాలు, ప్రాధాన్యతలు ఉన్నాయి. దీని ఫలితంగా వ్యత్యాసాలు ఉంటాయి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7586147.stm |title='Huge contrasts' in devolved NHS |publisher=BBC News |date=28 August 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7149423.stm |title=NHS now four different systems |publisher=BBC News |date=2 January 2008 |first=Nick |last=Triggle}}</ref> ==సంస్కృతి== యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ సంస్కృతి అనేక అంశాలచే ప్రభావితమైంది: దేశం ద్వీప హోదా, దాని చరిత్ర పశ్చిమ ప్రజాస్వామ్యం, ఒక ప్రధాన అధికారం, విలక్షణమైన సంప్రదాయాలు, ఆచారాలు, సంకేతాల సంరక్షిస్తూ కొనసాగిన నాలుగు దేశాల రాజకీయ సంఘీభావం. ఫలితంగా బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం ప్రభావాన్ని ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, భారతదేశం, ఐర్లాండ్, న్యూజిలాండ్, పాకిస్తాన్, దక్షిణాఫ్రికా, యునైటెడ్ స్టేట్స్తో సహా దాని పూర్వ కాలనీల భాష, సంస్కృతి, చట్టపరమైన వ్యవస్థలు గ్రహించి స్వీకరించడం గమనించవచ్చు. యునైటెడ్ కింగ్డం గణనీయమైన సాంస్కృతిక ప్రభావం దానిని "సాంస్కృతిక సూపర్ పవర్"గా వర్ణించటానికి దారితీసింది.<ref name="culture">[http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf "The cultural superpower: British cultural projection abroad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916155419/http://www.britishpoliticssociety.no/British%20Politics%20Review%2001_2011.pdf |date=2018-09-16 }}. Journal of the British Politics Society, Norway. Volume 6. No. 1. Winter 2011</ref><ref name="sheridan">{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |author=Sheridan, Greg |title=Cameron has chance to make UK great again |accessdate=20 May 2012 |work=The Australian |location=Sydney |date=15 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120120121359/http://www.theaustralian.com.au/news/opinion/cameron-has-chance-to-make-uk-great-again/story-e6frg6zo-1225866975992 |archive-date=20 జనవరి 2012 |url-status=dead}}</ref> బి.బి.సి. ప్రపంచవ్యాప్త అభిప్రాయ సేకరణలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ 2013 - 2014 లో ప్రపంచంలో అత్యంత అనుకూలమైన మూడవ దేశం (జర్మనీ, కెనడా తర్వాత) మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite news | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22624104 | title = BBC poll: Germany most popular country in the world |publisher=BBC| date = 23 May 2013 |accessdate =20 February 2018}}</ref><ref>{{Cite news | url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2014/world-service-country-poll | title=World Service Global Poll: Negative views of Russia on the rise |work=BBC.co.uk|date = 4 June 2014|accessdate=20 February 2018}}</ref> ===సాహిత్యం=== [[File:William Shakespeare Chandos Portrait.jpg|thumb|upright|The Chandos portrait, believed to depict William Shakespeare]] బ్రిటిష్ సాహిత్యానికి ఐల్ ఆఫ్ మాన్, ఛానల్ ఐలాండుతో యునైటెడ్ కింగ్డంకు ఉన్న సంబంధం అనుబంధం సూచిస్తుంది. బ్రిటీష్ సాహిత్యం అత్యధికంగా ఆంగ్ల భాషలో ఉంది. 2005 లో యునైటెడ్ కింగ్డంలో 2,06,000 పుస్తకాలు ప్రచురించబడ్డాయి. 2006 లో యునైటెడ్ కింగ్డం ప్రపంచంలోని అత్యధికంగా పుస్తకాల ప్రచురణ చేసిన దేశంగా గుర్తించబడింది.<ref name="Reuters">{{cite news |author=Goldfarb, Jeffrey |title=Bookish Britain overtakes America as top publisher |url=http://www.redorbit.com/news/entertainment/499053/bookish_britain_overtakes_america_as_top_publisher/ |agency=Reuters |date=10 May 2006 |work=RedOrbit |location=Texas |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080106093222/http://www.redorbit.com/news/entertainment/499053/bookish_britain_overtakes_america_as_top_publisher/ |archivedate=6 January 2008}}</ref> ఆంగ్ల [[నాటక రచయిత]], కవి విలియం షేక్స్పియర్ గొప్ప నాటక రచయితగా <ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/537853/William-Shakespeare |title=William Shakespeare (English author) |publisher=Britannica Online encyclopedia |accessdate=26 February 2006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060209154055/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761562101/Shakespeare.html |archivedate=9 February 2006 |title=MSN Encarta Encyclopedia article on Shakespeare |accessdate=26 February 2006}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Shakespeare%2c+William |publisher=Columbia Electronic Encyclopedia |title=William Shakespeare |accessdate=26 February 2006}}</ref> అతని సమకాలికులు క్రిస్టోఫర్ మార్లో, బెన్ జాన్సన్ కూడా నిరంతరంగా గౌరవించబడ్డారు. ఇటీవల నాటకాల రచయితలు అలాన్ అయక్బర్న్, హారొల్ద్ పింటర్, మైఖేల్ ఫ్రాయ్న్, టామ్ స్టాపార్డ్, డేవిడ్ ఎడ్గర్లు సర్రియలిజం, వాస్తవికత, రాడికల్ రచనలలో అనే అంశాలకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. ఆధునిక-ఆధునిక ఆంగ్ల రచయితలు జాఫ్రీ చౌసెర్ (14 వ శతాబ్దం), థామస్ మలోరి (15 వ శతాబ్దం), సర్ థామస్ మోర్ (16 వ శతాబ్దం), జాన్ బన్యన్ (17 వ శతాబ్దం), జాన్ మిల్టన్ (17 వ శతాబ్దం) వంటి ప్రసిద్ధిచెందిన రచయితలు ఉన్నారు. 18 వ శతాబ్దంలో డేనియల్ డెఫోయ్ (రాబిన్సన్ క్రూసో రచయిత), శామ్యూల్ రిచర్డ్సన్ ఆధునిక నవలా మార్గదర్శకులుగా ఉన్నారు. 19 వ శతాబ్దంలో జెన్ ఆస్టన్, గోథిక్ నవలా రచయిత మేరీ షెల్లీ, పిల్లల రచయిత లెవిస్ కారోల్, బ్రోంటీ సోదరీమణులు, సాంఘిక ప్రచారకుడు చార్లెస్ డికెన్స్, ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త [[థామస్ హార్డీ]], వాస్తవికత ప్రతిబించే రచనలు చేసిన జార్జ్ ఇలియట్, అధ్బుతమైన కవి విలియం బ్లేక్, రొమాంటిక్ కవి విలియం వర్డ్స్ వర్త్ ప్రసిద్ధిచెందారు. 20 వ శతాబ్దపు ఆంగ్ల రచయితలలో విజ్ఞాన కల్పానిక నవలా రచయిత హెచ్.జి. వెల్స్; పిల్లల క్లాస్సిక్స్ రచయితలు రూడియార్డ్ కిప్లింగ్, ఎ. ఏ. మిల్నే (విన్నీ-ది-పూహ సృష్టికర్త), రాల్డ్ డల్, ఎనిడ్ బ్లైటన్; వివాదాస్పద డి.హెచ్. లారెన్స్; ఆధునిక వర్జీనియా వూల్ఫ్; వ్యంగ్య రచయిత ఎవెలిన్ వా; భవిష్య నవలా రచయిత జార్జ్ ఆర్వెల్; ప్రముఖ నవలా రచయితలు డబల్యూ సోమర్సెట్ మౌగం, గ్రాహం గ్రీన్; నేర రచయిత అగాథా క్రిస్టీ (అత్యుత్తమంగా విక్రయించే నవలా రచయిత);<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1505799/Mystery-of-Christies-success-is-solved.html |title=Mystery of Christie's success is solved |accessdate=14 November 2010 |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 December 2005 |location=London}}</ref> ఇయాన్ ఫ్లెమింగ్ (జేమ్స్ బాండ్ సృష్టికర్త); కవులు టి.ఎస్. ఎలియట్, ఫిలిప్ లార్కిన్, టెడ్ హుఘ్స్; ఫాంటసీ రచయితలు జె.ఆర్.ఆర్. టోల్కీన్, సి.ఎస్. లూయిస్, జె.కే. రౌలింగ్; అలాన్ మూర్, నీల్ గైమన్ల గ్రాఫిక్ నవలా రచయితలు ఉన్నారు. [[File:Dickens by Watkins 1858.png|thumb|left|upright|A photograph of Victorian era novelist Charles Dickens]] స్కాట్లాండ్ రచయితలలో డిటెక్టివ్ రచయిత ఆర్థర్ కానన్ డోయల్ (షెర్లాక్ హొమ్స్ సృష్టికర్త), సర్ వాల్టర్ స్కాట్, పిల్లల రచయిత జె.ఎం. బారీ, రాబర్ట్ లూయిస్ స్టీవెన్సన్ పౌరాణిక సాహసకృత్యాలు, ప్రముఖ శృంగార సాహిత్యం సృష్టి కర్త కవి రాబర్ట్ బర్నర్సుల వంటి రచయితలు ఉన్నారు. ఇటీవలే ఆధునిక, జాతీయవాద హ్యూ మక్డిరమిడ్, నీల్ ఎమ్. గన్ స్కాటిష్ సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి దోహదపడ్డారు. ఇయాన్ రాంకిన్ కథలు, ఇయిన్ బ్యాంక్స్, మానసిక భయానక-కామెడీలో మరింత భయంకరమైన దృక్పథం కనిపిస్తుంది. స్కాట్లాండ్ రాజధాని, ఎడిన్బర్గును యునెస్కో మొట్టమొదటి ప్రపంచ సాహిత్య నగరంగా గుర్తించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130528152834/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/creativity/creative-industries/creative-cities-network/literature/edinburgh/ |archivedate=28 May 2013 |title=Edinburgh, UK appointed first UNESCO City of Literature |publisher=Unesco |year=2004 |accessdate=9 March 2015}}</ref> బ్రిటన్ పురాతన పద్యం అయిన వై గాడొడ్డిన్, వై.ఆర్. హెన్ ఓగ్లెడ్డ్ (ది ఓల్డ్ నార్త్) లో కూర్చబడింది.బహుశా ఇది 6 వ శతాబ్దం చివర్లో రూపొందించబడి ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. ఇది కంబ్రిక్ (ఓల్డ్ వెల్షు) రాయబడింది. కింగ్ ఆర్థర్ గురించిన మొట్టమొదటి సమాచారంగా భావించబడుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/language_poetry.shtml |title=Early Welsh poetry |publisher=BBC Wales |accessdate=29 December 2010}}</ref> ఏడవ శతాబ్దం నుండి వేల్సు, ఓల్డు నార్తుల మధ్య సంబంధం కోల్పోయింది. వెల్షు-భాషా సంస్కృతి దృష్టి వేల్సుకు మార్చబడింది. తరువాత జెఫ్రే ఆఫ్ మొన్మౌత్ ఆర్థూరియన్ చరిత్ర మరింత అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=dKJiPyyTevgC |title=History of English Literature from Beowulf to Swinburne |author=Lang, Andrew |year=2003 |page=42 |isbn=978-0-8095-3229-2 |publisher=Wildside Press |location=Holicong, PA |origyear=1913}}</ref> వేల్సులో అత్యంత ప్రముఖమైన మధ్యయుగ కవి డఫ్డడ్ అబ్ గ్విలమ్ (fl.1320-1370) ప్రకృతి, మతం ప్రత్యేకించి ప్రేమ ప్రాధాన్య కలిగిన కవిత్వాన్ని అందజేసాడు. అతడి వయస్సులోని అతి గొప్ప యూరోపియన్ కవులలో ఒకటిగా ఆయనను దేశవ్యాప్తంగా భావించారు.<ref>{{cite web |title=Dafydd ap Gwilym |url=http://www.academi.org/dafydd-ap-gwilym-eng/ |quote=Dafydd ap Gwilym is widely regarded as one of the greatest Welsh poets of all time, and amongst the leading European poets of the Middle Ages. |publisher=Academi |year=2011 |work=Academi website |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=24 మార్చి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324034938/http://www.literaturewales.org/dafydd-ap-gwilym-eng/ }}</ref> 19 వ శతాబ్దం చివరలో వెల్ష్ సాహిత్యం అధిక భాగం వెల్ష్ భాషలో ఉంది, చాలా గద్య రచన పాత్రలో మతపరమైనది. 1885 లో డేనియల్ ఓవెన్ మొదటి వెల్ష్-భాషా నవలా రచయితగా " రిస్ లెవిస్ను " ప్రచురించాడు. థామస్లు ఆంగ్లో-వెల్షు కవులకు బాగా తెలిసినవాడుగా గుర్తించబడ్డాడు. 20 వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో అట్లాంటిక్ రెండు వైపులా డైలాన్ థామస్ ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతను తన కవిత్వం గుర్తింపు పొందింది. " డు నాట్ గో జెంటిల్ ఇన్ టు దట్ గుడ్ నైట్ " రేజ్, " రేజ్ అగైనలిస్టు డైయింగ్ ఆఫ్ ది లైట్ " అనేది ఆంగ్ల భాష పద్యం అత్యంత కోట్ చేయబడిన ద్విపదాలలో ఒకటిగా భావించబడింది. అతని " ప్లే ఫర్ వాయిసెస్ ", అండర్ మిల్క్ వుడ్ నాటకాలు ప్రజాదరణ పొందాయి. " చర్చి ఇన్ వేల్సు " రచన చేసిన కవి - ప్రీస్టు, వెల్ష్ జాతీయవాది ఆర్.ఎస్. థామస్ 1996 లో సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతికి నామినేట్ చేయబడ్డాడు. ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు ప్రముఖ వెల్షు నవలా రచయితలుగా రిచర్డ్ లెలేవిల్న్, కేట్ రాబర్ట్స్ ఖ్యాతి వహించారు.<ref>[http://newsalerts.bbc.co.uk/1/low/wales/551486.stm True birthplace of Wales's literary hero] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |date=2020-03-16 }} {{Cite web |url=http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316173733/http://newscdn.bbc.net.uk/2/hi/uk_news/wales/551486.stm |archive-date=2020-03-16 |url-status=dead}}. BBC News. Retrieved 28 April 2012.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml |title=Kate Roberts: Biography |url-status=dead |publisher=BBC Wales |df= |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=24 జూలై 2012 |archive-url=https://archive.today/20120724104228/http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/halloffame/arts/kateroberts.shtml }}</ref> ఇతర దేశాల రచయితలు ముఖ్యంగా కామన్వెల్త్ దేశాలైన రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ చెందిన రచయితలు యు.కె.లో నివసించి పనిచేశారు. శతాబ్దాలుగా కొనసాగిన సాహిత్య చరిత్రలో ముఖ్యమైన ఉదాహరణలుగా జోనాథన్ స్విఫ్ట్, ఆస్కార్ వైల్డ్, బ్రాం స్టోకర్, జార్జ్ బెర్నార్డ్ షా, జోసెఫ్ కాన్రాడ్, టి.ఎస్. ఎజియోట్, ఎజ్రా పౌండ్ ఉన్నారు. ఇటీవల బ్రిటిష్ రచయితలు కజో ఇషిగురో, సర్ సల్మాన్ రష్దీ వంటి రచయితలు విదేశాల్లో జన్మించారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=m0CUOYfTdrkC&pg=PA10 |title=Gulliver's travels: complete, authoritative text with biographical and historical contexts, critical history, and essays from five contemporary critical perspectives |author1=Swift, Jonathan |author2=Fox, Christopher |publisher=Macmillan |location=Basingstoke |isbn=978-0-333-63438-7 |year=1995 |page=10}}</ref><ref>{{cite news |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1912/04/23/104847432.pdf |title=Bram Stoker. |newspaper=The New York Times |format=PDF |accessdate=1 January 2011 |date=23 April 1912}}</ref> ===సంగీతం=== [[File:The Fabs.JPG|thumb|upright|The Beatles are the most commercially successful and critically acclaimed band in popular music, selling over a billion records<ref name="Beatles sales">{{cite web |url=http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/# |title=1960–1969 |publisher=EMI Group |url-status=dead |df= |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=25 ఏప్రిల్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425011032/http://www.emimusic.com/about/history/1960-1969/ }}</ref><ref name="McCartney">{{cite news |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |title=Paul At Fifty |work=Time |location=New York |date=8 June 1992 |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=18 మే 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518221715/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,975715-2,00.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Guinness">[https://books.google.com/?id=rdU1xtIWJz0C Most Successful Group] ''[[గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డులు|The Guinness Book of Records]]'' 1999, p. 230. Retrieved 19 March 2011.</ref>]] ఇంగ్లాండ్, వేల్స్, స్కాట్లాండ్, ఉత్తర ఐర్లాండ్ జాతులకు చెందిన దేశీయ జానపద సంగీతంతో కలిసి యు.కె.లో వివిధ రకాల సంగీత శైలులు ప్రసిద్ధి చెందాయి. యునైటెడ్ కింగ్డం దేశాల్లోని శాస్త్రీయ సంగీతంలో ప్రముఖ సంగీత కళాకారులు విలియం బైర్డ్, హెన్రీ పుర్సెల్, సర్ ఎడ్వర్డ్ ఎల్గార్, గుస్టావ్ హోల్స్ట్, సర్ ఆర్థర్ సుల్లివన్ (లిబ్రేటిస్ట్ సర్ డబల్యూ.ఎస్. గిల్బర్టుతో కలిసి పనిచేసి ప్రసిద్ధి చెందినవారు), రాల్ఫ్ వాఘన్ విలియమ్స్, బెంజమిన్ బ్రిటెన్, ఆధునిక బ్రిటిష్ (ఒపెరా మార్గదర్శకుడు) ఉన్నారు. సర్ హారిసన్ బిర్టిస్లే ప్రస్తుత స్వరకర్తలలో ఒకరు. యు.కె. సింఫొనీ ఆర్కెస్ట్రాలు, బృందగానాలు, బి.బి.సి. సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, లండన్ సింఫనీ కోరస్ వంటివి కూడా ఉన్నాయి. సర్ సైమన్ ర్యాటిల్, సర్ జాన్ బార్బిరోలి, సర్ మాల్కాం సార్జెంటులలో ముఖ్యమైన సంగీతకారులుగా. జాన్ బారీ, క్లింట్ మాన్సెల్, మైక్ ఓల్డ్ఫీల్డ్, జాన్ పావెల్, క్రెయిగ్ ఆర్మ్స్ట్రాంగ్, డేవిడ్ ఆర్నాల్డ్, జాన్ మర్ఫీ, మోంటీ నార్మన్, హ్యారీ గ్రెగ్సన్-విలియమ్స్ ముఖ్యమైన చిత్రపరిశ్రమలో స్వరకర్తలుగా ఉన్నారు. ప్రకృతి ప్రేమికుడు బ్రిటీష్ పౌరుడు జార్జ్ ఫ్రెరిక్ హాండెల్ బ్రిటీష్ జాతీయ గీతం రాశాడు. ఆయన ఆంగ్ల భాషలో వ్రాసిన ఇతర గీతరచనలలో మెసయ్య వంటివి అతని ఉత్తమ రచనలుగా ప్రసిద్ధిచెందాయి.<ref name="Handel">{{cite web |url=http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100326164147/http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm |archivedate=26 March 2010 |title=British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel |date=20 July 2009 |publisher=UK Parliament |accessdate=9 March 2015}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |title=Handel all'inglese |last=Andrews |first=John |date=14 April 2006 |work=Playbill |location=New York |accessdate=11 September 2009 |archive-date=16 మే 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210558/http://www.playbillarts.com/features/article/4236.html |url-status=dead }}</ref> ఆండ్రూ లాయిడ్ వెబ్బరు మ్యూజికల్ థియేటర్ సుసంపన్న స్వరకర్తగా గుర్తించబడ్డాడు. అతని రచనలు 20 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి లండన్ " వెస్ట్ ఎండ్లో " ఆధిక్యత సాధించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాణిజ్య విజయాలు సాధించాయి.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=AWaZ1LAFAZEC |title=Sondheim and Lloyd-Webber: The new musical |publisher=Chatto & Windus |location=London |year=2001 |author=Citron, Stephen |isbn=978-1-85619-273-6}}</ref> <!-- Please note that the following list of prominent musicians and groups includes only those selling more than 200&nbsp;million records. Please see [[Talk:United Kingdom#Music]] before adding to the list. --> బీటిల్స్ అంతర్జాతీయ అమ్మకాలు ఒక బిలియన్ యూనిట్ల కంటే ఎక్కువ అమ్ముడవుతున్నాయి. ప్రజాదరణ పొంది సంగీతం చరిత్రలో అత్యధికంగా విక్రయించబడ్డాయి. ఇదిఅత్యంత ప్రభావవంతమైన బ్యాండుగా చెప్పవచ్చు.<ref name="Beatles sales"/><ref name="McCartney"/><ref name="Guinness"/><ref>{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/music/news/beatles-a-big-hit-with-downloads-15013117.html |title=Beatles a big hit with downloads |newspaper=Belfast Telegraph |date=25 November 2010 |accessdate=16 May 2011}}</ref> గత 50 సంవత్సరాలలో ప్రముఖమైన బ్రిటీష్ రచయితలు ది రోలింగ్ స్టోన్స్, పింక్ ఫ్లాయిడ్, క్వీన్, లెడ్ జెప్పెలిన్, బీ గీస్, ఎల్టాన్ జాన్ మొదలైన రచయితలు ప్రఖ్యాతి గడించారు. వీరి రచనలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 200 మిలియన్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువగా విక్రయించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite press release |url=http://www.emimusic.com/news/2009/singstar®-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140423012539/http://www.emimusic.com/news/2009/singstar%C2%AE-queen-to-be-launched-by-sony-computer-entertainment-europe/ |archivedate=23 April 2014 |title=British rock legends get their own music title for PlayStation3 and PlayStation2 |publisher=EMI |date=2 February 2009 |accessdate=9 March 2015}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |title=Sir Elton John honoured in Ben and Jerry ice cream |newspaper=The Daily Telegraph |date=17 July 2008 |first=Urmee |last=Khan |location=London |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=1 ఆగస్టు 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801175725/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/2305273/Sir-Elton-John-honoured-in-Ben-and-Jerry-ice-cream.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1562875/Rock-group-Led-Zeppelin-to-reunite.html |title=Rock group Led Zeppelin to reunite |newspaper=The Daily Telegraph |date=19 April 2008 |location=London |first=Richard |last=Alleyne |accessdate=31 March 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=Floyd 'true to Barrett's legacy' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/5170644.stm |publisher=BBC News |date=11 July 2006}}</ref><ref>{{cite news |first=Kate |last=Holton |title=Rolling Stones sign Universal album deal |url=https://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSL1767761020080117 |publisher=Reuters |date=17 January 2008 |accessdate=26 October 2008}}</ref><ref>{{cite news |first=Tim |last=Walker |title=Jive talkin': Why Robin Gibb wants more respect for the Bee Gees |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |work=The Independent |location=London |date=12 May 2008 |accessdate=26 October 2008 |archive-date=13 అక్టోబరు 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013215157/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/jive-talkin-why-robin-gibb-wants-more-respect-for-the-bee-gees-826116.html |url-status=dead }}</ref> కొంత మంది బ్రిటిష్ రచయితలు వారి విశిష్ట రచనలతో బ్రిట్ అవార్డులు, బి.పి.ఐ. వార్షిక సంగీత పురస్కారాలు అందుకున్నారు; ది హూ, డేవిడ్ బౌవీ, ఎరిక్ క్లాప్టన్, రాడ్ స్టీవర్ట్, ది పోలీస్.<ref>[https://www.theguardian.com/news/datablog/2012/feb/22/brit-awards-winners-list-2012 "Brit awards winners list 2012: every winner since 1977"]. ''The Guardian'' (London). Retrieved 28 February 2012.</ref> <!-- Please note that the following list of recent musicians and groups includes only those selling more than 30&nbsp;million records. -->ఇటీవల కోల్డ్ ప్లే, రేడియోహెడ్, ఒయాసిస్, ఆర్కిటిక్ మంకీస్, స్పైస్ గర్ల్స్, రాబీ విలియమ్స్, అమి వైన్హౌస్, అడెలెలు వంటి యు.కె. సంగీత కార్యక్రమాలు అంతర్జాతీయ విజయం సాధించాయి.<ref>{{cite news |author=Corner, Lewis |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |title=Adele, Coldplay biggest-selling UK artists worldwide in 2011 |work=Digital Spy |date=16 February 2012 |accessdate=22 March 2012 |archive-date=20 మార్చి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320153244/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a366130/adele-coldplay-biggest-selling-uk-artists-worldwide-in-2011.html |url-status=dead }}</ref> అనేక యు.కె. నగరాలు వారి ప్రత్యేక సంగీతానికి ప్రసిద్ధి చెందాయి. లివర్పూల్ నుండి వచ్చిన సంగీతం 54 " యు.కె. చార్ట్ నెంబరు వన్ హిట్ సింగిల్స్ " సాధించి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏ ఇతర నగరం కంటే అధికంగా సాధించిన నగరంగా ఇది గుర్తింపు పొందింది.<ref name="Liverpool vs Stavanger">{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |title=A tale of two cities of culture: Liverpool vs Stavanger |last=Hughes |first=Mark |date=14 January 2008 |work=The Independent |accessdate=2 August 2009 |location=London |archive-date=18 జూన్ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175425/https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/a-tale-of-two-cities-of-culture-liverpool-vs-stavanger-770076.html?r=RSS |url-status=dead }}</ref> 2008 గ్లాస్కో అందించిన సంగీతం కారణంగా యునెస్కో ఈ నగరాన్ని " సిటీ ఆఫ్ మ్యూజిక్ " గుర్తించి గౌరవించింది. ఈ గౌరవాన్ని పొందిన ప్రపంచంలోని మూడు నగరాల్లో ఇది ఒకటి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7570915.stm |title=Glasgow gets city of music honour |publisher=BBC News |date=20 August 2008 |accessdate=2 August 2009}}</ref> 2016 నాటికి యు.కె.లో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన సంగీత శైలిలో పాప్ సంగీతం మాత్రం 33.4% యూనిట్ విక్రయించింది. తర్వాత హిప్-హాప్, ఆర్ & బి యూనిట్ విక్రయాలు 24.5%.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.statista.com/statistics/276211/genre-distribution-of-music-single-unit-sales-in-the-united-kingdom-uk/|title=UK music single sales: genre breakdown 2016 {{!}} Statistic|website=Statista|language=en|access-date=2018-06-18}}</ref> యూనిట్ అమ్మకాలలో 22.6% భాగస్వామ్యం వహిస్తున్న రాక్ చాలా వెనుకబడి లేదని భావించబడుతుంది.<ref name=":0" /> స్ట్రామ్జి, కనో, యెంగ్ బాన్, రాంజ్, స్కెప్తాలతో సహా యునైటెడ్ స్టేట్సుతో పాటుగా కొన్ని ప్రముఖమైన ప్రపంచ రాపెర్లను ఆధునిక యు.కె. ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/hip-hop/8097878/uk-rappers-to-watch-2018|title=5 U.K. Rappers Primed to Take Over America in 2018|work=Billboard|access-date=2018-06-18}}</ref> గత మూడు సంవత్సరాల్లో యు.కె.లో హిప్-హాప్, ఆర్ & బి. శ్రోతల వేగవంతమైన అభివృద్ధిని చూసింది. తరచుగా హిప్-హాప్, ఆర్ & బిలు అధింగా ప్రజాదరణ కలిగి ఉన్న స్పాటిఫై, సౌండ్ క్లౌడ్ వంటి స్ట్రీమింగ్ వేదికలను అధికంగా వినియోగించుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://djbooth.net/features/2017-12-05-spotify-year-end-report|title=Hip-Hop Is the Most-Streamed Genre on Spotify Globally, Up 74% Year Over Year|work=DJBooth|access-date=2018-06-18|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://pigeonsandplanes.com/news/2017/12/soundcloud-top-50-songs-rappers|title=All 50 Songs on SoundCloud's Top 50 Most Popular List Are Made by Rappers|work=PigeonsandPlanes|access-date=2018-06-18|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618153116/https://pigeonsandplanes.com/news/2017/12/soundcloud-top-50-songs-rappers|archive-date=2018-06-18|url-status=dead}}</ref> మిలీనియల్స్, [[జనరేషన్ Z|జనరేషన్ జెడ్]] (మిలీనియల్ పోస్ట్స్) లలో ప్రసిద్ధి చెందిన నూతన హిప్-హాప్, ఆర్ & బి ఉప-కళా ప్రక్రియలు అభివృద్ధి చెందింది. ముఖ్యంగా యు.కె.లో ప్రసిద్ధి చెందిన కళాకారులతో యు.ఎస్.లో అభివృద్ధి చేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2017/jan/27/phonk-soundcloud-spaceghostpurrp-lil-uzi-vert|title=What the phonk? The genre that's gripping Generation Z|last=Haynes|first=Gavin|date=2017-01-27|website=the Guardian|language=en|access-date=2018-06-18}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ccrampart.com/2017/03/25/how-music-has-impacted-generation-z/|title=How Music Has Impacted Generation Z|date=2017-03-24|work=The Rampart|access-date=2018-06-18|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618152250/https://ccrampart.com/2017/03/25/how-music-has-impacted-generation-z/|archive-date=2018-06-18|url-status=dead}}</ref> (ఉదా: ఎ $ ఎ.పి. రాకీ, లిల్ ఉజి వర్ట్, చాన్స్ ది రాపర్, లిల్ స్కైస్), ప్రత్యామ్నాయ ఆర్ & బి <ref>{{Cite news|url=http://www.nme.com/features/what-the-weeknd-is-made-of-1860541|title=Ready For The Weeknd: What Makes The Enigmatic R&B Star Tick - NME|date=2016-11-17|work=NME|access-date=2018-06-18|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2015/jun/29/how-r-b-got-its-groove-back|title=How R&B got its groove back|last=Wolfson|first=Sam|date=2015-06-29|website=the Guardian|language=en|access-date=2018-06-18}}</ref> (ఉదా. ది వీకెండు, బియోన్స్, జనేల్లే మోనే, ఎస్.జెడ్.ఎ. వంటివి) ). ===దృశ్యకళలు=== [[File:Turner selfportrait.jpg|left|upright|thumb|J. M. W. Turner self-portrait, oil on canvas, c. 1799]] బ్రిటిష్ దృశ్యకళా చరిత్ర పశ్చిమదేశాకళా చరిత్రలో భాగంగా ఉంది. ప్రధాన బ్రిటిష్ కళాకారులు: రొమాంటిక్స్, విలియం బ్లేక్, [[జాన్ కాన్‌స్టేబుల్]], శామ్యూల్ పామర్, జె.ఎం..డబల్యూ. టర్నర్; పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు సర్ జాషువా రీనాల్డ్స్, లూసియన్ ఫ్రాయిడ్; థామస్ గైంస్‌బోరో, ఎ.వ్స్. లోరీ; ఆర్ట్స్ అండ్ క్రాఫ్ట్స్ మూవ్మెంట్ మార్గదర్శకుడు విలియం మోరిస్; అలంకారిక చిత్రకారుడు ఫ్రాన్సిస్ బాకన్; పాప్ కళాకారులు పీటర్ బ్లేక్, రిచర్డ్ హామిల్టన్, డేవిడ్ హాక్నీ; సహకర కవలలు గిల్బెర్ట్, జార్జ్; కళాకారుడు హోవార్డ్ హోడ్కిన్; శిల్పులు ఆంటోనీ గార్మ్‌లీ, అనీష్ కపూర్, హెన్రీ మూర్. 1980 ల చివర 1990 లలో లండన్ లోని సాచ్చి గ్యాలరీలో "యంగ్ బ్రిటీష్ ఆర్టిస్ట్స్"గా పిలవబడే బహుళ-కళాకారుల బృందం ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించటానికి సహాయపడింది: డామియన్ హిర్‌స్ట్, క్రిస్ ఆఫ్లి, రాచెల్ వైట్ రైడ్, ట్రేసీ ఎమిన్, మార్క్ వాల్జింగర్, స్టీవ్ మక్ క్వీన్, సామ్ టేలర్-వుడ్, చాప్మన్ బ్రదర్స్ అనుబంధిత ఉద్యమం మంచి సభ్యులు. యునైటెడ్ కింగ్డంలో దృశ్యకళల అభివృద్ధి కొరకు లండన్‌లో " రాయల్ అకాడమీ " అనే సంస్థ కీలకంగా వ్యవహరిస్తుంది. యు.కె.లోని ప్రధాన పాఠశాల కళాశాలలు: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ లండన్‌లో సెంట్రల్ సెయింట్ మార్టిన్స్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ డిజైన్, చెల్సియా కాలేజ్ అఫ్ ఆర్ట్ అండ్ డిజైన్; గోల్డ్స్మిత్స్, లండన్ విశ్వవిద్యాలయం; స్లేడ్ స్కూల్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్ (యూనివర్సిటీ కాలేజ్ లండన్లో భాగం); గ్లాస్గో స్కూల్ అఫ్ ఆర్ట్; రాయల్ కాలేజ్ అఫ్ ఆర్ట్; ది రస్కిన్ స్కూల్ ఆఫ్ డ్రాయింగ్ అండ్ ఫైన్ ఆర్ట్ (యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఆక్స్ఫర్డులో భాగం). కళాచరిత్ర బోధనకు కోర్టుల్ద్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్ ప్రముఖ కేంద్రంగా ఉంది. యునైటెడ్ కింగ్డంలోని ముఖ్యమైన కళా ప్రదర్శనశాలలలో నేషనల్ గేలరీ, నేషనల్ పోట్రైట్ గేలరీ, టేట్ మోడర్న్ (ప్రపంచంలో అత్యధికంగా సందర్శించబడుతున్న ఆధునిక ఆర్ట్ గ్యాలరీ, సంవత్సరానికి 4.7 మిలియన్ సందర్శకులు సందర్శిస్తున్నారు).<ref>{{cite news |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |title=The startling success of Tate Modern |accessdate=19 January 2011 |newspaper=The Times |date=24 April 2010 |location=London |first=Stephen |last=Bayley |archive-date=29 ఏప్రిల్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429173928/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article7105032.ece |url-status=dead }}{{subscription required}}</ref> ===చలన చిత్రాలు=== [[File:Hitchcock, Alfred 02.jpg|upright|thumb|[[ఆల్‌ఫ్రెడ్ హిచ్‌కాక్|Alfred Hitchcock]] has been ranked as one of the greatest and most influential British filmmakers of all time<ref>[https://www.telegraph.co.uk/culture/film/starsandstories/3664474/The-top-21-British-directors-of-all-time.html "The top 21 British directors of all time"]. The Daily Telegraph. Retrieved 19 June 2015.</ref>]] ప్రపంచ సినిమా చరిత్రపై యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. బ్రిటీష్ దర్శకులు అల్ఫ్రెడ్ హిచ్కాక్ (ఆయన చిత్రం " వెర్టిగో " విమర్శకులు అందరూ అన్ని కాలాలలోనూ అత్యుత్తమ చిత్రంగా భావించారు),<ref name="bbc">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-19078948 |title=Vertigo is named 'greatest film of all time' |publisher=BBC News |date=2 August 2012 |accessdate=18 August 2012}}</ref> [[డేవిడ్ లీన్]] అన్ని సమయాలలో అత్యంత విమర్శాత్మకంగా ప్రశంసలు అందుకున్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/67yHUco5o?url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors-directors.html |archivedate=27 May 2012 |title=The Directors' Top Ten Directors |publisher=British Film Institute}}</ref> ఇతర ప్రముఖ దర్శకులలో చార్లీ చాప్లిన్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/462570/index.html |title=Chaplin, Charles (1889–1977) |accessdate=25 January 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> మైఖేల్ పావెల్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/447167/index.html |title=Powell, Michael (1905–1990) |accessdate=25 January 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> కరోల్ రీడ్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/459891/index.html |title=Reed, Carol (1906–1976) |accessdate=25 January 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> ఎడ్గార్ రైట్,<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bacc7dbca |title=Wright, Edgar (1974–) |accessdate=12 September 2017 |publisher=British Film Institute}}</ref> క్రిస్టోఫర్ నోలన్,<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bbfd6e83e |title=Nolan, Christopher (1970–) |accessdate=6 May 2017 |publisher=British Film Institute}}</ref> రిడ్లీ స్కాట్లతో సహా ఇతర ముఖ్యమైన దర్శకులు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/462413/index.html |title=Scott, Sir Ridley (1937–) |accessdate=25 January 2011 |publisher=British Film Institute}}</ref> అనేక మంది బ్రిటీష్ నటులు అంతర్జాతీయ కీర్తితో విమర్శాత్మక విజయాన్ని సాధించారు: జూలీ ఆండ్రూస్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/446530/index.html |title=Andrews, Julie (1935–) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> రిచర్డ్ బర్టన్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/472165/index.html |title=Burton, Richard (1925–1984) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> మైఖేల్ కెయిన్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/463342/index.html |title=Caine, Michael (1933–) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> కోలిన్ ఫిర్త్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/873595/index.html |title=Firth, Colin (1960–) |accessdate=12 September 2017 |publisher=British Film Institute}}</ref> గారి ఓల్డ్ మాన్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/471018/index.html |title=Oldman, Gary (1958–) |accessdate=12 September 2017 |publisher=British Film Institute}}</ref> బెన్ కింగ్స్‌లే <ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/474377/index.html |title=Kingsley, Ben (1942–) |accessdate=12 September 2017 |publisher=British Film Institute}}</ref> ఇయాన్ చార్లీ చాప్లిన్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/492416/index.html |title=McKellen, Ian (1939–) |accessdate=12 September 2017 |publisher=British Film Institute}}</ref> లియాం నీసన్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/490910/index.html |title=Neeson, Liam (1952–) |accessdate=12 September 2017 |publisher=British Film Institute}}</ref> చార్లీ చాంప్లిన్ <ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/462570/index.html |title=Chaplin, Charles (1889–1977) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> సీన్ కానరీ,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/455509/index.html |title=Connery, Sean (1930–) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> వివియన్ లీ,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/488753/index.html |title=Leigh, Vivien (1913–1967) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> డేవిడ్ నేవెన్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/458293/index.html |title=Niven, David (1910–1983) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> లారెన్స్ ఆలివర్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/450224/index.html |title=Olivier, Laurence (1907–1989) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> పీటర్ సెల్లెర్స్,<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/461941/index.html |title=Sellers, Peter (1925–1980) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> [[కేట్ విన్‌స్లెట్|కేట్ విన్స్లెట్]],<ref>{{cite web |url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/489012/index.html |title=Winslet, Kate (1975–) |accessdate=11 December 2010 |publisher=British Film Institute}}</ref> ఆంథోనీ హోప్కిన్స్, <ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/film/Player/Player_Page/0,,-3689,00.html |title=Anthony Hopkins |work=The Guardian |location= London |accessdate=21 January 2015}}</ref> డానియెల్ డే-లూయిస్లు ఉన్నారు.<ref>{{cite news |url= https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-21570142 |title= Daniel Day-Lewis makes Oscar history with third award |publisher=BBC News |date=25 February 2013 |accessdate=15 August 2013}}</ref> అత్యధికంగా వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించిన అనేక సినిమాలలో కొన్ని యునైటెడ్ కింగ్డంలో ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. వాటిలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన రెండు ఫ్రాంచైజీలు (హ్యారీ పాటర్, జేమ్స్ బాండ్) ఉన్నాయి.<ref>{{cite news |url= https://www.theguardian.com/film/2007/sep/11/jkjoannekathleenrowling |title=Harry Potter becomes highest-grossing film franchise |accessdate=2 November 2010 |work=The Guardian |date=11 September 2007 |location=London}}</ref> ఈలింగ్ స్టూడియోస్ ప్రపంచంలోని అతిపురాతనంగా ఉండి నిరంతరాయంగా పనిచేసే చలన చిత్ర స్టూడియోగా గుర్తించబడుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.ealingstudios.com/EalingStudios/history_home.html |title=History of Ealing Studios |publisher=Ealing Studios |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=26 జూలై 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726040738/http://www.ealingstudios.com/EalingStudios/history_home.html |url-status=dead }}</ref> ముఖ్యమైన, విజయవంతమైన నిర్మాణాల చరిత్ర ఉన్నప్పటికీ ఈ పరిశ్రమ అమెరికన్, యూరోపియన్ ప్రభావాల గురించిన చర్చ ద్వారా వర్గీకరించబడింది. బ్రిటీష్ నిర్మాతలు అంతర్జాతీయ సహ-నిర్మాణాలు, బ్రిటీష్ నటులు, డైరెక్టర్ల బృందం అమెరికన్ చిత్రాలలో క్రమం తప్పకుండా చురుకుగా ఉన్నారు. అనేక విజయవంతమైన హాలీవుడ్ చిత్రాలలో బ్రిటీష్ ప్రజలు, కథలు లేదా సంఘటనలు (టైటానిక్, ది లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్, పైరేట్స్ ఆఫ్ ది కరీబియన్ వంటివి ) ఉన్నాయి. 2009 లో బ్రిటీషు సినిమాలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా $ 2 బిలియన్లను వసూలు చేశాయి. యునైటెడ్ కింగ్డం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 7% - 17% మార్కెటు వాటాను సాధించింది.<ref name="statistics">{{cite web |url=http://www.ukfilmcouncil.org.uk/vitalstats |archive-url=https://web.archive.org/web/20091008125914/http://www.ukfilmcouncil.org.uk/vitalstats |url-status=dead |archive-date= 8 October 2009 |title=UK film&nbsp;– the vital statistics |accessdate=9 March 2015 |publisher=UK Film Council |df=}}</ref> యు.కె. బాక్స్-ఆఫీసు వసూళ్లు 2009 లో మొత్తం £ 944 మిలియన్లను వసూలు చేశాయి. 173 మిలియన్ల దరఖాస్తులు ఉన్నాయి.<ref name="statistics"/> బ్రిటీష్ ఫిల్మ్ ఇన్స్టిట్యూట్ అన్ని కాలాలలో 100 గొప్ప బ్రిటీష్ చిత్రాలను, బి.ఎఫ్.ఐ. టాప్ 100 బ్రిటీష్ చిత్రాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్న పోల్ ర్యాంకింగ్ను తయారు చేసింది.<ref>{{cite web |url=http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/1-10.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5xbz32c8I?url=http://www.bfi.org.uk/features/bfi100/1-10.html |archivedate=1 April 2011 |publisher=British Film Institute |title=The BFI 100 |date=6 September 2006}}</ref> వార్షిక బ్రిటీష్ అకాడమీ ఫిల్మ్ అవార్డులను బ్రిటీష్ అకాడమీ ఆఫ్ ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఆర్ట్స్ నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1190562.stm |title=Baftas fuel Oscars race |accessdate=14 February 2011 |publisher=BBC News |date=26 February 2001}}</ref> ===మాధ్యమం === [[File:Bbc broadcasting house front.jpg|thumb|upright= 0.75|Broadcasting House in London, headquarters of the BBC, the oldest and largest broadcaster in the world<ref name="MediaNewsline">{{cite web |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |publisher=Media Newsline |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |url-status=dead |website= |access-date=2018-08-05 |archive-date=2010-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html }}</ref><ref name="ProspectMag">{{cite web |title=Digital license |publisher=Prospect |url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111107024637/http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/07/digitallicense/ |archivedate=7 November 2011 |accessdate=9 March 2015}}</ref><ref name="AboutBBC">{{cite web |title=About the BBC&nbsp;– What is the BBC |publisher=BBC Online |url=http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100116202334/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |archivedate=16 January 2010 |accessdate=9 March 2015}}</ref>]] 1922 లో స్థాపించబడిన బి.బి.సి. యు.కె. రేడియో, టెలివిజన్, ఇంటర్నెట్ ప్రసార సంస్థ బహిరంగంగా నిధులను అందిస్తుంది. ఇది ప్రపంచంలో అతిపురాతన, అతి పెద్ద ప్రసారమాధ్యమంగా ఉంది.<ref name="MediaNewsline"/><ref name="ProspectMag"/><ref name="AboutBBC"/> ఇది యు.కె.లో మాత్రమే కాక పలు దేశాలలో అనేక టెలివిజన్, రేడియో స్టేషన్లను నిర్వహిస్తుంది. దాని దేశీయ సేవలకు టెలివిజన్ లైసెన్స్ నిధులు సమకూరుస్తుంది.<ref name="autogenerated1">{{Cite journal |last=Newswire7 |title=BBC: World's largest broadcaster & Most trusted media brand |journal=Media Newsline |date=13 August 2009 |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zVS8t2sR?url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |archivedate=17 June 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=TV Licence Fee: facts & figures |publisher=BBC Press Office |date=April 2010 |url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zVSwSITq?url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archivedate=17 June 2011 |url-status=live}}</ref> యు.కె. మీడియాలో ఐ.టి.వి. నెట్వర్క్,<ref>{{Cite journal |title=Publications & Policies: The History of ITV |journal=ITV.com |date= |url=http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110411224117/http://www.itv.com/aboutitv/publications-policies/ |url-status=dead |archivedate=11 April 2011 |df=}}</ref> న్యూస్ కార్పోరేషన్ లను తయారుచేసే 15 ప్రాంతీయ టెలివిజన్ ప్రసారాలను 11 నిర్వహిస్తుంది. న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ ద్వారా అనేక జాతీయ వార్తాపత్రికలను వెలువరిస్తుంది. ఇందులో అత్యధిక ప్రజాదరణ పొందిన టాబ్లాయిడ్ ది సన్, దీర్ఘకాలంగా ప్రచురించబడుతున్న "బ్రాడ్షీట్", ది టైమ్స్,<ref>{{cite web |title=Publishing |publisher=News Corporation |url=http://www.newscorp.com/operations/publishing.html |url-status=dead |df= |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=4 జూన్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604100008/http://www.newscorp.com/operations/publishing.html }}</ref> అలాగే ఉపగ్రహ ప్రసార బ్రిటిష్ స్కై బ్రాడ్కాస్టింగులో దీనికి పెద్ద వాటా ఉంది.<ref>{{Cite journal |title=Direct Broadcast Satellite Television |journal=News Corporation |date= |url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zVY0iZ5c?url=http://www.newscorp.com/operations/dbst.html |archivedate=17 June 2011}}</ref> ఇది యు.కె.లో ప్రసార మాధ్యమాన్ని ఆధిపత్యం చేస్తుంది: నేషనల్ వార్తాపత్రికలు, టెలివిజన్, రేడియోలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ మాంచెస్టర్ కూడా ఒక ముఖ్యమైన జాతీయ మీడియా కేంద్రంగా ఉంది. ఎడిన్బర్గ్, గ్లాస్గో, కార్డిఫ్లు వరుసగా స్కాట్లాండ్, వేల్సులలో వార్తాపత్రిక, ప్రసార ఉత్పత్తికి ముఖ్యమైన కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి.<ref>William, D. (2010). [https://books.google.com/books?id=7yg45P35KDMC ''UK Cities: A Look at Life and Major Cities in England, Scotland, Wales and Northern Ireland'']. Eastbourne: Gardners Books. {{ISBN|978-9987-16-021-1}}, pp. 22, 46, 109 and 145.</ref> పుస్తకాలు, డైరెక్టరీలు, డేటాబేస్లు, పత్రికలు, మ్యాగజైన్లు, వ్యాపార మాధ్యమాలు, వార్తాపత్రికలు, వార్తల ఏజెన్సీలతో సహా యు.కె. ప్రచురణ విభాగం £ 20 బిలియన్ల మొత్తం టర్నోవరుతో 1,67,000 మందికి ఉపాధి కల్పిస్తుంది.<ref>{{cite web |title=Publishing |publisher=Department of Culture, Media and Sport |url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zVhIk6SY?url=http://www.culture.gov.uk/what_we_do/creative_industries/3280.aspx |archivedate=17 June 2011}}</ref> 2009 లో ప్రజలు సగటున రోజుకు 3.75 గంటల టెలివిజన్, 2.81 గంటల రేడియో ప్రసారాలను వీక్షించడం, వినడం చేసారని అంచనా. ఆ సంవత్సరంలో బి.బి.సి. అన్ని ప్రధాన టెలివిజన్ ఛానళ్ళు మొత్తం టెలివిజన్ వీక్షణలో 28.4% వాటా కలిగివున్నాయి; మిగిలిన ప్రధాన 42.1% కొరకు మూడు ప్రధాన స్వతంత్ర ఛానళ్ళు 29.5%, ఇతర ముఖ్యమైన ఉపగ్రహ, డిజిటల్ చానల్స్ ప్రసారాలు ఉన్నాయి.<ref>Ofcom [http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/research/cmr/753567/CMR_2010_FINAL.pdf "Communication Market Report 2010", 19 August 2010, pp. 97, 164 and 191] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415155100/http://stakeholders.ofcom.org.uk/binaries/research/cmr/753567/CMR_2010_FINAL.pdf |date=15 ఏప్రిల్ 2016 }}</ref> 1970 నుండి వార్తాపత్రికల అమ్మకాలు పడిపోయాయి. 2010 లో రోజువారీ జాతీయ వార్తాపత్రికను 41% చదువుతున్నారు.<ref>{{cite web |title=Social Trends 41: Lifestyles and social participation |publisher=Office for National Statistics |date=24 February 2011 |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/social-trends-rd/social-trends/social-trends-41/lifestyles-chapter.pdf }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2010 లో యు.కె. జనాభాలో 82.5% మంది ఇంటర్నెట్ వాడుకదారులు ఉన్నారు. ఆ సంవత్సరంలో అత్యధికంగా ఇంటర్నెట్ వాడిన 20 దేశాలలో ఇది ఒకటిగా ఉంది.<ref>{{Cite journal |title=Top 20 countries with the highest number of Internet users |journal=Internet World Stats |url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zVi9vpVQ?url=http://www.internetworldstats.com/top20.htm |archivedate=17 జూన్ 2011 |url-status=dead |access-date=5 ఆగస్టు 2018 }}</ref> ===తాత్వికత=== 'బ్రిటీష్ ఎమ్పిరిసిజం' సంప్రదాయానికి యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రసిద్ధి చెందింది. తాత్వికతలో భాగం అయిన దీనిని అనుభవం ద్వారా మాత్రమే ధ్రువీకరణ చేసుకునే ఙానం అని భావిస్తారు. దీనిని 'స్కాటిష్ ఫిలాసఫీ'అని కొన్నిసార్లు 'స్కాటిష్ స్కూల్ ఆఫ్ కామన్ సెన్స్' అని అంటారు.<ref>{{cite book |url=http://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |title=A bibliography of Scottish common sense philosophy: Sources and origins |accessdate=17 December 2010 |editor=Fieser, James |publisher=Thoemmes Press |location=Bristol |year=2000 |archive-date=9 ఏప్రిల్ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409171906/https://www.rrbltd.co.uk/bibliographies/scottish_v5_bibliog.pdf |url-status=dead }}</ref> బ్రిటిష్ ఎమ్పిరిసిజం, అత్యంత ప్రసిద్ధ తత్వవేత్తలు జాన్ లాకే, జార్జ్ బర్కిలీ, డేవిడ్ హ్యూమ్; దుగల్డ్ స్టెవార్ట్, థామస్ రీడ్, విలియం హామిల్టన్ స్కాటిష్ "కామన్ సెన్స్" పాఠశాల ప్రధాన ప్రతినిధులుగా ఉన్నారు. నైతిక తత్వశాస్త్రం ప్రయోజన సిద్ధాంతానికి ఇద్దరు బ్రిటిషియన్లు ప్రసిద్ధి చెందారు. మొదట దీనిని జెరెమీ బెంథం అని తరువాత జాన్ స్టువర్ట్ మిల్లు కొంత యుటిలిటేరియనిజం ఉపయోగించారు.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=s7y5MJOuN30C&pg=PA66 |title=Moral Problems in Medicine: A Practical Coursebook |author=Palmer, Michael |publisher=Lutterworth Press |location=Cambridge |year=1999 |isbn=978-0-7188-2978-0 |page=66}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=8A4xLnzfqYwC&pg=PA82 |title=Utilitarianism |author=Scarre, Geoffrey |publisher=Routledge |location=London |year=1995 |page=82 |isbn=978-0-415-12197-2}}</ref> యు.కె., ఇతర రాష్ట్రాలు, దేశాలలోని ఇతర ప్రముఖ తత్వవేత్తలలో డన్స్ స్కాటస్, జాన్ లిల్బర్న్, మేరీ వోల్‌స్టోన్‌క్రాఫ్ట్, సర్ ఫ్రాన్సిస్ బాకన్, ఆడమ్ స్మిత్, థామస్ హాబ్స్, విలియమ్ ఆఫ్ ఓఖం, బెర్ట్రాండ్ రస్సెల్, ఎ.జే. "ఫ్రెడ్డీ" అయేర్ ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నారు. విదేశీతత్వవేత్తలు ఇసెల్ బెర్లిన్, కార్ల్ మార్క్స్, కార్ల్ పోప్పర్, లుడ్విగ్ విట్జెన్స్టీన్ యు.కె.లో స్థిరపడ్డారు. ===క్రీడలు=== [[File:Wembley-Stadion 2013.jpg|thumb|Wembley Stadium, London, home of the England national football team, is one of the most expensive stadia ever built<ref name="CNN-NFLStad">{{cite news |date=19 January 2016 |url=http://edition.cnn.com/2016/01/19/architecture/new-nfl-stadium-los-angeles/ |title=Los Angeles to build world's most expensive stadium complex |publisher=CNN |accessdate=12 February 2017 |first=Matthew |last=Ponsford}}</ref>]] యుకెలోనూ, అంతకు మునుపు దేశాలలో అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్, టెన్నిస్, రగ్బీ యూనియన్, రగ్బీ లీగ్, గోల్ఫ్, బాక్సింగ్, నెట్బాల్, రోయింగ్, క్రికెట్ వంటి ప్రధాన క్రీడలు రూపొందించడం లేక గణనీయంగా అభివృద్ధి చేయడం జరిగాయి. 19 వ శతాబ్దం చివరలో విక్టోరియా బ్రిటన్‌లో కనుగొన్న అనేక ఆధునిక క్రీడల నియమాలను, సంకేతాలను రూపొందించారు. 2012 లో ఐ.ఒ.సి. అధ్యక్షుడు జాక్వెస్ రోగే మాటలలో; "ఈ గొప్ప క్రీడా-పూర్వక దేశం ఆధునిక క్రీడ జన్మ స్థలంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తించబడింది. ఇక్కడ క్రీడవాదంతో సరసమైన ఆటల స్పూర్తితో క్రీడలకు స్పష్టంగా నియమాలు, నిబంధనలు క్రోడీకరించబడ్డాయి. ఇక్కడ క్రీడలు విద్యా ఉపకరణంగా పాఠశాల పాఠ్య ప్రణాళిక "గా ఉన్నాయని పేర్కొంది.<ref>[http://www.olympic.org/Documents/Games_London_2012/London_2012_Opening_ceremony_Speech_Jacques_Rogge.pdf "Opening ceremony of the games of the XXX Olympiad"]. Olympic.org. Retrieved 30 November 2013.</ref><ref>[http://uk.reuters.com/article/2012/07/23/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 "Unparalleled Sporting History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203031252/http://uk.reuters.com/article/2012/07/23/uk-oly-preview-ad-idUKBRE86M0I720120723 |date=2013-12-03 }}. Reuters. Retrieved 30 November 2013.</ref> పలు అంతర్జాతీయ పోటీలలో ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్, వేల్సు తరఫున ప్రత్యేక జట్లు క్రీడలలో పాల్గొంటాయి. ఉత్తర ఐర్లాండు, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండు సాధారణంగా ఐర్లాండు మొత్తానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఏకైక జట్టును కలిగి ఉన్నాయి. మినహాయింపుగా అసోసియేషన్ ఫుట్బాల్, కామన్వెల్త్ గేమ్స్ ఇందుకు మినహాయింపుగా ఉన్నాయి. కొన్ని సందర్భాలలో ఇంగ్లీష్, స్కాటిష్, వెల్షు, ఐరిషు / ఉత్తర ఐరిషు జట్లు తరచూ సమిష్టిగా హోమ్ నేషంసుగా ప్రస్తావించబడతాయి. యు.కె.లో గ్రేట్ బ్రిటన్ బృందం ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ఒలింపిక్సుతో సహా యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మొత్తానికి ఒకే జట్టుగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న కొన్ని క్రీడలు ఉన్నాయి. 1908, 1948, 2012 సమ్మర్ ఒలంపిక్సులు లండన్‌లో జరిగాయి. ఇది ఒలింపిక్ క్రీడలకు మూడు సార్లు ఆతిధ్యం ఇచ్చి అత్యధికంగా ఒలింపిక్ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చిన మొదటి నగరంగా మారింది. ఆధునిక ఒలింపిక్ క్రీడలు అన్నింటిలో బ్రిటన్ పాల్గొంది. పతకం మొత్తంలో మూడవ స్థానంలో ఉంది. 2003 ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో యునైటెడ్ కింగ్డంలో ఫుట్ బాల్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా నిర్ణయించబడింది.<ref name="sports poll">{{cite web |url=http://www.ipsos-mori.com/researchpublications/researcharchive/928/Rugby-Union-Britains-Second-Most-Popular-Sport.aspx |title=Rugby Union 'Britain's Second Most Popular Sport' |publisher=Ipsos-Mori |date=22 December 2003 |accessdate=28 April 2013}}</ref> ఇంగ్లాండు క్లబ్ ఫుట్ బాల్ జన్మస్థలంగా గుర్తింపు పొందింది. 1863 లో ఎబినేజర్ కోబ్ మోర్లీ ఫుట్ బాల్ అసోసియేషన్ ముసాయిదా ద్వారా గుర్తించింది.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |title=The father of football deserves much more |last=Rudd |first=Alyson |work=Times Online |location=London |date=7 April 2008 |accessdate=29 January 2015 |archive-date=4 జూన్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604183514/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article3694775.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |publisher=FIFA |title=Sheffield FC: 150 years of history |accessdate=29 January 2015 |website= |archive-date=9 జూలై 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709031414/http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=621801.html |url-status=dead }}</ref> హోం నేషన్స్ ప్రతి దేశానికి స్వంత ఫుట్బాల్ అసోసియేషన్, జాతీయ జట్టు, లీగ్ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. ఇంగ్లీష్ టాప్ డివిజన్, ప్రీమియర్ లీగ్ ప్రపంచంలో అత్యధికంగా వీక్షించిన ఫుట్బాల్ లీగుగా గుర్తించబడుతుంది.<ref>Ebner, Sarah (2 July 2013). [http://www.thetimes.co.uk/tto/public/ceo-summit/article3804923.ece "History and time are key to power of football, says Premier League chief"]. ''The Times'' (London). Retrieved 30 November 2013.</ref> 1872 నవంబరు 30 న మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ ఫుట్ బాల్ మ్యాచులో ఇంగ్లాండు , స్కాట్లాండు పోటీ చేసింది.<ref name="BBC article">{{cite web |title=The first international football match |url=http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0012/index.shtml |publisher=BBC Sport Scotland |author=Mitchell, Paul |date=November 2005 |accessdate=15 December 2013}}</ref> ఇంగ్లండు, స్కాట్లాండు, వేల్సు, ఉత్తర ఐర్లాండు సాధారణంగా అంతర్జాతీయ పోటీలలో ప్రత్యేక దేశాలుగా పోటీపడతాయి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/football/7529807.stm |title=Why is there no GB Olympics football team? |publisher=BBC Sport |date=5 August 2008 |accessdate=31 December 2010}}</ref> [[File:Inside the Millennium Stadium, Cardiff.jpg|thumb|left|స్టేడియం 1999 రగ్బీ ప్రపంచ కప్ కొరకు " ది మైలేనియం స్టేడియం ఆఫ్ కార్డిఫ్ " స్టేడియం ప్రారంభించబడింది]] 2003 లో రగ్బీ యూనియన్ యు.కె.లో రెండవ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా నిలిచింది.<ref name="sports poll"/> వార్‌విక్‌షైర్ లోని " రగ్బీ స్కూల్ " ఈ క్రీడను రూపొందించింది. మొట్టమొదటి రగ్బీ ఇంటర్నేషనల్ ఇంగ్లాండు, స్కాట్లాండ్ మద్య 1871 మార్చి 27 న జరిగింది.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-coventry-warwickshire-25946757 "Six ways the town of Rugby helped change the world"]. BBC. Retrieved 29 January 2015.</ref><ref>Godwin, Terry; Rhys, Chris (1981).''The Guinness Book of Rugby Facts & Feats''. p.10. Enfield: Guinness Superlatives Ltd</ref> ఇంగ్లాండు, స్కాట్లాండు, వేల్సు, ఐర్లాండు, ఫ్రాన్సు, ఇటలీ " సిక్స్ నేషన్స్ చాంపియన్షిప్ " లో పాల్గొంటాయి; ఉత్తరార్ధ గోళంలో ప్రధాన అంతర్జాతీయ టోర్నమెంటు. ఇంగ్లాండు, స్కాట్లాండు, వేల్సు, ఐర్లాండులో " స్పోర్టు గవర్నింగ్ బాడీ " విభాగాలు వేరుగా క్రీడలను నిర్వహించి నియంత్రిస్తాయి.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=0-IiowvNomMC&pg=PA95 |title=The Girlfriends Guide to Rugby |author1=Louw, Jaco |author2=Nesbit, Derrick |publisher=South Publishers |location=Johannesburg |year=2008 |isbn=978-0-620-39541-0}}</ref> క్రికెట్టును ఇంగ్లాండులో కనుగొన్నారు. 1788 లో " మేరీల్బోన్ క్రికెట్ క్లబ్ " క్రికెట్టు నియమాలను క్రోడీకరించింది.<ref>Colin White (2010). "Projectile Dynamics in Sport: Principles and Applications". p. 222. Routledge</ref> ఇంగ్లండు, వేల్స్ క్రికెట్ బోర్డు,<ref>{{cite web |url=http://www.ecb.co.uk/ecb/about-ecb/ |title=About ECB |publisher=England Wales Cricket Board |date=n.d. |accessdate=28 April 2013}}</ref> క్రికెట్ ఐర్లాండు నియంత్రణలో ఉన్న ఐరిషు క్రికెట్ జట్టు యు.కె లో టెస్ట్ హోదాతో ఉన్న ఏకైక జాతీయ జట్లుగా ఉంది. జట్టు సభ్యులు ప్రధాన కౌంటీల నుండి ఎన్నుకున్నారు. ఈ జట్టులో ఇంగ్లీషు, వెల్సు రెండింటి నుండి క్రీడాకారులను ఎన్నుకున్నారు. గతంలో ఫుట్ బాల్, రగ్బీలకు వేరు వేరు జట్లు ఉన్న వేల్సు, ఇంగ్లాండు దేశాలకు క్రికెట్టు జట్టు మాత్రం విభిన్నమైన్నంగా ఒకటే ఉంటుంది. ఐరిషు, స్కాట్లాండు క్రీడాకారులు ఇంగ్లాండు కొరకు క్రికెట్టు క్రీడలో పాల్గొంటారు. గతంలో ఐర్లాండుకు కాని స్కాట్లాండుకు కాని టెస్టుమ్యాచు స్థాయిలో ప్రత్యేకంగా క్రికెట్టు జట్టు లేకపోవడమే ఇందుకు ప్రధానకారణంగా ఉంది. సమీపకాలంగా " ఒన్ డే క్రికెట్టు " క్రీడలలో పాల్గొనడం మొదలైంది. అలాగే ఐర్లాండు క్రీడాకారులు మొదటిసారిగా టెస్టు మ్యాచులో పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite news |url=http://news.scotsman.com/scotland/Howzat-happen-England-fields-.5519537.jp |title=Howzat happen? England fields a Gaelic-speaking Scotsman in Ashes |newspaper=The Scotsman |date=4 August 2009 |accessdate=30 December 2010 |location=Edinburgh |first=Martyn |last=McLaughlin}}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/england/6149210.stm |title=Uncapped Joyce wins Ashes call up |publisher=BBC Sport |accessdate=30 December 2010 |date=15 November 2006}}</ref> స్కాట్లాండు, ఇంగ్లాండు (, వేల్స్), ఐర్లాండు (ఉత్తర ఐర్లాండుతో సహా) క్రికెట్ ప్రపంచ కప్పులో పోటీ పడ్డాయి. ఇంగ్లాండు మూడు సందర్భాలలో ఫైనలుకు చేరుకుంది. ఒక ప్రొఫెషనల్ లీగ్ ఛాంపియన్షిప్పులో 17 ఇంగ్లీష్ కౌంటీలు, 1 వెల్షు కౌంటీ పోటీలను నిర్వహిస్తున్న క్లబ్బులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/southeast/sites/history/pages/counties_glamorgan.shtml |title=Glamorgan |publisher=BBC South East Wales |date=August 2009 |accessdate=30 December 2010 |website= |archive-date=27 ఏప్రిల్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427080428/http://www.bbc.co.uk/wales/southeast/sites/history/pages/counties_glamorgan.shtml |url-status=dead }}</ref> [[File:Saville vs Broady – Wimbledon Boys Singles Final 2011.jpg|thumb|Wimbledon, the oldest Grand Slam tennis tournament, is held in Wimbledon, London every June and July]] ఆధునిక క్రీడ టెన్నిస్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తరించడానికి ముందు బర్మింగ్హామ్, ఇంగ్లాండ్ 1860 లలో సృష్టించబడింది.<ref>[http://www.itftennis.com/abouttheitf/worldwide/history.asp History of Tennis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100322195507/http://www.itftennis.com/abouttheitf/worldwide/history.asp |date=2010-03-22 }} International Tennis Federation. Retrieved 28 July 2008.</ref> 1877 లో మొదటిసారిగా జరిగిన వింబుల్డన్ ఛాంపియన్షిప్ పోటీలు ప్రపంచంలోని పురాతన టెన్నిస్ టోర్నమెంటుగా భావించబడుతుంది. ప్రస్తుతం జూన్ చివరిలో! జూలై ప్రారంభంలో రెండు వారాలపాటు జరుగుతుంది.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/06/14/tennis.wimbledon.125th.anniversary.museum/index.html |title=125 years of Wimbledon: From birth of lawn tennis to modern marvels |publisher=CNN |accessdate=21 January 2015 |date=22 June 2011 |first=Gary |last=Morley |archive-date=18 ఫిబ్రవరి 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218114004/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/06/14/tennis.wimbledon.125th.anniversary.museum/index.html |url-status=dead }}</ref> ఇంగ్లాండ్ రెండవ చార్లెస్ "కింగ్స్ ఆఫ్ స్పోర్ట్స్"గా జనించిన థోరౌబ్రేడ్ రేసింగ్ గ్రాండ్ నేషనల్, ది ఎప్సోమ్ డెర్బీ, రాయల్ అస్కోట్, చెల్తెన్హామ్ నేషనల్ హంట్ ఫెస్టివల్ (చెల్తెన్హం గోల్డ్తో సహా) యు.కె. అంతటా ప్రసిద్ధి చెందింది. యు.కె. రోయింగ్ అంతర్జాతీయ క్రీడా రంగంలో విజయవంతం అయింది. యు.కె.కు మోటారు వాహనాలతో దగ్గరి సంబంధం ఉంది. అనేక జట్లు, ఫార్ములా వన్ (ఎఫ్ 1) లో డ్రైవర్లు యు.కె.కు చెందినవారుగా ఉన్నారు. దేశం ఇతర డ్రైవర్లు, నిర్మాతలు ఇతర దేశాలకు చెందిన వారి కంటే అధికంగా టైటిల్స్ గెలుచుకున్నారు. 1950 లో సిల్వర్స్టోన్లో యు.కె.లో మొదటి ఎఫ్ 1 గ్రాండ్ ప్రిక్సును నిర్వహించింది. ప్రస్తుత ప్రదేశంలో ప్రతీ సంవత్సరం జూలైలో ఇక్కడే బ్రిటీష్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్ నిర్వహించబడుతున్నాయి.<ref>[http://www.silverstone.co.uk/about/history/1950s/ "The History of British Motorsport and Motor Racing at Silverstone – The 1950s"]. Silverstone.co.uk. Retrieved 20 June 2015.</ref> 1950 లో సిల్వర్స్టోన్లో యు.కె. గ్రాండ్ ప్రిక్స్ మోటారుసైకిల్ రేసింగ్, వరల్డ్ ర్యాలీ ఛాంపియన్షిప్, ఎఫ్.ఐ.ఎ. వరల్డ్ ఓర్పున్ ఛాంపియన్షిప్ నిర్వహిస్తుంది. ప్రీమియర్ జాతీయ ఆటో రేసింగ్ పోటీ బ్రిటీష్ టూరింగ్ కార్ చాంపియన్షిప్‌గా నిర్వహించబడుతుంది. మోటార్ సైకిల్ రహదారి రేసింగ్లో ఐన్ ఆఫ్ మాన్ టి.టి. నార్త్ వెస్ట్ 200 వంటి పోటీలు దీర్ఘకాలంగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. [[File:R&A Clubhouse, Old Course, Swilcan Burn bridge.jpg|thumb|St Andrews, Scotland, the home of golf. The standard 18 hole golf course was created at St Andrews in 1764.<ref name="Forrest">Forrest L. Richardson (2002). "Routing the Golf Course: The Art & Science That Forms the Golf Journey". p. 46. John Wiley & Sons</ref>]] యు.కె.లో గోల్ఫ్ ఆరవ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా ఉంది. స్కాట్లాండ్లోని సెయింట్ ఆండ్రూస్ రాయల్, పురాతన గోల్ఫ్ క్లబ్ క్రీడ స్వస్థానంగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf |title=Tracking the Field |publisher=Ipsos MORI |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=5 ఫిబ్రవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004856/http://www.ipsospublicaffairs.co.uk/_assets/newsletters/tracking-the-field.pdf |url-status=dead }}</ref> వాస్తవానికి ముస్సెల్బర్గు 'ఓల్డ్ గోల్ఫ్ కోర్స్ ' ప్రపంచంలో అత్యంత పురాతనమైన గోల్ఫ్ కోర్సుగా భావించబడుతుంది.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/edinburgh_and_east/7949045.stm |title=Links plays into the record books |publisher=BBC News |date=17 March 2009}}</ref> 1764 లో సెయింట్ ఆండ్రూస్లో 22 నుంచి 18 హోల్ గోల్ఫ్ కోర్సుగా సవరించి దానిని 18 హోల్ గోల్ఫ్ కోర్సుగా రూపొందించారు.<ref name="Forrest"/> జూలైలో మూడవ శుక్రవారం వారాంతానికి ప్రపంచంలోని పురాతన గోల్ఫ్ టోర్నమెంటు, గోల్ఫులో మొదటి ప్రధాన చాంపియన్షిప్ అయిన ది ఓపెన్ ఛాంపియన్షిప్ క్రీడలు నిర్వహించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.pgatour.com/2007/travel/07/16/trans_071607/index.html |title=The Open Championship&nbsp;– More Scottish than British |publisher=PGA Tour |access-date=5 ఆగస్టు 2018 |archive-date=2 అక్టోబరు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121002214520/http://www.pgatour.com/2007/travel/07/16/trans_071607/index.html |url-status=dead }}</ref> 1895 లో రగ్బీ లీగ్ హడ్డర్స్‌ఫీల్డ్, వెస్ట్ యార్క్‌షైర్లో ప్రారంభమైంది. దీనిని సాధారణంగా ఉత్తర ఇంగ్లాండ్లో ఆడతారు. <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=7rY2tVBypH0C&pg=PA27 |title=Professional identities: policy and practice in business and bureaucracy |isbn=978-1-84545-054-0 |author=Ardener, Shirley |publisher=Berghahn |location=New York |year=2007 |page=27}}</ref> 'గ్రేట్ బ్రిటన్ లయన్స్' జట్టు రగ్బీ లీగ్ ప్రపంచ కప్, టెస్ట్ ఆటల పోటీలలో పాల్గొంది. అయితే ఇందులో 2008 లో ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్, ఐర్లాండ్ దేశాలు విడి విడిగా పోటీ పడ్డాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.rlwc08.com/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016042328/http://www.rlwc08.com/ |archivedate=16 October 2007 |title=Official Website of Rugby League World Cup 2008}}</ref> గ్రేట్ బ్రిటన్ ఇప్పటికీ పూర్తి జాతీయ జట్టుగా కొనసాగుతోంది. యు.కె, ఐరోపాలలో యూరోప్లలో సూపర్ లీగ్ ప్రొఫెషనల్ రగ్బీ లీగ్ అత్యున్నత స్థాయి ప్రొఫెషనల్ జట్టుగా ఉంది. ఇందులో ఉత్తర ఇంగ్లాండు నుండి 11 జట్లు, లండన్ నుండి 1, వేల్స్ నుండి 1, ఫ్రాన్స్ నుండి 1 జట్టు ఉన్నాయి.<ref>{{cite news |last=Baker |first=Andrew |title=100 years of rugby league: From the great divide to the Super era |newspaper=The Independent |date=20 August 1995 |url=https://www.independent.co.uk/sport/100-years-of-rugby-league-from-the-great-divide-to-the-super-era-1597130.html |accessdate=20 June 2015 |location=London}}</ref> బాక్సింగ్‌లో సాధారణ నియమాల కోడ్, 'క్వీన్స్బెర్రీ రూల్స్' అంటారు. 1867 లో జాన్ డగ్లస్, 9 వ క్వెస్బరు ఆఫ్ క్వెర్బెరీ తరువాత ఆధునిక బాక్సింగ్ రూపొందించబడింది.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9051067?tocId=9051067&query=queensberry&ct= Encyclopædia Britannica (2006).ŷ ''Queensbury Rules'', Britannica]</ref> స్నూకర్ యు.కె. ప్రముఖ క్రీడా ఎగుమతులలో ఒకటిగా ఉంది. షెఫీల్డులో ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్స్ ప్రతి సంవత్సరం నిర్వహించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/snooker/6288739.stm |title=China in Ding's hands |publisher=BBC Sport |accessdate=2 January 2011 |first=Saj |last=Chowdhury |date=22 January 2007}}</ref> ఉత్తర ఐర్లాండులో గెయిల్ ఫుట్ బాల్, హర్లింగ్ జట్టు క్రీడలలో పాల్గొంటూ ప్రేక్షకులుగా కూడా ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. యు.కె, యు.ఎస్ లో ఉన్న ఐరిషు క్రీడాకారులు కూడా వాటిని ఆడతారు.<ref name="CJSHurl">{{cite news |title=The ancient Irish sport of hurling catches on in America |url=http://jscms.jrn.columbia.edu/cns/2007-04-10/gould-hurling.html |work=Columbia News Service |publisher=Columbia Journalism School |accessdate=17 May 2011 |author=Gould, Joe |date=10 April 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814161210/http://jscms.jrn.columbia.edu/cns/2007-04-10/gould-hurling.html |archive-date=14 ఆగస్టు 2011 |url-status=dead }}</ref> ఈ క్రీడలు షింటీ (లేదా కమానాచ్డ్) స్కాటిష్ హైలాండ్సులో ప్రసిద్ధి చెందాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm |title=Shinty |publisher=Scottish Sport |date= |accessdate=28 April 2013 |website= |archive-date=10 అక్టోబరు 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010105806/http://www.scottishsport.co.uk/othersports/shinty.htm |url-status=dead }}</ref> స్కాండిలాండులో వసంతం, వేసవిలో హైలాండ్ గేమ్స్ జరుగుతాయి. ముఖ్యంగా స్కాటిష్, సెల్టిక్ సంస్కృతి, వారసత్వానికి చెందిన ప్రజలు ప్రాతినిథ్యం క్రీడలను (ముఖ్యంగా స్కాటిష్ హైలాండ్స్) హైలాండ్ గేంస్ అంటారు. <ref>[http://www.scotland.org/about-scotland/sport "Sport in Scotland"]. Scotland.org. Retrieved 20 June 2015.</ref> ===చిహ్నాలు=== [[File:Britannia-Statue.jpg|thumb|right|upright|The Statue of Britannia in Plymouth. Britannia is a national personification of the UK.]] యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ జెండా యూనియన్ జెండా (యూనియన్ జాక్ అని కూడా అంటారు). ఇది 1606 లో స్కాట్లాండ్ ఫ్లాగ్ మీద ఇంగ్లాండుకు అధికారం ఇచ్చింది. 1801 లో సెయింట్ పాట్రిక్ జెండా పాటు ఇది నవీకరించబడింది. వేల్స్ యూనియన్ జెండాలో ప్రాతినిధ్యం వహించలేదు. ఎందుకంటే యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ఏర్పడటానికి ముందుగా ఇంగ్లండు వేల్సును ఆక్రమించి జయించి విలీనం చేసుకుంది. వేల్స్ ప్రాతినిధ్యాన్ని చేర్చి యూనియన్ ఫ్లగును పునఃరూపకల్పన చేయగల అవకాశం పూర్తిగా తొలగించబడలేదు.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7114248.stm |title=Welsh dragon call for Union flag |publisher=BBC News |date=27 November 2007 |accessdate=17 October 2008}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్డం జాతీయ గీతం "గాడ్ సేవ్ ది క్వీన్", "రాణి" స్థానంలో చక్రవర్తి ఉన్నప్పుడు క్వీన్ అనే పదం "కింగ్"తో పదంతో జాతీయగీతం భర్తీ చేయబడింది. బ్రిటానియా అనేది రోమన్ బ్రిటన్ నుండి ఉద్భవించిన యునైటెడ్ కింగ్డం జాతీయ వ్యక్తిత్వం.<ref>{{cite web |url=http://www.24carat.co.uk/britanniaframe.html |title=Britannia on British Coins |publisher=Chard |accessdate=25 June 2006}}</ref> బ్రిటానియా గోధుమ లేదా బంగారు జుట్టుతో, కొరింటియన్ హెల్మెట్, తెల్లని దుస్తులు ధరించిన యువతిగా ఉంటుంది. పోసిడాన్ (త్రిశూలాన్ని) యూనియన్ జెండా ఉన్న ఒక కవచాన్ని ఆమె కలిగి ఉంటుంది. కొన్నిసార్లు ఆమె సింహం వెనుకవైపున స్వారీ చేస్తున్నట్లు చిత్రీకరించబడింది. 19 వ శతాబ్దం చివరిలో బ్రిటీష్ సామ్రాజ్యం శిఖరాగ్రం నుండి బ్రిటానియా తరచుగా బ్రిటీష్ నావికా ఆధిపత్యాన్ని కలిగి ఉన్నట్లు రూపొందించబడింది. దేశభక్తి గీతం "రూల్, బ్రిటానియా"లో ఉంది. 2008 వరకు బ్రిటీష్ సింహాసనం బ్రిటిష్ యాభై పెన్నీల నాణెం బ్రిటిష్ పది పెన్నీల నాణెం వెనకాల సింహం చిహ్నాన్ని చిత్రీకరించారు. ఇది బ్రిటీష్ సైన్యం ఉత్సవ పతాకంపై చిహ్నంగా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. తక్కువ వాడబడ్తున్న మరొక చిహ్నం దేశం వ్యక్తిత్వం పాత్ర జాన్ బుల్. బుల్డాగ్ను కొన్నిసార్లు యునైటెడ్ కింగ్డంకు చిహ్నంగా వాడతారు. విన్‌స్టన్ చర్చిల్ నాజీ జర్మనీని ఎదిరించడంతో కూడా దీనికి సంబంధం ఉంది.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Steve |title=Picturing the Beast |url=https://archive.org/details/picturingbeastan0000bake_x9v8 |publisher=University of Illinois Press |year=2001 |page=[https://archive.org/details/picturingbeastan0000bake_x9v8/page/52 52] |isbn=0-252-07030-5}}</ref> ==హోం సెక్రటరీ== *[[ప్రీతి పటేల్]] : 24 జులై 2019 – 6 సెప్టెంబరు 2022 * [[సుయెల్లా బ్రెవ‌ర్మాన్]] : 6 సెప్టెంబరు - 19 అక్టోబరు 2022 <br> 25 అక్టోబరు 2022 - ప్రస్తుతం == ఇవి కూడ చూడండి == * [[ప్రతిఘటన ఉద్యమం]] * [[ఫిష్ అండ్ చిప్స్]] * [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో కర్రీ]] == నోట్స్ == <references group="note" /> == మూలాలు == <references responsive="" /> {{ఐరోపా}} {{జి-8 దేశాలు}} [[వర్గం:ద్వీప దేశాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా దేశాలు]] [[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]] [[వర్గం:అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు]] 4u4lkqhys3xxqu0mtr1t4nk9bcig3r0 0 60524 4991215 4909594 2026-10-29T12:38:41Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991215 wikitext text/x-wiki {{ఆక్సిజన్ మూలకము}} '''ఆక్సిజన్''' గాలిలో ఉన్న సంఘటిత వాయువులలో ఒకటి. ఇది ప్రకృతిలో లభించే మూలకాలన్నిటి కంటే అత్యధికంగా లభిస్తుంది. గాలిలో మూలక రూపంలో లభిస్తుంది. ఘనపరిమాణాత్మకంగా గాలిలో ఐదవవంతు ఉంటుంది. దీనిని [[తెలుగు]]లో సాంప్రదాయకంగా '''ఆమ్లజని''' అని వ్యవహరిస్తారు. దీనిని ప్రాణవాయువుగానూ వ్యవహరిస్తారు. [[భూమి]] మీద వృక్ష జంతు సంపదకి ప్రాణ వాయువు అత్యవసరం. ఇది నీటిలో కరుగుతుంది. నీటిలో గల జీవాలు ఈ ప్రాణ వాయువును గ్రహిస్తాయి. ఇది ఇసుకలో 65%, నీటిలో 89% ఉంటుంది. ==సంకేతం,ఫార్ములా== ప్రాణ వాయువు యొక్క సంకేతం "O",, అణు ఫార్ములా "O₂". ==చరిత్ర== స్వీడన్ దేశస్తుడైన [[షీలే]] మొదటిసారిగా 1771 లో మెర్క్యురిక్ ఆక్సైడ్ ను వియోగం చెందించి ఆక్సిజన్ తయారు చేసాడు. దీనిని [[జోసెఫ్ ప్రీస్ట్‌లీ]], షీలే అనే శాస్త్రవేత్తలు 1774 ఆగస్టు 1 తేదీన కనుక్కొన్నారు. భూమి పొరల్లో అత్యధికంగా ఉండే మూలకం ఆక్సిజన్, సాధారణ పద్ధతుల్లో మెర్క్యురిక్ ఆక్సైడ్ లేదా పొటాషియం నైట్రేట్ లను వేడి చేసినపుడు ఆక్సిజన్ వాయువు వెలువడుతుంది. తరువాత లావోయిజర్ దీని ధర్మాలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి 'ఆక్సిజన్ ' అని పేరు పెట్టాడు. ఆక్సిజన్ అంటే ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేసేది అని అర్థం. ==ప్రయోగశాలలో ఆక్సిజన్ తయారీ== ఆక్సిజన్ ను [[పొటాషియం పెర్మాంగనేట్]] (KMnO₄), [[పొటాషియం క్లోరేట్]] (KClO₃, [[హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్]] (H₂O₂, [[పొటాషియం నైట్రేట్]] (KNO₃), [[మెర్క్యురిక్ ఆక్సైడ్]] (HgO) లను వియోగం చెందించి పొందవచ్చు. # 2KClO₃ → 2KCl + 3O₂ ↑ # 2KNO₃ → 2KNO₂ + O₂ ↑ # 2HgO → 2Hg + O₂ ↑ #2NaNO₃ → 2NaNO₂ + O₂ ↑ ==పొటాషియం పెర్మాంగనేట్ నుండి తయారీ== ఒక పరీక్షనాళికలో కొంత పొటాNveen రంధ్రం గల రబ్బరు బిరడాను అమర్చి స్టాండుకు బిగించాలి. ఒక గాజు గొట్టాన్ని బిరడా గుండా అమర్చి, గొట్టం రెండవ చివరను నీటిలో ఉన్న పరీక్ష నాళిక లేదావాయు జాడీ మూతి వద్ద అమర్చాలి. [[పరీక్ష నాళిక]]ను నెమ్మదిగా వేడిచేయాలి. బుడగల రూపంలో ఆక్సిజన్ వాయువు నీటిని అథోః ముఖ స్థానభ్రంశమునొందించి వాయు జాడీ లోనికి వెళ్తుంది. సమీకరణం: 2KMnO₄ → K₂MnO₄+MnO₂ +O₂↑ ==ఆక్సిజన్ వాయువు పరీక్ష== ఆక్సిజన్ ఉన్న జాడీలో మండుచున్న పుల్లను పెడితే అది ప్రకాశవంతంగా మండును. ==భౌతిక ధర్మాలు== * ఈ వాయువుకు రంగు, రుచి, వాసన ఉండవు. * దహన శీలి కాదు. దహన దోహదకారి. * ఇది గాలి కంటే కొంచెం బరువైనది. * ఇది నీటిలో కరుగును. * ఇది లిట్మస్ కు తటస్థంగా ఉండును. ==ఉపయోగాలు== * జీవరాశుల మనుగడకు అత్యంతము అవసరమైన మూలకము. * ఆక్సి ఎసిటిలీన్,, ఆక్సీ హైడ్రోజన్ మంటలను పొందుటకు ఉపయోగిస్తారు. * పర్వతారోహకులకు ఆక్సిజన్ అత్యవసరము. * సముద్ర అంతర్భాగంలో పరిశోధనలు చేయువారికి అవసరము. * అంతరిక్షంలో పరిశోధనలు చేయు వైజ్ఞానికులకు ద్రవరూప ఆక్సిజన్ అవసరం. * ప్రమాదాలు జరిగినపుడు, రోగి శ్వాస తీసుకోలేని పరిస్థితులలో ఆక్సిజన్ అవసరం. * అప్పుడే పుట్టిన శిశువులకు శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది వచ్చినపుడు, ఆక్సిజన్ గల ఇంక్యుబేటర్లలో ఉంచుతారు. ==రసాయన ధర్మాలు== {{కాంపాక్ట్ ఆవర్తన పట్టిక}} {{రెండు పరమాణువులు మూలకాలు}} [[వర్గం:మూలకాలు]] [[వర్గం:వాయువులు]] [[వర్గం:ఆక్సిజన్]] nq00cth2zgpc8tl00425pu807oev0vg 4 64166 4991432 4986233 2026-10-29T17:19:52Z Pranayraj1985 29393 /* తాజా చేర్పులు */ 4991432 wikitext text/x-wiki <!-- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! When you nominate a page for deletion, it gets an entry in a sub-sub-page corresponding to the (UTC) date of nomination. Go back to viewing this page instead of editing it, and look for the link to edit today's sub-sub-page. Don't add your new AfD (articles for deletion) entries by editing this page! - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - --> {{పాత చర్చల పెట్టె|[[/పాతవి-1|1]]{{*}}[[/పాతవి-2|2]] {{*}}[[/పాతవి-3|3]] {{*}}[[/పాతవి-4|4]]{{*}} [[/పాతవి-5|5]]{{*}} [[/పాతవి-6|6]]{{*}} [[/పాతవి-7|7]]{{*}} [[/పాతవి-8|8]] {{*}} [[/పాతవి-9|9]] {{*}} [[/పాతవి-10|10]] {{*}} [[/పాతవి-11|11]] {{*}} [[/పాతవి-12|12]] ||వ్యాఖ్య = మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు}} {{Deletion debates}} ప్రధానబరి లోని వ్యాసాన్ని తొలగించాలా లేదా అనే చర్చ చేసే ప్రదేశం '''తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు (AfD)'''. ఇక్కడ చేర్చిన వ్యాసాలను కనీసం ఒక వారం రోజుల పాటు చర్చించి, తొలగించాలని సముదాయం నిర్ణయిస్తే [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] ప్రకారం తొలగించడం గానీ, పేజీని ఉంచి, దాన్ని మెరుగుపరచడంగానీ, వేరే పేజీతో విలీనం చెయ్యడం గానీ, దారిమార్పుగా మార్చడంగానీ, కొన్న్నాళ్ళపాటు సంరక్షణలో ఉంచడంగానీ, వేరే వికీమీడియా ప్రాజెక్టుకు తరలించడం గానీ, వేరే పేరుకు తరలించడంగానీ, వేరే పేజీలో ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యడం గానీ, వాడుకరి ఉపపేజీగా మార్చడంగానీ, చేస్తారు. ఏదైనా పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే ముందు ఏయే అంశాలను పరిశీలించాలో, ప్రపాదించే పద్ధతి ఏమిటో, ప్రతిపాదనపై చర్చ ఎలా జరపాలో ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలకు లింకులు ఇవ్వడంతో పాటు, దీనికే సంబంధించిన మరో రెండు రకాల పద్ధతులకు కూడా లింకులిస్తుంది. [[వికీపీడియా:త్వరిత తొలగింపు]] కు సవివరమైన హేతుబద్ధత [[వికీపీడియా:దుశ్చర్య|దుశ్చర్య]], [[వికీపీడియా:విస్పష్టమైన చెత్త|విస్పష్టమైన చెత్త]] పేజీల ద్వారా ఇవ్వగా, [[మూస:తొలగించు|వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన]]ను ఇతర తొలగింపుల కోసం వాడుతారు. '''ఏదైనా వ్యాసాన్ని ఇక్కడ ప్రతిపాదించాలనుకుంటే''', అందుకు అవసరమైన ప్రాతిపదికలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|తొలగింపు విధానం]] వివరిస్తుంది. తొలగించే పద్ధతిని [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] వివరిస్తుంది. ఏదైనా వ్యాసానికి తొలగింపుకు కావాల్సిన లక్షణాలున్నాయని మీకనిపిస్తే, మీకు తొలగింపుకు ప్రతిపాదించే పద్ధతి తెలిస్తే, కింది సూచనలను అనుసరించండి. పేజీని ప్రతిపాదించాలో వద్దో స్పష్టంగా మీరు నిర్ణయించుకోలేకపోతే, లేక మీకు ఈ విషయంలో సహాయం కావాల్సి ఉంటే, [[వికీపీడియా చర్చ:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|దీని చర్చాపేజీని]] గానీ, [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|వికీపీడియా సహాయ కేంద్రాన్ని]] గానీ చూడండి. వికీపీడియాలో తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఈ జాబితాలో కేవలం వ్యాసాలు మాత్రమే ఉండాలి. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:తొలగింపు_పద్ధతి]] చూడండి == <span class="anchor" id="latest-additions"></span> తాజా చేర్పులు == ఈ క్రింది పుటలలోనే కాక ఇంకా ఈ పేజీలో చేరని చర్చా పేజీలను [[:వర్గం:తొలగించవలసిన వ్యాసములు]] లో పరిశీలించండి. # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నేతకారుడు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/టాల్ రేడియో]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యాన్ మార్టెల్ (Yann Martel) –]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఉద్యోగ శిక్షణ]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కౌముది నరసింహం]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/స్టార్మ్ జేమ్సన్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఫౌల్ స్కాట్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అలెన్ హోలింగ్హరస్ట్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/క్రీస్తు తెలియని సంవత్సరాలు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పి. సుధీర్ కుమార్]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పన్ను (ఆర్థిక వ్యవస్థ)]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/నారాయణరావుపేట ముత్యంరాయుడు కోట]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తోటపల్లి త్రికూటాలయం]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బోరిస్ పర్చాట్కిన్]] #[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మోత్కూరి కృష్ణారావు]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Aare Kapu / Surabhi Community ఆరె కాపు / సురభి కమ్యూనిటీ]] # [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డేమ్ ప్యాట్రీషియా మేరీ డబ్ల్యూ]] <!--{{/current]]--> ==పాత చర్చలు == పాత చర్చల కోసం - * ప్రస్తుతం నడుస్తున్న భండారం: [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-11]] (తాజాగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీలో చేర్చండి) * [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాత AFD ఉపపేజీల్లో జరిగిన చర్చలు]] ఈ పేజీని సృష్టించకముందు, గతంలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion]] పేజీకి చెందిన ఉపపేజీల్లో తొలగింపు చర్చలు జరిగేవి. ఆ తరువాత ఆ పేజీని వాడడం మానేసాం. అప్పట్లో జరిగిన చర్చలను ఈ పేజీలో చూడవచ్చు. * మూసేసిన తొలగింపు కొరకు వ్యాసాల భండారాలు - [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] (కొత్తగా ముగిసిన చర్చలను ఈ పేజీల్లో ఏమీ చేర్చకండి) ===ముగిసిపోయిన, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న AfD చర్చల్లో వెతకండి === {{search archives|searchbuttonlabel=ముగిసిన, ప్రస్తుత AfDల్లో వెతుకు}} * ''మతం'' అనే పేరు కలిగిన వ్యాసాల కోసం వెతకాలంటే, ఈ వెతుకు పెట్టెలో '''మతం''' అని ఇవ్వండి. * ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలోనే ఉన్న పేజీల కోసం వెతికేందుకు '''intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. * "''మతం''" అనే పేరు పాఠ్యంలో ఎక్కడైనా ఉండి, ''క్రిష్ణారావు'' అనే పేరు శీర్షికలో ఉండాలంటే '''మతం intitle:క్రిష్ణారావు''' అని ఇవ్వండి. == తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనడం == === వికీ మర్యాద === {{See also|వికీపీడియా:Guide to deletion#General advice}} * తొలగింపు చర్చల్లో పాల్గొనేవారికి [[వికీపీడియా:వికీ సాంప్రదాయం|వికీ మర్యాద]], [[వికీపీడియా:కొత్తవారిని ఆదరించండి|"కొత్తవారిని బెదరగొట్టకండి"]] గురించి తెలిసి ఉండాలి. ** ఇతర తొలగింపు పేజీలక్కూడా ఇది వర్తిస్తుంది. * తొలగింపు కొరకు చర్చల్లో దాపరికమేమీ లేదు, అన్నీ బహిరంగమే. ఎన్వికీలో జరిగిన కొన్ని చర్చలు పత్ర్రికలక్కూడా ఎక్కిన సందర్భాలున్నాయి. <ref name="economist">[http://www.economist.com/printedition/displaystory.cfm?story_id=10789354&logout=Y "The battle for Wikipedia's soul"], [[The Economist]], Mar 6th 2008.</ref><ref>Seth Finkelstein,[http://www.guardian.co.uk/technology/2006/sep/28/wikipedia.web20 "I'm on Wikipedia, get me out of here"], [[The Guardian]], September 28 2006. <br />"At Wikipedia, contentious decisions are made by a process of elaborate discussion culminating in administrative fiat. Deletions go through a comment period. The process is not a vote, but the result forms a recommendation to the administrators."</ref> వికీపీడియాలో చేసే ఏ దిద్దుబాటుకైనా ఎలాంటి నాగరిక విధానాలను పాటిస్తారో అలానే ఇక్కడా పాటించండి. * మీతో విభేదించిన వారిపై [[వికీపీడియా:వ్యక్తిగత దాడులు కూడదు|వ్యక్తిగత దాడులు చెయ్యకండి]]; వెటకారంగా మాట్లాడకండి, [[వికీపీడియా:సంయమనంగా ఉండండి|సంయమనం పాటించండి]]. * జీవించి ఉన్న వ్యక్తులపై ఆధారాల్లేని ప్రతికూల వ్యాఖ్యలు చెయ్యకండి. వీటిని ఎవరైనా తొలగించవచ్చు. * తొలగింపు చర్చలు మామూలు వోటింగు పద్ధతి లాగా కనిపించినప్పటికీ, ఇది అలా పనిచెయ్యదు. స్పందన కంటే స్పందనకు మద్దతుగా ఇచ్చిన ఔచిత్యము, రుజువులూ ఎంతో ఎక్కువ విలువ కలిగి ఉంటాయి. అంచేత తొలగింపు చర్చను వోటింగు లాగా పెట్టకూడదు: ** తొలగింపు పేజీకి ట్యాలీ పెట్టెలు చేర్చకండి. ** తొలగింపు పేజీలోని వ్యాఖ్యలను అభిప్రాయాల వారీగా - ఉంచాలి/తొలగించాలి/ఇతరాలు - విడదీయకండి. అలా వర్గీకరిస్తే, చర్చ సాఫీగా జరక్కపోగా, వోట్ల లెక్కకు ప్రాముఖ్యత ఏర్పడుతుంది. ** తొలగింపు చర్చల గురించి వాడుకరులకు సందేశాలు పంపకండి. దాని వలన వాళ్ళు మీ అభిప్రాయానికి మద్దతు ప్రకటించే అవకాశం ఉంది. కానీ వ్యాసం తొలగింపును మీరు ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటే , ఆ వ్యాసానికి తోడ్పడిన వాళ్ళకు మైత్రీపూర్వక సందేశాన్ని పంవచ్చు. * ఒకే రకమైన అనేక వ్యాసాలను ప్రతిపాదించదలచుకుంటే, అన్నిటినీ కలిపి ఒకే ప్రతిపాదన చెయ్యవచ్చు. దీంతో చర్చలో రిపిటీషనుండదు. వాటిపై చర్చించే సమయాన్ని ఆదా చేసుకోవచ్చు కూడా. అయితే, సంబంధం లేని వ్యాసాలను కట్టగట్టరాదు. * చర్చ జరుగుతూండగా వ్యాసాన్ని తరలించకూడగనే నియమమేమీ లేనప్పటికీ, అలా తరలిస్తే అనవసరమైన తికమకకు దారితీస్తుందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. చర్చను అనుసరించడాం కూడా ఇబ్బందవుతుంది. === చర్చలో పాల్గొనడం === ఒక వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా ఉందా లేదా అనే విషయాన్ని హేతుబద్ధంగా చర్చించే స్థలం. భిన్నాభిప్రాయాలుంటాయి. కానీ తర్కబద్ధంగా ఉంటూ, సరైన ఆధారాలతో కూడిన వాదనలకు మిగత వాటికంటే ఎక్కువ విలువ ఉంటుందిక్కడ. వ్యాసం వికీ విధానాలకు అనుకూలమో వ్యతిరేకమో చెప్పకుండా సంబంధం లేని వాదన చెయ్యడం, ఆధారాలు చూపడం వంటివి చేసే వాడుకరులకు నిర్మాణాత్మక చర్చ గురించి, చర్చా విషయం పైననే కేంద్రీకరించిన వాదన గురించీ మరోసారి సూచన లివ్వడం తప్ప మరి చేసేదేమీ లేదు. కానీ, అలాంటి నిరాధారమైన వాదనలు, కంటెంటు మార్గదర్శకాలను పట్టించుకోకపోవడం వంటివి కొనసాగిస్తే, చర్చను అడ్డుకోవడంగా భావించాలి. ఇలా అడ్డుకోవడం కొనసాగిస్తే, ఇంగ్లీషు వికీలో లాగా [[వికీపీడియా:వివాద పరిష్కారం|వివాద పరిష్కార]] విధానం తెలుగు వికీలో లేదు కాబట్టి, అప్పటి వరకూ చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకులు కలుగ జేసుకుని పరిస్థితిని చక్కదిద్దాలి. AfD చర్చల్లో అనుసరించే కొన్ని సంప్రదాయాలు: * సాధారణంగా వాడుకరులు తాము సూచించే చర్యలను '''బొద్దు పాఠ్యంలో''' రాస్తారు. ఉదాహరణకు, "'''ఉంచాలి'''", "'''తొలగించాలి'''", "'''విలీనం చెయ్యాలి'''", "'''దారిమార్పుగా చెయ్యాలి'''", "'''ట్రాన్స్‌క్లూడు చెయ్యాలి'''" -ఇలాగ. ఈ AfD లను లెక్కించే కొన్ని బాట్లు, పరికరాలూ ఇలా బొద్దుగా ఉన్న పాఠ్యాన్నే లెక్కలోకి తీసుకుంటాయి. అంచేత ఈ సంప్రదాయాన్ని కొనసాగించడం చాలా ముఖ్యం. * మీ వ్యాఖ్యలను, అభిప్రాయాలనూ బులెట్ పాయింట్లుగా రాయండి (అంటే, <code>*</code> తో మొదలవ్వాలి). చివర్లో సంతకం చెయ్యండి. వేరే వాడుకరికి సమాధానం ఇస్తూంటే వారి అభిప్రాయం కిందనే తగినన్ని <code>*</code> గుర్తులు పెట్టి మీ సమాధానం రాయండి. * మీరు వ్యాసపు సృష్టికర్తా, మేజరు పాఠ్యాన్ని సమర్పించిన రచయితా, లేక వ్యాసంపై ప్రత్యేకమైన ఆసక్తి కలిగి ఉన్నారా అనే విషయాన్ని రాయండి. * మీ అభిప్రాయం చెప్పేముందు వ్యాసాన్ని ఒకమారు చూడండి. ప్రతిపాఅదకులు ఇచ్చ్చిన సమాచారం మీద్ మాత్రమే ఆధారపడి మీ అభిప్రాయం ఏర్పరచుకోకండి. పరిస్థితిని అర్థం చేసుకునేందుకు వ్యాసపు చరితం కూడా సాయపడవచ్చు. అలాగే ఇంతకు ముందు రాసిన వ్యాఖ్యలు, అభిప్రాయాలను చూడండి. వాటిలో మీకు ఉపయోగపడే సమాచారం ఉండవచ్చు. పాల్గొనేటపుడు, కింది విషయాలను గమనించండి: * చర్చ వోటింగు కాదు; ఏ చర్య తీసుకోవాలో, దాన్ని సమర్ధించే వాదనలతో సహా, చర్చలో ప్రతిపాదించండి. * మీ వాదనలో వ్యాసం వికీ విధానాలను అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయడమే కాదు "'''''ఎలా'''''" అనుసరిస్తుందో/అతిక్రమిస్తుందో రాయండి. * మీ వాదనకు మద్దతుగా బహుళ ఖాతాలను వాడడం నిషిద్ధం. అలాంటి వాడుకరులు శాశ్వత నిషేధానికి గురవుతారు. * తొలగింపును ప్రతిపాదించినవారు మళ్ళీ తమ అభిప్రాయాన్ని రాయనక్కరలేదు. ఎందుకంటే ప్రతిపాదించినప్పుడే "తొలగించాలి" అని వారు తమ అభిప్రాయాన్ని చేప్పేసినట్లే. * పరస్పర వ్యతిరేక అభిప్రాయాలను చెప్పకండి. ఒకవేళ మీ తొలి అభిప్రాయాన్ని మార్చుకుంటే, గతంలో మీరు రాసినదాన్ని కొట్టేసి దాని పక్కనే మళ్ళీ రాయండి. * కొత్త వాడుకరులు, నమోదు కాని వాడుకరుల అభిప్రాయాలను కూడా స్వీకరిస్తారు. కానీ అవి సదాశయంతో లేవని భావిస్తే వాటిని పట్టించుకోకపోవచ్చు. AfD ప్రతిపాదన కంటే ముందే నమోదైన వాడుకరులు ఇచ్చే అభిప్రాయాలకు ఎక్కువ విలువ ఉంటుంది. ప్రతిపాదిన వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యడం, తొలగించడం, దారిమార్పు చెయ్యడం వగైరాల్లో ఉచితమైన దాన్ని చెయ్యడానికి సలహా ఇచ్చేందుకు కొన్ని పద్ధతులున్నాయి. వాటిలో కొన్ని: * తొలగింపును సమర్ధించే వాదన ఇలా ఉంటుంది: తొలగింపు విషయ ప్రాముఖ్యత గురించినదైతే.. సందర్భోచితంగా "నిర్ధారించుకునే సౌకర్యం లేదు", "మౌలిక పరిశోధన", "విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు" వంటి కారణాలను చెప్పవచ్చు. వ్యాసం జీవించి ఉన్న వ్యక్తి గురించి అయితే, విషయ ప్రాముఖ్యత లేదన్న సంగతిని వీలైనంత మృదువుగా చెప్పాలి. * వ్యాసాన్ని ఉంచెయ్యాలని మీరు భావిస్తే, తొలగింపు ప్రతిపాదనకు చూపించిన కారణాలను సరిచేస్తూ, వ్యాసంలో దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి. విశ్వసనీయ మూలాలను వెతికి, మంచి, విశేష వ్యాసాలను ఉదాహరణలుగా చూపి మీ వాదనను చెప్పవచ్చు. మూలాలను చేర్చి వ్యాసాన్ని మెరుగు పరచే ప్రయత్నం చెయ్యవచ్చు. ప్రతిపాదనలో చూపిన కారణాలను సరిచేస్తూ వ్యాసాన్ని మెరుగు పరిస్తే, ప్రతిపాదకులు తమ ప్రతిపాదనను వెనక్కు తీసుకోవాలి. ఆ తరువాత నిర్వాహకులు ప్రతిపాదనను మూసేస్తారు. ప్రతిపదకులు అలా చెయ్యకపోతే, వారి చర్చాపేజీలో ఆ సంగతిని గుర్తు చెయ్యాలి. * వ్యాసాన్ని అయోమయ నివృత్తి పేజీ గానో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు గానో ఉంచాలని భావిస్తే, దాన్నే ప్రతిపాదించండి. అలాంటి సందర్భాల్లో తొలగింపును రికమెండు చెయ్యవద్దు. == వ్యాసాల తొలగింపును ప్రతిపాదించడం == === ప్రతిపాదించే ముందు: గమనింపులు, ప్రత్యామ్నాయాలు=== {{IncGuide}} వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించే ముందు కింది వాటిని అనుసరించండి: ;అ. విధానాలను, మార్గదర్శకాలనూ చదివి అర్థం చేసుకోండి: # [[వికీపీడియా:తొలగింపు విధానం|వికీపీడియా తొలగింపు విధానం]]: ఇది తొలగించేందుకు ఉండాల్సిన కారణాలను, తొలగింపుకు ప్రత్యామ్నాయాలను, తొలగింపు పద్ధతులనూ సూచిస్తుంది. # తొలగింపు చర్చలకు సహకరించే నాలుగు ప్రధాన మార్గదర్శకాలు, విధానాలు: [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారత్వం]], [[వికీపీడియా:మూలాలు|మూలాలు]], [[వికీపీడియా:ఏది వికీపీడియా కాదు|ఏది వికీపీడియా కాదు]] ;ఆ. కిందివాటిని పరిశీలించండి: # వ్యాసం - [[వికీపీడియా:Speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు ప్రతిపాదన|తొలగింపు ప్రతిపాదన]], [[వికీపీడియా:సత్వర స్థాపన|సత్వర స్థాపన]] అంశాల పరిధిలోకి రాదని నిర్ధారించుకోండి. # నిర్ధారకత్వం, విషయ ప్రాముఖ్యత వంటి సందేహాలుంటే, సరైన మూలాల కోసం శోధించండి. ("ఈ" చూడండి.) # వ్యాస చరితాన్ని చూడండి. గతంలో దుశ్చర్యలు, తప్పులతడక భాష వాడకం వంటివి జరిగాయేమో గమనించండి. # వ్యాసపు చర్చాపేజీ చూడండి. ఇప్పుడు మీరు లేవనెత్తుతున్న అభ్యంతరాలను ఈసరికే లేవనెత్తి ఉన్నారేమో చూడండి. # ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు లింకును నొక్కి, ఈ వ్యాసాన్ని వికీపీడియాలో ఎలా ఉదహరిస్తున్నారో గమనించండి. # భాషాంతర లింకులను పరిశీలించండి. ఇతర భాషల్లో మరింత మెరుగైన వ్యాసాలున్నాయేమో గమనించండి. ;ఇ. వ్యాసాన్ని తొలగించకుండా మెరుగుపరచే మార్గముందేమో పరిశిలించండి # మామూలు సవరింపుల ద్వారా వ్యాసంలోని దోషాలను సవరించగలిగితే, దాన్ని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించరాదు. # వ్యాసాన్ని ఈమధ్యే సృష్టించి ఉంటే, దాన్ని అభివృద్ధి చేసేందుకుగాను ఆయా రచయితలకు తగినంత సమయమివ్వండి. # వ్యాసంపై మీకున్న అభ్యంతరాలను దాని చర్చాపేజీలోను, ప్రధాన రచయితల వద్దా, సంబంధిత వికీప్రాజెక్టులోను లేవనెత్తండి. వ్యాసంలో మీ సందేహాలను సూచించే ట్యాగును పెట్టండి. తద్వారా, ఆయా రచయితలు తగు దిద్దుబాటు చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. # వ్యాస విషయానికి అంత ప్రాముఖ్యత లేదనుకుంటే, సంబంధిత వ్యాసంలో దీన్ని విలీనం చెయ్యడమో, వేరే వ్యాసానికి దారిమార్పు చెయ్యడమో చెయ్యండి. మరీ ముఖ్యంగా, వ్యాసపు పేరు కోసం ఎక్కువగా అన్వేషిస్తారని అనిపించినపుడు. ;ఈ. నోటబిలిటీయే ప్రధాన సమస్య అయితే, మరిన్ని మూలాల కోసం వెతకండి: # కనీసం గూగుల్లోను, గూగుల్ బుక్స్‌లోనూ వెతకండి. గూగుల్ న్యూస్, గూగుల్ స్కాలర్‌ లలోనూ వెతకొచ్చు. # ఎక్కడా మూలాలు దొరక్కపోతే, ప్రతిపాదనకు ముందు తీసుకోవాల్సిన కనీసపు చర్యలు తీసుకున్నట్లే. అయితే, ఈ అన్వేషణలో మూలాలు దొరికినంత మాత్రాన ఆ వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చెయ్యకూడదని అర్థం కాదు. ఆయా మూలాలు సరిపోవనిపిస్తే, లేదా ఆ మూలాలు వ్యాసవిషయాన్ని లీలామాత్రంగా మాత్రమే స్పృశిస్తున్నాయనిపిస్తే, వ్యాసపు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసెయ్యవచ్చు. # సరిపడినన్ని మూలాలున్నాయని మీకు అనిపిస్తే, సదరు మూలాలు ప్రస్తుతం వ్యాసంలో లేవన్న ఉద్దేశంతో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం సబబు కాదు. దాని బదులు మీరే ఆయా మూలాలను వ్యాసంలో తగిన చోట్ల చేర్చవచ్చు. కనీసం మూలాలు కావాలన్న మూసనైనా ఉంచండి. === ఒక్క పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం ఎలా === {{Afd footer}} === ఒకటి కంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను తొలగింపుకు ప్రతిపాదించడం === కొన్నిసార్లు ఒకద నికొకటి సంబంధమున్న అనేక వ్యాసాలుండవచ్చు. ఈ వ్యాసాలన్నిటినీ తొలగించాలని మీకు అనిపించవచ్చు. అలాంటివాటన్నిటినీ తొలగింపు కోసం మూకుమ్మడిగా ప్రతిపాదించవచ్చు. అయితే, ముందు ఒకదాన్ని ప్రతిపాదించి, చర్చా ధోరణిని, ఫలితాన్నీ బట్టి మిగతా వాటిని గుంపుగా ప్రతిపాదించవచ్చు. గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించదగ్గ వ్యాసలకు ఉదాహరణలు: * ఓకే రకమైన పాఠ్యముండి, కొద్ది తేడాలతో శిర్షికలు కలిగిన వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన మస్కా (hoax) వ్యాసాలు * ఒకే రచయిత రాసిన స్పాము వ్యాసాలు * ఒకే రకమైన ఉత్పత్తులపై రాసిన వ్యాసాల శ్రేణి గుర్తుంచుకోండి.. #'''మీకు కచ్చితంగా తెలియకపోతే, గంపగుత్తగా ప్రతిపాదించకండి.''' # వ్యాసాలన్నీ ప్రతిపాదన సమయంలోనే గుది గుచ్చాలి. చరచ మొదలయ్యాక చేర్చకండి. '''వ్యాసాలను తొలగింపు కోసం గుదిగుచ్చడం ఎలా:''' {| style="width:100%;" cellspacing="0" cellpadding="4" |- | style="background:#ff9;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''I.<br>II.<br>III.'''</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">మొదటి వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; పైన చూపిన I నుండి III అంచెలను అనుసరించండి. |- | style="background:#fc0;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''IV'''.</span> | style="background:#f6f6f6;"|<div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">అదనపు వ్యాసాలను ప్రతిపాదించండి.</div> &nbsp; ఆ వ్యాసాలన్నింటిలోనూ పైన, కింది మూసను చేర్చండి: {{clearleft}} : '''<nowiki>{{subst:afd1</nowiki>|''NominationName''<nowiki>}}</nowiki>''' ''NominationName'' స్థానంలో తొలగించాల్సిన మొట్టమొదటి పేజీ పేరును ఉంచండి - ప్రస్తుత పేజీ పేరును ''కాదు''. అంటే, ప్రతిపాదించిన మొదటి వ్యాసం [[User:Ashibaka/example|ఏదో ఒక వ్యాసం]] అయితే, ''PageName'' స్థానంలో ''ఏదో ఒక వ్యాసం'' ఉంచండి. ఇదివరకటి లాగానే దిద్దుబాటు సారాంశంలో "AfD: తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను" అని రాయండి. దిద్దుబాటును చిన్న మార్పుగా గుర్తించవద్దు. పేజీని భద్రపరచండి. ఇదే పద్ధతిని మిగతా అన్ని వ్యాసాలకూ పాటించండి. (If the article has been nominated before, use <nowiki>{{subst:afdx}}</nowiki> instead of <nowiki>{{subst:afd1}}</nowiki>, and replace "''NominationName''" with the name of the page '''plus''' a note like ''"(second nomination)"'' for a second nomination, etc. See [[Template talk:Afdx]] for details.) |- | style="background:orange;"| <span style="font-family:verdana,arial;">'''V'''.</span> || <div style="font-size:100%; width:12em; max-width:30%; float:left; margin:2px 0; border:1px solid #fc0; padding:.1em; text-align:center; background:#ff9;">Add the additional articles to the nomination.</div> &nbsp; మొదటి వ్యాసపు తొలగింపు చర్చ పేజీ, <br /> &nbsp; <tt>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''PageName''</tt> కి వెళ్ళి, అక్కడ <br /> &nbsp; మీ ఒరిజినల్ ప్రతిపాదన కింద మిగతా పేజీలను చేర్చండి, ఇలా: <blockquote><tt><nowiki>నేను కింది పేజీలను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. కారణం: [ఇక్కడ కారణం రాయండి]:</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 1}}</nowiki></tt><br /> <tt><nowiki>:{{la|సంబంధిత వ్యాసం 2}}</nowiki></tt></blockquote> దిద్దుబాటు సారాంశంలో, తొలగింపు కోసం వ్యాసాలను గుత్తగా చేరుస్తున్నారని రాయండి. |} === AFD ని సృష్టించడం ===<!--not really sure where this goes; poorly explained how it fits with elaborate instructions above--> నమోదైన వాడుకరులు ఈ మూసను వాడి వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించవచ్చు: <inputbox> type=create preload=Template:Afd2 starter default=వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/<ARTICLENAME> buttonlabel=ఈ వ్యాసపు తొలగింపును ప్రతిపాదించు bgcolor=#eeeeff width=60 </inputbox> ఈ రకంగా చేస్తే, మీ ప్రతిపాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/{{CURRENTYEAR}} {{#time:F j}}|AFD లాఅగ్ పేజీలో]] చేర్చాల్సి ఉంటుంది. [[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] ను వాడి కూడా ఈ పని చెయ్యవచ్చు. [[Special:నా అభిరుచులు|మీ అభిరుచులు పేజీలో]] ట్వింకిల్‌ను చేతనం చేసుకోవచ్చు. అక్కడ "[[వికీపీడియా:Gadgets|ఉపకరణాలు]]" ట్యాబును నొక్కి, ట్వింకిల్ చెక్‌మార్కును సెలెక్టు చేసి భద్రపరచండి. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:Twinkle/doc]] చూడండి. === ప్రతిపాదించాక: సంబంధమున్న ప్రాజెక్టులకు, వాడుకరులకూ తెలపండి=== AfD లో చర్చ కొరకు ప్రతిపాదిస్తే సరిపోతుంది. అయితే ప్రతిపాదకులు వ్యాసంతో సంబంధమున్న వారికి తెలియజేయాలనుకోవచ్చు. కాన్వాసింగు లాంటివి చెయ్యకుండా తెలియజేయవచ్చు. వికీపీడియాలో పెద్దగా అనుభవం లేని వాఅడుకరులను కూడా చర్చలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహించేందుకు గాను, మీ సందేశాల్లో పొడిఅక్షరాలు (ఎబ్రీవియేషన్లు) వాడకండి. సంబంధిత విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు లింకులివ్వండి. AfD చర్చాపేజీకి కూడా లింకివ్వండి. ఏదైనా వ్యాసాన్ని సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించదలచుకుంటే అందుకు తగ్గ [[వికీపీడియా:Criteria for speedy deletion|కారణాలను]] ఇవ్వండి. పేజీ శీర్షికను చూడగానే తెలిసిపోతోంటే తప్ప, ఆ వ్యాసం దేని గురించో కూడా రాయండి. ;Deletion sorting Once listed, deletion discussions can, optionally, also be transcluded into an appropriate [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting|deletion sorting]] category, such as the ones for [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Actors and actresses|actors]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Music|music]], [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Academics and educators|academics]], or for specific countries. Since many people watch deletion sorting pages for subject areas that particularly interest them, including your recent AfD listing on one of these pages helps attract people familiar with a particular topic area. Please see the [[వికీపీడియా:WikiProject Deletion sorting/Compact|the complete list of categories]]. {{anchor|wikiProjects}} ;Notifying related WikiProjects <!-- OLD TEXT (please restore when ArticleAlertbot is resurrected) [[:వర్గం:ArticleAlertbot subscriptions|Many projects]] have subscribed to [[WP:Article alerts|Wikipedia's article alerts service]], a fully automated program that keeps track of AfD discussions for subscribed projects. Projects that have not subscribed may welcome a brief, neutral note on their project's talk page about the AfD. --> [[WP:WikiProject|WikiProjects]] are groups of editors that are interested in a particular subject or type of editing. If the article is within the scope of one or more WikiProjects, they may welcome a brief, neutral note on their project's talk page(s) about the AfD. {{anchor|substantial}} ;Notifying substantial contributors to the article While not required, it is generally considered courteous to notify the [[వికీపీడియా:Assume good faith|good-faith]] creator and any main contributors of the articles that you are nominating for deletion. One should not notify [[వికీపీడియా:Bot policy|bot accounts]], people who have made only insignificant 'minor' edits, or people who have never edited the article. To find the main contributors, look in the [[Help:Page history|page history]] or [[Help:Talk page|talk page]] of the article and/or use [[tools:~daniel/WikiSense/Contributors.php|Duesentrieb's ActiveUsers tool]] or [http://vs.aka-online.de/wppagehiststat/ Wikipedia Page History Statistics]. Use {{tlsx|AfD-notice|''article name''|''AfD discussion title''}}. At this point, you've done all you need to do as nominator. Sometime after seven days has passed, someone will either close the discussion or, where needed, "[[WP:RELIST|relist]]" it for another seven days of discussion. (The "someone" ''must not'' be you the nominator, but if you want to see how it's done see the next section.) ===ప్రతిపాదనను వెనక్కితీసుకోవడం=== ప్రతిపాదన విషయంలో మీరు మనసు మార్చుకుంటే దాన్ని వెనక్కు తీసుకోవచ్చు. దీనికి కారణం, చర్చలో కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి రావడం గావచ్చు, మరే కారణం చేతనైనా మీ ప్రతిపాదన పొరపాటని మీకే అనిపించి ఉండవచ్చు. వెనకి తీసుకోవడం వలన ఇతర వాడుకరుల సమయం ఆదా అవుతుంది. వెనక్కి తీసుకునేందుకు చర్చకు పైభాగాన ఉన్న ప్రతిపాదన స్టేట్‌మెంటుకు కింద, "'''ప్రతిపాదకులు వెనక్కి తీసుకున్నారు'''" అనే నోటీసు పెట్టండి. కొద్దిగా వివరణ ఇచ్చి, సంతకం చెయ్యండి. తొలగింపును వేరెవరూ సమర్ధించి ఉండకపోతే, మీరే చరచ్ను ముగించవచ్చు. వేరేవరైనా సమర్ధించి ఉంటే, మరెవరినైనా చరచను ముగించమని మీరు కోరవచ్చు. == తొలగింపు చర్చను ముగించడం ఎలా == {{See also|వికీపీడియా:చర్చలను ముగించడం}} * సాధారణంగా తొలగింపు చర్చ వారం పాటు జరగాలి. * నిర్ణయం వోట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉండదు. తార్కికమైన, సరైన కారణాలతో కూడుకున్న, విధానాలపై ఆధారపడిన వాదనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. * చర్చలో పాల్గొనని నిర్వాహకుడు చర్చపై '''ఉంచాలా ''', '''తొలగించాలా ''', '''విలీనం చెయ్యాలా ''', '''దారిమార్పు చెయ్యాలా ''', '''ట్రాన్స్‌వికీ చెయ్యాలా ''' అనే నిర్ణయం తీసుకుంటారు. * సముదాయంలో మంచి పేరు ఉన్న వికీపీడియను, నిర్వాహకుడు కాకపోయినా, చర్చలో పాల్గొనకపోతే, నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. * చర్చలో పాల్గొన్న వారంతా ఉంచాలనే అభిప్రాయాన్ని ప్రకటించినపుడు, తొలగింపును ప్రతిపాదించిన వ్యక్తి, మధ్యలోనే దాన్ని ఉపసంహరించుకోవచ్చు, వ్యాసాన్ని ఉంచాలనే నిర్ణయం తీసుకుని. అలా చెయ్యడం చర్చను దారిమళ్ళించి, అర్ధంతరంగా ముగించినట్లు కాదు. * చర్చ ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి రాలేకపోతే '''ఒక అభిప్రాయానికి రాలేదు''' అని ప్రకటించి, వ్యాసాన్ని యథాస్థితిలో ఉంచెయ్యవచ్చు. లేదా వ్యాసాన్ని తిరిగి చరచ్కు పెట్టవచ్చు. * కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో - త్వరితంగా ఉంచెయ్యడం, త్వరితంగా తొలగించడం, నిర్ణయం ఎలా ఉండబోతోందో సందేహాతీతంగా, విస్పష్టంగా ముందే తెలిసిపోయినప్పుడు - చర్చను గడువుకు ముందే ముగించవచ్చు. * నిర్ణయంపై అభిప్రాయాలను నిర్ణయం ప్రకటించిన వాడుకరి చర్చ పేజీలో ముందు వెల్లడించాలి. అక్కడ సరైన సమాధానం దొరక్కపోతే [[వికీపీడియా:తొలగింపు సమీక్ష]] వద్ద అప్పీలు చెయ్యవచ్చు. == నిర్ణయాన్ని అమలు చేసే పద్ధతి == తొలగింపు చర్చ, చర్చాపేజీలో సరిపడినన్ని రోజులు ఉన్న తరువాత చర్చను ముగించేటపుడు పాటించవలసిన పద్ధతి ఇది: # చర్చను పరిశీలించి, ముగింపు పలికేందుకు చాలా సమయం పట్టేట్టైతే, ముందు ఉపపేజీలో పైన {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను పెట్టండి. దీనివలన మీరు ముగింపు చేస్తూ ఉండగా మరొకరు దిదుబాటు చేసి దిద్దుబాటు ఘర్షణ తలెత్తకుండా ఉంటుంది. # చర్చపై ఆధారపడి, [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|మార్గదర్శకాలు]] వాడి వ్యాసాన్ని ఉంచాలో తొలగించాలో, సంబంధిత చర్చ, ఉప పేజీలను తొలగించాలో లేదో నిర్ణయించండి. # {{tl|ముగిస్తున్నాం}} మూసను చేర్చి ఉంటే దాన్ని తీసెయ్యండి. # చర్చా ఉపపేజీలో పైన అడుగున కింది పాఠ్యాన్ని చేర్చండి. (ఈ రెండూ కలిసి చర్చ ముగిసినట్టు సూచిస్తూ, దాని చుట్టూ ఒక ఒక మసక పెట్టెను సృష్టిస్తాయి. (కింది [[#ఉదాహరణ|ఉదాహరణ చూడండి]].) శీర్షం మూస, ముగింపు ఫలితం పై విభాగపు శీర్షానికి ''పైకి'' చేరతాయి, దాని కిందకు కాదు. #* పైన: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలపైన}}</nowiki>''' <nowiki>'''ఫలితం'''</nowiki>. <tt><nowiki>~~~~</nowiki></tt> #* అడుగున: #*:'''<nowiki>{{subst:వ్యాతొలకింద}}</nowiki>''' # నిర్ణయం తొలగించడమే అయితే, వ్యాసాన్ని తొలగించండి. (ఇది ఆటోమాటిగ్గా తొలగింపు లాగ్ లో నమోదవుతుంది.) "తొలగింపుకు కారణం" పెట్టెలో చర్చకు లింకు ఇవ్వడం మరువకండి. (అంటే '''<nowiki>[[</nowiki>వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/''వ్యాసం''<nowiki>]]</nowiki>''' అని రాయాలి). సముచితమైతే వ్యాసపు చర్చాపేజీని, సంబంధిత ఉపపేజీలను కూడా తొలగించండి. "ఇక్కడికి లింకున్న పేజీలు" లింకును నొక్కి [[వికీపీడియా:దారిమార్పు|దారి మార్పులు]] ఏమైనా ఉంటే తొలగించండి. ఆ శీర్షికతో ''వ్యాసమనేది ఉండకూడని'' పక్షంలో, దానికున్న అన్ని లింకులను తీసెయ్యండి. అయితే, వ్యాసానికి దాని తొలగింపు ప్రతిపాదనకు ఉన్న లింకును మాత్రం తీసెయ్యరాదు. # నిర్ణయం '''ఉంచెయ్యడం'' అయితే, (విస్తృత ఏకాభిప్రాయం లేదు, దారిమార్పు, విలీనం వంటివైనా సరే), వ్యాసంలోని తొలగింపు మూసను తీసేసి, వ్యాసపు చర్చాపేజీలో తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీకి లింకును పెట్టండి. #* పేజీ దారిమార్పుగా మారితే, మెలికెల దారి మార్పులు లేకుండా చూడండి. #* చర్చ విస్తృత ఏకాభిప్రాయానికి రాకపోతే, మామూలుగానైతే వ్యాసాన్ని ఉంచాలి. భవిష్యత్తులో అయోమయం లేకుండా ఉండేందుకుగాను, నిర్ణయంతోపాటు ఈ విషయాన్ని సూచించాలి. # ఆ తరువాత, తొలగింపు చర్చ ఉపపేజీని ఈ పేజీలో పైనున్న [[#తాజా చేర్పులు|తాజా చేర్పులు]] అనే విభాగం నుండి తీసేసి, [[#పాత చర్చలు|పాత చర్చలు]] విభాగంలో చూపించిన "ప్రస్తుత పాత చర్చల పేజీ" లోకి చేర్చండి. ===ఉదాహరణ=== చర్చను ముగించాక, పేజీ ఇలా కనబడుతుంది: {{వ్యాతొలపైన}} '''ఫలితం'''. ''వాడుకరి సంతకం'' ====[[పేజీపేరు]]==== ''చర్చ తీగ''<br> {{వ్యాతొలకింద}} == ఇవి కూడా చూడండి== * [[:వర్గం:Proposed deletion]] (''Note that this is under the separate Wikipedia process [[వికీపీడియా:Proposed deletion]] rather than Articles for Deletion.'') * [[:వర్గం:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు మూసలు]] * An editor can use {{tl|Db-u1}} to make a [[వికీపీడియా:Criteria_for_speedy_deletion#U1|user request]] for starting the process of deleting certain pages from their [[వికీపీడియా:User_pages|userspace]]. *[[User:Snotbot/Current AfD's|Sortable table of open AfDs]] == మూలాలు== {{reflist|2}} ''{{purge|Purge server cache for today's AFD page|page={{FULLPAGENAME}}/Log/{{CURRENTYEAR}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}}}'' {| style="margin:auto; margin:0 auto;" class="toccolours" |- | style="text-align:center;"| '''మరికొన్ని:''' | style="text-align:center;"| {{nowrap|[[వికీపీడియా:Undeletion policy|Undeletion policy]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు|నిర్వాహకులకు తొలగింపు మార్గదర్శకాలు]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతి]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Alternative outlets|Alternative outlets]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Common outcomes|Common outcomes of AfD]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Archived delete debates|Archived delete debates]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Policy consensus|Policy consensus discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Arguments to avoid in deletion discussions|Arguments to avoid in deletion discussions]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Deletion review|Deletion review]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Non-admin closure|Non-admin closure]] }}<br /> {{nowrap|[[వికీపీడియా:Proposed mergers|Proposed mergers]] {{!}}}} {{nowrap|[[వికీపీడియా:Articles for merging|Articles for merging]]}}, a failed proposal |} [[వర్గం:Non-talk pages with subpages that are automatically signed]] [[వర్గం:వికీపీడియా తొలగింపు| తొలగింపుకై వ్యాసాలు]] b3eloac9zizj04njtpk3mafrxblmx7s 0 74501 4991457 4095178 2026-10-29T19:58:49Z Rotondus 98514 /* మూలాలు */ వర్గం 4991457 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | image = The four sons of Dasaratha circumbulate the altar during their marriage rites.jpg | alt = ఊర్మిళ | caption = దశరధుని నలుగురు కుమారులు (వివాహం తరువాత) | spouse = [[లక్ష్మణుడు]] | children = అంగద, చంద్రకేతు<ref>{{Cite web |url=https://varma-ramayanam.blogspot.com/2019/05/spotlights-on-ramayanam-2sri-swami.html?m=1 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612114148/https://varma-ramayanam.blogspot.com/2019/05/spotlights-on-ramayanam-2sri-swami.html?m=1 |archive-date=2020-06-12 |url-status=dead }}</ref> | father = [[జనకుడు]] | mother = సునైన | siblings = [[సీత]] (అక్క)<br/>మాందవి, సుతకీర్తి (బంధువులు) }} '''ఊర్మిళ''' [[రామాయణం]]లో [[జనకుడు|జనక మహారాజు]] కూతురు, [[లక్ష్మణుడు|లక్ష్మణుని]] భార్య. వీరికి అంగద, చంద్రకేతు అని ఇద్దరు కుమారులు. == వివాహం == [[సీత]]ను [[శ్రీరాముడు|రాముడి]]కిచ్చి పెళ్ళి చేసినప్పుడు సీత చెల్లెలయిన ఊర్మిళను లక్ష్మణుడికిచ్చి [[పెళ్ళి]] చేశారని [[వాల్మీకి]] రామాయణంలో ఉంది. [[శ్రీరాముడు]], సీతలతో లక్ష్మణుడు అరణ్యవాసం వెళ్తున్నప్పుడు అతనితోపాటు ఊర్మిల కూడా అడవికి వెళ్ళడానికి సిద్ధంకాగా, తన వృద్ధాప్య తల్లిదండ్రులను చూసుకోవటానికి [[అయోధ్య]]లోనే ఉండమని లక్ష్మణుడు కోరాడు. == నిద్ర == భర్త అరణ్య వాసానికి బయలుదేరడంతో భర్త అభిమతాన్ని, అంతరంగాన్ని గుర్తించిన ఊర్మిళ అయోధ్యలోనే ఉండిపోయింది. రాత్రివేళలో అడవిలో సీతారాములకు రక్షణగా ఉన్న లక్ష్మణుడికి నిద్ర వస్తుండడంతో 'తన కర్తవ్యానికి ఆటంకం కలిగించొద్దని, అన్నావదినల సేవకోసం వచ్చిన తనను ఈ పద్నాలుగేళ్లు విడిచిపెట్టమని' నిద్ర దేవతని వేడుకుంటాడు. నిద్ర దేవత అంగీకరించి 'నిద్ర ప్రకృతి ధర్మమని, తన నిద్రను ఎవరికైనా పంచాలని' కోరడంతో 'తన పద్నాలుగేళ్ళ నిద్రను తన భార్య ఊర్మిళకు ప్రసాదించి, ఆమెకు తన అభిప్రాయం తెలియజేస్తే తప్పక అంగీకరిస్తుందని' లక్ష్మణుడు చెప్తాడు. భర్త కోరిక ప్రకారం ఊర్మిళాదేవి సంతోషంగా నిద్రను పంచుకుంటుంది. అలా నిద్రను ఊర్మిళ స్వీకరించడంతో లక్ష్మణుడికి మేఘనాథుని సంహరించే అవకాశం దక్కింది.<ref name="లక్ష్మణుడు పద్నాలుగేళ్లు నిద్రలేకుండా....">{{cite web |last1=సమయం తెలుగు |first1=తెలుగు |title=లక్ష్మణుడు పద్నాలుగేళ్లు నిద్రలేకుండా.... |url=https://telugu.samayam.com/religion/hinduism/ramas-brother-lakshamana-not-sleep-for-14-years/articleshow/58561261.cms |website=www.samayamtelugu.com |accessdate=26 June 2020 |date=7 May 2017}}</ref> ఈ పద్నాలుగేళ్ళ నిద్ర ఊర్మిళాదేవి నిద్ర అంటారు.<ref>{{cite web | url=http://www.newindianexpress.com/education/student/Urmila-The-Sleeping-Princess/2014/03/28/article2134735.ece | title=Urmila, The Sleeping Princess | work=Indian Express | date=28 March 2014 | accessdate=26 June 2020 | author=Reeja Radhakrishnan | place=Chennai | archive-date=25 జూన్ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160625064009/http://www.newindianexpress.com/education/student/Urmila-The-Sleeping-Princess/2014/03/28/article2134735.ece | url-status=dead }}</ref> == పాత్ర చిత్రణ == ఊర్మిళ గురించిన ప్రస్తావన [[వాల్మీకి]] రామాయణంలో ఒక్కచోట మాత్రమే కనిపిస్తుంది. ఊర్మిళ పాత్రకు [[ఆదికవి]] వాల్మీకి సముచితమైన స్థానాన్ని ఇవ్వకుండా ఉపేక్షించినాడని పలువురు విమర్శకుల అభిప్రాయము. అయితే రామాయణాన్ని అనువదించిన ఇతర [[కవులు]] ఊర్మిళ త్యాగమయ జీవితాన్ని అత్యంత సహజసుందరంగా చిత్రించారు. == దేవాలయం == [[రాజస్థాన్‌]]లోని భరత్‌పూర్ జిల్లాలో లక్ష్మణుడు, ఉర్మిళ ఆలయం ఉంది. సా.శ. 1870లో అప్పటి భరత్‌పూర్‌ పాలకుడు బల్వంత్ సింగ్ ఈ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు. దీనిని భరత్‌పూర్ రాష్ట్ర రాజ కుటుంబం రాజ ఆలయంగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web | url=http://devasthan.rajasthan.gov.in/images/Bharatpur/laxmanji.htm | title=Temple Profile: Mandir Shri Laxman Ji | work=Government of Rajasthan | accessdate=26 June 2020}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{రామాయణం}} [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] [[వర్గం:రామాయణంలోని పాత్రలు]] gkszun6h8njqtpj3g88pvqgg3ybxs4d 0 74628 4991439 4918972 2026-10-29T18:00:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991439 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = రిపబ్లిక్ ఆఫ్ మారిషెస్<br />''République de Maurice'' |common_name = మారిషెస్ |image_flag = Flag of Mauritius.svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Mauritius.svg |image_map = LocationMauritius.png |national_motto = ''"Stella Clavisque Maris Indici"''{{spaces|2}}<small>([[Latin]])<br />"Star and Key of the Indian Ocean"</small> |national_anthem = [[File:Motherland_(instrumental).ogg |మారిషస్ జాతీయగీతం]] |official_languages = [[ఆంగ్లం]]¹ [[తెలుగు]] |regional_languages = [[:en:Mauritian Creole]], [[భోజ్‌పురి]], [[:en:French Language|French]], [[:en:Chinese language|Chinese]] |demonym = Mauritian |capital = [[పోర్ట్ లూయిస్]] |latd=2 {| class="wikitable" |} 0 |latm=10 |latNS=S |longd=47 |longm=31 |longEW=E |largest_city = capital |government_type = [[పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్]] |leader_title1 = [[:en:List of Presidents of Mauritius|అధ్యక్షుడు]] |leader_name1 = [[అనిరుధ్ జగన్నాథ్]] |leader_title2 = [[:en:List of Prime Ministers of Mauritius|ప్రధానమంత్రి]] |leader_name2 = [[:en:Navinchandra Ramgoolam|నవీన్ చంద్ర రామ్‌గులామ్]] |sovereignty_type = [[:en:Independence|స్వాతంత్ర్యము]] |sovereignty_note = ఆంగ్లేయుల నుండి |established_event1 = Date |established_date1 = [[మార్చి 12]] [[1968]] |established_event2 = గణతంత్రం |established_date2 = [[మార్చి 12]] [[1992]] |area_rank = 179th |area_magnitude = 1 E9 |area_km2 = 2,040 |area_sq_mi = 787 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.05 |population_estimate = 1,256,739² |population_estimate_rank = 153rd |population_estimate_year = 2006 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 616 |population_density_sq_mi = 1,564 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 17th |GDP_PPP = $16.0 billion <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = 119th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $13,703 |GDP_PPP_per_capita_rank = 51st |HDI = {{increase}} 0.804 |HDI_rank = 65th |HDI_year = 2004 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[:en:Mauritian rupee]] |currency_code = MUR |country_code = |time_zone = [[:en:Mauritius Time|MUT]] |utc_offset = +4 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +4 |cctld = [[.mu]] |calling_code = 230 |footnote1 = <ref>{{cite web|url= http://www.gov.mu/portal/site/abtmtius/menuitem.42f3149f267522984d57241079b521ca/|title= Republic of Mauritius, Government Portal (Mauritius)|website= |access-date= 2008-03-12|archive-url= https://web.archive.org/web/20120111170725/http://www.gov.mu/portal/site/abtmtius/menuitem.42f3149f267522984d57241079b521ca|archive-date= 2012-01-11|url-status= dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.gov.mu/portal/site/AssemblySite/menuitem.ee3d58b2c32c60451251701065c521ca/ |title=The Constitution<!-- Bot generated title --> |website= |access-date=2008-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226194556/http://www.gov.mu/portal/site/AssemblySite/menuitem.ee3d58b2c32c60451251701065c521ca/ |archive-date=2011-02-26 |url-status=dead }}</ref> |footnote2 = The population estimate is for the whole republic. For the island of Mauritius '''only''', as at 31 December 2006, it is 1,219,220<ref>{{cite web |url=http://www.gov.mu/portal/goc/cso/ei617/toc.htm |title=Population and Vital Statistics, Republic of Mauritius, Year 2006 - Highlights |publisher=Central Statistics Office (Mauritius) |access-date=2007-03-18 |date=March 2007 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326081627/http://www.gov.mu/portal/goc/cso/ei617/toc.htm |archive-date=2007-03-26 |url-status=dead }}</ref> |}} '''మారిషెస్''' అధికారిక నామం '''రిపబ్లిక్ ఆఫ్ మారిషెస్''', (République de Maurice), ఇది ఒక ద్వీప దేశం. [[ఆఫ్రికా]] ఖండతీర ఆగ్నేయ తీరప్రాంతంలో 2000 కీ.మీ దూరంలో హిందూ మహాసముద్రంలో ఉంది. నైఋతిదిశన, [[మడగాస్కర్]]కు పశ్చిమాన 870 కి.మీ. మారిషస్‌కు తూర్పున 560 కి.మీ దూరాన రోడ్రిగ్యూసు, అగలెగా, సెయింటు బ్రాండను ద్వీపాలు కూడా మారిషస్‌లో భాగంగా ఉన్నాయి. ఫ్రెంచి ఓవర్సీసు రీయునియనులో మాస్కరెనె ద్వీపాలతో మారిషస్‌, బ్రాండను భాగంగా ఉన్నాయి. మారిషస్ వైశాల్యం 2,040 చ.కి.మీ. రాజధాని నగరం పోర్టు లూయిస్‌కు దేశంలో అతిపెద్ద నగరంగా కూడా ప్రత్యేకత ఉంది. ప్రారంభంలో డచ్చి కాలనీ (1630-1710) తరువాత ఫ్రెంచి కాలనీ (1715-1810)గా ఉండి తరువాత బ్రిటిషు కాలనీగా మారి 1968 వరకు బ్రిటిషు ఆధీనంలో ఉండి తరువాత స్వతంత్రం పొందింది. " బ్రిటిషు క్రౌను కాలనీ ఆఫ్ మొరీషియసులో ఒకప్పుడు మారిషస్‌, రోడ్రిగ్యూసు, అగలెగా, సెయింటు బ్రాండను, చాగోసు ఆర్చిపిలాగో, సేచెల్లిసు భాగంగా ఉన్నాయి. 1903 లో సైచెల్లిసును ప్రయేక కాలనీగా రూపొందించిన తరువాత మారిషస్ క్రమంగా అభివృద్ధి చెందడం మొదలైంది. 1965 లో చాగో ద్వీపసమూహం మారిషస్ నుండి తొలగించబడింది. చాగోసు ద్వీపసమూహం మీద సార్వభౌమాధికారం విషయంలో మారిషస్‌, యునైటెడు కిండం మద్య విబేధాలు తలెత్తాయి. 1965 లో మారిషస్ స్వతంత్రానికి 3 సంవత్సరాల ముందు యు.కె. చాగో ద్వీపసమూహాన్ని మారిషస్ నుండి తొలగించింది. యు.కె. క్రమంగా ద్వీపసమూహంలోని స్థానిక ప్రజలను తొలగించి ద్వీపసమూహం లోని అతిపెద్ద ద్వీపం డియాగో గార్షియాను యునైటెడు స్టేట్సుకు లీజుకు ఇచ్చింది. సముద్రతీర పర్యాటకులకు, మాధ్యమం, మునుపటి నివాసులకు చాగో ద్వీపసమూహంలో ప్రవేశించడం నిషేధించబడింది. మారిషస్ ఫ్రెంచి నుండి ట్రొమెలిన్ ద్వీపం మీద సార్వభౌమాధికారాన్ని పొందింది. మారిషస్ ప్రజలలో బహుళ సప్రదాయాలు, బహుళ మతాలు, బహుళ సంస్కృతులు, బహుళ భాషలకు చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు. ద్వీపదేశప్రభుత్వం " వెస్టు మినిస్టరు పార్లమెంటరీ సిస్టం " విధానంలో రూపొందించబడింది. మారిషస్ ప్రజాపాలన, ఆర్ధికం, రాజకీయ స్వాతంత్రాలు అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్నట్లు వర్గీకరించబడింది. ఆఫ్రికాదేశాల మానవాభివృద్ధి జాబితాలో మారిషస్ ద్వితీయస్థానంలో ఉంది. మాస్కరెనె ద్వీపాలతో మారిషస్ జంతుజాలం, వృక్షజాలం (అనేక అంతరించి పోతున్న జాతులతో) ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందుతూ ఉంది.హిందూయిజం అతిపెద్ద మతంగా ఉన్న ఏకైక ఆఫ్రికాదేశంగా మారిషస్‌కు ప్రత్యేకత ఉంది. ప్రభుత్వం ఆంగ్లభాషను ప్రధానభాషగా ఉపయోగిస్తుంది. ==తెలుగు వారు== ప్రైవేటు వ్యవసాయదారుల క్రింద కూలీలుగా పనిచేయటానికి 1835 లో కిష్టమ్, వెంకటపతి, అప్పయ్య అనే ముగ్గురు తెలుగు వారు కాందిశీకులుగా తొలిసారిగా మారిషస్‌లో అడుగుపెట్టారు.ఆ మరుసటి సంవత్సరం గౌంజన్ అనే ఓడలో దాదాపు 30 మంది తెలుగువారు ఆ ద్వీపంలో కాలుపెట్టారు. కాకినాడ సమీపాన వున్న 'కోరంగి' రేవు నుండి బయలు దేరి వచ్చినందుకు వాళ్లని కోరంగివాళ్ళు అని, వారు మాట్లాడే తెలుగు భాషకు 'కోరంగి భాష' అని పిలిచేవారు. 1843 సంవత్సరంలో కోరంగి పికేట్ అనబడే 231 టన్నుల బరువు నాలుగైదు తెరచాపలు గల బార్క్ అనే మాదిరి ఓడ రెండు సార్లు ప్రయాణం చేసి దాదాపు రెండు వందల మందిని మారిషస్ దీవికి చేర్చింది.<ref>{{cite wikisource|last1=మండలి|first1=బుద్ధ ప్రసాద్|title=మారిషస్‌లో తెలుగు తేజం|year=2000|publisher=విదేశాంధ్ర సేవాకేంద్ర}}</ref> తెలుగు వారు భాషా సంస్కృతి కాపాడుకొంటున్నారు. సర్ వీరాస్వామి రింగడు తండ్రి తెలుగువాడు, తల్లి తమిళవనిత. తెలుగు భాషా సంస్కృతులపై ఆయన అపారమైన అభిమానం చూపుతారు. ఆంధ్ర విశ్వ విధ్యాలయం డాక్టరేటుతో తెలుగు బిడ్డడైన సర్‌వీరాస్వామి రింగడును సత్కరించింది. అంచెలంచెలుగా వివిధ హోదాలు చేపట్టి, 1986 జనవరి 17 న గవర్నర్ జనరల్‌గా నియమితులయ్యారు. ==పేరు వెనుక చరిత్ర== 1502 లో ఇటలీ కార్ట్రాగ్రాఫరు అల్బెర్టో కంటినోచే తయారు చేయబడిన ఒక మ్యాపులో మారిషస్ అని పిలవబడే ఒక ద్వీపం చోటుచేసుకోవడం మొదటి చారిత్రిక ఆధారంగా భావించబడుతుంది.<ref>Toorawa, S. (2007). ''The medieval Waqwaq islands and the Mascarenes''. Hassam Toorawa Trust, Port Louis, Mauritius</ref><ref>{{cite web|url=https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=26117950|title=Cantino Planisphere by anonymous Portuguese (1502) – Biblioteca Estense Universitaria, Modena, Italy, Public Domain|publisher= |access-date=}}</ref> 975 లో మారిషస్‌ను అరబు నావికులు డీనా అరోబి అని పిలిచారు. వీరు ఈ ద్వీపాన్ని సందర్శించిన మొదటి వ్యక్తులుగా భావించబడుతున్నారు. 1507 లో పోర్చుగీసు నావికులు జనావాసాలులేని ద్వీపాన్ని సందర్శించారు. ఈ ద్వీపం ప్రారంభ పోర్చుగీసు పటాలలో " సిర్నే " గా పేర్కొనబడింది. బహుశా 1507 దండయాత్ర చేసిన నౌక పేరు నుండి వచ్చింది. మరొక పోర్చుగీసు నావికుడు డొం పెడ్రో మస్కరెన్హాసు, ఆ ద్వీపసమూహం పేరును మస్కరెనె అని పేర్కొన్నాడు. 1598 లో అడ్మిరలు వైబ్రాండు వాను వార్వికు నాయకత్వంలో ఒక డచ్చి బృందం గ్రాండు పోర్టు వద్దకు వచ్చి డచ్చి రిపబ్లిక్కు మద్ధతుదారుడైన మారిస్ వాన్ నాసావు గౌరవసూచకంగా ద్వీపానికి మారిషస్ అని పేరు పెట్టారు. తరువాత ఈ ద్వీపం ఒక ఫ్రెంచి వలసరాజ్యంగా మారింది. తరువాత " ఐలె డి ఫ్రాన్సు " పేరు పెట్టబడింది. 1810 డిసెంబరు 3 న నెపోలియను యుద్ధాల సమయంలో గ్రేటు బ్రిటనుకు లొంగిపోయింది. బ్రిటీష్ పాలనలో ఈ ద్వీపం పేరు తిరిగి మారిషస్ అని మార్చబడింది. మారీసేస్ క్రియోలు భాషలో మోరిసు, ఫ్రెంచి భాషలో మౌరిసు, ఐలె మౌరిసు అని పిలువబడుతుంది. ==చరిత్ర== ===ఆరంభకాల చరిత్ర=== మధ్యయుగ కాలంలో మొట్టమొదటగా నమోదు చేయబడిన పర్యటనకు ముందు మారిషస్ ద్వీపం జనావాసరహితంగా ఉండేది. అరబు నావికులు దీనిని డీనా అరోబి అని పిలిచారు. 1507 లో పోర్చుగీసు నావికులు జనావాసాలులేని ద్వీపానికి వచ్చి ఒక మజిలీ స్థావరాన్ని స్థాపించారు. పోర్చుగీసు నావికుడు అయిన " డియోగో ఫెర్నాండెజు పెరీరా " మొరిషియసులో మొట్టమొదటి ఐరోపా దేశస్థుడుగా ప్రవేశించాడు. ఆయన ఈ ద్వీపానికి "ఇల్హా డో సిర్నే" అనే పేరు పెట్టారు. పోర్చుగీసు వారికి ఈ ద్వీపాలలో ఆసక్తి లేని కారణంగా ఇక్కడ దీర్ఘకాలం నివసించలేదు.<ref name="govt">{{cite news|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|title=History|publisher=Government Portal of Mauritius|access-date=22 January 2015|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016015207/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/History.aspx#dutch|archive-date=16 అక్టోబరు 2016|url-status=dead}}</ref> ===డచ్చి మొరీషియసు (1638–1710)=== 1598 లో " అడ్మిరలు వైబ్రాండు వాన్ వార్వికు " అనే డచ్చి స్క్వాడ్రను గ్రాండు పోర్టు వద్ద దిగి రిపబ్లికు నస్సౌ (డచ్చి: మారిట్సు వాను నస్సా) రాకుమారుడు మారిసు ఙాఅపకార్ధంగా ఈ ద్వీపానికి "మారిషియస్" అనే పేరు పెట్టారు. డచ్చి వారు ఈ ద్వీపాన్ని 1638 లో నివాసితప్రాంగంగా చేసింది. దాని నుండి వారు ఎబొనీ చెట్లను తొలగించి చెరకు, పెంపుడు జంతువులు, జింకలను ప్రవేశపెట్టారు. డచ్చి నావికుడు అబెలు టాస్మాను ఆస్ట్రేలియా పశ్చిమ భాగాన్ని కనుగొనటానికి బయలుదేరాడు. మొదటి డచ్చి స్థావరం ఇరవై సంవత్సరాల కాలం కొనసాగింది. అనేక ప్రయత్నాలు తరువాత జరిగినప్పటికీ ఈ స్థావరాలలో తగినంత అభివృద్ధి చెందనికారణంగా 1710 లో డచ్చి మారిషస్‌ను వదలివేసింది.<ref name="govt"/><ref>{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English//DOCUMENTS/PAMPHLET%20STRIPPED.PDF|title=History of Mauritius|publisher=Ministry of Art & Culture, Government Portal of Mauritius|access-date=22 January 2015|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150122225532/http://culture.govmu.org/English//DOCUMENTS/PAMPHLET%20STRIPPED.PDF|archive-date=22 జనవరి 2015|url-status=dead}}</ref> ===ఫ్రెంచి మొరీషియసు (1715–1810)=== ఇప్పటికే ఐల్ బౌర్బాన్ (ప్రస్తుతం రీయూనియన్) ను నియంత్రిస్తున్న ఫ్రాన్సు 1715 లో మారిషస్ మీద నియంత్రణను తీసుకుంది. దాని పేరును ఐలె డి ఫ్రాంసుగా మార్చింది. 1723 లో బానిసలను "వస్తువుల"గా వర్గీకరించడానికి కోడ్ నోయిర్ స్థాపించబడింది. యజమాని తన "వస్తువులను" కోల్పోయే సందర్భంలో బీమా డబ్బు, నష్ట పరిహారాన్ని పొందగలిగేలా ఈ సంస్థ స్థాపించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.usip.org/sites/default/files/ROL/TJC_Vol1.pdf|title=USIP|publisher=|access-date=2019-03-31|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705221517/https://www.usip.org/sites/default/files/ROL/TJC_Vol1.pdf|url-status=dead}}</ref> 1735 లో ఇక్కడకు చేరుకున్న ఫ్రెంచి గవర్నరు బెర్ట్రాండు-ఫ్రాంకోయిసు మాయ డే లా బౌర్డొనాయిసు చక్కెర ఉత్పత్తి మీద దృష్టి కేంద్రీకరించి సుసంపన్న ఆర్థిక వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసాడు. మాహె డి లా బోర్డన్ననైసు పోర్టు లూయిసును స్థాపించి నౌకా స్థావరం, నౌకా నిర్మాణ కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేసాడు.<ref name="govt"/> అతని పాలనలో అనేక భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. వీటిలో చాలా వరకు ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. వీటిలో ప్రభుత్వ గృహం, చెటేవు డి మోసై ప్లాయిసరు, పోలీసు బలగాల ప్రధాన కార్యాలయ విభాగం బారక్సు ఉన్నాయి. ఈ ద్వీపం ఫ్రెంచి ఈస్టు ఇండియా కంపెనీ పరిపాలనలో ఇది 1767 వరకు కొనసాగింది.<ref name="govt"/> 1767 నుండి 1810 వరకు (ఫ్రెంచి విప్లవం సమయంలో కొంతకాలం మినహా) నివాసులు ఫ్రాన్సు నుండి స్వతంత్ర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ ఈ ద్వీపాన్ని ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం నియమించిన అధికారులు నియంత్రించారు. జాకుసు-హెన్రీ బెర్నార్డిను డి సెయింటు-పియర్రు ఈ ద్వీపంలో 1768 నుండి 1771 వరకు నివసించి తిరిగి ఫ్రాన్సుకు వెళ్ళాడు. ఇక్కడ అతను పాల్ ఎట్ వర్జిని అనే ఒక ప్రేమ కథను వ్రాశాడు. ఇది ఫ్రెంచి భాష మాట్లాడే ఐల్ డి ఫ్రాన్సులో ప్రాబల్యత సంతరించుకుంది. ప్రసిద్ధ ఫ్రెంచి గవర్నర్లు వికోమెటు డి సౌలియకు (పోర్ట్ లూయిస్లో చౌస్సీని నిర్మించారు.<ref name="Toussaint2">Port Louis, A tropical City, Auguste Toussaint. {{ISBN|0 04 969001 9}}</ref> సవన్నే జిల్లాలో స్థిరనివాసానికి రైతులను ప్రోత్సహించారు) ఆంటోనీ బ్రుని డి'ఎర్రేక్సాయెక్సు హిందూ మహాసముద్రంలో ఫ్రెంచి భారతదేశంలో పాండిచ్చేరికి బదులుగా మారిషస్లో తమ ప్రధాన కార్యాలయం ఉండాలి అని కోరుకున్నాడు.<ref name="Toussaint">''A short History of Mauritius'', P.J. Barnwell & A. Toussaint</ref> ఫ్రెంచి విప్లవ యుద్ధాలలో విజయవంతమైన జనరలుగా ఉన్న చార్లెసు మాథ్యూ ఇసిడోరు డీకాను మొదటి నెపోలియనుకు ప్రత్యర్థిగా ఉన్నాడు. 1803 ఆయన నుండి 1810 వరకు ఇస్లే డి ఫ్రాన్సు, రీయూనియను గవర్నర్గా పరిపాలించాడు. బ్రిటిషు నౌకాదళ కార్టోగ్రాఫరు, అన్వేషకుడు మాథ్యూ ఫ్లిండర్సు ద్వీపంలో జనరలు డీకను నెపోలియను ఆదేశంతో ఈ ద్వీపంలో నిర్బంధించబడ్డాడు. నెపోలియన్ యుద్ధాల సందర్భంగా మారిషస్ బ్రిటీషు వాణిజ్య నౌకలపై విజయవంతంగా దాడులను నిర్వహించిన ఫ్రెంచి కార్సైసుకుపునాదిగా మారింది. 1810 వరకు దాడులు కొనసాగాయి. ఈ ద్వీపాన్ని స్వాధీనం చేసుకునేందుకు కమోడోర్ జోస్యసు రోలే, ఆర్.ఎన్, ఒక ఆంగ్లో-ఐరిషు నాయకత్వంలో ఒక రాయలు నేవీ పంపబడింది. గ్రాండు పోర్టు యుద్ధంలో బ్రిటీష్వారి మీద ఫ్రెంచి నౌకాదళం సాధించినప్పటికీ ఫ్రెచి బ్రిటిషు మీద సాధించిన ఏకైక విజయంగా ఇది మిగిలిపోయింది. మూడు నెలలు తర్వాత కాప్ మాలెయ్యూక్సులో బ్రిటీషు ల్యాండింగు చేయకుండా ఫ్రెంచి నిరోధించలేకపోయింది. దాడి చేసిన ఐదవ రోజున 1810 డిసెంబరు 3 న ద్వీపం లొంగిపోయింది.<ref name="Toussaint"/> స్థిరనివాసులకు వారి ఆస్తులు, భూమి మీద హక్కు, ఫ్రెంచి భాషను ఉపయోగించడానికి, సివిలు, క్రిమినలు నేరాలకు ఫ్రెంచి చట్టం అనుసరించడానికి అనుమతించబడింది.<ref name="govt"/> ===బ్రిటిషు మొరీషియసు (1810–1968)=== [[File:Combat de Grand Port mg 9425.jpg|thumb|The [[Battle of Grand Port]] between French and British naval forces, 1810]] " సర్ రాబర్టు ఫెర్క్యుహారు " గవర్నరుగా ప్రారంభమైన బ్రిటిషు పరిపాలన వేగవంతమైన సామాజిక, ఆర్థిక మార్పులకు దారి తీసింది. అయితే ఇది రైట్సిటాటేనె సంబంధిత కథనంతో కళంక్తం చేయబడింది. మడగాస్కరు రాజు రాడామా రట్సిటాటేనె రాజకీయ ఖైదీగా మారిషస్‌కు తీసుకురాబడ్డాడు. అతను జైలు నుండి తప్పించుకొని ద్వీపంలోని బానిసలను విడిపించడానికి ఒక తిరుగుబాటు చేశాడు. ఆయన సహచరుడు ద్రోహంతో బ్రిటీషు దళాలకు పట్టుబడ్డాడు. ఆయన తల ఖండించబడి మరణించాడు. ఆయన 1822 ఏప్రెలు 15 న ప్లైను వెర్డులో శిరఛ్చేదం చేయబడ్డాడు. తరువాత భవిష్యత్తు తిరుగుబాటులకు భీతి కలిగించేలా ఆయన తల బానిసల మధ్య ప్రదర్శించబడింది.<ref name="Selvon">''A New Comprehensive History of Mauritius'', Sydney Selvon, 2012. {{ISBN|978-99949-34-91-1}}</ref> 1832 లో ప్రభుత్వం నియంత్రణలో లేని అడ్రియను డి'ఇపినే మొదటి మారిషీటు వార్తాపత్రిక (లే సిర్నిఎన్) స్థాపించబడింది. అదే సంవత్సరంలో " ప్రొక్యూరియూరు - జనరలు " బానిస యజమానులకు నష్టపరిహారం లేకుండా బానిసత్వాన్ని రద్దుచేయాలని నిర్ణయంచింది. ఇది అసంతృప్తికి దారితీసి చివరికి తిరుగుబాటుగా రూపాంతరం చెందింది. నివాసులందరూ తమ ఆయుధాలను అప్పగించాలని ప్రభుత్వం ఆదేశించింది. అంతేకాక ఎటువంటి తిరుగుబాటును అరికట్టడానికి పోర్టు లూయిస్ మధ్యభాగంలో ఒక కొండపై (ఇప్పుడు సిటాడెల్ హిల్ అని పిలువబడుతుంది) ఫోర్టు అడిలైడు నిర్మించబడింది.<ref name="Toussaint2"/> 1835 లో బానిసత్వం రద్దు చేయబడింది. ఫ్రెంచి ఆక్రమణ సమయంలో [[ఆఫ్రికా]], [[మడగాస్కర్]] నుండి దిగుమతి చేసుకున్న బానిసల కొనుగోలు ద్వారా ఏర్పడిన నష్టానికి పరిహారంగా బ్రిటిషు ప్రభుత్వం నుండి రైతులు రెండు మిలియను పౌండ్ల స్టెర్లింగులను పొందారు. బానిసత్వ నిర్మూలన మారిషస్ సమాజం, ఆర్థిక వ్యవస్థ, ప్రజాజీవితాలను ప్రధాంగా ప్రభావితం చేసింది. రైతులు చెరకు పొలాలలో పనిచేయడానికి పెద్దసంఖ్యలో భారతదేశం నుండి కార్మికులను తీసుకువచ్చారు. 1834 - 1921 మధ్యలో ద్వీపంలో సుమారు 5 లక్షల మంది కార్మికులు పనిచేసారు. వారు చక్కెర ఎస్టేట్సు, కర్మాగారాలు, రవాణా, నిర్మాణ ప్రదేశాలలో పనిచేశారు. అదనంగా బ్రిటీషువారు ఈ ద్వీపానికి 8,740 మంది సైనికులను తీసుకుని వచ్చారు.<ref name="govt"/> బ్రిటిషు ప్రభుత్వానికి సేవలు అందించడానికి ఒప్పంద సేవకులు ప్రవేశించిన మొదటి కేంద్రంగా ఈ ప్రదేశం గుర్తించబడింది. తరువాత పోర్టు లూయిస్లోని బే వద్ద ఉన్న " అప్రవాసి ఘాటు " ప్రపంచవారసత్వ సంపదగా గుర్తించబడింది. 19 వ శతాబ్దపు ముఖ్యమైన వ్యక్తి రెమి ఓలియరు మిశ్రమసంతతికి చెందిన పాత్రికేయుడు. 1828 లో మారిషస్‌లో రంగు వివక్షను అధికారికంగా రద్దు చేశాడు. కానీ బ్రిటీషు గవర్నర్లు రంగు వివక్షను చూపుతూ ఇతర వర్ణాల ప్రజలకు వ్యక్తులకు తక్కువ అధికారం ఇచ్చారు. ప్రముఖ అధికారులుగా శ్వేతజాతీయులను మాత్రమే నియమించారు. రాణి విక్టోరియాకు రెమీ ఒలియరు ప్రభుత్వ మండలిలో ఇతర వర్ణాల ప్రజలనును అనుమతించాలని చేసిన వినతి కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత సాధ్యమైంది. ఆయన పోర్టు లూయిసును మునిసిపాలిటీగా మార్చడానికి అనుమతించాడు. తద్వారా పౌరులు ఎన్నుకోబడిన స్థానిక ప్రతినిధుల ద్వారా పట్టణాన్ని నిర్వహించగలిగారు. ఆయన కాలంచెదిన తరువాత పోర్టు లూయిసులో ఒక వీధికి పేరు పెట్టబడింది. 1906 లో జార్డిన్ డి లా కంపగ్నిలో ఆయన బస్టు సైజు శిల్పం స్థాపించబడింది.<ref name="Toussaint"/> 1885 లో మారిషస్‌లో కొత్త రాజ్యాంగం ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇది పాలక మండలిలో ఎన్నుకోబడిన స్థానాలను సృష్టించినప్పటికీ కానీ ఫ్రాంచైజు మాత్రం ప్రధానంగా ఫ్రెంచి, క్రియోలఉ తరగతికి చెందిన ప్రజలకు పరిమితం చేయబడింది. [[File:Numa Desjardins Champ de Mars Port Louis 1880.jpg|thumb|left|చాంప్ డే మార్స్ రేస్కోర్స్, పోర్ట్ లూయిస్, 1880]] [[భారతదేశం]] నుండి తీసుకువచ్చిన కార్మికులకు ఎప్పుడూ తగిన గుర్తింపు ఇవ్వబడలేదు. జర్మనీకి చెందిన అడాల్ఫ్ వాన్ ప్లివిట్జు ఈ వలసదారుల అనధికారిక రక్షకునిగా ఉన్నాడు. ఆయన అనేకమంది కార్మికులతో కలిపి 1871 లో గవర్నరు గోర్డాన్కు పంపిన ఒక వినతిపత్రం రాయడానికి వారికి సహాయపడ్డాడు. భారతీయ వలసదారులు చేసిన ఫిర్యాదులను పరిశీలించడానికి చడానికి ఒక కమిషను నియమించబడింది. 1872 లో బ్రిటీషు క్రౌను నియమించిన ఇద్దరు న్యాయవాదులు ఒక విచారణ జరపడానికి ఇంగ్లండు నుండి పంపబడ్డారు. తరువాత యాభై సంవత్సరాల కాలంలో భారత కార్మికుల జీవితాలను ప్రభావితం చేసే అనేక చర్యలను ఈ రాయల్ కమిషను సిఫార్సు చేసింది.<ref name="Toussaint"/> 1901 నవంబరులో [[మహాత్మా గాంధీ]] దక్షిణ ఆఫ్రికా నుంచి భారతదేశానికి వెళుతున్నప్పుడు మారిషస్‌ను సందర్శించారు. ఆయన ఈ ద్వీపంలో రెండు వారాలపాటు ఉన్నాడు. విద్యలో ఆసక్తిని సంపాదించి రాజకీయాల్లో మరింత క్రియాశీలక పాత్ర పోషించాలని ఇండో-మారిషియన్ సమాజాన్ని కోరాడు. ఆయన భారతదేశానికి చేరిన తరువాత మారిషీ భారతీయుల దుస్థితిని మెరుగుపరిచేందుకు భారతదేశం నుండి ఒక యువ న్యాయవాది మణిలాల్ డాక్టరును పంపించాడు. అదే సంవత్సరంలో అయిన రోడ్రిగ్సు ద్వీపంతో వేగంగా సంబంధాలు స్థాపించాడు.<ref name="Dinan">''Mauritius in the making across the censuses 1846–2000'', Monique Dinan. {{ISBN|99903-904-6-0}}</ref> 1903 లో మారిషస్‌లో మోటారు వాహనాలను ప్రవేశపెట్టారు. 1910 లో మొదటి టాక్సీలను జోసెఫు మెర్వెను నిర్వహించాడు. 1909 లో పోర్టు లూయిసు ఎలక్ట్రిఫికేషను జరిగింది. అదే దశాబ్దంలో ఎగువ ప్లెయిన్సు విల్హెమ్సు పట్టణాలకు విద్యుత్తు సరఫరా చేయడానికి మారిషస్ హైడ్రో ఎలక్ట్రికు కంపెనీ (అచియా బ్రదర్సు నిర్వహించినది) అధికారం కల్పించబడింది. 1910 లు రాజకీయ ఆందోళన కాలంగా గుర్తించబడింది. పెరుగుతున్న మధ్యతరగతి (వైద్యులు, న్యాయవాదులు, ఉపాధ్యాయులు) చక్కెర చెరకు భూస్వాములు రాజకీయ శక్తిని సవాలు చేయడం ప్రారంభించారు. పోర్టు లూయిసు మేయరు డాక్టరు యూగెను లారెంటు ఈ నూతన బృందానికి నాయకత్వం వహించాడు. ఆయన పార్టీ " యాక్షన్ లిబెరలే " ఎన్నికలలో ఓటువేయడానికి ఎక్కువమంది ఓటు వేయాలని పట్టుబట్టాడు. షెరీగు మాగ్నెట్సు అత్యంత ప్రభావవంతమైన హెన్రి లేక్లెజియో నేతృత్వంలోని " డి ఎల్'ఓర్డె " పార్టీ " యాక్షన్ లిబెరలే "ను వ్యతిరేకించారు.<ref name="Toussaint"/> 1911 లో పోర్టు లూయిసులో అల్లర్లు జరిగాయి. తప్పుడు పుకార్ల కారణంగా డాక్టరు యుజెన్ లారెంట్ క్యూరీపీప్లోని ఒలిగార్చ్స్ హత్య చేశాడు. రాజధానిలో దుకాణాలు, కార్యాలయాలు దెబ్బతిన్నాయి. ఒక వ్యక్తి చంపబడ్డాడు. అదే సంవత్సరంలో క్యూరెపైపులో 1911 మొదటి పబ్లికు సినిమా ప్రదర్శించబడింది. అదే సంవత్సరంలో అదే పట్టణంలో " రాయలు కాలేజి " కొరకు రాతి భవనం కట్టబడింది.<ref name="Dinan"/> 1912లో పెద్ద ఎత్తున అందించబడిన టెలిఫోను సౌకర్యాలను ప్రభుత్వం, వ్యాపారసంస్థలు, కొంతమంది గృహస్థులకు మాత్రమే అందుబాటులోకి వచ్చింది. 1914 ఆగస్టులో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం మొదలయ్యింది. చాలామంది మౌరిషన్లు ఐరోపాలో జర్మన్లు, మెసొపొటేమియాలో టర్కీకి వ్యతిరేకంగా స్వచ్ఛందంగా పోరాడారు. కానీ 18 వ శతాబ్దం యుద్ధాల కంటే ఈ యుద్ధం మారిషస్‌కు తక్కువ నష్టాన్ని కలిగించింది. దీనికి విరుద్ధంగా 1914-1918 యుద్ధం చక్కెర ధరల పెరుగుదల కారణంగా గొప్ప సంపదకు కారణంగా మారింది. 1919 లో మారిషస్ షుగరు సిండికేటు ఉనికిలోకి వచ్చింది. మొత్తం చక్కెర ఉత్పత్తిదారులలో ఇది 70% ఉత్పత్తిని సాధించింది. 1920 లో మారిషస్ ఫ్రాన్సు పునరావాసాన్ని ప్రోత్సహించిన "రెట్రోసెషంజం" ఉద్యమం పెరుగుదల కనిపించింది. 1921 ఎన్నికలలో మారిషస్ తిరిగి ఫ్రాంసుకు ఇవ్వాడానికి మద్దతుపలికిన అభ్యర్థులు ఎవరూ విజయం సాధించని కారణంగా ఈ ఉద్యమం త్వరితంగా కూలిపోయింది. యుద్ధానంతర మాంద్యం కారణంగా చక్కెర ధరల్లో పదునైన తగ్గుదల కనిపించి అనేక చక్కెర ఎస్టేట్లు మూసివేయబడ్డాయి. ఆర్థిక వ్యవస్థను నియంత్రించిన చక్కెర ఆదాయం వ్యవస్థ ముగింపుకు వచ్చిందిది. దేశంలోని రాజకీయాలను ఇది ప్రభావితం చేసింది. లె మౌరియెను వార్తాపత్రిక సంపాదకుడైన రౌల్ రివ్ట్ రాజ్యాంగం పునర్నిర్మాణం కొరకు ప్రచారం చేశాడు. ఇది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశంలో మద్యతరగతి ప్రజలు అధిక పాత్రను పోషించాలని ప్రతిపాదించింది. మరింత సామాజిక న్యాయం కోసం ప్రయత్నించారు ఆర్య సమాజం సూత్రాలు హిందూ సమాజంలో చొరబాట్లు చేయటం ప్రారంభింది.<ref name="Dinan"/> 1930 లో డాక్టరు మారిసు కరే లేబరు పార్టీని ప్రారంభించాడు. పండిటు సహడే గ్రామీణ కార్మిక వర్గంలో కేంద్రీకృతమై ఉండగా ఇమ్మాన్యూల్ అక్వేటీల్ పట్టణ కార్మికులతో సమావేశమయ్యాడు. 1937 లో జరిగిన ఉబా అల్లర్ల ఫలితంగా స్థానిక బ్రిటీషు ప్రభుత్వం సంస్కరణలు చేపట్టింది. ఇది కార్మిక పరిస్థితులను మెరుగుపరిచి, కార్మిక సంఘాల నిషేధానికి దారితీసింది.<ref name="js">{{Cite journal|title=Small-Scale Sugar Cane Farmers and Biotechnology in Mauritius: The "Uba" Riots of 1937 |url=https://archive.org/details/sim_agricultural-history_spring-1995_69_2/page/163 |journal = Agricultural History|volume = 69|issue = 2|last=Storey |first=William Kelleher |date=1995 |pages=163–176 |jstor = 3744263}}</ref><ref name="rg">{{Cite journal|url=https://www.researchgate.net/publication/258935447 |title=Mauritius 1937: The Origins of a Milestone in Colonial Trade Union Legislation |journal=Labor History |volume=54 |issue=3 |last=Croucher |first=Richard |last2=Mcilroy |first2=John |date=2013-07-01 |pages=223–239 |doi=10.1080/0023656X.2013.804268 |access-date=2018-08-18}}</ref> 1938 లో మొదటిసారిగా " లేబరు డే " జరుపుకున్నారు. చాంప్ డే మార్సులో భారీ సమావేశానికి హాజరు కావడానికి ద్వీపం అంతటి నుండి 30,000 కంటే ఎక్కువ మంది కార్మికులు రోజువారీ వేతనాన్ని త్యాగం చేసారు.<ref>''L'ile Maurice: Vingt-Cinq leçons d'Histoire (1598–1998)'', Benjamin Moutou. {{ISBN|99903-929-1-9}}</ref> 1939 లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైన సమయంలో అనేకమంది మారిషస్లు ఆఫ్రికా సమీప ప్రాచ్య దేశాలలో బ్రిటీషు జెండాను ఆదరిస్తూ జర్మనీ, ఇటాలీ సైన్యాలకు వ్యతిరేకంగా స్వచ్ఛందంగా పోరాడారు. రాయలు ఎయిరు ఫోర్సులో కొంతమంది పైలట్లు, గ్రౌండు సిబ్బందిగా మారడానికి కొంతమంది ఇంగ్లాండు వెళ్లారు. మారిషస్ నిజంగా ఎన్నడూ యుద్ధానికి భయపడలేదు. 1943 లో జర్మనీ జలాంతర్గాములు పోర్టు లూయిసు వెలుపల అనేక బ్రిటీషు నౌకలను ముంచివేసాయి. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో దేశంలో పరిస్థితులు కష్టతరమయ్యాయి; వస్తువుల ధర రెట్టింపు అయినప్పటికీ కార్మికుల జీతాలు 10% నుండి 20% మాత్రమే పెరిగాయి. పౌర అశాంతి అధికరించింది. వలసవాద ప్రభుత్వం వర్తక సంఘాల కార్యకలాపాలను చూర్ణం చేసింది. బెల్లె వూ హరేల్ షుగరు ఎస్టేటు శ్రామికులు 1943 సెప్టెమబరున సమ్మె చేశారు. పోలీసు అధికారులు చివరికి గుంపుపై జరిపిన కాల్పులలో పది సంవత్సరాల అబ్బాయి, గర్భిణి అయిన అంజలీ కోపెనుతో సహా ముగ్గురు కార్మికులు చంపబడ్డారు.<ref>''Our Struggle, 20th Century Mauritius'', Seewoosagur Ramgoolam, Anand Mulloo</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lexpress.mu/node/203804/| title=The historical significance of Anjalay Coopen|website=[[L'Express (Mauritius)|L'Express]]|access-date=22 January 2015}}</ref> 1948 ఆగస్టు 9 న మొట్టమొదటి సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరిగాయి. ఎన్నికలలో లేబరు పార్టీ గెలిచింది. గై రొజెమొంటు నేతృత్వంలో ఈ పార్టీ 1953 లో దాని స్థానాన్ని మెరుగుపర్చింది. ఎన్నికల ఫలితాల బలం సార్వత్రిక ఓటు హక్కు కావాలని పట్టుబట్టింది. 1955 - 1957 లలో లండనులో రాజ్యాంగ సదస్సులు జరిగాయి. మంత్రివర్గ వ్యవస్థ ప్రవేశపెట్టబడింది. 1959 మార్చిన 9 న యూనివర్సలు వయోజన ఓటు హక్కు ఆధారంగా మొదటిసారి ఓటింగు జరిగింది. జనరలు ఎన్నికలలో లేబరు పార్టీ విజయం సాధించింది. ఈసారి సర్ సేవియోసగూరు రాంగులాం నాయకత్వం వహించారు.<ref name=ram>{{cite news|title=Histoire: Mauritius Independence 1961–1968|url=http://www.lemauricien.com/article/histoire-mauritius-independence-1961-1968|access-date=9 September 2014|newspaper=Le Mauricien=9 March 2014|archive-date=31 మార్చి 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331062600/http://www.lemauricien.com/article/histoire-mauritius-independence-1961-1968/|url-status=dead}}</ref> 1961 లో లండనులో ఒక రాజ్యాంగ రివ్యూ కాన్ఫరెన్సు జరిగింది. రాజ్యాంగ అభివృద్ధి చేయడానికి ఒక కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. 1963 ఎన్నికలలో లేబరు పార్టీ, దాని మిత్రపక్షాలు గెలిచాయి. మారిషస్‌లో మతరాజకీయాలు పురోగతిని పొందాయి. అభ్యర్థుల ఎంపిక (పార్టీల ద్వారా) ఓటింగు పరివర్తన (ఓటర్లు) జాతి, కులాల పరిశీలన జరిగిందని కలోనియల్ కార్యాలయం పేర్కొంది.<ref name=ram/> ఆ సమయంలో ఇద్దరు ప్రసిద్ధ బ్రిటీషు విద్యావేత్తలు, రిచర్డు టైట్ముసు, జేమ్సు మీడేలు, ద్వీపంలోని సామాజిక సమస్యల గురించి నివేదికలు ప్రచురించారు. ఇది జనాభా అభివృద్ధిని అడ్డుకునేందుకు తీవ్రమైన ప్రచారానికి దారితీసింది. దశాబ్దం జనాభా పెరుగుదలలో పదునైన క్షీణతను నమోదు అయింది. === ( 1968 నుండి)=== 1965 లో లాంకాస్టరు కాన్ఫరెంసులో బ్రిటీషువారు మారిషస్ కాలనీ నుండి వైదొలుగుతున్నామని స్పష్టం చేశారు. 1959 లో హారొల్దు మాక్మిలను తన ప్రఖ్యాత " విండ్సు ఆఫ్ ఛేంజు స్పీచు "లో బ్రిటను తన కాలనీలకు పూర్తి స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వడం ఉత్తమం అని అంగీకారం తెలియజేసాడు. ఆ విధంగా స్వాతంత్ర్యానికి మార్గం సుగమం అయింది.<ref>{{cite news|title=Why independence was irresistible (by Anand Moheeputh)|url=http://www.lexpress.mu/node/243359/|newspaper=L'Express|date=12 March 2014}}</ref> 1965 లో లాంకాస్టరు కాన్ఫరెన్సు తరువాత మారిషస్ భూభాగం నుండి చాగోసు ద్వీపసమూహం బ్రిటీషు హిందూ మహాసముద్ర భూభాగంగా విస్తరించబడింది. 1967 ఆగస్టున జనరలు ఎన్నిక జరిగింది. లేబరు పార్టీ, దాని ఇద్దరు సంకీర్ణపార్టీలు ఆధిక్యత సాధించాయి. 1968 జనవరి జనవరిలో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించడానికి ఆరు వారాల ముందు 1968 మార్చిలో పోర్ట్ లూయిసులో జరిగిన మారిషస్ అల్లర్లు 25 మంది మరణానికి దారితీసింది.<ref name="mg">{{Cite web |url=http://www.mauritiusmag.com/?p=598 |title=An eye witness account of the 1968 riots |website=www.mauritiusmag.com |language=en-US |access-date=2018-08-15 |archive-date=2018-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816030958/http://www.mauritiusmag.com/?p=598 |url-status=dead }}</ref><ref name="eisa">{{Cite web |url=https://www.eisa.org.za/wep/mauoverview7.htm |title=EISA Mauritius: The road to independence (1945–1968) |website=www.eisa.org.za |access-date=2018-08-15}}</ref> [[File:Stamp Mauritius 1954 5c.jpg|thumb|190px|రెండవ ఎలిజబెతు (1968 నుండి 1992 వరకు మారిషస్ రాణి)]] 1968 మార్చి 12 న స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించబడిన తరువాత మారిషస్ ఒక కొత్త రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించింది. సర్ సెవియోసగూర్ రాంగూలం మరిషసు మొట్టమొదటి ప్రధాన మంత్రిగా అయ్యాడు. రెండవ ఎలిజబెతు రాణి దేశానికి దేశాధిపతిగా ఉంది. 1969 లో పాల్ బెరెంగెర్ నేతృత్వంలో ప్రతిపక్ష పార్టీ మౌరిషియన్ మిలిటెంట్ ఉద్యమం (ఎం.ఎం.ఎం)స్థాపించబడింది. 1971 లో ఎం.ఎం.ఎం.కు యూనియన్లు మద్దతుతో నౌకాశ్రయంలో సమ్మె జరిగింది. ఇది దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితిని కలిగించడానికి కారణం అయింది.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13882731|publisher=BBC|title=Mauritius profile|access-date=27 November 2012}}</ref> లేబరు పార్టీ, మారిషస్ సోషలు డెమొక్రటిక్ పార్టీ సంకీర్ణ ప్రభుత్వం సాంఘిక స్వేచ్ఛ, పత్రికాస్వేచ్ఛకు శ్రీకారం చుట్టింది.<ref name="Dinan"/> పౌలు బరెంగరు మీద రెండుమార్లు జరిగిన హత్యాప్రయత్నాలు విఫలం అయ్యాయి. 1971 నవంబరు 25 న జరిగిన రెండవ హత్యాప్రయత్నంలో డాకు కార్మికుడు, తిరుగుబాటుదారుడు " అజరు అడెలైడె " హత్య చేయబడ్డాడు.<ref>{{cite news|title=Affaire Azor Adélaïde|url=http://www.lemauricien.com/article/affaire-azor-adelaide-reedition-du-livre-d-eric-bahloo-fils-l-des-condamnes/|newspaper=Le Mauricien|date=25 June 2015|access-date=31 మార్చి 2019|archive-date=31 మార్చి 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331062558/http://www.lemauricien.com/article/affaire-azor-adelaide-reedition-du-livre-d-eric-bahloo-fils-l-des-condamnes/|url-status=dead}}</ref> జనరలు ఎన్నికలు పోస్టుపోను చేయబడ్డాయి. ప్రజాసమావేశాలు రద్దు చేయబడ్డాయి. 1971 డిసెంబరు 23 న పౌలు బెరెంగరు వంటి ఎం.ఎం.ఎం. సభ్యులు ఖైదు చేయబడ్డారు.<ref>{{cite news|title=Why are we not taught our own history? |author=K.A. Cassimally|journal= Weekly Magazine|date= 17–23 March 2016}}</ref> 1975 మేలో మారిషస్ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రారంభమైన విద్యార్థి తిరుగుబాటు దేశవ్యాప్తంగా వ్యాపించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.lemauricien.com/article/histoire-des-hommes-derriere-20-mai-75-raconte|title=Historie : Un des hommes derrière le 20 mai 75 raconte – Le Mauricien|access-date=2019-03-31|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331062604/http://www.lemauricien.com/article/histoire-des-hommes-derriere-20-mai-75-raconte/|url-status=dead}}</ref> విద్యార్థులు వారి ఆకాంక్షలను తీర్చని, భవిష్యత్తులో పరిమిత ఉపాధి అవకాశాలు ఇచ్చిన విద్యా వ్యవస్థతో అసంతృప్తి చెందారు. మే 20 న వేలమంది విద్యార్థులు గ్రాండు రివరు నార్తు వెస్టు వంతెనపై పోర్టు-లూయిసులో ప్రవేశించడానికి ప్రయత్నిస్తూ పోలీసులతో గొడవపడ్డారు. 1975 డిసెంబరు 16 న 18 ఏళ్ల వయస్సు నుండి ఓటు హక్కును విస్తరించడానికి పార్లమెంటు ఆమోదించింది. ఇది యువ తరం నిరాశను శాంతింపచేయడానికి ఒక ప్రయత్నంగా భావించబడింది.<ref name="Selvon"/> 1976 డిసెంబరు 20 న జరిగిన జనరలు ఎన్నికలలో లేబరు పార్టీ 62 లో 28 స్థానాలను గెలుచుకుంది.<ref>''Untold Stories, A Collection of Socio-Political Essays, 1950–1995'', Sir Satcam Boolell, EOI. {{ISBN|99903-0-234-0}}</ref> కానీ ప్రధాని సర్ సేవియోసగూర్ రాంగులాం గేతన్ దువాలు నాయకత్వంలోని (పి.ఎం.ఎస్.డి) కూటమితో రెండు సీట్ల మెజారిటీతో అధికారం చేజిక్కించుకున్నాడు. 1982 లో ప్రధాన మంత్రి అరుణ్ జుగ్నౌథు, పౌలు బెరెంగరు నేతృత్వంలోని ఎం.ఎం.ఎం.ప్రభుత్వంలో పౌలు బెరెంగరు ఆర్థిక మంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు. అయినప్పటికీ ఎం.ఎం.ఎం. నాయకత్వంలో సైద్ధాంతిక, వ్యక్తిత్వ విభేదాలు ఏర్పడ్డాయి. 1983 మార్చిలో బెరెంగెరు, జుగ్నౌతు మధ్య అధికార పోరాటం తీవ్రరూపం దాల్చింది. జుగ్నౌతు " అలీన ఉద్యమం " సదస్సులో పాల్గొనడానిక్ న్యూఢిల్లీకి ప్రయాణించాడు. తిరిగి వచ్చిన తరువాత బెరెంగరు ప్రధానమంత్రి నుండి అధికారాన్ని తొలగించే రాజ్యాంగ మార్పులను ప్రతిపాదించాడు. జుగ్నౌతు అభ్యర్ధనతో భారతదేశ ప్రధానమంత్రి [[ఇందిరా గాంధీ]] " ఆపరేషన్ లాల్ డోరా " పేరుతో భారత నావికాదళం, భారత సైన్యంతో కూడిన సాయుధ జోక్యంతో తిరుగుబాటును నిరోధించడానికి ప్రణాళిక చేశాడు.<ref>{{cite news|title=When India drew Top Secret ‘red line' in Mauritius|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/when-india-drew-top-secret-red-line-in-mauritius/article4493495.ece|access-date=22 March 2013|newspaper=The Hindu|date=10 March 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Medcalf|first=Rory|title=When India (Almost) Invaded Mauritius|url=http://thediplomat.com/flashpoints-blog/2013/03/19/when-india-almost-invaded-mauritius/|access-date=22 March 2013|newspaper=The Diplomat|date=19 March 2013}}</ref><ref>{{cite web|author=David Brewster|url= https://www.academia.edu/7992843|title=India's Ocean: the Story of India's Bid for Regional Leadership}}. Retrieved 13 August 2014</ref> 1982 జూను ఎన్నికలు జరిగిన తొమ్మిది నెలల తరువాత ఎం.ఎం.ఎం. ప్రభుత్వం విడిపోయింది. ఒక సమాచార మంత్రిత్వ శాఖ అధికారి దీనిని " తొమ్మిది నెలల సోషలిస్టు ప్రయోగం" అని అభివర్ణించాడు.<ref>{{cite web|author=John D. Battersby|url=https://www.nytimes.com/1987/12/28/world/port-louis-journal-land-of-apartheid-befriends-an-indian-ocean-isle.html|title=Port Louis Journal; Land of Apartheid Befriends an Indian Ocean Isle|publisher=[[The New York Times]]|date=28 December 1987|access-date=29 December 2016}}</ref> 1983 లో జుగ్నౌత్ నేతృత్వంలో కొత్త ఎం,ఎస్,ఎం. పార్టీ విజయం సాధించింది. గౌతన్ దువాల్ వైస్ ప్రధాని అయ్యాడు. ఈ దశాబ్దంలో అనారోడ్ జుగ్నాథ్ పి.ఎం.సి.డి, లేబరు పార్టీ సహాయంతో దేశాన్ని పాలించారు. ఈ కాలంలో ఇ.పి.జెడ్. (ఎగుమతి ప్రోసెసింగ్ జోన్) రంగంలో వృద్ధి సాధించింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల పారిశ్రామికీకరణ ప్రారంభమైంది. ఇది అన్ని జాతుల యువ కార్మికులను ఆకర్షించింది. తత్ఫలితంగా చక్కెర పరిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థపై తన పట్టును కోల్పోయింది.1985 లో పెద్ద రిటైల్ చైను దుకాణాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. తక్కువ ఆదాయం సంపాదించేవారికి క్రెడిట్ సదుపాయాలను అందించింది. తద్వారా వారు ప్రాథమిక గృహోపకరణాలను కొనుగోలు చేయగలిగారు. పర్యాటక పరిశ్రమలో కూడా ఒక పురోగతి సాధించబడింది. దీంతో ద్వీపమంతా కొత్త హోటళ్లు ఏర్పడ్డాయి. 1989 లో స్టాకు ఎక్స్చేంజు తలుపులు తెరవబడ్డాయి. 1992 లో ఫ్రీపోర్టు ఆపరేషను ప్రారంభించింది.<ref name="Dinan"/> 1990 లో బెరెంగరు అధ్యక్షుడుగా దేశమును రిపబ్లిక్గా చేసేందుకు రాజ్యాంగాన్ని మార్చినందుకు ప్రధాన మంత్రి ఓటును కోల్పోయారు.<ref>{{cite web|author=Jane Perlez, Special to The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1990/08/27/world/mauritius-political-quarrel-saves-the-queen.html |title=Mauritius' Political Quarrel Saves the Queen|location=Great Britain; Mauritius|publisher=The New York Times|date=27 August 1990|access-date=6 September 2016}}</ref> ===రిపబ్లికు (1992 నుండి)=== 1992 మార్చి 12 న స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత మారిషస్ " కామన్వెల్తు ఆఫ్ నేషంసు " ఒక రిపబ్లికుగా ప్రకటించబడింది.<ref name="govt"/> గత గవర్నరు జనరలు " సర్ వీరసమి రంగాడో " మొదటి అధ్యక్షుడయ్యాడు.<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=Bh7zAAAAMAAJ&q=The+last+Governor+General,+Sir+Veerasamy+Ringadoo+became+the+first+President&dq=The+last+Governor+General,+Sir+Veerasamy+Ringadoo+became+the+first+President&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjrgvucxJrRAhWaeFAKHS75BBwQ6AEIPjAG ''AAPS Newsletter''], Volume 1, Issues 5–19, African Association of Political Science, 1992, p. 20</ref> ఇది ఒక తాత్కాలిక నియామకంగా చేయబడింది. అదే సంవత్సరంలో ఆయన స్థానంలో " కాస్సం ఉటీం " అధ్యక్షుడుగా నియమితుడయ్యాడు.<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=aM0bAQAAMAAJ&dq=Sir+Veerasamy+Ringadoo+Cassam+Uteem&focus=searchwithinvolume&q=Cassam+Uteem ''Country Profile: Mauritius, Seychelles''], Economist Intelligence Unit, 2001, p. 8</ref> రాజ్యాంగం ప్రధాన మంత్రికి రాజకీయ అధికారం కల్పించింది. అనుకూలమైన డాలరు మార్పిడి రేటుతో ఆర్థిక వ్యవస్థలో అభివృద్ధి ఉన్నప్పటికీ పెట్రోలు ధరలో తగ్గుదల ఆర్థికరంగాన్ని ప్రభావితం చేసింది. ఫలితంగా ప్రభుత్వం పూర్తి జనాదరణ పొందలేదు. 1984 నాటికి అసంతృప్తి సుస్పష్టం అయింది. వార్తాపత్రికలు, పీరియాడికల్సు సవరణ చట్టం ద్వారా ప్రభుత్వం ప్రతి వార్తాపత్రికను 5 లక్ష రూపాయల బ్యాంకు హామీని కోరింది. పోర్టు లూయిసులో పార్లమెంటు ముందు బహిరంగ ప్రదర్శనలో పాల్గొనడం ద్వారా 42 నలుగురు పాత్రికేయులు నిరసన ప్రదర్శన చేసారు. వారిని ఖైదు చేసి బెయిలు మీద విడుదల చేశారు. దీనివల్ల ప్రజా వ్యతిరేకత ఏర్పడింది. ప్రభుత్వం దాని విధానాన్ని సమీక్షించవలసిన అవసరం ఏర్పడింది.<ref name="Dinan"/> విద్యా రంగంలో కూడా అసంతృప్తి కూడా ఉంది. ప్రాథమిక పాఠశాలను వదిలిన విద్యార్థుల అవసరాలకు తగినంత అధిక-నాణ్యత గల ద్వితీయ కళాశాలలు లేవు. 1991 లో ఒక ప్రధాన విద్యాప్రణాళిక జాతీయ మద్దతును పొందడంలో విఫలమై ప్రభుత్వ పతనానికి దోహదపడింది.<ref name="Dinan"/> 1995 లో " నవీన్ రాంగుళం " ప్రధాన మంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1999 ఫిబ్రవరిలో దేశంలో కొంతకాలం పౌర అశాంతి అనుభవించింది. నాలుగు రోజుల సంక్షోభం తరువాత అధ్యక్షుడు కాస్సం ఉటీం, కార్డినల్ జీన్ మార్గియోటు దేశం పర్యటించి ప్రశాంతతను పునరుద్ధరించారు. <ref>L'Express, Vendredi 26 février 1999</ref> సాంఘిక అశాంతికి మూల కారణాలను పరిశోధించడానికి ఒక విచారణ కమిషను ఏర్పాటు చేయబడింది. అశాంతి ఫలితంగా పేదరికం అధికరించింది.<ref>Rapport du Juge Matadeen sur les émeutes de 1999, Imprimerie du Gouvernement, 2000</ref> 2000 లో ఎం.ఎస్.ఎం. తిరిగి జుగ్నౌతు ఎంఎంఎంతో పొత్తు పెట్టుకుని అధికారంలోకి వచ్చాడు. 2002 లో గణతంత్ర రాజ్యంలో రోడ్రిగ్సు ద్వీపం ఒక స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన ప్రాంతంగా అవతరించింది. తద్వారా ఈ ద్వీపాన్ని నిర్వహించడానికి తన ప్రతినిధులను ఎన్నుకునే హక్కును పొందింది. 2003 లో ఎం.ఎం.ఎం. పాల్ బెరెంగెర్కు ప్రధాన మంత్రి పదవిని బదిలీ చేసింది. అనరూద్ జుగ్నాథ్ లే రీయుటుకు అధ్యక్షుడిగా పనిచేయడానికి వెళ్లాడు. దేశం చరిత్రలో మొట్టమొదటి ఫ్రాన్కో-మారిషియన్ ప్రీమియర్గా బెరెంగరు ఉన్నారు. 2005 లో నవీన్ రామ్గూలం, లేబరు పార్టీ అధికారంలోకి వచ్చాయి. రాంగులామ్ 2014 లో అధికారాన్ని కోల్పోయారు. ఆయన తరువాత అనరూదు అధికారం చేపట్టాడు. 2017 జనవరి 21 న అనెరుదు జుగ్నౌతు రెండు రోజుల వ్యవధిలో ప్రధానమంత్రి పదవిని చేపట్టిన ఆర్థికమంత్రి (తన కుమారుడు ) ప్రవీణ్ జుగ్నౌతుకు అనుకూలంగా రాజీనామా చేస్తానని ప్రకటించారు.<ref>{{cite web|title=Mauritius: PM Anerood Jugnauth to hand over to son|author=Bob Minzesheimer|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-38709203|website=BBC News|date=22 January 2017|access-date=22 January 2017}}</ref> 2017 జనవరి 23 లో ప్రణాళిక ప్రకారం ఈ మార్పు జరిగింది.<ref>{{cite web|title=New Mauritius PM takes over from father, opponents cry foul|author=Jean Paul Arouff|url=https://www.reuters.com/article/us-mauritius-politics-idUSKBN15715K|website=Reuters|date=23 January 2017|access-date=23 January 2017}}</ref> 2018 లో మారిషస్ అధ్యక్షుడు అమీనే గురిబ్-ఫకిమ్ (ఆఫ్రికన్ యూనియనులోని ఏకైక ఏకైక మహిళా అధిపతి) ఆర్థిక కుంభకోణం ఆరోపణతో రాజీనామా చేశారు.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-43343550|title=Africa's only female president to quit|date=13 March 2018|publisher=|via=www.bbc.com}}</ref> ప్రస్తుత తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు బరెను వైపౌరీ.<ref>{{Cite web|url=http://president.govmu.org/English/Pages/default.aspx|title=Office of the President - Home|website=president.govmu.org|access-date=2019-02-22|archive-date=2015-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20150508045133/http://president.govmu.org/English/Pages/default.aspx|url-status=dead}}</ref> ==భౌగోళికం== మారిషస్ భూభాగ వైశాల్యం 2,040 చ.కి.మీ. ఇది వైశాల్యపరంగా ప్రపంచంలోని 170 వ స్థానంలో ఉంది. మారిషస్ రిపబ్లిక్‌లో మారిషస్ ప్రధాన ద్వీపం. అనేక సుదూర దీవులు కూడా ఉన్నాయి. దేశం ప్రత్యేకమైన ఆర్థిక మండలం (ఇ.ఇ.జెడ్) సుమారు 2.3 మిలియను చదరపు కిలో మీటర్లు (8,90,000 చ.మై) సుమారు 4,00,000 చ.కి.మీ ఉంటుంది. ఇది సీ షెలుతో సంయుక్తంగా ఈ ప్రాంతం నిర్వహించబడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.intercontinentaltrust.com/admin/documents/all/ITL%20Newsletter%20Vol%206%20Issue%2011%20-%20Mauritius%20Exclusive%20Economic%20Zone.pdf|title=Mauritius: Promoting the Development of an Ocean Economy|publisher=Intercontinental Trust|access-date=22 January 2015|website=|archive-date=10 అక్టోబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010191410/http://www.intercontinentaltrust.com/admin/documents/all/ITL|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://police.govmu.org/English/Publication/Documents/NCG2013.pdf|title=National Coast Guard|publisher=Government Portal of Mauritius|access-date=22 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/Depts/los/clcs_new/submissions_files/submission_musc.htm|title=Commission on the Limits of the Continental Shelf (CLCS) Outer limits of the continental shelf beyond 200 nautical miles from the baselines:Submissions to the Commission: Joint submission by the Republic of Mauritius and the Republic of Seychelles|publisher=United Nations|access-date=22 January 2015}}</ref> ===మారిషస్ ద్వీపం === మారిషస్ ఆఫ్రికా ఆగ్నేయ తీరంలో 2,000 కి.మీ (1,200 మై) దూరంలో ఉంది. 19 ° 58.8 'నుండి 20 ° 31.7' దక్షిణ అక్షాంశం, 57 ° 18.0 'నుండి 57 ° 46.5' తూర్పు రేఖాంశం మధ్య ఉంటుంది. ఇది 65 కి.మీ (40 మై) పొడవు, 45 కి.మీ (30 మై) వెడల్పు ఉంటుంది. దీని భూభాగం 1,864.8 చ.కి.మీ 2.<ref>{{cite web|url=http://metservice.intnet.mu/pdfs/monthly-climatological-summaries.pdf|title=Meteorological Services − Monthly Bulletin of Climatological Summaries|date=May 2008|page=3|publisher=Mauritius Meteorological Services|access-date=22 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mauritius.net/general_info/index.php|title=General Info – Geography|publisher=Mauritius.net|access-date=22 January 2015|website=|archive-date=12 ఫిబ్రవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120212061824/http://www.mauritius.net/general_info/index.php|url-status=dead}}</ref> ఈ ద్వీపం సుమారు 150 కి.మీ (100 మైళ్ళు)పొడవైన తెల్లని ఇసుక తీరాలతో నిండి ఉంది. ద్వీపాలు చుట్టుపక్కల ఉన్న ప్రపంచంలోని మూడవ అతిపెద్ద పగడపు దిబ్బ సముద్రం నుండి లాగూన్లు (ఉప్పునీటి మడుగులు) రక్షించబడుతున్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://tourism.govmu.org/English/Tourism%20sector/Pages/Overview-of-Mauritius.aspx|title=Tourism − Overview of Mauritius|publisher=Government Portal of Mauritius|access-date=4 January 2012|archive-date=3 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403131312/http://tourism.govmu.org/English/Tourism%20sector/Pages/Overview-of-Mauritius.aspx|url-status=dead}}</ref> మారీషయన్ తీరంలో 49 జనావాసాలు లేని ద్వీపాలు ఉన్నాయి. ఇవి అంతరించిపోతున్న జాతుల సహజ ఆశ్రితవనరులుగా ఉపయోగించబడతాయి. మారిషస్ ద్వీపం సాపేక్షంగా యువ భౌగోళికప్రాంతంగా గుర్తించబడుతూ ఉంది. సుమారు 8 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం అగ్నిపర్వత చర్యకారణంగా ఈ ద్వీపాలు సృష్టించబడ్డాయి. సెయింటు బ్రాండను, రీయూనియను, రోడ్రిగ్సులతో కలిపి ఈ ద్వీపం మస్కరైను దీవులలో భాగంగా ఉంది. ఈ ద్వీపాలు నీటి అడుగున సంభవించిన అతిపెద్ద అగ్నిపర్వత విస్పోటనల ఫలితంగా ఉద్భవించాయి. ఇది ఆఫ్రికా, మడగాస్కర్లతో కూడిన ఖండాంతర భూభాగానికి తూర్పున వేలాది కిలోమీటర్ల దూరం జరిగింది.<ref name="territory"/> ఈ ద్వీపాలలో ప్రస్తుతం క్రియాశీలక అగ్నిపర్వతచర్యలు జరగడం లేదు. ప్రస్తుతం రీయూనియను ద్వీపంలో హాట్స్పాటు విశ్రాంతస్థితిలో ఉంటుంది. సముద్ర మట్టానికి 300-800 మీ (1,000-2,600 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న చీలిన పర్వత శ్రేణుల వలయంలో మారిషస్ పరివేష్టితమై ఉంది. ఈ తీరప్రాంతాల నుండి భూమి ఒక కేంద్ర పీఠభూమికి 670 మీ (2,200 అడుగులు) పెరుగుతుంది. నైరుతిలో ఎత్తైన శిఖరం నైరుతిలో 828 మీటర్లు (2,717 అడుగులు) వద్ద పిట్టన్ డి లా పెటైట్ రివైర్ నోయిరే ఉంది. ద్వీపం, లావా ప్రవాహాలచే సృష్టించబడిన పగుళ్లలో అనేక ప్రవాహాలు, నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. [[File:Mauritius.png|thumb|center|650px|A panoramic view of Mauritius Island]] ===రోడ్రిగ్యూసు ద్వీపం=== మారిషస్ తూర్పున 560 కిలోమీటర్ల (350 మైళ్ళు) ఉన్న స్వయంప్రతిపత్తమైన ద్వీపం రోడ్రిగ్సు. ఇది 108 చ.కి.మీ ప్రాంతంలో విస్తరించి ఉంది.<ref name="territory">{{cite web|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|title=The territory of Mauritius|publisher=Government Portal of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=27 మార్చి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230327103512/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/GeographyPeople/Location.aspx|url-status=dead}}</ref> రోడ్రిగ్యూ ఒక అగ్నిపర్వత ద్వీపం. ఇది మస్కరనే పీఠభూమి అంచున ఒక శిఖరం వరకు విస్తరించింది . ఈ ద్వీపం ఎత్తైన శిఖరంతో కూడిన కేంద్రంలో 398 మీ (1,306 అ) ఎత్తైన లిమోను పర్వతం ఉంది. ద్వీపంలో పగడపు దిబ్బలు, విస్తృతమైన సున్నపురాయి నిక్షేపాలు ఉన్నాయి. ===చాగోసు ద్వీపసమూహం === చాగోసు ద్వీపసమూహం ఉపరితలం, దీవులతో కూడి ఉంటుంది. ఇది మారిషస్ ప్రధాన ద్వీపానికి సుమారు 2200 కిలోమీటర్ల ఈశాన్యంలో ఉంది. చాగోసు ద్వీపసమూహమునకు ఉత్తరాన పెరోసు బంనోసు, సాలమను దీవులు, నెల్సన్సు ఐలాండు, ది త్రీ బ్రదర్సు, ఈగలు దీవులు, ఎగ్మోంటు దీవులు, డేంజరు ఐలాండు ఉన్నాయి. ద్వీపసమూహపు ఆగ్నేయ భాగంలో డియెగో గార్సియా ఉంది.<ref name="PCA Memorial Vol 1">{{Cite journal |title=MEMORIAL OF THE REPUBLIC OF MAURITIUS VOLUME I |url=https://pcacases.com/web/sendAttach/1796 |publisher=[[Permanent Court of Arbitration]] |publication-date=1 August 2012 |volume=1 |page=9}}</ref> ===అగలెగా ద్వీపాలు=== మారిషస్ ఉత్తరంలో 1000 కి.మీ దూరంలో అగలెగా ద్వీపం ఉంది.<ref name="territory"/> దాని ఉత్తర ద్వీపం 12.5 కిలోమీటర్లు (7.8 మైళ్ళు) పొడవు, 1.5 కిలోమీటర్లు (0.9 మైళ్ళు) వెడల్పు ఉంటుంది. దాని దక్షిణ ద్వీపం 7 కిలోమీటర్లు (4.3 మైళ్ళు) పొడవు, 4.5 కిలోమీటర్ల (2.8 మైళ్ళు) వెడల్పు ఉంటుంది. రెండు ద్వీపాల మొత్తం వైశాల్యం 26 చ.కి.మీ. ===ట్రొమెలిను=== ట్రొమిలిను ద్వీపం మారిషస్ ఈశాన్యంలో 430 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఫ్రాంసు ప్రకటించినట్లు మారిషస్ ట్రోమెలిను ద్వీపంపై సార్వభౌమాధికారాన్ని ప్రకటించింది. ప్యారిసు ఒడంబడికలో పేర్కొన్న " డిపెండెంసీ" లలో ట్రోమెలినును ఉందోలేదో అనే విషయం సందేహాస్పదంగా ఉంది. అగలేగ, సెయింటు బ్రాండను, రోడ్రిగ్సు ట్రోమెలిన్ వంటి కొన్ని ద్వీపాలు ప్రత్యేకంగా పేర్కొనబడలేదు.<ref name="tromelin">{{Cite journal |last=Hervé |first=Gaymard |title=A. UN DIFFÉREND ANCIEN AVEC MAURICE QUANT À LA SOUVERAINETÉ SUR TROMELIN |url=http://www.assemblee-nationale.fr/14/rapports/r0830.asp#P65_3881 |publisher=[[National Assembly (France)]] |publication-date=20 March 2013 |journal= |access-date=13 ఏప్రిల్ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331092635/http://www.assemblee-nationale.fr/14/rapports/r0830.asp#P65_3881 |archive-date=31 మార్చి 2019 |url-status=dead }}</ref> 1990 లో ఫ్రాన్సు, మారిషస్‌ల మధ్య స్నేహపూర్వక సంబంధాల దృష్ట్యా ట్రోమెలిను మీద వాతావరణ స్టేషను ఏర్పాటు చేయడానికి ఫ్రాంసుకు ఒక సాధారణ ఒప్పందం జరిగింది. 1990 జూనులో మారిషస్ అధ్యక్షుడు ఫ్రాంకోయిసు మిట్టరాండు అధికారిక పర్యటన తరువాత మారిషస్‌, ఫ్రాన్సులు ట్రోమెలిను కలిసి-నిర్వహించడానికి ఒక నిర్ణయం తీసుకోబడింది. పది సంవత్సరాల తరువాత అధ్యక్షుడు నికోలసు సర్కోజీ, ప్రధానమంత్రి నవీను రామ్గూలం ఈ విషయంపై చర్చించాడు. 2010 జూనులో సహ-నిర్వాహక ఒప్పందంపై సంతకం చేసి ధ్రువీకరించారు. 2017 జనవరిలో ఫ్రెంచి ప్రభుత్వం సహ నిర్వహణ ఒప్పందం నుండి వైదొలిగింది. ఇది ఫ్రెంచి నేషనల్ అసెంబ్లీ ఎజెండా నుండి తొలగించబడింది.<ref name="defitromelin">{{Cite journal |title=Co-management of Tromelin: French government backs off amidst backlash in Parliament |url=https://defimedia.info/co-management-tromelin-french-government-backs-amidst-backlash-parliament |journal=NEWS ON SUNDAY |publisher=[[Le Défi Media Group]] |publication-date=22 January 2017}}</ref> ===ఎస్.టి. బ్రాండను === మారిషస్‌కు ఈశాన్యంలో 402 కి.మీ దూరంలో " సెయింటు బ్రాండను " ఏకాంత ద్వీపం ఉంది. ద్వీపసమూహంలో 16 ద్వీపాలు ఉన్నాయి. ==ఆర్ధికరంగం== [[File:Sugarcane plantation in Mauritius (reduced colour saturation).jpg|thumb|left|[[Sugar cane]] plantation in Mauritius]] 1968 లో బ్రిటను నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత పర్యాటకం, వస్త్రపరిశ్రమ, చక్కెర, ఆర్థిక సేవలు ఆధారంగా తక్కువ ఆదాయం, వ్యవసాయ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థ నుండి మధ్య-ఆదాయంతో విభిన్న ఆర్థిక వ్యవస్థతో మారిషస్ అభివృద్ధి చెందింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత మారిషస్ ఆర్థిక చరిత్రను "మారీషయన్ మిరాకిల్", "ఆఫ్రికా విజయం" (రోమెరు, 1992; ఫ్రాంకెలు, 2010, స్టిగ్లిట్జు, 2011) అని పిలుస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2014/wp14134.pdf |title= Mauritius: The Drivers of Growth&nbsp;– Can the Past be Extended? |type= IMF Working paper 2014 |access-date=}}</ref> ఇటీవలి సంవత్సరాలలో సమాచార, సమాచార సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, మత్స్య, ఆతిథ్యం, ఆస్తి అభివృద్ధి, ఆరోగ్యం, పునరుత్పాదక శక్తి, విద్య, శిక్షణ ముఖ్యమైన రంగాలుగా ఉద్భవించాయి. ఇది స్థానిక, విదేశీ పెట్టుబడిదారుల నుండి గణనీయమైన పెట్టుబడిని ఆకర్షించింది.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#Issues|title=Mauritius|publisher=CIA World Factbook|access-date=4 January 2012|website=|archive-date=24 డిసెంబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211252/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#Issues|url-status=dead}}</ref> మారిషస్‌లో ఎటువంటి శిలాజ ఇంధన నిల్వలు లేవు. దేశం శక్తి అవసరాలను తీర్చేందుకు పెట్రోలియం ఉత్పత్తులపై ఆధారపడుతుంది. బయోమాసు, హైడ్రో, సౌర, గాలి శక్తి. స్థానిక, పునరుత్పత్తి శక్తి వనరులుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite journal|url=http://www.project-syndicate.org/commentary/the-mauritius-miracle|author=[[Joseph E. Stiglitz]]|publisher=[[Project Syndicate]]|title=The Mauritius Miracle|access-date=21 April 2012}}</ref> మారిషస్‌లో ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ప్రత్యేక ఆర్థిక మండళ్లలో ఒకటిగా ఉంది. 2012 లో సముద్ర ఆధారిత ఆర్థికవ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడానికి ఉద్దేశించినట్లు ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.<ref>{{cite journal|url=http://www.movingthenationforward.com/pdf/Govt-Address-2012.pdf|publisher=Government of Mauritius|title=Moving the Nation Forward|access-date=21 April 2012|journal=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190413151110/http://www.movingthenationforward.com/pdf/Govt-Address-2012.pdf|archive-date=13 ఏప్రిల్ 2019|url-status=dead}}</ref> ఆర్థిక పోటీతత్వం! స్నేహపూర్వక పెట్టుబడి వాతావరణం, మంచి పాలన, స్వేచ్ఛయుత ఆర్థిక వ్యవస్థతో మారిషస్ ఆర్థికవ్యవస్థ ఉన్నత స్థానంలో ఉంది.<ref name="heritage foundation">{{cite news|url=http://www.heritage.org/index/country/mauritius|access-date=16 April 2012|title=Mauritius|publisher=[[The Heritage Foundation]]|archive-date=10 ఏప్రిల్ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410125621/http://www.heritage.org/index/country/mauritius|url-status=dead}}</ref><ref name="State.gov">{{cite journal|url=https://www.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2012/191196.htm|publisher=U.S. Department of State|title=2012 Investment Climate Statement&nbsp;– Mauritius|access-date=8 August 2012}}</ref><ref name="Doing business">{{cite journal|url=http://www.doingbusiness.org/rankings |publisher=[[World Bank]] |title=Economy Rankings |access-date=24 October 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html |archive-date=4 June 2011 |df= }}</ref> స్థూల దేశీయోత్పత్తి (పి.పి.పి) 2018 నాటికి $ 29.187 బిలియన్ల అమెరికా డలర్లుగా అంచనా వేయబడింది. తలసరి జీడీపీ (PPP) $ 22,909 అమెరికా డాలర్లకంటే అధికం. ఇది ఆఫ్రికాలో అత్యధిక స్థాయిలో ఒకటిగా ఉంది.<ref name="heritage foundation"/><ref name="State.gov"/><ref name="Doing business"/> 2011 లో ప్రపంచ బ్యాంకు ఆధారంగా మారిషస్ ఎగువ మధ్యతరగతి ఆర్థిక వ్యవస్థగా వర్గీకరించబడింది.<ref>{{cite news|url=http://data.worldbank.org/about/country-classifications/country-and-lending-groups#Upper_middle_income |title=Country and Lending Groups – Upper-middle-income economies |publisher=World Bank |access-date=8 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318125456/http://data.worldbank.org/about/country-classifications/country-and-lending-groups |archive-date=18 March 2011 |df= }}</ref> ప్రపంచ బ్యాంకు " 2019 లో " డూయింగు బిజినెసు ఇండెక్సు " ఆధారంగా మారిషస్ ప్రపంచదేశాలలో 20 వ స్థానంలో ఉంది. ఇది వ్యాపారసౌలభ్యతలో 190 స్థానంలో ఉంది.<ref name="Doing business"/><ref>{{cite web|url=http://www.lexpress.mu/article/292196/ease-doing-business-maurice-degringole|title=Ease of Doing Business: Maurice dégringole|first=Karen|last=Walter|date=23 October 2016|website=lexpress.mu|access-date=18 January 2017}}</ref> మారీషయన్ విదేశాంగ వ్యవహారాల మంత్రిత్వశాఖ ఆధారంగా దేశ ఆర్థికరగం పరిశ్రమ రంగాలలో, అధిక నిపుణుల లోపం, నైపుణ్యం గల కార్మికుల కొరత, వృద్ధాప్య జనాభా, అసమర్థమైన ప్రభుత్వ కంపెనీలు, పారా-స్టేటల్ సంస్థలు వంటి సవాళ్ళను ఎదుర్కొంటున్నది.<ref>{{cite web|url=http://unctad.org/meetings/en/Presentation/ditc_tncd_2015_d12_Bhuglah.pdf|title=UNCTAD|publisher=}}</ref> మారిషస్ ఒక స్వేచ్ఛాయుత మార్కెటు ఆర్థిక వ్యవస్థపై విజయం సాధించింది. ఎకనామిక్ ఫ్రీడం 2013 ఇండెక్సు ఆధారంగా మారిషస్ ప్రపంచంలోని 8 వ అత్యంత స్వేచ్ఛాయుత ఆర్థిక వ్యవస్థగా, పెట్టుబడి స్వేచ్ఛలో ఆధిక్యత పొందిన దేశంగా ఉంది.<ref>{{cite web|title=2013 Index of Economic Freedom|url=http://www.heritage.org/index/ranking?src=home|publisher=The Heritage Foundation|access-date=23 August 2013|archive-date=11 నవంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111215653/https://www.heritage.org/index/ranking?src=home|url-status=dead}}</ref> 183 దేశాల నివేదికలో ఆర్థిక నిష్పత్తి నియంత్రణ సామర్థ్యత, చట్ట పరిపాలన, పోటీతత్వపు చర్యల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ===ఆర్ధికసేవలు=== [[File:Evening Port Louis.jpg|thumb|[[Port-Louis]], the Capital of Mauritius]] ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెసు కమిషను ఆధారంగా ఫైనాన్షియలు సర్వీసెసు విభాగం మౌరిషసు ఆర్థికవ్యవస్థకు మూడో ప్రధాన సహాయంగా ఉంది. 2018 నాటికి ఆర్థిక, బీమా కార్యకలాపాలు దేశ జిడిపిలో 11.8%కు చేరింది.<ref>{{Cite web |url=https://www.fscmauritius.org/en/statistics/contribution-to-gdp |title=Contribution to GDP |website=[[Financial Services Commission (Mauritius)]] |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331131533/https://www.fscmauritius.org/en/statistics/contribution-to-gdp |url-status=dead }}</ref> ఆసియా, ఆఫ్రికాల మధ్య వ్యూహాత్మక స్థానంలో ఉన్న మారిషస్ బలమైన నియంత్రణ చట్రం, వ్యాపారం చేయడం, పెట్టుబడి రక్షణ ఒప్పందాలు, అధిక అర్హత కలిగిన ఉద్యోగశక్తి, రాజకీయ స్థిరత్వం, తక్కువ నేర రేటు వంటి అనుకూల అంశాలతో ఆఫ్రికాలో పెట్టుబడులు పెట్టేందుకు మారిషస్ తన స్థానాన్ని పదిలపరచింది. ఆధునిక మౌలికవసతులు, అనేక అంతర్జాతీయ బ్యాంకులు, చట్టపరమైన సంస్థలు, కార్పొరేటు సేవలు, పెట్టుబడి నిధులు, ప్రైవేటు ఈక్విటీ ఫండ్లకు నిలయంగా ఉంది. ప్రైవేటు బ్యాంకింగు, గ్లోబలు బిజినెసు, ఇన్సూరెన్సు అండు రీఇన్స్యూరెన్సు, లిమిటెడు కంపెనీలు, రక్షిత సెల్ కంపెనీలు, ట్రస్టు అండు ఫౌండేషను, ఇన్వెస్ట్మెంటు బ్యాంకింగు, గ్లోబలు ప్రధానకార్యాలయాల నిర్వహణ వంటివి ఆర్థికరంగానికి అనుకూలమైన సేవలు అందిస్తున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=http://www.edbmauritius.org/opportunities/financial-services/fs-overview/#tabname-3901-2 |title=Overview of the Financial Services Sector |website=Economic Development Board |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331181342/http://www.edbmauritius.org/opportunities/financial-services/fs-overview/#tabname-3901-2 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.edbmauritius.org/africa-strategy/africa-strategy/ |title=Africa Strategy |website=Economic Development Board |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331131530/http://www.edbmauritius.org/africa-strategy/africa-strategy/ |url-status=dead }}</ref> స్వల్ప పన్ను కారణంగా పన్నుల స్వర్గంగా మాధ్యమం మారిషస్‌ను ప్రశశిస్తుంది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అనుకూలతను ప్రదర్శించేందుకు ఉత్తమమైన పద్ధతులను ఉపయోగించడం, బలమైన చట్టపరమైన, నియంత్రణా విధానాలు ఉపయోగించడం ద్వారా దేశం అంతర్జాతీయ స్థాయి పారదర్శకతతో ఘన ఖ్యాతిని పెంపొందించింది. 2015 జూనులో మౌరియుసు టాక్సు విధానాలలో మ్యూచువలు అడ్మినిస్ట్రేటివు అసిస్టెంసు మీద బహుపాక్షిక కన్వెన్షనుకు మొగ్గుచూపింది. ప్రస్తుతం 127 అధికార పరిధి గల మార్పిడి సమాచార వ్యవస్థ ఉంది. మారిషస్ తూర్పు, దక్షిణ ఆఫ్రికా యాంటీ మనీ లాండరింగు గ్రూపు వ్యవస్థాపక సభ్యదేశంగా, నగదు బదిలీ, ఇతర రకాల ఆర్థిక నేరాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాటం చేయడంలో ముందంజలో ఉంది. కామను రిపోర్టింగు స్టాండర్డు, " ఫారిను అక్కౌంట్సు టాక్సు కాంప్లియను యాక్టు " చట్టం ప్రకారం దేశం సమాచారం పరిమార్పు విధానాన్ని స్వీకరించింది.<ref name="govt5">{{Cite web |url=http://www.govmu.org/English/News/Pages/-Prime-Minister-denies-Mauritius-being-a-tax-haven.aspx |title=Prime Minister denies Mauritius being a tax haven |website=[[Government of Mauritius]] |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331131526/http://www.govmu.org/English/News/Pages/-Prime-Minister-denies-Mauritius-being-a-tax-haven.aspx |url-status=dead }}</ref> మారిషస్ ఐరోపా సమాఖ్య నిషేధిత జాబితాలో లేదు.<ref>{{Cite web |url=https://ec.europa.eu/taxation_customs/tax-common-eu-list_en |title=Common EU list of third country jurisdictions for tax purposes |website=[[European Commission]] |access-date=2019-03-31}}</ref> అంతేకాక అంతర్జాతీయంగా ఆమోదించబడిన పన్ను ప్రమాణాలను గణనీయంగా అమలు చేసిన ఒ.ఇ.సి.డి. వైటు జాబితాలో మారిషస్ కనిపిస్తుంది. ఒ.ఇ.సి.డి. వైటు జాబితా బహుళ కోణాల నుండి అధికార పరిధులను చూస్తుంది; పన్ను పారదర్శకత, సరసమైన పన్ను, ఒ.ఇ.సి.డి. బి.ఇ.పి.ఎస్. పరిమితి, పన్నురహిత దేశాల అభ్యర్ధన.<ref>{{Cite web |url=http://www.oecd.org/countries/monaco/list-of-unco-operative-tax-havens.htm |title=List of Unco-operative Tax Havens |website=OECD |access-date=2019-03-31}}</ref> ===పర్యాటకం=== [[File:Mauritius beach.png|thumb|A tropical beach in [[Trou-aux-Biches]]]] మారిషస్ ఒక ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రంగా ఉంది. పర్యాటక రంగం మార్షిసు ఆర్థిక వ్యవస్థకు నాలుగవ సహకారవనరుగా ఉంది. ఈ ద్వీప దేశం ఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితిని ఉత్తేజపరిచే వెచ్చని సముద్రపు జలాలు, తీరాలు, ఉష్ణమండల జంతుజాలం, వృక్షజాలం, బహుళ జాతులకు చెందిన సాంస్కృతిక జనాభాతో నిండి ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.tourism-mauritius.mu/documents/ethic_code.pdf|title=Code of ethics of tourism for Mauritius|publisher=MTPA|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=13 ఏప్రిల్ 2019|archive-date=21 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121054348/http://www.tourism-mauritius.mu/documents/ethic_code.pdf}}</ref> 2018 లో 13,99,408 పర్యాటకులు సందర్శించగా తరువాత సంవత్సరానికి 3.6% పెరుగుదలతో 2019 నాటికి పర్యాటకుల సంఖ్య 14,50,000 కి చేరుకుంటుందని భావించారు.<ref name="Tou">{{Cite web |url=http://statsmauritius.govmu.org/English/Publications/Pages/Tourism_Yr18.aspx |title=International Travel and Tourism Year 2018 |access-date=2019-04-06}}</ref> ప్రస్తుతం మారిషస్‌లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు రెండు ఉన్నాయి; అవి ఆప్రవిసి ఘాటు, లే మోర్నే కల్చరల్ లాండుస్కేపు. అంతేకాకుండా " బ్లాక్ రివరు గోర్జెసు నేషనలు పార్కు " ప్రస్తుతం తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంది.<ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/mu |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2019-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413151109/https://whc.unesco.org/en/statesparties/mu |archive-date=2019-04-13 |url-status=dead }}</ref> ===రవాణా=== 2005 నుండి మారిషస్‌లో విద్యార్థులకు, వికలాంగులు, వయోజన పౌరులకు ప్రభుత్వ బస్సు రవాణా ఉచితంగా ఉంది.<ref>{{cite web| url=http://www.lematinal.com/economie/3558-rs-32-m-de-plus-pour-le-transport-gratuit.html|title=Rs 32 M de plus pour le transport gratuit|publisher=Le Matinal|access-date=22 August 2014|language=fr}}</ref> ప్రస్తుతం మారిషస్ లో రైల్వేలు లేవు. ప్రైవేటు యాజమాన్యం కలిగిన గతకాలపు పారిశ్రామిక రైల్వేలు వదలివేయబడ్డాయి. అలాగే క్రూజు టెర్మినలును పోర్టు లూయిసు నౌకాశ్రయం అంతర్జాతీయ వాణిజ్యాన్ని నిర్వహిస్తుంది. సివిలు ఏవియేషనుకు ఏకైక అంతర్జాతీయ విమానాశ్రం " సర్ సేవియోసగూర్ రాంగులాం ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్ పోర్ట్ " విమానప్రయాణ సౌకర్యాలను కలిగిస్తుంది. ఇది జాతీయ వైమానిక సంస్థ ఎయిరు మారిషస్‌కు ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది. 2013 సెప్టెంబరులో విమానాశ్రయ అధికారం కొత్త ప్రయాణీకుల టెర్మినలును ప్రారంభించింది.<ref>{{cite web|url=http://www.passengerterminaltoday.com/viewnews.php?NewsID=51796|title=Mauritius airport inaugurates US$305m terminal|publisher=Passenger Terminal Today|access-date=22 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826114356/http://www.passengerterminaltoday.com/viewnews.php?NewsID=51796|archive-date=26 ఆగస్టు 2014|url-status=dead}}</ref> రోడ్రిగ్యూసులో " సర్ గయేటను దువాలు " విమానాశ్రయం డొమెస్టికు సేవలు అందిస్తుంది. అధిక సంఖ్యలో ఉన్న రహదారి వినియోగదారుల (ప్రధానంగా కారు డ్రైవర్లు) కారణంగా మారిషస్‌కు తీవ్రమైన ట్రాఫికు సమస్య ఉంది. ట్రాఫికు రద్దీ సమస్యను పరిష్కరించేందుకు ప్రభుత్వం మెట్రో ఎక్స్ప్రెసు ప్రాజెక్టును ప్రారంభించింది. రైలు పోర్టు లూయిసు నుండి క్యూర్పిపు వరకు మొదలవుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ 2019 లో ముగుస్తుంది. రెండవ దశ 2021 లో ముగుస్తుంది.<ref>La Redaction, [https://www.lexpress.mu/article/292455/metro-express-trace-aux-singapouriens-mise-sur-rails-aux-indiens "Metro Express: le tracé aux Singapouriens, la mise sur les rails aux Indiens"], ''L'Express'', 2016/10/27</ref> ===సమాచార రంగం=== 2016 లో ఐ.సి.టి విభాగం జి.డి.పి.లో 5.7% వరకు భాగస్వామ్యం వహించింది.<ref>{{Cite web|url=http://statsmauritius.govmu.org/English/Publications/Pages/ICT_Stats_Yr2016.aspx|title=Statistics Mauritius - ICT Statistics Year 2016|website=statsmauritius.govmu.org|language=en-us|access-date=2018-11-13}}</ref> 2016 నుండి సైబరు స్టార్.మ్యాన్ నేతృత్వంలో మారిషస్ అంతర్జాతీయ పోటీలలో పాల్గొంది. వారు మారిషస్‌లో 2016 & 2017 గూగులు కోడును నిర్వహించారు. ఇది 2 ఫైనలిస్టులకు, 1 గ్రాండ్ ప్రైజు సాధించడానికి దారితీసింది.<ref>{{Cite web|url=https://defimedia.info/google-code-two-mauritian-students-among-finalists|title=Google Code-in: Two Mauritian students among the finalists|website=Le Defi Media Group|language=fr|access-date=2018-11-16}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://starpress.info/prodige-de-linformatique-kifah-meeran-remporte-concours-organise-google-3776/|title=Prodige de l’informatique :&nbsp;Kifah Meeran remporte un concours organisé par Google • Star|date=2018-02-20|work=Star|access-date=2018-11-16|language=fr-FR}}</ref> అంతేకాక వారు టి.ఎల్.ఎస్. 1.3, హెచ్.టి.టి.పి. 451, ఎస్.ఎస్.హెచ్. లలో పనిచేస్తున్న ఇంటర్నెటు ఇంజనీరింగు టాస్కు ఫోర్సు (ఐ.ఇ.టి.ఎఫ్) హాకథానులో పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.theregister.co.uk/2018/11/02/ssh_rc4_security/|title=What's that? SSH can still use RC4? Not for much longer, promise|access-date=2018-11-16|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=IETF - Internet Engineering Task Force|title=IETF Hackathon Presentations|date=2018-11-04|url=https://www.youtube.com/watch?v=0XV9I-gVCB0|access-date=2018-11-16}}</ref> ==భూభాగవివాదం == ===చాగోసు ద్వీపసమూహం === ఈశాన్య ప్రాంతానికి 1,287 కిలోమీటర్ల (800 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న చాగోసు ద్వీపసమూహంపై మారిషస్ దీర్ఘకాలంగా సార్వభౌమాధికారాన్ని కోరింది. 18 వ శతాబ్దం నుంచి ఫ్రెంచివారు మొట్టమొదటగా ద్వీపంలో స్థిరపడినసమయంలో పరిపాలనాపరంగా చాగోసు మారిషస్‌లో భాగంగా ఉండేది. 1810 లో రెండు దేశాలు ఒప్పందం మీద సంతకం చేసిన తరువాత ఫ్రెంచి కాలనీ " ఐసిల్ డి ఫ్రాన్సు "లో భాగంగా (మారిషస్ పిలిచేవారు) ఇది బ్రిటిషు వారికి ఇవ్వబడింది.<ref name="real">{{cite web|url=http://www.realclearworld.com/articles/2012/04/06/mauritius_chagos_archipelago_diego_garcia_99999.html|title=Time for UK to Leave Chagos Archipelago|publisher=Real clear world|access-date=22 January 2015}}</ref> 1965 లో మారిషస్ స్వాతంత్ర్యానికి మూడు సంవత్సరాల ముందే యునైటెడు కింగ్డం మారిషస్ నుండి చోగోసు ద్వీపసమూహన్ని సీషెల్సు నుండి ఆల్టబ్రా, ఫారుక్యుహరు, డెస్రోచెసుసు విడదీసి బ్రిటీషు హిందూమహాసముద్ర భూభాగం ఏర్పాటు చేయబడింది. 1965 నవంబరు 8 న ఈ ద్వీపాలు యునైటెడు కింగ్డంలో ఒక విదేశీ భూభాగంగా స్థాపించబడింది. 1976 జూను 23 న సీషెలు స్వతంత్రంలో భాగంగా ఆల్డబ్రా, ఫారుక్యుహరు డెస్రోచెసు తిరిగి సీషెలుకు ఇవ్వబడ్డాయి. బియాటులో ఇప్పుడు చాగోసు ద్వీపసమూహ భూభాగం మాత్రమే ఉంది. యునైటెడు కింగ్డం ద్వీపసమూహంలోని డియెగో గార్సియా ప్రధాన ద్వీపాన్ని యు.ఎస్. సైనిక స్థావరాన్ని స్థాపించటానికి 50 సంవత్సరాల లీజు కింద లీజుకిచ్చింది.<ref name="real"/><ref>{{cite web |url=http://www.geoffreyrobertson.com/documents/DiegoGarciaTheWesternAustraliaLawReviewPubilshedJune2012.pdf |title=Who Owns Diego Garcia? Decolonisation and Indigenous Rights in the Indian Ocean |publisher=[[Geoffrey Robertson]] |url-status=dead |df= |access-date=16 ఏప్రిల్ 2019 |archive-date=2 మే 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502070735/http://www.geoffreyrobertson.com/documents/DiegoGarciaTheWesternAustraliaLawReviewPubilshedJune2012.pdf }}</ref> 2016 లో బ్రిటను ఏకపక్షంగా 2036 వరకు US కి లీజును విస్తరించింది.<ref name="THE HINDU">{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/opinion/editorial/decolonising-chagos/article26379247.ece |title=Decolonising Chagos |date=2019-02-27 |website=[[The Hindu]] |access-date=2019-04-05}}</ref> స్వాతంత్ర్యానికి ముందు కొలోనియల్ భూభాగాలను విడిచిపెట్టడంలో యునైటెడు కింగ్డం యునైటెడ్ నేషన్సు తీర్మానాలు ఉల్లంఘించిందని మారిషస్ గట్టిగా వాదిస్తుంది. మారిషస్ చట్టం, అంతర్జాతీయ చట్టం ఆధారంగా డియెగో గార్సియాతో సహా చాగోసు ద్వీపసమూహం తమకు అధికారం ఉందని మారిషస్ పేర్కొంటుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.defimedia.info/news-sunday/nos-parliament/item/13899-chagos-remains-a-matter-for-discussion.html?tmpl=component&print=1 |title=Chagos remains a matter for discussion |publisher=[[Le Défi Media Group]] |date=15 June 2012 |author=Indradev Curpen |url-status=dead |df= |access-date=16 ఏప్రిల్ 2019 |archive-date=27 ఏప్రిల్ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427032857/http://www.defimedia.info/news-sunday/nos-parliament/item/13899-chagos-remains-a-matter-for-discussion.html?tmpl=component&print=1 }}</ref> ద్వీపాలు నివసితప్రాంతాలని అంగీకరించడానికి మొదట తిరస్కరించిన తరువాత ఒక శతాబ్ధకాలం ఈ ద్వీపాలలో నివసించిన సుమారు 2,000 చాగోసీయన్లను బ్రిటిషు ప్రభుత్వం బలవంతంగా బహిష్కరించింది. యు.కె. చగోసీయన్లను బెదిరించి వాహనాలతో వారి కుక్కలను చంపి ప్రజలనును నిర్మూలించడానికి కాల్చడం లేదా విషప్రయోగం చేసింది.<ref name="dog">{{Cite news |url=https://www.bristolpost.co.uk/news/bristol-news/shocking-reason-dogs-hanging-tree-2140149 |title=The shocking reason there are dogs hanging from a tree in Bristol |last=Cork |first=Tristan |publisher=Bristol Post}}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితిలో దాని పార్లమెంటుకు ఇచ్చిన ప్రకటనలలో చాగోసు ద్వీపసమూహంలో ఎటువంటి "శాశ్వత జనాభా" లేదని జనాభాని "కాంట్రాక్టు కార్మికులు"గా మార్చారని యు.కె. నొక్కిచెప్పింది.<ref name="ICJ">{{Cite journal |title=Written Statement of the Republic of Mauritius |url=https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf |publisher=[[International Court of Justice]] |publication-date=1 March 2018 |volume=1 |pages=23–24 |journal= |access-date=16 ఏప్రిల్ 2019 |archive-date=16 డిసెంబరు 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181216031708/https://www.icj-cij.org/files/case-related/169/169-20180301-WRI-05-00-EN.pdf |url-status=dead }}</ref> 1971 నుండి డియెగో గార్సియా పల్లపు ప్రాంతాలు 3,000 యు.కె, యు.ఎసు. సైనిక, పౌర ఒప్పంద సిబ్బందికి నివాసంగా ఉంది. చాగోసియన్లు ఆరిజోలాగోకు తిరిగి వెళ్ళడానికి క్రియాశీలక తిరుగుబాటు కార్యక్రమంలో నిమగ్నమయ్యారు. వారిని బలవంతంగా బహిష్కరణ చేయడం, తొలగించడం చట్టవిరుద్ధమని పేర్కొన్నారు.<ref name="BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13882233|title=Mauritius profile|publisher=BBC World|date=22 July 2011|access-date=22 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.chagossupport.org.uk/index.php/background/history/|title=History|publisher=The UK Chagos Support Association|access-date=22 January 2015|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401213846/http://archive.chagossupport.org.uk/index.php/background/history/|archive-date=1 ఏప్రిల్ 2016|url-status=dead}}</ref> ==== కోర్టు శాశ్వత మధ్యవర్తిత్వం ==== [[File:Camp Justice --Diego Garcia.jpg|thumb|The military base of [[Camp Justice (Diego Garcia)|Camp Justice]] on [[Diego Garcia]]]] 2010 డిసెంబరు 20 న మారిషస్ చాగోసు మెరైను ప్రొటెక్టెడు ఏరియా (ఎం.పి.ఎ) చట్టబద్ధతను సవాలు చేయడానికి " యునైటెడు నేషన్సు కన్వెన్షను ఆన్ ది లా ఆఫ్ ది సీ " ఆధారంగా యునైటెడ్ కింగ్డంకు వ్యతిరేకంగా పోరాడడం ప్రారంభించింది. 2010 ఏప్రెలులో యు.కె. చాగోసు ద్వీపసమూహం వివాదానికి న్యాయస్థానం మధ్యవర్తిత్వం వహించింది. మధ్యవర్తులు ఇద్దరూ మారిషస్ సార్వభౌమత్వాన్ని స్పష్టంగా గుర్తించారు. మిగిలిన ముగ్గురిలో ఎవరూ దీనిని నిరాకరించ లేదు. ట్రిబ్యునలులోని ముగ్గురు సభ్యులు దీనిని అధిగమిచడం తమ అధికార పరిధిలో లేదని గుర్తించారు; చాగోసు ద్వీపసమూహం మీద సార్వభౌమాధికారం ఉన్న రెండు దేశాలు ఏవిధమైన అభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేయలేదు. ట్రిబ్యునలు న్యాయమూర్తులు రూడిగరు వుల్ఫ్రం, జేమ్సు కటేకా ఈ వివాదపరిష్కారం నిర్ణయించడం ట్రిబ్యునలు అధికార పరిధిలో ఉందని చాగోసు ద్వీపసమూహం మీద యుకెకు సార్వభౌమాధికారం లేదని పరిశీలించి నిర్ధారించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.lexpress.mu/sites/lexpress/files/attachments/article/2015/2015-03/2015-03-20/mu-uk_20150318_award.pdf|title=In the Matter of the Chagos|access-date=2019-04-16|archive-date=2019-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416054907/https://www.lexpress.mu/sites/lexpress/files/attachments/article/2015/2015-03/2015-03-20/mu-uk_20150318_award.pdf|url-status=dead}}</ref> * అంతర్గత యునైటెడ్ కింగ్డమ్ పత్రాలు " ఎం.పి.ఎ " వెనుక ఒక నిగూఢ ఉద్దేశం ఉందని సూచించాయి. 1965 లో "బియాటు", 2010 లో " ఎం.పి.ఎ "ను ప్రకటించడం మధ్య కలతపెట్టే సారూప్యతలు, సాధారణ నమూనా ఉన్నట్లు గుర్తించాయి; * 1965 లో మారిషస్ నుండి చాగోసు ద్వీపసమూహాన్ని తొలగించి యు.కె. మారిషస్ ప్రాదేశిక సమగ్రతను పూర్తిగా అగైరవపరచిందని భావించింది. * 1965 లో ప్రీమియర్ సర్ సేవియోసగూర్ రాంగులాం UK ప్రధానమంత్రి హారొల్ద్ విల్సన్ ముప్పును చాగోస్ ద్వీపసమూహాల తొలగింపుకు అంగీకరించకపోతే అతను స్వతంత్రం లేకుండా ఇంటికి తిరిగి రావచ్చని చెప్పాడు; మారీషయన్ మంత్రులు చాగోస్ ద్వీపసమూహాన్ని విడిచిపెట్టినట్లు అంగీకరించారు. ఈ విరమణ స్వీయ-నిర్ణయం అంతర్జాతీయ చట్టం ఉల్లంఘించిందని భావించబడింది; * " ఎం.పి.ఎ. " చట్టబద్ధంగా చెల్లదు. మారిషస్‌కు చాగోసు ద్వీపసమూహాన్ని తిరిగి తీసుకురావడానికి యు.కె. బాధ్యత, మారిషస్ భవిష్యత్తు ప్రయోజనాలకు సంబంధించి, ద్వీపసమూహ భవిష్యత్తు ఉపయోగానికి సంబంధించి ఒక ముఖ్యమైన నిర్ణయం తీసుకుంటుంది అని ట్రిబ్యునలు నిర్ణయం నిర్ణయించింది. ట్రిబ్యునలు నిర్ణయం ఫలితంగా ఎం.పి.ఎ. ప్రకటించడానికి ముందు రెండుదేశాలు మధ్యవర్తిత్వ చర్చలలో ప్రవేశించడానికి అంగీకారం లభించింది. సముద్ర పర్యావరణాన్ని రక్షించడానికి "సార్వభౌమాధికారం గొడుగు" కింద అవసరమైన మేరకు తీసుకురావడానికి పరస్పర సంతృప్తికరమైన ఏర్పాటును సాధించటానికి ఇది సహకరిస్తుందని భావించబడింది.<ref name="cha">{{cite web|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/hansard/Documents/2015/hansard1215.pdf|title=Sixth National Assembly Parliamentary Debates(Hansard)|publisher=[[National Assembly (Mauritius)]]|date=20 March 2015|access-date=21 January 2016}}</ref> ====అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానం తీర్పు ==== =====యు.కె. తొలగింపు చర్య దిద్దుబాటు ===== 2004 లో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం ప్రకటించిన " బ్రిటీషు హిందూ మహాసముద్ర భూభాగం ఉత్తర్వు (బియాటు ఆర్డరు) నిర్ణయాన్ని అనుసరించి చాగోసనియన్లు ద్వీపంలో నివసించడానికి అధికారం నిషేధించబడింది. మారిషస్ చివరకు వివాదాన్ని నిష్పక్షపాతంగా పరిష్కరించాలని అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానాన్ని కోరింది. " ఇంటర్నేషనలు కోర్టు ఆఫ్ జస్టిసు శాసనం " ఆర్టికలు 36 ప్రకారం ఐ.సి.జె. అధికార పరిధికి లోబడి ఉండాలనేది ఆ దేశం ఎంపిక చేయాలని సూచించబడింది. ఎన్నుకోబడిన ప్రదేశాలలో న్యాయస్థాన అధికార పరిధిని పరిమితం చేయవచ్చు. ఐక్యరాజ్యసమితిలో జారీ చేసిన యు.కె నిబంధన మినహాయించి " 1969 జనవరి 1 లో ఉన్న పరిస్థితులు లేదా వాస్తవాలకు సంబంధించి కామన్వెల్తులో సభ్యదేశంగా ఉన్న దేశానికి ప్రభుత్వంతో ఉన్న వివాదాలకు సంబంధించి ఐ.సి.జె. అధికార పరిధిని " మినహాయించింది. 1969 జనవరి 1 న తాత్కాలిక పరిమితి తొలగింపు సమయంలో ఉత్పన్నమయ్యే అన్ని వివాదాలను మినహాయించటానికి చేర్చబడుతుంది. బ్రిటీషు మినహాయింపు నిబంధన ప్రభావం మారిషస్ చాగోసు వివాదానికి సంబంధించి ఐసిజెకు దాఖలు చేయకుండా నిరోధించింది. ఎందుకంటే ఇది కామన్వెల్తులో సభ్యదేశంగా ఉంది. మారిషస్ కామన్వెల్తును విడిచి వెళ్ళడానికి ముందు. యునైటెడు కింగ్డం ఐ.సి.జె. అధికార పరిధికి మినహాయింపు నిబంధనను సవరించింది. ఫలితంగా ఇది కామన్వెల్త్ నుండి నిష్క్రమించినప్పటికీ కామన్వెల్తు దేశాలు, మాజీ కామన్వెల్తు దేశాల మధ్య వివాదాలను తొలగించడానికి ఐ.సి.జె వివాదస్పద అధికార పరిధికి లోబడి ఉంది.<ref name="commonwealth">{{Cite web |url=http://www.mauritiustimes.com/mt/vimalen-reddi/ |title=The Chagos Dispute: Also Giving Law A Chance |last=Reddi |first=Vimalen |access-date=2019-02-26}}</ref> =====సలహామండలి అభిప్రాయం ===== 2017 జూన్ 22 న 94 నుండి 15 దేశాల మధ్య యు.ఎన్. జనరలు అసెంబ్లీ 1960 లో దేశ స్వాతంత్య్రానికి ముందు మారిషస్ నుండి చాగోసు ద్వీపసమూహం వేరు చేయమని సలహా ఇచ్చేందుకు ఇంటర్నేషనలు కోర్టు ఆఫ్ జస్టిసును కోరాయి. 2018 సెప్టెంబరులో ఐ.సి.జె. కేసు విచారణ ప్రారంభించింది. 17 దేశాలు భారతదేశం, దక్షిణాఫ్రికా, నైజీరియాతో సహా మారిషస్‌కు అనుకూలంగా వాదించారు.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/09/03/mauritius-disputes-uk-acquisition-chagos-islands-international/|title=International Court of Justice begins hearing on Britain's separation of Chagos islands from Mauritius|first=Roland|last=Oliphant|date=3 September 2018|publisher=|via=www.telegraph.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/what-happened-in-mauritius/cid/1463616|title=What happened in Mauritius|website=www.telegraphindia.com}}</ref> చాగోసు ద్వీపసమూహము నుండి తొలగించబడినందుకు యు.కె. క్షమాపణలు చెప్పింది. కానీ వ్యూహాత్మక పగడపు సమూహం సార్వభౌమాధికారంపై ఐక్యరాజ్యసమితి అత్యున్నత న్యాయస్థానం వివాదం తీసుకురావడం మారిషస్ తప్పు అని పట్టుబట్టారు.<ref>{{Cite web|url=http://defimedia.info/chagos-dispute-critical-verdict-pertaining-future-its-inhabitants|title=Chagos Dispute : critical Verdict Pertaining to the Future of its Inhabitants|website=Le Defi Media Group|language=fr|access-date=2019-02-22}}</ref> 2019 ఫిబ్రవరి 25 న ఇంటర్నేషనలు కోర్టు ఆఫ్ జస్టిసు (ఐ.సి.జె) చాగోసు దీవులను మారిషస్ వీలైనంత వేగంగా తిరిగి అప్పగించాలని యు.కె. ను ఆదేశించింది. మారిషస్ నుండి 1965 లో చాగోసు ద్వీపసమూహం నిర్లక్ష్యంగా విడదీయబడిందని భావించబడింది. " ప్రజల స్వేచ్ఛాయుతమైన వ్యక్తీకరణ" మీద ఆధారపడకుండా విడదీయబడిందని ఐ.సి.జె. అధ్యక్షుడు అబ్దులుఖావీ అహ్మదు యూసఫు చెప్పాడు. "ఈ కొనసాగింపు పరిపాలన ఒక పొరపాటు చర్య " అని అదనంగా ప్రకటించాడు. "చాగోస్ ద్వీపసమూహం మీద సార్వభౌమాధికారానికి యు.కె. సాధ్యమైనంత వేగంగా ముగింపు పలకాలని ఐఖ్యరాజ్యసమితి ఆదేశించింది.<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2019/feb/25/un-court-rejects-uk-claim-to-sovereignty-over-chagos-islands |title=UN court rejects UK's claim of sovereignty over Chagos Islands |last=Bowcott |first=Owen |date=2019-02-25 |publisher=[[The Guardian]] |access-date=2019-02-26}}</ref> ==జీవవైవిధ్యం == [[File:Phelsuma ornata - journal.pbio.1001382.png|thumb|[[Mauritius ornate day gecko]]]] మారిషస్ ప్రపంచంలోని అరుదైన మొక్కలకు జంతువులకు నిలయం. కానీ మానవ నివాస, స్థానికేతర జాతుల ప్రవేశంతో స్వదేశీయ వృక్షజాలం, జంతుజాలానికి ​​బెదిరింపుగా మారాయి.<ref name="BBC"/> దేశంలోని అగ్నిపర్వత మూలం, కాలం, ఏకాంతం, ప్రత్యేకమైన భూవైవిధ్యం కారణంగా, మారిషస్ ఒక చిన్న ప్రాంతంలో సాధారణంగా కనిపించని వృక్ష, జంతుజాలలకు వైవిధ్యానికి నిలయంగా ఉంది. 1507 లో పోర్చుగీసు రాకముందే ద్వీపంలో భూసంబంధమైన క్షీరదాలు లేవు. ఇది అనేక ఫ్లైలెసు ఫ్లైసు, పెద్ద సరీసృప జాతుల పరిణామాన్ని అనుమతించింది. మనిషి రాక హానికర అన్యజాతుల పరిచయం, జంతుజాతుల నివాసప్రాంతాల వేగవంతమైన నాశనం, స్థానిక వృక్షజాలం, జంతుజాలం ​నష్టానికి కారణంగా మారాయి. ప్రస్తుతం స్థానిక అడవి 2% కంటే తక్కువగా ఉంది. నైరుతీలో " బ్లాక్ రివరు గోర్జెసు నేషనలు పార్కు ", ఆగ్నేయంలో బాంబుసు పర్వత శ్రేణి, వాయవ్య ప్రాంతంలో మోకా-పోర్టు లూయిసు శ్రేణులలో ఆటవీప్రాంతం కేంద్రీకృతమై ఉంది. కార్ప్సు డి గార్డె, లే మోర్నే బ్రబంటు వంటి ఏకాంత పర్వతాలు, ప్రధాన భూభాగంకంటే వైవిధ్యం కలిగిన అనేక సముద్ర ద్వీపాలలో కూడా అటవీప్రాంతం ఉంది.. 100 కంటే ఎక్కువ జాతుల మొక్కలు, జంతువులు అంతరించిపోయాయి. అనేక జాతులు అంతరించేప్రమాదంలో ఉన్నాయి. ప్రమాదకరమైన స్థితిలో ఉన్న పక్షి, వృక్ష జాతుల పునరుత్పత్తి, జాతీయ ఉద్యానవనాలు, ప్రకృతి నిల్వప్రాంతాలు నివాస పునఃస్థాప కార్యక్రమాలను అమలు చేయడం ద్వారా 1980 లలో పరిరక్షణ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{cite web|url=http://npcs.govmu.org/English//DOCUMENTS/CHAP1.PDF|title=Chapter 1. Introduction to the Republic of Mauritius|publisher=National Parks and Conservation Services, Government Portal of Mauritius|access-date=22 January 2015}}</ref> 2011 లో " పర్యావరణ సస్టైనబులు డెవలప్మెంటు మంత్రిత్వశాఖ " మారిషస్ ఎన్విరాన్మెంటు అవుటులుక్ రిపోర్టు"ను జారీ చేసింది. ఇది సెయింటు బ్రాండను మెరైను ప్రాంతాన్ని రక్షితప్రాంతంగా ప్రకటించాలని సిఫార్సు చేసింది. 2016 మార్చి నాటికి " మారిషస్ వైల్డులైఫ్ ఫౌండేషను " అధ్యక్ష నివేదికలో " స్ట్రాను బ్రాండను అటోలు " పరిరక్షణకు ప్రోత్సహించడానికి అధికారిక ఎం.డబల్యూ. ఎఫ్. ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/includes/common/download.php?type=11&record=4E911EA9-BE8F-FB3C-1025-8CFF6C9D3136|title=President's Report of the Mauritian Wildlife Foundation dated March 2016|publisher=|access-date=29 August 2017}}</ref> ద్వీపంలో అంతరించిపోతున్న క్షీరదాలలో " మౌరిషసు ఎగిరే నక్కలు " మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఇటీవల సంవత్సరాలలో అవి పంటల పెంపకానికి ముప్పుగా ఉన్నాయని విశ్వసిస్తున్న కారణంగా ప్రభుత్వం 2015 నవంబరు నవంబరులో ప్రవేశపెట్టబడిన నిర్మూలన కారణంగా ఇటీవలి కాలంలో మారిషస్ ఎగిరే నక్కలు తీవ్రంగా బెదిరింపుకు గురైయ్యాయి. 2015 కు ముందు తీవ్రమైన తుఫాను లేకపోవడమే పండ్ల గబ్బిలాల పెరుగుదల సంభవించింది. జాతుల స్థితి పరిశీలించిన తరువాత ఐ.యు.సి.ఎన్. వీటి స్థితిని అంతరించిపోయే ప్రమాదం నుండి 2014 లో బలహీనంగా ఉన్న జాతిగా గుర్తించింది. 2018 అక్టోబరు పండ్ల గబ్బిలాలు 20% నిర్మూలన కార్యక్రమం చేపట్టిన కారణంగా 13,000 పండ్లగబ్బిలాలు అంతరించి 65,000 మాత్రం మిగిలి ఉన్నాయి. తిరిగి వాటి స్థితి గతంలో ఉన్నట్లు అంతరించిపోయే ప్రమాదానికి చేరుకుంది. <ref>{{Cite web|url=http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81|title=Welcome to the Mauritian Wildlife Foundation (MWF) - In The Field - Mauritius - Mauritius Fruit Bat|website=www.mauritian-wildlife.org|access-date=2019-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316190712/http://www.mauritian-wildlife.org/application/index.php?tpid=30&tcid=81|archive-date=2016-03-16|url-status=dead}}</ref> === డోడో === [[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|thumb|Mauritius was the only known habitat of the extinct [[dodo]], a flightless bird.]] మారిషస్‌లో ఇది అంతకుముందు తెలియని సరికొత్త పక్షి జాతికి చెందినదిగా గుర్తించబడింది. [[డోడో]] ఒక పావురం జాతికి చెందిన పక్షి. ఇది నాలుగు మిలియను సంవత్సరాల క్రితం మారిషస్‌లో స్థిరపడింది.<ref>{{cite journal |last1=Shapiro |first1=B. |display-authors=et al |date=2002 |title=Flight of the Dodo |url=http://pgl.soe.ucsc.edu/dodo_Shapiro02.pdf |journal=Science |volume=295 |issue=5560 |page=1683 |doi=10.1126/science.295.5560.1683 |pmid=11872833}}</ref> [[డోడో]] పక్షులను వేటాడే జతువుల దాడి లేని కారణంగా అవి ఎగిరే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోయాయి. మారిషస్‌లో అడుగుపెట్టిన మొట్టమొదటి మనుషులు అరబ్బులు. వారిని అనుసరిస్తూ 1505 లో పోర్చుగీసువారు ఈ ద్వీపసమూహానికి చేరుకున్నారు. ఈ ద్వీపాలు సుగంధ వాణిజ్య నౌకలకు మజిలీ ప్రాంతాలుగా మారాయి. 50 పౌండ్లు (23 కిలోలు) వరకు బరువు ఉన్న డోడోపక్షులు నావికులకు తాజా మాంసం వనరుగా స్వాగతం పలికాయి. పెద్ద సంఖ్యలో [[డోడో]]లు ఆహారం కోసం చంపబడ్డాయి. తరువాత డచ్చి వారు ఈ ద్వీపాన్ని శిక్షాస్మృతి కాలనీగా ఉపయోగించిన సమయంలో కొత్త జాతులు ద్వీపంలో ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఎలుకలు, పందులు, కోతులు భూమిలో ఉండే గూళ్ళు లోని [[డోడో]] గుడ్లు తింటాయి. మానవ దోపిడీ, ప్రవేశ జాతుల కలయిక గణనీయంగా [[డోడో]] జనాభాను క్షీణింపజేసింది. మారిషషులో మానవుల రాక కారణంగా 100 సంవత్సరాలలో సమృద్ధిగా ఉన్న [[డోడో]] ఒక అరుదైన పక్షిగా మారింది. చివరిది 1681 లో చంపబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/The-Dodo.aspx|title=The Dodo|publisher=Government Portal of Mauritius|access-date=22 January 2015|archive-date=6 ఫిబ్రవరి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150206081234/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Pages/The-Dodo.aspx|url-status=dead}}</ref> మోడిషియసు జాతీయ " కోటు ఆఫ్ ఆర్ముసు " (హెరాల్డిక్) మద్దతుదారుగా [[డోడో]] పేర్కొనబడింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|title=Republic of Mauritius- Coat of Arms|website=www.govmu.org|access-date=2019-03-27|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327180439/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/NationalSymbols/Pages/Coat-of-Arms.aspx|url-status=dead}}</ref> ==పర్యావరణం, వాతావరణం == [[File:Black River Gorges National Park, Mauritius.jpg|left|thumb|Black River Gorges National Park]] మారిషస్‌లో పర్వత ప్రాంతాలలో అడవులతో, తీర ప్రాంతాల్లో సాధారణంగా ఉష్ణమండల వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. సీజనలు తుఫానులు వృక్షజాలం, జంతుజాలానికి వినాశనాత్మకంగా ఉన్నప్పటికీ త్వరగా తిరిగి కోలుకుంటాయి. 2011 లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ విడుదల చేసిన ఒక " ఎయిరు క్వాలిటీ " జాబితాలో మారిషస్ రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.lematinal.com/mobile/sante/13945-Mauritiuss-air-quality-2nd-best-in-world.html|title=Mauritius's air quality 2nd best in world|date=26 September 2011|publisher=Le Matinal|url-status=dead|access-date=16 ఏప్రిల్ 2019|archive-date=10 అక్టోబరు 2013|archive-url=https://archive.today/20131010163739/http://www.lematinal.com/mobile/sante/13945-Mauritiuss-air-quality-2nd-best-in-world.html}}</ref> మకరరేఖకు దగ్గర ఉన్న మారిషస్ ఉష్ణమండలీయ వాతావరణం ఉంది. నవంబరు నుండి ఏప్రిలు వరకు వెచ్చని తేమతో కూడిన వేసవి కాలం 24.7 ° సెం (76.5 ° ఫా), జూను నుండి సెప్టెంబరు వరకు సాపేక్షంగా చల్లటి శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రత 20.4 సెం° (68.7 ° ఫా) . సీజన్ల మధ్య ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసం 4.3 ° సెం (7.7 ° ఫా) మాత్రమే ఉంటుంది. వెచ్చని నెలలు జనవరి, ఫిబ్రవరి నెలలలో సరాసరి గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రతలు 29.2 ° సెం (84.6 ° ఫా) చేరుకుంటాయి. శీతల మాసాలుగా ఉండే జూలై, ఆగస్టు మాసాలలో రాత్రివేళలలో ఉండే సరాసరి కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 16.4 ° సెం (61.5 ° ఫా) ఉంటుంది. వార్షిక వర్షపాతం 900 మి.మీ (35 అం) నుండి తీరంలోని కేంద్ర పీఠభూమిలో 1,500 మి.మీ (59 అం) వరకు ఉంటుంది. వర్షపుకాలం కచ్చితంగా గుర్తించబడనప్పటికీ వర్షపాతం అధికంగా వేసవి నెలల్లో సంభవిస్తుంది. సముద్రతీరంలో ఉండే ఉప్పునీటి మడుగులలో ఉష్ణోగ్రతలు 22-27 ° సెం (72-81 ° ఫా) ఉంటుంది. కేంద్ర పీఠభూమి చుట్టుపక్కల తీర ప్రాంతాల కంటే చాలా చల్లగా ఉంటుంది. ఇక్కడ వర్షపాతం రెండు రెట్లు అధికంగా ఉంటుంది. తూర్పు వైపున నుండి వీచే చల్లని గాలులు అధిక వర్షపాతాన్ని తీసుకువస్తాయి. సాధారణంగా జనవరి, మార్చి మధ్య అప్పుడప్పుడు ఉష్ణ మండలీయ తుఫానులు సంభవిస్తుంటాయి. ఇవి భారీ వర్షపాతానికి కారణమౌతూ మూడు రోజులు వాతావరణానికి అంతరాయం కలిగిస్తాయి.<ref>{{cite web|url=http://metservice.intnet.mu/climate-services/climate-of-mauritius.php|title=Climate of Mauritius|publisher=Mauritius Meteorological Services|access-date=22 January 2015}}</ref> ==గణాంకాలు== [[File:Mauritius population pyramid 2011.svg|thumb|[[Population pyramid]] of Mauritius according to 2011 census]] 2018 జూలై 1 నాటికి మౌరిషియసు రిపబ్లికు జనసంఖ్య 12,65,577. 2018 మధ్య నాటికి మారిషస్‌లో ఆడవారి సంఖ్య మగవారి సంఖ్య కంటే 13,169 అధికంగా ఉంది. మారిషస్ ద్వీపంలో 12,22,268 నివసించగా, రాడిగ్లసు ద్వీపంలో నివసిస్తున్న వారి సంఖ్య 43,035 ఉంది. అగలేగా, సెయింటు బ్రాండనులలో నివసిస్తున్న వారి సంఖ్య మొత్తం 274 మంది.<ref name="2018 Statistics"/> ఆఫ్రికా దేశాలలో అత్యధిక జనసాంద్రత కలిగిన దేశాలలో మారిషస్ ఒకటి. 1982 లో రాజ్యాంగ సవరణకు తరువాత జనాభా గణనలో మారిషస్‌ప్రజలు వారి జాతి గుర్తింపులను బహిర్గతం చేయవలసిన అవసరం లేదు. అందువలన మారిషస్ ప్రజలు వారి జాతివివరణకు సంబంధించిన అధికారిక గణాంకాలు అందుబాటులో లేవు. 1972 జనాభా గణాంకాలలో జాతివివరణ చివరిసారిగా అంచనా వేయబడింది.<ref>{{cite web|url=https://www.lexpress.mu/article/critical-appraisal-best-loser-system|title=A critical appraisal of the Best Loser System|publisher=[[L'Express (Mauritius)]]|date=5 June 2008|access-date=11 November 2017|author=La Redaction}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.defimedia.info/blog/item/18524-debate-on-best-loser-system.html|title=Debate on Best Loser System|publisher=Le Défi Media Group|date=10 September 2012|author=M. Rafic Soormally|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=17 ఏప్రిల్ 2019|archive-date=21 జనవరి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121084740/http://www.defimedia.info/blog/item/18524-debate-on-best-loser-system.html}}</ref> మారిషస్‌లో భారతీయ, ఆఫ్రికా, చైనా, ఐరోపా (ఎక్కువగా ఫ్రెంచ్) మూలానికి చెందిన ఒక బహుళ జాతి సమాజం ఉంది. ===మతం === మారిషస్ జనాభాలో 48.5% మంది [[మారిషస్‌లో హిందూమతం|హిందూమతాన్ని]] అనుసరిస్తున్నారు. ఇందులో తమిళ, తెలుగు ప్రజలు ఉన్నారు. తరువాతి స్థానంలో క్రైస్తవ మతం (32.7%), ఇస్లాం (17.2%), ఇతర మతాలు (0.7%) ఉన్నాయి. 0.7% తాము నాస్థికులమని వివరించగా, 0.1% ప్రజలు సమాధానం ఇవ్వలేదు.<ref name="2011 Census Religion">{{cite web|url=http://statsmauritius.govmu.org/English/Documents/publications/Housing/economics%20and%20social%20indicators/reports/2011VolIIPC.pdf|publisher=Statistics Mauritius, Government Portal of Mauritius|page=68|title=Resident population by religion and sex|access-date=11 November 2017}}</ref> ఆఫ్రికాలో హిందూ ప్రజలు సమిహ్యాపరంగా ఆధిక్యతలో ఉన్న ఒకేఒక దేశం మారిషస్.{{Citation needed|date=April 2019}} మారిషస్ అధికారికంగా లౌకిక రాజ్యంగా ఉంది. మారిషస్ మతపరంగా వైవిధ్యభరితమైన దేశంగా ఉంది. మతస్వాతంత్ర్యం రాజ్యాంగ హక్కుగా పొందుపరచబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.brandeis.edu/globalbrandeis/documents/Nigel%20-%20Mauritius%20FINAL.pdf|format=PDF|publisher=Brandeis University|page=2|title=Country Studies Series: Mauritius|access-date=31 July 2012}}</ref> మారిషీ ప్రజల సంస్కృతి ఏడాది పొడవునా జరుపుకునే వివిధ మత సంబరాలలో ప్రతిబింబిస్తుంది. వాటిలో కొన్ని ప్రభుత్వ సెలవులుగా గుర్తింపు పొందాయి. ==భాషలు== మారిషస్ రాజ్యాంగం అధికారిక భాష గురించి ప్రస్తావించలేదు. జాతీయ అసెంబ్లీ అధికారిక భాష ఆంగ్లం అని రాజ్యాంగం పేర్కొంది; అయినప్పటికీ ఏ సభ్యుని కూడా ఫ్రెంచిలో సంప్రదించవచ్చు.<ref name="language">{{cite web|url=http://mauritiusassembly.govmu.org/English/constitution/Pages/Constitution-Contd1.aspx#assembly|title=Constitution of Mauritius – 49. Official language|publisher=[[National Assembly (Mauritius)|National Assembly]], Government Portal of Mauritius|access-date=11 November 2017}}</ref> ఇంగ్లీషు, ఫ్రెంచి భాషలు సాధారణంగా మారిషస్ వాస్తవ జాతీయ, సాధారణ భాషలుగా పరిగణించబడతాయి. ఎందుకంటే అవి ప్రభుత్వ పరిపాలన, న్యాయస్థానాలు, వ్యాపారం భాషలుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|title=Language|publisher=Government Portal of Mauritius|access-date=11 November 2017|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020022212/http://www.govmu.org/English/ExploreMauritius/Geography-People/Pages/Language.aspx|archive-date=20 అక్టోబరు 2017|url-status=dead}}</ref> మారిషస్ రాజ్యాంగం ఆంగ్లంలో రాయబడింది. సివిలు కోడు, క్రిమినలు కోడు వంటి కొన్ని చట్టాలు ఫ్రెంచిలో ఉన్నాయి. మౌరిటానియ జనాభా భాషాపరంగా బహుముఖంగా ఉంది; మారీషయన్ క్రియోలు మౌరిషియన్ల మాతృభాషగా ఉంటోంది. చాలామంది ఆంగ్ల, ఫ్రెంచి భాషలలో కూడా నిష్ణాతులు; వారు పరిస్థితి ప్రకారం భాషలను మార్చుకుంటారు.<ref>{{cite web|url=https://peoplemauritius.blogspot.cz/|title=Language Choice in Multilingual Mauritius}}</ref> ఫ్రెంచి, ఆంగ్లము విద్యా, వృత్తిపరంగా వాడుకలో ఉన్నాయి. ఆసియా భాషలను ప్రధానంగా సంగీతం, మత, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలలో ఉపయోగిస్తారు. మాధ్యమం, సాహిత్యం ప్రాథమికంగా ఫ్రెంచి భాషలో ఉన్నాయి. క్రియోలు భాష ఇది కొన్ని అదనపు ప్రభావాలతో ఫ్రెంచి ఆధారితంగా ఉంటుంది. ప్రజలలో ఎక్కువమంది దీనిని స్థానిక భాషగా మాట్లాడతారు.<ref>{{cite web|url=http://mauritiusgovernment.com/demographics.htm|publisher=mauritiusgovernment.com|title=Demographics|access-date=7 November 2013|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425080648/http://mauritiusgovernment.com/demographics.htm|archive-date=25 ఏప్రిల్ 2012|url-status=dead}}</ref> దేశంలోని వివిధ ద్వీపాలలో మాట్లాడే క్రియోలు భాషలు ఎక్కువ లేదా తక్కువగా ఒకేమాదిరిగా ఉన్నాయి: మారిషస్‌, రోడ్రిగ్సు, అగలేగ, చాగోసు దీవుల్లోని ప్రజలు మారిషియన్ క్రియోలు, రోడ్రిగున్ క్రియోలు, అగలేగా క్రియోలు, చాగోసీయన్ క్రియోలు భాషలను మాట్లాడతారు. మారిషస్‌లో మాట్లాడే కొన్ని పూర్వీకుల భాషలలో భోజ్పురి <ref>{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Bhojpuri%20Speaking%20Union%20Act%202011.pdf|title=BHOJPURI-SPEAKING UNION ACT 2011|publisher=Ministry of Arts and Culture|access-date=20 January 2019}}</ref> చైనీసు,<ref name="chinese act">{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Chinese%20Speaking%20Union%20Act%202011.pdf|title=CHINESE-SPEAKING UNION ACT 2011|publisher=Ministry of Arts and Culture|access-date=20 January 2019}}</ref> హిందీ,<ref name="Hindi act">{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/The%20Hindi%20Speaking%20Union%20%20Act%201994.pdf|title=THE HINDI-SPEAKING UNION ACT 1994|publisher=Ministry of Arts and Culture|access-date=20 January 2019|website=|archive-date=5 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305211941/http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/The%20Hindi%20Speaking%20Union%20%20Act%201994.pdf|url-status=dead}}</ref> మరాఠీ,<ref name="marathi act">{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Marathi%20Speaking%20Union%20Act%202008.pdf|title=MARATHI-SPEAKING UNION ACT 2008|publisher=Ministry of Arts and Culture|access-date=20 January 2019|website=|archive-date=17 సెప్టెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917133037/http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Marathi%20Speaking%20Union%20Act%202008.pdf|url-status=dead}}</ref> తమిళం,<ref name="tamil act">{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Tamil%20Speaking%20Union%20Act%202008.pdf|title=TAMIL-SPEAKING UNION ACT 2008|publisher=Ministry of Arts and Culture|access-date=20 January 2019|website=|archive-date=5 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305175447/http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Tamil%20Speaking%20Union%20Act%202008.pdf|url-status=dead}}</ref> తెలుగు,<ref name="telegu act">{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Telugu%20Speaking%20Union%20Act%202008.pdf|title=TELUGU-SPEAKING UNION ACT 2008|publisher=Ministry of Arts and Culture|access-date=20 January 2019|website=|archive-date=5 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305211916/http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/Telugu%20Speaking%20Union%20Act%202008.pdf|url-status=dead}}</ref> ఉర్దూ భాషలు ఉన్నాయి.<ref name="urdu act">{{cite web|url=http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/The%20Urdu%20Speaking%20Union%20Act%202002.pdf|title=THE URDU-SPEAKING UNION ACT 2002|publisher=Ministry of Arts and Culture|access-date=20 January 2019|website=|archive-date=5 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305155400/http://culture.govmu.org/English/Documents/legislations/The%20Urdu%20Speaking%20Union%20Act%202002.pdf|url-status=dead}}</ref> విస్తృతంగా మాతృభాషగా వాడుకలో ఉన్న భోజుపురి, కాలక్రమంలో తగ్గిపోయింది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఇంటిలో భోజ్పురి ఉపయోగంలో తగ్గుదల ఉంది. ఇది 2000 లో 12%తో ఉండగా 5% క్షీణించింది.<ref name="2011census">{{cite journal|url=http://statsmauritius.govmu.org/English/CensusandSurveys/Documents/ESI/pop2011.pdf|publisher=Government Portal of Mauritius|title=2011 POPULATION CENSUS&nbsp;– MAIN RESULTS|author=[[Statistics Mauritius]]|access-date=11 November 2017}}</ref> స్కూలు విద్యార్థులు ఇంగ్లీషు, ఫ్రెంచి నేర్చుకోవాలి; వారు కూడా ఒక ఆసియా భాష లేదా మారీషయను క్రియోలు ఎంపిక చేసుకోవాలి. బోధన మాధ్యమం పాఠశాల నుండి పాఠశాలకు మారుతుంది కానీ సాధారణంగా క్రియోలు, ఫ్రెంచి, ఆంగ్లం ఆధిక్యతలో ఉంటాయి. ==విద్య== మారిషస్‌లో విద్యా వ్యవస్థలో ప్రాథమిక, ద్వితీయ, తృతీయ స్థాయిలు ఉంటాయి. ఈ విద్యావిధానంలో రెండు నుంచి మూడు సంవత్సరాల పూర్వ ప్రాథమిక పాఠశాల, ప్రాథమిక పాఠశాల అచీవ్మెంటు సర్టిఫికేటు పొందడానికి అర్హతకలిగించే ఆరు సంవత్సరాల ప్రాథమిక పాఠశాల, పాఠశాల సర్టిఫికేటు పొందడానికి అర్హత కలిగించే ఐదు సంవత్సరాల మాధ్యమిక విద్య, రెండు సంవత్సరాల ఉన్నత పాఠశాల విద్య తరువాత విద్యార్థులు సర్టిఫికెటు అందుకుంటారు. సెకండరీ పాఠశాలలు "కళాశాల"గా ఉన్నాయి. మారిషస్ ప్రభుత్వం దాని పౌరులకు ప్రీ-ప్రాథమిక నుండి తృతీయ స్థాయికి ఉచిత విద్యను అందిస్తుంది. 2013 లో ప్రభుత్వ వ్యయం సుమారు 13,584 మిలియను రూపాయల అంచనా వేయబడింది. మొత్తం ఖర్చులో 13% విద్యాభివృద్ధికి వ్యయం చేయబడుతుంది.<ref>{{cite journal|url=http://statsmauritius.govmu.org/English/StatsbySubj/Documents/ei1063/edu.pdf|publisher=Government Portal of Mauritius|title=Education statistics|author=Ministry of Education and Human Resource|year=2013|access-date=22 January 2015}}</ref> 2017 జనవరి నాటికి ప్రభుత్వం తొలి విద్యాసంస్థల మార్పులను ప్రవేశపెట్టింది. తొమ్మిది సంవత్సరాల నిరంతర ప్రాథమిక విద్యా కార్యక్రమంతో ఇది ప్రాథమిక విద్యా సర్టిఫికెటు (సి.పి.ఇ.) ని రద్దు చేసింది. [https://defimedia.info/nine-year-continuous-basic-education-what-are-major-changes-brought-system] కేంబ్రిడ్జి ఇంటర్నేషనలు ఎగ్జామినేషన్సు ద్వారా కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయం O- లెవెలు, ఎ-లెవలు పరీక్షలను నిర్వహిస్తుంది. తృతీయ విద్యా విభాగంలో మారిషస్‌లోని విశ్వవిద్యాలయాలు, ఇతర సాంకేతిక సంస్థలు ఉన్నాయి. దేశంలోని మారిషస్ విశ్వవిద్యాలయం, టెక్నాలజీ విశ్వవిద్యాలయం ప్రధాన విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నత విద్యాసేవలు అందిస్తూ ఉన్నాయి. 2015 లో వయోజన అక్షరాస్యత రేటు 92.7%గా అంచనా వేయబడింది. [https://knoema.com/atlas/Mauritius/topics/Education/Literacy/Adult-literacy-rate] ==సంస్కృతి== ===కళలు=== మారిషస్ చిత్రకారులలో వాకో బైసాకు<ref>{{cite web|url=https://kreolmagazine.com/culture/art/experience-mauritius-through-vaco-baissac/#.W7PMIGgzbIU|title=Experience Mauritius Through Vaco Baissac - International Magazine Kreol|website=kreolmagazine.com}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> హెంరి లి సిదానరు, మాల్కొల్ము డీ చాజలు ప్రముఖ్యత సంతరించికున్నారు. గాబ్రియల్లె వీచె ప్రముఖ ఇల్లస్ట్రేడు, గ్రాఫికు డిజైనరుగా ప్రఖ్యాతిగాంచాడు. ===నిర్మాణరంగం=== మారిషస్ విలక్షణమైన భౌగోళిక నిర్మాణం ద్వీపాలను ఐరోపాను తూర్పును కలుపే ఒక వలసవాద వాణిజ్య స్థావరంగా మార్చింది. 17 వ శతాబ్దం నుంచి డచ్చి, ఫ్రెంచి, బ్రిటీషు సెటిలర్లు పరిచయం చేసిన శైలులు, రూపాలు, భారతదేశం, తూర్పు ఆఫ్రికాల ప్రభావంతో అంతర్జాతీయ, చారిత్రక, సాంఘిక, కళాత్మక ప్రాముఖ్యతల ఏకైక హైబ్రీడు నిర్మాణకళకు దారితీసింది. మారిషీయ నిర్మాణాల్లో వివిధ రకాల డిజైన్లు, సామగ్రి, అలంకార అంశాలు ఉన్నాయి. అవి దేశంలో ప్రత్యేకమైనవిగా హిందూ మహాసముద్ర ఐరోపా వలసవాదం చారిత్రక వివరణలను తెలియజేస్తాయి.<ref name="wmf.org">{{cite web|url=https://www.wmf.org/project/traditional-architecture-mauritius|title=Traditional Architecture of Mauritius|publisher=}}</ref> దశాబ్ధాలకాలం కొనసాగిన రాజకీయ, సాంఘిక, ఆర్థిక మార్పుల ఫలితంగా మారిషాసు నిర్మాణ వారసత్వం సాధారణ వినాశనం జరిగింది. 1960 - 1980 మధ్యకాలంలో ద్వీపంలోని ఉన్నతమైన చారిత్రక గృహాలు, (క్యాంపాగ్నెసు అని స్థానికంగా పిలువబడేవి) అధిక శాతం అదృశ్యమయ్యాయి. విస్తరించిన పర్యాటక రంగం కారణంగా ఇటీవల సంవత్సరాల్లో తోటలు, గృహాలు, పౌర భవనాల కూల్చివేత చోటు చేసుకుంది. రాజధాని నగరం పోర్టు లూయిసు 1990 ల మధ్యకాలం వరకు మార్పులేనిదిగా ఉంది, కానీ ఇప్పుడు నిర్మాణ వారసత్వం సరికట్టలేని నష్టాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. అధికరిస్తున్న భూమిధరలు మారిషస్‌లో చారిత్రాత్మక నిర్మాణాల సాంస్కృతిక విలువకు వ్యతిరేకంగా పనిచేస్తున్నాయి. రైజింగ్ భూ విలువలు అమర్చబడినాయి, నిర్వహణ నిషేధాత్మక ఖర్చులు, సాంప్రదాయక భవనం నైపుణ్యాల స్థిరమైన క్షీణత, సంరక్షణలో పెట్టుబడి పెట్టడం కష్టతరమవుతుంది.<ref name="wmf.org"/> క్రియోలు గృహాలుగా పిలువబడే వాటిలో చారిత్రాత్మకంగా సాధారణ ప్రజల నివసించే ప్రాంతాలుగా మారాయి.<ref>{{cite web|url=http://vintagemauritius.org/vintage-houses/old-colonial-creole-style-houses-mauritius-part-1/|title=Old Colonial and Creole-Style Houses in Mauritius – Part 1 – Vintage Mauritius|date=6 June 2014|publisher=|access-date=17 ఏప్రిల్ 2019|archive-date=22 డిసెంబర్ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222172800/http://vintagemauritius.org/vintage-houses/old-colonial-creole-style-houses-mauritius-part-1/|url-status=dead}}</ref> ===సాహిత్యం === మారిషస్ రచయితలలో మారీ-థెరేసే హంబెటు, మాల్కోం డి ఛాజలు, ఆనంద దేవి, షెనజు పటేలు, ఖలు టొరాబుల్లీ, జె. ఎం. జి. లే. క్లెజియో, అక్విలు గోపీ, దేవు వీరసామి ప్రాధాన్యత వహిస్తూ ఉన్నారు. 2008 లో సాహిత్యంలో నోబెలు బహుమతిని గెలుచుకున్న జె.ఎం.జి. లే క్లెజియో, మారిషీయను వారసత్వం, ఫ్రెంచి-మౌరిటాను ద్వంద్వ పౌరసత్వం ఉంది. ఈ ద్వీపం లే ప్రిన్సు మారిసు ప్రైజుక్ ఆతిథ్యమిస్తుంది. ఈ బహుమతి ద్వీపం సాహిత్య సంస్కృతితో ఆంగ్ల భాష మాట్లాడే, ఫ్రెంచి మాట్లాడే రచయితల మధ్య వార్షిక ఆధారంగా మారుతుంది. ===సంగీతం === మారిషస్ ప్రధాన సంగీత శైలులలో సెగా, దాని వ్యూహాత్మక శైలి, సెగ్గే, భోజ్పురి జానపద గీతాలు, భారతీయ చలన సంగీతం, ముఖ్యంగా బాలీవుడు శాస్త్రీయ సంగీతం, పాశ్చాత్య సాంప్రదాయ సంగీతం, భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. ===ఆహారం=== భారతీయ, క్రియోలు, ఫ్రెంచి, చైనీసు వంటకాలు ఈ ద్వీపానికి ప్రత్యేకమైనవి. మారీషయన్ వంటలో సుగంధ ద్రవ్యాలు కూడా పెద్ద భాగం వహిస్తున్నాయి. ===శలవుదినాలు పండుగలు === మారిషస్ శలవుదినాలు మారిషస్ చరిత్ర ఆధారితంగా పలు సాంస్కృతిక ప్రభావాలు ఉంటాయి.<ref>{{Cite web |url=http://pmo.govmu.org/English/Documents/Communiqu%C3%A9%20and%20Reports/Public%20Holidays%20-%202019.pdf |title=Public Holidays - 2019.pdf |website= |access-date=2019-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103210404/http://pmo.govmu.org/English/Documents/Communiqu%C3%A9%20and%20Reports/Public%20Holidays%20-%202019.pdf |archive-date=2019-01-03 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="text-align:left; font-size:90%" |- style="font-size:100%; text-align:left" !style="width: 25em"|మారిషస్‌లో 2019 ప్రభుత్వ శలవు దినాలు !! style="width: 6em" |తారీఖు |- | కొత్తసంవత్సరం || <small>మంగళవారం 01 - బుధవారం 02 జనవరి </small> |- | తైపూసం కావడి || <small>సోమవారం 21 జనవరి</small> |- |బానిసత్వనిర్మూలన దినం || <small>శుక్రవారం 01 ఫిబ్రవరి</small> |- | చైనా వసంతకాల పండుగ || <small>మంగళవారం 05 ఫిబ్రవరి</small> |- | మహాశివరాత్రి || <small>సోమవారం 04 మార్చి</small> |- | స్వతంత్ర, గణతంత్ర దినం || <small>మంగళవారం 12 మార్చి</small> |- | ఉగాది || <small>శనివారం 06 ఏప్రెలు</small> |- | శ్రామికుల దినం || <small>బుధవారం 01 మే</small> |- | ఈదు ఉలు ఫితరు (''చంద్రుడు కనిపించడం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది '') || <small>బుధవారం 05 జూను</small> |- | వినాయకచవితి || <small>మంగళవారం 03 సెప్టెంబరు</small> |- | దీపావళి || <small>ఆదివారం 27 అక్టోబరు</small> |- |ఆల్ సెయింట్సు దినం || <small>శుక్రవారం 01 నవంబరు</small> |- |ఒప్పందకూలీలు ప్రవేశించిన దినం || <small>శనివారం 02 నవంబరు</small> |- | క్రిస్మసు || <small>బుధవారం 25 డిసెంబరు</small> |} మారిషస్‌లో 15 ప్రభుత్వశలవు దినాలు ఉంటాయి. శలవు దినాలన్నీ పండుగల ఆధారితమై ఉండి క్రిస్మసు మినహా మిగిలిన పండుగలలో వార్షికంగా వైవిధ్యం ఉంటుంది. ఇతర శలవుదినాలలో హోలి, రక్షాబంధను, పెరె లావలు పిలిగ్రమేజు మారిషస్ సాంస్కృతిని సుసంపన్నం చేస్తున్నాయి. ===క్రీడలు=== [[File:Maiden Cup 2006, Champ de Mars Racecourse, Port Louis, Mauritius - 20060910.jpg|thumb|The Maiden Cup in 2006]] మారిషస్‌లో ఫుటు బాలు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన క్రీడగా ఉంది.<ref>Richards, Alexandra.''Mauritius: Rodrigues, Réunion''. Bradt Travel Guides, 2009, p. 90</ref> జాతీయ జట్టును ది డాడోస్ లేదా క్లబ్బు ఎం. అని అంటారు. మారిషస్‌లో ఇతర ప్రముఖ క్రీడలలో సైక్లింగు, టేబులు టెన్నిసు, గుర్రం రేసింగు, బాడ్మింటను, వాలీబాలు, బాస్కెట్బాలు, హ్యాండ్బాలు, బాక్సింగు, జూడో, కరాటే, టైక్వాండో, వెయిటు లిఫ్టింగు, బాడీబిల్డింగు, అథ్లెటిక్సు ప్రాధాన్యత వహిస్తున్నాయి. వాటరు స్పోర్ట్సులో ఈత, సెయిలింగు, స్కూబా డైవింగు, విండు సర్ఫింగు, కైటు సర్ఫింగు ప్రాధాన్యత వహిస్తూ ఉన్నాయి. 1812 నుండి " చాంప్ డే మార్సు రేస్కోర్సు " ప్రారంభించడంతో గుర్రపు పందాలు ప్రజాదరణ పొందాయి. " ఇండియను ఓషను ఐలాండ్జూ గేంసు " రెండవ (1985), ఐదవ క్రీడలకు (2003) మారిషస్ ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 2008 లో బీజింగులో నిర్వహించబడిన వేసవి ఒలింపిక్సులో మారిషస్ తన మొట్టమొదటి ఒలింపికు పతకాన్ని సాధించింది. ఈ క్రీడలలో బ్రూనో జూలీ కాంస్య పతకాన్ని గెలుచుకుంది. గోల్ఫులో మాజీ మారిషస్ ఓపెను, ప్రస్తుత ఆఫ్రాసియా బ్యాంకు మారిషస్ ఓపెను ఐరోపా పర్యటనలో భాగంగా నిర్వహించబడుతున్నాయి. == మూలాలు == {{ఆఫ్రికా}} {{reflist|2}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20080203103234/http://www.gov.mu/ Government of Mauritius] * [http://www.tourism-mauritius.mu Mauritius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180715024043/http://www.tourism-mauritius.mu/ |date=2018-07-15 }} by The ''Mauritius Tourism Promotion Authority'' * [http://www.mauritiushub.com/ Mauritius Yellow Pages] [[వర్గం:ఆఫ్రికా]] [[వర్గం:ఆఫ్రికన్ యూనియన్]] [[వర్గం:ద్వీప దేశాలు]] [[వర్గం:మారిషస్]] [[వర్గం:కామన్వెల్తు దేశాలు]] omf0o9hxevkdl4epasevsbecx1tdicj 0 74840 4991662 4192146 2026-10-30T10:41:19Z Chaduvari 97 [[వర్గం:హర్యానా క్రీడాకారులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991662 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=కపిల్ దేవ్|caption=2013 లో కపిల్|image=Kapil Dev at Equation sports auction (cropped).jpg|fullname=కపిల్ దేవ్ రామ్‌లాల్ నిఖంజ్|birth_date={{Birth date and age |1959|01|06|df=yes}}|birth_place=[[చండీగఢ్]]|height=183 cm|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=Right arm [[fast-medium]]|role=[[All-rounder]]|nickname=The Haryana Hurricane, Kapil Paaji, Kaps<ref>{{cite news|url=https://www.insidesport.co/kapil-dev-health-update-haryana-hurricane-flashes-double-thumbs-up-to-say-i-am-doing-well/|title=Kapil Dev Health Update : Haryana Hurricane flashes double thumbs up to say 'I am doing well'|work=[[Inside Sports]]|date=24 October 2020|access-date=2 March 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/get-well-soon-paaji-cricket-fraternity-wishes-kapil-dev-speedy-recovery/articleshow/78828181.cms|title=Get well soon paaji': Cricket fraternity wishes Kapil Dev speedy recovery|work =[[Times of India]]|date=23 October 2020|access-date=2 March 2021}}</ref><ref>{{cite web|date=27 December 2021|title=1983 World Cup: What Syed Kirmani told Kapil Dev when India were down and out versus Zimbabwe|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/1983-world-cup-what-syed-kirmani-told-kapil-dev-india-versus-zimbabwe-7685891/|access-date=31 December 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref>|international=true|country=ఇండియా|internationalspan=1978–1994|testdebutdate=అక్టోబరు 16|testdebutyear=1978|testdebutagainst=పాకిస్తాన్|testcap=141|lasttestdate=మార్చి 19|lasttestyear=1994|lasttestagainst=న్యూజీలాండ్|odidebutdate=అక్టోబరు 1|odidebutyear=1978|odidebutagainst=పాకిస్తాన్|odicap=25|lastodidate=అక్టోబరు 17|lastodiyear=1994|lastodiagainst=వెస్టిండీస్|club1=[[హర్యానా క్రికెట్ జట్టు|హర్యానా]]|year1={{nowrap|1975–1992}}|club2=[[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]]|year2=1981–1983|club3=[[Worcestershire County Cricket Club|Worcestershire]]|year3=1984–1985|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|column3=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్]]|column4=లిస్ట్ ఎ|matches1=131|matches2=225|matches3=275|matches4=309|runs1=5,248|runs2=3,783|runs3=11,356|runs4=5,461|bat avg1=31.05|bat avg2=23.79|bat avg3=32.91|bat avg4=24.59|100s/50s1=8/27|100s/50s2=1/14|100s/50s3=18/56|100s/50s4=2/23|top score1=163|top score2=175[[not out|*]]|top score3=193|top score4=175[[not out|*]]|deliveries1=27,740|deliveries2=11,202|deliveries3=48,853|deliveries4=14,947|wickets1=434|wickets2=253|wickets3=835|wickets4=335|bowl avg1=29.64|bowl avg2=27.45|bowl avg3=27.09|bowl avg4=27.34|fivefor1=23|fivefor2=1|fivefor3=39|fivefor4=2|tenfor1=2|tenfor2=0|tenfor3=3|tenfor4=0|best bowling1=9/83|best bowling2=5/43|best bowling3=9/83|best bowling4=5/43|catches/stumpings1=64/–|catches/stumpings2=71/–|catches/stumpings3=192/–|catches/stumpings4=99/–|source=https://www.espncricinfo.com/player/kapil-dev-30028 CricInfo|date=జనవరి 24|year=2008}}'''కపిల్ దేవ్ రాంలాల్ నిఖంజ్''' <ref>{{cite news | url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/30028.html | title=Kapil Dev - Player Webpage | publisher=[[Cricinfo]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> ([[హిందీ]]:'''कपिल देव''') [[భారతదేశం|భారత]]దేశపు ప్రముఖ [[క్రికెట్]] క్రీడాకారుడు. [[1959]], [[జనవరి 6]]న [[ఛండీగఢ్]]లో జన్మించిన కపిల్ దేవ్ [[భారత క్రికెట్ జట్టు]]కు ఎనలేని సేవలందించి దేశంలోనే కాదు ప్రపంచంలోనే అత్యున్నత ఆల్‌రౌండర్‌లలో ఒకడిగా పేరుసంపాదించాడు. [[2002]]లో విజ్డెన్ పత్రికచే 20 వ శతాబ్దపు మేటి భారతీయ క్రికెటర్‌గా గుర్తింపు పొందినాడు.<ref name=WisdenICoC>{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2531/25310120.htm | title=This is my finest hour: Kapil Dev | publisher=The Sportstar Vol. 25 No. 31 | date=2002-03-08 | accessdate=2006-12-06 | work= | archive-url=https://web.archive.org/web/20070810084616/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2531/25310120.htm | archive-date=2007-08-10 | url-status=dead }}</ref> సారథ్యం వహించిన ఏకైక ప్రపంచకప్ ([[1983]]) లో భారత్‌ను విశ్వవిజేతగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుంచి నిష్క్రమించే నాటికి అత్యధిక టెస్ట్ వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా రికార్డు సృష్టించాడు. [[1999]] [[అక్టోబర్]] నుంచి [[2000]] [[ఆగష్టు]] వరకు 10 మాసాల పాటు భారత జట్టుకు కోచ్‌గా వ్యవహరించాడు. కుడిచేతి పేస్ బౌలర్ అయిన కపిల్ దేవ్ తన క్రీడాజీవితంలో అత్యధిక భాగం తనే భారత జట్టు ప్రధాన బౌలర్‌గా చలామణి అయ్యాడు. [[1980]]లలో ఇన్‌స్వింగ్ [[యార్కర్]] బౌలింగ్ వేసి చివరిదశ బ్యాట్స్‌మెన్‌లను హడలెత్తించాడు. బ్యాట్స్‌మెన్ గానూ పలు పర్యాయాలు జట్టుకు విజయాలు అందించాడు. జట్టు ఆపత్కాల దశలో ఉన్నప్పుడు బ్యాటింగ్‌లో విరుచుకుపడి ప్రత్యర్థులను సవాలు చేసేవాడు. దీనికి ముఖ్య ఉదాహరణ 1983 ప్రపంచ కప్ పోటీలలో [[జింబాబ్వే]]పై జరిగిన వన్డే పోటీగా చెప్పవచ్చు. దేశవాళి పోటీలలో హర్యానా క్రికెట్ జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించే ఇతడి ముద్దుపేరు హర్యానా హరికేన్.<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/cricket/2003/jun/27spec1.htm | title=Celebrating 1983 WC - Haryana Hurricane| publisher=[[Rediff]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == 1959, జనవరి 6 న జన్మించిన కపిల్ దేవ్ తల్లిదండ్రులు రాంలాల్ నిఖంజ్, రాజ్ కుమారీలు. వారి స్వస్థలం ప్రస్తుత [[పాకిస్తాన్]] లోని [[రావల్పిండి]] సమీపంలోని ఒక గ్రామం. దేశ విభజన సమయంలో భారత్‌కు తరలివచ్చి చండీగర్‌లో స్థిరపడ్డారు. తండ్రి రాంలాల్ భవనాల, కలప వ్యాపారంలో రాణించాడు. డి.ఏ.వి.కళాశాలలో విద్యనభ్యసించిన కపిల్ దేవ్ [[1971]]లో [[దేశ్ ప్రేమ్ ఆజాద్]] శిష్యుడిగా చేరువైనాడు. అతని వలననే [[1979]] రోమీ భాటియా పరిచయం అయింది. [[1980]]లో వారి వివాహానికి కూడా ఆజాదే చొరవ చూపినాడు.<ref>{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020804/spectrum/main1.htm | title=Kapil Dev Nikhanj - His Profile| publisher=[[The Tribune]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> [[1996]]లో కపిల్ దంపతులకు జన్మించిన కూతురు అమియాదేవ్. == దేశవాళీ పోటీలలో ప్రతిభ == [[1975]] [[నవంబర్]]లో కపిల్ దేవ్ [[హర్యానా]] తరఫున [[పంజాబ్]] పై తొలిసారిగా ఆడి 39 పరుగులకు 6 వికెట్లు సాధించాడు. ఆ మ్యాచ్‌లో పంజాబ్ 63 పరుగులకే ఇన్నింగ్స్ ముగియడం హర్యానా విజయం సాధించడం జరిగింది. తొలి మ్యాచ్‌లో రాణించిననూ మొత్తం సీజన్‌లో 3 మ్యాచ్‌లు కలిపి కేవలం 12 వికెట్లు మాత్రమే సాధించాడు. [[1976]]-[[1977|77]] సీజన్‌లో [[జమ్ము కాశ్మీర్]] పై ఓపెనింగ్ బౌలర్‌గా రాణించి 36 పరుగులకే 8 వికెట్లు పడగొట్టి తన జట్టును గెలిపించాడు. కాని మళ్ళీీ సీజన్‌లోనూ తదుపరి మ్యాచ్‌లలో రాణించలేడు. హర్యానా జట్టు క్వార్టర్ ఫైనల్‌కు అర్హత సాధిమ్చడంతో అందులో 9 ఓవర్లు బౌలింగ్ చేసి 20 పరుగులకే 7 వికెట్లు సాధించి బెంగాల్ జట్టును 19 ఓవర్లలోనే 58 పరుగులకు కట్టడి చేశాడు. [[1977]]-[[1978|78]] సీజన్‌లో సర్వీసెస్‌తో జరిగిన మ్యాచ్ తొలి ఇన్నింగ్సులో 38 పరుగులకే 8 వికెట్లు సాధించి మరో సారి తన ప్రతిభను చాటిచెప్పాడు. అదే మ్యాచ్ రెండో ఇన్నింగ్సులోనే 3 వికెట్లు సాధించి ఒకే అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లో 10 వికెట్ల ఘనతను తొలిసారిగా పొందినాడు. తరువాత ఇదే ఘనతను టెస్ట్ క్రికెట్‌లో కూడా రెండు సార్లు సాధించాడు. [[1978]]-[[1979|79]] సీజన్‌లో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన ఘనతను పొందినాడు. బ్యాటింగ్‌లో కూడా రెండూ అర్థశతకాలను సాధించాడు. [[ఇరానీ ట్రోఫి]]లో 8 వ నెంబర్ బ్యాట్స్‌మెన్‌గా క్రీజులో ప్రవేశించి 62 పరుగులు చేశాడు. దులీప్ ట్రోఫిలో 24 ఓవర్లలో 65 పరుగులకు 7 వికెట్లు సాధించి జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించాడు. దేవధర్ ట్రోఫి, విల్స్ ట్రోఫీలలో నార్త్ జోన్ తరఫున తొలిసారి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఇదే సీజన్‌లో కపిల్ దేవ్ పాకిస్తాన్ పై తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ కూడా ఆడి ఆరంగేట్రం చేశాడు. == టెస్ట్ క్రీడా జీవితం == [[1978]], [[అక్టోబర్ 16]]న కపిల్ దేవ్ [[పాకిస్తాన్]] పై [[ఫైసలాబాదు]]లో తన తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ ఆడినాడు. తొలి టెస్టులో తన గణాంకాలు మ్యాచ్‌ను అంతగా ప్రభావితం చేయలేకపొయాయి. [[సాదిక్ మహమ్మద్]]ను ఔట్ చేసి తొలి టెస్ట్ వికెట్ సాధించింది ఈ మ్యాచ్‌లోనే.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T1_16-21OCT1978.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Debut Match | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> [[కరాచి]]లోని నేషనల్ స్టేడియంలో జరిగిన మూడవ టెస్టులో 33 బంతుల్లోనే 2 సిక్సర్లతో అర్థసెంచరీని చేసి [[భారతదేశం|భారత్]] తరఫున అతివేగంగా అర్థసెంచరీ పూర్తిచేసిన రికార్డు సృష్టించాడు.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T3_14-19NOV1978.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Maiden 50 | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> ఆ తరువాత భారత్ పర్యటించిన వెస్టీండీస్ జట్టుపై [[ఢిల్లీ]]లోని ఫిరోజ్ షా కోట్లా మైదానంలో 124 బంతుల్లో 126 పరుగులు సాధించి తన తొలి టెస్ట్ శతకాన్ని నమోదుచేశాడు.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/WI_IN_IND/WI_IND_T5_24-29JAN1979.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Maiden Century | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> == సాధించిన రికార్డులు == * [[1994]], [[జనవరి 30]]న [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]]పై [[బెంగుళూరు]]లో జరిగిన టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో [[న్యూజీలాండ్]]కు చెందిన [[రిచర్డ్ హాడ్లీ]] రికార్డును అధికమించి టెస్ట్ క్రికెట్‌లో అత్యధిక వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా అవతరించాడు. (తరువాత ఇతని రికార్డు కూడా ఛేదించబడింది) * టెస్ట్ క్రికెట్‌లో 4000 పరుగులు, 400 వికెట్లు డబుల్ ఫీట్ సాధించిన తొలి ఆల్‌రౌండర్‌గా రికార్డు సృష్టించాడు. * [[1988]]లో [[జోయెల్ గార్నల్]] రికార్డును అధికమించి వన్డేలలో అత్యధిక వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా అవతరించాడు. తరువాత [[1994]]లో [[పాకిస్తాన్]]కు చెందిన [[వసీం అక్రం]] ఈ రికార్డును ఛేదించాడు.<ref>{{cite web | url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Bowling/BowlingAggregateByYear_ODI.asp | title=Bowling Statistics - Career Aggregates (ODI Cricket): Players Holding Highest Aggregate Record 1971 - 2007 | publisher=[[Howstat|HowSTAT!]] | accessdate=2007-02-13 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20071022120710/http://howstat.com/cricket/Statistics/Bowling/BowlingAggregateByYear_ODI.asp | archive-date=2007-10-22 | url-status=dead }}</ref> * వన్డేలలో సెంచరీ సాధించిన మొట్టమొదటి భారతీయుడు. * [[లార్డ్స్]] మైదానంలో వరుసగా 4 సిక్సర్లు కొట్టి ఈ ఘనత పొందిన తొలి బ్యాట్స్‌మెన్‌గా అవతరించాడు. == సాధించిన అవార్డులు == * [[1979]]-[[1980|80]] : [[అర్జున అవార్డు]] * [[1982]] : పద్మశ్రీ అవార్డు * [[1983]] : విజ్డెన్ క్రికెటర్ ఆఫ్ దొ ఇయర్ అవార్డు <ref name=WCoY>{{cite news | url=http://content-uk.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154470.html | title=Kapil Dev-CRICKETER OF THE YEAR-1983| publisher=[[Wisden Almanack]]| accessdate=2007-03-24}}</ref> * [[1991]] : పద్మవిభూషన్ అవార్డు * [[2002]] : విజ్డెన్ ఇండియన్ క్రికెటర్ ఆఫ్ ది సెంచరీ <ref name=WisdenICoC/> * [[2013]]టీమిండియా మాజీ కెప్టెన్ కపిల్‌దేవ్ ఈ సంవత్సరానికిగానూ కల్నల్ సికె నాయుడు జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ఎంపికయ్యాడు. ఈ పురస్కారంలో భాగంగా ఆయనకు ట్రోఫీ, 25 లక్షల చెక్ అంజేస్తారు. ఆల్‌టైమ్ గ్రేటెస్ట్ ఆల్‌రౌండర్లలో ఒకడైన కపిన్ భారత్ తరపున 131 టెస్టులు ఆడి 434 వికెట్లు పడగొట్టాడు. ఇదే ఫార్మాట్లో 400 వికెట్లు, 500 పరుగులు చేసిన తొలి క్రికెటర్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు. 225 వన్డేలు ఆడిన కపిల్ 253 వికెట్లు తీసి 3783 పరుగుల సాధించాడు. ఇతని సారథ్యంలోనే భారతజట్టు 1983లో ప్రపంచ కప్ సాధించింది. - See more at: https://web.archive.org/web/20131228061214/http://www.andhrajyothy.com/node/45908#sthash.NLQhQvuW.dpuf === టెస్ట్ మ్యాచ్ అవార్డులు === '''మ్యాన్ ఆఫ్ దొ మ్యాచ్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! # ! సీరీస్ ! సీజన్ ! సీరీస్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[భారతదేశం|భారత్]]లో [[ఇంగ్లాండు]] | 1981/82 | 318 పరుగులు (6 మ్యాచ్‌లు, 8 ఇన్నింగ్సులు, 1x100, 1x50) ; 243.1-40-835-22 (2x5WI) ; 3 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[ఇంగ్లాండు]]లో [[భారతదేశం|భారత్]] | 1982 | 292 పరుగులు (3 మ్యాచ్‌లు, 3 ఇన్నింగ్సులు, 3x50) ; 133-21-439-10 (1x5WI) |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[భారతదేశం|భారత్]]లో [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | 1983/84 | 184 పరుగులు (6 మ్యాచ్‌లు, 11 ఇన్నింగ్సులు) ; 203.-43-537-29 (2x5WI, 1x10WM) ; 4 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఆస్ట్రేలియా]]లో [[భారతదేశం|భారత్]] | 1985/86 | 135 పరుగులు (3 మ్యాచ్‌లు, 3 ఇన్నింగ్సులు, 1x50) ; 118-31-276-12 (1x5WI) ; 5 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" |} '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది సీరీస్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! క్ర.సం. ! ప్రత్యర్థి ! వేదిక ! సీజన్ ! మ్యాచ్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[ఇంగ్లాండు]] | వాంఖాడే స్టేడియం, [[ముంబాయి]] | [[1981]]-[[1982|82]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 38 (8x4) ; 22-10-29-1 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 46 (5x4) ; 13.2-0-70-5 |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[ఇంగ్లాండు]] | లార్డ్స్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, [[లండన్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 41 (4x4) ; 43-8-125-5 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 89 (13x4, 3x6) ; 10-1-43-3 |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[పాకిస్తాన్]] | గఢాఫీ స్టేడియం, [[లాహోర్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 30.5-7-85-8 |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఆస్ట్రేలియా]] | అడిలైడ్ ఓవల్ స్టేడియం, [[అడిలైడ్]] | [[1985]]-[[1986|86]] | తొలి ఇన్నింస్: 38 (8x4) ; 38-6-106-8 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 3-1-3-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 5 | [[ఇంగ్లాండు]] | లార్డ్స్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, [[లండన్]] | [[1986]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 1 పరుగు; 31-8-67-1; 1 క్యాచ్ <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 23* (4x4, 1x6) ; 22-7-52-4 |- bgcolor="#c3d9ff" | 6* | [[ఆస్ట్రేలియా]] | ఎం.ఏ.చిదంబరం స్టేడియం, [[చెన్నై]] | [[1986]]-[[1987|87]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 119 (21x4) ;18-5-52-0; 2 Catches <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 1 పరుగు; 1-0-5-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 7 | [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]] | బారాబతి స్టేడియం, [[కటక్]] | [[1986]]-[[1987|87]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 60 పరుగులు; 26-3-69-4; 2 క్యాచ్‌లు <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 16-4-36-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 8 | [[పాకిస్తాన్]] | నేషనల్ స్టేడియం, [[కరాచి]] | 1989/90 | తొలి ఇన్నింగ్స్: 55 (8x4) ; 24-5-69-4 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 36-15-82-3 |- bgcolor="#c3d9ff" |} === వన్డే మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డులు === '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది సీరీస్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=80% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! # ! సీరీస్ (ప్రత్యర్థి) ! సీజన్ ! సీరీస్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | టెక్సాకో ట్రోఫి [[ఇంగ్లాండు]]లో ([[భారతదేశం|భారత్]] వన్డే సీరీస్ | [[1982]] | 107 (2 మ్యాచ్‌లు & 2 ఇన్నింగ్సులు, 1x50) ; 20-3-60-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 2<ref>MoS awarded for the preliminary games. The figures are for the whole competition.</ref> | బెన్సన్ & హెడ్జెస్ సీరీస్ కప్ ([[ఆస్ట్రేలియా]], [[న్యూజీలాండ్]]) | [[1985]]-[[1986|86]] | 202 పరుగులు (9 ఇన్నింగ్సులు) ; 20/391; 7 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" |} '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=80% |- style="background:#38b63c; color:#000000;" ! క్ర.సం. ! ప్రత్యర్థి ! వేదిక ! సీజన్ ! మ్యాచ్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[న్యూజీలాండ్]] | బ్రిస్బేన్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, బ్రిస్బేన్ | [[1980]]-[[1981|81]] | 75 (51b, 9x4, 3x6) ; 10-0-37-1; 1 Catch |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | ఆల్బియన్ స్పోట్స్ కామ్ప్లెక్స్, గుయానా | [[1982]]-[[1983|83]] | 72 (38b, 7x4, 3x6) ; 10-0-33-2; 2 Catches |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[జింబాబ్వే]] | నెవిల్ గ్రౌండ్, టన్‌బ్రిడ్జ్ వెల్స్ | [[1983]] | 175* (138b, 16x4, 6x6) ; 11-1-32-1; 2 Catches |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఇంగ్లాండు]] | [[విదర్భ క్రికెట్ అసోసియేషన్ గ్రౌండ్|VCA గ్రౌండ్]], [[నాగ్‌పూర్]] | [[1984]]-[[1985|85]] | 54 (41b, 3x4, 4x6) ; 10-1-42-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 5 | [[న్యూజీలాండ్]] | బ్రిస్బేన్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, బ్రిస్బేన్ | [[1985]]-[[1986|86]] | 54* (53b, 5x4) ; 10-1-28-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 6 | [[ఇంగ్లాండు]] | షార్జా స్టేడియం, [[షార్జా]] | [[1986]]-[[1987|87]] | 64 (54b, 5x4, 1x6) ; 8-1-30-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 7 | [[న్యూజీలాండ్]] | చిన్నస్వామి స్టేడియం, [[బెంగుళూరు]] | [[1987]]-[[1988|88]] | 72* (58b, 4x4, 1x6) ; 10-1-54-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 8 | [[జింబాబ్వే]] | సర్దార్ పటేల్ స్టేడియం, [[అహ్మదాబాదు]] | [[1987]]-[[1988|88]] | 41* (25b, 2x4, 3x6), 10-2-44-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 9 | [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | షార్జా స్టేడియం, [[షార్జా]] | [[1989]]-[[1990|90]] | 41 (50b, 2x4, 1x6) ; 7.4-1-19-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 10 | [[న్యూజీలాండ్]] | బేసిన్ రిజర్వ్, [[వెల్లింగ్టన్]] | [[1989]]-[[1990|90]] | 46 (38b, 4x4, 1x6) ; 9.5-1-45-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 11 | [[దక్షిణాఫ్రికా]] | కింగ్స్‌మీడ్, [[డర్బాన్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | 30 (37b, 5x4) ; 10-4-23-3 |- bgcolor="#c3d9ff" |} == మూలాలు == <references /> {{100 టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు ఆడిన భారతీయులు|state=collapsed}} {{1979 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1983 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1987 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1992 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{Authority control}} [[వర్గం:1959 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ కోచ్‌లు]] [[వర్గం:హర్యానా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:చండీగర్ ప్రముఖులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 06xqka5qqg4v97tilu57ooj8ymef3qz 4991663 4991662 2026-10-30T10:41:40Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991663 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=కపిల్ దేవ్|caption=2013 లో కపిల్|image=Kapil Dev at Equation sports auction (cropped).jpg|fullname=కపిల్ దేవ్ రామ్‌లాల్ నిఖంజ్|birth_date={{Birth date and age |1959|01|06|df=yes}}|birth_place=[[చండీగఢ్]]|height=183 cm|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=Right arm [[fast-medium]]|role=[[All-rounder]]|nickname=The Haryana Hurricane, Kapil Paaji, Kaps<ref>{{cite news|url=https://www.insidesport.co/kapil-dev-health-update-haryana-hurricane-flashes-double-thumbs-up-to-say-i-am-doing-well/|title=Kapil Dev Health Update : Haryana Hurricane flashes double thumbs up to say 'I am doing well'|work=[[Inside Sports]]|date=24 October 2020|access-date=2 March 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/get-well-soon-paaji-cricket-fraternity-wishes-kapil-dev-speedy-recovery/articleshow/78828181.cms|title=Get well soon paaji': Cricket fraternity wishes Kapil Dev speedy recovery|work =[[Times of India]]|date=23 October 2020|access-date=2 March 2021}}</ref><ref>{{cite web|date=27 December 2021|title=1983 World Cup: What Syed Kirmani told Kapil Dev when India were down and out versus Zimbabwe|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/1983-world-cup-what-syed-kirmani-told-kapil-dev-india-versus-zimbabwe-7685891/|access-date=31 December 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref>|international=true|country=ఇండియా|internationalspan=1978–1994|testdebutdate=అక్టోబరు 16|testdebutyear=1978|testdebutagainst=పాకిస్తాన్|testcap=141|lasttestdate=మార్చి 19|lasttestyear=1994|lasttestagainst=న్యూజీలాండ్|odidebutdate=అక్టోబరు 1|odidebutyear=1978|odidebutagainst=పాకిస్తాన్|odicap=25|lastodidate=అక్టోబరు 17|lastodiyear=1994|lastodiagainst=వెస్టిండీస్|club1=[[హర్యానా క్రికెట్ జట్టు|హర్యానా]]|year1={{nowrap|1975–1992}}|club2=[[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]]|year2=1981–1983|club3=[[Worcestershire County Cricket Club|Worcestershire]]|year3=1984–1985|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|column3=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్]]|column4=లిస్ట్ ఎ|matches1=131|matches2=225|matches3=275|matches4=309|runs1=5,248|runs2=3,783|runs3=11,356|runs4=5,461|bat avg1=31.05|bat avg2=23.79|bat avg3=32.91|bat avg4=24.59|100s/50s1=8/27|100s/50s2=1/14|100s/50s3=18/56|100s/50s4=2/23|top score1=163|top score2=175[[not out|*]]|top score3=193|top score4=175[[not out|*]]|deliveries1=27,740|deliveries2=11,202|deliveries3=48,853|deliveries4=14,947|wickets1=434|wickets2=253|wickets3=835|wickets4=335|bowl avg1=29.64|bowl avg2=27.45|bowl avg3=27.09|bowl avg4=27.34|fivefor1=23|fivefor2=1|fivefor3=39|fivefor4=2|tenfor1=2|tenfor2=0|tenfor3=3|tenfor4=0|best bowling1=9/83|best bowling2=5/43|best bowling3=9/83|best bowling4=5/43|catches/stumpings1=64/–|catches/stumpings2=71/–|catches/stumpings3=192/–|catches/stumpings4=99/–|source=https://www.espncricinfo.com/player/kapil-dev-30028 CricInfo|date=జనవరి 24|year=2008}}'''కపిల్ దేవ్ రాంలాల్ నిఖంజ్''' <ref>{{cite news | url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/30028.html | title=Kapil Dev - Player Webpage | publisher=[[Cricinfo]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> ([[హిందీ]]:'''कपिल देव''') [[భారతదేశం|భారత]]దేశపు ప్రముఖ [[క్రికెట్]] క్రీడాకారుడు. [[1959]], [[జనవరి 6]]న [[ఛండీగఢ్]]లో జన్మించిన కపిల్ దేవ్ [[భారత క్రికెట్ జట్టు]]కు ఎనలేని సేవలందించి దేశంలోనే కాదు ప్రపంచంలోనే అత్యున్నత ఆల్‌రౌండర్‌లలో ఒకడిగా పేరుసంపాదించాడు. [[2002]]లో విజ్డెన్ పత్రికచే 20 వ శతాబ్దపు మేటి భారతీయ క్రికెటర్‌గా గుర్తింపు పొందినాడు.<ref name=WisdenICoC>{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2531/25310120.htm | title=This is my finest hour: Kapil Dev | publisher=The Sportstar Vol. 25 No. 31 | date=2002-03-08 | accessdate=2006-12-06 | work= | archive-url=https://web.archive.org/web/20070810084616/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2531/25310120.htm | archive-date=2007-08-10 | url-status=dead }}</ref> సారథ్యం వహించిన ఏకైక ప్రపంచకప్ ([[1983]]) లో భారత్‌ను విశ్వవిజేతగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుంచి నిష్క్రమించే నాటికి అత్యధిక టెస్ట్ వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా రికార్డు సృష్టించాడు. [[1999]] [[అక్టోబర్]] నుంచి [[2000]] [[ఆగష్టు]] వరకు 10 మాసాల పాటు భారత జట్టుకు కోచ్‌గా వ్యవహరించాడు. కుడిచేతి పేస్ బౌలర్ అయిన కపిల్ దేవ్ తన క్రీడాజీవితంలో అత్యధిక భాగం తనే భారత జట్టు ప్రధాన బౌలర్‌గా చలామణి అయ్యాడు. [[1980]]లలో ఇన్‌స్వింగ్ [[యార్కర్]] బౌలింగ్ వేసి చివరిదశ బ్యాట్స్‌మెన్‌లను హడలెత్తించాడు. బ్యాట్స్‌మెన్ గానూ పలు పర్యాయాలు జట్టుకు విజయాలు అందించాడు. జట్టు ఆపత్కాల దశలో ఉన్నప్పుడు బ్యాటింగ్‌లో విరుచుకుపడి ప్రత్యర్థులను సవాలు చేసేవాడు. దీనికి ముఖ్య ఉదాహరణ 1983 ప్రపంచ కప్ పోటీలలో [[జింబాబ్వే]]పై జరిగిన వన్డే పోటీగా చెప్పవచ్చు. దేశవాళి పోటీలలో హర్యానా క్రికెట్ జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించే ఇతడి ముద్దుపేరు హర్యానా హరికేన్.<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/cricket/2003/jun/27spec1.htm | title=Celebrating 1983 WC - Haryana Hurricane| publisher=[[Rediff]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == 1959, జనవరి 6 న జన్మించిన కపిల్ దేవ్ తల్లిదండ్రులు రాంలాల్ నిఖంజ్, రాజ్ కుమారీలు. వారి స్వస్థలం ప్రస్తుత [[పాకిస్తాన్]] లోని [[రావల్పిండి]] సమీపంలోని ఒక గ్రామం. దేశ విభజన సమయంలో భారత్‌కు తరలివచ్చి చండీగర్‌లో స్థిరపడ్డారు. తండ్రి రాంలాల్ భవనాల, కలప వ్యాపారంలో రాణించాడు. డి.ఏ.వి.కళాశాలలో విద్యనభ్యసించిన కపిల్ దేవ్ [[1971]]లో [[దేశ్ ప్రేమ్ ఆజాద్]] శిష్యుడిగా చేరువైనాడు. అతని వలననే [[1979]] రోమీ భాటియా పరిచయం అయింది. [[1980]]లో వారి వివాహానికి కూడా ఆజాదే చొరవ చూపినాడు.<ref>{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020804/spectrum/main1.htm | title=Kapil Dev Nikhanj - His Profile| publisher=[[The Tribune]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> [[1996]]లో కపిల్ దంపతులకు జన్మించిన కూతురు అమియాదేవ్. == దేశవాళీ పోటీలలో ప్రతిభ == [[1975]] [[నవంబర్]]లో కపిల్ దేవ్ [[హర్యానా]] తరఫున [[పంజాబ్]] పై తొలిసారిగా ఆడి 39 పరుగులకు 6 వికెట్లు సాధించాడు. ఆ మ్యాచ్‌లో పంజాబ్ 63 పరుగులకే ఇన్నింగ్స్ ముగియడం హర్యానా విజయం సాధించడం జరిగింది. తొలి మ్యాచ్‌లో రాణించిననూ మొత్తం సీజన్‌లో 3 మ్యాచ్‌లు కలిపి కేవలం 12 వికెట్లు మాత్రమే సాధించాడు. [[1976]]-[[1977|77]] సీజన్‌లో [[జమ్ము కాశ్మీర్]] పై ఓపెనింగ్ బౌలర్‌గా రాణించి 36 పరుగులకే 8 వికెట్లు పడగొట్టి తన జట్టును గెలిపించాడు. కాని మళ్ళీీ సీజన్‌లోనూ తదుపరి మ్యాచ్‌లలో రాణించలేడు. హర్యానా జట్టు క్వార్టర్ ఫైనల్‌కు అర్హత సాధిమ్చడంతో అందులో 9 ఓవర్లు బౌలింగ్ చేసి 20 పరుగులకే 7 వికెట్లు సాధించి బెంగాల్ జట్టును 19 ఓవర్లలోనే 58 పరుగులకు కట్టడి చేశాడు. [[1977]]-[[1978|78]] సీజన్‌లో సర్వీసెస్‌తో జరిగిన మ్యాచ్ తొలి ఇన్నింగ్సులో 38 పరుగులకే 8 వికెట్లు సాధించి మరో సారి తన ప్రతిభను చాటిచెప్పాడు. అదే మ్యాచ్ రెండో ఇన్నింగ్సులోనే 3 వికెట్లు సాధించి ఒకే అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లో 10 వికెట్ల ఘనతను తొలిసారిగా పొందినాడు. తరువాత ఇదే ఘనతను టెస్ట్ క్రికెట్‌లో కూడా రెండు సార్లు సాధించాడు. [[1978]]-[[1979|79]] సీజన్‌లో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన ఘనతను పొందినాడు. బ్యాటింగ్‌లో కూడా రెండూ అర్థశతకాలను సాధించాడు. [[ఇరానీ ట్రోఫి]]లో 8 వ నెంబర్ బ్యాట్స్‌మెన్‌గా క్రీజులో ప్రవేశించి 62 పరుగులు చేశాడు. దులీప్ ట్రోఫిలో 24 ఓవర్లలో 65 పరుగులకు 7 వికెట్లు సాధించి జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించాడు. దేవధర్ ట్రోఫి, విల్స్ ట్రోఫీలలో నార్త్ జోన్ తరఫున తొలిసారి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఇదే సీజన్‌లో కపిల్ దేవ్ పాకిస్తాన్ పై తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ కూడా ఆడి ఆరంగేట్రం చేశాడు. == టెస్ట్ క్రీడా జీవితం == [[1978]], [[అక్టోబర్ 16]]న కపిల్ దేవ్ [[పాకిస్తాన్]] పై [[ఫైసలాబాదు]]లో తన తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ ఆడినాడు. తొలి టెస్టులో తన గణాంకాలు మ్యాచ్‌ను అంతగా ప్రభావితం చేయలేకపొయాయి. [[సాదిక్ మహమ్మద్]]ను ఔట్ చేసి తొలి టెస్ట్ వికెట్ సాధించింది ఈ మ్యాచ్‌లోనే.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T1_16-21OCT1978.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Debut Match | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> [[కరాచి]]లోని నేషనల్ స్టేడియంలో జరిగిన మూడవ టెస్టులో 33 బంతుల్లోనే 2 సిక్సర్లతో అర్థసెంచరీని చేసి [[భారతదేశం|భారత్]] తరఫున అతివేగంగా అర్థసెంచరీ పూర్తిచేసిన రికార్డు సృష్టించాడు.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T3_14-19NOV1978.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Maiden 50 | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> ఆ తరువాత భారత్ పర్యటించిన వెస్టీండీస్ జట్టుపై [[ఢిల్లీ]]లోని ఫిరోజ్ షా కోట్లా మైదానంలో 124 బంతుల్లో 126 పరుగులు సాధించి తన తొలి టెస్ట్ శతకాన్ని నమోదుచేశాడు.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/WI_IN_IND/WI_IND_T5_24-29JAN1979.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Maiden Century | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> == సాధించిన రికార్డులు == * [[1994]], [[జనవరి 30]]న [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]]పై [[బెంగుళూరు]]లో జరిగిన టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో [[న్యూజీలాండ్]]కు చెందిన [[రిచర్డ్ హాడ్లీ]] రికార్డును అధికమించి టెస్ట్ క్రికెట్‌లో అత్యధిక వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా అవతరించాడు. (తరువాత ఇతని రికార్డు కూడా ఛేదించబడింది) * టెస్ట్ క్రికెట్‌లో 4000 పరుగులు, 400 వికెట్లు డబుల్ ఫీట్ సాధించిన తొలి ఆల్‌రౌండర్‌గా రికార్డు సృష్టించాడు. * [[1988]]లో [[జోయెల్ గార్నల్]] రికార్డును అధికమించి వన్డేలలో అత్యధిక వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా అవతరించాడు. తరువాత [[1994]]లో [[పాకిస్తాన్]]కు చెందిన [[వసీం అక్రం]] ఈ రికార్డును ఛేదించాడు.<ref>{{cite web | url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Bowling/BowlingAggregateByYear_ODI.asp | title=Bowling Statistics - Career Aggregates (ODI Cricket): Players Holding Highest Aggregate Record 1971 - 2007 | publisher=[[Howstat|HowSTAT!]] | accessdate=2007-02-13 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20071022120710/http://howstat.com/cricket/Statistics/Bowling/BowlingAggregateByYear_ODI.asp | archive-date=2007-10-22 | url-status=dead }}</ref> * వన్డేలలో సెంచరీ సాధించిన మొట్టమొదటి భారతీయుడు. * [[లార్డ్స్]] మైదానంలో వరుసగా 4 సిక్సర్లు కొట్టి ఈ ఘనత పొందిన తొలి బ్యాట్స్‌మెన్‌గా అవతరించాడు. == సాధించిన అవార్డులు == * [[1979]]-[[1980|80]] : [[అర్జున అవార్డు]] * [[1982]] : పద్మశ్రీ అవార్డు * [[1983]] : విజ్డెన్ క్రికెటర్ ఆఫ్ దొ ఇయర్ అవార్డు <ref name=WCoY>{{cite news | url=http://content-uk.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154470.html | title=Kapil Dev-CRICKETER OF THE YEAR-1983| publisher=[[Wisden Almanack]]| accessdate=2007-03-24}}</ref> * [[1991]] : పద్మవిభూషన్ అవార్డు * [[2002]] : విజ్డెన్ ఇండియన్ క్రికెటర్ ఆఫ్ ది సెంచరీ <ref name=WisdenICoC/> * [[2013]]టీమిండియా మాజీ కెప్టెన్ కపిల్‌దేవ్ ఈ సంవత్సరానికిగానూ కల్నల్ సికె నాయుడు జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ఎంపికయ్యాడు. ఈ పురస్కారంలో భాగంగా ఆయనకు ట్రోఫీ, 25 లక్షల చెక్ అంజేస్తారు. ఆల్‌టైమ్ గ్రేటెస్ట్ ఆల్‌రౌండర్లలో ఒకడైన కపిన్ భారత్ తరపున 131 టెస్టులు ఆడి 434 వికెట్లు పడగొట్టాడు. ఇదే ఫార్మాట్లో 400 వికెట్లు, 500 పరుగులు చేసిన తొలి క్రికెటర్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు. 225 వన్డేలు ఆడిన కపిల్ 253 వికెట్లు తీసి 3783 పరుగుల సాధించాడు. ఇతని సారథ్యంలోనే భారతజట్టు 1983లో ప్రపంచ కప్ సాధించింది. - See more at: https://web.archive.org/web/20131228061214/http://www.andhrajyothy.com/node/45908#sthash.NLQhQvuW.dpuf === టెస్ట్ మ్యాచ్ అవార్డులు === '''మ్యాన్ ఆఫ్ దొ మ్యాచ్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! # ! సీరీస్ ! సీజన్ ! సీరీస్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[భారతదేశం|భారత్]]లో [[ఇంగ్లాండు]] | 1981/82 | 318 పరుగులు (6 మ్యాచ్‌లు, 8 ఇన్నింగ్సులు, 1x100, 1x50) ; 243.1-40-835-22 (2x5WI) ; 3 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[ఇంగ్లాండు]]లో [[భారతదేశం|భారత్]] | 1982 | 292 పరుగులు (3 మ్యాచ్‌లు, 3 ఇన్నింగ్సులు, 3x50) ; 133-21-439-10 (1x5WI) |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[భారతదేశం|భారత్]]లో [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | 1983/84 | 184 పరుగులు (6 మ్యాచ్‌లు, 11 ఇన్నింగ్సులు) ; 203.-43-537-29 (2x5WI, 1x10WM) ; 4 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఆస్ట్రేలియా]]లో [[భారతదేశం|భారత్]] | 1985/86 | 135 పరుగులు (3 మ్యాచ్‌లు, 3 ఇన్నింగ్సులు, 1x50) ; 118-31-276-12 (1x5WI) ; 5 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" |} '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది సీరీస్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! క్ర.సం. ! ప్రత్యర్థి ! వేదిక ! సీజన్ ! మ్యాచ్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[ఇంగ్లాండు]] | వాంఖాడే స్టేడియం, [[ముంబాయి]] | [[1981]]-[[1982|82]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 38 (8x4) ; 22-10-29-1 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 46 (5x4) ; 13.2-0-70-5 |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[ఇంగ్లాండు]] | లార్డ్స్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, [[లండన్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 41 (4x4) ; 43-8-125-5 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 89 (13x4, 3x6) ; 10-1-43-3 |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[పాకిస్తాన్]] | గఢాఫీ స్టేడియం, [[లాహోర్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 30.5-7-85-8 |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఆస్ట్రేలియా]] | అడిలైడ్ ఓవల్ స్టేడియం, [[అడిలైడ్]] | [[1985]]-[[1986|86]] | తొలి ఇన్నింస్: 38 (8x4) ; 38-6-106-8 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 3-1-3-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 5 | [[ఇంగ్లాండు]] | లార్డ్స్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, [[లండన్]] | [[1986]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 1 పరుగు; 31-8-67-1; 1 క్యాచ్ <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 23* (4x4, 1x6) ; 22-7-52-4 |- bgcolor="#c3d9ff" | 6* | [[ఆస్ట్రేలియా]] | ఎం.ఏ.చిదంబరం స్టేడియం, [[చెన్నై]] | [[1986]]-[[1987|87]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 119 (21x4) ;18-5-52-0; 2 Catches <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 1 పరుగు; 1-0-5-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 7 | [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]] | బారాబతి స్టేడియం, [[కటక్]] | [[1986]]-[[1987|87]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 60 పరుగులు; 26-3-69-4; 2 క్యాచ్‌లు <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 16-4-36-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 8 | [[పాకిస్తాన్]] | నేషనల్ స్టేడియం, [[కరాచి]] | 1989/90 | తొలి ఇన్నింగ్స్: 55 (8x4) ; 24-5-69-4 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 36-15-82-3 |- bgcolor="#c3d9ff" |} === వన్డే మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డులు === '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది సీరీస్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=80% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! # ! సీరీస్ (ప్రత్యర్థి) ! సీజన్ ! సీరీస్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | టెక్సాకో ట్రోఫి [[ఇంగ్లాండు]]లో ([[భారతదేశం|భారత్]] వన్డే సీరీస్ | [[1982]] | 107 (2 మ్యాచ్‌లు & 2 ఇన్నింగ్సులు, 1x50) ; 20-3-60-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 2<ref>MoS awarded for the preliminary games. The figures are for the whole competition.</ref> | బెన్సన్ & హెడ్జెస్ సీరీస్ కప్ ([[ఆస్ట్రేలియా]], [[న్యూజీలాండ్]]) | [[1985]]-[[1986|86]] | 202 పరుగులు (9 ఇన్నింగ్సులు) ; 20/391; 7 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" |} '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=80% |- style="background:#38b63c; color:#000000;" ! క్ర.సం. ! ప్రత్యర్థి ! వేదిక ! సీజన్ ! మ్యాచ్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[న్యూజీలాండ్]] | బ్రిస్బేన్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, బ్రిస్బేన్ | [[1980]]-[[1981|81]] | 75 (51b, 9x4, 3x6) ; 10-0-37-1; 1 Catch |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | ఆల్బియన్ స్పోట్స్ కామ్ప్లెక్స్, గుయానా | [[1982]]-[[1983|83]] | 72 (38b, 7x4, 3x6) ; 10-0-33-2; 2 Catches |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[జింబాబ్వే]] | నెవిల్ గ్రౌండ్, టన్‌బ్రిడ్జ్ వెల్స్ | [[1983]] | 175* (138b, 16x4, 6x6) ; 11-1-32-1; 2 Catches |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఇంగ్లాండు]] | [[విదర్భ క్రికెట్ అసోసియేషన్ గ్రౌండ్|VCA గ్రౌండ్]], [[నాగ్‌పూర్]] | [[1984]]-[[1985|85]] | 54 (41b, 3x4, 4x6) ; 10-1-42-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 5 | [[న్యూజీలాండ్]] | బ్రిస్బేన్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, బ్రిస్బేన్ | [[1985]]-[[1986|86]] | 54* (53b, 5x4) ; 10-1-28-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 6 | [[ఇంగ్లాండు]] | షార్జా స్టేడియం, [[షార్జా]] | [[1986]]-[[1987|87]] | 64 (54b, 5x4, 1x6) ; 8-1-30-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 7 | [[న్యూజీలాండ్]] | చిన్నస్వామి స్టేడియం, [[బెంగుళూరు]] | [[1987]]-[[1988|88]] | 72* (58b, 4x4, 1x6) ; 10-1-54-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 8 | [[జింబాబ్వే]] | సర్దార్ పటేల్ స్టేడియం, [[అహ్మదాబాదు]] | [[1987]]-[[1988|88]] | 41* (25b, 2x4, 3x6), 10-2-44-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 9 | [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | షార్జా స్టేడియం, [[షార్జా]] | [[1989]]-[[1990|90]] | 41 (50b, 2x4, 1x6) ; 7.4-1-19-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 10 | [[న్యూజీలాండ్]] | బేసిన్ రిజర్వ్, [[వెల్లింగ్టన్]] | [[1989]]-[[1990|90]] | 46 (38b, 4x4, 1x6) ; 9.5-1-45-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 11 | [[దక్షిణాఫ్రికా]] | కింగ్స్‌మీడ్, [[డర్బాన్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | 30 (37b, 5x4) ; 10-4-23-3 |- bgcolor="#c3d9ff" |} == మూలాలు == <references /> {{100 టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు ఆడిన భారతీయులు|state=collapsed}} {{1979 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1983 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1987 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1992 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{Authority control}} [[వర్గం:1959 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ కోచ్‌లు]] [[వర్గం:హర్యానా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:చండీగర్ ప్రముఖులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] kfe2yl0ecjd7tnuhvpx089k799kn5th 4991664 4991663 2026-10-30T10:42:15Z Chaduvari 97 [[వర్గం:చండీగర్ ప్రముఖులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991664 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=కపిల్ దేవ్|caption=2013 లో కపిల్|image=Kapil Dev at Equation sports auction (cropped).jpg|fullname=కపిల్ దేవ్ రామ్‌లాల్ నిఖంజ్|birth_date={{Birth date and age |1959|01|06|df=yes}}|birth_place=[[చండీగఢ్]]|height=183 cm|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=Right arm [[fast-medium]]|role=[[All-rounder]]|nickname=The Haryana Hurricane, Kapil Paaji, Kaps<ref>{{cite news|url=https://www.insidesport.co/kapil-dev-health-update-haryana-hurricane-flashes-double-thumbs-up-to-say-i-am-doing-well/|title=Kapil Dev Health Update : Haryana Hurricane flashes double thumbs up to say 'I am doing well'|work=[[Inside Sports]]|date=24 October 2020|access-date=2 March 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/get-well-soon-paaji-cricket-fraternity-wishes-kapil-dev-speedy-recovery/articleshow/78828181.cms|title=Get well soon paaji': Cricket fraternity wishes Kapil Dev speedy recovery|work =[[Times of India]]|date=23 October 2020|access-date=2 March 2021}}</ref><ref>{{cite web|date=27 December 2021|title=1983 World Cup: What Syed Kirmani told Kapil Dev when India were down and out versus Zimbabwe|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/1983-world-cup-what-syed-kirmani-told-kapil-dev-india-versus-zimbabwe-7685891/|access-date=31 December 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref>|international=true|country=ఇండియా|internationalspan=1978–1994|testdebutdate=అక్టోబరు 16|testdebutyear=1978|testdebutagainst=పాకిస్తాన్|testcap=141|lasttestdate=మార్చి 19|lasttestyear=1994|lasttestagainst=న్యూజీలాండ్|odidebutdate=అక్టోబరు 1|odidebutyear=1978|odidebutagainst=పాకిస్తాన్|odicap=25|lastodidate=అక్టోబరు 17|lastodiyear=1994|lastodiagainst=వెస్టిండీస్|club1=[[హర్యానా క్రికెట్ జట్టు|హర్యానా]]|year1={{nowrap|1975–1992}}|club2=[[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]]|year2=1981–1983|club3=[[Worcestershire County Cricket Club|Worcestershire]]|year3=1984–1985|columns=4|column1=[[టెస్ట్ క్రికెట్|టెస్టులు]]|column2=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|column3=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫస్ట్]]|column4=లిస్ట్ ఎ|matches1=131|matches2=225|matches3=275|matches4=309|runs1=5,248|runs2=3,783|runs3=11,356|runs4=5,461|bat avg1=31.05|bat avg2=23.79|bat avg3=32.91|bat avg4=24.59|100s/50s1=8/27|100s/50s2=1/14|100s/50s3=18/56|100s/50s4=2/23|top score1=163|top score2=175[[not out|*]]|top score3=193|top score4=175[[not out|*]]|deliveries1=27,740|deliveries2=11,202|deliveries3=48,853|deliveries4=14,947|wickets1=434|wickets2=253|wickets3=835|wickets4=335|bowl avg1=29.64|bowl avg2=27.45|bowl avg3=27.09|bowl avg4=27.34|fivefor1=23|fivefor2=1|fivefor3=39|fivefor4=2|tenfor1=2|tenfor2=0|tenfor3=3|tenfor4=0|best bowling1=9/83|best bowling2=5/43|best bowling3=9/83|best bowling4=5/43|catches/stumpings1=64/–|catches/stumpings2=71/–|catches/stumpings3=192/–|catches/stumpings4=99/–|source=https://www.espncricinfo.com/player/kapil-dev-30028 CricInfo|date=జనవరి 24|year=2008}}'''కపిల్ దేవ్ రాంలాల్ నిఖంజ్''' <ref>{{cite news | url=http://content-usa.cricinfo.com/india/content/player/30028.html | title=Kapil Dev - Player Webpage | publisher=[[Cricinfo]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> ([[హిందీ]]:'''कपिल देव''') [[భారతదేశం|భారత]]దేశపు ప్రముఖ [[క్రికెట్]] క్రీడాకారుడు. [[1959]], [[జనవరి 6]]న [[ఛండీగఢ్]]లో జన్మించిన కపిల్ దేవ్ [[భారత క్రికెట్ జట్టు]]కు ఎనలేని సేవలందించి దేశంలోనే కాదు ప్రపంచంలోనే అత్యున్నత ఆల్‌రౌండర్‌లలో ఒకడిగా పేరుసంపాదించాడు. [[2002]]లో విజ్డెన్ పత్రికచే 20 వ శతాబ్దపు మేటి భారతీయ క్రికెటర్‌గా గుర్తింపు పొందినాడు.<ref name=WisdenICoC>{{cite news | url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2531/25310120.htm | title=This is my finest hour: Kapil Dev | publisher=The Sportstar Vol. 25 No. 31 | date=2002-03-08 | accessdate=2006-12-06 | work= | archive-url=https://web.archive.org/web/20070810084616/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2531/25310120.htm | archive-date=2007-08-10 | url-status=dead }}</ref> సారథ్యం వహించిన ఏకైక ప్రపంచకప్ ([[1983]]) లో భారత్‌ను విశ్వవిజేతగా తీర్చిదిద్దాడు. అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుంచి నిష్క్రమించే నాటికి అత్యధిక టెస్ట్ వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా రికార్డు సృష్టించాడు. [[1999]] [[అక్టోబర్]] నుంచి [[2000]] [[ఆగష్టు]] వరకు 10 మాసాల పాటు భారత జట్టుకు కోచ్‌గా వ్యవహరించాడు. కుడిచేతి పేస్ బౌలర్ అయిన కపిల్ దేవ్ తన క్రీడాజీవితంలో అత్యధిక భాగం తనే భారత జట్టు ప్రధాన బౌలర్‌గా చలామణి అయ్యాడు. [[1980]]లలో ఇన్‌స్వింగ్ [[యార్కర్]] బౌలింగ్ వేసి చివరిదశ బ్యాట్స్‌మెన్‌లను హడలెత్తించాడు. బ్యాట్స్‌మెన్ గానూ పలు పర్యాయాలు జట్టుకు విజయాలు అందించాడు. జట్టు ఆపత్కాల దశలో ఉన్నప్పుడు బ్యాటింగ్‌లో విరుచుకుపడి ప్రత్యర్థులను సవాలు చేసేవాడు. దీనికి ముఖ్య ఉదాహరణ 1983 ప్రపంచ కప్ పోటీలలో [[జింబాబ్వే]]పై జరిగిన వన్డే పోటీగా చెప్పవచ్చు. దేశవాళి పోటీలలో హర్యానా క్రికెట్ జట్టుకు ప్రాతినిధ్యం వహించే ఇతడి ముద్దుపేరు హర్యానా హరికేన్.<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/cricket/2003/jun/27spec1.htm | title=Celebrating 1983 WC - Haryana Hurricane| publisher=[[Rediff]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == 1959, జనవరి 6 న జన్మించిన కపిల్ దేవ్ తల్లిదండ్రులు రాంలాల్ నిఖంజ్, రాజ్ కుమారీలు. వారి స్వస్థలం ప్రస్తుత [[పాకిస్తాన్]] లోని [[రావల్పిండి]] సమీపంలోని ఒక గ్రామం. దేశ విభజన సమయంలో భారత్‌కు తరలివచ్చి చండీగర్‌లో స్థిరపడ్డారు. తండ్రి రాంలాల్ భవనాల, కలప వ్యాపారంలో రాణించాడు. డి.ఏ.వి.కళాశాలలో విద్యనభ్యసించిన కపిల్ దేవ్ [[1971]]లో [[దేశ్ ప్రేమ్ ఆజాద్]] శిష్యుడిగా చేరువైనాడు. అతని వలననే [[1979]] రోమీ భాటియా పరిచయం అయింది. [[1980]]లో వారి వివాహానికి కూడా ఆజాదే చొరవ చూపినాడు.<ref>{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020804/spectrum/main1.htm | title=Kapil Dev Nikhanj - His Profile| publisher=[[The Tribune]] | accessdate=2007-03-17}}</ref> [[1996]]లో కపిల్ దంపతులకు జన్మించిన కూతురు అమియాదేవ్. == దేశవాళీ పోటీలలో ప్రతిభ == [[1975]] [[నవంబర్]]లో కపిల్ దేవ్ [[హర్యానా]] తరఫున [[పంజాబ్]] పై తొలిసారిగా ఆడి 39 పరుగులకు 6 వికెట్లు సాధించాడు. ఆ మ్యాచ్‌లో పంజాబ్ 63 పరుగులకే ఇన్నింగ్స్ ముగియడం హర్యానా విజయం సాధించడం జరిగింది. తొలి మ్యాచ్‌లో రాణించిననూ మొత్తం సీజన్‌లో 3 మ్యాచ్‌లు కలిపి కేవలం 12 వికెట్లు మాత్రమే సాధించాడు. [[1976]]-[[1977|77]] సీజన్‌లో [[జమ్ము కాశ్మీర్]] పై ఓపెనింగ్ బౌలర్‌గా రాణించి 36 పరుగులకే 8 వికెట్లు పడగొట్టి తన జట్టును గెలిపించాడు. కాని మళ్ళీీ సీజన్‌లోనూ తదుపరి మ్యాచ్‌లలో రాణించలేడు. హర్యానా జట్టు క్వార్టర్ ఫైనల్‌కు అర్హత సాధిమ్చడంతో అందులో 9 ఓవర్లు బౌలింగ్ చేసి 20 పరుగులకే 7 వికెట్లు సాధించి బెంగాల్ జట్టును 19 ఓవర్లలోనే 58 పరుగులకు కట్టడి చేశాడు. [[1977]]-[[1978|78]] సీజన్‌లో సర్వీసెస్‌తో జరిగిన మ్యాచ్ తొలి ఇన్నింగ్సులో 38 పరుగులకే 8 వికెట్లు సాధించి మరో సారి తన ప్రతిభను చాటిచెప్పాడు. అదే మ్యాచ్ రెండో ఇన్నింగ్సులోనే 3 వికెట్లు సాధించి ఒకే అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లో 10 వికెట్ల ఘనతను తొలిసారిగా పొందినాడు. తరువాత ఇదే ఘనతను టెస్ట్ క్రికెట్‌లో కూడా రెండు సార్లు సాధించాడు. [[1978]]-[[1979|79]] సీజన్‌లో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన ఘనతను పొందినాడు. బ్యాటింగ్‌లో కూడా రెండూ అర్థశతకాలను సాధించాడు. [[ఇరానీ ట్రోఫి]]లో 8 వ నెంబర్ బ్యాట్స్‌మెన్‌గా క్రీజులో ప్రవేశించి 62 పరుగులు చేశాడు. దులీప్ ట్రోఫిలో 24 ఓవర్లలో 65 పరుగులకు 7 వికెట్లు సాధించి జాతీయ దృష్టిని ఆకర్షించాడు. దేవధర్ ట్రోఫి, విల్స్ ట్రోఫీలలో నార్త్ జోన్ తరఫున తొలిసారి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. ఇదే సీజన్‌లో కపిల్ దేవ్ పాకిస్తాన్ పై తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ కూడా ఆడి ఆరంగేట్రం చేశాడు. == టెస్ట్ క్రీడా జీవితం == [[1978]], [[అక్టోబర్ 16]]న కపిల్ దేవ్ [[పాకిస్తాన్]] పై [[ఫైసలాబాదు]]లో తన తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ ఆడినాడు. తొలి టెస్టులో తన గణాంకాలు మ్యాచ్‌ను అంతగా ప్రభావితం చేయలేకపొయాయి. [[సాదిక్ మహమ్మద్]]ను ఔట్ చేసి తొలి టెస్ట్ వికెట్ సాధించింది ఈ మ్యాచ్‌లోనే.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T1_16-21OCT1978.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Debut Match | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> [[కరాచి]]లోని నేషనల్ స్టేడియంలో జరిగిన మూడవ టెస్టులో 33 బంతుల్లోనే 2 సిక్సర్లతో అర్థసెంచరీని చేసి [[భారతదేశం|భారత్]] తరఫున అతివేగంగా అర్థసెంచరీ పూర్తిచేసిన రికార్డు సృష్టించాడు.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T3_14-19NOV1978.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Maiden 50 | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> ఆ తరువాత భారత్ పర్యటించిన వెస్టీండీస్ జట్టుపై [[ఢిల్లీ]]లోని ఫిరోజ్ షా కోట్లా మైదానంలో 124 బంతుల్లో 126 పరుగులు సాధించి తన తొలి టెస్ట్ శతకాన్ని నమోదుచేశాడు.<ref>{{cite news | url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/WI_IN_IND/WI_IND_T5_24-29JAN1979.html | title=Scorecard - Kapil Dev's Maiden Century | publisher=[[Cricinfo]]| accessdate=2007-03-27}}</ref> == సాధించిన రికార్డులు == * [[1994]], [[జనవరి 30]]న [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]]పై [[బెంగుళూరు]]లో జరిగిన టెస్ట్ మ్యాచ్‌లో [[న్యూజీలాండ్]]కు చెందిన [[రిచర్డ్ హాడ్లీ]] రికార్డును అధికమించి టెస్ట్ క్రికెట్‌లో అత్యధిక వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా అవతరించాడు. (తరువాత ఇతని రికార్డు కూడా ఛేదించబడింది) * టెస్ట్ క్రికెట్‌లో 4000 పరుగులు, 400 వికెట్లు డబుల్ ఫీట్ సాధించిన తొలి ఆల్‌రౌండర్‌గా రికార్డు సృష్టించాడు. * [[1988]]లో [[జోయెల్ గార్నల్]] రికార్డును అధికమించి వన్డేలలో అత్యధిక వికెట్లు సాధించిన బౌలర్‌గా అవతరించాడు. తరువాత [[1994]]లో [[పాకిస్తాన్]]కు చెందిన [[వసీం అక్రం]] ఈ రికార్డును ఛేదించాడు.<ref>{{cite web | url=http://www.howstat.com/cricket/Statistics/Bowling/BowlingAggregateByYear_ODI.asp | title=Bowling Statistics - Career Aggregates (ODI Cricket): Players Holding Highest Aggregate Record 1971 - 2007 | publisher=[[Howstat|HowSTAT!]] | accessdate=2007-02-13 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20071022120710/http://howstat.com/cricket/Statistics/Bowling/BowlingAggregateByYear_ODI.asp | archive-date=2007-10-22 | url-status=dead }}</ref> * వన్డేలలో సెంచరీ సాధించిన మొట్టమొదటి భారతీయుడు. * [[లార్డ్స్]] మైదానంలో వరుసగా 4 సిక్సర్లు కొట్టి ఈ ఘనత పొందిన తొలి బ్యాట్స్‌మెన్‌గా అవతరించాడు. == సాధించిన అవార్డులు == * [[1979]]-[[1980|80]] : [[అర్జున అవార్డు]] * [[1982]] : పద్మశ్రీ అవార్డు * [[1983]] : విజ్డెన్ క్రికెటర్ ఆఫ్ దొ ఇయర్ అవార్డు <ref name=WCoY>{{cite news | url=http://content-uk.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154470.html | title=Kapil Dev-CRICKETER OF THE YEAR-1983| publisher=[[Wisden Almanack]]| accessdate=2007-03-24}}</ref> * [[1991]] : పద్మవిభూషన్ అవార్డు * [[2002]] : విజ్డెన్ ఇండియన్ క్రికెటర్ ఆఫ్ ది సెంచరీ <ref name=WisdenICoC/> * [[2013]]టీమిండియా మాజీ కెప్టెన్ కపిల్‌దేవ్ ఈ సంవత్సరానికిగానూ కల్నల్ సికె నాయుడు జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి ఎంపికయ్యాడు. ఈ పురస్కారంలో భాగంగా ఆయనకు ట్రోఫీ, 25 లక్షల చెక్ అంజేస్తారు. ఆల్‌టైమ్ గ్రేటెస్ట్ ఆల్‌రౌండర్లలో ఒకడైన కపిన్ భారత్ తరపున 131 టెస్టులు ఆడి 434 వికెట్లు పడగొట్టాడు. ఇదే ఫార్మాట్లో 400 వికెట్లు, 500 పరుగులు చేసిన తొలి క్రికెటర్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు. 225 వన్డేలు ఆడిన కపిల్ 253 వికెట్లు తీసి 3783 పరుగుల సాధించాడు. ఇతని సారథ్యంలోనే భారతజట్టు 1983లో ప్రపంచ కప్ సాధించింది. - See more at: https://web.archive.org/web/20131228061214/http://www.andhrajyothy.com/node/45908#sthash.NLQhQvuW.dpuf === టెస్ట్ మ్యాచ్ అవార్డులు === '''మ్యాన్ ఆఫ్ దొ మ్యాచ్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! # ! సీరీస్ ! సీజన్ ! సీరీస్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[భారతదేశం|భారత్]]లో [[ఇంగ్లాండు]] | 1981/82 | 318 పరుగులు (6 మ్యాచ్‌లు, 8 ఇన్నింగ్సులు, 1x100, 1x50) ; 243.1-40-835-22 (2x5WI) ; 3 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[ఇంగ్లాండు]]లో [[భారతదేశం|భారత్]] | 1982 | 292 పరుగులు (3 మ్యాచ్‌లు, 3 ఇన్నింగ్సులు, 3x50) ; 133-21-439-10 (1x5WI) |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[భారతదేశం|భారత్]]లో [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | 1983/84 | 184 పరుగులు (6 మ్యాచ్‌లు, 11 ఇన్నింగ్సులు) ; 203.-43-537-29 (2x5WI, 1x10WM) ; 4 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఆస్ట్రేలియా]]లో [[భారతదేశం|భారత్]] | 1985/86 | 135 పరుగులు (3 మ్యాచ్‌లు, 3 ఇన్నింగ్సులు, 1x50) ; 118-31-276-12 (1x5WI) ; 5 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" |} '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది సీరీస్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=70% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! క్ర.సం. ! ప్రత్యర్థి ! వేదిక ! సీజన్ ! మ్యాచ్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[ఇంగ్లాండు]] | వాంఖాడే స్టేడియం, [[ముంబాయి]] | [[1981]]-[[1982|82]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 38 (8x4) ; 22-10-29-1 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 46 (5x4) ; 13.2-0-70-5 |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[ఇంగ్లాండు]] | లార్డ్స్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, [[లండన్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 41 (4x4) ; 43-8-125-5 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 89 (13x4, 3x6) ; 10-1-43-3 |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[పాకిస్తాన్]] | గఢాఫీ స్టేడియం, [[లాహోర్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 30.5-7-85-8 |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఆస్ట్రేలియా]] | అడిలైడ్ ఓవల్ స్టేడియం, [[అడిలైడ్]] | [[1985]]-[[1986|86]] | తొలి ఇన్నింస్: 38 (8x4) ; 38-6-106-8 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 3-1-3-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 5 | [[ఇంగ్లాండు]] | లార్డ్స్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, [[లండన్]] | [[1986]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 1 పరుగు; 31-8-67-1; 1 క్యాచ్ <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 23* (4x4, 1x6) ; 22-7-52-4 |- bgcolor="#c3d9ff" | 6* | [[ఆస్ట్రేలియా]] | ఎం.ఏ.చిదంబరం స్టేడియం, [[చెన్నై]] | [[1986]]-[[1987|87]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 119 (21x4) ;18-5-52-0; 2 Catches <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 1 పరుగు; 1-0-5-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 7 | [[శ్రీలంక క్రికెట్ జట్టు|శ్రీలంక]] | బారాబతి స్టేడియం, [[కటక్]] | [[1986]]-[[1987|87]] | తొలి ఇన్నింగ్స్: 60 పరుగులు; 26-3-69-4; 2 క్యాచ్‌లు <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 16-4-36-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 8 | [[పాకిస్తాన్]] | నేషనల్ స్టేడియం, [[కరాచి]] | 1989/90 | తొలి ఇన్నింగ్స్: 55 (8x4) ; 24-5-69-4 <br /> రెండో ఇన్నింగ్స్: 36-15-82-3 |- bgcolor="#c3d9ff" |} === వన్డే మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డులు === '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది సీరీస్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=80% |- style="background:#38b63c; color:#ffffff;" ! # ! సీరీస్ (ప్రత్యర్థి) ! సీజన్ ! సీరీస్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | టెక్సాకో ట్రోఫి [[ఇంగ్లాండు]]లో ([[భారతదేశం|భారత్]] వన్డే సీరీస్ | [[1982]] | 107 (2 మ్యాచ్‌లు & 2 ఇన్నింగ్సులు, 1x50) ; 20-3-60-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 2<ref>MoS awarded for the preliminary games. The figures are for the whole competition.</ref> | బెన్సన్ & హెడ్జెస్ సీరీస్ కప్ ([[ఆస్ట్రేలియా]], [[న్యూజీలాండ్]]) | [[1985]]-[[1986|86]] | 202 పరుగులు (9 ఇన్నింగ్సులు) ; 20/391; 7 క్యాచ్‌లు |- bgcolor="#c3d9ff" |} '''మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ అవార్డులు''' :{| border=1 cellpadding=3 cellspacing=1 width=80% |- style="background:#38b63c; color:#000000;" ! క్ర.సం. ! ప్రత్యర్థి ! వేదిక ! సీజన్ ! మ్యాచ్ గణాంకాలు |- bgcolor="#c3d9ff" | 1 | [[న్యూజీలాండ్]] | బ్రిస్బేన్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, బ్రిస్బేన్ | [[1980]]-[[1981|81]] | 75 (51b, 9x4, 3x6) ; 10-0-37-1; 1 Catch |- bgcolor="#c3d9ff" | 2 | [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | ఆల్బియన్ స్పోట్స్ కామ్ప్లెక్స్, గుయానా | [[1982]]-[[1983|83]] | 72 (38b, 7x4, 3x6) ; 10-0-33-2; 2 Catches |- bgcolor="#c3d9ff" | 3 | [[జింబాబ్వే]] | నెవిల్ గ్రౌండ్, టన్‌బ్రిడ్జ్ వెల్స్ | [[1983]] | 175* (138b, 16x4, 6x6) ; 11-1-32-1; 2 Catches |- bgcolor="#c3d9ff" | 4 | [[ఇంగ్లాండు]] | [[విదర్భ క్రికెట్ అసోసియేషన్ గ్రౌండ్|VCA గ్రౌండ్]], [[నాగ్‌పూర్]] | [[1984]]-[[1985|85]] | 54 (41b, 3x4, 4x6) ; 10-1-42-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 5 | [[న్యూజీలాండ్]] | బ్రిస్బేన్ క్రికెట్ గ్రౌండ్, బ్రిస్బేన్ | [[1985]]-[[1986|86]] | 54* (53b, 5x4) ; 10-1-28-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 6 | [[ఇంగ్లాండు]] | షార్జా స్టేడియం, [[షార్జా]] | [[1986]]-[[1987|87]] | 64 (54b, 5x4, 1x6) ; 8-1-30-1 |- bgcolor="#c3d9ff" | 7 | [[న్యూజీలాండ్]] | చిన్నస్వామి స్టేడియం, [[బెంగుళూరు]] | [[1987]]-[[1988|88]] | 72* (58b, 4x4, 1x6) ; 10-1-54-0 |- bgcolor="#c3d9ff" | 8 | [[జింబాబ్వే]] | సర్దార్ పటేల్ స్టేడియం, [[అహ్మదాబాదు]] | [[1987]]-[[1988|88]] | 41* (25b, 2x4, 3x6), 10-2-44-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 9 | [[వెస్ట్‌ఇండీస్]] | షార్జా స్టేడియం, [[షార్జా]] | [[1989]]-[[1990|90]] | 41 (50b, 2x4, 1x6) ; 7.4-1-19-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 10 | [[న్యూజీలాండ్]] | బేసిన్ రిజర్వ్, [[వెల్లింగ్టన్]] | [[1989]]-[[1990|90]] | 46 (38b, 4x4, 1x6) ; 9.5-1-45-2 |- bgcolor="#c3d9ff" | 11 | [[దక్షిణాఫ్రికా]] | కింగ్స్‌మీడ్, [[డర్బాన్]] | [[1992]]-[[1993|93]] | 30 (37b, 5x4) ; 10-4-23-3 |- bgcolor="#c3d9ff" |} == మూలాలు == <references /> {{100 టెస్ట్ మ్యాచ్‌లు ఆడిన భారతీయులు|state=collapsed}} {{1979 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1983 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1987 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{1992 ప్రపంచ కప్ క్రికెట్ లో భారత జట్టు సభ్యులు|state=collapsed}} {{Authority control}} [[వర్గం:1959 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ క్రికెట్ కోచ్‌లు]] [[వర్గం:హర్యానా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] pe092lg5sx3670t1n13hmu6u7skfpr0 0 79566 4991488 4562861 2026-10-30T00:30:55Z CommonsDelinker 608 Bahai_Temple_Samoa.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Infrogmation]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Bahá'í House of Worship in Apia, Samoa|]]). 4991488 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Seat of the Universal House of Justice.JPG|thumb|250x250px|'విశ్వ న్యాయ భవనం' బహాయీల పరిపాలనా స్థలి, [[ఇస్రాయెల్]] లోని [[హైఫా]]లో ఉంది.]] '''బహాయిజం''' లేదా '''బహాయి విశ్వాసము''' ([[ఆంగ్లం]] : '''Bahá'í Faith'''), ఈ విశ్వాస స్థాపకుడు [[బహావుల్లా]]. ఇతను [[పర్షియా]], [[19వ శతాబ్దం]] నకు చెందినవాడు.<ref>{{Harvnb|Houghton|2004}}</ref> ప్రపంచంలో ఈ విశ్వాసులు 60 లక్షలమంది, 200 కి పైగా దేశాలలో వ్యాపించియున్నారు.<ref name="statistics">See [[Bahá'í statistics#Worldwide figures|Bahá'í statistics]] for a breakdown of different estimates.</ref><ref name="eor">{{Harvnb|Manfred|2005|pp=737-740}}</ref> బహాయి విశ్వాసం ప్రకారం, మొత్తం మానావాళి ఒకేజాతి, [[ఇబ్రాహీం]], [[మూసా]], [[జొరాస్టర్]], [[గౌతమ బుద్ధుడు]], [[శ్రీకృష్ణుడు]], [[ఈసా]], [[ముహమ్మద్]], ఆఖరున [[బహావుల్లా]] వీరందరూ ప్రవక్తలు.<ref name="esslemont">{{Harvnb|Esslemont|1980}}</ref> బహావుల్లా పేరు మీద ఈ విశ్వాసానికి బహాయి విశ్వాసమని, ఈ విశ్వాసాన్ని కలిగివున్నవారికి 'బహాయీలు' అని వ్యవహరిస్తారు.<ref>Bahá'ís prefer the orthographies "Bahá'í", "Bahá'ís", "the Báb", "Bahá'u'lláh", and "`Abdu'l-Bahá", using a [[Bahá'í orthography|particular transcription]] of the [[Arabic language|Arabic]] and [[Persian language|Persian]] in publications. "Bahai", "Bahais", "Baha'i", "the Bab", "Bahaullah" and "Baha'u'llah" are often used when diacriticals are unavailable.</ref> [[దస్త్రం:051907 Wilmette IMG 1404 The Greatest Name.jpg|thumb|ఓ లిపీకళాకృతి, "గొప్ప పేరు"ను సూచిస్తుంది|250x250px]] బహాయిజం ఇరాన్‌ రాజధాని టెహరాన్‌ నగరంలో సా.శ. 1863లో ప్రారంభమైన మతం. దీని వ్యవస్థాపకుడు మీర్జా హుసేన్‌ అలీ నూరి (Mirza Hoseyn Ali Nuri). ఆయన ఒక వజీరు కుమారుడు 1817లో టెహరాన్‌ (పర్షియా) లో జన్మించాడు. ఒక పెద్ద పదవిని చేపట్టవలసిన సమయంలో దానిని తృణీకరించి, దైవ ప్రేరణవల్ల కొత్త మతాన్ని స్థాపించాడు. ఆయనను బహాయుల్లా అని కూడా పిలిచేవారు. ఈ పేరు వల్లనే బహాయిజం అనే పదం వాడుకలోకి వచ్చింది. బహాయుల్లా అంటే దేవుని ప్రకాశం శోభ, తేజస్సు. ‘‘దేవుడు ఒక్కడే. సర్వ మానవాళి ఒకే కుటుంబం. స్వర్గ నరకాలనేవి ఎక్కడో ఉన్న లోకాలు కావు, అవి స్థితులు మాత్రమే. చేసిన మంచి చెడులను బట్టి మరణానంతరం ఆత్మ దేవుడికి దగ్గరగానో, దూరంగానో పయనిస్తుంది. ఎవరి పట్లా ఎవరికీ అసహనం ఉండకూడదు. సత్యాన్వేషణ ఎవరికి వారు చేసుకోవలసిందే.’’ అని ఈ మతం ప్రబోధిస్తుంది. ఇజ్రాయిల్‌లోని హైఫా ఈ మతం కేంద్ర స్థానం. ఈ మతాన్ని పాటించేవారు ఇండియాతో సహా చాలా దేశాలలో ఉన్నారు. సంఖ్య లక్షలలో ఉంటుంది. తొమ్మిది కోణాల నక్షత్రం ఈ మతం గుర్తు. బహాయుల్లా రచనలే ఈ మతానికి పవిత్ర గ్రంథాలు. వీరికి అర్చక వర్గం అంటూ ఏదీ లేదు. ఇరాన్‌లో పుట్టిన ఈ విశ్వాసానికి అక్కడి పాలకుల నుంచి వ్యతిరేకత ఉంది. అందువల్ల కేంద్ర స్థానం ఇరాన్‌ వదల వలసి వచ్చింది. ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Baha'i Temple at Dusk.jpg|ఇల్లినాయిస్ File:Bahai Temple uganda.jpg| ఉగాండా File:Bahai Temple (187999688).jpg File:Bahai Temple Kawempe.jpg| ఆఫ్రికా దస్త్రం:BahaiTemple0001.jpg|సిడ్నీ దస్త్రం:Bahai-house-of-worship-delhi2.jpg|ఢిల్లీ File:Bahai Temple from drone.jpg File:BahaiTempleChicago1.JPG|చికాగో </gallery> == ఇవీ చూడండి == * [[మతము]] * [[బహాయీల జాబితా]] == గమనింపులు == {{reflist|2}} == మూలాలు == * పారమార్థిక పదకోశం (పొత్తూరి వేంకటేశ్వరరావు) 2010. <div class="references-small"> * {{cite book |author= `Abdu'l-Bahá |editor=Browne, E.G., Tr. |year= 1891 |title= A Traveller's Narrative: Written to illustrate the episode of the Bab |publisher= Cambridge University Press |url= http://www.h-net.org/~bahai/diglib/books/A-E/B/browne/tn/hometn.htm }} * {{cite book |author=`Abdu'l-Bahá |authorlink=`Abdu'l-Bahá |origyear=1901-08 |year=1992 |title=The Will And Testament of ‘Abdu’l-Bahá |publisher=Bahá'í Publications Australia |location=Mona Vale, N.S.W, Australia |id=ISBN 0-909991-47-2 |url=http://reference.bahai.org/en/t/ab/WT/ }} * {{cite book |author=Hatcher, W.S. |author2=& Martin, J.D. |year= 1998 |title=The Bahá'í Faith: The Emerging Global Religion |publisher=Bahá'í Publishing Trust |location=Wilmette, Illinois, USA |id= ISBN 0-87743-264-3 }} * {{cite book |last= Heggie |first=James |year= 1986 |title= Bahá'í References to Judaism, Christianity and Islam |url= https://archive.org/details/bahaireferencest0000unse |publisher= George Ronald |location=Oxford, UK |id= ISBN 0-85398-242-2 }} * {{cite book |last=Lewis |first=Bernard |title=[[The Jews of Islam]] |publisher=Princeton University Press |location=Princeton |year=1984 |id=ISBN 0-691-00807-8 }} * {{cite book |last= Momen |first=Moojan |year= 1994 |title= Buddhism and the Bahá'í Faith |publisher= George Ronald |location=Oxford, UK |id= ISBN 0-85398-384-4 }} * {{cite book |last= Momen |first=Moojan |year= 2000 |title= Islam and the Bahá'í Faith, An Introduction to the Bahá'í Faith for Muslims |publisher=George Ronald |location=Oxford, UK |id= ISBN 0-85398-446-8 }} * {{cite book |last= Momen |first=Moojan |year= 1990 |title= Hinduism and the Bahá'í Faith |publisher= George Ronald |location=Oxford, UK |id= ISBN 0-85398-299-6 }} * {{cite book |last=Motlagh |first=Hudishar |title=I Shall Come Again |url=https://archive.org/details/ishallcomeagain0000hush |publisher=Global Perspective |year=1992 |id=ISBN 0-937661-01-5 }} * {{cite book |last=Schaefer |first=Udo |authorlink=Udo Schaefer |title=Making the Crooked Straight: A Contribution to Bahá'í Apologetics |url=https://archive.org/details/makingcrookedstr0000scha |publisher=George Ronald |location=Oxford, UK |year=2000 |id=ISBN 0-85398-443-3 }} * {{cite book |first=George |last=Townshend |authorlink=George Townshend (Bahá'í) |year=1966 |title=Christ and Bahá’u’lláh |publisher=George Ronald |location=Oxford, UK |id=ISBN 0-85398-005-5 }} * {{cite book |author= Universal House of Justice |authorlink= Universal House of Justice |year= 2001 |title= Century of Light |publisher=Bahá'í Publishing Trust |location=Wilmette, Illinois, USA |id= ISBN 0-87743-294-5 |url= http://reference.bahai.org/en/t/bic/COL/ }}</div> == బయటి లింకులు == * [http://www.bahai.org/ The Bahá'ís], the official presence of the Bahá'í International Community on the Web * [http://www.bbc.co.uk/religion/religions/bahai/ BBC Religion and Ethics special: Bahá'í], BBC on the Bahá'í Faith * [http://www.bahaindex.com The Baha’i Faith Index], a search engine and directory of Bahá'í web sites * [http://bahai-library.com/ Baha'i Library], a site containing collection of Bahá'í writings and is also home to an active forum. * [https://web.archive.org/web/20160605102219/https://www.h-net.org/~bahai/ H-Bahai], discussion board * [https://web.archive.org/web/20080511210939/http://www.planetbahai.org/cgi-bin/main.pl Planet Bahá'í] articles and message board. [[వర్గం:బహాయి విశ్వాసము| ]] [[వర్గం:ఏకేశ్వరవాదం]] [[వర్గం:మతాలు]] [[వర్గం:మత సంస్థలు]] 2a1ljc0tbekqmdmgsdc1j3pa8vawb3b 0 80171 4991716 4781512 2026-10-30T11:23:06Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991716 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|నెల్లూరు}} {{Infobox settlement | name = శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా | native_name = | native_name_lang = | other_name = | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Sri Ranganathaswamy Temple, Galigopuram, Nellore (8).jpg |photo1b = Barashadid darga-front view.nellore.JPG |photo2a = Udayagiri Fort (16).jpg |photo2b = Pinakini satygraha Aasram, in rainy.jpg |photo3a = Mypadu beach-sunrise.jpg }} | image_caption = పై ఎడమ నుండి సవ్యదిశలో: శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి దేవస్థానం, బారా షహీద్ దర్గా, పినాకిని సత్యాగ్రహ ఆశ్రమం, పల్లిపాడు (ఇందుకూరుపేట), మైపాడు సముద్రతీరం, ఉదయగిరి కోట | image_alt = | nickname = విక్రమ సింహపురి | map_alt = | map_caption = | image_map = Sri Potti Sriramulu Nellore in Andhra Pradesh (India).svg | coordinates = {{coord|14.435|79.969|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type1 = [[జిల్లా]] | subdivision_name1 = {{{name|}}} | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[నెల్లూరు]] | government_type = | governing_body = జిల్లా కలెక్టరు కార్యాలయం | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = హరి నారాయణ్ IAS | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="eenadu-20240404"/> | area_rank = | area_total_km2 = 10441 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2469700 | population_as_of = 2011 | pop-growth = | population_rank = | population_density_km2 = 237 | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="eenadu-20240404"/> | demographics_type1 = జనగణన గణాంకాలు | demographics1_title1 = [[అక్షరాస్యత]] | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | demographics1_info2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[భారత వాతావరణ|వాతావరణ రకం]] | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[వర్షం(వాతావరణ శాఖ)|వర్షం స్థాయి]] | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = సగటు వేసవి ఉష్ణోగ్రత | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = సగటు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రత | blank4_info_sec2 = | website = {{URL| https://spsnellore.ap.gov.in/te}} | footnotes = }} '''శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా''' (నెల్లూరు జిల్లా, ఎస్పిఎస్ఆర్ నెల్లూరు జిల్లా), [[భారత దేశము|భారతదేశం]] లోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో దక్షిణతీరప్రాంతపు జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> ఈ జిల్లా కేంద్రం [[నెల్లూరు]]. జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా 2022లో ఈ జిల్లాలోని కొంత భూభాగం [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి జిల్లాలో]] చేరగా, గతంలో [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం జిల్లాలో]] చేరిన భాగాలను తిరిగి ఈ జిల్లాలో కలిపారు. ఈ జిల్లా [[వరి]] సాగుకు, [[ఆక్వా కల్చర్‌]]కు ప్రసిద్ధి. {{maplink|type=shape}}<ref name="8 నియోజకవర్గాలతో కొత్త జిల్లా">{{cite news |last1=EENADU |title=8 నియోజకవర్గాలతో కొత్త జిల్లా |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Nellore-news/9/122017752 |accessdate=14 June 2024 |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240614074611/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Nellore-news/9/122017752 |archivedate=14 June 2024 |language=te}}</ref> == పేరు వ్యుత్పత్తి == మనుమసిద్ధి కాలంలో ఈ ప్రాంతం సస్యశ్యామలమై అత్యధిక వరి ధాన్యపు ఉత్పత్తితో విలసిల్లేది. అందుకే ఈ ప్రాంతానికి ''నెల్లి'' ( [[తమిళము|తమిళ]] భాషలో వరి అని అర్ధం) పేరుమీదుగా ''నెల్లివూరు'' అనే పేరు వచ్చింది. ఈ ప్రదేశ స్థలపురాణం, చరిత్రల ప్రకారం కాలక్రమంలో నెల్లివూరు నెల్లూరుగా రూపాంతరం చెందింది. ఆంగ్లేయుల పరిపాలనా కాలంలో [[నెల్లూరు]], ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ప్రముఖ విద్యా కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. నెల్లూరు సింహపురమని, విక్రమసింహపురమని కూడా వ్యవహరింపమడేది. ఈ పట్టణ సమీపంలోని [[అడవులు|అడవుల]]లో సింహలు పరిమితంగా ఉన్నందువలననే యీ పేరు వచ్చిందని మరి కొందరు అభిప్రాయపడుతున్నారు. విక్రమసింహుడనే వాని ఆధీనంలో యీ ప్రాంతం వున్నదని, అందువలననే అతని పేరు తోనే ఈ ప్రాంతం అలా పిలువబడివుండవచ్చునని యింకొందరు భావిస్తున్నారు. పూర్వం త్రినేత్రుడు లేక ముక్కంటిరెడ్డి అనే వ్యక్తికి నెల్లిచెట్టు అనగా [[ఉసిరి]]చెట్టు క్రింద వున్న శివలింగం వున్నచోట దేవాలయాన్ని నిర్మించమని కలలో వాణి తెలియచేసిందని, ఆ మేరకు ఆలయాన్ని ఆయన నిర్మించాడని చెబుతారు. కాల క్రమేణా నెల్లి నామం నెల్లూరుగా రూపాంతరం చెందిందంటారు. "నెల్లూరు జిల్లా"ను ఆంధ్రరాష్ట్రం కోసం అసువలుబాసిన [[పొట్టి శ్రీరాములు]] గౌరవార్ధం "శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా"గా 2008 జూన్ 1 న మార్చారు.<ref name="renaming">{{Cite web |title=Nellore District renamed |url=http://www.hindu.com/2008/06/01/stories/2008060159730600.htm |publisher=The Hindu |date=2008 |access-date=2010-08-08 |website= |archive-date=2012-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203210118/http://www.hindu.com/2008/06/01/stories/2008060159730600.htm |url-status=dead }}</ref> ==ఉమ్మడి జిల్లా చరిత్ర == === మౌర్యులు, చోళులు, పల్లవులు === క్రీ.పూ 3వ శతాబ్దం నుండి అశోకసామ్రాజ్యంలో ఒక భాగంగా ఉండేది. నెల్లూరు ప్రాంతంలో ఉన్న గుహలలో చెక్కబడిన శిలాక్షరాలు అశోకచక్రవర్తి సమంలో ఉపయోగించిన బ్రాహ్మీ లిపిలో ఉండడం ఇందుకు ఆధారము. మౌర్యసామ్రాజ్యం అవతరించిన పిమ్మట [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని అనేక ప్రాంతాల మాదిరి నెల్లూరు కూడా మౌర్యుల ఆధీనంలోకి వచ్చింది. భారతదేశ దక్షిణ ద్వీపకల్పంలో చోళుల సామ్రాజ్యం అత్యంత ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది. [[చోళ సామ్రాజ్యము|చోళులు]] ప్రారంభదశ సా.శ. 1వ శతాబ్దం నుండి 4వ శతాబ్దం వరకు సాగింది. చోళులు ప్రారంభ శిలాశాసనాలు సా.శ. 1096 నుండి కనిపెట్టబడ్డాయి. జమ్మలూరులో లభించిన శిలాశాసనాలు ఇందుకు నిదర్శనం. మొదటి చక్రవర్తి అలాగే చాలా ప్రఖ్యాతి కలిగిన కరికాలచోళుని సామ్రాజ్యంలో ఈ జిల్లాను ఒక భాగంగా ఉండేది. కరికాలచోళుడు కావేరీనది మీద అద్భుతమైన '''కల్లణై''' ఆనకట్టను నిర్మించి తన నిర్మాణ కౌశలాన్ని చాటుకున్నాడు. పల్లవ, చేర, పాండ్య రాజ్యాల నుండి 9వ శతాబ్దం వరకు సాగించిన నిరంతర దాడుల వలన చోళ సామ్రాజ్య పతన దశ ఆరంభం అయింది. [[సింహవిష్ణు]] పల్లవ రాజు చోళులను బయటకు తరిమి సా.శ. 4వ శతాబ్దం నుండి 6వ శతాబ్దం వరకు నెల్లూరు మీద తన ఆధిపత్యం ప్రతిష్ఠించాడు. పల్లవుల రాజకీయ అధికార కేంద్రం ఉత్తర భూభాగంలో క్షీణించి అక్కడి నుండి దక్షిణ భూభాగం వైపు కొనసాగింది. ఉదయగిరిలో పలు పాలవ, చోళ ఆలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. గుంటూరు, నెల్లూరు జిల్లాలలో పల్లవ, చోళుల పాలనగురించిన అనేక శిలాశాసనాలు లభించాయి. వీటిలో ఉండవల్లి గుహలలో ఉన్న నాలుగంతస్థుల గుహలు ఉన్నాయి. [[ప్రకాశం జిల్లా]] [[భైరవకోన|భైరవకోనలో]] ఉన్న పల్లవ శిల్పకళా శైలిని ప్రతిబింబిస్తున్న 8 గుహాలయాలు మహేంద్రవర్మ పాలనా కాలంలో నిర్మించబడ్డాయి. === నెల్లూరు చోళరాజులు === తెలుగు చోళులలో ఒక శాఖ, కల్యాణీకి చెందిన చాళుక్యులు కలిసి ఐక్యంగా వీరిని చోళ, చాళుక్య యుద్ధాలలో సహాయం చేసే నిమిత్తం ఇక్కడ పాకనాడు పాలకులుగా నియమించారు. వారు నెల్లూరు (విక్రమసింహపురిని)ను రాజధానిగా చేసుకుని నెల్లూరు, కడప, [[చిత్తూరు]], [[చెంగల్పట్టు రైల్వే స్టేషను|చెంగల్పట్టు]] ప్రాంతాలను పాలించారు. తిక్కా (1223-1248) హొయశిల, పాండ్యులను ఓడించి తొండైమండలాన్ని స్వాధీనపరచుకుని చోళస్థాపనాచార్యా బిరుదును పొందాడు. రెండవ మనుమసిద్ధి తరువాత వచ్చిన రాజ్యపాలకుడు తిక్కా కుమారుని పరిపాలనా కాలంలో (1223-1248) నెల్లూరు ఇతర చోళ, చాళుక్యుల దాడులను అనేకమార్లు ఎదుర్కొంది. తిక్క కాకతీయ రాజైన గణపతిదేవుడిని కలుసుకుని రాజుకు సైన్యసహకారం సంపాదించాడు. 1260లో మనుమసిద్ధికి [[కనిగిరి]]కి చెందిన ఎర్రగడ్డపాడు రాజప్రతినిధి కాటమరాజుకు మధ్య వంశకలహాలు చెలరేగాయి. ఇద్దరి రాజకుమారుల మధ్య పచ్చిక భూములలో పశువులను మేపడానికి హక్కుల కొరకు వివాదాలు చెలరేగాయి. ఈ కలహాలు చివరకు పెన్ననది తీరంలో ముత్తుకూరు సమీపంలో ఉన్న పంచలింగాల వద్ద జరిగిన ఘోరయుద్ధానికి దారితీసింది. మనుమసిద్ధి సైన్యాలు ఖడ్గతిక్కన సైన్యాధ్యక్షతలో సాగాయి. కవి తిక్కన మేనల్లుడైన ఖడ్గతిక్కన యుద్ధంలో విజయం సాధించాడు కాని నాయకుడు పరమపదించాడు. ఈ వంశకలహాలు యుద్ధఫలితాలు [[కాటమరాజు కథ]] అనే యక్షగానరూపంలో ప్రజలమధ్య ప్రచారం అయింది. ఈ యుద్ధానికి అనంతరం కొద్ది కాలానికే మనుమసిద్ధి మరణంతో నెల్లూరు తన ప్రత్యేక గుర్తింపును కోల్పోయింది. === కాకతీయులు, పాండ్యులు, విజయనగరవాసులు === [[File:Udayagiri Fort (16).jpg|thumb|240px|ఉదయగిరి కోట]] కాకతీయులు, పడమటి కల్యాణీ చాళుక్యుల పాలెగాళ్ళు బలంపుంజుకుని స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకున్నారు. కాకతీయసామ్రాజ్యానికి చెందిన గణపతిదేవా అత్యధికమైన తెలుగు ప్రాంతాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకువచ్చాడు. 13వ శతాబ్దంలో నెల్లూరు కాకతీయసామ్రాజ్యంలో ఒక భాగం అయింది. రెండవ ప్రతాపరుద్రుడు పాండ్యుల చేత ఓడించబడే వరకు నెల్లూరు ఆధిపత్యం [[కాకతీయులు]], [[పాండ్యులు|పాండ్యుల]] మధ్య మారుతూ వచ్చింది. కాకతీయసామ్రాజ్యపతనం తరువాత నెల్లూరు భూభాగం మీద [[తుగ్లక్ దర్బార్|తుగ్లక్]] ఆధిపత్యంలోకి వచ్చింది. తరువాత నెల్లూరు కొండవీటి రెడ్ల ఆధిపత్యంలోకి మారింది. 14వ శతాబ్ధానికి నెల్లూరు జిల్లాలోని అధికప్రాంతం [[విజయనగర సామ్రాజ్యం|విజయనగర సామ్రాజ్యపు]] సంగమరాజ్యంలో చేరింది. సా.శ. 1512లో మిగిలి ఉన్న ఉదయగిరిని విజయనగర చక్రవర్తి [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు]] జయించి స్వాధీనపరచుకున్నాడు. విజయనగర రాజుల చేత నిర్మింపబడిన [[ఉదయగిరి కోట|శిథిలమైన కోటభాగాలు]] ఇంకా ఉన్నాయి. నెల్లూరు మండలమును నాగజాతికి చెందిన దర్శి వంశపు రాజులు పాలించారు. పదిహేనవ శతాబ్ద ప్రారంభమున దర్శి పట్టణపు రాజగు ఆసనదేవమహారాజు తన తల్లి ఆర్యమదేవి పేరిట నొక చెఱువు త్రవ్వించి శాలివాహన శకము 1357వ సంవత్సరముననగా క్రీస్తు శకము 1435-36వ సంవత్సరమున నొక శాసనము వ్రాయించెను.<ref>{{Cite wikisource |title=ఆంధ్రుల_చరిత్రము_-_ప్రథమ_భాగము |chapter=ఐదవ_ప్రకరణము|author=చిలుకూరి వీరభద్రరావు|year=1910 }}</ref> === నవాబులు, బ్రిటిష్ కాలం === విజయనగరసామ్రాజ్య పతనం తరువాత ఈ ప్రాంతం నవాబుల ఆధీనంలోకి చేరింది. 1753లో నెల్లూరు అర్కాటు నవాబు తమ్ముడైన నజీబుల్లాహ్ పాలనలోకి మారింది. [[మచిలీపట్నం]] నుండి ఫ్రెంచి వారు [[మద్రాసు]] నుండి బ్రిటిష్ వారు నజీబుల్లాహ్, ఆర్కాటునవాబులకు సహకరించగా నెల్లూరు ప్రాంతం అనేక యుద్ధాలకు సాక్ష్యంగా నిలబడింది. 1762లో బ్రిటీష్ సైన్యాలు నెల్లూరును స్వాధీనపరచుకొనడంతో ఆర్కాటునవాబు హస్తగతం అయింది. 1781 నాటికి అదాయ పంపిణీ వ్యవహారంలో భాగంగా నవాబు అజమ్ ఉద్ దౌలా మిగిలిన నెల్లూరు భాగాన్ని ఈస్టిండియా కంపెనీకి తిరిగి ఇచ్చాడు. నెల్లూరు జిల్లాను స్వాధీనపరచుకున్న ఈస్టిండియా కంపెనీ డైటన్‌ను మొదటి కలెక్టర్‌గా నియమించింది. నెల్లూరు జిల్లా ఆదాయకేంద్రంగా ప్రకటించబడింది. 1838లో కర్నూలు నవాబు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఉదయగిరి జాగీరు విషయంలో పన్నిన కుట్ర మినహా నెల్లూరు జనజీవితంప్రంశాంతగా సాగింది.<ref>{{cite book| title=A Manual of the Nellore District in the Presidency of Madras, Volume 4|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/100327967|date=1873}}</ref> బ్రిటిష్ ప్రభుత్వాధీనంలోకి వచ్చిన తరువాత నెల్లూరు జిల్లా పరిధిలో అంతగా మార్పులు జరుగ లేదు. 1904లో ప్రత్యేక గుంటూరు జిల్లా ఏర్పడిన తరుణంలో ఒంగోలు ప్రాంతం గుంటూరులో చేర్చబడింది. === స్వాతంత్ర్యం తరువాత === నెల్లూరు జిల్లా, 1953 అక్టోబరు 1 న [[ఆంధ్రరాష్ట్రం]] ఏర్పడే వరకు [[మద్రాసు రాష్ట్రము|సంయుక్త మద్రాసు రాష్ట్రం]] లో భాగంగా ఉంది. 1956 నవంబరు 1వ తారీఖున భాషాప్రయుక్త రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో ఒక భాగం అయింది. అప్పటి నెల్లూరు జిల్లాలో జన్మించి ఆంధ్రరాష్ట్రం కొరకు అసువులు బాసిన [[పొట్టి శ్రీరాములు]] గౌరవార్ధం "శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా"గా 2008 జూన్ 1 న మార్చారు.<ref name="renaming"/> ప్రముఖ కమ్యూనిష్ఠు అయిన [[పుచ్చలపల్లి సుందరయ్య|పుచ్చపల్లి సుందరయ్య]] తన ఆస్తులను నెల్లూరు జిల్లాలో ఆర్థికంగా అంతగా బలంగా లేని కమ్యూనిష్ఠు పార్టీకి అంకితం చేసాడు. [[బెజవాడ గోపాలరెడ్డి]], [[నేదురుమల్లి జనార్ధన రెడ్డి]] నెల్లూరు జిల్లా నుండి ఎన్నికై ముఖ్యమంత్రి పదవి నిర్వహించారు. 2022 ఏప్రిల్ 4 న ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కొత్త జిల్లాలు ఏర్పడ్డాయి. పూర్వపు [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో గల [[కందుకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] మండలాలు మరల శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాలో కలపబడ్డాయి. జిల్లాలోగల [[సూళ్ళూరుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో మండలాలను జిల్లా కేంద్రానికి దగ్గరలో వుంచే సౌకర్యం కొరకు, [[తిరుపతి జిల్లా]]లో కలిపారు.<ref name="eenadu-20240404">{{Cite web|date=2022-04-04|title=నవశకానికి. నాంది|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/1900/9/122065474|access-date=2022-04-06|website=Eenadu|language=te}}</ref><ref name="sakshi-newdistricts">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == జిల్లా తూర్పున [[బంగాళాఖాతము]], దక్షిణాన [[తిరుపతి జిల్లా]], పశ్చిమాన [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[వైఎస్ఆర్ జిల్లా]], ఉత్తరాన [[ప్రకాశం జిల్లా]] ఉన్నాయి. జిల్లా మొత్తం వైశాల్యం 10,441 చ.కి.మీ.<ref name="sakshi-newdistricts"/> జిల్లా పెన్నానది వలన రెండుగా చీల్చబడి ఉంది. నెల్లూరు జిల్లా సముద్రమట్టానికి 19 మీటర్ల (62 అడుగుల)ఎత్తులో ఉంది.<ref name=handbook2018>{{Cite web |title=Handbook of Statistics SPS Nellore District 2018 |url=https://core.ap.gov.in/CMDashBoard/Download/Publications/DHB/Nellore%20-%202018.pdf |date=2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190810042102/https://core.ap.gov.in/CMDashBoard/Download/Publications/DHB/Nellore%20-%202018.pdf |archivedate=2019-08-10}}</ref> జిల్లాలోని సగభాగం మాగాణి పంటలకు అనువైనది. మిగిలిన సగభాగం రాళ్ళతో కూడిన భూమి. నెల్లూరు సముద్రతీర ప్రాంతం ఇసుక భూములతో అడవులతో నిండి ఉంటుంది. పెన్నానది ఉపనది అయిన కండలేరు, బొగ్గేరు మిగిలిన ప్రాంతాన్ని సారవంతం చేస్తున్నాయి. జిల్లా ప్రాచీనమానవుడు ఆయుధాలకు, అగ్నిని రగల్చడానికి ఉపయోగించే చెకుముకి రాళ్ళ ఖనిజాలకు ప్రసిద్ధి. ===నదులు=== నదులు, వాగులు: పెన్నానది, పిల్లివాగు, పైడేరు, ఉప్పుటేరు,స్వర్ణముఖి,కాళంగి,కఁడలేరు,బొగ్గేరు === ఖనిజాలు === అభ్రకం ఉత్పత్తిలో అగ్రగామి. పింగాణి,ముడి ఇనుము,జిప్సం,సున్నాపురాయి నిల్వలున్నాయి. === పశుపక్ష్యాదులు === ఉమ్మడి నెల్లూరు జిల్లా వృక్షజాలతో, జంతుజాలంతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది. తూర్పు కనుమల భాగం మరియి సముద్రతీరం, తడి లేని అడవులు, పొదలు కలిగి ఉండడం ఇందుకు కారణం. ఇక్కడ ఉన్న జంతుజాలం అద్భుతం. నెల్లూరుకు 70-80 కిలోమీటర్ల దూరంలో సూళ్ళూరు పేట వద్ద ఉన్న పులికాట్ సరస్సు ఒక విధమైన జలసంబంధిత వలస పక్షులకు ఆశ్రయం ఇస్తుంది. ఫ్లెమింగోలు, పెయింటెడ్ స్ట్రోక్స్, గ్రే పెలికాన్స్, సీగల్స్ ఇవి కాక అనేక పక్షులకు ఇది ఆలవాలం. పులుకాట్ సరస్సు తీరంలో నేలపట్టు పక్షి సంరక్షణకేంద్రము 486 కిలోమీటర్ల దూరం విస్తరించి ఉంది. సైబేరియన్ కొంగల జాతులు 160 ఇక్కడ ఉన్నట్లు ఇది గర్వంగా చెప్పుకుంటున్నది. నేలపట్టు ప్రతి సంవత్సరం ఫ్లెమింగో ఉత్సవం జరుపుకుంటుంది. == జనాభా లెక్కలు == 2011 జనగణన ప్రకారం, 2022 లో సవరించిన జిల్లా పరిధిలో జనాభా 24,69,700 లతో రాష్ట్రంలోనే మొదటి స్థానంలో ఉంది, జనసాంద్రత:237/చ.కి.మీ.<ref name="eenadu-20240404"/> జిల్లాలో అత్యధిక ప్రజలు తెలుగు మాతృభాషా, వ్యవహార భాషగా మాట్లాడుతుంటారు. అదేవిధంగా దక్షిణ ప్రాంతాలు, దక్షిణ తీరప్రాంతాల ప్రజలు తమిళం మాట్లాడుతుంటారు. == రవాణా వ్వవస్థ == ; జాతీయ రహదారులు * [[చెన్నై]]-[[కోల్ కతా]] [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి (NH-16)]] ; రైలు మార్గం *గూడూరు-విజయవాడ రైలు మార్గం == విద్య== 2974 ప్రాథమిక పాఠశాలలో చాలావరకు మండలపరిషతులు నిర్వహిస్తున్నాయి. 646 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. 749 ఉన్నత పాఠశాలలు, జూనియర్ కళాశాలలకు అనుబంధంగా 7 ఉన్నత పాఠశాలలు, 208 జూనియర్ కళాశాలలున్నాయి. అక్షరాస్యత 69%గా ఉంది. ఇది రాష్ట్ర అక్షరాస్యత 67.41% కంటే కొద్దిగా ఎక్కువ. సాధారణ డిగ్రీ కళాశాలలు [[విక్రమ సింహపురి విశ్వవిద్యాలయం]] నకు అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. మెడికల్, డేంటల్, నర్సింగ్ కళాశాలలు విజయవాడ లోని డాక్ఠరు వైఎస్ఆర్ ఆరోగ్యశాస్త్ర విశ్వవిద్యాలయముతో అనుసంధానించబడ్డాయి. నారాయణా ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ ప్రధాన కార్యాలయం నెల్లూరు లోనే ఉంది. నారాయణా మెడికల్ కాలేజ్ యు జి, పీ జి ఉన్నత విద్యను అందిస్తున్నాయి. నారాయణా డెంటల్ కాలేజ్ తొమ్మిది వైవిధ్యమున్న విభాగాలలో డెంటల్ యు జి, పీ జి విద్యలను అందిస్తుంది. == రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు == జిల్లాను ఆత్మకూరు , కావలి, గూడూరు, నెల్లూరు అనే నాలుగు రెవెన్యూ డివిజన్లుతో, 36 [[మండలాలు]]లుగా విభజించారు.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref><ref name="eenadu-20240404"/> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] ##[[అనుమసముద్రంపేట మండలం|అనుమసముద్రంపేట]] ##[[అనంతసాగరం మండలం|అనంతసాగరం]] ##[[ఆత్మకూరు మండలం (నెల్లూరు)|ఆత్మకూరు]] ##[[ఉదయగిరి మండలం|ఉదయగిరి]] ##[[కలువాయి మండలం|కలువాయి]] ##[[చేజెర్ల మండలం|చేజెర్ల]] ##[[మర్రిపాడు మండలం|మర్రిపాడు]] ##[[సీతారాంపురం మండలం|సీతారాంపురం]] ##[[సంగం మండలం (నెల్లూరు)|సంగం]] #[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] ##[[అల్లూరు మండలం (నెల్లూరు)|అల్లూరు]] ##[[కలిగిరి మండలం|కలిగిరి]] ##[[కావలి మండలం|కావలి]] ##[[కొడవలూరు మండలం|కొడవలూరు]] ##[[కొండాపురం మండలం (నెల్లూరు)|కొండాపురం]] ##[[జలదంకి మండలం|జలదంకి]] ##[[దగదర్తి మండలం|దగదర్తి]] ##[[దుత్తలూరు మండలం|దుత్తలూరు]] ##[[బోగోలు మండలం|బోగోలు]] ##[[వరికుంటపాడు మండలం|వరికుంటపాడు]] ##[[వింజమూరు మండలం|వింజమూరు]] ##[[విడవలూరు మండలం|విడవలూరు]] # [[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] ##[[ఇందుకూరుపేట మండలం|ఇందుకూరుపేట]] ##[[కోవూరు మండలం|కోవూరు]] ##[[తోటపల్లిగూడూరు మండలం|తోటపల్లిగూడూరు]] ##[[నెల్లూరు గ్రామీణ మండలం|నెల్లూరు గ్రామీణ]] ##[[నెల్లూరు పట్టణ మండలం|నెల్లూరు పట్టణ]] ##[[పొదలకూరు మండలం|పొదలకూరు]] ##[[బుచ్చిరెడ్డిపాలెం మండలం|బుచ్చిరెడ్డిపాలెం]] ##[[మనుబోలు మండలం|మనుబోలు]] ##[[ముత్తుకూరు మండలం|ముత్తుకూరు]] ##[[రాపూరు మండలం|రాపూరు]] ##[[వెంకటాచలం మండలం|వెంకటాచలం]] ##[[సైదాపురం మండలం|సైదాపురం]] #[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] ##[[కోట మండలం|కోట]] ##[[గూడూరు మండలం (నెల్లూరు జిల్లా)|గూడూరు]] ##[[చిల్లకూరు మండలం|చిల్లకూరు]] {{Div end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు== ;నగరం :[[నెల్లూరు]] ;పట్టణాలు(3): [[కావలి]], [[ఆత్మకూరు (నెల్లూరు)|ఆత్మకూరు]], [[కందుకూరు]] ==రాజకీయ విభాగాలు== ;లోక్ సభ నియోజకవర్గాలు *[[నెల్లూరు లోకసభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] *[[తిరుపతి లోకసభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి (పాక్షికం)]], సర్వేపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గ పరిధిలో మండలాలు పూర్తిగా, వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం పరిధిలో [[కలువాయి మండలం|కలువాయి]],[[రాపూరు మండలం|రాపూరు]],[[సైదాపురం మండలం|సైదాపురం]] మండలాలు మాత్రం జిల్లాలో ఉన్నాయి. ;శాసనసభ నియోజక వర్గాలు # [[ఆత్మకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆత్మకూరు]] # [[ఉదయగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉదయగిరి]] # [[కావలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కావలి]] # [[కోవూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోవూరు]] # [[కందుకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కందుకూరు]] # [[నెల్లూరు గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు గ్రామీణ]] # [[నెల్లూరు పట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు పట్టణ]] # [[వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వెంకటగిరి (పాక్షికం)]] # [[సర్వేపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సర్వేపల్లి]] == ఆర్ధిక స్థితి గతులు == జిల్లా ప్రధానంగా పెన్ననదీ పరీవాహక ప్రాంతం కనుక ఇక్కడ వ్యవసాయం ప్రధాన అదాయ వనరుగా ఉంది. === వ్యవసాయం, ఆక్వా కల్చర్, నీటి వనరులు === [[File:Damaramadugu Rice Fields.jpg|thumb|240px|[[దామరమడుగు]] వద్ద పంటపొలాలు]] ప్రధాన పంటలు వరి, చెరకు. నెల్లూరు జిల్లా ప్రత్యేకంగా [[నెల్లూరు మొలగొలుకులు]] అనే నాణ్యమైన దేశి బియ్యం ఉత్పత్తికి పేరు పొందింది. ఇతర పంటలలో పత్తి, నిమ్మకాయలు, నూనె గింజలు, తోటసంస్కృతి గింజల ఉత్పత్తి ప్రధానమైనవి. [[బంగాళా ఖాతము|బంగాళా ఖాతపు]] తీరం వెంట చేపల, రొయ్యల పెంపకానికి (ఆక్వా కల్చర్‌) నెల్లూరు చాలా ప్రసిద్ధి. నెల్లూరు జిల్లా అత్యధికంగా రొయ్యల పెంపకం చెయ్యడ కారణంగా భారతదేశ రొయ్యల కేంద్రంగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ;నీటి వనరులు వెలికొండలు (తూర్పు కనుమలు) వద్ద పెన్నా నది మీద నిర్మించబడిన [[సోమశిల ప్రాజెక్టు|సోమశిల ఆనకట్ట]], నెల్లూరు వద్ద ఆనకట్ట, సంగం వద్ద ఆనకట్ట, పెన్నా నది ఉపనది అయిన పెన్నేరు మీద [[గండిపాలెం]] వద్ద నిర్మించబడిన ఆనకట్టలు జిల్లాలోని అనేక గ్రామాలలోని వ్యవసాయానికి చక్కగా ఉపయోగపడుతున్నాయి. === పరిశ్రమలు === వ్యవసాయం తరువాత అధికమైన ప్రజలు చేనేత పని మీద అధారపడి జీవిస్తున్నారు. [[పాటూరు]] స్వచ్ఛమైన జరీతో నేయబడిన చేనేతవస్త్రాల ఉత్పత్తికి ప్రధాన కేంద్రం. ప్రధాన పరిశ్రమలు:- * నెల్లూరు నిప్పో బ్యాటరీస్ ఫ్యాక్టరీ. (closed) * బాలాజీ స్టీల్, నెల్లూరు. (closed) * సైదాపురం మైకా గనులు. == సంస్కృతి == నెల్లూరు రుచికరమైన ఆహారాలకు కళాత్మ వసతులు కలిగి పెద్ద నగరాలకు సమానమైన సినిమా ధియేటర్లకు పేరుపొందినది. నెల్లూరు స్వర్ణమసూరి, నెల్లూరు చేపల పులుసు అంతర్జాతీయ నాణ్యత కలిగిన ఆహారంగా గుర్తింపు పొందింది. సాధారణంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రమంతా '''నెల్లూరు మెస్''' పేరుతో భోజనశాలలు ఉన్నాయి. భారతదేశం లోని ఇతర రాష్ట్రాలలో కూడా వీటిని చూడవచ్చు. నెల్లూరు హోటల్స్ (భోజన శాలలు) నాణ్యత కలిగిన ఆహారాన్ని అందచేయడంలో ప్రసిద్ధి చెందాయి. === పురాణప్రశస్థి === తమిళపురాణాలను అనుసరించి ఈ నగర చరిత్ర గురించి వివిధ విశ్వాసాలు వాడుకలో ఉన్నాయి. శివుడు ఒక ఉసిరిక చెట్టు (దీనిని తమిళ భాషలో '''నెల్లిమరమ్''' అంటారు) లింగరూపంలో దర్శనం ఇచ్చాడని విశ్వసిస్తున్నారు. పురాణ కథనం అనుసరించి ముక్కంటి రెడ్డి అనే ఆయన తన పశువులలో ఒక పశువు ప్రతి రోజూ పాలను ఇవ్వడం లేదని గమనించి ఆ పశువు పాలు ఏమౌతున్నాయని తెలుసుకోవడానికి ఆ పశువు వెంట అడవికి వెళ్ళాడు. అక్కడ ఆ పశువు ఒక రాతి మీద తన పాలను తనకు తానే కార్చడం గమనించాడు. ముక్కంటి రెడ్డికి అక్కడ శివుడు తన నిజరూపంతో ప్రత్యక్షం అయ్యాడు. ముక్కంటి రెడ్డి ఆ శిల ఉన్న ప్రదేశంలో ఆలయనిర్మాణం చేసి అక్కడి శివలింగానికి '''మూలశాంత ఈశ్వరుడు''' అని నామకరణం చేసాడు. ఈ కారణంగా ఈ నగరం నెల్లూరు అయిందని విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ ఆలయం ప్రస్తుతం నెల్లూరు లోని మూలపేటలో ఉంది. జిల్లాలోని అధిక ప్రజలు గ్రామాలలో నివసిస్తున్నారు. మగవారు ట్రౌజర్లు, సూట్లు ధరిస్తారు. అలాగే చాలా మంది పంచలు, లుంగీలు మొదలైన సంప్రదాయ దుస్తులు కూడా ధరిస్తారు. స్త్రీలు అధికంగా చీరెలు ధరిస్తారు. === కళలు సాహిత్యము === నెల్లూరు జిల్లా ప్రముఖ కళాకారులను దేశానికి అందించింది. ప్రాచీన కవి తిక్కన సోమయాజి, ఆధునిక కవి ఆత్రేయలు ఈ జిల్లావారే. ప్రాచీన కవులైన తిక్కన, మొల్ల, మారన్న, కేతన్న ఇక్కడ జన్మించిన వారే. మహాభారతాన్ని ఆంధ్రీకరించిన కవిత్రయంలో తిక్కన రెండవ వాడు. రామాయణాన్ని తెలుగించిన రెండవ కవయిత్రి మొల్ల. తిక్కన శిష్యుడైన కేతన్న '''దశకుమారచరితం''' రచన చేసి తన గురువైన తిక్కనకు అంకితమిచ్చాడు. కేతన '''ఆంధ్ర భాషా భూషణం ''' అన్న వ్యాకరణ గ్రంథరచన కూడా చేసాడు. తిక్కన మరొక శిష్యుడైన మారన్న '''మార్కండేయ పురాణం ''' రచన చేసాడు. ఈ జిల్లాలో జన్మించిన రామరాజభూషణుడు కృష్ణదేవరాయుని భక్తుడు. బ్రిటిష్ కాలంలో నెల్లూరు ఒక్కటే ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని విద్యాకేంద్రంగా ఉండేది.జిల్లాలో ప్రధాన వినోదం చలనచిత్రాలు. చలన చిత్ర గాయకుడైన [[ఎస్ పి బాలసుబ్రహ్మణ్యం]]' నెల్లూరు జిల్లావాసియే. ప్రఖ్యాత చలనచిత్ర పాటల రచయిత [[ఆత్రేయ]]ను అందించిది నెల్లూరు జిల్లానే. ప్రముఖ కవి, చలన చిత్ర దర్శకుడు [[తిక్కవరపు పఠాభిరామిరెడ్డి|పట్టాభి రామిరెడ్డి]] డజన్ మెలోడీస్ పేరిట పన్నెండు పాటల రికార్డులో చోటుచేసుకున్న పాటలను నెల్లూరులోనే రచించాడు. ఆయన ఆ పాటలను మద్రాసు, నెల్లూరు నగరాలను పరిశీలించి వ్రాసాడు. ఆయన [[పెళ్ళినాటి ప్రమాణాలు]] అనే తెలుగు చలన చిత్రాన్ని నిర్మించాడు. ఆయన జాతీయ అవార్డు గ్రహీత. ఆయన సంస్కార, చండమారుత, శ్రింగారమాస, దేవరకాడు కన్నడ చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. ప్రముఖ నటులైన [[రాజనాల కాళేశ్వరరావు|రాజనాల]], [[రమణారెడ్డి (నటుడు)|రమణారెడ్డి]], [[వాణిశ్రీ]] చలనచిత్ర గాయని [[ఎస్.పి.శైలజ|ఎస్.పి శైలజ,]] నెల్లూరు జిల్లాకు చెందిన వారే. === పండుగలు /తిరునాళ్ళు === నెల్లూరులో జరుపుకొనే ముఖ్యమైన పండుగలు:''[[సంక్రాంతి]]'',''[[ఉగాది]]'', ''[[వినాయక చవితి]]'', ''[[దసరా]]'', ''[[దీపావళి]]'', ''[[శ్రీరామనవమి]]'' రంగనాథ స్వామి తిరునాళ్ళు, బారాషహీద్ దర్గా రొట్టెల పండుగ. ప్రతి ఏటా  ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం సూళ్లూరుపేటలో పక్షుల పండుగ నిర్వహిస్తుంది దీనికి ఫ్లెమింగో ఫెస్టివల్ అని నామకరం చేసారు. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == ; దేవాలయాలు [[దస్త్రం:Sidhiswaram Dwajastambam YVSREDDY.jpg|240px|thumb|[[ఘటిక సిద్ధేశ్వరం]] ఆలయ ధ్వజస్తంభం]] [[File:Sangameswara Temple, Sangam, Nellore Dt 04.JPG|thumb|240px|సంగం ఆలయ రథం]] * [[శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి దేవస్థానం, నెల్లూరు|శ్రీ తల్పగిరి రంగనాథస్వామి ఆలయం]] - [[పెన్నా నది]] ఒడ్డున ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోనే ఉన్న మూడు రంగనాధ స్వామి దేవాలయాల్లో ఒకటి (మిగిలినవి [[శ్రీరంగం]], [[శ్రీరంగపట్టణం]]). * [[శ్రీ మూలస్థానేశ్వర స్వామి ఆలయం, నెల్లూరు]] * [[వెంకయ్యస్వామి|భగవాన్ శ్రీశ్రీశ్రీ వెంకయ్యస్వామి]] [[గొలగమూడి]] * [[జొన్నవాడ|శ్రీ కామాక్షితాయి ఆలయం, జొన్నవాడ]] * [[నరసింహకొండ|శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి ఆలయం, నరసింహ కొండ]] * [[పెంచల కోన|పెనుశిల నరసింహస్వామి ఆలయం, పెంచలకోన]] * సోమేశ్వర స్వామి ఆలయం, సోమశిల * [[ఘటిక సిద్దేశ్వరం]], నెల్లూరు జిల్లా. * శ్రీవెంగమాంబ పేరంటాళ్ళ దేవాలయం [[నర్రవాడ]] * దిగువ శ్రీశైలంగా పిలువబడిన శివాలయం. ప్రస్తుతం దీనిని పంత్రంగం అని పిలుస్తున్నారు. నెల్లూరుకు 70 కిలోమీటర్ల దూరంలో బంగాళ ఖాతం సముద్ర తీరంలో ఉంది. ; ఇతరాలు [[File:Ocean water waves.JPG|thumb|240px|నెల్లూరు దగ్గరలో సముద్రతీరం]] * పినాకిని సత్యాగ్రహ (గాంధీ) ఆశ్రమం, [[పల్లిపాడు (ఇందుకూరుపేట)|పల్లిపాడు]] * నెల్లూరు లేక్ పార్క్: పొదలకూరు రోడు వద్ద బోటు సర్వీసులు, రెస్టారెంట్లు గలవు * కొత్త కోడూరు సముద్రతీరం: నెల్లూరు నుండి 22 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. * మైపాడు బీచ్ : నెల్లూరుకు 14 కిలోమీఓటర్ల దూరంలో గలదు. ఇసుక తిన్నెలకు రాక్షస అలలకు ప్రసిద్ధి. * [[కృష్ణపట్నం]] రేవు. * [[ఉదయగిరి కోట]] * [[నరసింహ కొండ]] * [[పెంచల కోన]], * సంగం ఆనకట్ట. * [[సోమశిల]] ప్రాజెక్టు. == క్రీడలు == నెల్లూరు జిల్లాలో అధికంగా చూడబడుతున్న, ఆడబడుతున్న క్రీడ క్రికెట్. కబడి, బాడ్మింటన్, వాలిబాల్ మొదలైనవి ఈతర ప్రబలమైన క్రీడలు. చెస్, కేరమ్స్ వంటి ఇండోర్ గేమ్స్ కూడా నగరంలో ప్రాబల్యత సంతరించుకున్నాయి. 1982, 1996 జాతీయ అవార్డును సాధించి అలాగే 1982, 1996 ఒలింపిక్స్ క్రీడలలో భారతదేశం తరఫున పాల్గొని ల్యూసెన్నె, ఆర్మేనియా టి ఎన్ పరమేశ్వరన్ నెల్లూరు వాసియే. ప్రత్యేక సందర్భాలలో చిన్న గ్రామాలలో కోడిపందాలు, ఎద్దుల పందాలు జరుగుతుంటాయి. == స్థానిక పత్రికలు == జిల్లాలో ప్రాంతీయ పత్రికలలో ప్రధానమైనవి నెల్లూరు ఎక్స్‌ప్రెస్, లాయర్, జమీన్‌ రైతు, నెల్లూరు న్యూస్, గూడూర్ న్యూస్, నగరభేరి. వీటిలో అనేకం సాక్షి, ఈనాడు, వార్త, ఆంధ్రజ్యోతి వంటి పత్రికల వలన తుడిచి పెట్టుకు పోయినా లాయర్, [[జమీన్‌ రైతు]]మాత్రం ఇప్పటికీ ప్రజాదరణతో ముందుకు సాగుతున్నాయి. ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Buchireddypalem Kodandaramaswamy Temple.jpg|[[బుచ్చిరెడ్డిపాలెం]] కోదండ రామస్వామి ఆలయం File:Kavali Railway station.JPG|[[కావలి]] రైలు స్టేషన్ File:NBKR NT.jpg|NBKR ఇంజనీరింగు కళాశాల File:Nec-nellore.jpg|నారాయణా ఇంజనీరింగ్ కాలేజి </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా ప్రముఖులు]] == మూలాలు == <references /> == బయటి లింకులు == {{commons category|Nellore district}} * {{ Cite book |title=Copper-plate and Stone Inscriptions of South India, Volume 1|author=Alan Butterworth, V Venugoupal Chetty|date=2006|publisher=Caxton publications|ISBN=978-8185066639 |url=http://books.google.co.in/books?id=edl5PfeO-UwC&lpg=PR5&ots=mmsW6OsmVs&dq=A%20collection%20of%20the%20inscriptions%20on%20copper-plates%20and%20stones%20in%20the%20Nellore%20District&pg=PP1#v=onepage&q&f=false }} * {{ Cite web | title=Nellore website|date=2011|url=http://nellore.nic.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110926021745/http://nellore.nic.in/|archivedate=2011-09-26}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] n4ywvnz5cs0rezfn5o1ghh9siqerfp6 100 80222 4991376 2928190 2026-10-29T16:00:17Z ~2026-57708-14 155976 4991376 wikitext text/x-wiki {| width="500%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background: #E0FFFF; border-style:solid; border-width:1px; border-color: #D0F0C0;" | width="550%" valign="top" style="padding: 0; mmargin:0;" | {{వేదికలు}} {| style="margin:0;width:100%;" cellspacing="0" |class="MainPageBG" style="padding-right:0px;width: 75%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/పరిచయం}} |class="MainPageBG" style="width: 25%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/బొమ్మ}} |} <div style="text-align:center;margin:0.25em 0 0.75em 0">{{purge|'''కాష్‌ను తొలగించు'''}}</div> ---- {| style="margin:0;width:100%;" cellspacing="0" |class="MainPageBG" style="padding-right:0px;width: 55%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/బయోగ్రఫీ}} {{{{FULLPAGENAME}}/వార్తలు}} {{{{FULLPAGENAME}}/మీకు తెలుసా}} {{{{FULLPAGENAME}}/మీరు చేయదగిన పనులు}} |class="MainPageBG" style="width: 45%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/వ్యాసం}} {{{{FULLPAGENAME}}/విషయాలు}} {{{{FULLPAGENAME}}/వర్గాలు}} |} ---- [[వర్గం:వికీపీడియా వేదికలు]] azaelouoo0s9ix1dr3hlputajswf6rp 4991377 4991376 2026-10-29T16:00:47Z ~2026-57708-14 155976 4991377 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background: #E0FFFF; border-style:solid; border-width:1px; border-color: #D0F0C0;" | width="55%" valign="top" style="padding: 0; mmargin:0;" | {{వేదికలు}} {| style="margin:0;width:100%;" cellspacing="0" |class="MainPageBG" style="padding-right:0px;width: 75%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/పరిచయం}} |class="MainPageBG" style="width: 25%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/బొమ్మ}} |} <div style="text-align:center;margin:0.25em 0 0.75em 0">{{purge|'''కాష్‌ను తొలగించు'''}}</div> ---- {| style="margin:0;width:100%;" cellspacing="0" |class="MainPageBG" style="padding-right:0px;width: 55%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/బయోగ్రఫీ}} {{{{FULLPAGENAME}}/వార్తలు}} {{{{FULLPAGENAME}}/మీకు తెలుసా}} {{{{FULLPAGENAME}}/మీరు చేయదగిన పనులు}} |class="MainPageBG" style="width: 45%; vertical-align:top;"| {{{{FULLPAGENAME}}/వ్యాసం}} {{{{FULLPAGENAME}}/విషయాలు}} {{{{FULLPAGENAME}}/వర్గాలు}} |} ---- [[వర్గం:వికీపీడియా వేదికలు]] 0irwqelljka8zhi9jngx4ddg5ka42vj 0 80991 4991714 4836219 2026-10-30T11:22:18Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991714 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = విశాఖపట్నం జిల్లా | native_name = | native_name_lang =[[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Simhachalam-temple-2 big.jpg | caption1 = [[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం (సింహాచలం)|శ్రీ వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి]] | image2 = Visakhapatnam seaport from Fishing harbour.jpg | caption2 = [[విశాఖపట్నం నౌకాశ్రయం]] | image3 = Visakhapatnam Airport - 1.jpeg | caption3 = [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] }} | image_alt = | image_caption = | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map =Visakhapatnam in Andhra Pradesh (India).svg | coordinates = {{coord|17.7221|83.2902|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[ఉత్తరాంధ్ర]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం|ప్రధాన కేంద్రం]] | seat = [[విశాఖపట్నం]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[డిప్యూటి కమీషనర్]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 1048 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total=1959500 | population_male= | population_female= | population_as_of = 2011 | pop-growth= | population_rank = | population_density_km2 =auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాష]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికారక]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్‌కోడ్]] | area_code = +91 0( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = | website ={{URL|visakhapatnam.ap.gov.in/te/}} | footnotes = }} '''విశాఖపట్నం జిల్లా''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] తీరప్రాంతంలోని ఒక జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> దీని కేంద్రం [[విశాఖపట్నం]]. ఇది పూర్తిగా పట్టణ జిల్లా, విస్తీర్ణం పరంగా రాష్ట్రంలో అతి చిన్న జిల్లా. 2022 లో జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలను [[అనకాపల్లి జిల్లా]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]]లలో చేర్చారు. ఈ జిల్లాలో [[బౌద్ధ మతము|బౌధ్ధమతం]] వర్ధిల్లింది. అందుకు గుర్తుగా, [[తొట్లకొండ]]లో అవశేషాలు చూడవచ్చు. విశాఖపట్నం నగరంలో ప్రాచీనమైన [[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం|సింహాచలం దేవాలయం]], [[కొండకర్ల పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం|వలస పక్షులు వచ్చే కొండకర్ల ఆవ]] ఇతర ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రాలు. {{maplink|type=shape}} == ఉమ్మడి జిల్లా చరిత్ర == {{main| ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లా చరిత్ర}} [[గోదావరి]] నది వరకు విస్తరించిన ప్రాచీన [[కళింగ]] సామ్రాజ్యంలో భాగమైన ఈ ఉమ్మడి జిల్లా ప్రాంతపు ప్రస్తావన సా.శ.పూ. 5, 6 శతాబ్దాల నాటి హిందూ, బౌద్ధ గ్రంథాలలోను, సా.శ.పూ. 4 వ శతాబ్దికి చెందిన [[సంస్కృతం|సంస్కృత]] వ్యాకరణ పండితులైన [[పాణిని]], [[కాత్యాయన మహర్షి|కాత్యాయనుని]] రచనలలోను ఉంది. సా.శ. 260లో [[అశోక చక్రవర్తి]] పాలనలో [[కళింగ|కళింగదేశం]] ఉండేది. ఆ కళింగదేశంలో, అంతర్భాగంగా ఈ విశాఖపట్నం ప్రాంతం అంతా ఉండేది. తెలుగు దేశాన్ని, త్రికళింగదేశం అనే ([[త్రిలింగదేశం]]) చరిత్ర కారులు చెబుతారు. ఈ ప్రాంతాన్ని ఎన్నో ప్రముఖ వంశాల వారు పరిపాలించారు. వాటిలో కొన్ని: [[7 వ శతాబ్దం]]లో [[కళింగులు]], 8 వ శతాబ్దంలో వేంగి (ఆంధ్ర రాజులు) [[చాళుక్యులు]], తరువాతి కాలంలో [[రాజమండ్రి రెడ్డి రాజులు]], [[పల్లవులు|పల్లవ రాజులు]], [[చోళులు]], [[గంగ వంశం]] రాజులు [[గోల్కొండ]]కు చెందిన [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహి]]లు, [[మొగలు సామ్రాజ్యం|మొగలులు]], హైదరాబాదు నవాబులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. 15వ శతాబ్దం నాటికి [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]]లో అంతర్బాగమైంది.<ref name="NIC">{{Cite web|title=విశాఖపట్నం జిల్లా జాలస్థలి|url=https://visakhapatnam.ap.gov.in/te/|accessdate=2019-11-05|publisher=కలెక్టరు, విశాఖపట్నం జిల్లా|website=|archive-date=2019-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105071513/https://visakhapatnam.ap.gov.in/te/|url-status=dead}}</ref> [[కోస్తా ఆంధ్ర]] లోని ప్రాంతమైన [[ఉత్తర సర్కారులు]] మొదట [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారి ఆధిపత్యంలో ఉండి, 18 వ శతాబ్దంలో [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిషు వారి]] వారి అధీనంలోకి వెళ్ళాయి. 1804 లో [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో విశాఖపట్నం జిల్లాగా ఏర్పడింది. [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] జరిపిన రంప పితూరీ, 1922 నుంచి 1924 వరకు రెండు సంవత్సరాలు జరిగింది. 1941 ఏప్రిల్ 6న జపాన్ వారి యుద్ధ విమానాలు విశాఖపట్నం మీద బాంబులు వేసాయి అయితే ప్రాణనష్టం జరగలేదు. 1950 ఆగస్టు 15 న ఈ జిల్లాలో కొంత భాగం [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]]గా ఏర్పడింది. మిగిలిన విశాఖపట్నం జిల్లా లోని కొంత భాగం, [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] నుంచి మరి కొంతభాగం కలిపి 1979 జూన్ 1 న [[విజయనగరం జిల్లా]] ఏర్పడింది. 2022 లో జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, దీనిలోని కొన్ని ప్రాంతాలను [[అనకాపల్లి జిల్లా]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]]లలో చేర్చారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|access-date=31 March 2022|website=Eenadu.net|language=te}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == జిల్లాకు ఉత్తరాన, తూర్పున [[విజయనగరం జిల్లా]], దక్షిణాన [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతము]], పశ్చిమాన [[అనకాపల్లి జిల్లా]] ఉన్నాయి. === ప్రధాన నదులు === *[[నదులు]]: [[చంపావతి నది|చంపావతి]], [[గోస్తని నది|గోస్తని]], [[తాండవ నది|తాండవ]]. == రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత, జిల్లాను రెండు రెవెన్యూ డివిజన్లు, 11 మండలాలుగా విభజించారు.{{sfn|DHS-2022|p=4}} *[[రెవెన్యూ డివిజన్లు]]: [[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను|విశాఖపట్నం]], [[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను|భీమునిపట్నం]] === మండలాలు=== [[దస్త్రం:Hindustan Shipyard in Visakhapatnam.jpg|right|thumb|హిందుస్తాన్ షిప్ యార్డ్]] [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం|విశాఖపట్నం పట్టణ మండలాన్ని]] [[మహారాణిపేట మండలం|మహారాణిపేట]], [[ములగాడ మండలం|ములగాడ]], [[గోపాలపట్నం మండలం|గోపాలపట్నం]], [[సీతమ్మధార మండలం|సీతమ్మధార]] మండలాలుగా 2022 లో జిల్లాల సవరణలో భాగంగా విభజించారు. <ref>https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf</ref> <ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} #[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆనందపురం మండలం|ఆనందపురం]] ## [[పద్మనాభం మండలం|పద్మనాభం]] ## [[భీమునిపట్నం మండలం|భీమునిపట్నం]] ## [[సీతమ్మధార మండలం|సీతమ్మధార]] ## [[విశాఖపట్నం (గ్రామీణ) మండలం|విశాఖపట్నం గ్రామీణ]] # [[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాజువాక మండలం|గాజువాక]] ## [[గోపాలపట్నం మండలం|గోపాలపట్నం]] ## [[పెదగంట్యాడ మండలం|పెదగంట్యాడ]] ## [[పెందుర్తి మండలం|పెందుర్తి]] ## [[మహారాణిపేట మండలం|మహారాణిపేట]] ## [[ములగాడ మండలం|ములగాడ]] {{Div end}} == రాజకీయ విభాగాలు == === లోక్‌సభ నియోజక వర్గాలు=== * [[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం]] * [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి (పాక్షికం)]] === శాసనసభ నియోజకవర్గాలు === # [[ఉత్తర విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉత్తర విశాఖపట్నం]] # [[గాజువాక శాసనసభ నియోజకవర్గం|గాజువాక]] # [[తూర్పు విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|తూర్పు విశాఖపట్నం]] # [[దక్షిణ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|దక్షిణ విశాఖపట్నం]] # [[పశ్చిమ విశాఖపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పశ్చిమ విశాఖపట్నం]] # [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెందుర్తి (పాక్షిక)]] (మిగతా భాగం అనకాపల్లి జిల్లాలో వుంది) # [[భీమిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|భీమిలి]] == స్థానిక సంస్థలు == ===మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ=== {{main|మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ}} విశాఖపట్నం నగర అభివృద్ధి కోసం, 1962 నుంచి, టౌన్ ప్లానింగ్ ట్రస్టు (టి.పి.టి) ఉండేది. దీనిని 1978 జూన్ 17 నాడు విశాఖపట్నం అర్బన్ డవలప్మెంట్ అధారిటీ (VUDA (వుడా) గా, ఆంధ్రప్రదేశ్ అర్బన్ ఏరియాస్ (డెవలప్ మెంట్) చట్టం 1975 ప్రకారం ఏర్పాటు చేసారు. నగర పాలన [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ|విశాఖపట్నం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్]] నిర్వహిస్తుంది. ===విశాఖపట్టణం జిల్లా ప్రజా పరిషత్ === ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆంధ్ర ఏరియా డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డ్స్ చట్టం, 1920, ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలంగాణ ఏరియా డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డ్స్ చట్టం, 1955 ఆధారంగా ఏర్పడిన డిస్ట్రిక్ట్ బోర్డ్ (జిల్లా బోర్డ్ ) ఆనాడు జిల్లా పరిపాలన సాగించేవి. [[జిల్లా ప్రజాపరిషత్|జిల్లా ప్రజా పరిషత్తులు]], [[మండల ప్రజాపరిషత్|మండల ప్రజా పరిషత్తులు]] ఆంధ్రప్రదేశ్ మండల ప్రజా పరిషత్తులు, జిల్లా అభివృద్ధి సమీక్ష మండలాల చట్టం 1968 (లేదా) 1986 కింద ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. ==రవాణా వ్యవస్థ== చెన్నై-కోల్‌కతా లను కలుపు [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|16 వ నంబరు జాతీయ రహదారి]], విశాఖపట్నం-రాయపూర్ లను కలుపు [[జాతీయ రహదారి 26 (భారతదేశం)|26 వ నంబరు జాతీయ రహదారి]] జిల్లాను దేశం లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో అనుసంధానిస్తున్నాయి. [[హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము|హౌరా - చెన్నై రైలు మార్గంలో]] జిల్లా గుండా పోతుంది. నౌకాదళం అధీనంలో గల [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], పౌర విమాన ప్రయాణసేవలకు కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. విశాఖపట్నం పోర్ట్, గంగవరం పోర్ట్ ప్రముఖ జలరవాణా వసతులు. == విద్యా సౌకర్యాలు== ఆంధ్రరాష్ట్రంలో తొలిగా ప్రారంభించిన [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం|ఆంధ్రవిశ్వ విద్యాలయం]]తో పాటు పలు ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు, వైద్య, సాంకేతిక, ఇతర కళాశాలలు, పరిశోధనా సంస్థలున్నాయి. ==వైద్య సౌకర్యాలు== అత్యాధునిక వైద్యసేవలు ప్రభుత్వ రంగం లోని [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి]], విక్టోరియా హాస్పిటల్, విశాఖ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్, వందేళ్ల చరత్ర కలిగిన ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల, పలు ప్రైవేటు వైద్య సంస్థల ద్వారా అందుబాటులోనున్నాయి. == పరిశ్రమలు == సాధారణ పారిశ్రామిక వాడలేకాక ఔషధ రంగం, వస్త్ర రంగం, ఆర్థిక రంగం కొరకు ప్రత్యేక పారిశ్రామిక వాడలు ఏర్పాటయినాయి. === సంస్థలు === ;లోహ పరిశ్రమ రంగం * [[విశాఖపట్నం ఉక్కు కర్మాగారం]]: భారతదేశంలోని అత్యాధునికమైన ప్రభుత్వరంగ ఉక్కు తయారీదారు. దీనిని జర్మనీ, సోవియట్ రష్యాల సాంకేతిక సహకారంతో నిర్మించారు. ;ఐటి రంగం ఐ.బీ.ఎమ్, టెక్ మహెంద్ర, హెచ్.ఎస్.బి.సి లాంటి పలు సంస్థలున్నాయి.<ref name="News 18">{{cite web |url=https://telugu.news18.com/news/andhra-pradesh/pulses-group-to-expand-its-services-to-create-job-opportunities-in-andhra-pradesh-full-details-here-prn-vsp-1201900.html |title=Visakhapatnam: జాబ్స్ కి కేరాఫ్ అడ్రస్ గా వైజాగ్.. సిద్ధమవుతున్న భారీ క్యాంపస్..|work=News 18 |date= February 15, 2022}}</ref> ;ఫార్మా రంగం వైజాగ్ సమీపంలోని పరవాడ,పైడి భీమవరంలో ఫార్మా కంపెనీలు అభివృద్ధి చెందాయి. మైలన్, ఫైజర్,ఆవ్ర వంటి కంపెనీలున్నాయి. ఇంకా ప్రభుత్వ రంగపు సంస్థలైన హిందుస్థాన్ జింక్ స్మెల్టర్, భారత్ హెవీ ఎలెక్ట్రికల్స్ లిమిటెడ్, హిందుస్థాన్ షిప్ యార్డ్ లిమిటెడ్, నావెల్ డాక్ యార్డ్, హిందుస్దాన్ పెట్రోలియం కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ వారి (చమురు శుద్ధి కర్మాగారం) ప్రవేట్ రంగంలో [[కోరమండల్‌ ఫెర్టిలైజర్సు]] ఇక్కడ ఉన్నాయి. == విద్యుత్ సరఫరా సేవలు== 'ఈస్ట్రన్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్' (ఈపీడీసీఎల్) సంస్థ పరిధిలో విశాఖపట్నం జిల్లాలోనే విద్యుత్ వాడకం ఎక్కువగా ఉంటుంది. భారీ పరిశ్రమలు, వాణిజ్య, గృహావసరాలకు అవసరమైన విద్యుత్ సరఫరాను ఈ సంస్థ సరఫరా చేయాలి. ప్రతి ఏడాది రోజువారీ పరిమితి (కోటా) 8 మిలియన్ యూనిట్ల నుంచి పది మిలియన్ యూనిట్ల వరకు ఉండేది. 2011కు ముందు సగటున రోజు వారి వినియోగం 8-10 మిలియన్ యూనిట్లు వుండగా 2011కు 11 మిలియన్ యూనిట్లకు పెరిగింది. ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[File:Kailash Giri, Visakhapatnam.jpg |thumb|కైలాసగిరి, విశాఖపట్నం]] ఈ జిల్లాలో బౌధ్ధమతం వర్ధిల్లింది. అందుకు గుర్తుగా [[తొట్లకొండ]], [[బావికొండ]] పర్యాటక కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. [[రుషికొండ|ఋషికొండ]], [[రామకృష్ణ బీచ్]], [[భీమునిపట్నం]] వంటి చక్కటి సముద్ర తీరాలు, [[కైలాసగిరి (విశాఖపట్నం)|కైలాసగిరి]] వంటి ఎత్తైన కొండల ప్రాంతాలు ప్రసిద్ధి చెందినవి. ప్రాచీనమైన [[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం|సింహాచలం దేవాలయం]], [[కొండకర్ల పక్షుల సంరక్షణ కేంద్రం|వలస పక్షులు వచ్చే కొండకర్ల ఆవ]] వంటి [[విశాఖపట్నం జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు|పర్యాటక కేంద్రాలు]] జిల్లాలో ఉన్నాయి. పలు పర్యాటక స్థలాలు, పుణ్యక్షేత్రాలు, కయాకింగ్, స్కూబా డైవింగ్, ట్రెక్కింగ్, జెట్ స్కీయింగ్, పారా గ్లైడింగ్, హెలి పర్యాటకం వంటి సాహస క్రీడా సదుపాయాలు పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తున్నాయి. ఉమ్మడి జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ కలిపి 2017లో కోటి 78 లక్షల మంది పైచిలుకు, 2016లో రెండుకోట్ల 6 లక్షల పైచిలుకు పర్యాటకులు సందర్శించారని ప్రభుత్వ అంచనా.<ref>[http://web.archive.org/save/http://apfootfall.viswagnan.com/web/ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ ఫుట్‌ఫాల్స్ సమాచారం (ఆర్కైవ్)]</ref> 2016, 2017 సంవత్సరాల్లో అత్యధిక పర్యాటకులు సందర్శించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల్లో విశాఖపట్నం జిల్లా మూడవ స్థానంలో కొనసాగుతోంది. విదేశీ పర్యాటకులు అత్యధికులు సందర్శించిన జిల్లాల్లో 2016, 2017ల్లో రెండో స్థానం నిలబెట్టుకుంది. ==చిత్రమాలిక== <gallery> File:Lord Varaha stonecarved statue at Simhachalam temple.jpg|[[వరాహ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవస్థానం, సింహాచలం]] File:Maha Stupa at Thotlakonda Monastic Complex.jpg||మహాస్తూపం, [[తొట్లకొండ]] బౌద్ధారామం File:Vizag-Beach.JPG||విశాఖపట్నం వద్ద బంగాళాఖాతం File:King george hospital.jpg||కింగ్ జార్జ్ ఆసుపత్రి, విశాఖపట్నం (KGH) File:Ship Darshani Prem at Vizag seaport Andhra Pradesh.jpg||విశాఖపట్నం ఓడ రేవులోకి వెళ్తున్న నౌక దస్త్రం:devipuram.jpg|right||సహ్రక్షి మేరు ఆలయం, [[దేవిపురం]] దస్త్రం:Simhachalam Temple Vimana Gopuram View.JPG|సింహాచలం ప్రధాన ఆలయ విమానం దస్త్రం:Vizag Ramakrishna beach.jpg|రామకృష్ణ బీచ్ </gallery> ==ఇవీ చూడండి== * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] == మూలాలు == <references /> ===ఆధార గ్రంథాలు=== * {{Cite book |url=https://cdn.s3waas.gov.in/s32d6cc4b2d139a53512fb8cbb3086ae2e/uploads/2022/05/2022050917.pdf |title=Visakhapatnam district - District handbook of statistics |access-date=2022-05-12 |website=Visakhapatnam district website, Government of AP|last=DHS-2022}} <!--== బయటి లింకులు==--> {{commons category|Visakhapatnam district}} {{విశాఖపట్నంకు చెందిన విషయాలు}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 2mjr3jt7nzgyqx0ltxb4u8bmtuok4ws 0 85167 4991546 4169056 2026-10-30T04:08:53Z Muralikrishna m 106628 4991546 wikitext text/x-wiki {{Infobox Actor | name = దిలీప్ కుమార్ | image = Dilip_Kumar_2006.jpg | imagesize = 315px | caption = దిలీప్ కుమార్ | birthname = యూసుఫ్ ఖాన్ | occupation = [[నటుడు]], [[సినిమా నిర్మాత]], [[సినిమా దర్శకుడు]], [[రాజకీయ నాయకుడు]] | birthdate = {{birth date and age|1922|12|11}} | location = [[పెషావర్]], [[పాకిస్తాన్]] | othername = ట్రాజెడీ కింగ్ <br /> దిలీప్ సాహెబ్ | spouse = [[సైరా బాను]] (1966లో వివాహం) | relatives = [[బేగం పారా]] (వదిన) | yearsactive = [[1944]] - 1998 (రిటైర్ అయ్యాడు) | filmfareawards = '''[[ఫిలిమ్ పేర్ అవార్డు|ఉత్తమ నటుడు]]''' <br /> 1954 ''[[దాగ్]]'' <br /> 1956 ''[[ఆజాదీ]]'' <br /> 1957 ''[[దేవదాస్ (హిందీ సినిమా)|దేవదాస్]]'' <br /> 1958 ''[[నయా దౌర్]]'' <br /> 1961 ''[[కోహినూర్ (హిందీ సినిమా)|కోహినూర్]]'' <br /> 1965 ''[[లీడర్ (హిందీ సినిమా)|లీడర్]]'' <br /> 1968 ''[[రామ్ ఔర్ శ్యామ్]]'' <br /> 1983 ''[[శక్తి (హిందీ సినిమా)|శక్తి]]'' <br /> '''[[జీవితకాలం సాధన అవార్డు]]''' (1992) | deathdate = 7 జులై 2021 | death_place = ముంబైలోని హిందుజా ఆస్పత్రి }} '''యూసుఫ్ ఖాన్''' (ఆంగ్లం: Yusuf Khan; హిందీ: यूसुफ़ ख़ान), ఉర్దూ: یوسف خان; 11 డిసెంబరు 1922 – 7 జూలై 2021), '''దిలీప్ కుమార్''' గా ప్రసిద్ధి చెందినాడు. ఇతని నివాసం ముంబైలోని బాంద్రా ప్రాంతం. == ప్రస్థానం == దిలీప్‌ కుమార్‌ 1944లో మొదటి సినిమా ''[[:en:Jawhar Bhata (1944 film)|జ్వార్ భాటా]]'' (పోటు, పాట్లు), 1944, అంతగా గుర్తింపు పొందలేదు. 1947 లో నిర్మించిన ''[[:en:Jugnu (1947 film)|జుగ్ను]]'' (మిణుగురు పురుగు) ఇతని మొదటి హిట్ సినిమా. ''[[:en:Deedar|దీదార్]]'' (1951), ''[[:en:Amar (1954 film)|అమర్]]'' (1954), ''[[:en:Devdas (1955 film)|దేవదాస్]]'' (1955), ''[[మధుమతి]]'' (1958) లో ఇతని నటన ఇతనికి "ట్రాజెడీ కింగ్" అనే ఖ్యాతి తెచ్చి పెట్టింది. 1960 లో కే.ఆసిఫ్ నిర్మించిన [[మొఘల్ ఎ ఆజం]] ఇతడి జీవితంలో ఒక కీర్తి పతాకం. ఈయన అలనాటి ప్రఖ్యాత నటీమణి [[సైరా బాను]]ను వివాహమాడాడు.<ref name="పండ్ల వ్యాపారం నుంచి పద్మవిభూషణ్‌ వరకూ!">{{cite news |last1=Andrajyothy |title=పండ్ల వ్యాపారం నుంచి పద్మవిభూషణ్‌ వరకూ! |url=https://chitrajyothy.com/telugunews/dilip-kumar-45-years-journey-chj-avm-1921070704003297 |accessdate=7 July 2021 |work=www.andhrajyothy.com |date=7 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707151729/https://chitrajyothy.com/telugunews/dilip-kumar-45-years-journey-chj-avm-1921070704003297 |archivedate=7 జూలై 2021 |url-status=live }}</ref> == ఇవీ చూడండి == * [[బాలీవుడ్]] == ఇతర సినిమాలు == * [[:en:Ram Aur Shyam|రామ్ ఔర్ శ్యాం (1967)]] ; 1964 లో [[బి.నాగిరెడ్డి]] నిర్మించిన తెలుగు చిత్రం [[రాముడు భీముడు]] ఆధారంగా నిర్మించబడింది. దీని [[నిర్మాత]] [[చక్రపాణి]], [[బి.నాగిరెడ్డి]]. ==మరణం== దిలీప్‌ కుమార్‌ అనారోగ్యంతో బాధపడుతూ ముంబైలోని హిందుజా ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 7 జులై 2021న మరణించాడు.<ref name="దిగ్గజ నటుడు దిలీప్‌ కుమార్‌ కన్నుమూత">{{cite news |last1=Sakshi |title=దిగ్గజ నటుడు దిలీప్‌ కుమార్‌ కన్నుమూత |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/legendary-bollywood-actor-dilip-kumar-passes-away-98-1376826 |accessdate=7 July 2021 |work=Sakshi |date=7 July 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210707043600/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/legendary-bollywood-actor-dilip-kumar-passes-away-98-1376826 |archivedate=7 జూలై 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> {{దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీతలు}} == బయటి లింకులు == * {{imdb name|id=0474801|name=Dilip Kumar}} * [https://web.archive.org/web/20080828111313/http://www.bollyfan.com/dilip-kumar.html Life History Of Dilip Kumar] * [https://web.archive.org/web/20081120015033/http://www.newstrackindia.com/newsdetails/1760 The Legend, Tragedy King lives on] * [http://www.tribuneindia.com/2003/20031221/spectrum/book5.htm Excerpts from Dilip Kumar’s Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927040808/http://www.tribuneindia.com/2003/20031221/spectrum/book5.htm |date=2013-09-27 }} {{Authority control}} ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:1922 జననాలు]] [[వర్గం:2021 మరణాలు]] [[వర్గం:పార్లమెంటు సభ్యులు]] [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:బాలీవుడ్]] [[వర్గం:దాదాసాహెబ్‌ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] ncqemciau1c8mem785waoujpjtmqd4a 0 88724 4991713 4786558 2026-10-30T11:22:05Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991713 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|విజయనగరం}} {{Infobox settlement | name = విజయనగరం జిల్లా | native_name = | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline = Vizianagaram District Montage 1.png | image_alt = విజయనగరం జిల్లా చిత్రమాలిక పైనుండి క్రిందికి, ఎడమనుండి కుడికి: సన్యాశేశ్వర స్వామి, ధర్మవరం, విజయనగరంలో గంట స్తంభం, సరిపల్లి కొండపై హిందూ దేవాలయ ఆవశేషాలు, సరిపల్లి దగ్గర డెంకాడ ఆనకట్ట, రామతీర్థంలో జైన శిల్పం, విజయనగరం కోట పశ్చిమ ద్వారం | image_caption = .విజయనగరం జిల్లా చిత్రమాలిక పైనుండి క్రిందికి, ఎడమనుండి కుడికి: సన్యాశేశ్వర స్వామి, [[ధర్మవరం (శృంగవరపుకోట)|ధర్మవరం]], [[విజయనగరం|విజయనగరంలో]] ఘంట స్తంభం, [[సరిపల్లి (నెల్లిమర్ల)|సరిపల్లి]] కొండపై హిందూ దేవాలయ ఆవశేషాలు, [[సరిపల్లి (నెల్లిమర్ల)|సరిపల్లి]] దగ్గర డెంకాడ ఆనకట్ట, [[రామతీర్థం (నెల్లిమర్ల)|రామతీర్థంలో]] జైన శిల్పం, [[విజయనగరం కోట]] పశ్చిమ ద్వారం | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map = Vizianagaram in Andhra Pradesh (India).svg | Coordinates = {{coord|18.12 |83.42|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారత దేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[ఉత్తరాంధ్ర]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = [[పరిపాలనా కేంద్రం|ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[విజయనగరం]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 4122 | elevation_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | elevation_m = | population_total = 1930800 | population_male = | population_female = | population_as_of = 2011 | pop-growth = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0 | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank2_name_sec1 = [[భారత రాష్ట్రాల లింగ నిష్పత్తి|లింగ నిష్పత్తి]] | blank2_info_sec1 = | blank3_name_sec1 = [[అక్షరాస్యత]] | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = [[పురుషులు]] [[అక్షరాస్యత]] | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = [[స్త్రీలు]] [[అక్షరాస్యత]] | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website = {{URL|https://vizianagaram.ap.gov.in/te/}} | footnotes = }} '''విజయనగరం జిల్లా,'''[[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్కు]] చెందిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> దీని కేంద్రం [[విజయనగరం]]. 2022 లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గ పరిధి ప్రాతిపదికగా జిల్లా చేయుటకు, పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజనులోని 11 మండలాలు [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]]లో చేర్చి, శ్రీకాకుళం జిల్లా పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజనులోని 4 మండలాలు జిల్లాలో కలిపారు. [[బొబ్బిలి కోట]], [[విజయనగరం కోట]], విజయనగరంలో [[పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం, విజయనగరం|పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం]] [[జామి వృక్షం (పర్యాటక ప్రదేశం)|జామి వృక్షం]],[[రామతీర్థం (నెల్లిమర్ల)|రామతీర్థం]]లో ప్రాచీన శ్రీరామ దేవాలయం, బౌద్ధక్షేత్రం అవశేషాలు జిల్లాలోని ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. == జిల్లా చరిత్ర == {{ప్రధాన వ్యాసం|విజయనగరం పూర్వ చరిత్ర}} {{main|ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లా చరిత్ర}} దీర్ఘతమసుడు అనే రాజు అంగవంగ కళింగాలని ఏక దేశంగా చేసుకొని పాలించాడని మహా భారతంలో చెప్పబడింది. {{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} ఈ ప్రాంతం [[మౌర్య సామ్రాజ్యం]]లో భాగం. బౌద్ధ, జైన మతాలు ఎక్కువ ప్రాభవం పొందాయి. సాలిహుండం మొదలు కొని [[జామి]] వరకూ బౌద్ధులూ జైనులూ నివసించారనడానికి ఆధారాలున్నాయి. [[అశోకుడు|అశోకుని]] సైతం అహింసావాదిగా మార్చిన అమృత సీమ ఈ కళింగసీమ అంటారు. {{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} క్రీ.పూ. 4వ శతాబ్దం నాటికే [[గోదావరి]], [[మహానది|మహానదుల]] మధ్య భాగాన్ని అంటే [[కటక్]] నుంచి [[పిఠాపురం]] వరకూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని కళింగదేశం అన్నారు. కళింగ దేశంలో ఏనుగులు ఎక్కువని అందుకే ఇక్కడి రాజులకి "గజపతులు" అని పేరు వచ్చిందని అర్ధశాస్త్రంలో ఉంది. విదేశీ చరిత్రకారులు ప్లీనీ, మెగస్తనీస్, హుయన్ చాంగ్ లు కళింగ దేశ నాగరికత గురించి రాశారు. కళింగ భూములు ఎంతో సారవంతమయినవని, [[బెల్లంకొండ]] నుంచి [[పాలకొండ]] వరకూ ఎన్నో కొండలున్నాయని ప్లీనీ రాశాడు. అక్కడి ప్రజలు మోటు వారయినా న్యాయం తప్పని వారని హుయాన్ చాంగ్ రాశాడు. తూర్పు గాంగులు ఈ ప్రాంతాన్ని బహుకాలం పాలించారు. మధ్యయుగంలో దక్ష్ణిణకళింగంలో వడ్డాది మత్స్య వంశీయులు, జంతర్నారు, వీరకోతాం పల్లవులు మొదలగు చిన్నచిన్న రాజ్యాలు తలెత్తాయి. గోల్కొండ నవాబ్, మొఘల్ ఫౌజ్ దారీల అధికారం ఈ ప్రాంతంపై చెల్లింది. 17వ శతాబ్దం మధ్యలో విజయనగరం, బొబ్బిలి సంస్థానాలు ఏర్పడ్డాయి. అంతకుముందు జయపురం ఒరిస్సా సంస్థానం, ఈ ప్రాంతమందు విస్తరించుకొని ఉండేది. ఆండ్ర, సాలూరు, సంగమవలస, పాచిపెంట, పార్వతీపురం మొదలగు చిన్న సంస్థానాలు జయపురం వారి చేతనే సృష్టించబడినవి. తూర్పు గాంగులకు, చోళులకు మధ్య రాజకీయ వైవాహిక సంబంధాలు ఏర్పడిన మీదట, ఇక్కడ ప్రాంతాల పేర్లు క్రమేపి మార్పు చెందాయి. గంగచోళ్ళపేట (చోళ+గంగ), చోడవరం మొదలైనవి. చోళ్ళు అనేవి ఆహారధాన్యాలలో ఒకటిగా ఉన్నాయి. వాటికి ఆపేరు కూడా చోళ సంబంధం వలన వచ్చిందే! తూర్పు గంగ రాజులలో మూడవ అనియంక భీముడు (12-11-1238) ప్రముఖుడు. భీమ నామధేయులు వడ్డాది మత్స్య వంశీకులలోనూ కనిపిస్తారు. భీమవరం అనేగ్రామం బాడంగి, [[శృంగవరపుకోట]], చీపురుపల్లి తాలూకాలలో ఉంది. తూర్పు గాంగుల ముఖ్య దైవం మధుకేశ్వరుడు. గజపతినగరంలో అందుకే మధుపాడ అనే గ్రామం ఉంది. {{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} [[బొబ్బిలి|బొబ్బిలికి]] 13 మైళ్ళదూరంలో 11వ శతాబ్దానికి చెందిన నీలేశ్వరాలయం నారాయణపురంలో ఉంది. అక్కడ రేపర్తి నాయకుల శాసనాలు కూడా లభించాయి. వారిలో మేడపరాజు (1100-1180) ప్రముఖుడు. ఇతని పేరుతోనే కాబోలు పెదమేడపల్లి, చినమేడపల్లి (గ) ఏర్పడినవి. అలానే జయపురం సంస్థానీయుల మూలపురుషుల పేర్లతో ఏర్పడిన గ్రామాలు, నందాపురం, భరిపురం, ముకుందరాజపురం, విశ్వనాధపురం, వినాయకపల్లి, బలభద్రారాజపురం మొదలైనవి. పూసపాటి వారి తొలి స్థావరాలలో ఒకటి కుమిలి. దీని ప్రాచీన నామధేయం కుంభిశాపురం. కుమిలి కోటకట్టిన కృష్ణంరాజు పితామహుడు పెదకృష్ణభూపతి. ఇతని పేరుమీదన వెలసిందే పెదకృష్ణరాజపురం. గజపతినగరం, శృంగవరపుకోట, వియ్యంపేట, పార్వతీపురం, కురుపాం, సాలూరు, బొబ్బిలి, బాడంగి తాలూకాలలో మొత్తం 11 సీతారామపురాలు ఉన్నాయి. పూసపాటి పాలకులలో దేవులపల్లి పాలకుడు సీతారామరాజు (1717-1741), ఇంకా దివాన్ సీతారామరాజు (1748-1794) పేర్ల మీదనే ఏర్పడి ఉండవచ్చును.కురుపాం సంస్థాన సంపాదకుడు సన్యాసిదొర. పెద సన్యాసిరాజు కుమారుడు శివరామరాజు (1740-1794). ఈతని కుమారుడు చిన సన్యాసిరాజు పేరుతోనే 1803లో శాశ్వత పరిష్కారం జరిగింది. ఇతని దత్తపుత్రుడు సీతారామరాజు 1830లో చనిపోగా అతని భార్య సుభద్రమ్మ 1841లో ఆమె మరణకాలంవరకు జమీను నిర్వహించింది. వీరి పేర్లమీదన పలు గ్రామాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి. శృంగవరపు సంస్థానానికి మరియొకపేరు కాశీపురం. బొబ్బిలి యుద్ధంలో (1757) విజయనగరం పక్షం వహించాడు ముఖీకాశీపతిరాజు. [[కాశీపతిరాజపురం]] ఇప్పటికీ శృంగవరపుకోట తాలూకాలో ఉంది. అందువలన ఈ జిల్లాలో అధికభాగం గ్రామాలు లేదా ప్రాంతాల పేర్లు ఈప్రాంతాన్ని ఏలిన రాజవంశీయుల, జమిందారుల, తదాశ్రితుల రాజోద్యోగుల, కవి పండితుల గృహనామాలబట్టి ఏర్పడినవి. 17వశతాబ్దం నుంచి ఈప్రాంతంనందు గ్రామాలు ఎక్కువగా ఏర్పడినట్లు గ్రహించవచ్చు. వలసలు ఎక్కువగా ఉండటంవలన ఒకప్రాంతంనుండి వేరొక ప్రాంతానికి వలసిపోయారు. అందుకే పెక్కుగ్రామాల పేర్లు వలస చివరగా ఉండును. {{Citation needed|date=ఆగష్టు 2022}} సా.శ.1713 విజయదశమి జయవారం నాడు విజయరామరాజు పేరన నిర్మించబడింది కావున పంచజయశబ్దపూర్వకంగా విజయనగరం అనే పేరు వచ్చింది. తరువాత ఈ పేరుతోనే జిల్లా ఏర్పడింది. ===జిల్లా పరిధి మార్పులు=== [[File:Revenue divisions map of Vizianagaram district.png|alt=|thumb|ఉమ్మడి విజయనగరం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్ల పటం (2022 ఏప్రిల్ 4 కు ముందు)]] జిల్లా [[1979]] [[జూన్ 1]] న ఏర్పడింది. జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 34 మండలాలు, 1552 రెవెన్యూ గ్రామాలు వుండేయి.<ref name="ptRaj">{{Cite web|date=2007-09-30|title=Panchayat|url=http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0202000000&ptype=B&button1=Submit|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930201018/http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0202000000&ptype=B&button1=Submit|archive-date=2007-09-03|access-date=2007-07-28|website=Ministry of Panchayat Raj, GOI}}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 2,342,868. 2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజనులోని 11 మండలాలు కొత్తగా ఏర్పడిన [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో]] చేరాయి. అలాగే శ్రీకాకుళం జిల్లా, పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను లోని 4 మండలాలు జిల్లాలో చేరాయి. ఫలితంగా జిల్లాలో 27 మండలాలున్నాయి.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> [[బొండపల్లి మండలం|బొండపల్లి మండలాన్ని]] బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధి నుండి విజయనగరం రెవెన్యూ పరిధికి మార్చారు.<ref>{{Citation|title=VIZIANAGARAM DISTRICT - TRANSFER OF BONDAPALLI MANDAL FROM BOBBILI REVENUE DIVISION TO VIZIANAGARAM REVENUE DIVISION - FINAL NOTIFICATION. [G.O.Ms.No.484, Revenue (Lands-IV), 29th June, 2022.]|last=AP Government Gazette|date=2022-06-29|publication-date=2022-06-29|issue=1030 (G.646)}}</ref> ==== పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో చేరిన మండలాలు ==== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[పార్వతీపురం మండలం|పార్వతీపురం]] # [[సీతానగరం మండలం (విజయనగరం)|సీతానగరం]] # [[బలిజిపేట (విజయనగరం జిల్లా)|బలిజిపేట]] # [[సాలూరు మండలం|సాలూరు]] # [[పాచిపెంట మండలం|పాచిపెంట]] # [[మక్కువ మండలం|మక్కువ]] # [[కొమరాడ మండలం|కొమరాడ]] # [[గరుగుబిల్లి మండలం|గరుగుబిల్లి]] # [[జియ్యమ్మవలస మండలం|జియ్యమ్మవలస]] # [[గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలం|గుమ్మలక్ష్మీపురం]] # [[కురుపాం మండలం|కురుపాం]] {{Div end}} == భౌగోళిక స్వరూపం == 2022 లో సవరించిన జిల్లా పరిధి ప్రకారం, జిల్లా విస్తీర్ణం 4122 చ.కి.మీ.<ref name="sakshi-1"/> జిల్లాకు ఉత్తరాన [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]], తూర్పున [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], దక్షిణాన [[విశాఖపట్నం జిల్లా]], [[బంగాళాఖాతం]], పశ్చిమాన [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]], [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలున్నాయి]]. {{maplink|type=shape}} ===నదులు=== ఉమ్మడి జిల్లాలో గోస్తని, చంపావతి, [[నాగావళి]], గోముఖి, [[సువర్ణముఖి (విజయనగరం జిల్లా)|సువర్ణముఖి]], [[వేగావతి నది|వేగావతి నదులున్నాయి.]] === పశుపక్ష్యాదులు=== [[File:Hills at Nellimarla in Vizianagaram district.jpg|thumb|240px|[[నెల్లిమర్ల]] వద్ద పచ్చని [[తూర్పు కనుమలు]]]] అడవులు ఉమ్మడి జిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. జిల్లాలో అడవుల రకాలు: 1. దక్షిణ ఉష్ణమండల మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవులు, 2. ఉత్తర ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవులు, 3. దక్షిణ ఉష్ణమండల పొడి మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవులు, 4. పొడి ఆకురాల్చే పచ్చని అడవులు 5. పొడి సతత హరిత అడవులు. ఇక్కడి ప్రధానమైన జంతువులు గబ్బిలాలు, ఎలుగుబంట్లు, అడవి దున్న, నక్క, హైనా, తోడేలు, ముంగిస మొదలైనవి. ఇక్కడి పక్షులలో పావురాలు, కాకి, పిచ్చుక మైనా ముఖ్యమైనవి. === వాతావరణం === {{Weather box |location = విజయనగరం |metric first = Yes |single line = Yes |Jan high C = 38.7 |Feb high C = 31.3 |Mar high C = 36.2 |Apr high C = 37.2 |May high C = 37.0 |Jun high C = 35.1 |Jul high C = 32.9 |Aug high C = 32.8 |Sep high C = 33.3 |Oct high C = 31.9 |Nov high C = 30.2 |Dec high C = 29.8 |year high C = 33.87 |Jan low C = 17.2 |Feb low C = 19.1 |Mar low C = 23.2 |Apr low C = 26.1 |May low C = 27.0 |Jun low C = 26.8 |Jul low C = 25.7 |Aug low C = 26.3 |Sep low C = 25.7 |Oct low C = 22.8 |Nov low C = 19.5 |Dec low C = 17.1 |year low C = 23.04 |Jan precipitation mm = 11.4 |Feb precipitation mm = 7.7 |Mar precipitation mm = 7.5 |Apr precipitation mm = 27.6 |May precipitation mm = 57.8 |Jun precipitation mm = 105.6 |Jul precipitation mm = 134.6 |Aug precipitation mm = 141.2 |Sep precipitation mm = 174.8 |Oct precipitation mm = 204.3 |Nov precipitation mm = 65.3 |Dec precipitation mm = 7.9 |year precipitation mm = 945.7 |source 1 = <ref>Handbook of Statistics, Vizianagaram district, 2004-2005, compiled and published by The Chief Planning Officer, Vizianagaram</ref> |date = August 2004}} == జనాభా లెక్కలు == 2022 లో సవరించిన జిల్లా పరిధి ప్రకారం, 2011 జనగణన ఆధారంగా జిల్లా జనాభా 19.308 లక్షలు.<ref name="sakshi-1"/> ==పాలనా విభాగాలు== === రెవెన్యూ డివిజన్లు === జిల్లా 3 రెవెన్యూ డివిజన్లున్నాయి. అందులో విజయనగరం పాత రెవెన్యూ డివిజను కాగా, బొబ్బిలి, చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్లు జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడ్డాయి, ===మండలాలు === నెల్లిమర్ల మండలం చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ నుండి విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజన్ కు 2022 నవంబరు న మార్చారు.<ref>{{Cite news|title=3 mandals to be shifted to other divisions|work=Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/3-mandals-to-be-shifted-to-other-divisions/articleshow/95463326.cms|date=2022-11-12|access-date=2024-04-27}}</ref> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} ==== [[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] ==== # [[గజపతినగరం మండలం|గజపతినగరం]] # [[తెర్లాం మండలం|తెర్లాం]] # [[దత్తిరాజేరు మండలం|దత్తిరాజేరు]] # [[బాడంగి మండలం|బాడంగి]] # [[బొబ్బిలి మండలం|బొబ్బిలి]] # [[మెంటాడ మండలం|మెంటాడ]] # [[రామభద్రాపురం మండలం|రామభద్రాపురం]] ==== [[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] ==== # [[గరివిడి మండలం|గరివిడి]] # [[గుర్ల మండలం|గుర్ల]] # [[చీపురుపల్లి మండలం|చీపురుపల్లి]] # [[మెరకముడిదాం మండలం|మెరకముడిదాం]] # [[రాజాం మండలం|రాజాం]] # [[రేగిడి ఆమదాలవలస మండలం|రేగిడి ఆమదాలవలస]] # [[వంగర మండలం|వంగర]] # [[సంతకవిటి మండలం|సంతకవిటి]] ==== [[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]]==== {{#section-h:విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను|మండలాలు}} {{Div end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు== నగరం:[[విజయనగరం]] ===పట్టణాలు=== * [[బొబ్బిలి]] * [[రాజాం (రాజాం మండలం)|రాజాం]] * [[నెల్లిమర్ల]] ==గ్రామాలు== జిల్లాలో 955 గ్రామాలు, 777 గ్రామ పంచాయతీలున్నాయి.<ref name="district website">{{Cite web|url=https://vizianagaram.ap.gov.in/te/|title=జిల్లా గురించి|access-date=2022-08-07|website=విజయనగరం జిల్లా వెబ్సైట్}}</ref> ==నియోజకవర్గాలు== === లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు === *[[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] *[[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు (పాక్షికం)]] మిగతా భాగం [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలలో]] ఉంది. ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు:=== * [[ఎచ్చెర్ల శాసనసభా నియోజకవర్గం|ఎచ్చెర్ల]] * [[గజపతినగరం శాసనసభా నియోజకవర్గం|గజపతినగరం]] * [[చీపురుపల్లి శాసనసభా నియోజకవర్గం|చీపురుపల్లి]] * [[నెల్లిమర్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లిమర్ల]] * [[బొబ్బిలి శాసనసభా నియోజకవర్గం|బొబ్బిలి]] * [[రాజాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజాం (SC)]] * [[విజయనగరం శాసనసభా నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] * [[సాలూరు శాసనసభా నియోజకవర్గం|సాలూరు (పాక్షికం)]] మిగతా పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలో ఉంది. ==రవాణా వ్యవస్థ== [[File:APSRTC Buses at Vizianagaram Bus Complex.jpg|thumb|APSRTC Buses at Vizianagaram Bus Complex]] [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 16]] [[భోగాపురం మండలం]],[[పూసపాటిరేగ మండలం|పూసపాటిరేగ మండలాలలో]] గుండా పోతుంది. [[జాతీయ రహదారి 26 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 26]] జిల్లాలో [[విజయనగరం]], [[గజపతినగరం]], [[రామభద్రపురం]] పట్టణాలను అనుసంధానిస్తుంది. రైల్వే మార్గాలు దక్షిణతీర రైల్వే జోన్ లో వాల్తేర్ విభాగం పరిధిలోకి వస్తాయి. విజయనగరం, కొత్తవలసలో ప్రధాన రైల్వేస్టేషన్లు. సమీప విమానాశ్రయం [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నం]]లో ఉంది. == విద్యా వ్యవస్థ == [[File:Maingate.jpg|thumb|240px|కోరుకొండ సైనిక పాఠశాల ప్రధాన ద్వారము]] ఉమ్మడి జిల్లా అక్షరాస్యత రేటు 51.82% రాష్ట్ర సరాసరి 61.55% కన్నా బాగా తక్కువ. ఈ జిల్లాలో 2379 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 462 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు, 341 ఉన్నత పాఠశాలలు (2004-2005 అంచనాల ప్రకారం) ఉన్నాయి. అదే ఉన్నత విద్యలో 81 జూనియర్, 33 డిగ్రీ కళాశాలలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ 14 పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థలు, 2 పాలిటెక్నిక్ కళాశాలు ఉన్నాయి. అదే 9 బి.ఇడి. కళాశాలు, ఒక ఎమ్.ఎడి. కళాశాల, ఒక సంస్కృత కళాశాల, ఒక సంగీత నృత్య కళాశాలలు కూడా ఉన్నాయి. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం క్రింద ఒక పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ సెంటర్, 5 ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలు, 2 న్యాయ కళాశాలలు, ఒక వైద్య కళాశాల ఈ జిల్లాలో స్థాపించబడ్డాయి. జిల్లా పరిధి సవరించిన తర్వాత జిల్లా అక్షరాస్యత 53.21%.<ref name="district website"/> ఈ జిల్లాలో 38 గ్రంథాలయ శాఖలు ఉన్నాయి. ===ప్రముఖ విద్యాసంస్థలు=== *[[మహారాజ ప్రభుత్వ సంస్కృత కళాశాల]] * [[మహారాజా ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]]. * [[మహారాజా కళాశాల, విజయనగరం]] * j.n.t.u gurajada university,vizianagaram * జి.యు.ఆర్ ఇంజనీరింగ్ కాలేజ్ [[రాజాం (రాజాం మండలం)|రాజాం]] == ఆర్ధిక స్థితి గతులు == ===వ్యవసాయం=== [[File:A view of Denkada Barrage at Saripalli, Vizianagaram District.jpg|thumb|240px|డెంకాడ ఆనకట్ట]] చెరకు, వరి, మామిడి, టమాటా, ప్రధాన ఉత్పత్తులు. === పరిశ్రమలు === [[File:Facor.jpg|thumb|right|240px|ఫేకర్ ఖనిజ పరిశ్రమ (FACOR main unit of Ferro-alloy production unit)]] ఉమ్మడి జిల్లాలోని ప్రారిశ్రామిక అభివృద్ధి ప్రధానంగా వ్యవసాయ పంటల మీద ఆధారపడింది. వీనిలో [[నార]] మిల్లులు, [[చక్కెర]] కర్మాగారాలు, [[ధాన్యం]], [[నూనె]] మిల్లులు, పెంకుల తయారీ ముఖ్యమైనవి. ఇక్కడి ఖనిజాల్ని ఫేకర్, ఇతర పరిశ్రమలు వినియోగిస్తున్నాయి. ఈ జిల్లాలో సుమారు 520 కర్మాగారాలు నమోదు చేయబడి ఇంచుమించు 27,800 కార్మికులకు ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. == సంస్కృతి == [[File:Vizianagaram train station PF 5.jpg|thumb|240px|'''విజయనగరం''', తూర్పు కోస్తా రైల్వేలో ముఖ్యమైన కూడలి]] ఉమ్మడి విజయనగరం జిల్లా ప్రజల సాంఘిక కట్టుబాట్లు చిన్న తేడాలతో దక్షిణ భారతీయ పద్ధతిలో ఉంటాయి. ఇక్కడి ప్రజలు మృదు స్వభావం, జాలిగలిగి, గట్టి కుటుంబ వ్యవస్థను కలిగివుంటారు. [[గురజాడ అప్పారావు]] నవలలు, నాటకాలు, గీతాలు, కథలు ఈ ప్రాంత భాషా సంస్కృతులను ప్రతిబింబిస్తాయి. దసరా ఉత్సవాలలో భాగంలో జరిగే నవరాత్రోత్సవాలు ఇక్కడి ప్రధాన ఆకర్షణ. ఆ తొమ్మిది రోజులు [[నాటకాలు]], [[హరికథ]]లు, [[బుర్రకథ]]లు మొదలైన సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలతో చిన్న పట్టణాలు కళకలలాడుతాయి. విజయనగరంలోని గ్రామదేవతైన [[పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం, విజయనగరం|పైడితల్లి అమ్మవారి పండుగ]] ప్రసిద్ధి చెందింది. == క్రీడలు== * [[విజ్జీ స్టేడియం]] : ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లోని మొదటి తరగతి క్రికెట్ ఆడే క్రీడా ప్రాంగణం. ఇది క్రికెట్ ఆటలో [[సర్ విజ్జీ]]గా ప్రసిద్ధుడైన [[పూసపాటి విజయానంద గజపతి రాజు]] స్మారకార్ధం విజయనగరం పట్టణంలో నిర్మించబడింది. ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[File:Vizianagaram fort walls 02.JPG|thumb|240px|విజయనగరం కోట గోడలు]] [[దస్త్రం:Procession of the Sirimanu.jpg|thumb|445x445px]] ఉమ్మడి జిల్లాలోని పర్యాటక ప్రదేశాలన్నీ కలిపి 2017లో 44 లక్షల మంది పైచిలుకు, 2016లో 55 లక్షల పైచిలుకు పర్యాటకులు సందర్శించారని ప్రభుత్వ అంచనా.<ref>[http://web.archive.org/save/http://apfootfall.viswagnan.com/web/ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ ఫుట్‌ఫాల్స్ సమాచారం (ఆర్కైవ్)]</ref> * [[సంగం (వంగర)|సంగం]]: విజయనగరానికి సుమారు 65 కి.మీ., శ్రీకాకుళానికి 56 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ నాగావళి, వంశధార, సువర్ణముఖి నదులు కలుస్తున్నాయి. ఇక్కడ సంగమేశ్వర మందిరం ఐదు లింగక్షేత్రాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధం. మహాశివరాత్రికి ఇక్కడ పెద్ద ఉత్సవం జరుగుతుంది. * [[బొబ్బిలి కోట]], [[బొబ్బిలి]] * [[విజయనగరం కోట]], [[విజయనగరం]] * [[సిరిమాను|సిరిమానోత్సవం]] - సిరిమాను లేదా సిరిమానోత్సవం అనేది భక్తి పూర్వకంగా [[విజయనగరం]]లో [[పైడితల్లి అమ్మవారి ఆలయం, విజయనగరం|శ్రీ పైడితల్లి సిరిమానోత్సవం]] పేరిట ప్రతి సంవత్సరం ఉత్సవం జరుగుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/telugu/india-58948278|title=విజయనగరం సిరిమానోత్సవమంటే ఏంటి?|work=BBC News తెలుగు|access-date=2022-04-26|language=te}}</ref> *ప్రాచీన శ్రీరామ దేవాలయం, [[రామతీర్థం (నెల్లిమర్ల)|రామతీర్థం]]: ఇక్కడ ప్రాచీన బౌద్ధక్షేత్రం అవశేషాలుకూడా ఉన్నాయి. * [[జామి వృక్షం (పర్యాటక ప్రదేశం)|జామి వృక్షం]], [[విజయనగరం]] * తాటిపూడి జలాశయం, [[తాటిపూడి (గంట్యాడ)|తాటిపూడి]] * [[పుణ్యగిరి ఆలయం (శృంగవరపుకోట)|పుణ్యగిరి ఆలయం]], [[శృంగవరపుకోట]] * దిబ్బలింగేశ్వర దేవాలయం, [[సరిపల్లి (నెల్లిమర్ల)]] == ప్రముఖ వ్యక్తులు == * [[గురజాడ అప్పారావు]], మహాకవి * [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]], హరికథా పితామహుడు * [[అయ్యల సోమయాజులు గణపతిశాస్త్రి]] ఉభయ భాషా పండితులు, తపోధనులు. వీరు వాసిష్ఠ గణపతి మునిగా ప్రసిద్ధులు. * [[ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు]]: ఒక వయొలిన్ (వాయులీనం) విద్వాంసుడు. సంగీత కళానిధి పురస్కార గ్రహీత. * [[చెలికాని అన్నారావు]]: తిరుమల దేవస్థానం కార్యనిర్వహణాధికారి. * [[ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు]]:సుప్రసిద్ధ తెలుగు గాయకుడు, సంగీతం నేర్చుకున్నది విజయనగరంలోనే. * [[సాలూరి రాజేశ్వరరావు]]: తెలుగు సినీ రంగంలో సుమారు ఐదు దశాబ్దాలపాటు మధురమైన గీతాలందించి, తెలుగువారు గర్వించదగ్గ సంగీతదర్శకులలో ఒకడు. * [[పి. సుశీల]]: సుప్రసిద్ధ గాయని * [[కోడి రామమూర్తి| కోడి రామమూర్తి నాయుడు]]: కలియుగ భీమ బిరుదాంకితుడు * [[పూసపాటి విజయానంద గజపతి రాజు]]: విజయనగరం యువరాజు, క్రికెట్ ఆటలో [[సర్ విజ్జీ]]గా ప్రసిద్ధిచెందారు. ఇతని స్మారకార్ధం విజయనగరం పట్టణంలో విజ్జీ స్టేడియం నిర్మించబడింది. * [[కాళ్ల సత్యనారాయణ]]: చిత్రకారుడు * [[అమరపు సత్యనారాయణ]] - రంగస్థల కళాకారుడు * [[యడ్ల గోపాలరావు]] - [[సంతకవిటి మండలం]] మందరాడకు చెందిన నాటక రంగ కళాకారుడు. ==చిత్రమాలిక== <gallery widths="150"> File:Vijayanagaram.JPG|విజయనగరం సంస్థానం రాజముద్ర File:Viznm kota.jpg|[[విజయనగరం కోట]] ముఖద్వారం File:This is place for recreation or Musical concerts in the olden days.Side View..JPG|[[బొబ్బిలి కోట|బొబ్బిలి కోటలో]] ఒక మండపం File:Gurubhaktulakonda Buddhist Monastery Remnants at Ramatheertham.jpg|గురభక్తులకొండ బౌద్ధారామం, [[రామతీర్థం (నెల్లిమర్ల)|రామతీర్థం]] దస్త్రం:View from Jain caves on Bodhikonda 04.jpg|బొధికొండ వద్ద జైన గుహలు, [[రామతీర్థం (నెల్లిమర్ల)|రామతీర్థం]] File:Tatipudi Dam Vizianagaram District Andhra Pradesh.jpg|తాటిపూడి జలాశయం, [[తాటిపూడి (గంట్యాడ)|తాటిపూడి]] దస్త్రం:Entrance arch of Punyagiri temple.jpg|పుణ్యగిరి దేవాలయ ముఖద్వారం, [[శృంగవరపుకోట]] File:Dibbalingeswara Temple at Saripalli 01.JPG|దిబ్బలింగేశ్వర ఆలయం, [[సరిపల్లి (నెల్లిమర్ల)|సరిపల్లి]] </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[విజయనగరం జమీందారీ]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు== {{commonscat|Vizianagaram district}} {{విజయనగరం జిల్లాకు సంబంధించిన విషయాలు}} {{ఆంధ్ర ప్రదేశ్}} [[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:1979 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:కోస్తా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] ab6nlg5pwbkhcozd5o4flzpjn4bhs67 4 90932 4991399 4991131 2026-10-29T16:30:38Z Chaduvari 97 /* "from నెల సంవత్సరం" లాంటి ట్రాకింగు వర్గాలు */ సమాధానం 4991399 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} ==హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం== ప్రతి సంవత్సరం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించే జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శనలో తెలుగు వికీపీడియన్లు, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ (TWUG) ఆధ్వర్యంలో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్‌ను స్వచ్ఛందంగా నిర్వహిస్తున్న విషయం సభ్యులందరికీ తెలిసిందే. మనలో చాలామంది ఈ స్టాల్‌ను సందర్శిస్తూ, కార్యక్రమాల్లో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొంటూ వస్తున్నారు. తెలుగు వికీపీడియా గురించి ప్రజల్లో అవగాహన కల్పించడం, వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న ఉచిత విజ్ఞానాన్ని పరిచయం చేయడం, కొత్తవారిని వికీపీడియా, ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల వైపు ఆకర్షించడం, అలాగే కొత్త సభ్యులను సముదాయంలోకి తీసుకురావడంలో ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు ఎంతో కీలకమైన పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా, ప్రభావవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన కార్యక్రమాలు, ప్రచార సామగ్రి, ఇతర అవుట్‌రీచ్ కార్యకలాపాల కోసం వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నుంచి గ్రాంట్ పొందేందుకు దరఖాస్తు సమర్పించాను. ఈ దరఖాస్తును గురించి WikiConference India 2026 సముదాయంతో ఫౌండేషన్ వారితో చర్చించిన తరువాత ఆన్ వికీ చర్చించి సమర్పించడానికి ఉన్న కొన్ని కాల పరిమితుల కారణంగా, నేరుగా దరఖాస్తు చేయాల్సి వచ్చింది. అయితే ఈ కార్యక్రమం ఉద్దేశ్యం, ప్రయోజనం, అమలు మాత్రం తెలుగు వికీమీడియా సముదాయం ప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే విధంగా ఉంటాయి. ఇప్పుడు, జరిగే చర్చలోని అంశాలను కార్యక్రమ రూపకల్పనలో, మెరుగుదలలో ఉపయోగిస్తాము. అందువల్ల గ్రాంట్ దరఖాస్తును పరిశీలించి, దానికి తమ మద్దతును ప్రకటించవలసిందిగా తెలుగు వికీమీడియా సముదాయ సభ్యులందరినీ కోరుతున్నాను. మీ మద్దతు ఈ కార్యక్రమానికి మరింత బలం చేకూర్చడంతో పాటు, తెలుగు వికీపీడియా గురించి విస్తృత ప్రజానీకానికి అవగాహన కల్పించేందుకు ఉపయోగపడుతుంది. గ్రాంట్ దరఖాస్తు: లింక్ ఇంకా పబ్లిష్ కాలేదు, లింక్ తరువాత చేరుస్తాము : https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project మీ సూచనలు, అభిప్రాయాలు, మద్దతును కూడా స్వాగతిస్తున్నాము. ఇట్లు --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:38, 17 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, హైదరాబాద్ జాతీయ పుస్తక ప్రదర్శన 2026-27లో తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమం అనేది మంచి కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్ స్టాల్ ద్వారా ప్రజలకు తెలుగు వికీపీడియా, ఉచిత విజ్ఞానం, వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల గురించి అవగాహన కల్పించడం ఎంతో ఉపయోగకరమైన కార్యక్రమం. కొత్తవారిని వికీ సముదాయంలోకి తీసుకురావడంతో పాటు, ఇప్పటికే ఉన్న సభ్యుల భాగస్వామ్యాన్ని మరింత పెంచేందుకు ఇటువంటి అవుట్‌రీచ్ కార్యక్రమాలు మంచి అవకాశాన్ని కల్పిస్తాయి. గ్రాంట్ ద్వారా స్టాల్‌ను మరింత ఆకర్షణీయంగా, సమాచారాత్మకంగా నిర్వహించేందుకు చేపట్టే కార్యక్రమాలు తెలుగు వికీమీడియా సముదాయానికి తప్పకుండా ఉపయోగపడతాయని భావిస్తున్నాను. తెలుగు వికీపీడియా అవుట్‌రీచ్‌ను మరింత విస్తృతంగా ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లేందుకు ఈ గ్రాంట్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది. ఈ కార్యక్రమానికి నా పూర్తి మద్దతు ఇస్తున్నాను. దరఖాస్తును పరిశీలించి, అవసరమైన సూచనలు, అభిప్రాయాలు అందించేందుకు నేను కూడా సిద్ధంగా ఉన్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:45, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు అలాగే. తప్పకుండా చేయండి. అభినందనలు. పబ్లిష్ చేయలేదంటున్నారు. ఇంకా సమయం ఉందా మరి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ముఖ్యమైన కార్యక్రమం. గ్రాంటు పరిస్థితి ఎంతవరకు వచ్చిందో వివరాలు ఏమైనా తెలిస్తే వివరించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:30, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, గ్రాంటు లింక్ ఇంకా తయారుకాలేదా? పైన ఇతర సభ్యులు కూడా అడుగుతున్నారు. దయచేసి లింక్ ఇవ్వగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:27, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికిబడి పునః ప్రారంభం? == 2024, 2025ల లో తెవికీ సభ్యుల సూచనల మేరకు తెవికిబడి వేదికగా ఆన్లైన్ మీట్ లో తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది . తరువాత కూడా ఇంటర్న్షిప్స్, వివిధ ఔట్రీచ్ కార్యక్రమాలలో వికీలో నమోదు చేసుకున్న వారికీ అప్పుడప్పుడు తరగతులు నిర్వహించడం జరిగింది. ఇప్పుడు కూడా కొన్ని విషయాలలో శిక్షణ కొరకు సూచిస్తున్నారు. కాబట్టి తెవికీ బడి తరగతులు తిరిగి ప్రారంభించవచ్చు. ఈ సందర్భంలో సభ్యుల అభిప్రాయం కోరుతున్నాము. సభ్యులు తమ అభిప్రాయం లేదా అంగీకారం, శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ </nowiki> [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:20, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు. చర్చపేజీలో నా అభిప్రాయం రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:41, 20 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#మొదటి_పేజీ_నిర్వహణ]] అందరు నేర్చుకునే విషయమా కాదా అనేది కొంచెం వివరించండి. నేర్చుకునేది అయితే త్వరలో అమలు చేయాలి కాబట్టి ఈ ఆదివారం లేదా శనివారం తరగతి నిర్వహించవచ్చు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:53, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ఇది నేర్చుకునే అంశమే. క్లాసులు పెట్టాలి. :చర్చలో ఓ వాడుకరినీ ఉద్దేశించి రాస్తున్నపుడు,ఆ వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇచ్చి ప్రస్తావించాలనే ప్రాథమిక అంశం కూడా మనలో కొంతమందికి తెలియదు. కొంతమందికి సంతకం చెయ్యడం కూడా తెలీదని నేను గమనించాను. అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాల్సిందే. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:49, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ తీసుకుంటాను అన్నారు. మధ్యాహ్నం 2-4 అడిగాను ఇదివరకులో లాగా. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:22, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::అందరూ దానిమీద పనిచేయకపోయినా, చేయాలిసిన అవసరం వచ్చినప్పుడు ఇబ్బంది లేకుండా ఉండటానికి తెలుసుకోవలసిన విషయం.అంచేత మొదటి పేజీ నిర్వహణ గురించి పాఠాలు చెప్పాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) : ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. రవిచంద్ర గారు ఈ ఆదివారం సెషన్ 3-4pm తీసుకుంటాను అన్నారు. సెషన్ మధ్యాహ్నం 2.30-4 pm. మొదలు పెడదాము. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:07, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == వికీమీడియా నిర్వహణ, ఇతర ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించిన సర్వేలో పాల్గొనండి == వికీమీడియా నిర్వహణలో, నాణ్యతలో చాలా కీలకమైన నిర్వాహక, అధికార, చెక్ యూజర్ మొదలైన ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కుల గురించి మనకు ఉమ్మడిగా ఎంత అవగాహన ఉందో, ఆ అవగాహన పెంచడానికి నిర్వహణా బాధ్యతలు మరింత మంది చేపట్టి విజయవంతంగా పనిచేయడానికి సిద్ధం చేసేందుకు అవసరమైన శిక్షణ, సహకారం ఇచ్చే కార్యక్రమాలు ఎలాంటివి ఉండొచ్చో తెలుసుకునేందుకు ఈ సర్వే వికీమీడియన్, ఓపెన్ నాలెడ్జ్ ఇనీషియేటివ్స్ ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసర్ నితేష్ గిల్ చేపట్టారు. దయచేసి అందరూ పాల్గొని మీ మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/She_Leads/Lab/Women_with_Extended_Rights/Preliminary_Research#Survey --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 23 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో ఎక్స్‌టెండెడ్ హక్కులు (నిర్వాహకులు, అధికారులు, చెక్ యూజర్లు ఇత్యాది) కలిగిన వారి సంఖ్య పెరగడం, కొత్తవారికి సరైన శిక్షణ, సహకారం అందించడం సమాజ నాణ్యతాభివృద్ధికి చాలా అవసరం. నితేష్ గిల్ గారు చేపట్టిన ఈ సర్వేలో ఖచ్చితంగా పాల్గొని నా అభిప్రాయాలను నమోదు చేస్తాను. ఈ ముఖ్యమైన వివరాలను సమాజంతో పంచుకున్నందుకు కృతజ్ఞతలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:20, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం == తెవికీలో పనిచేసే నిర్వాహకులు తక్కువ. నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్న ఇతరులకు అప్పగిస్తే చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకులపై పని వత్తిడి తగ్గుతుంది. ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా, పేజీల దిగుమతి, ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు, వగైరాలు ఇందులోకి వస్తాయి. ఈ గుంపుల్లో కొన్ని తెవికీలో ఈసరికే ఉన్నాయి. కొన్నిటిని కొత్తగా తెచ్చుకోవాలి. ఈ గుంపుల గురించి, వాళ్ళు చెయ్యగలిగే పనుల గురించీ వాడుకరులందరికీ చెప్పి, ఆసక్తి ఉన్నవారు తగు అనుమతులు పొందేందుకు అడగమని చెప్పవచ్చు. ఈ అంశాన్ని గతంలో [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు/పాత చర్చ 4#కొత్త వాడుకరి గుంపులు అవసరం|నిర్వాహకుల దృష్టికి తెచ్చినపుడు]], సరే చేద్దాం అని కొందరు నిర్వాహకులు అన్నారు గానీ, ఇంకా అడుగు ముందుకు పడలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:34, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు అర్థమైనంతలో దీనికి అవసరమైన పనులు చెప్తాను. మీరు నా అవగాహన సరిగా ఉందో లేదో చెప్పండి. :# దిగుమతిదారు (ఇంపోర్టర్), ఇంటర్‌ఫేసు నిర్వాహకులు మాత్రమే మనకు ఇప్పుడు వికీలో ఎనేబుల్ అయివున్న వాడుకరి గుంపు. అదైనా కూడా మనం ఒక పాలసీ చేసుకుని, వెళ్ళి నిర్వాహకులు/అధికారులు కొత్తవారికి ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వగలిగేలా అవకాశం ఇమ్మని స్టీవార్డులను అడగాలనుకుంటా. ఒకవేళ, శాశ్వతంగా దిగుమతిదారులను ఉంచాలనుకుంటే దానికొక పాలసీ మనం చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. :# ఇటీవలి మార్పులపై నిఘా: దీనికి మన దగ్గర వాడుకరి గుంపు లేదని నేను అనుకుంటున్నాను. దయచేసి నా అవగాహనలో లోపం ఉండి ఉంటే సరిదిద్దగలరు. :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:24, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఈ విషయం మధ్యలో ఆపకుండా చివరివరకు క్రియ కట్టే విధంగా తగిన చర్యలు చేపట్టాలి. తెవికీలో చాలా పనులు పెండిగులో ఉన్నవి. చురుకుగా ఉన్న నిర్వాహకులకు పనిభారం తగ్గాలంటే ఇంతకన్నా వేరే మార్గాలు లేవు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::తెవికీలో నిర్వహణా కార్యక్రమాలు చేయడానికి ఇప్పుడున్న నిర్వాహకులలో చాలా మంది క్రియాశీలకంగా లేరు. వ్యాసాలు రాయడంపై ఉన్న శ్రద్ధతో పాటు నిర్వహణా కార్యక్రమాలపై కూడా దృష్టి పెట్టవలసిన అవసరం ఉంది. అనేక కొత్త వ్యాసాలను పరిశీలించి, సరైన నిర్వహణా ట్యాగులు పెట్టడం, ఇటీవలి మార్పులు పరిశీలించడం, పేజీలను దిగుమతి చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు ఉన్న కొంతమంది క్రియాశీల నిర్వాహకులు చేయడం సాధ్యం కాదు. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిర్వాహకుల సంఖ్య క్రమంగా తగ్గుతూ ప్రస్తుతం 10 కి చేరింది. ప్రస్తుతం ఆసక్తి ఉన్న కొత్త వాడుకరులు నిర్వాహకులుగా వస్తే మంచిది. ఆసక్తి ఉన్న వారు వికీ నియామాల ప్రకారం స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోండి. నిర్వాహణపై పూర్తి ఆసక్తి లేనిచో, నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న వారికి అప్పగిస్తే మంచిది. దీనికి సంబంధించిన చర్యలు చేపట్టాలి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 14:01, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, ::1. వికీలో ఎనేబుల్ అయి ఉన్న గుంపులను - ఒకటి రెండు తప్పించి - అధికారులు ఇవ్వగలరనుకుంటానండి. ప్రస్తుత పరిస్థితి తెలియదు గానీ, గతంలో నేను కొన్ని సార్లు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ అనుమతులను ఇవ్వడం తీసెయ్యడం చేసాను. 2023 లో ఇతర అధికారులు ఆ పని చేసారు. వీటిని ఇవ్వడానికి వాడుకరి స్వీయ విజ్ఞప్తి చేసుకోవాలి, (దీనిపై పెద్దగా చర్చేమీ జరగదనుకుంటాను), దానిపై అధికారి ఆ వాడుకరి చరిత్రను పరిశోధించి, దానిపట్ల సంతృప్తి చెందితే ఆ వాడుకరికి అడిగిన అనుమతులు ఇస్తారు. అన్నట్టు దిగుమతిదారును ''ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు'' అంటారనుకుంటాను. ::2. ఔను, ఈ గుంపు లేదు. ఆ గుంపును మనం తెచ్చుకోవాలి. అభ్యర్థించే ముందు మనం చర్చ చేసి, నిర్ణయం తీసుకోవాలి. దానికంటే ముందు, అభ్యర్థించే ప్రాసెస్ ఏంటో చూడాలి. ::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ వరుసలో పనిచేద్దాం: :::# నిర్వాహకులు, అధికారులు పరిశీలించి చూసి తెవికీలో ఉన్న ఎక్స్టెండెడ్ రైట్స్ (దీనికి ఏదోక తెలుగు పేరు పెట్టాలి? లేదా ఇప్పటికే ఉందా?) ఏమిటి? వాటిని ఎవరు ఇవ్వగలరు అన్న జాబితాతో పాటుగా ఆయా హక్కుల తాలూకు బాధ్యతలు, పనితీరు ఏమిటన్నది ఒక పేజీ పెట్టి చిన్న లిస్టు వేసుకుందాం. :::# ఆ తర్వాత రాబోయే తెవికీ బడిలో ఈ అంశాలపై సమగ్రమైన అవగాహన ఉన్న ఎవరైనా స్టీవార్డుని కానీ, ఇతరులను కానీ నేను ఆహ్వానిస్తాను. వారితో ఒక సెషన్ చేసుకుని మన అవగాహన పరిపూర్ణం చేసుకుందాం. :::# ఈలోగా తెవికీలో ఎవరెవరు ఈ బాధ్యతలు తీసుకోగలరన్నది ఇప్పుడున్నవారి చర్చాపేజీ కాంట్రిబ్యూషన్లు, ఇతరత్రా పనులు పరిశీలించి ముందుకువెళ్ళి ప్రోత్సహిద్దాం. :::ఈ బాధ్యతలు మూడుగా ఉన్నాయి కాబట్టి ఒక్కో విభాగానికి కనీసం ఒకరు ఇంకా బావుండాలంటే ఇద్దరు నాయకత్వం వహించి ముందుకు తీసుకెళ్తే పని అవుతుంది. ఈ పద్ధతి ఎలా ఉందనేదీ. ఏ విభాగానికి ఎవరు నాయకత్వం వహిస్తే బావుంటుందో సూచించండి. :::ఇక్కడ చర్చలోకి వచ్చిన @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]], @[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు కూడా ఈ విషయం పరిశీలించగలరు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, నాకు మూసల దిగుమతి, అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం, తగిన పేజిలలో చొప్పించడం యందు ఆసక్తి ఉంది. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 16:39, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ అనువాదం, ఎర్రలింకులు సరిచెయ్యడం వంటివి చేసేందుకు ప్రత్యేక అనుమతులేమీ అవసరం లేదండి. ఎవరైనా చెయ్యొచ్చు. ఇప్పుడు మీరూ చెయ్యవచ్చు. ఇక దిగుమతి.. బాగా చురుగ్గా దిగుమతులు కావాలని అడుగుతున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీరు ఆ అనుమతి కోరడం సహజమే. అనుమతి కోరేందుకు ఒక పద్ధతి, ఒక పేజీ ఉంటుందనుకుంటాను. నిర్వాహకులు ఆ పేజీని సృష్టించాక, అందులో మీస్వీయ ప్రతిపాదన చేస్తే, అధికారి దాన్ని ప్రసాదిస్తారు. దిగుమతి చెయ్యడంలో కొన్ని అంశాలను గమనించాలి. ఈలోగా వాటి గురించి తెలుసుకోండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మీరన్నది నిజమే! అయితే నేను అడిగింది మూసల దిగుమతి అటుతర్వాత వాటి లింకుల సరిచేతలాంటి మొత్తం కార్యక్రమం కోసం చెపుతున్నాను. వికీలో ఎలా వ్రాయాలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు. వికీ వెనక జరిగే సాంకేతికతలు, అనుమతుల ప్రతిపాదనల పద్దతుల కోసం "నిర్వాహణ బడి" లాంటి ఒక శిక్షణ ఏర్పాటు చేస్తే బాగుంటుందని నా సూచన. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 04:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::తెవికీ బడిలోనే నిర్వహణ పాఠాలు చెప్పవచ్చు. నిర్వహణ మీద ఆసక్తి ఉన్నవారు ముందుకొచ్చి ఫలానా శిక్షణ కావాలని అడిగితే, ఆ పాఠాలు పెట్టవచ్చండి, మన చేతిలో పనేకదా!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:55, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారూ మీకు కావలసిన శిక్షణాంశం, శనివారం లేదా ఆదివారం, తరగతి సమయం మొదలైన వివరాలు [https://w.wiki/UrzP ఈ పేజీ] లో ఇవ్వవలసినది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::అందరికీ నమస్కారం, :::తెవికీలో నిర్వహణా భారాన్ని తగ్గించి, పనులను వేగవంతం చేయడానికి నిర్వాహకత్వానికి చెందిన కొన్ని పనులను ఆసక్తి ఉన్నవారికి 'నిర్వహణ బడి' ద్వారా శిక్షణ ఇవ్వడం చాలా ఆవశ్యకం. :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గార్లు సూచించిన విధంగా ముందుగా మన తెవికీలో అందుబాటులో ఉన్న హక్కులు, అధికారులు ఇవ్వగలిగే అనుమతులు, అలాగే గ్లోబల్/స్టీవార్డ్స్ ద్వారా తెచ్చుకోవాల్సిన కొత్త గుంపుల వివరాలతో ఒక జాబితా, సమాచార పేజీని తయారు చేసుకుందాం. :::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారి లాంటి ఉత్సాహవంతులైన సభ్యులు సాంకేతిక అంశాలపై ఆసక్తి చూపడం శుభపరిణామం. రాబోయే 'తెవికీ బడి' లో లేదా ప్రత్యేక సెషన్‌లో స్టీవార్డ్స్/నిపుణుల భాగస్వామ్యంతో అవగాహన కల్పించి, ఈ ప్రక్రియను ఇక్కడితో ఆపకుండా, చివరివరకూ ప్రాసెస్ పూర్తి చేసి అమలులోకి తెచ్చేందుకు మనమందరం కలిసి పనిచేద్దాం. మరింత మంది వాడుకరులు కూడా తమకు వీలైన విభాగాలలో బాధ్యతలు తీసుకోవడానికి ముందుకు రావలసిందిగా కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:40, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) : పై చర్చలను అనుసరించి తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకత్వం, వాడుకరి గుంపులు వంటి అంశాల గురించిన శిక్షణ, మార్గదర్శకాలు, విధానాలు గురించిన శిక్షణ తెవికిబడిలో నిర్వహిద్దాము. వీలయితే వచ్చే ఆదివారం అక్టోబరు 4న. శిక్షణ ఎవరు నిర్వహిస్తారో సూచించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:15, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::https://w.wiki/VTL9 ఇది వాడుకరి హక్కుల గుంపుల లింక్. ఒకసారి పరిశీలించి గలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:09, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ == తెవికీలో కొన్ని వర్గాల పేర్లు స్థిరంగా లేవు. వాటిలో స్పేసింగ్ తేడాలు, పర్యాయపదాలు, పేరులో వివిధ రూపభేదాలు, వ్యాకరణ దోషాలు వంటి కారణాల వల్ల ఒకే వర్గం రెండు మూడు వేర్వేరు పేర్లుతో ఉనికిలో ఉన్నవి. ఇలాంటివి దాదాపు 80కి పైగా ఉదాహరణలు గుర్తించి వాటిని [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు|వర్గాల నామకరణ సమస్యలు/ఒకటికి మించి ఉన్న వర్గాలు]] పేజీలో సమగ్రవివరాలతో నమోదు చేయుట జరిగింది. ఆ సమస్యలపై సముదాయం నామకరణ విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనికి ముందు, ఫార్మాట్/ప్రక్రియ సరిగ్గా ఉందో లేదో, సముదాయ సభ్యుల విలువైన ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు పరిగణనలోకి తీసుకోవలిసిన అవసరముంది. సముదాయ సభ్యుల ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలపటానికి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు ఒక వారం రోజులలోపు తెలియజేయగలరు. వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకుని, సమగ్రంగా క్రోడీకరించి సాధ్యమైనంత త్వరలో మరలా వాటిమీద విధాన నిర్ణయాల నిర్ణయించుటకు చర్చను ప్రవేశపెట్టటానికి మీ అందరి సహకారం కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:10, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :వర్గాలలో ఇన్ని సమస్యలు గుర్తించి ప్రస్తావించారు. ధన్యవాదాలు ఇంకో లింకు కూడా ఉందండి. <nowiki>https://w.wiki/Ub6B</nowiki> (వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/చర్చించాల్సిన వర్గాల జాబితా) [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 18:12, 24 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ ఆ పేజీలో వర్గాలు, మరలా ప్రవేశపెట్టే వి విధాన నిర్ణయాలు నిర్ణయించే చర్చలో తీసుకు వస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:50, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::అలాగే అండి. ఈ విషయంలో నేను చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే సూచించండి . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:08, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ ధన్యవాదాలు, ఎక్కువమంది చర్చలో అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియపరిస్తే మరింత నాణ్యతగా వర్గాల నామకరణాలు రూపొందటానికి అవకాశాలు మెండుగా ఉంటాయని నా అభిప్రాయం, వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు, ఏమిచేస్తాం, దురదృష్టం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:33, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::"వాట్సప్ గ్రూప్ లలో స్పందించినట్లుగా రచ్చబండలో స్పందనలు ఉండటం లేదు" :::::తెవికీకి సంబంధించినంత వరకూ వాట్సాప్ గ్రూపుల వలన పెద్దగా ప్రయోజనం కలుక్క పోగా, వాటి వలన నష్టం మాత్రం కలుగుతోంది. అసలు వాట్సాప్ గ్రూపులు ఉన్నది, వికీకి ప్రత్యామ్నాయంగా కాదు. వాటిని వికీకి కాంప్లిమెంటరీగా వాడాలి. కానీ మనం, అక్కడ మాత్రమే చర్చిస్తున్నాం. ఇక్కడ చర్చా ఉండదు, నిర్ణయాలూ ఉండవు, పనీ జరగదు. :::::ఇక్కడ చర్చలు అద్భుతంగా జరుగుతున్నాయనీ, నిర్ణయాలు తెగ తీసుకుంటున్నామనీ, వాటి ఫాలో అప్ పని బాగా జరుగుతోందనీ నేను చెప్పడం లేదు. కానీ అసలు ఎంతోకొంత చర్చంటూ జరిగితే, ఒక నిర్ణయమంటూ తీసుకోకపోయినా, చర్చ మాత్రం శాశ్వతంగా మిగులుతుంది. వాట్సాప్‌లో "మాత్రమే" చేసే చర్చలు నీళ్ళ మీది రాతలే. వాటి వలన తెవికీకి వీసమెత్తు ప్రయోజనం లేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:35, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:20, 25 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::అందరికీ నమస్కారం, :::::::తెలుగు వికీపీడియాలో 80కి పైగా వర్గాల నామకరణ లోపాలను, పునరావృత వర్గాలను గుర్తించి సమగ్రంగా నమోదు చేసినందుకు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. వికీ ప్రాజెక్టు నాణ్యతను పెంచడంలోనూ, విషయ వర్గీకరణను క్రమబద్ధకరించడంలోనూ ఇది చాలా కీలకమైన పని. :::::::రెండు ముఖ్యమైన విషయాలపై నా అభిప్రాయాలు: :::::::* వర్గాల సంస్కరణ చర్చ: రామారావు గారు ప్రతిపాదించిన పేజీలను వికీపీడియన్లందరూ పరిశీలించి, నామకరణ విధానం సాధారితీకరించడానికి తమ అభిప్రాయాలను నమోదు చేయాలి. ఈ ప్రక్రియ క్రమబద్ధంగా జరగడానికి నా పూర్తి సహకారాన్ని అందిస్తాను. :::::::* ఆన్-వికీ చర్చల ప్రాముఖ్యత: @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారి అభిప్రాయంతో నేను నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏకీభవిస్తున్నాను. వాట్సాప్ వంటి బాహ్య వేదికలలో జరిగే సంభాషణలు కాలక్రమేణా మరుగున పడిపోతాయి, కానీ వికీపీడియా రచ్చబండ లేదా సదరు చర్చా పేజీలలో నమోదయ్యే చర్చలే తెవికీకి శాశ్వతమైన ఆస్తిగా మిగులుతాయి. వికీ నిర్ణయాలు, చర్చలు అధికారికంగా ఆన్-వికీలోనే జరగడం వికీ నియమావళికి, భవిష్యత్తు సూచనలకు అత్యంత ఆవశ్యకం. :::::::సముదాయ సభ్యులందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి తమ విలువైన అభిప్రాయాలను అందించాల్సిందిగా కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:43, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]], [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]],[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]], [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతి]], [[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]], [[వాడుకరి:Kalasagary|కళాసాగర్]],[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]], [[వాడుకరి:Muralikrishna m|మురళీకృష్ణ]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారలందరూ, ఇంకా ఫైన ఉదహరించని తోటి యూజర్స్ అందరూ [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] పేజీని సందర్శించి వాటిలోని సంబందిత వర్గాల సమస్యలను పరిశీలించి ఆ పేజీ దిగువ విభాగంలో మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు, అభ్యంతరాలు రెండురోజులలోపు తెలియజేయగలరు. మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, సూచనలు, తెవికీ నాణ్యతను మరింత మెరుగైన స్థాయికి చేరగలదనుటలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:19, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, స్పందిస్తానండి. ఈ చర్చ తీసుకువచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. ఒక సూచన: ఈ కొత్త చర్చ పేజీ లింకును ([[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]]) [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు]] పేజీలో తాజా చర్చల్లో చేర్చండి. అలాగే పాత చర్చల లింకులను మీరు వేరే విభాగం లోకి మార్చారు కాబట్టి వాటిని కూడా చూడమని ఆ లింకులున్న విభాగపు లింకును ఇస్తే, పాత చర్చలలో ఏం జరిగిందో వాడుకరులకు తెలుస్తుంది. గత చర్చల్లో నిర్ణయాలు తీసుకున్న అంశాలపై మళ్ళీ చర్చించకుండా నివారించవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:47, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::::అలాగే నండీ. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:53, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::::::::::తెలుగు వికీపీడియాలో (తెవికీ) వర్గాల పేర్లు ఏకరీతిలో లేకపోవడం వల్ల, ముఖ్యంగా వ్యాసాలను అనువదించేటప్పుడు ఇబ్బందులు ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి తగిన మార్గదర్శకాలను రూపొందించాల్సిన అవసరం ఉంది. దీనిపై చర్చించిన అనంతరం, కొత్త వర్గాలను సృష్టించే వాడుకరులకు స్పష్టమైన మార్గనిర్దేశం చేయాలి. :::::::::::కళాసాగర్ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 15:29, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, చాలా చురుగ్గా రాస్తున్న వాడుకరుల్లో మీరొకరు. మీకు అవసరమైన సహాయం దొరక్కపోవడం శోచనీయమే. [[వికీపీడియా:వర్గీకరణ]] పేజీని చూడకపోతే ఇప్పుడు చూడండి. అందులో మీకు అవసరమైన సహాయం పూర్తిగా దొరకదు గానీ కొంత ప్రాథమిక సమాచారం దొరుకుతుంది. ::::::::::::వర్గాలకు పేర్లు పెట్టే విషయంలో ఒక చిట్కా ఉంది: మీరు ఏ పేజీలో వర్గాన్ని చేర్చాలని భావిస్తున్నారో, అలాంటి పేజీలు మూడో నాలుగో చూడండి. అవి ఏ వర్గాల్లో ఉన్నాయో చూడండి. ఆ వర్గాల్లో ఎక్కువ పేజీలు ఎందులో ఉన్నాయో చూసి, సరిపోతాయనుకుంటే ఆ వర్గాలను మీ పేజీలో కూడా పెట్టండి. లేదంటే ఆ పేర్లు ఎలా ఉన్నాయో చూసి అలాంటి పేర్లనే వాడి మీ పేజీకి తగిన వర్గాన్ని సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, మీరు ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడి పేజీ రాస్తే, అల్లూరి, మద్దూరి, భోగరాజు, బోసు, గాంధీ, నెహ్రూ వగైరాలపేజీలు చూడండి. అక్కడి వర్గాలను ఇక్కడ వాడండి. ::::::::::::ఈ కొత్త వర్గానికి కనీసం ఒక మాతృవర్గం ఉండడం మాత్రం తప్పనిసరి. ::::::::::::మార్గదర్శకాలు రూపొందేలోపు, వర్గాలకు సంబంధించి మీకు ఏ ఇతర సహాయం కావాలన్నా నన్ను అడగండి. నాకు తెలిసినంత మేరకు నేను సాయం చేస్తాను. నాకూ తెలియనివి మనిద్దరం కలిసి నేర్చుకుందాం. ఒక నెలలో మనం వర్గాలకు సంబంధించి, ఒక సంతృప్తికరమైన స్థాయికి చేరేలా ప్రయత్నం చేద్దాం. మీ సందేహాలను నా చర్చ పేజీలో రాయండి. నేను సమాధానాలు రాస్తాను. అవసరమైతే, రాత్రి 7 నుండి 10 లోపు మనం ఫోనులో కూడా మాట్లాడుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:43, 30 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వర్గాల చర్చ నిర్ణయం జరిగే అంతవరకు పాత వర్గాల స్థానంలో కొత్త వర్గాలు సృష్టించవద్దు == దయచేసే వర్గాల చర్చ పెండింగ్లో ఉండగా మరలా పాత వర్గాలను పక్కనపెట్టి మన అభిప్రాయం ప్రకారం మరలా కొత్త వర్గం సృష్టించటం కొత్తవాటిని సృష్టించి ఆ వర్గంలో పాత వర్గాల నుండి. వ్యాసాలు బదిలీ చేయడం వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు విరుద్ధం. దయచేసి గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:21, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగే అండి [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:34, 27 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 15:38, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ అర్ధర్వ్యం లో తెవికీబడి వేదిక ద్వారా "'''తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ నిర్వహణ"''' అనే అంశం మీద [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర ]]&nbsp;గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ 27.09.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.''' గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 15:12, 26 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఒక పెజిలొ infobox లో Spouse ఎలా మర్చాలో తెలియట్లేదు. == https://l1nk.dev/38cqzdu ఈ వైకొం విజయల క్ష్మి గాయకురాలు పేజీలొ infobox లో Spouse- భార్య పేరు అని ఉంది, భర్త అని ఉండాల్సిన చోట. ఎవరైనా మార్చండి. [[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] ([[వాడుకరి చర్చ:Svpnikhil|చర్చ]]) 06:34, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ లింకు తప్పు ఇచ్చారు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:55, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Svpnikhil|Svpnikhil]] గారూ, వచ్చింది లెండి. అవసరమైన మార్పు చేసాను. ::తెవికీ లోని పేజీకి లింకు ఇవ్వడానికి <nowiki>[[ ]]</nowiki> -ఇలా వికీలింకు ఇస్తే సరిపోతుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:28, 28 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఏమైందంటే.. == గతంలో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు సైడుబారులో ఉండేది. ప్రత్యేకపేజీలను చూడడానికి వీలుగా ఉండేది. సుమారొక ఏడాది కిందట, మీడియావికీ సాఫ్టువేరు కొత్త వెర్షనులో దాన్ని తీసేసారు. దాంతో ప్రత్యేక పేజీలను చేరుకోవాలంటే వెతుకుపెట్టెలో ఇచ్చి వెళ్ళాల్సి వస్తోంది. ఇప్పుడు ఆ లింకు కావాలంటే ఏ వికీకి ఆ వికీలో ఈ లింకును సైడుబారులో పెట్టుకోవాల్సిందే. మనకు ఇది అవసరం కాబట్టి, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టాలని నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:13, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :నేను బుక్ మార్క్ లో పెట్టుకున్నాను. లింక్ :https://w.wiki/7a4T [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:17, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::నాకు తెలిసి వీటి అవసరం చాలామందికి తెలియదనుకుంటున్నాను. వీటి మీద తెవికీ బడిలో ఒకరోజు క్లాసు ఇస్తే బాగుంటుంది.అవకాశముంటే నేను ప్రిపేర్ అవుతాను. మీరు ఇస్తే ఇంకా మంచిది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::ఇప్పుడు అవసరం, దాన్ని సైడుబారులో పెట్టేందుకు చర్యలు తీసుకోవడం. రెణ్ణిమిషాల పని. కానీ, అది నిర్వాహకులే చెయ్యగలరు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:20, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ప్రత్యేక పేజీలు లింకు ఎడమవైపు సైడుబారులో ఉంటేనే సులభంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు సూచించినట్టుగా సైడుబారులో పెట్టుకుందాం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:11, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఔనండి. సైడుబారులో లింకు ఉండాలి. బుక్‌మార్కులు అనేవి వ్యక్తిగతం. లింకు లేకపోతే అలాంటివి ఎవరికి వాళ్ళు చేసుకుంటారు. లింకులుండడం సైటుకు ముఖ్యం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:24, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించినట్టుగా ఎడమవైపు సైడుబారులో ప్రత్యేక పేజీలు లింకు చేర్చాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:15, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::ధన్యవాదాలు, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు. ఒక సంవత్సరం కిందట, [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 95#కనబడుట లేదు|దీని గురించి రచ్చబండలో రాసాను]]. కానీ, ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారో ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, నేనూ పక్కన పడేసాను. ప్రత్యేక పేజీల అవసరం వచ్చినపుడల్లా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు చెప్పినట్టు ఏదో ఒక పద్ధతి ద్వారా ఆ పేజీకి వెళ్తూండేవాణ్ణి. ఆ లింకు ఎందుకు తీసేసారా అని అనుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. ఇవ్వాళ వెతికాను, ఎందుకు తీసేసారు? ఎవరు తీసేసారు అని. విషయాలు తెలిసాయి. అంచేతనే లింకు పెట్టమని రాసేసాను, మీరు వెంటనే చేసేసారు. ధన్యవాదాలు, మళ్ళీ.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:30, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను స్థాపించాలి == గతంలో ట్వింకిల్ గాడ్జెట్లో సమస్య వచ్చినపుడు దాన్ని పరిష్కరించడం మనకు సమస్యగా మారింది./ దాని కోడు మొత్తం ఒకటో రెండో ఫైళ్ళలో ఉండడంతో దాన్ని సరిచెయ్యడం తలకు మించిన పనైంది. అప్పుడూ వీవెన్ గారు కొత్తగా రాసేందుకు ప్రయత్నం చేసారెఉ గానీ అది మధ్య లోనే ఆగిపోయింది. దాంతో మనకు ట్వింకిల్ లోని విశేషాలు పనిచెయ్యకుండా అలాగే ఉండిపోయాయి. ఈలోగా ట్వింకిల్ గాడ్జెట్‌ను దాని డెవలపర్లు సమూలంగా మార్చివేసారు. గతంలో ఉన్న నాలుగైదు ఫైళ్ళ స్థానే 20 కి పైగా ఫైళ్ళను సృష్టించారు. ప్రస్తుతం ఎన్వికీలో అది పని చేస్తోంది. దాన్నే మనం కూడా స్థాపించుకోవాలి. అందుకు గాను, కింది ఫైళ్ళను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకోవాలి. ఈ ఫైళ్ళలో మూడో నాలుగో ఈసరికే ఉన్నాయి. వాటిని ఓవర్ రైటు చేస్తూ దిగుమతి చెయ్యాలి. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన పని కాబట్టి దిగుమతి అభ్యర్థనలు పేజీలో కాకుండా ఇక్కడ రాస్తున్నాను. వీటిని దిగుమతి చేసుకున్నాక, గాడ్జెట్ డెఫినిషను, ట్వింకిల్ కాన్ఫిగరేషను వగైరా ఫైళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాల్సి రావచ్చు. ముందు కింది ఫైళ్ళను దిగుమతి చేసుకుందాం. నిర్వాహకులు పరిశీలించవలసినది: * MediaWiki:Twinkle-pagestyles * MediaWiki:Gadget-Twinkle.js * MediaWiki:Gadget-twinklearv.js * MediaWiki:Gadget-twinklewarn.js * MediaWiki:Gadget-twinkleblock.js * MediaWiki:Gadget-twinklewelcome.js * MediaWiki:Gadget-twinkletalkback.js * MediaWiki:Gadget-twinklespeedy.js * MediaWiki:Gadget-twinkleprod.js * MediaWiki:Gadget-twinklexfd.js * MediaWiki:Gadget-twinkleimage.js * MediaWiki:Gadget-twinkleprotect.js * MediaWiki:Gadget-twinkletag.js * MediaWiki:Gadget-twinklediff.js * MediaWiki:Gadget-twinkleunlink.js * MediaWiki:Gadget-twinklerollback.js * MediaWiki:Gadget-twinkledeprod.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchdelete.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchprotect.js * MediaWiki:Gadget-twinklebatchundelete.js * MediaWiki:Gadget-twinkleconfig.js * MediaWiki:Gadget-Twinkle.css [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:52, 29 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:11, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::నేను దిగుమతి చేయటానికి ప్రయత్నించగా మీకు అనుమతిలేదని సందేశం చూపించింది.ఈ విషయంలో అధికారి హోదాలో ఉన్న @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారు జోక్యం చేసుకోవలసిందిగా కోరుచున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:51, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::: నేను ప్రయత్నిస్తానండీ - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:02, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[ప్రత్యేక:దిగుమతి|దిగుమతి పేజీ]] ద్వారా ప్రయత్నించాను. అన్నీ మీడియావికీ నేమ్‌స్పేసులోకి దిగుమతి అయ్యాయి. కానీ మొదటిది మాత్రం '''దిగుమతి విఫలమైంది: దిగుమతి చెయ్యడానికి పేజీలేమీ లేవు.''' అని చూపిస్తోంది. దాన్ని మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:17, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. ఒక్కోసారి అలానే చూపిస్తుంది, మరలా మరలా ట్రై చేయండి, ఒకవేళ అది ఆల్రెడీ దిగుమతి వుండవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:31, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: నిజంగానే ఆంగ్ల వికీలో MediaWiki:Twinkle-pagestyles అనే పేరుతో పేజీ ఏమీ లేదు మనం దిగుమతి చేయడానికి. అది MediaWiki:Gadget-Twinkle-pagestyles అయ్యుండవచ్చని ఊహించి దానిని కూడా దిగుమతి చేశాను. ఇక మనం ట్వింకిల్ ఉపకరణాన్ని వాడటానికి అధికారి హోదాలో చేయవలసిన పనులు ఏమైనా ఉంటే చేయగలను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:03, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::ప్రస్తుతం గతంలో ఉన్న ఆప్షన్స్ నాకు చూపించటంలేదు. మరి మీకు ఎలా చూపిస్తున్నావో... వెంటనే తగిన చర్యలు చేపట్టగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:09, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, పై జాబితాలో MediaWiki:Gadget-twinklearv.js అనే పేజీ దిగుమతి కాలేదు. ఒకసారి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:57, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, దిగుమతి చేశాను.- [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:47, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[మీడియావికీ:Gadgets-definition]] పేజీలో browsing లో నాలుగో పాయింటు దగ్గర (ట్వింకిల్ కు సంబంధించినది) ఇప్పుడు ఉన్నదాన్ని తీసేసి, కింది టెక్స్టును చేర్చండి: :::::Twinkle[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,jquery.ui.dialog,jquery.tipsy,moment|rights=autoconfirmed]|morebits.js|morebits.css|Twinkle.js|twinkleprod.js|twinkleimage.js|twinklebatchundelete.js|twinklewarn.js|twinkleblock.js|twinklespeedy.js|friendlyshared.js|twinklediff.js|twinkleunlink.js|friendlytag.js|twinkledeprod.js|friendlywelcome.js|twinklexfd.js|twinklebatchdelete.js|twinklebatchprotect.js|twinkleconfig.js|twinklefluff.js|twinkleprotect.js|twinklearv.js|friendlytalkback.js [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:14, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మార్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నాకు ఓపెన్ అయింది. నేను చేర్చవచ్చా [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మిమ్మల్ని దిద్దుబాట్లు చెయ్యనిస్తే, చేర్చవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:41, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, TW అనే పేరుతో సవరించు, చరిత్ర వగైరా లింకుల పక్కన కొత్త Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోందా? కనిపిస్తే, అందులో మెనూలు ఏమేం ఉన్నాయో చెప్పండి. నేను ప్రస్తుతం దీనిమీద పనిచేస్తున్నాను. వెంటనే సమాధానమిస్తే పనికొస్తుంది. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:12, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::CSD, XFD, PP Last, Unlink, D-Batch,P-Batch, Config ఇవి కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:14, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ డైలాగ్ బాక్సులు తెరుచుకుంటున్నవి, ఇంకా WEl ఇలాంటివి రావాలనుకుంటాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:33, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ధన్యవాదాలు. ఆ warn, wel, block, వంటి మెనూ ఐటములు వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే వస్తాయండి. చూడండి. వాటిలో కొన్ని నిర్వాహకులకే (మీకే) కనిపిస్తాయి, నాలాంటి వారికి కనిపించవు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:03, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::పరిశీలించాను.అవును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:11, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:16, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మిగతా లింకులను పరీక్షించేటపుడు - డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:18, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ స్క్రీన్ షాట్ పంపాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:25, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు చెప్పిన కొత్త.Twinkle ట్యాబు కనిపిస్తోంది. మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:15, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ముందు config అనే లింకు నొక్కండి. అప్పుడు తెరుచుకున్న పేజీలో పొడుగాటి ఫారం ఒకటి రావాలి అది వచ్చిందో లేదో చెప్పండి (నాకు రాలేదు). అలాగే ఆ మెనూలో ఏమేం లింకులున్నాయో కూడా చెప్పండి. :::::::::ఆ తరువాత ఒకసారి అన్ని లింకులూ పనిచేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. డయలాగ్ బాక్సు తెరుచుకుంటే చాలు. ఆ పై ముందుకు వెళ్ళనక్కరలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, config అనే లింకు నొక్కాను, వేరే పేజీ ఓపెన్ అయ్యింది. కానీ, అందులో ఫారం కనిపించలేదు. మెనూలో ఇంకులన్నీ చెక్ చేసాను. అన్నీ పనిచేస్తున్నాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:42, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ంగార్ ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:44, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు మెనూలో 12 లింకులు ఉన్నాయి అని అన్నారు, నాకు వ్యాసంపేజీలో 8, వ్యాస చర్చాపేజీలో 3, వాడుకరి చర్చాపేజీలో 13 ఐటమ్సు కనపడుతున్నవి [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:17, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::ట్వింకిల్, వేరువేరు పనుల కోసం అనేక మూసలను వాడుతుంది. ఇంగ్లీషులో 600 పైనే ఉన్నాయి. మన దగ్గర దాదాపు 500 ఉన్నాయి. అయితే మన దగ్గర అవసరం లేనివి కూడా ఉన్నాయి. ఇంగ్లీషు వికీలో [[En:Category:Templates used by Twinkle]] అనే వర్గంలో ఉన్న మూసలన్నిటినీ దిగుమతి (వీటిలో కొన్ని మన దగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని ఓవెర్‌రైటు చేద్దాం) చేసుకుందాం. మన దగ్గర ఉన్న్ వర్గం [[:వర్గం:Templates used by Twinkle]] ఇది ఇంగ్లీషు వర్గానికి అనుసంధానమై ఉంది. నిర్వాహకులెవరైనా ఇంగ్లీషులో ఉన్న వర్గాలన్నిటినీ దిగుమతి చెయ్యవలసినది. దిగుమతి చేసాక, గతంలో మనం చేసుకున్న అనువాదాలను పునరుద్ధరించాలి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:40, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, కింది పేజీలను కూడా దిగుమతి చెయ్యండి: :::::# Mediawiki:Gadget-morebits.js :::::# Mediawiki:Gadget-morebits.css :::::# Mediawiki:Gadget-friendlyshared.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlytag.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlywelcome.js :::::# Mediawiki:Gadget-twinklefluff.js :::::# Mediawiki:Gadget-friendlytalkback.js :::::# Wikipedia:Twinkle/Preferences :::::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::: ఇవి కూడా దిగుమతి చేశాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 14:29, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, సమస్య పరిష్కారం కానట్టుంది. మరిన్ని వివరాలు చూడాలి. నేను చూ, మీకు చెప్పడం, మీరు చెయ్యడం.. దీనికి టైం పడుతోంది. మీరే వెతికి సమస్య ఎక్కడుందో చూడండి. ఒకవేళ మీకు కుదరని పక్షంలో నాకు తాత్కాలికంగా ఇంటర్ ఫేస్ నిర్వాహకుడు హోదా ఇవ్వండి. నేను చూస్తాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:59, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::అలా చేస్తే బాగుంటుంది, యిద్దరూ పరిశీలించి తెలుసుకోవటానికి వీలుగా ఉంటుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:21, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, నేను నా జావాస్క్రిప్టు ఫైలులో మార్పులు చేసి చూసాను. పనిచేసింది. ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపించింది. అన్ని విశేషాలూ పనిచేస్తున్నాయి (అంటే, మెనూను నొక్కినపుడు చూపించాల్సిన డయాలాగ్ బాక్సులను, వాటి లోని ఫీల్డులతో సహా చూపిస్తోంది. నేను ఆపై యాక్షన్ పార్టుకు పోలేదు.) నాకు అర్థమైనంతలో ఇక్కడ జరిగిన లోపం ఏంటంటే.. Twinkle Preferences ను నొక్కినపుడు Wikipedia:Twinkle/Preferences కు కాకుండా Commons:Twinkle/Preferences అనే పేజీకి పోతోంది. అంచేత ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్‌ కాలేదు. అది ఒక ముఖ్యమైన సమస్య (బహుశా అది ఒక్కటే సమస్య అయి ఉండవచ్చు కూడా). పోతే, కాన్ఫిగ్ పేజీలోని డేటా అంతా హార్డ్‌ కోడెడుగా కనిపిస్తోంది. అందువలన లోకలైజేషను చేసినపుడు తెలుగు లేబుళ్ళు ఇక్కడికి రాకపోవచ్చు (మన ప్రస్తుత సమస్య ఇది కాదు). మీరే చేస్తే పై మార్పు చేసి చూడండి. అది పనిచెయ్యకపోతే, ఇంకా సమస్యలున్నాయేమో చూడండి. ఒకవేళ నాకు అనుమతులివ్వాలని భావిస్తే, ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్‌తో పాటు, ట్రాన్స్‌వికీ దిగుమతిదారు అనుమతి కూడా ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీకు ఒక వారం పాటు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ అనుమతి ఇచ్చానండీ. ట్రాన్స్ వికీ దిగుమతి దారు అనుమతి మాత్రం నేను ఇవ్వలేనని చెబుతోంది. అది కావాలంటే నేను దిగుమతి చేయగలను. క్షమించాలి. నేను సమయం లేక పరిశీలించలేక పోతున్నాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 15:41, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, మరొక పద్ధతి, మెరుగైన పద్ధతి ఏంటంటే, Github నుండి నేరుగా స్థాపించుకోవడం. మీరు దీన్ని చూసే ఉండవచ్చు బహుశా. అయితే దీని ద్వారా స్థాపించాలంటే నాకు కాస్త గీకు పరిజ్ఞానం కావాలనుకుంటాను. మానవికంగా చేసేది కాకపోతే అప్పుడు అది ప్రయత్నించవచ్చు. మానవికంగా చెయ్యగలిగినా కూడా ఆ తరువాత ఆ మెరుగైన పద్ధితికి మారితేనే మంచిది.. అది ఫ్యూచర్-ప్రూఫ్ అనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:34, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెలుగు వికీపీడియా: విస్తరణ ప్రణాళిక-2027 == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాలు, వ్యాసాల నాణ్యతను విస్తరించడానికి, గూగుల్ ఇప్పుడు అంటే 2025-26 సంవత్సరాలకి అందిస్తున్న సహకారానికి కొనసాగింపుగా, తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున రాబోయే 2027 సంవత్సరానికి కార్యాచరణ ప్రణాళిక ప్రతిపాదన సమర్పించవలసి ఉంది. వివరాలు [https://w.wiki/W3c5 ఈ పేజీ]లో చూడగలరు. చూసి తమ అభిప్రాయాన్ని త్వరలో తెలియచేయగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:05, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 05:49, 2 అక్టోబరు 2026 (UTC) == అధికారులు కావాలి == మనకు నలుగురు అధికారులుండేవారు. వారిలో ఇద్దరికి, జూన్ 11 న ఆ అనుమతులను తీసేసారు- కారణం తెలీదు. ఆ పని చేసింది, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి. ప్రస్తుతం మనకు ఇద్దరే అధికారులున్నారు. మామూలుగా అయితే, మనలాంటి వికీకి ఇద్దరు సరిపోతారు. కానీ వాళ్ళలో ఒకరు చాలాకాలంగా చురుగ్గా లేరు. మిగిలిన ఆ ఒక్కరు చురుగ్గా లేని పక్షంలో పనులు ఆగుతాయి. అంచేత కనీసం మరొక్కరు అధికారిగా ఉండాలనేది నా ప్రతిపాదన. ప్రస్తుతం చురుగ్గా ఉన్న నిర్వాహకుల్లో ఒకరు అధికారిగా స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకోవడం ఒక మార్గం. లేదంటే, ఇటీవల తొలగింపుకు గురైన ఆ ఇద్దరు అధికారుల్లో కనీసం ఒకరు, ఇకపై చురుగ్గా పనిచేస్తామని సముదాయానికి విశ్వాసం కలిగిస్తే, వాళ్ళు తిరిగి ప్రతిపాదన చేసుకోవడం. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:21, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :పనులుకు అంతరాయం లేకుండా ఉండాలంటే అదనంగా ఇప్పుడు ఉన్న ఇద్దరు కాకుండా మరో ఇద్దరు అధికారులు తప్పనిసరిగా, అత్యవసరంగా స్యీయప్రతిపాదన చేసుకోవటానికి ముందుకురావాలి. వారే నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలకు కూడా స్వీకరించాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:42, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అవునండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మూసలు దిగుమతి చేయాలని ప్రత్నించినపుడు, మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి నా అధికారి హోదా అనుమతులను తీసేసారని గమనించాను. ఎందుకు తీసేసారనే కారణం తెలియలేదు. అనుమతులను తీసేయడానికి ముందు నోటీస్ లాంటిది ఇచ్చుంటే బాగుండేది. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను. నేను తిరిగి అధికారి హోదా పొందడానికి సభ్యులు సహకరించాలని కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:35, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు గత నెలలో 22 నిర్వాహక పనులు చేసినట్లు చూసాను. + ఇకపై చురుగ్గా ఉంటానని చెబుతున్నారు. కాబట్టి ఆయన తిరిగి అధికారి అవడంలో నాకు అభ్యంతరం లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:20, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు తిరిగి అధికారిగా కొనసాగటానికి నాకు అభ్యంతరంలేదు. ముందుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లు ధన్యవాదాలు. అధికారి హోదా కోసం మళ్ళీ స్వీయ ప్రతిపాదన చేసుకుంటాను.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 06:07, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీ వర్గాల నామకరణ సమస్యలు-ప్రాథమిక అభిప్రాయాల సేకరణ == ఈ చర్చలో [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ]] అభిప్రాయాలు, సూచనలు తెలియజేయటానికి వారం రోజులు గడువు ముగుస్తుంది. ఇంకా ఆసక్తిఉన్న తెవికీ సమూహం సభ్యులు వెంటనే వారి అమూల్యమైన అభిప్రాయాలు సూచనలు రాయగలరు, వాటి అన్నిటినీ క్రోడీకరించి విధాన నిర్ణయ చర్చాపేజీని మరలా సముదాయం దృష్టికి తీసుకునిరావటానికి సహకరించగలరు.ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:54, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:41, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) == యూజర్‌ ఇంటర్‌ఫేసులో వాడుకరుల కృషికి లింకులు == తెవికీలో మనం చేసే దిద్దుబాట్ల పేజీకి ఇచ్చే లింకులు రకరకాలుగా ఉన్నాయి. * వాడుకరి డ్రాప్‌డౌను జాబితాలో "నా మార్పులు" అని ఉంది. * వాడుకరి, వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఉండే సైడుబారులో ఇది "వాడుకరి రచనలు" అని ఉంది * మన దిద్దుబాట్లను చూపే పేజీ శీర్షికలో "ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు" అని ఉంది. వీటలో మార్పులు, రచనలు వగైరాలను ఒకే పేరుకు తేవాలి అని భావించి, వాటిని కింది విధంగా మారుద్దామని నా ప్రతిపాదన. * నా మార్పులు - '''తోడ్పాట్లు''' * వాడుకరి రచనలు: '''వాడుకరి తోడ్పాట్లు''' * ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి రచనలు - '''ఫలానావాడుకరి కు వాడుకరి తోడ్పాట్లు''' వీటిపై అభిప్రాయం రాయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:52, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, :వాడుకరి "మార్పులు" లేదా "రచనలు" అనే పదాల కంటే "తోడ్పాట్లు" అనే పదం మరింత సముచితంగా ఉంటుంది. వికీపీడియాలో కేవలం వ్యాసాలు రాయడమే కాకుండా, దిద్దుబాట్లు చేయడం, వ్యాకరణ దోషాలు సరిదిద్దడం, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఎన్నో రకాల పనులు జరుగుతుంటాయి కాబట్టి, వీటన్నింటికీ "తోడ్పాట్లు" అనేది చక్కని పర్యాయపదం. ప్రస్తుతం డ్రాప్‌డౌన్ మెనూలో ఒకటిగా, సైడ్‌బార్‌లో మరొకలా, పేజీ శీర్షికలో వేరేలా ఉండటం వల్ల కొత్త వాడుకరులకు కాస్త గందరగోళంగా అనిపించవచ్చు. మీ సూచన ప్రకారం అన్నిచోట్లా ఒకేపేరు ఉంటే ఇంటర్‌ఫేస్ చాలా స్పష్టంగా, ఒకే ప్రమాణంతో కనిపిస్తుందని నా అభిప్రాయం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:08, 3 అక్టోబరు 2026 (UTC) :ఇక్కడఒక వివరణ ఇవ్వాలి.. తోడ్పాటు అనేది ఎక్కడ చూసినా ఏకవచనం గానే చూస్తాం, తోడ్పాట్లు అనే వాడుకను నేను చూళ్ళేదు. ఇక్కడ కూడా తోడ్పాటు అనేది వాడొచ్చు గానీ, బహువచనంగా ఉంటే ఎక్కడైనా ఏకవచన రూపం అవసరమైనపుడు వీలుగా ఉంటుందని ఇలా రాసాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:11, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అందించిన సవరణలు లేదా అందించిన అనే పదంతో కలిపి మరోది ఏమైనా అర్థవంతంగా ఉంటే బాగుంటుంది. లేదా ఇంకా మెరుగైన పదం మన కంటపడేదాకా ఉన్నవాటిని ఏకరూపతగా మార్చటం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, "అందించిన సవరణలు" అంటే తోడ్పాట్లే గదా! పైన @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు చెప్పినట్టు, మనం ఇక్కడ చేసేది సవరణలు మాత్రమే కాదు, చిత్రాలు చేర్చడం వంటి ఇతర పనులు కూడా ఉన్నాయి. తోడ్పాట్లు అనేది వాడుకరుల కృషిని మెరుగ్గా చూపిస్తోంది. పైగా ఇంటర్‌ఫేసులో వాడే పదాలు వీలైనంత క్లుప్తంగా ఉండాలి. అంచేత, ఈ రెంటిలో తోడ్పాట్లు అనేది మెరుగు అనిపిస్తోంది. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:26, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::అలాగే కానివ్వండి, నా అభిప్రాయం అర్థవంతమైన పదంతో ఏకరూపత పాటించాలనేదే నా ప్రధాన అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వ్యాసాలలో మూకుమ్మడిగా వర్గాలు చేర్చే టూల్ == ఈ టూల్ గతంలో సృష్టించిన వ్యాసాలకు చేరని వర్గాలు అంటే వికీడేటాకు లింకు కలిపి, ఇంకా వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను ఎన్నిటినైనా ఒకే క్లిక్ తో చేర్చటానికి ఈ టూల్ బాగా పనిచేస్తుంది.దీనిని అమర్చుకోవటానికి ఈ దిగువన వివరించబడింది. # ప్రతి యూజరు కామన్ JS పేజీ సృష్టించుకునే అవకాశం ఉంది. లోగడ సృష్టించుకోని వారు ఇప్పుడు సృష్టించుకోవాలి. #ఇది వాడుకరి పేజీకి అన్ని అనుబంధపేజీలులాగనే ఈ పేజీకూడా ఉంటుంది. వాడుకరి:యూజరు పేరు/common.js అని సృష్టించుకోవాలి. #పేజీలో mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); ఈ లింకును కాపీ చేసి, పేస్ట్ చేయాలి. #లింకును చేర్చిన తరువాత షిప్ట్ కీని నొక్కి పెట్టి రీలోడ్ బటన్ నొక్కండి, లేదా Ctrl-shift-R నొక్కండి (యాపుల్ మాక్‌ బుక్ లో Cmd-shift-R నొక్కండి. ఈ సందేశం కామన్ JS పైన ఉంది పరిశీలించగలరు. #ఏదేని ఒక వ్యాసాన్ని ఎంచుకోండి. #ఆ వ్యాసం పైన చదువు, సవరించు, చరిత్ర వ్యూ టాబ్ మోడ్ లో చివరన &vellip; ఇలా మూడు చుక్కల మీద క్లిక్ చేయండి. #క్లిక్ చేయగానే టూల్ బాక్స్ డ్రాప్ డౌన్ ఆప్సన్లు కనపడతాయి, వాటిలో ఈ టూల్ కు చెందిన Sync categories అనే యాక్షన్ బటన్ ఉంటుంది. #Sync categories క్లిక్ చేసిన వెంటనే ఒక పాప్ అప్ ఆ వ్యాసంలో చేరని వర్గాలను గుర్తించి జాబితాగా మన ముందు పెడుతుంది. #పాప్ అప్ పైన ADD అనే బటన్ మీద క్లిక్ చేయాలి. దానిని క్లిక్ చేయగానే అన్ని వర్గాలు స్యయంచాలకంగా వ్యాసంలోని వర్గాల బార్ లో చేరతాయి, అయితే ఆ వ్యాసం వికీడేటాకు లింకు అయిఉండాలి, చేర్చే వర్గాలు తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించి వికీడేటాకు లింకు కలిపి ఉండాలి. మనం వికీపీడియాలో ఏదేని వ్యాసం సవరించేటప్పుడు దీని ద్వారా ఆ వ్యాసానికి చేరాలిసిన వర్గాలను చేర్చవచ్చు. దీనిని అందరూ ఉపయోగించుకొనగలరు. దీనిమీద మీ స్పందనలు తెలియజేయగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:28, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :బ్రౌజరు కాషె తీసిన తరువాత పని చేస్తోంది అండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:44, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, చాలా ఉపయోగకరమైన టూల్ పరిచయం చేశారు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:26, 4 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అనువాద పరికరంలో ఉన్నట్లే, ఇక్కడ కూడా, ఏ వర్గాలకైతే భాషాలింకులు ఉంటాయొ< ఆ వర్గాలను చూపిస్తుంది. వ్యాసానికి కూడా భాషా లింకులు ఉండాలి. బాగుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు ఇలాంటి వాటి గురించి తెవికీబడిలో శిక్షణ ఇస్తే బాగుంటుంది. (అప్‌కోర్స్, నేర్పేందుకు మీరు సిద్ధంగానే ఉన్నా, నేర్చుకోవాలనే ఆసక్తి ఉండి, శిక్షణకు హాజరయ్యే తీరిక ఓపిక ఉన్నవాళ్ళం ఉండాలనుకోండి.)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:37, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీ ప్రోత్సాహమే మాకు బలం, ధన్యవాదాలు 🙏 [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ రచ్చబండను పాత చర్చల లోకి తరలించాక, దీన్ని రిఫరు చెయ్యడం కాస్త కష్టంగా ఉంటుంది. వీటిని [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] వంటి పేజీలో చేరిస్తే బాగుంటుంది. రిఫరెన్సు పరంగా ఇలాంటివి మెరుగైన పేజీలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:41, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఇందులో నా గొప్పేమీ లేదు. ఇది నేను మరోచోట నుండి సేకరించింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::మీరు చేర్చటానికి నాకేమీ అభ్యంతరం లేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:46, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::నాకు తెలుసు మీకు అభ్యంతరం ఉండదని. :-) కానీ, నేను చేర్చను, మీరే చేర్చండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:48, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::అలాగే సార్ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:54, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ ని తీసుకు వచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు 🙏 <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 06:40, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|శ్రీనివాస్]] గారూ ఎవరో చేసినది సేకరించి మీ ముందు ఉంచాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:44, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మంచి టూల్ గూర్చి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:25, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) : చాలా ఉపయోగకరమైన పరికరం. రామారావు గార్కి ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:37, 6 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@గురువులు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారికి ధన్యవాదాలు.. చక్కని టూల్ నేర్పించారు.. ఇలా మరికొన్ని పరిచయం చేస్తే, ఆలస్యంగానైనా (వీలు చూసుకుని) తప్పకుండా నేర్చుకుంటాను -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 02:28, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) == కొత్త వాడుకరులు, కొన్ని మెరుగుదలలు == {{Ping|MYADAM ABHILASH}} గారూ, మీరు తెవికీలోకి కొత్త వాడుకరులను తీసుకువస్తున్నారని మీరు గతంలో రాసిన సమాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని భావిస్తున్నాను. ఈ విషయంలో మీకు అభినందనలు. అయితే, కొత్తవారికి మొదట్లో తెవికీలాంటి ప్లాట్‌ఫాంలో నేర్చుకోవాల్సింది చాలానే ఉంటుంది. నేను చూసినంతలో వారి వ్యాసాలు సరిదిద్ది, వాటిని ఉదాహరణగా చూపిస్తూ వాడుకరి చర్చ పేజీల్లో ఎలా మెరుగుపరుచుకోవచ్చో రాయాలనుకుంటున్నాను. ఒకరిద్దరితో మొదలుపెట్టాను. ఈ వాడుకరి మీరు తీసుకువచ్చినవారేనా? [[వాడుకరి_చర్చ:Mamatha123#సూచనలు,_అభినందనలు]] ఒకవేళ మీరు తీసుకొచ్చినవారే అయితే, వీరి వాడుకరి పేర్ల జాబితా ఏదైనా వికీపీడియా నేమ్‌స్పేస్‌లో కార్యక్రమం గురించి వివరిస్తూ రాస్తారా? అలాగైతే, సహాయం అందించేందుకు వీలుగా ఉంటుంది. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:11, 5 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, దయచేసి ఈ అంశం మీద ప్రతిస్పందించండి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:26, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు ఆలస్యంగా స్పందిస్తున్నందుకు చింతిస్తున్నాను. వాడుకరుల జాబితా కొరకు ఈ [[wmfdashboard:courses/Boli_Cheto_Foundation/Wikimedia_Internship_2026/home|ఔట్రీచ్ డ్యాష్ బోర్డ్]] చూడండి! మీ సహాయానికి ధన్యవాదాలు - [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 04:52, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీమీడియా సదస్సులకు హాజరైన వాడుకరులకు == వికీమీడియా ఫౌండేషను, తాను నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు సంబంధించి పలు సదస్సులను నిర్వహిస్తూ ఉంటుంది. తెవికీ తరపున కూడా ఈ సదస్సులకు వాడుకరులు హాజరౌతూ ఉంటారు. అక్కడ వారు అనేక విషయాలు నేర్చుకుంటారు. వారు అక్కడి విశేషాలను, తమతమ అనుభవాలను, తాము నేర్చుకున్న సంగతులనూ తెవికీలో రాస్తే ఆ సదస్సుకు హాజరవని తోటి సభ్యులకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:19, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అవును @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, అందుకోసం తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ఒక వేదిక లాంటిది ఏర్పాటుచేసుకొని అందరూ ఆ వేదికలో రాస్తే బాగుటుంది. ఎవరైనా చూడాలి అనుకున్నా అన్నీ ఒకేచోట లభిస్తాయి.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:11, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: ఒక వేదిక ఏర్పాటుచేయమని మనవి. సదస్సులకు హాజరైన సభ్యులు ఇందులో వివరాలు, అనుభవాలు రాద్దాము.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:43, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:47, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఈ ఆలోచన నాకు పదేళ్ళ కిందటే వచ్చింది. 2016లో చంఢీగడ్ లో జరిగిన వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా సదస్సుకు వెళ్ళినపుడు అక్కడి విషయాలను క్లుప్తంగా [[వాడుకరి:Pranayraj1985/ప్రయోగశాల#వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీ బృందం|వికీకాన్ఫిరెన్స్ ఇండియా 2016లో తెవికీబృందం]] అని నా ప్రయోగశాలలో రాసుకున్నాను. తరువాత దానిని వివరణాత్మకంగా రాయాలి అనుకున్నా కుదరలేదు. ఇకపై నేను హాజరయ్యే వికీమీడియా సదస్సుల గురించి తప్పకుండా రాస్తాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:15, 7 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, సమగ్రంగా రాసారు, బాగుంది. మీరు దీనికి ఆద్యులు కాబట్టి, మీరే ఆ వేదికను మొదలుపెట్టి రాయండి. :::::ఎప్పటివో ఇప్పుడెందుకు అనుకోకుండా, పాతవాటి గురించి కూడా గుర్తున్నంతలో రాద్దాం. ఈ పేజీ వికీపీడియా పేరుబరిలో ఉంటుంది. దానికి ఉపపేజీలుగా ఒక్కో సదస్సు గురించి రాస్తాం. ఉదాహరణకు: :::::* ప్రధానపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు''' :::::* ఉపపేజీ: '''వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు/2016 వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా, చండీగఢ్''' :::::ఈ ఉపపేజీ లింకులను ప్రధానపేజీలో పెడతాం. ఒకరి కంటే ఎక్కువ మంది హాజరైనపుడు, అదే ఉపపేజీలో వేరువేరు విభాగాల్లో తమ అనుభవాలను రాస్తారు. ఏమంటారు? అవసరమనుకుంటే ప్రధాన పేజీకి మరింత మెరుగైన పేరు పెట్టండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:04, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, మీరు సూచించనట్టుగానే పేజీని పెడుదాం. అయితే, 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు' అని పెడితే, వికీ సదస్సుల వివరాలు ఉండే పేజీ అనుకునే అవకాశం ఉంది. అయితే మనం రాసేది వికీ సదస్సుల వివరాలే కాబట్టి ఆ పేరు సరిపోతుంది. కానీ మనం వాడుకరుల అనుభవాలు కూడా రాస్తున్నాం కనుక 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు', 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు', లాంటి పేర్లు ఉంటే బాగుంటుందేమో, ఇతర సభ్యుల అభిప్రాయాలు రాసాకా పేజీ పెడుదాం.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 07:28, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::సూపర్, @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, మీరు చెప్పినదే కరెక్టు. అలాగే పెడదాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:40, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు సూచించిన పైరెండు పేర్లు అర్థవంతంగానే ఉన్నవి. ఏదైనా పర్వాలేదనిపిస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:48, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, పేజీ ఒపెట్టెసి రాసెయ్యండి సార్. అంతగా అయితే, ఆ తరువాత తరలించుకోవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:53, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) : ఆలోచన చాలా బావుంది. 'వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సులు-వాడుకరుల అనుభవాలు' పేరు సమగ్రంగా ఉంది.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:20, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... [[వికీపీడియా:వికీమీడియా సదస్సుల అనుభవాలు]] అని ప్రధాన పేజీ సృష్టించాను. పరిశీలించగలరు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 13:24, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ధన్యవాదాలు.@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ ఈ మధ్యకాలంలో అలా వెళ్లినవారు మీ దృష్టిలో ఉంటే వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో కోరగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:58, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఇటీవల జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియాలో పాల్గొన్న తెవికీ సభ్యుల చర్చాపేజీలో రాశాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:50, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2 == సభ్యులకు నమస్కారం, మీ అందరి మద్దతుతో 2023 జూలైలో నేను [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్|తెలుగు వికీపీడియా అధికారి హోదా]] పొంది, బాధ్యతలు నిర్వర్తించాను. 2025 ఏప్రిల్ నుండి 2026 ఆగస్టు వరకు 16 నెలలపాటు నా వ్యక్తిగత కారణాల వల్ల తెవికీ నిర్వహణలో క్రియాశీలకంగా పని చేయలేకపోయాను. మెయింటెనెన్స్ స్క్రిప్ట్ అనే ఆటోమాటిక్ వాడుకరి, వికీలో క్రియాశీలకంగా లేని అధికారులును తొలగించే క్రమంలో 2026 జూన్ 11న నా అధికార అనుమతులను కూడా తీసేసారు. అయితే, ఇకపై నేను అధికారిగా చురుగ్గా పనిచేయాలనుకుంటున్నాను కాబట్టి, తెవికీ నిమయాలను అనుసరించి నేనే మళ్ళీ అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి చేస్తూ [[వికీపీడియా:అధికార హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/ప్రణయ్‌రాజ్-2]] పేరున మరో ఉపపేజీ తయారుచేశాను. ఆ ఉపపేజీని పరిశీలించి 2026 అక్టోరు 15వ తేదిలోపు తమ మద్దతును తెలుపవలసిందిగా సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 07:51, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) # :సరే నండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:37, 8 అక్టోబరు 2026 (UTC) # హండ్రెడ్‌ వికీడేస్‌ చాలెంజ్‌ టైటిల్ విన్నర్ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్‌ సంతోష్‌]] గారు ఆదర్శంగా పది సంవత్సరాలు ప్రతి రోజూ ఒక ఆర్టికల్‌ రాసిన ఘనత సాధించిన మీకు ముందుగా శుభాకాంక్షలు. అదే స్పూర్తితో నేను రోజుకో వ్యాసం రాస్తూ ఐదవ సంవత్సరంలో కొనసాగుతున్నాను. అధికార హోదా కొరకు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ 2.O]] గారికి నా సంపూర్ణ మద్దతు - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 01:39, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) #:బావుందండి. అభినందనలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:07, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) #::ధన్యవాదాలు మేడం గారు..! [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:39, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) == కొత్త ట్వింకిల్ == కొత్త ట్వింకిల్ గాడ్జెట్ స్థాపన పూర్తయింది. అందరికీ అది అందుబాటులో ఉంది. దానికి గుర్తు ఏంటంటే.. #. పైన ఉండే పేజీ లింకుల చివర TW అనే అనే లింకు పక్కన డౌన్ యారోతో కనిపిస్తుంది. దాన్ని నొక్కితే మెనూ కనిపిస్తుంది. పక్కనున్న బొమ్మ చూడండి. [[File:TW link screenshot.png|right|thumb]] #. ఆ మెనూలో ఏయే లింకులు ఉంటాయి అనేది మీరు ఉన్న పేజీని బట్తి ఉంటుంది. అంటే వ్యాసం పేజీలో ఉండే మనూకు, వాడుకరి పేజీలో ఉండే మెనూకూ తేడా ఉంటుందన్న మాట. #. ఆ మెనూ లోని లింకులను నొక్కినపుడు, సంబంధిత పనికి సంబంధించిన పేజీ తెరుచుకుంటుంది (ఉదా: config) లేదా డయలాగు పెట్టె తెరుచుకుంటుంది (ఉదా:CSD) #. config నొక్కినపుడు, కాన్ఫిగరేషను పేజీ తెరుచుకుంటుంది. అందులో పొడుగాటి కాన్ఫిగ్ ఫారము తెరుచుకుంటుంది. అందులో మీ సెట్టింగులను పెట్టుకోవచ్చు. ఆ ఫారానికి దిగువన ఉన్న Save changes బొత్తాన్ని నొక్కినపుడు ఆ సెట్టింగులు [https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MyPage/twinkleoptions.js మీ స్వంత twinkleoptions.js] అనే పేజీలో సేవవుతాయి. ఆ సెట్టింగులను మార్చుకున్నపుడల్లా ఆ పేజీలో సేవవుతూ ఉంటాయి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, [[వాడుకరి:వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ కాన్ఫిగ్ లింకును కూడా పరీక్షించండి. ఈ పనిలో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:55, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:chaduvari|చదువరి]] గారూ ఎంతో కాలం నుండి మూలనపడ్డ ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ శ్రమ తీసుకుని పునరుద్ధరణ గావించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :డైలాగ్ పెట్టెలు తెరవడం వరకూ ఫంక్షనాలిటీ పనిచేస్తోంది. కానీ అక్కడి నుండి ముందుకు పోతే లోపం తలెత్తుతోంది. దాదాపుగా అన్నీ కూడా ఒకే లోపం. చాట్‌గుప్తా గారిని అడుగుతున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:02, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::ఇది కూడా పరిష్కారమైంది. నేను రెండు మూడు పరీక్షలు చేసాను, బాగానే పని చేసాయి. మీరు కూడా పరీక్షించండి. సమస్యలుంటే ఇక్కడ రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:27, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 10:49, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::స్వాగత మూస, PROD ట్యాగులను చేర్చినపుడు అవి పనిచేయడం లేదు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 14:52, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::నాకు కూడా పలుమార్లు ప్రయత్నం చేసినా ఫలించలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:59, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఏది ఫలించలేదు? మిగతావి కూడా పరీక్షించారా? కొంచెం వివరంగా రాయవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:07, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను కొత్తవాడుకరికి [[వాడుకరి చర్చ:Palle Bheemsen]] స్వాగత సందేశం పంపించటానికి WEL చెప్పటానికి ప్రయత్నించగా {{subst:undefined}} అనే మూస చేరుతుంది. గతంలో మనకు వచ్చే సందేశం రాలేదు. ఒకవేళ నేను ఏమైనా తప్పు చేసానా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:12, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ పెట్టెలో ఏ మూసను ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:23, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీ సమాధానం కోసం చూస్తున్నాను. అదే పేజీలో నేను స్వాగత సందేశం పెట్టాను. నాకు లోపం తలెత్తలేదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు సమాధానం రాసే లోగా నేను మీ twinkleoptions.js ను చూసాను. అందులో మీరు welcome చేసేందుకు ఒక మూస పేరు కనబడలేదు నాకు. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. సేవ్ చేసి అప్పుడు మళ్ళీ ప్రయత్నించండి. :::::::::మిగతా విశేషాలు పరీక్షించారో లేదో, అవి పనిసేస్తున్నాయో లేదో మీరు రాయలేదు. వాటి సంగతి కూడా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:53, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ సందేశం ఇవ్వటానికి ఆలస్యం అయినందుకు క్షమించాలి.Type of welcome:Non-English Welcomes అనే ఆప్సన్ ఎన్నుకున్నాను.వాడుకరి చర్చాపేజీలో ఇలా వస్తుంది. {{subst:welcomeen}} ఈ మూసలో welcomeen చివరి en ను తొలగిస్తే అప్పుడు మామూలుగా ఆహ్వాన సందేశ చూపిస్తుంది. వికీపీడియా:Twinkle/Preferencesపేజీ తెరిచి అందులో వికీపీడియా:Twinkle/Preferences అనే చోట స్వాగతం మూస పేరు ఇవ్వండి. ఈ మార్పులు నేను చేయలేకపోయాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:36, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, Type of welcome లో Non-English Welcomes అనేది ఎంచుకున్నారా? బహుశా అదే సమస్యబయి ఉండవచ్చు. ఇతర మెనూ అయిటములు పని చేస్తున్నాయో లేదో చూడండి. అన్నీ పరీక్షించండి సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] మస్యలన్నింటినీ ఒకేసారి పరిష్కరిద్ధాం సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:37, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::::::::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ కాస్త సమయం పడుతుంది, నేను సందర్బాన్నిబట్టి పరీక్షించి ఒకచోట నోట్ చేసి చర్చలో ప్రవేశపెడతాను. గతంలో డైలాగ్ బాక్స్ లో ఎంపికలు ఎంచుకునే పనిలేదు. నేరుగా WEL క్లిక్ చేసి SUBMIT నొక్కగానే సందేశం చూపించేది. అది ఎవరికైనా సులభంగా ఉండేది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:08, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::::::::::సర్లే @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]].__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:13, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ స్వాగతం పనిచేసింది. తెలుగు-ఇంగ్లీషు నిఘంటువు (ద-ధ) అనే పేజీలో csd, prod రెండూ పెట్టాను. ఇప్పుడు ఆ పేజీని రామారావు గారు తొలగించారు. మిగతావి కూడా పరీక్షించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:09, 10 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ wel నొక్కినపుడు {{subst:undefined}} అని వస్తుంది. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 07:49, 11 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, wel నొక్కినపుడు వచ్చిన డయలాగ్ బాక్సులో ఏ వికల్పాన్ని ఎంచుకున్నారు?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:25, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, మీ [[వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js]] పేజీని ఇంకా సృష్టించలేదు. మీరు [[వికీపీడియా:Twinkle/Preferences]] పేజీలో ఉన్న ఫారంలో వికల్పాలను ఎంచుకుని సేవ్ చేంజెస్ నొక్కండి. అప్పుడు వాడుకరి:K.Venkataramana/twinkleoptions.js పేజీ ఉనికి లోకి వస్తుంది. అప్పుడు మళ్ళీ ట్వింకిల్ మెనూను పరీక్షించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:39, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అందరికీ ఒక విన్నపం. ట్వింకిల్ పనిచేస్తోంది. దానికి గుర్తు - ప్రతి పేజీ లోనూ TW అనే ట్వింకిల్ ట్యాబు కనిపిస్తుంది. :* దాని కింద మెనూ ఉంటుంది. ఆ మెనూ లో ఉండే ఐటములు పేజీని బట్టి మారుతాయి. వ్యాసం పేజీలో కొన్ని ఐటములుంటే, వాడుకరి పేజీలో వేరే ఐటములుంటాయి. :* ఆ మెనూ ఐటముల్లో చివర config అనే ఐటము ఉంటుంది. :* ముందు దాన్ని నొక్కి, అప్పుడు వచ్చే పేజీలోని ఫారములో మీ అభిరుచులను ఎంచుకోండి. welcome అనే విభాగంలో కొత్త వాడుకరులని స్వాగతించే మూస పేరును ఇవ్వండి. :* ఆ ఫారాన్ని భద్రపరచండి. :* ఇక ఏదో ఒక పేజీ తెరిచి, మెనూ లోని అంశాలను పరీక్షించండి. (పరీక్షించే ముందు, మెనూ ఐటము ఏం పని చేస్తుందో తెలుసుకుని, అది సరైన పని అయితేనే పరీక్షించండి.) :ఫలితాలు ఎలా ఉన్నాయో ఇక్కడ రాయండి. ముఖ్యంగా ఇబ్బందులు ఎదురైతే తప్పకుండా రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:02, 12 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]], [[User:Pranayraj1985]], [[వాడుకరి:K.Venkataramana]] గార్లకు - కొత్త ట్వింకిల్‌లో చేసిన పరీక్షల వివరాలను [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయవలసినది. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అలాగేనండీ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::అలాగేనండి @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:35, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 09:29, 9 అక్టోబరు 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> == నాకు ఇచ్చిన ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు == [[వాడుకరి:రవిచంద్ర]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్‌ స్థాపన పూర్తైంది. నాకు ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు. నా పరీక్షల్లో అన్ని మెనూలూ పనిచేస్తున్నై. అయితే, కొన్ని మెనూలు నిచెయ్యడం లేదని కొందరు అన్నారు. అవి పనిచెయ్యకపోవడానికి కారణం, ట్వింకిల్ లోపం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను. పరీక్షలో వివిధ వికల్పాలను ఎంచుకుని చూడడానికీ, అలాగే అన్ని అంశాలనూ పరీక్షించడానికీ ఇంకా సమయం పట్టేట్టుంది. అవన్నీ చేసాకనే సమస్యపై స్పష్టత వస్తుంది. అప్పుడు మీడియావికీ పేజీల్లో మార్పులెమైనా చెయ్యాల్సి వస్తే, నాకు మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. లేదా ఇప్పుడే పొడిగించాలి. గమనించవలసినది. ధన్యవాదాలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:27, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :కొంతకాలం పొడిగిస్తేనే మంచిదని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:01, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::మళ్ళీ ఎక్స్టెండెడ్ అనుమతులు ఇవ్వడం కంటే, ఇప్పుడిచ్చిన అనుమతుల కాలం పొడగిస్తే సరిపోతుంది.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:38, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ఇదే సమయంలో @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు అవకాశం ఉంటే ట్వింకిల్ ఆప్షన్స్ మీద ఒక క్లాస్ తీసుకుంటే బాగుంటుంది అని నా అభిప్రాయం. ఈ మధ్య కాలంలో ట్వింకిల్ వాడటం తగ్గింది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:21, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::సరే [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|సార్]]___ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:23, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::మీ అంగీకారం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:22, 13 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు ధన్యవాదాలు. ఈ ఆదివారం వీలవుతుందా? [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:38, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, అలాగేనండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:57, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మరో నెల రోజులు మీకు ఇంటర్‌ఫేస్ అడ్మిన్ బాధ్యతలు పొడిగించాను. ట్వింకిల్ ని మరింత మెరుగ్గా తీర్చిదిద్దండి. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 16:55, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]],@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]], @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]]@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]]: Wel, Warn మెనూలు కూడా పనిచేస్తున్నాయి. ఇప్పుడు ట్వింకిల్ అభిరుచులు సెట్ చేసుకోకపోయినా అవి పనిచేస్తాయి. వాటిని మళ్ళీ పరీక్షించవలసినది. అలాగే ఇతర మెనూలను కూడా మళ్ళీ పరీక్షించండి; తద్వారా ఇప్పుడు చేసిన మార్పుల వలన ఇదివరలో పనిచేసినవి, ఇప్పుడు కూడా పనిచేస్తున్నాయని నిర్థారించుకోవచ్చు. ఫలితాలను, మామూలుగానే [[వికీపీడియా చర్చ:ట్వింకిల్/కొత్త ట్వింకిల్ 2026]] పేజీలో రాయండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:06, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::ఈ రోజు చూస్తే Wel పనిచేస్తోందండి. ఇంతకు ముందు చేయలేదు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:15, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::గతంలో పనిచేసిన విధంగా యిప్పుడు పనిచేస్తుంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:19, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::ఇప్పుడు Wel, Warn మెనూలు, వ్యాసాలలో tag మెనూ కూడా పనిచేస్తున్నాయి. ఇదివరకు పనిచేయలేదు. ధన్యవాదాలు ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:56, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::[[ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] వ్యాసంలో PROD, XFD ట్యాగులను చేర్చాను. వ్యాస పేజీలో, వాడుకరి చర్చా పేజీలో [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] లింకు వచ్చింది. అదే విధంగా మూసను చేర్చినపుడే [[వికీపీడియా:Articles for deletion/ఎస్‌వి ఇన్ఫో టెక్నాలజీస్]] పేరుతో కొత్త పేజీ సృష్టించబడింది. ఏదైనా ఒకటి ఉండేటట్లు సరిచేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 12:26, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ఇప్పుడు వాడుకరి పేజీలో Wel, Warn మెనూలు, వ్యాసాలలో tag మెనూ కూడా పనిచేస్తున్నాయి. అయితే, వెల్ కం చెప్పినపుడు నా సంతకం రాలేదు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:41, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, అది మూస సమస్య అండీ, ట్వింకిల్‌ది కాదు. వెల్కం మూసలు చాలానే ఉన్నాయి గదా, మీరు ఏ మూసను ఎంచుకున్నారో ఒకసారి చూడండి. క్లుప్తస్వాగతం వంటి మూసల్లో సంతకం ఉండదనుకుంటాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:04, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, కొత్త ట్వింకిల్ కోసం అనేక పేజీలను దిగుమతి చేసుకున్నాం. గతం లోని ఫైలులో చేసుకున్న అనేక అనువాదాలను ఈ కొత్త ఫైళ్ళలో తిరిగి చేసుకోవాలి. అవి ఇంకా చెయ్యలేదు. ముందు అన్ని మెనూలు పనిచేసే స్థితికి తెచ్చాక, అనువాదాలు, వికీకరణ, తెవికీకరణ చేద్దామనుకున్నాను. ::::అలాగే, అనేక మూసలను కూడా దిగుమతి చేసుకోవాల్సి ఉంది. బహుశా వాటిలో కొన్ని మూసలను కూడా అనువదించాల్సి ఉంది. (వాటి అనువాదం నేను ఒక్కడినే చెయ్యలేను. అందరూ తలా ఒక చెయ్యివెయ్యాలి.) అవి కూడా దిగుమతి అయ్యాక, అన్నీ ఒకసారే చేద్దామని అనుకున్నాను. ::::ప్రస్తుతానికి అన్ని మెనూలు పనిచేస్తున్నట్లే రిపోర్టులు వస్తున్నాయి కాబట్టి, ఇక అనువాదాలు చెయ్యడం మొదలెట్టవచ్చు. ప్రస్తుతం మీరు చూపిన పేజీ పేరును ఎన్వికీ నుండి తెవికీ పేజీ పేరుకు మార్చాను. ఒకసారి మళ్ళీ పరీక్షించి చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 15:34, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, వ్యాసాలలో XFD ట్యాగు చేర్చినపుడు, [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] తో పాటు [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీలు సృష్టించబడ్డాయి. అందులో [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీలో [[వికీపీడియా:Articles for deletion/పెద్ద భాషా నమూనాలు]] అని వస్తుంది. దానిని సరిచేయగలరు. [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/Log/2026 October 16]] పేజీకి సరైన వర్గం కూడా చేర్చేటట్లు సరిచేయగలరు. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 02:27, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) : [[పి. సుధీర్ కుమార్]] వ్యాసంలో XFD ట్యాగు చేర్చినపుడు, వాడుకరి చర్చా పేజీలో [[Wikipedia:Articles for deletion/పి. సుధీర్ కుమార్]] పేజీ లింకు వస్తుంది. దానిని కూడా సరిచేయగలరు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 02:33, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు - పేజీ సృష్టింపు == తెవికీలో చేయాల్సిన పనులను ఒకే చోట నమోదు చేయడానికి [[వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు]] పేజీని సృష్టించాను. సభ్యులు తమకు తెలిసిన లేదా గుర్తుకు వచ్చిన పనులను ఆ పేజీలో చేర్చవలసిందిగా కోరుతున్నాను. ఇలాంటి పేజీ ఆంగ్ల వికీపీడియాలో కూడా ఉంది. పేజీ నిర్వహణకు అంటే సమాచారం ఎలా చేర్చాలి పట్టికలో లేక ఇతరత్రా మార్గాలు ఏమైనా ఉంటే తెలుపగలరు ([[:en:Wikipedia:To-do list]]). [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:07, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగే అండి. మొదలు పెట్టాను మెల్లగా. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 19:44, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:41, 15 అక్టోబరు 2026 (UTC) :ఒక వివరణ: :ఇక్కడ మన సృష్టించుకున్న [[వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు]] పేజీలో చూపిస్తున్నది వేరు, {{tl|To do}} జాబితా, దాని లక్ష్యం, దాన్ని సృష్టించే పద్ధతి ఇవన్నీ వేరు. ఈ టుడూ జాబితాను పేజీకి ఉపపేజీగా సృష్టిస్తాం. ఉదాహరణకు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేజీకి టుడూ జాబితా తయారు చేసేందుకు [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామరాజు]] అనే పేజీకి [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామరాజు/To do]] అనే ఉపపేజీని సృష్టిస్తాం (ఈ ఉపపేజీని చర్చ పేజీకి అనుబంధంగా సృష్టిస్తాం, వ్యాసం పేజీకి కాదు. వ్యాసం పేజీకి ఉపపేజీలుండవు). ఆ తరువాత [[చర్చ:అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేజీలో {{tl|To do}} అనే మూసను చేరుస్తాం. ఆ ఉపపేజీలో రాసిన సమాచారాన్ని ఈ చర్చ పేజీలో ఒక పెట్టెలో కనబడుతుంది. ఉదాహరణ కోసం [[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari]] పేజీ చూడవచ్చు: :* [[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari/To do]] అనే ఉపపేజీలో చెయ్యాల్సిన పనుల జాబితా ఉంది. :* [[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari]] పేజీలో {{tl|To do}} అనే మూసను పెట్టి పై జాబితాను ఒక పెట్టెలో ప్రముఖంగా కనబడేలా చూపించాను. :ఈ జాబితా, ప్రధానబరి లోని పేజీల్లో కొలాబొరేషనుకు తోడ్పడుతుంది. [[:en:Wikipedia:To-do list]] పేజీలో ఈ పద్ధతిని వివరించారు. అందుకోసం వాళ్ళు ఆ పేజీకి అనుబంధంగా [[:en:Wikipedia:To-do list/to do]] అనే ఉపపేజీని సృష్టించి, అందులో రాసిన జాబితాను [[:en:Wikipedia:To-do list]] పేజీలో చూపించారు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:33, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ఈ విషయం గురించి ట్వింక్విల్ శీక్షణాతరగతులలో కూడా @[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారిని ఉద్దేశించి ప్రస్తావించారు. నా వివరణ ఇవ్వటానికి ఎందుకో ఆడియో పనిచేయలేదు. మరలా వివరంగా చర్చాపేజీలో వివరించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[:en:Wikipedia:To-do list]] కు కలిపిన వికీడేటా లింకు తొలగించాను.[[వికీపీడియా:చేయాల్సిన పనులు]] అనే శీర్షికను దారిమార్పులేకుండా ఆ పేజీని దానిలో ఉన్న వివరాలకు అనుగుణంగా [[వికీపీడియా:వ్యాసాల నాణ్యత పనుల మార్గసూచిక]] గా మార్చాను. ఆ పేజీ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం కూడా వివరించాను. నేను 2019 డిసెంబరు నుండి ఇలాంటి సమస్యలను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు/పరిశీలించవలసిన పేజీలు]] అనే సాండ్ బాక్స్ పేజీలో నోటు చేస్తున్నాను. నా పేజీలో రాస్తే ఎవ్వరూ చూడరని, ఇలాంటి సమస్యల పరిష్కారం ఏ ఒక్కరివల్లనో కావనే ఉద్దేశ్యంతో [[వికీపీడియా:వ్యాసాల నాణ్యత పనుల మార్గసూచిక]] పేజీలో రాసాను. ఈ పేజీని గురించి మీరు ఇంకా ఏమైనా సూచనలు ఇవ్వగలరని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:16, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, టుడూ పేజీ ఉద్దేశం ఏమిటనేది వివరించదలచాను తప్ప, మీరు సృష్టించిన పేజీ అవసరం లేదని కాదు. ఆ పేజీని అదే పేరుతో ఉండనివ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:43, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::[[వికీపీడియా:వ్యాసాల నాణ్యత పనుల మార్గసూచిక]] ఇలా మార్చానండీ, ఎందుకంటే ముందు, ముందు, [[:en:Wikipedia:To-do list/to do]] దీనికి అవరోధంకాకుండా ఉండాలి. ఇలా ఉన్నా [[వికీపీడియా:వ్యాసాల నాణ్యత పనుల మార్గసూచిక]] పర్వాలేదు అనుకుంటున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:31, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీబడి-తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు-ట్వింకిల్ == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ అర్ధర్వ్యం లో [[వికీపీడియా:తెవికీ బడి/శిక్షణా కార్యక్రమాలు/2026|తెవికీబడి]] వేదిక ద్వారా " '''తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు-ట్వింకిల్"''' అనే అంశం మీద చదువరి గారు శిక్షణ ఇస్తారు. '''తేదీ 18.10.2026, సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.''' గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికిమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:40, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == మాడ్యూల్:User కంటెంట్ మోడల్ మార్చాలి. == [[మాడ్యూల్:User]] అనేది సరిగ్గా పనిచెయ్యడం లేదు. అది వాడినపుడు, Script error: No such module "user".. అనే లోపాన్ని చూపిస్తోంది. కారణం తెలియలేదు. కానీ దాని కంటెంటు మోడలు "వికీపాఠ్యం" అని ఉంది. ఇతర మాడ్యూళ్ళ మోడలు Scribunto module అని ఉంది. బహుశా ఇదే కారణం కావచ్చు. దాని కంటెంటు మోడలును మార్చే అనుమతులు నాకు లేవు. ఆ మార్పు చెయ్యవలసినదిగా నిర్వాహకులకు అభ్యర్థన. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:48, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు, దీనిని ఎలా చేయాలో చెబితే నేను చేస్తాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:41, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::నేను చేసాను. చేసి కూడా 4 రోజులకు పైగా అయింది.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:30, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు — మొదటి దఫా చర్చకు ఆహ్వానం == తెవికీలో వర్గాల నామకరణంలో స్థిరత్వం లోపించడం వల్ల, ఒకే విషయానికి సంబంధించిన వర్గాలు రెండు, మూడు వేర్వేరు పేర్లతో విడిపోతున్న సమస్యపై, తగిన విధాన నిర్ణయాలు ప్రతిపాదించే ఉద్దేశంతో గౌరవ సముదాయ సభ్యులు [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ|ఇక్కడ]] ఇప్పటికే ప్రాథమిక అభిప్రాయాలు వెల్లడించిన సంగతి మనందరికి తెలుసు. అందులో గుర్తించిన సమస్యలు చాలానే ఉన్నాయి. అయితే వాటన్నింటినీ ఒకేసారి చర్చకు పెడితే గందరగోళం, అనిశ్చితి ఏర్పడే అవకాశం ఉందని భావించి, ప్రస్తుతానికి మూడు విభాగాలపై మాత్రమే [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/వర్గాల సంస్కరణ#వర్గాల నామకరణ విధాన ప్రతిపాదనలు|విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు]] చర్చను ప్రవేశపెడుతున్నాను. దీనిపై గౌరవ సముదాయ సభ్యులు ప్రతిపాదిత వర్గాలపై, విధివిధాన నిర్ణయాలపై స్పందించగలరని కోరుచున్నాను. గమనిక:ఈ చర్చ ఈ రోజు నుండి 2026 అక్టోబరు 31 వరకు 2 వారాల పాటు తెరిచి ఉంటుంది. ఆలోపు వచ్చిన అభిప్రాయాల ఆధారంగా ఏకాభిప్రాయం ఏర్పడిన నిర్ణయాలను అధికారిక విధానంగా నమోదు చేస్తాం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:08, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 18:03, 17 అక్టోబరు 2026 (UTC) == "from నెల సంవత్సరం" లాంటి ట్రాకింగు వర్గాలు == మనకు అనేక ట్రాకింగు వర్గాలున్నాయి. ఇవి దాదాపుగా అన్నీ మూసల ద్వారానో, మాడ్యూళ్ళ ద్వారానో పేజీల్లో చేరేవే. ఎన్వికీ నుండి ఆయా మూసలను దిగుమతి చేసుకుని, వాటిని వాడినపుడు ఈ వర్గాలు ఆటోమాటిగ్గా పేజీల్లో చేరతాయి. వీటి పేర్లు చాలావరకు ఇంగ్లీషు లోనే ఉంటాయి, తెలుగీకరించినవి బహు తక్కువ; అవసరం కూడా అంతగా లేదు. వీటిలో కొన్ని వర్గాలు ఎర్రవర్గాలు కాగా, కొన్ని నీలి వర్గాలు. కొన్ని ఉదాహరణలు: * వర్గం:Articles containing potentially dated statements * వర్గం:Articles with dead external links * వర్గం:All articles needing additional references * వర్గం:Articles with unsourced statements * వర్గం:మౌలిక పరిశోధన కలిగివున్నాయని అనుమానమున్న వ్యాసాలు * వర్గం:ప్రచార ధోరణిలో ఉన్న వ్యాసాలు * వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు ఇలాంటి వర్గాలన్నీ తెవికీకి ప్రయోజనం కలిగించేవే. తెవికీ నిర్వహణలో ఉపయోగపడేవే. వీటితో మనకు సమస్య లేదు, ఇవి ఉండాల్సిందే. అయితే ఇదే ప్రయోజనం కోసం ఉద్దేశించిన వర్గాలు వేరేవి కూడా ఉన్నాయి. అవి కూడా ఇవే పేర్లతో ఉంటాయి, కాకపోతే చివర్లో from జనవరి 2025, from మే 2022 ఇలాంటివి చేర్చి ఉంటాయి. వి కూడా మూసల ద్వారానే వస్తాయి. ఉదాహరణకు - * వర్గం:Articles containing potentially dated statements from జనవరి 2025 * వర్గం:Articles with dead external links from మే 2018 * వర్గం:All articles needing additional references from జనవరి 2012 * వర్గం:Articles with unsourced statements from జనవరి 2025 * వర్గం:మౌలిక పరిశోధన కలిగివున్నాయని అనుమానమున్న వ్యాసాలు from జనవరి 2025 * వర్గం:ప్రచార ధోరణిలో ఉన్న వ్యాసాలు from జనవరి 2025 * వర్గం:శుద్ధి చేయవలసిన వ్యాసాలు from జనవరి 2025 నిర్వహణ పని ఆలస్యమై, పేరుకుపోయిన పనులను అవగొట్టేందుకు గాను, సీనియారిటీని బట్టి ప్రయారిటీ ఇచ్చేందుకు ఈ వర్గాలు పనికొస్తాయి. అంటే వర్గం:Articles with unsourced statements from జనవరి 2012 అనే వర్గంలో ఉన్న వ్యాసాలు ఎప్పుడో 2012 జనవరి నుండి మెరుగుదల కోసం వేచి చూస్తున్నాయన్నమాట. ఇంగ్లీషు వికీలో నిర్వహణ సరిగా చెయ్యకపోతే బ్యాక్‌లాగు బాగా పెరిగిపోతుంది కాబట్టి, వాళ్ళు ఈ ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. అలా చాన్నాళ్ళుగా వేచి చూస్తున్నవాటిపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టి వాటిలో తగు సవరణలు చేసి, సంబంధిత మూసను తీసేస్తారు, తద్వారా ఆ పేజీ ఈ వర్గం లోంచి పోతుంది. ఆ విధంగా ఈ వర్గం ఖాళీ అయ్యాక దాన్ని తొలగిస్తారు. ఇక ఆ వర్గంలోకి కొత్తగా వ్యాసాలు వచ్చి చేరే అవకాశమే లేదు కాబట్టి (2012 జనవరి ఇక ఎప్పటికీ తిరిగి రాదు కదా!) ఆ వర్గం అవసరమే లేదు ఇక. అవే మూసలను మనమూ దిగుమతి చేసుకున్నాం కాబట్టి, ఆ మూసలను వాడినపుడు తెవికీలోనూ ఆటోమాటిగ్గా ఆ వర్గాలు పుట్టుకొస్తాయి. కానీ, వీటి అవసరం మనకు ఉందా అంటే, ఖచ్చితంగా లేదు అని చెప్పలేం గానీ, వాటి వలన కలుగుతున్న ప్రయోజనం బహు స్వల్పం. వాటి వలన ఇబ్బందులు కూడా ఉన్నాయి. అవి: * మనకు బ్యాక్‌లాగులు ఉంటాయి గానీ, వాటిలో ఉండే వ్యాసాల సంఖ్య బహుస్వల్పం. ఇలాంటి ట్రాకింగు వర్గాలు మనకు దాదాపు 900 ఉంటే వాటిలో దాదాపు 700 వర్గాల్లో ఉన్న పేజీలు 10 లోపే. * వీటి వలన మనకు నిర్వహణ పని ఎక్కువౌతోంది. ** ఈ వర్గాలను ఖాళీ చేసాక, తొలగింపు మూస పెట్టాలి ** వాటిని తొలగించాలి. :ఈ పని చెయ్యడానికి ఎన్వికీలో బాట్లున్నై. * ఈ వర్గాల్లోని పేజీలన్నీ మూల వర్గంలో ఎలాగూ ఉంటాయి. అంటే, "వర్గం:Articles containing potentially dated statements from జనవరి 2025" అనే వర్గం లోని పేజీలన్నీ "వర్గం:Articles containing potentially dated statements" అనే వర్గంలోనో "వర్గం:All Articles containing potentially dated statements" అనే వర్గం లోనో ఉంటాయి. కాబట్టి, ఈ "from నెల సంవత్సరం" వర్గాలు లేకపోయినా పర్లేదు. * పైగా, పై 900 "from నెల సంవత్సరం" వర్గాల్లో దాదాపు 800 వర్గాలకు అసలు పేజీయే లేదు అంటే అవన్నీ ఎర్రవర్గాలే! ఈ కారణాల వలన ఈ వర్గాలు అనవసరం అనీ, ప్రస్తుతమున్నవాటిని తొలగించవచ్చనీ, ఇకముందు సృష్టించనక్కరలేదనీ నా ఉద్దేశం. తొలగించడానికి పెద్దగా శ్రమ పడేది కూడా ఏమీ లేదు. పరిశీలించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:40, 19 అక్టోబరు 2026 (UTC) :చాలా ముఖ్యమైన విషయంపై చర్చను లేవదీసినందుకు @[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గార్కి ధన్యవాదాలు. నేను, ఈరోజు ఉపయోగించని వర్గాలు ప్రత్వేక పేజీలలోని ఇలాంటి 28 ఖాళీ వర్గాలకు CSD మూస పెట్టాను. నేరుగా తొలగించవచ్చు, కానీ ఇంకొకరు తొలగించగలరు అని మూస పెట్టాను. అయితే మీరు చెప్పే కోరిన వర్గాలు పేజీలో ఎక్కువ భాగం ఎర్రలింకులతో వ్యాసపేజీలకు లింకులు ఉన్నవి, లేదా నేరుగా వ్యాసాలలో కనపడుతుంటాయి. కొన్నిటికి ఎవరోఒకరు సృష్టించిన వర్గాలు సుమారు 60 వర్గాలకు పైగా ఉనికిలో ఉన్నవి.ఇవి దాచిన వర్గాలలో ఉన్నవి. దీనిమీద మీరు మార్గనిర్దేశనం ఇవ్వగలరు. ఈ పనికి నావంతు సహకారం అందించగలను. వ్యాసాలలో అనవసరమైన నిర్వహణ వర్గాలు కనపడే భాద తప్పి వ్యాసాలు నాణ్యతగా ఉండగలవు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:36, 19 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగే.. ఫలానా భాషలో మూలాలు ఉన్న పేజీలు, ఫలానా భాషలో పాఠ్యమున్న పేజీలు అంటూ కొన్ని వర్గాలున్నాయి. ఇవి మొత్తం 677 ఉన్నాయి. వీటిలో 448 వర్గాలు, వ్యాసంలో ఫలానా భాషలో పాఠ్యం ఉంది అని చెప్పేవి కాగా మిగతా 229, ఫలానా భాషలో మూలాలున్న వ్యాసాలు అనే వర్గాలు. వీటిలో 535 ఎర్రవర్గాలు. ఫలానా భాషలో మూలాలుంటే ఏంటి? అది తెలిస్తె తెవికీకి ఏవిధంగా ఉపయోగం? వీటిని బట్టి మనం ఏమైనా నిర్వహణ పనులు చేస్తామా? లాటిన్ భాషలో పాఠ్యమున్న పేజీలు 143 ఉన్నాయంట. ఈ సమాచారాన్ని బట్టి ఏ చర్యలు తీసుకుంటాము? ఇతర భాషల లోని మూలాన్ని తీసేసి దాని స్థానంలో తెలుగు మూలాన్ని చేరిస్తే ప్రయోజనమే గానీ, ఆ పని చేస్తున్నామా అనేది ఆలోచించాలి. :ఇపుడు కింది వర్గాలు చూడండి: :* CS1_ఇంగ్లీష్-language_sources_(en) - 44723 పేజీలు :* CS1_అమెరికన్_ఇంగ్లీష్-language_sources_(en-us) - 7008 పేజీలు :* CS1_Indian_English-language_sources_(en-in) - 4887 పేజీలు :* CS1_బ్రిటిష్_ఇంగ్లీష్-language_sources_(en-gb) - 2449 పేజీలు :దాదాపు గత దశాబ్దంగా మనం రాస్తూ ఉన్న వ్యాసాల్లో 90% కి పైగా ఎన్వికీ నుండి అనువదించినవే అయినపుడు మూలాలు ఇంగ్లీషులో ఉండడంలో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు. పైన ఇచ్చినవి పేజీల సంఖ్యలు, మూలాల సంఖ్యలు కాదు. ఒక్కో పేజీలో సగటున 5 మూలాలు ఉన్నాయనుకున్నా, మార్చాల్సిన మూలాలు లక్షల్లో ఉంటాయి. వీటిని తీసేసి, తెలుగు మూలాలను చేరుస్తామా? :ఎన్వికీలో సాధారణంగా ఇంగ్లీషు మూలాలే చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి. అంచేత ఇతర భాషల్లోని మూలాలను ట్రాకు చేస్తే వాటిని వీలైనపుడు మార్చుకోవచ్చు. కానీ మనకు అలాక్కాదు, మనకు తెలుగులో ఉండే మూలాలు చాలా తక్కువ, ఇంగ్లీషు మూలాలే ఎక్కువగా ఉంటాయి. వీటి స్థానంలో తెలుగు మూలాలు చేర్చడంపై సమయం పెట్టడం వలన తెవికీకి కలిగే ప్రయోజనం తక్కువ అని నా ఉద్దేశం. పైగా ఆ మూలాలు తెలుగులో దొరకవు; మహా అయితే ఒక ఐదారు శాతం దొరుకుతాయేమో! ఒక పని చేయగలమా అనేది మాత్రమే కాదు, ఆ పని చేయడం వల్ల ఎంత ప్రయోజనం కలుగుతుంది, దానికి ఎంత సమయం వెచ్చించాలి అనేది కూడా మనం ఆలోచించాలి. :వీటిపై పనిచేసి (ఉదాహరణకు 535 ఎర్రవర్గాలకు పేజీలు సృష్టించడం), అనవసరమైన నిర్వహణ పనులకు సమయం వెచ్చించకుండా ఉండటమే నా ప్రతిపాదన లోని ఉద్దేశం. :;రెండు ముఖ్యమైన గమనికలు ::# ఈ వర్గాలు ఉన్నందువలన తెవికీకి లాభమేదైనా కలుగుతుందేమో తెలీదు గానీ, నష్టమైతే ఏమీ లేదు. ::# ఇపుడు ఈ వర్గాలు తీసేయడం గానీ తిరిగి కావాలనుకుంటే మళ్ళీ పెట్టుకోడం గానీ - మహా అయితే ఒక అరగంట పని, అంతే. (మళ్ళీ పెట్టినపుడు అన్ని వర్గాల్లో పేజీలు కనబడ్డానికి కొన్ని గంటలు సమయం పట్టొచ్చు.) :పైన చూపిన హేతువుల మేరకు, ఈ వర్గాలను తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. పరిశీలించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:03, 20 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Chaduvari| చదువరి]] గారూ క్షమించాలి, పై విషయాలన్నీ చదివాను, కానీ చివరకు అసలు చర్చ ముగింపు ఉద్దేశ్యం నేను అర్థం చేసుకోలేకపోయాను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:21, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ వర్గాలను తొలగించాలనేదే నా ఉద్దేశమండి. తొలగించాలని మధ్యలో రాసాను గానీ, "ఈ వర్గాలు ఉన్నందువలన తెవికీకి లాభమేదైనా కలుగుతుందేమో తెలీదు గానీ, నష్టమైతే ఏమీ లేదు." అనే వాక్యాన్ని రాయడంతో కొంత అయోమయం ఏర్పడి ఉండవచ్చు. అది రాయడంలో నా ఉద్దేశం- ఆ వర్గాలను తీసేసినందువలన/ఉంచినందువలన కలిగే లాభనష్టాలు రెంటినీ చూపించడమే. అన్నీ రాసాక, చివర్లో నా ఉద్దేశాన్ని మళ్ళీ రాసి ఉంటే స్పష్టంగా ఉండేది. ఇపుడు రాస్తాను. దీన్ని చూపినందుకు ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:48, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నా అభిప్రాయం కూడా అదే, మీ అభిప్రాయాలతో నేనూ ఏకీభనిస్తున్నాను. చర్చతో ముగించకుండా సాధ్యమైనంత త్వరలో తదుపరి చర్యలు తీసుకోగలందులకు మిమ్మల్ని కోరుచున్నాను. ఈ పని మీరు చేపడితేనే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:36, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::ఈ ప్రతిపాదనను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు ఒక్కరే సమర్థించారు. కానీ, ఎవరూ వ్యతిరేకించలేదు. ఒక్కరు వ్యతిరేకించినా మరింత చర్చ జరపకుండా ముందుకెళ్ళేవాణ్ణి కాదు. అంచేత తేదీతో కూడిన నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. వివరాలు [[వికీపీడియా:తేదీతో కూడిన నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత]] పేజీలో ఉన్నాయి. :::::వివిధ భాషల మూలాలను కూడా తీసేసే పని జరిగింది. కానీ ఇది వర్గాల్లో ప్రతిఫలించడానికి సమయం పడుతోంది. బహుశా ఒక రోజు పట్టొచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:30, 29 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం == సభ్యులందరికి నమస్కారం. యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ భావనతో భారతీయ, ఉక్రేనియన్ వికీపీడియా కమ్యూనిటీలు సంయుక్తంగా 9 రోజులు తే.15 – 24 ఆగస్టు 2026 నిర్వహించిన ప్రచారంలో భాగంగా తెలుగు వికీపీడియా సముదాయం తరపున ఈ వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం (Heritage Across Borders Campaign) ద్వారా మన సముదాయ సభ్యులు అందించిన విలువైన సహకారానికి ధన్యవాదాలు. ప్రచార నిర్వాహకులు ప్రాజెక్ట్ పూర్తి అయిందని ప్రకటించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ లో పాల్గొన్న వారికి ప్రమాణ పత్రాలను (సర్టిఫికెట్) అందచేస్తామని, వివరాలు పంపమని అడిగారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ లో పాల్గొన్నవారికి వారి చర్చా పేజీలో ఈ విషయం తెలియచేసాను. తెవికీ నివేదిక ఈ లింకులో చూడగలరు. https://w.wiki/duto . తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:37, 19 అక్టోబరు 2026 (UTC) :తెలుగు వికీపీడియాలో 'వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం' పోటీ నిర్వహించిన [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan Santhosh]], [[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గార్లకు... వ్యాసాలు పరిశీలన విషయంలో సహకరించిన [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] గార్లకు, పోటీలో వ్యాసాలు రాసిన వాడుకరులకు నా ధన్యవాదాలు. అలాగే పోటీలో గెలుపొందిన [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] (ప్రథమ స్థానం), [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]], (ద్వితీయ స్థానం) [[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] (తృతీయ స్థానం) గార్లకు నా శుభాకాంక్షలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 16:42, 19 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీలింకులే ఎందుకివ్వాలంటే.. == అంతర్గత లింకులను ఇచ్చేందుకు వికీలింకులే వాడాలి, పొడుగు, పొట్టి యూఆరెల్ లను వాడకూడదు. ఎందుకో తెలుసుకునేందుకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#వికీలింకులే ఇవ్వాలి|వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీ చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:55, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మంచి విషయం తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు. ఇది కొత్తవారూ పాతవారూ అందరు గమనించి గుర్తుపెట్టుకోవాల్సిన విషయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::చాలా ఉపయోగకరమైన విషయాన్ని తెలియజేశారు. ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:06, 23 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీ బడి శిక్షణా కార్యక్రమాల వేళలు గురించిన ప్రతిపాదన == [[వాడుకరి:Vgouripathi|గౌరీపతిగారు]] వాట్స్ అప్ లోను, తెవికీబడి పేజీ లోను కూడా తెవికీ బడి శిక్షణా కార్యక్రమాల వేళలు గురించిన అభ్యర్ధన చేసారు. ఈ [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE_%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9A:%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80_%E0%B0%AC%E0%B0%A1%E0%B0%BF&diff=next&oldid=4451651 లింకు] చూడగలరు. ఈ విషయం పై సభ్యులు తమ అభిప్రాయం చెప్పి ఒక నిర్ణయం తీసుకోవలసింది అని కోరుతున్నాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 17:48, 21 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:04, 23 అక్టోబరు 2026 (UTC) == స్వరలాసిక మురళీమోహన్ గారికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహిత్య పురస్కారం == తెలుగు వికీపీడియన్, అనువాదకుడు, రచయిత అయిన {{Ping|స్వరలాసిక}} మురళీమోహన్ గారికి సురవరం ప్రతాపరెడ్డి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహిత్య పురస్కారం అందిస్తున్నట్టు ప్రకటించింది. కర్ణాటకకు చెందిన హెచ్. నరసింహయ్య ఆత్మకథ హోరాటద హదిని "పోరాట పథం" పేరిట అనువదించినందుకు ఈ పురస్కారం లభించింది. హెచ్.ఎన్‌గా కన్నడ సమాజంలో సుప్రసిద్ధుడైన హెచ్ నరసింహయ్య భౌతిక శాస్త్రవేత్త, విద్యావేత్త, రచయిత, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, హేతువాది. హెచ్. నరసింహయ్య అమెరికాలో న్యూక్లియర్ ఫిజిక్స్ చదువుకుని భారతదేశానికి తిరిగివచ్చి బెంగళూరులోని నేషనల్ కాలేజీలో అధ్యాపకునిగా ప్రారంభించి బెంగళూరు విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్ వరకూ వివిధ హోదాల్లో పనిచేశారు. వైస్ ఛాన్సలర్‌ హోదాలోనూ, తర్వాత కర్ణాటక లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యునిగానూ సత్యసాయిబాబా వంటివారి మహిమల నుంచి బాణావతి వంటివాటివరకూ అభౌతిక విశ్వాసాల మీద పరిశోధనలు చేసి వాస్తవాలు వెలికి తీసేందుకు కమిటీలు, మిషన్లు ఏర్పాటుచేయడంతో సమాజంలో సంచలనం సృష్టించారు. ఆయన ఆత్మకథను మురళీమోహన్ గారు కన్నడ నుంచి తెలుగులోకి 2023లో అనువదించి అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చారు. మరో విశేషం ఏమిటంటే, తెలుగు వికీపీడియాలో [[హెచ్.నరసింహయ్య]] వ్యాసాన్ని ఈ పుస్తకాన్ని అనువదించాలన్న సంకల్పం కలగడానికి చాన్నాళ్ళ ముందే 2016లోనే ఆయన రూపొందించారు. ఈ సందర్భంగా మురళీమోహన్ గారికి అభినందనలు --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:25, 22 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారికి ఈ సందర్భంగా అభినందనలు తెలియజేస్తూ [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:32, 22 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|కోడిహళ్ళి మురళీమోహన్]] గారూ, ఈ పురస్కారం లభించిన సందర్భంగా మీకు అభినందనలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:44, 22 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], [[User:Chaduvari|చదువరి]] గార్లకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 11:49, 22 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు ఈ పురస్కారం లభించిన సందర్భంగా మీకు శుభాకాంక్షలు [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 11:59, 22 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారికి ఈ సందర్భంగా అభినందనలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 14:38, 22 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|గురువు]]గారికి అభినందనలు..! -[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 16:16, 22 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|మురళీమోహన్]] గారూ, మీరు అనువదించిన "పోరాట పథం" పుస్తకానికి సురవరం ప్రతాపరెడ్డి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహిత్య పురస్కారం లభించిన సందర్భంగా మీకు నా హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:55, 23 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]],[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గార్లకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 10:55, 23 అక్టోబరు 2026 (UTC) :తెలుగు వికీపీడియన్, అనువాదకుడు, రచయిత అయిన {{Ping|స్వరలాసిక}} గారికి సురవరం ప్రతాపరెడ్డి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహిత్య పురస్కారం అందించిన సందర్భంలో అభినందనలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:37, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::ధన్యవాదాలు మేడమ్‌! [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 11:28, 26 అక్టోబరు 2026 (UTC) == ఎక్స్‌టూల్స్ వారి పేజీ సమాచార పట్టీ కనిపించడం లేదు == తెవికీలో ప్రతిపేజీ లోనూ, శీర్షిక కిందనే కనిపించే పేజీ సమాచార పట్టీ కనిపించడం లేదు. పేజీ సృష్టించిన వాడుకరి, సృష్టించిన తేదీ, చివరిసారి తాజాకరించిన తేదీ,గణాంకాల లింకులు వగైరాలు ఈ పట్టీలో కనిపిస్తాయి. ఈ పట్టీ నిన్నటి (అక్టోబరు 22) నుండి కనిపించడం లేదు. అసలు ఆ పరికరపు సైటు కూడా (https://xtools.wmcloud.org/) పనిచెయ్యడం లేదు. క్వారీ కూడా పడుకుంది. wmcloud ను మూసేసారు. అంచేత, వికీమీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన పలు ఉపకరణాలేవి పనిచెయ్యడం లేదు. పీహెచ్‌పీ లో కనుక్కున్న ఒక సెక్యూరిటీ లోపం కారణంగా ఈ సైట్లను తాత్కాలికంగా మూసేసారు. మరిన్ని వివరాలను ఈ సైట్లలో చూడవచ్చు: [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2026-10-21_PHP_security_update/Community], [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:48, 23 అక్టోబరు 2026 (UTC) :నిన్న నాకు కూడా ఎక్స్‌టూల్స్ వారి పేజీ సమాచార పట్టీ కనిపించలేదు. నా అభిరుచులల్లో ఏదైనా పొరపాటు జరిగిందేమో అనకుంటున్నాను. లోపం ఎక్కడుందో తెలిసింది. ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 08:50, 23 అక్టోబరు 2026 (UTC) :ఎక్స్‌టూల్స్ (xtools.wmcloud.org) తిరిగొచ్చింది. ఇపుడు పేజీ సమాచార పట్టీ కనిపిస్తోంది. పెట్‌స్కాన్ (https://petscan.wmcloud.org/) కూడా వచ్చేసింది. క్వారీ (quarry.wmcloud.org) ఇంకా రాలేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:37, 24 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::అవును నేనూ ఇప్పుడే చూసాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 01:38, 24 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::[https://quarry.wmcloud.org క్వారీ] కూడా ఇవ్వాళ అందుబాటు లోకి వచ్చింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:40, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయడంలో సహాయం కోసం... == సభ్యులకు నమస్కారం, తెలుగు వికీపీడియాలో కొత్తగా వచ్చిన వాడుకరులు దిద్దుబాట్లు చెయ్యడంలో వారికి ఎదురయ్యే ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పేందుకు, ఈ సైటును వాడుకోవడంలో వారికి సాయపడడానికి అనుభవజ్ఞుడైన కొందరు వాడుకరులు స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చారు. వికీపీడియాలో ఖాతా సృష్టించుకున్న ఒక్కో వాడుకరికి అటోమేటిక్ గా ఒక్కో గురువు కేటాయించబడుతారు. అయితే, ఖాతా సృష్టించుకున్న కొత్త వాడుకరులకు గురువులను కేటాయించిన విషయం తెలిస్తేనే, ఆ వాడుకరులు తన గురువులను వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయడంలో సహాయం కోసం ప్రశ్నలు అడుగుతున్నారు. తెలియనివారు అడగడం లేదు. [[రుద్రవీణ (సినిమా)|రుద్రవీణ]] సినిమాలో 'తరలి రాదా తనే వసంతం... తన దరికిరాని వనాల కోసం' అని [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి|సిరివెన్నెల]] గారన్నట్టు, శిష్యుడు గురువును సంప్రదించకపోతే, గురువే తన శిష్యుడికి సందేశం పంపి, సంప్రదింపులు జరపవచ్చు కదా అని నాకు అలోచన వచ్చింది. దాంతో ఇటీవలి కాలంలో నాకు శిష్యులుగా కేటాయించబడిన దాదాపు 50 మంది కొత్త వాడుకరులకు వారి వాడుకరి చర్చాపేజీలో 'వికీ రచనలో సహాయం కోసం...' విభాగంలో నమస్కారం {{వాడుకరి పేరు)) గారు, వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|నన్ను]] ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా నన్ను [[ప్రత్యేక:హోంపేజీ#/homepage/mentorship/question|మీ సందేహాలు]] అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:హోంపేజీ|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను. అని రాశాను. ఇలా గురువులందరూ తమకు కేటాయించిన శిష్యుల వాడుకరి చర్చాపేజీలో రాస్తే, అది కొత్తవారికి మరింత ప్రోత్సాహకరంగా ఉంటుందని నా అభిప్రాయం. ఇందుకోసం ఒక మూసను మనం తయారు చేసుకుంటే సులభంగా వాడుకరి చర్చాపేజీలో చేర్చవచ్చు. ఈ విషయంపై సభ్యులు తమ అభిప్రాయాలను తెలుపగలరు. ధన్యవాదాలు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 12:04, 23 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|బాగుందండి]]. నేనూ వాడతాను.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:03, 24 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ మీరు చురుకుగా మంచి ఆలోచనతో మీరే వారికి దగ్గరకావటానికి ప్రయత్నిస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. నేనైతే ఆపని చేయలేకపోవుచున్నాను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:19, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తొలగింపు విధానాలు, పద్ధతులు == తెవికీలో వివిధ తొలగింపు విధానాల గురించి వివరిస్తూ ఒక పేజీ తయారుచేసాను. ఈ సమాచారాన్ని వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#తొలగింపు విధానాలు, పద్ధతులు|తొలగింపు విధానాలు, పద్ధతులు]] విభాగంలో చూడవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:58, 24 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.--- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:43, 24 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::మంచి సమాచారం.ఒకసారి చదివి అందరూ గుర్తుంచుకోవలసిన అవసరముంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:14, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తెవికీబడి వేదిక ద్వారా " తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు == సభ్యులకు నమస్కారం తెలుగు వికికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ అర్ధర్వ్యం లో [[వికీపీడియా:తెవికీ బడి/శిక్షణా కార్యక్రమాలు/2026|తెవికీబడి]] వేదిక ద్వారా " '''తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహణ అంశాలు"''' అనే అంశం మీద, ఇంకా ఉపకరణాలు గురించి యర్రా రామారావుగారు శిక్షణ చర్చ నిర్వహిస్తారు. '''తేదీ 25.10.2026, ఆదివారం సమయం - మధ్యాహ్నం 2.30pm.''' గూగుల్ మీట్ లింక్ - https://meet.google.com/kgp-axmz-frf?hs=224. సభ్యులందరు పాల్గొనవలసినదిగా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికిమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:24, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 ప్రారంభం == గతంలో చర్చించుకున్న విధంగా వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్న విషయం అందరికీ తెలిసిందే. ఈ కార్యక్రమం 2026 నవంబర్ 1 నుంచి నవంబర్ 30 వరకు నిర్వహించబడుతుంది. వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 అనేది ఆసియా ఖండంలోని చరిత్ర, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, సాహిత్యం, ప్రముఖ వ్యక్తులు, వివిధ దేశాల విశేషాలను తెలుగు భాషలో పరిచయం చేసే ఒక విజ్ఞాన కార్యక్రమం. తెలుగు వికీపీడియాలో కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించడం, ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా ఆసియా విజ్ఞానాన్ని విస్తరించవచ్చు. ఆసియా దేశాల వైవిధ్యాన్ని తెలుగు పాఠకులకు చేరువ చేయడం, భాషా వైవిధ్యాన్ని ప్రోత్సహించడం, వికీపీడియా వాడుకరుల మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించడం ఈ కార్యక్రమం ముఖ్య ఉద్దేశాలు. ప్రతి ఒక్కరి సహకారంతో స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ అందుబాటులోకి తీసుకువచ్చి, తెలుగు వికీపీడియాను మరింత సమృద్ధిగా తీర్చిదిద్దుదాం. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా నాలుగు వ్యాసాలు రాసిన వారికి వికీపీడియా ప్రత్యేక పోస్టుకార్డు అందించబడుతుంది. అందరికంటే ఎక్కువ నాణ్యమైన వ్యాసాలు వ్రాసిన వ్యక్తికి "వికీపీడియా ఏషియన్ అంబాసడర్" బిరుదు ఇవ్వబడుతుంది. కార్యక్రమానికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలను క్రింది లింకులో చూసి, మీ పేరును నమోదు చేసుకోగలరు. ప్రాజెక్టు పేజీ [https://w.wiki/ekF9 లింక్]: <nowiki></nowiki> [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 04:29, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారూ, వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 కార్యక్రమం గురించి తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి, ఆసియా దేశాల చరిత్ర, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలను తెలుగు పాఠకులకు పరిచయం చేయడానికి ఈ కార్యక్రమం ఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొని తెలుగు వికీపీడియా విజ్ఞాన సంపదను పెంపొందించేందుకు తమ వంతు సహకారం అందించాలని సముదాయ సభ్యులను కోరుతున్నాను.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 13:51, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Edla praveen| ప్రవీణ్]] గారూ మంచి కార్యక్రమం చేపట్టినందుకు ధన్యవాదాలు.నావంతు సహకారం అందించగలవాడను [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:11, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారూ, అభినందనలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:16, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) == కూర్పులను తిరగ్గొట్టే పద్ధతులు == తెవికీలో కూర్పులను తిరగ్గొట్టే పద్ధతుల గురించి క్లుప్తంగా వివరిస్తూ ఒక వికీపీడియా వ్యాసం రాసాను. దాన్ని వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#కూర్పులను తిరగ్గొట్టడం|కూర్పులను తిరగ్గొట్టడం]] విభాగంలో చూడవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:25, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:54, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::చదివి అర్థం చేసుకున్నాను.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:09, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) == మూలాల్లోని లోపాలు == [[ఇనెజ్ జాక్సన్]] పేజీలో 6 మూలాలున్నాయి. కానీ ఒక్కటి కూడా సంపూర్ణమైన మూలం కాదు. ఆ ఆరిట్లో ఒక్కటి కూడా పనిచెయ్యదు. [[ఇసా ఖాన్ సమాధి]] పేజీలో 11 మూలాలున్నాయి, కానీ వాటిలో 9 మూలాలు పేరుకే మూలాలు, అన్నీ అసంపూర్ణమైనవే. [[ఇస్లామిక్ పాలనలో ముంబై చరిత్ర]] పేజీలో 17 మూలాలుంటే వాటిలో 16 అసంపూర్ణ మూలాలే. [[అర్నోరాజా]] పేజీలో 5 మూలాలుంటే ఐదూ అసంపూర్ణమైనవే. అసంపూర్ణమైనవంటే - * పేజీ పాఠ్యంలో ఉండే మూలం అంకెను నొక్కితే, మూలాల జాబితా లోని సంబంధిత మూలానికి తీసుకుపోతుంది. ఇది మామూలే. * ఆ మూలంలో ఒక సగంపేరు, ఒక సంవత్సరం, పేజీ నంబరు ఉంటాయి. దానికి ఒక లింకు కూడా ఉంటుంది. కానీ దాన్ని నొక్కినపుడు ఏమీ జరగదు. అదే అసంపూర్ణత్వం అంటే. ఇది మరింత స్పష్టంగా తెలియాలంటే, సంబంధిత ఎన్వికీ పేజీని తెరిచి అక్కడి మూలాన్ని నొక్కిచూడండి. అపుడు తెలుస్తుంది మన పేజీలో ఉన్న లోపమేంటో. పై పేజీలను కేవలం ఉదాహరణ కోసం చూపానంతే. ఈ లోపమున్న పేజీలు ఇప్పుడు తెవికీలో 1535 ఉన్నాయి. వాస్తవానికి ఆ మూలాన్ని నొక్కినపుడు ఒక సంపూర్ణమైన మూలంకు (పొడుగు మూలం) వెళ్ళాలి. ఆ పొడుగు మూలం కూడా ఆ పేజీ లోనే, కింద ఉండాలి. పొడుగుమూలం లేదు కాబట్టి ఈ మూలం అసంపూర్ణంగా ఉండిపోయింది. ఈ మూలం లోని లోపాన్ని ఎర్ర రంగులో "sfn error: no target:" అని పొట్టి మూలం పక్కనే చూపిస్తుంది. అలాగే ఆ పేజీని "Harv and Sfn no-target errors" అనే వర్గంలో వేస్తుంది. ఈ లోపమూ, ఈ వర్గమూ సాధారణంగా పేజీలో కనబడవు. అవి కనబడాలంటే, కింది పనులు చెయ్యాలి: # అభిరుచులు --> రూపురేఖలు లో "దాచినవర్గాలను చూపించు" పెట్టెలో టిక్కు పెట్టుకోవాలి. అప్పుడు [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం కనిపిస్తుంది. కొంత మంది వాడుకరులు ఈసరికే ఈ మార్పు చేసుకున్నారు కాబట్టి వారికి ఇది కనిపిస్తూ ఉంటుంది. # [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] పేజీలో ::: .harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */ : అని చేర్చుకోవాలి. అపుడు లోపాలు కూడా కనిపిస్తాయి. పరిశీలించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:15, 26 అక్టోబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మీరు చెప్పినట్టుగా [[ఇసా ఖాన్ సమాధి]] పేజీలో గ్రంథసూచి విభాగంలో పొడుగు మూలాలు చేర్చాను. మూలం సరిచేయబడింది. మిగతావి కూడా ఇలానే చేస్తే సరిపోతుందా?.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 11:15, 26 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::సూపర్ @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు. మీరు ఒక అడుగు ముందే ఉన్నారు. అంతే, అలా పొడుగు మూలాలు చేరిస్తే సమస్య పరిష్కారమై పోతుంది. ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:49, 26 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 11:50, 26 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, మంచి పాయింట్ చెప్పారు. ఈ బుక్ రిఫరెన్సులు ఇచ్చేప్పుడు పొట్టి మూలాలు మట్టుకే ఇచ్చి, అసలు పుస్తకాన్ని తెచ్చుకుని ఇవ్వకుంటే ఇలా అవుతుంది. దీన్ని సరిజేయాలంటే అసలు ఈ Harv and Sfn ఎలా పనిచేస్తుందో గమనించాలి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:42, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, అవి ఎలా పనిచేస్తాయో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు_సూచనలు#Harv,_Sfn_మూలాల్లో_no-target_లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీలో ఉంది, చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:35, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, ధన్యవాదాలండీ. నేను గతంలో ఈ తరహా మూలాలతో పనిచేశాను. [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]] వ్యాసమూ, సంబంధిత వ్యాసాలూ, [[సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్]], ఆయన జీవితచరిత్ర వ్యాసాలూ - ఇలాంటివి నేను నేరుగా మూలాలను ఉపయోగించి తెలుగులోనే నిర్మిస్తున్నప్పుడు వీటిని బాగా ఉపయోగించుకున్నాను. అయితే, పొరబాటు ఏమిటంటే - ఇవి ఎలా వాడాలన్న విషయం సముదాయ సభ్యులుకు తెలియజేసేందుకు ప్రయత్నాలేమీ చెయ్యలేదు. భవిష్యత్తులో ఇది సరిదిద్దుకుంటాను. మీరు ఎప్పటికప్పుడు సముదాయం అంతా నేర్చుకుని మెరుగుపరుచుకునే విధంగా రచ్చబండలో చర్చలు చేస్తూ, తగిన విధంగా [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీ తయారుచేస్తూ చేస్తున్న కృషిని అనుసరించడానికి ప్రయత్నిస్తాను. ధన్యవాదాలు సర్. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:06, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ ధన్యవాదాలు. మీరు కూడా పైన చెప్పినట్లు [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] పేజీలో :::::::.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */ ::::అని పెట్టుకోండి. తద్వారా పై పేజీల్లో "sfn error: no target:" లోపాలు ఎక్కడెక్కడున్నాయో తెలిసిపోతుంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:18, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::అలాగే, @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:58, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) :: అభిరుచులలో ఇదివరకే సెట్ చేసి ఉంది. common.js లో ఈ స్క్రిప్ట్ చేర్చానండి. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:25, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, common.js లో కాదండి, common.css లో చేర్చాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:25, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::::సరిచేసానండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) :::::common.css లో నేను చేర్చాను, వ్యాసాలలోని మూలాల జాబితాలో లోపాలు ఉన్న మూలాలు తెలుస్తున్నాయి. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:08, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) == గూగుల్ ఆఫీసులో తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ కార్యక్రమం == 2025-26లో తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ వికీమీడియా ఫౌండేషన్ సహకారంతో గూగుల్‌తో భాగస్వామ్యం పొంది తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాల రచన, విస్తరణ, కొత్త వికీమీడియన్స్ కోసం కార్యక్రమాల నిర్వహణ వంటివి చేశామన్నది మీకందరికీ తెలిసిందే. ఈ భాగస్వామ్యంలో భాగంగా కేవలం ఆర్థిక వనరులే కాక గూగుల్ వారి ఆఫీసుకు ఈ కార్యక్రమ నిర్వహణలోనూ, భాగస్వామ్యంలోనూ విశిష్ట కృషి చేసినవారిని ఆహ్వానించి, అక్కడ వీలునుబట్టి వారి భారతీయ భాషల సెర్చ్ టీమ్‌తో సంభాషణ, ప్రతిభ కనబరిచినవారికి ప్రోత్సాహం వంటివి చేసుకునేందుకు వీలుంది. అయితే, హైదరాబాద్ గూగుల్ క్యాంపస్‌లో మనకు సంబంధించిన టీమ్ వారు లేనందున, భారతీయ భాషల పరిశోధన విషయంలో గూగుల్‌కి బెంగుళూరు క్యాంపస్ కేంద్రం అయినందున మనకు డిసెంబరు రెండవ వారంలో బెంగళూరు గూగుల్ ఆఫీసులో ఈ కార్యక్రమం నిర్వహించుకునేందుకు అవకాశం లభిస్తోంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ వారి దక్షిణాసియా లీడ్ పార్టనర్‌షిప్స్ మేనేజర్ అయిన ప్రవీణ్ దాస్ ఈ విషయంలో గూగుల్‌తో సంప్రదించి తేదీలు ఖరారుచేస్తున్నారు. ఈ అంశంపై మరింత సమాచారం లభిస్తే ఇక్కడ పంచుకుంటాను. {{Ping|Vjsuseela}} గారూ, నేనూ వికీమీడియా ఫౌండేషన్ వారితో సంప్రదిస్తున్నాము. మరిన్ని వివరాలు త్వరలోనే తెలియజేయగలమని ఆశిస్తున్నాం. ధన్యవాదాలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:07, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి, వికీమీడియన్ల కృషికి గుర్తింపు తీసుకురావడంలో ఇదొక మంచి ముందడుగు. గూగుల్‌తో ఈ భాగస్వామ్యం ద్వారా తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసాల రచన, విస్తరణతో పాటు, కొత్త వికీమీడియన్లకు మరిన్ని అవకాశాలు కల్పించడం అభినందనీయం. బెంగళూరు గూగుల్ కార్యాలయంలో భారతీయ భాషల సెర్చ్ టీమ్‌తో సంభాషించే అవకాశం లభిస్తే, తెలుగు భాషకు సంబంధించిన మన అనుభవాలను, అవసరాలను పంచుకోవడంతో పాటు భవిష్యత్తులో మరింత సహకారానికి మార్గాలు ఏర్పడతాయని ఆశిస్తున్నాను. తేదీలు, ఇతర వివరాలు ఖరారైన తర్వాత తెలియజేయగలరు. ఈ ప్రయత్నానికి కృషి చేస్తున్న అందరికీ ధన్యవాదాలు.-| <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 13:48, 27 అక్టోబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ, @[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ మంచి ఆలోచనతో మంచి ప్రయత్నం మొదలుపెట్టినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:06, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు — మొదటి దఫా చర్చలో స్పందనకు గడువు ఇక 3 రోజులే ఉంది == [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు — మొదటి దఫా చర్చకు ఆహ్వానం|వర్గాల నామకరణ విధాన నిర్ణయాల ప్రతిపాదనలు మొదటి దఫా చర్చ]] లో స్పందించుటకు గడువు ఇక మూడు రోజులు (2026 అక్టోబరు 31 వరకు) మాత్రమే ఉంది. ఆ తరువాత ఆ చర్చలోని విధాన నిర్ణయాలు అమలులోకి తీసుకురాబడతాయని గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:29, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:23, 29 అక్టోబరు 2026 (UTC) == క్రొత్త నిర్వహణ మూస, వర్గం సృష్టింపుపై ప్రతిపాదన == తెలుగు వికీపీడియాలోని పేజీలలో ఆంగ్ల ఎర్రవర్గాలు వేలల్లో ఉంటున్నవి. వాటిని పరిశీలించి అవసరమైన వాటికి సరిపోలిన వర్గం సృష్టించటం, అంతకుముందే సృష్టించినవర్గం ఉంటే దానినిచేర్చటం, అవసరంలేని ఎర్రవర్గాలను తొలగించటం సాధారణంగా చేయాలి. చురుకైన వాడుకరులు తక్కువమంది ఉన్నందున, చాలా పనులు ఆచరణ నోచుకోకపోవటం మనందరికి తెలిసిన విషయమే! అలాంటి వ్యాసాలను యూజర్స్ గమనించినప్పుడు [[మూస:ఆంగ్ల ఎర్రవర్గం గమనిక]] అనే మూసను చర్చాపేజీలో చేర్చటం ద్వారా, ఆ వ్యాస చర్చా పేజీలన్నీ “[[:వర్గం:ఆంగ్ల ఎర్రవర్గాలున్న వ్యాస చర్చాపేజీలు]]” అనే వర్గంలో చేరిస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం. అవసరంలేని వర్గాలను మూకుమ్మడిగా తొలగించటానికి నేను JS స్క్రిప్టు ఒకదానిని తయారుచేసి సిద్ధంగా ఉన్నది. ఆ వర్గంలోని వ్యాసాలు మీద సముదాయ సభ్యులు పరీక్షించి మంచిచెడూ మీద అభిప్రాయాలు తెలిపితే, ఆ స్కిప్టు బాగుందనుకుంటే దానిని వీకీపీడియాలో కొనసాగించవచ్చు. దీనివల్ల అనువాదం కాని వర్గాలను సులభంగా గుర్తించి తెలుగులోకి మార్చడానికి వీలవుతుంది. వ్యాసాల నాణ్యత మెరుగుపడటానికి అవకాశం ఉంది. మూస పేరు. వర్గం పేరు, దీని ఉపయోగాలు, నిర్వహణపై మీ అభిప్రాయాలను తెలుపగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:57, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) :# '''ఎర్రవర్గం''' అంటే, అసలు ఉనికిలోనే లేని వర్గం. అంటే, దానికి పేజీయే లేదన్నమాట. అసలు ఉనికిలోనే లేని దాన్ని తొలగించడం ఎట్లా? తొలగించలేం. కానీ ''వర్గానికి'' ఒక విశిష్టత ఉంది -అది ఉనికిలో లేకపోయినా, దానిలో పేజీలను చేర్చవచ్చు. పేజీ అనే శరీరం లేకపోయినా, అది అదృశ్యంగా, అశరీరంగా ఉంటుంది. దాన్ని పనిగట్టుకుని తొలగించలేం, తొలగించనక్కరలేదు కూడా. దాని లోంచి పేజీలను తీసేస్తే, అదే పోతుంది. ::::నిన్నా ఇవ్వాళ నేను దాదాపు 1600 పైచిలుకు తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. తొలగించలేదు.. వాటిలోకి పేజీలను చేర్చకుండా ఆపాను. ఈ 1600 లో సుమారు 90% దాకా ఎర్రవర్గాలే అనుకుంటాను. ఇప్పుడు ఆ వర్గాల్లోకి పేజీలు చేరకుండా అడ్డుకున్నాం కాబట్టి ఆ ఎర్రవర్గాలన్నీ పోయినట్టే. ఇక మిగిలినవి నీలి వర్గాలు. వాటిలో కూడా పేజీలు చేరకుండా ఆపాం కాబట్టి అవి కూడా ఖాళీ అయ్యాయి/అవుతాయి. వాటిలో పేజీలు ఉన్నాయి కాబట్టి, ఖాళీ అయ్యాక, వాటిని పనిగట్టుకుని తొలగించాలి. (వాటిని నేను గుర్తించి ఒక వర్గంలో చేరుస్తాను. నిర్వాహకులు వాటిని తొలగించవచ్చు.) :* సరే, తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాల లాంటివి తీసేసాం. మరి ఇతర ఇంగ్లీషు ఎర్రవర్గాలు కూడా ఉన్నాయే.. వాటి సంగతేంటి? అవి కూడా మూసల ద్వారా చలామణీ లోకి వచ్చినవే అయితే, వాటికి కూడా లాంటి చికిత్సే చెయ్యవచ్చు -సముదాయం అభ్యంతరపెట్టకపోతే. కానీ కొన్ని ఇంగ్లీషు ఎర్రవర్గాలను వాడుకరులే తీసుకొచ్చారు -పేజీలను అనువదించి ప్రచురించినపుడు. అలాంటి వాటిని మానవికంగా ఒక్కొక్క దాన్నే ఖాళీ చెయ్యాలి. ఎలా ఖాళీ చెయ్యడం? ఒక్కొక్కపేజీని తెరిచి అందులోంచి ఆ వర్గం పేరును తీసెయ్యాలి. అప్పుడే ఆ వర్గం ఖాళీ అవుతుంది. ఆ పనిని అవసరమైన చోట్ల సెమీ ఆటోమాటిగ్గా, వేగంగా చేసేందుకు AWB లాంటి ఉపకరణాలను వాడొచ్చు. :కొన్ని అభిప్రాయాలు, సూచనలు :# తొలగింపు వంటి పనులు యూజర్ స్క్రిప్టు వంటి వాటి ద్వారా చెయ్యకుండా ఉంటే మంచిది. మూకుమ్మడి తొలగింపు వంటివి అసలే చెయ్యకూడదు. :# అంత మాత్రాన ఈ పని మానుకోనక్కరలేదు. మూకుమ్మడి తొలగింపు కోసం ట్వింకిల్‌లో, ఎమ్-డిలీట్ అనో బి-డిలీట్ అనో డి-బ్యాచ్ అనో ఒక మెనూ ఉంది. నిర్వాహకులకే అది కనిపిస్తుంది. 2020 లో దాన్ని వాడి, గూగుల్ యంత్రానువాదం ద్వారా సృష్టించిన దాదాపు 1800 వ్యాసాలను తొలగించాను. (వికీ నేటివు కోడును గానీ, ట్వింకిల్ లాంటి గాడ్జెట్లను గానీ నిష్ణాతులైన వాళ్ళు తయారు చేసి, పరీక్షించి మరీ ఉంటారు కాబట్టి వాటిని వాడడంలో ఒక భద్రత ఉంటుంది.) :# తొలగించాల్సిన పేజీలను చేర్చేందుకు వర్గాలను కొత్తగా సృష్టించనక్కరలేదనుకుంటాను, ఉన్న వర్గాలను వాడుకుంటే చాలు. :# ఇంగ్లీషు ఎర్ర, నీలివర్గాలు ఏమేం ఉన్నాయి, వాటిలో ఎన్నెన్ని వ్యాసాలున్నాయి వంటి సమాచారాన్ని క్వెరీ ద్వారా లాగొచ్చు. వాటిలో తొలగించదగ్గ వర్గాలను గుర్తించే పనిని కొంతమేర ఆటోమాటిగ్గా చెయ్యొచ్చనుకుంటాను. :'''ముఖ్యమైన గమనిక''': :* ఇంగ్లీషు ఎర్రవర్గాలలో కొన్ని, పైన చెప్పినట్టు, మూసల ద్వారా చలామణీ లోకి వస్తాయి. వాటిని మానవికంగా ఖాళీ చెయ్యలేం. పేజీలో మూస ఉన్నంతకాలం అది పోదు. అంచేత మూసల్లోనే వాటిని అడ్డుకోవాలి -పైన నేను చేసినట్టు. :* కానీ, అలా అడ్డుకున్నంత మాత్రాన శాశ్వతంగా సమస్య తొలగినట్టు కాదు. ఆయా మూసల తాజా కూర్పులను ఎన్వికీ నుండి దిగుమతి చేసుకున్నపుడు, ఆ పని మళ్ళీ మొదటికొస్తుంది. ఆ వర్గాలు మళ్ళీ చలామణీ లోకి వస్తాయి. అంచేత ఆయా మూసలను దిగుమతి చేసుకోగానే, పాత మార్పులను కొత్త కూర్పులో కూడా చెయ్యాలి (దీని గురించి ఒక పేజీ కూడా పెట్టుకున్నాం). దిగుమతి చేసేవారు దాన్ని మర్చిపోకుండా చెయ్యాలి. (నేను తొలగించిన 1600 నిర్వహణ వర్గాల విధి కూడా భవిష్యత్తులో చెయ్యబోయే తాజా కూర్పుల దిగుమతుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.) :పరిశీలించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 19:18, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) == తొలగింపు పద్ధతుల్లో మార్పు వచ్చింది == పేజీల తొలగింపుకు మూడు పద్ధతులు ఉన్నాయని తెలిసినదే - CSD, PROD, Xfd. ఈ మూడింటి గురించి [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#తొలగింపు_విధానాలు,_పద్ధతులు]] వద్ద వివరించినట్లు ఈమధ్య రచ్చబండలో ప్రకటించాను. వీటిలో మొదటి మూడవ పద్ధతుల్లో మార్పేమీ లేదు గానీ, రెండవ పద్ధతిలో మార్పు వచ్చింది. PROD పద్ధతిలో తొలగింపు ప్రతిపాదనపై చర్చ పేజీ సృష్టించము, చర్చించము. ఇది వికీపీడియాలో గతం నుండీ ఉన్నపద్ధతే. అయితే కొన్నేళ్ళ కిందట మనం ఈ పద్ధతిలో ఒక మార్పు చేసుకున్నాం. అప్పట్లో ట్వింకిల్ లోని Xfd మెనూ సరిగ్గా పనిచేయనందున తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించే పద్ధతిని PROD కు అన్వయించాం. ఇప్పుడు ట్వింకిల్ మామూలు స్థితికి చేరుకుంది కాబట్టి PROD పద్ధతిని దాని అసలు స్థితికి తీసుకెళ్ళాను. వాడుకరులు ఈ మార్పును గమనించవలసినది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:32, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) :అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:26, 29 అక్టోబరు 2026 (UTC) 8y7g6uid21npuofnyxxp6gbr6ah2szq 0 93586 4991538 4374493 2026-10-30T03:53:46Z Muralikrishna m 106628 4991538 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name = బిర్జూ మహరాజ్‌ | बिरजू महाराज |image = Pandit Birju Maharaj.jpg |background = non_performing_personnel |birth_name = |alias = |birth_date = {{birth date and age|1938|2|4|mf=y}} |birth_place =[[వారణాసి]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] |death_date = |origin = [[భారతదేశం]] |instrument = |genre = [[హిందుస్తానీ సంగీతము]] |occupation = శాస్త్రీయ నృత్యకారుడు |years_active = |label = |associated_acts = |website = http://www.birjumaharaj-kalashram.com/main.asp |current_members = |past_members = }} '''బిర్జూ మహరాజ్‌'''గా పిలువబడే '''బిర్జూ మోహన్‌నాథ్ మిశ్రా''' (1938 ఫిబ్రవరి 4 - 2022 జనవరి 17), భారతీయ [[కథక్]] నాట్య కళాకారుడు. ఇతడు [[లక్నో]] ''కాల్కా-బిందాదిన్ ఘరానా''కు చెందినవాడు. బిర్జూ కథక్ కళాకారుల కుటుంబంలో పుట్టాడు. ఈయన తండ్రి అచ్చన్ మహరాజ్, మేనమామలు శంభూ మహరాజ్, [[లచ్చు మహరాజ్ (సంగీతకారుడు)|లచ్చూ మహరాజ్]] లు పేరొందిన కథక్ కళాకారులు. చిన్నతనం నుండి నాట్యంపైనే మక్కువ ఉన్నా, బిర్జూ హిందుస్తానీ గాత్రంలో కూడా ఆరితేరినవాడు. కథక్ నాట్యానికి మంచి పేరు ప్రతిష్టలు తెచ్చాడు. ఇతడు దేశవిదేశాల్లో వేలాది నాట్య ప్రదర్శనలనిచ్చి, [[అదితి మంగళదాస్]], [[శోభన నారాయణ్]] వంటి ఎందరో విద్యార్థులను నాట్య కళాకారులుగా తీర్చిదిద్దాడు. ==బాల్యం== తండ్రి అచ్చన్ మహరాజ్ [[రాయగఢ్|రాయఘర్]] ఆస్థాన నర్తకుడు. తండ్రి వద్దనే కాక, మేనమామలు, లచ్చూ మహరాజ్, శంభూ మహరాజ్‌ల వద్ద తొలి నాట్య పాఠాలను నేర్చుకొన్నాడు. తన ఏడవ యేట, తొలి నాట్య ప్రదర్శన నిచ్చాడు. ==నాట్య ప్రస్థానం== బిర్జూ మహరాజ్ తన పదమూడవ ఏటి నుండే, [[న్యూఢిల్లీ]] లోని సంగీత భారతిలో నాట్యాచార్యుడిగా పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. తరువాత భారతీయ కళాకేంద్ర, [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] లో ప్రధాన నాట్యాచార్యుడిగా ఉండి, 1998 లో పదవీ విరమణ చేశాడు. బిర్జూ మహరాజ్ [[సత్యజిత్ రే]] సినిమా ''షత్రంజ్ కే ఖిలాడీ'' లో సంగీతం సమకూర్చి, పాడాడు. దేవ్‌దాస్ (2002) సినిమాలో, ''కాహె ఛేడ్ మొహె'' అనే పాటకు నాట్యం చేశాడు. ==అవార్డులు, గౌరవ పురస్కారాలు== # [[పద్మవిభూషణ్]] - 1996 # సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు # [[కాళిదాస్ సమ్మాన్]] # డాక్టరేట్ డిగ్రీ - [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి. # లతా మంగేష్కర్ పురస్కార్ - 2002 ==సినిమాలు== # దేవ్‌దాస్ (2002) # గదర్ 2001 # దిల్ తో పాగల్ హై # షత్రంజ్ కే ఖిలాడీ ==మరణం== బిర్జు మహారాజ్ 2021 జనవరి 17 తెల్లవారుజామున 83 సంవత్సరాల వయస్సులో తన స్వగృహంలో మరణించాడు. రాత్రి భోజనం చేసిన తర్వాత ‘అంతాక్షరి’ ఆడుతుండగా, ఆయన అకస్మాత్తుగా అస్వస్థతకు గురయ్యాడు. జనవరి 17 తెల్లవారుజామున మరణించాడు.<ref>{{Cite web|title=Pandit Birju Maharaj, Legendary Kathak Dancer, Dies At 84|url=https://www.ndtv.com/india-news/pandit-birju-maharaj-legendary-kathak-dancer-dies-of-heart-attack-at-the-age-of-84-2711892|access-date= 4 February 2023|website=NDTV.com}}</ref> ==వనరులు== # [http://maestroesclassicaldancers.weebly.com/achchan-maharaj.html అచ్చన్ మహరాజ్] # [http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar072004/sh6.asp బిర్జూ మహరాజ్ - కథక్] # [http://www.expressindia.com/ie/daily/19980610/16151124.html బిర్జూ మహరాజ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401153648/http://www.expressindia.com/ie/daily/19980610/16151124.html |date=2007-04-01 }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * http://www.birjumaharaj-kalashram.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722113033/http://www.birjumaharaj-kalashram.com/ |date=2019-07-22 }} పండిట్ బిర్జూ మహరాజ్] * [http://www.rediff.com/millenni/birju.htm/ Kathak maestro Birju Maharaj on top Indian dancers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126163657/http://www.rediff.com/millenni/birju.htm |date=2009-11-26 }} {{Authority control}} [[వర్గం:భారతీయ నృత్యరీతులు]] [[వర్గం:కాళిదాస్ సమ్మాన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:కథక్ నాట్యకళాకారులు]] [[వర్గం:1938 జననాలు]] [[వర్గం:2022 మరణాలు]] [[వర్గం:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నృత్య దర్శకులు]] [[వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] krejpcuqihw0wy8c568sg1w0b130lw9 4991540 4991538 2026-10-30T03:58:32Z Muralikrishna m 106628 4991540 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = బిర్జూ మహరాజ్‌|बिरजू महाराज | image = Pandit Birju Maharaj.jpg | background = non_performing_personnel | birth_name = | alias = | birth_date = 1938 ఫిబ్రవరి 4 | birth_place = [[వారణాసి]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]] | death_date = {{Death date and age|2022|01|17|1938|02|04}} | origin = [[భారతదేశం]] | instrument = | death_place = [[ఢిల్లీ]] | genre = [[హిందుస్తానీ సంగీతము]] | occupation = శాస్త్రీయ నృత్యకారుడు | years_active = | label = | associated_acts = | website = http://www.birjumaharaj-kalashram.com/main.asp | current_members = | past_members = }} '''బిర్జూ మహరాజ్‌'''గా పిలువబడే '''బిర్జూ మోహన్‌నాథ్ మిశ్రా''' (1938 ఫిబ్రవరి 4 - 2022 జనవరి 17), భారతీయ [[కథక్]] నాట్య కళాకారుడు. ఇతడు [[లక్నో]] ''కాల్కా-బిందాదిన్ ఘరానా''కు చెందినవాడు. బిర్జూ కథక్ కళాకారుల కుటుంబంలో పుట్టాడు. ఈయన తండ్రి అచ్చన్ మహరాజ్, మేనమామలు శంభూ మహరాజ్, [[లచ్చు మహరాజ్ (సంగీతకారుడు)|లచ్చూ మహరాజ్]] లు పేరొందిన కథక్ కళాకారులు. చిన్నతనం నుండి నాట్యంపైనే మక్కువ ఉన్నా, బిర్జూ హిందుస్తానీ గాత్రంలో కూడా ఆరితేరినవాడు. కథక్ నాట్యానికి మంచి పేరు ప్రతిష్టలు తెచ్చాడు. ఇతడు దేశవిదేశాల్లో వేలాది నాట్య ప్రదర్శనలనిచ్చి, [[అదితి మంగళదాస్]], [[శోభన నారాయణ్]] వంటి ఎందరో విద్యార్థులను నాట్య కళాకారులుగా తీర్చిదిద్దాడు. ==బాల్యం== తండ్రి అచ్చన్ మహరాజ్ [[రాయగఢ్|రాయఘర్]] ఆస్థాన నర్తకుడు. తండ్రి వద్దనే కాక, మేనమామలు, లచ్చూ మహరాజ్, శంభూ మహరాజ్‌ల వద్ద తొలి నాట్య పాఠాలను నేర్చుకొన్నాడు. తన ఏడవ యేట, తొలి నాట్య ప్రదర్శన నిచ్చాడు. ==నాట్య ప్రస్థానం== బిర్జూ మహరాజ్ తన పదమూడవ ఏటి నుండే, [[న్యూఢిల్లీ]] లోని సంగీత భారతిలో నాట్యాచార్యుడిగా పనిచేయడం ప్రారంభించాడు. తరువాత భారతీయ కళాకేంద్ర, [[సంగీత నాటక అకాడమీ]] లో ప్రధాన నాట్యాచార్యుడిగా ఉండి, 1998 లో పదవీ విరమణ చేశాడు. బిర్జూ మహరాజ్ [[సత్యజిత్ రే]] సినిమా ''షత్రంజ్ కే ఖిలాడీ'' లో సంగీతం సమకూర్చి, పాడాడు. దేవ్‌దాస్ (2002) సినిమాలో, ''కాహె ఛేడ్ మొహె'' అనే పాటకు నాట్యం చేశాడు. ==అవార్డులు, గౌరవ పురస్కారాలు== # [[పద్మవిభూషణ్]] - 1996 # సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు # [[కాళిదాస్ సమ్మాన్]] # డాక్టరేట్ డిగ్రీ - [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి. # లతా మంగేష్కర్ పురస్కార్ - 2002 ==సినిమాలు== # దేవ్‌దాస్ (2002) # గదర్ 2001 # దిల్ తో పాగల్ హై # షత్రంజ్ కే ఖిలాడీ ==మరణం== బిర్జు మహారాజ్ 2022 జనవరి 17 తెల్లవారుజామున 83 సంవత్సరాల వయస్సులో [[ఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని తన స్వగృహంలో మరణించాడు. రాత్రి భోజనం చేసిన తర్వాత ‘అంతాక్షరి’ ఆడుతుండగా, ఆయన అకస్మాత్తుగా అస్వస్థతకు గురయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=Pandit Birju Maharaj, Legendary Kathak Dancer, Dies At 84|url=https://www.ndtv.com/india-news/pandit-birju-maharaj-legendary-kathak-dancer-dies-of-heart-attack-at-the-age-of-84-2711892|access-date= 4 February 2023|website=NDTV.com}}</ref> ==వనరులు== # [http://maestroesclassicaldancers.weebly.com/achchan-maharaj.html అచ్చన్ మహరాజ్] # [http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar072004/sh6.asp బిర్జూ మహరాజ్ - కథక్] # [http://www.expressindia.com/ie/daily/19980610/16151124.html బిర్జూ మహరాజ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401153648/http://www.expressindia.com/ie/daily/19980610/16151124.html |date=2007-04-01 }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * http://www.birjumaharaj-kalashram.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190722113033/http://www.birjumaharaj-kalashram.com/ |date=2019-07-22 }} పండిట్ బిర్జూ మహరాజ్] * [http://www.rediff.com/millenni/birju.htm/ Kathak maestro Birju Maharaj on top Indian dancers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091126163657/http://www.rediff.com/millenni/birju.htm |date=2009-11-26 }} {{Authority control}} [[వర్గం:భారతీయ నృత్యరీతులు]] [[వర్గం:కాళిదాస్ సమ్మాన్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:కథక్ నాట్యకళాకారులు]] [[వర్గం:1938 జననాలు]] [[వర్గం:2022 మరణాలు]] [[వర్గం:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నృత్య దర్శకులు]] [[వర్గం:నృత్యకళాకారులు]] 4ih1fiik1snq1cnmuvhjwio61ycf4au 10 104214 4991507 4682270 2026-10-30T01:50:13Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991507 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{italic title|}}}||{{main other|{{Short description|2=noreplace|Academic journal}}}}}}{{#if:{{{bypass-rcheck|}}}|[[Category:Infobox journals with bypassed redirect checking]]|{{Namespace detect |main=<!-- -->{{Infobox journal/Bluebook check|1={{{bluebook|}}}}}<!-- -->{{Infobox journal/ISO 4 check|1={{{abbreviation|}}}}}<!-- -->{{Infobox journal/MathSciNet check|1={{{mathscinet|}}}|2={{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}}}<!-- -->{{Infobox journal/NLM check|1={{{nlm|}}}|2={{{eISSN|{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}}}}}}<!-- -->{{Infobox journal/Former check|1={{{formername|{{{former_name|{{{formernames|{{{former_names|}}}}}}}}}}}}|2={{{eISSN|{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}}}}}}<!-- -->}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{abbreviation|}}}|no|[[Category:Infobox journals with bypassed ISO 4 abbreviations]]}}<!-- -->{{Infobox | italic title = {{{italic title|<noinclude>no</noinclude>}}} | bodyclass = hproduct | bodystyle = {{#if:{{{boxwidth|}}} |width:{{{boxwidth}}};}} | titlestyle = font-size:125%; | title = <includeonly>''<span class="fn">{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}</span>''<!-- --><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt={{urlencode:info:ofi/fmt:kev:mtx:journal}}<!-- -->{{#if:{{{title|}}} |&rft.jtitle={{urlencode:{{{title}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{abbreviation|}}} |&rft.stitle={{urlencode:{{{abbreviation}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{CODEN|{{{CODEN1|}}}}}} |&rft.coden={{urlencode:{{{CODEN|{{{CODEN1}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}} |&rft.issn={{urlencode:{{{ISSN|{{{ISSN1}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{eISSN|{{{eISSN1|}}}}}} |&rft.eissn={{urlencode:{{{eISSN|{{{eISSN1}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{LCCN|{{{LCCN1|}}}}}} |&rft_id=info:lccn/{{urlencode:{{{LCCN|{{{LCCN1}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{OCLC|{{{OCLC1|}}}}}} |&rft_id=info:oclcnum/{{urlencode:{{{OCLC|{{{OCLC1}}}}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{JSTOR|{{{JSTOR1|}}}}}} |&rft_id=https://www.jstor.org/journals/{{urlencode:{{{JSTOR|{{{JSTOR1}}}}}}}}#id-name=JSTOR}}<!-- -->{{#if: {{{website|{{{url|}}}}}} |&rft_id={{urlencode:{{{website|{{{url}}}}}}}}}}"></span></includeonly> | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{cover|{{{image|}}}}}}|size={{#if:{{{image_size|}}}|{{{image_size}}}|200px}}|sizedefault=frameless|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = background:#dfc;color:#000; | datastyle = text-align:left; <!--------------------------------- (basics) ----------------------------------> | label1 = {{#if:{{{subject|}}} |Subject |రంగం}} | class1 = category | data1 = {{#if:{{{subject|}}} |{{{subject}}} |{{{discipline|}}} }} | label2 = {{longitem|{{nowrap|Peer-reviewed}}}} | data2 = {{#ifeq:{{lc:{{{peer-reviewed|}}}}}|yes||{{{peer-reviewed|}}}}}{{#if:{{{peer-reviewed|}}}|[[Category:TEMP Infobox journal with para 'peer-reviewed']]}} | label3 = భాష | data3 = {{#if:{{{language|}}}|{{{language|}}}|<includeonly>English</includeonly>}} | label4 = సంపాదకులు | data4 = {{#if:{{{editors|}}} |{{{editors}}} |{{{editor|}}} }} <!--------------------------- Publication details -----------------------------> | header5 = {{#if:{{{publisher|}}}{{{history|}}}{{{frequency|}}}{{{openaccess|}}}{{{license|}}}{{{impact|}}}|ప్రచురణ వివరాలు}} | label6 = {{longitem|{{Wrap|Former name{{pluralize from text|{{{formername|{{{former_name|{{{formernames|{{{former_names|}}}}}}}}}}}}|plural=s}}}}}} | data6 = {{#if:{{{formername|{{{former_name|{{{formernames|{{{former_names|}}}}}}}}}}}}|<div style="font-style:italic;">{{{formername|{{{former_name|{{{formernames|{{{former_names|}}}}}}}}}}}}</div>}} | label7 = చరిత్ర | data7 = {{{history|}}} | label8 = ప్రచురణకర్త | data8 = {{#if:{{{publisher|}}} |{{longitem|{{{publisher}}}{{#if:{{{country|}}}|&nbsp;({{{country}}})}}}} }} | label9 = తరచుదనం | data9 = {{#if:{{{frequency|}}}|{{Infobox journal/frequency|{{{frequency|}}}|{{{italic title|}}}}}}} | label10 = {{longitem|{{nowrap|[[Open access]]}}}} | data10 = {{#if:{{{openaccess|}}}|{{Infobox journal/openaccess|{{{openaccess|}}}|{{{italic title|}}}}}}} | label11 = లైసెన్సు | data11 = {{{license|}}} | label12 = {{longitem|{{nowrap|[[Impact factor]]}}}} | data12 = {{{impact|}}} {{#if:{{{impact-year|}}}|({{{impact-year}}})}} <!--------------------------- Abbreviations ------------------------------> | header13 = {{#ifeq:{{{abbreviation|}}}|no||{{#if:{{{abbreviation|}}}{{{bluebook|}}}{{{mathscinet|}}}{{{nlm|}}}|Standard abbreviations<br />{{Infobox journal/Abbreviation search|1={{#if:{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}|{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}|{{{eISSN|}}}}}|2={{{title|{{PAGENAME}}}}}}}}}}} | label14 = [[Bluebook (infobox)|Bluebook]] | class14 = identifier | data14 = {{#ifeq:{{{bluebook}}}|no||{{#if:{{{bluebook|}}}|''{{smallcaps|{{{bluebook}}}}}''}}}} | label15 = [[ISO 4 (infobox)|ISO 4]] | class15 = identifier | data15 = {{#ifeq:{{{abbreviation}}}|no||{{#if:{{{abbreviation|}}}|''{{{abbreviation}}}''|{{namespace detect|main= [https://marcinwrochna.github.io/abbrevIso/?search={{#if:{{{title|}}}|{{urlencode:{{{title|}}}|WIKI}}|{{urlencode:{{PAGENAME}}|WIKI}}}} ఇక్కడ] చూడండి [[Category:Infobox journals with missing ISO 4 abbreviations]]||draft= [https://marcinwrochna.github.io/abbrevIso/?search={{#if:{{{title|}}}|{{urlencode:{{{title|}}}|WIKI}}|{{urlencode:{{PAGENAME}}|WIKI}}}} ఇక్కడ] చూడండి}}}}}} | label16 = [[MathSciNet (infobox)|MathSciNet]] | class16 = identifier | data16 = {{#ifeq:{{{mathscinet}}}|no||{{#if:{{{mathscinet|}}}|''{{{mathscinet}}}''}}}} | label17 = [[NLM (infobox)|NLM]] | class17 = identifier | data17 = {{#ifeq:{{{nlm}}}|no||{{#if:{{{nlm|}}}|''{{{nlm}}}''}}}} <!-------------------------------- Indexing -----------------------------------> | header18 = {{#if:{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}{{{eISSN|{{{eISSN1|}}}}}}{{{LCCN|}}}{{{OCLC|}}}{{{CODEN|}}}{{{JSTOR|}}}|Indexing{{Infobox journal/Indexing search|1={{#if:{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}|{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}|{{{eISSN|}}}}}|2={{{title|{{PAGENAME}}}}}|3={{{eISSN|}}}}}}} <!-------------------------------- Journal 1 ----------------------------------> | data19 = {{#if:{{{ISSNlabel|{{{ISSNlabel1|{{{ISSN1label|}}}}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel|{{{ISSNlabel1|{{{ISSN1label|}}}}}}}}}}}''</div>}} | label20 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data20 = {{#if:{{{CODEN|{{{CODEN1|}}}}}}|{{#ifeq:{{{coden-link1}}}|no|{{{CODEN|{{{CODEN1|}}}}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN|{{{CODEN1|}}}}}} {{{CODEN|{{{CODEN1|}}}}}}]}}}} | label21 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data21 = {{#if:{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}{{{eISSN|{{{eISSN1|}}}}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN|{{{ISSN1|}}}}}}|{{{eISSN|{{{eISSN1|}}}}}}}}}} | label22 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data22 = {{#if:{{{LCCN|{{{LCCN1|}}}}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN|{{{LCCN1|}}}}}} {{{LCCN|{{{LCCN1|}}}}}}]}} | label23 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data23 = {{#if:{{{JSTOR|{{{JSTOR1|}}}}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR|{{{JSTOR1|}}}}}} {{{JSTOR|{{{JSTOR1|}}}}}}]}} | label24 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data24 = {{#if:{{{OCLC|{{{OCLC1|}}}}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC|{{{OCLC1|}}}}}} {{{OCLC|{{{OCLC1|}}}}}}]}} <!-------------------------------- Journal 2 ----------------------------------> | data25 = {{#if:{{{ISSNlabel2|{{{ISSN2label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel2|{{{ISSN2label|}}}}}}}}''</div>}} | label26 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data26 = {{#if:{{{CODEN2|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link2}}}|no|{{{CODEN2|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN2|}}} {{{CODEN2|}}}]}}}} | label27 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data27 = {{#if:{{{ISSN2|}}}{{{eISSN2|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN2|}}}|{{{eISSN2|}}}}}}} | label28 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data28 = {{#if:{{{JSTOR2|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR2}}} {{{JSTOR2}}}]}} | label29 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data29 = {{#if:{{{LCCN2|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN2}}} {{{LCCN2}}}]}} | label30 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data30 = {{#if:{{{OCLC2|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC2}}} {{{OCLC2}}}]}} <!-------------------------------- Journal 3 ----------------------------------> | data31 = {{#if:{{{ISSNlabel3|{{{ISSN3label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel3|{{{ISSN3label|}}}}}}}}''</div>}} | label32 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data32 = {{#if:{{{CODEN3|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link3}}}|no|{{{CODEN3|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN3|}}} {{{CODEN3|}}}]}}}} | label33 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data33 = {{#if:{{{ISSN3|}}}{{{eISSN3|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN3|}}}|{{{eISSN3|}}}}}}} | label34 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data34 = {{#if:{{{JSTOR3|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR3}}} {{{JSTOR3}}}]}} | label35 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data35 = {{#if:{{{LCCN3|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN3}}} {{{LCCN3}}}]}} | label36 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data36 = {{#if:{{{OCLC3|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC3}}} {{{OCLC3}}}]}} <!-------------------------------- Journal 4 ----------------------------------> | data37 = {{#if:{{{ISSNlabel4|{{{ISSN4label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel4|{{{ISSN4label|}}}}}}}}''</div>}} | label38 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data38 = {{#if:{{{CODEN4|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link4}}}|no|{{{CODEN4|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN4|}}} {{{CODEN4|}}}]}}}} | label39 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data39 = {{#if:{{{ISSN4|}}}{{{eISSN4|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN4|}}}|{{{eISSN4|}}}}}}} | label40 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data40 = {{#if:{{{JSTOR4|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR4}}} {{{JSTOR4}}}]}} | label41 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data41 = {{#if:{{{LCCN4|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN4}}} {{{LCCN4}}}]}} | label42 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data42 = {{#if:{{{OCLC4|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC4}}} {{{OCLC4}}}]}} <!-------------------------------- Journal 5 ----------------------------------> | data43 = {{#if:{{{ISSNlabel5|{{{ISSN5label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel5|{{{ISSN5label|}}}}}}}}''</div>}} | label44 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data44 = {{#if:{{{CODEN5|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link5}}}|no|{{{CODEN5|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN5|}}} {{{CODEN5|}}}]}}}} | label45 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data45 = {{#if:{{{ISSN5|}}}{{{eISSN5|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN5|}}}|{{{eISSN5|}}}}}}} | label46 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data46 = {{#if:{{{LCCN5|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN5}}} {{{LCCN5}}}]}} | label47 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data47 = {{#if:{{{JSTOR5|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR5}}} {{{JSTOR5}}}]}} | label48 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data48 = {{#if:{{{OCLC5|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC5}}} {{{OCLC5}}}]}} <!-------------------------------- Journal 6 ----------------------------------> | data49 = {{#if:{{{ISSNlabel6|{{{ISSN6label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel6|{{{ISSN6label|}}}}}}}}''</div>}} | label50 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data50 = {{#if:{{{CODEN6|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link6}}}|no|{{{CODEN6|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN6|}}} {{{CODEN6|}}}]}}}} | label51 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data51 = {{#if:{{{ISSN6|}}}{{{eISSN6|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN6|}}}|{{{eISSN6|}}}}}}} | label52 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data52 = {{#if:{{{LCCN6|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN6}}} {{{LCCN6}}}]}} | label53 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data53 = {{#if:{{{JSTOR6|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR6}}} {{{JSTOR6}}}]}} | label54 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data54 = {{#if:{{{OCLC6|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC6}}} {{{OCLC6}}}]}} <!-------------------------------- Journal 7 ----------------------------------> | data55 = {{#if:{{{ISSNlabel7|{{{ISSN7label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel7|{{{ISSN7label|}}}}}}}}''</div>}} | label56 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data56 = {{#if:{{{CODEN7|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link7}}}|no|{{{CODEN7|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN7|}}} {{{CODEN7|}}}]}}}} | label57 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data57 = {{#if:{{{ISSN7|}}}{{{eISSN7|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN7|}}}|{{{eISSN7|}}}}}}} | label58 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data58 = {{#if:{{{LCCN7|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN7}}} {{{LCCN7}}}]}} | label59 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data59 = {{#if:{{{JSTOR7|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR7}}} {{{JSTOR7}}}]}} | label60 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data60 = {{#if:{{{OCLC7|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC7}}} {{{OCLC7}}}]}} <!-------------------------------- Journal 8 ----------------------------------> | data61 = {{#if:{{{ISSNlabel8|{{{ISSN8label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel8|{{{ISSN8label|}}}}}}}}''</div>}} | label62 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data62 = {{#if:{{{CODEN8|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link8}}}|no|{{{CODEN8|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN8|}}} {{{CODEN8|}}}]}}}} | label63 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data63 = {{#if:{{{ISSN8|}}}{{{eISSN8|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN8|}}}|{{{eISSN8|}}}}}}} | label64 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data64 = {{#if:{{{LCCN8|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN8}}} {{{LCCN8}}}]}} | label65 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data65 = {{#if:{{{JSTOR8|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR8}}} {{{JSTOR8}}}]}} | label66 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data66 = {{#if:{{{OCLC8|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC8}}} {{{OCLC8}}}]}} <!-------------------------------- Journal 9 ----------------------------------> | data67 = {{#if:{{{ISSNlabel9|{{{ISSN9label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel9|{{{ISSN9label|}}}}}}}}''</div>}} | label68 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data68 = {{#if:{{{CODEN9|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link9}}}|no|{{{CODEN9|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN9|}}} {{{CODEN9|}}}]}}}} | label69 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data69 = {{#if:{{{ISSN9|}}}{{{eISSN9|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN9|}}}|{{{eISSN9|}}}}}}} | label70 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data70 = {{#if:{{{LCCN9|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN9}}} {{{LCCN9}}}]}} | label71 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)|JSTOR]]</span> | data71 = {{#if:{{{JSTOR9|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR9}}} {{{JSTOR9}}}]}} | label72 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data72 = {{#if:{{{OCLC9|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC9}}} {{{OCLC9}}}]}} <!-------------------------------- Journal 10 ----------------------------------> | data73 = {{#if:{{{ISSNlabel10|{{{ISSN10label|}}}}}}|<div style="text-align: center">''{{longitem|{{{ISSNlabel10|{{{ISSN10label|}}}}}}}}''</div>}} | label74 = <span class="type">[[CODEN (identifier)|CODEN]]</span> | data74 = {{#if:{{{CODEN10|}}}|{{#ifeq:{{{coden-link10}}}|no|{{{CODEN10|}}}|[https://cassi.cas.org/searching.jsp?searchIn=codens&exactMatch=y&c=WIy460-R_DY&searchFor={{{CODEN10|}}} {{{CODEN10|}}}]}}}} | label75 = <span class="type">[[ISSN (identifier)|ISSN]]</span> | data75 = {{#if:{{{ISSN10|}}}{{{eISSN10|}}}|{{Infobox journal/ISSN-eISSN|{{{ISSN10|}}}|{{{eISSN10|}}}}}}} | label76 = <span class="type">[[LCCN (identifier)|LCCN]]</span> | data76 = {{#if:{{{LCCN10|}}}|[https://lccn.loc.gov/{{{LCCN10}}} {{{LCCN10}}}]}} | label77 = <span class="type">[[JSTOR (identifier)||JSTOR]]</span> | data77 = {{#if:{{{JSTOR10|}}}|[https://www.jstor.org/journals/{{{JSTOR10}}} {{{JSTOR10}}}]}} | label78 = <span class="type">[[OCLC (identifier)|OCLC]]&nbsp;no.</span> | data78 = {{#if:{{{OCLC10|}}}|[https://www.worldcat.org/oclc/{{{OCLC10}}} {{{OCLC10}}}]}} <!---------------------------------- Links ------------------------------------> | header79 = {{#if:{{{website|{{{url|}}}}}}{{{link1|}}}|Links}} | data80 = {{#if:{{{website|{{{url|}}}}}} | * {{URL2|{{{website|{{{url}}}}}}|{{#if:{{{type|}}}|{{ucfirst:{{{type|}}}}}|Journal}} homepage}}}}{{#if:{{{link1|}}} | * [{{{link1}}} {{{link1-name}}}]}}{{#if:{{{link1-at|}}}|&#32;at {{{link1-at}}}}}{{#if:{{{link2|}}} | * [{{{link2}}} {{{link2-name}}}]}}{{#if:{{{link2-at|}}}|&#32;at {{{link2-at}}}}}{{#if:{{{link3|}}} | * [{{{link3}}} {{{link3-name}}}]}}{{#if:{{{link3-at|}}}|&#32;at {{{link3-at}}}}}{{#if:{{{link4|}}} | * [{{{link4}}} {{{link4-name}}}]}}{{#if:{{{link4-at|}}}|&#32;at {{{link4-at}}}}}{{#if:{{{link5|}}} | * [{{{link5}}} {{{link5-name}}}]}}{{#if:{{{link5-at|}}}|&#32;at {{{link5-at}}}}}{{#if:{{{link6|}}} | * [{{{link6}}} {{{link6-name}}}]}}{{#if:{{{link6-at|}}}|&#32;at {{{link6-at}}}}}{{#if:{{{link7|}}} | * [{{{link7}}} {{{link7-name}}}]}}{{#if:{{{link7-at|}}}|&#32;at {{{link7-at}}}}}{{#if:{{{link8|}}} | * [{{{link8}}} {{{link8-name}}}]}}{{#if:{{{link8-at|}}}|&#32;at {{{link8-at}}}}}{{#if:{{{link9|}}} | * [{{{link9}}} {{{link9-name}}}]}}{{#if:{{{link9-at|}}}|&#32;at {{{link9-at}}}}}{{#if:{{{link10|}}} | * [{{{link10}}} {{{link10-name}}}]}}{{#if:{{{link10-at|}}}|&#32;at {{{link10-at}}}}} |data82 = {{{module|}}} }}<includeonly><!-- ------- Auto-categorization -------- -->{{Main other|{{#if:{{{ISSN|{{{ISSN1}}}}}}{{{eISSN}}}{{{LCCN}}}{{{OCLC}}}{{{CODEN}}} | |[[Category:ISSN needed]]}}}}<!-- -->{{Main other|{{#if:{{{impact-year|}}}|{{#ifeq:{{{impact-year|}}}|2024||[[Category:Articles with outdated impact factors]]}}}}}}<!-- -->{{main other|{{#if: {{{website|{{{url|}}}}}}||[[Category:Pages calling infobox journal with no website parameter]]}}}}<!-- ------- Parameter validation ------- -->{{#ifeq:{{{licence|xz}}}|xz | |<br />Infobox journal: invalid "licence" - try "licen'''s'''e=copyright"}}<!-- -->{{#ifeq:{{{URL|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "URL" - try lowercase "url=" or "website=".}}<!-- -->{{#ifeq:{{{jstor|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "jstor" - try uppercase "JSTOR=".}}<!-- -->{{#ifeq:{{{issn|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "issn" - try uppercase "ISSN=".}}<!-- -->{{#ifeq:{{{eissn|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "eissn" - try uppercase "eISSN=".}}<!-- -->{{#ifeq:{{{lccn|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "lccn" - try uppercase "LCCN=".}}<!-- -->{{#ifeq:{{{oclc|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "oclc" - try uppercase "OCLC=".}}<!-- -->{{#ifeq:{{{coden|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "coden" - try uppercase "CODEN=".}}<!-- -->{{#ifeq:{{{Coden|xz}}} |xz | |<br />Infobox journal: invalid "Coden" - try uppercase "CODEN=".}}<!-- --></includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox journal with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox journal]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| abbreviation | alt | boxwidth | caption | CODEN | CODEN1 | CODEN2 | CODEN3 | CODEN4 | CODEN5 | CODEN6 | CODEN7 | CODEN8 | CODEN9 | CODEN10 | coden-link1 | coden-link2 | coden-link3 | coden-link4 | coden-link5 | coden-link6 | coden-link7 | coden-link8 | coden-link9 | coden-link10 | country | cover | discipline | editor | editors | eISSN | eISSN1 | eISSN2 | eISSN3 | eISSN4 | eISSN5 | eISSN6 | eISSN7 | eISSN8 | eISSN9 | eISSN10 | former_name | former_names | formername | formernames | frequency | history | image | image_size | impact | impact-year | ISSN | ISSN1 | ISSN1label | ISSN2 | ISSN2label | ISSN3 | ISSN3label | ISSN4 | ISSN4label | ISSN5 | ISSN5label | ISSN6 | ISSN6label | ISSN7 | ISSN7label | ISSN8 | ISSN8label | ISSN9 | ISSN9label | ISSN10 | ISSN10label | ISSNlabel | ISSNlabel1 | ISSNlabel2 | ISSNlabel3 | ISSNlabel4 | ISSNlabel5 | ISSNlabel6 | ISSNlabel7 | ISSNlabel8 | ISSNlabel9 | ISSNlabel10 | italic title | JSTOR | JSTOR1 | JSTOR2 | JSTOR3 | JSTOR4 | JSTOR5 | JSTOR6 | JSTOR7 | JSTOR8 | JSTOR9 | JSTOR10 | language | LCCN | LCCN1 | LCCN2 | LCCN3 | LCCN4 | LCCN5 | LCCN6 | LCCN7 | LCCN8 | LCCN9 | LCCN10 | license | link1 | link1-name | link1-at | link2 | link2-name | link2-at | link3 | link3-name | link3-at | link4 | link4-name | link4-at | link5 | link5-name | link5-at | link6 | link6-name | link6-at | link7 | link7-name | link7-at | link8 | link8-name | link9-at | link9 | link9-name | link9-at | link10 | link10-name | link10-at | module | OCLC | OCLC1 | OCLC2 | OCLC3 | OCLC4 | OCLC5 | OCLC6 | OCLC7 | OCLC8 | OCLC9 | OCLC10 | openaccess | peer-reviewed | publisher | subject | title | url | website | bluebook | bypass-rcheck | nlm | mathscinet | type}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> s31dlc2t1ax7kuexslsbbb2hh8gsfhy 10 119454 4991205 3480242 2026-10-29T12:18:44Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991205 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Cv-unsure |date=__DATE__ |$B= {{Mbox |image=[[Image:Copyright-uncertain.svg|50x40px|Copyright undetermined|link=]] |type=content |text={{#if:{{{1|}}}|{{{1|}}} suspects|It is suspected}} that this article {{#if:{{{2|{{{url|}}}}}}|(specifically <span class="plainlinks">[{{{2|{{{url|}}}}}} this version]</span>)&#32;|}}may be a '''copyright violation''', but without a [[Wikipedia:Citing sources|source]] this can not be definitively determined. If this article can be shown to be a copyright infringement, please list the article on [[Wikipedia:Copyright problems]]. If you are certain that the article is ''not'' a copyright violation, you should give evidence below. Please do not remove this tag without discussion. {{#if:{{{date|}}}|<small>''({{{date}}})''</small>}} }}<includeonly>{{DMC|Suspected copyright infringements without a source}}</includeonly> }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories, documentation, and interwiki links to the /doc subpage, please, not here! --> </noinclude> ljo7wrusj7a0e69jro016y1f6osvx36 10 119456 4991574 957360 2026-10-30T05:27:52Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991574 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Non-free |date=__DATE__ |$B= <noinclude>{{Confuse|Template:Nonfree}}</noinclude><!--{{Non-free}} begin-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}{{Ambox | name = Non-free | type = content | class = ambox-non-free | image = [[Image:Copyright-problem.svg|50x40px|alt=|link=]] | issue = This {{{1|article}}} '''may contain excessive or improper use of [[Wikipedia:Copyrights|non-free]] material.''' | fix = Please review the use of non-free media according to [[Wikipedia:Non-free content criteria|policy]] and [[Wikipedia:Non-free content|guidelines]] and correct any violations. The [[{{TALKPAGENAME}}|talk page]] may have details. | date = {{{date|}}} }}{{DMCA|Articles with improper non-free content}}<!--{{Non-free}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> jrjq859k2uli9idlk4ad50omh2ibpgm 10 131364 4991591 2619974 2026-10-30T05:58:06Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991591 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{External links}} begin-->{{Ambox | name = External links | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = style | class = ambox-external_links | issue = This {{{1|article}}}'s '''use of [[Wikipedia:External links|external links]] may not follow Wikipedia's policies or guidelines'''. | fix = Please [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} improve this article] by removing [[Wikipedia:What Wikipedia is not#Wikipedia is not a mirror or a repository of links, images, or media files|excessive]] or [[Wikipedia:External links|inappropriate]] external links, and converting useful links where appropriate into [[Wikipedia:Citing sources|footnote references]]. | removalnotice = yes | date = {{{date|}}} | all = Wikipedia external links cleanup | all2 = Wikipedia spam cleanup<!-- | cat = Wikipedia external links cleanup | cat2 = Wikipedia spam cleanup -->}}<!--{{External links}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> jwuf0yuhgeka3blhxnteuvjsmsuik5u 10 131365 4991502 4991092 2026-10-30T01:43:08Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991502 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Fanpov |date=__DATE__ |$B= <!--{{Fanpov}} begin-->{{Ambox | name = Fanpov | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | type = content | class = ambox-fanpov | issue = ఈ {{{1|వ్యాసం}}} ''' [[Wikipedia:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణంలో]]''' కాక, [[Wikipedia:Fancruft|ఒక అభిమాని]] రాసినట్లుగా ఉంది. | fix = [[:Category:Wikipedia style guidelines|ఉత్కృష్టమైన నాణ్యత]]తోను, నిష్పాక్షికంగానూ ఉండేలా, దీన్ని [[Wikipedia:Cleanup|శుద్ధి చెయ్యండి]]. | date = {{{date|}}}<!-- | cat = ప్రచార ధోరణిలో ఉన్న వ్యాసాలు -->| all = ప్రచార ధోరణిలో ఉన్న వ్యాసాలు }}<!--{{Fanpov}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> hhwkryxsxmx5nrzkwta2lj1jkfk7sdk 10 131397 4991602 3481593 2026-10-30T06:05:37Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991602 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=New unreviewed article |date=__DATE__ |$B= {{ambox | name = {{{name|New unreviewed article}}} | subst = {{{subst|<includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly>}}} | type = notice | class = ambox-new_unreviewed_article | image = [[File:N write.svg|none|45px|link=]] | text = This page is a '''new unreviewed article'''. This template should be removed once the page has been reviewed by someone other than its creator; if necessary the page should be appropriately [[Wikipedia:Template messages/Cleanup|tagged for cleanup]].<!-- | cat = Unreviewed new articles {{#ifeq:{{{source}}}|ArticleWizard|created via the Article Wizard}} -->| all = All unreviewed new articles | date = {{{date|}}} }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 18wajwz4lc3a4hpcfavm050nvgg81fu 10 138311 4991501 3480248 2026-10-30T01:39:44Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991501 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=OR |date=__DATE__ |$B= <!--{{OR}} begin-->{{Fix | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | link = Wikipedia:No original research | title = The material near this tag may be based upon unreliable original research. | text = original research? | date = {{{date|}}} | cat = [[Category:All articles that may contain original research]]<!-- | cat-date = Category:Articles that may contain original research}}<!--{{OR}} end--> -->}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> i33x8gyxbgqa8jiioacw9tgbmyxm51x 0 142572 4991621 4970713 2026-10-30T07:01:56Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991621 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = రాబర్ట్ ముగాబే |image = Mugabecloseup2008.jpg |office = [[m:en:List of Presidents of Zimbabwe|జింబాబ్వే దేశాధ్యక్షుడు]] |primeminister = [[m:en:Morgan Tsvangirai|Morgan Tsvangirai]] |vicepresident = [[m:en:Simon Muzenda|Simon Muzenda]]<br>[[m:en:Joice Mujuru|Joice Mujuru]] |term_start = 31 డిసెంబరు 1987 |term_end = 21 November 2017 |predecessor = [[m:en:Canaan Banana|Canaan Banana]] |successor = |office1 = [[m:en:Prime Minister of Zimbabwe|జింబాబ్వే ప్రధానమంత్రి]] |president1 = [[m:en:Canaan Banana|Canaan Banana]] |term_start1 = 18 ఏప్రిల్ 1980 |term_end1 = 31 డెసెంబరు 1987 |predecessor1 = [[m:en:Abel Muzorewa|Abel Muzorewa]] {{small|([[m:en:Prime Minister of Zimbabwe Rhodesia|జింబాబ్వే రొడీషియా]])}} |successor1 = [[m:en:Morgan Tsvangirai|Morgan Tsvangirai]]{{efn|Office vacant from 31 December 1987 to 11 February 2009}} |office2 = Secretary-General of the [[Non-Aligned Movement]] |term_start2 = 6 సెప్టెంబరు 1986 |term_end2 = 7 సెప్టెంబరు 1989 |predecessor2 = |successor2 = [[m:en:Janez Drnovšek|Janez Drnovšek]] |birthname = Robert Gabriel Mugabe |birth_date = {{birth date and age|1924|2|21|df=y}} |birth_place = [[m:en:Harare|Salisbury|:Harare|Salisbury]], [[m:en:Southern Rhodesia|Southern Rhodesia]]<br>{{small|(ప్రస్తుత [[హరారే]], [[జింబాబ్వే]])}} |death_date = |death_place = |party = [[m:en:National Democratic Party (Zimbabwe)|National Democratic Party]] {{small|(1960–1961)}}<br>[[m:en:Zimbabwe African People's Union|Zimbabwe African People's Union]] {{small|(1961–1963)}}<br>[[m:en:Zimbabwe African National Union|Zimbabwe African National Union]] {{small|(1963–1987)}}<br>[[m:en:Zimbabwe African National Union – Patriotic Front|Zimbabwe African National Union-Patriotic Front]] {{small|(1987–2017)}} |spouse = [[m:en:Sally Hayfron|Sally Hayfron]] {{small|(1961–1992)}}<br>[[m:en:Grace Mugabe|Grace Marufu]] {{small|(1996–present)}} |children = Michael Nhamodzenyika<br>Bona<br>Robert Peter<br>Bellarmine Chatunga |alma_mater = [[m:en:University of Fort Hare|హరారే విశ్వవిద్యాలయము]]<br>[[m:en:University of South Africa|దక్షిణాఫ్రికా విశ్వవిద్యాలయము]]<br>[[m:en:University of London International Programmes|లండన్ విశ్వవిద్యాలయము]] |religion = [[m:en:Catholic Church|రోమన్ కాధలిక్]] |signature = Signature of Robert Mugabe clear.svg }} '''రాబర్ట్ ముగాబే''' [[జింబాబ్వే]] దేశాధ్యక్షుడు, ఎక్కువ కాలం ఆ పదవిలో కొనసాగిన వ్యక్తిగా రికార్టు సృష్టించాడు.<ref name="chan2003">{{cite book |first=Stephen|last=Chan |title=Robert Mugabe: A Life of Power and Violence |url=https://archive.org/details/robertmugabelife00chan|year=2003 |page=[https://archive.org/details/robertmugabelife00chan/page/123 123]}}</ref> ==నేపధ్యము== ఇతను ఎనభై తొమ్మిదేళ్ల వయసులో ఏడోసారి అధ్యక్షునిగా ఎన్నికయ్యారు.. 1980లో జింబాబ్వే స్వతంత్ర దేశంగా అంతర్జాతీయ గుర్తింపును పొందింది. ఆప్పటి నుంచి ఆయనే ఆ దేశానికి అధినేత. సవరించిన [[రాజ్యాంగం]] ప్రకారం ఆయన మరోదఫా అధ్యక్ష పదవికి అర్హు లు. అంటే 99వ ఏటగానీ ఆయన స్వచ్ఛం దంగా వానప్రస్థం స్వీకరించే అవకాశం లేదు. జూలై 31న పార్లమెంటు ఎన్నికలతోపాటూ జరిగిన అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో ముగాబే నేతృత్వం లోని జింబాబ్వే అఫ్రికన్ నేషనల్ యూని యన్ (జెడ్‌ఏఎన్‌యూ-పీఎఫ్) ఘనవిజ యం సాధించింది. 1980కి ముందు జింబాబ్వే రొడీషియా పేర బ్రిటన్‌కు వలసగా ఉండేది. శ్వేత జాత్యహంకార ప్రధాని [[అయాన్ స్మిత్]] మైనారిటీ పాలనకు వ్యతిరేకంగా 1960ల నుంచి గెరిల్లా విముక్తి పోరాటాన్ని నడిపిన జాతీయ నాయకుడు ముగాబే. స్వాతంత్య్రానంతరం ఆఫ్రికాలో బలమైన ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారిన జింబాబ్వే 1990లలో క్షీణ దశలోకి ప్రవేశించింది. జింబాబ్వే చెప్పుకోదగ్గ జలవనరులున్న వ్యవసాయక దేశం. పైగా [[ప్లాటినమ్]], [[బొగ్గు]], [[ముడి ఇనుము]], [[బంగారం]], [[వజ్రాలు]] తదితర ఖనిజ నిక్షేపాలు కూడా ఉన్నాయి. అయినా 85 శాతం పేదరికం, 90 శాతం నిరుద్యోగంతో జింబాబ్వే నిరుపేదదేశంగా అల్లాడుతోంది. భూసంస్కరణలు, గనులపై స్థానిక యాజమాన్యం వంటి చర్యల తదుపరి కూడా దేశ సంపదలో సగానికిపైగా 10 శాతం మంది చేతుల్లోనే ఉంది. ముగాబే ఆశ్రీత పక్షపాత, అవినీతిమయ పాలన ఫలితాలుగా ఇవి చెప్పబడ్డాయి. 2013 [[జనవరి]]లో జింబా బ్వే మొత్తం ఖనిజాల ఎగుమతులు 180 కోట్ల డాలర్లు. కాగా, ఒక్క తూర్పు వజ్రాల గనుల నుంచే 200 కోట్ల డాలర్ల విలువైన [[వజ్రాలు|వజ్రాల]]ను కొల్లగొట్టారంటేనే సమస్య తీవ్రత అర్థమవుతుంది. ప్రభుత్వ ఖజానా ఖాళీ కావడంతో విపరీతంగా కరెన్సీని ముద్రించిన ఫలితం గా... 2008లో క్షణ క్షణమూ ధరలు రెట్టిం పయ్యే ‘హైపర్ ఇన్‌ఫ్లేషన్’ (అవధులు లేని ద్రవ్యోల్బణం) ఏర్పడింది. [[ద్రవ్యోల్బణం]] 23.1 కోట్ల శాతానికి చేరింది! ఈపరిస్థితుల్లో 2009లో ఏర్పడ్డ జాతీయ [[ప్రభుత్వం]] జింబా బ్వే కరెన్సీని రద్దుచేసింది. అమెరికన్ డాలర్‌తో పాటూ ఇరుగుపొరుగు దేశాల కరెన్సీయే నేటికీ అక్కడ వాడుకలో ఉంది. సాహసోపేతమైన గొప్ప విప్లవ కర సం స్కరణలను సైతం తీవ్ర దుష్ఫలితాలకు దారి తీసే విధంగా అమలుచేయడానికి ముగాబే పాలన అత్యుత్తమ [[ఉదాహరణ వాజ్మయము|ఉదాహరణ]]. మార్క్సిస్టు, సోషలిస్టు భావాలతో ప్రేరేపితుడైన ముగాబే జనాభాలో ఒక్క శాతం శ్వేత జాతీయుల చేతుల్లోనే సగానికి పైగా భూములున్న పరిస్థితిని తలకిందులు చేయాలని ఎంచారు. బ్రిటన్ ‘ఇష్టపడ్డ అమ్మకందార్లు, ఇష్టపడ్డ కొనుగోలుదార్లు’ అనే పథకం కింద భూములను కొని, పేద రైతులకు ఇచ్చే కార్యక్రమం ప్రారంభింపజేసింది. వలస పాలనా యంత్రాంగం ఆ కార్యక్రమాన్ని ఎందుకూ పనికిరాని, నాసి రకం భూములకు భారీ ధరలను చెల్లించే కుంభకోణంగా మార్చింది. ముగాబే సహచరులు కూడా కుమ్మక్కయ్యారు. మరోవంక నిధులను సమకూర్చాల్సిన బ్రిటన్ తాత్సారం చేసి ఆ భూసంస్కరణలకు తూట్లు పొడిచిం ది. దీంతో 2000లో 1,500 మంది శ్వేత జాతీ యుల భారీ వ్యవసాయ క్షేత్రాలను స్వాధీనం చేసుకొని రైతులకు, మూలవాసులకు పం చారు. సేకరించిన భూములన్నీ సైన్యాధికారులు, ప్రభుత్వ నేతల వశమయ్యాయనే మీడియా ప్రచారం అతిశయోక్తే. లక్షకు పైగా కుటుంబాల రైతులు, మూలవాసులకు ఆ భూములలో పునరావాసం కలిగింది. అయితే భూ పంపిణీతో పాటే జరగాల్సిన వ్యవసాయ అభివృద్ధిని పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేశారు. దీంతో శ్వేత జాతీయుల మార్కెట్ ఆధారిత ఆధునిక పంటల పద్ధతి అమల్లో ఉన్న భూముల్లో జీవనాధార వ్యవసాయం ప్రవేశించింది. దీంతో వ్యసాయ ఉత్పత్తి, ఎగుమతులు క్షీణించాయి. అలాగే 2009లో గనులపై యాజమాన్యం స్థానికులకే చెందేలా తీసుకున్న చర్య అక్రమ గనుల తవ్వకానికి, నీటి వనరులు కలుషితం కావడానికి దారితీసింది. 2012 నాటికి ముగాబే ఆర్థిక వ్యవస్థను సంక్షోభం నుంచి గట్టెక్కించారు. జాతీయ విముక్తి నేతగా ముగాబే ప్రతిష్ఠకు తోడు అది కూడా ఈ ఎన్నికల ఫలితాల్లో ప్రతిఫలించింది. ముగాబే ముందున్న తక్షణ సమస్య అత్యంత తీవ్రమైనది. ప్రధాన ఆహారమైన మొక్కజొన్న ప్రభు త్వ గోదాముల్లో పుచ్చిపోతుండగా [[జాంబియా]] వంటి పొరుగు దేశాల నుంచి భారీ ఎత్తున దిగుమతి చేసుకోవడం ‘లాభసాటి’గా మారింది. మంచి [[మొక్కజొన్న]]లను పుచ్చినవిగా దాణాకు తక్కువ ధ రకు అమ్మి, వాటినే సేకరణ పేరిట తిరిగి అధిక ధరలకు కొనడం పౌర, సైనికాధికారులకు అలవాటుగా మారిం ది. అలాగే తడిచిన, నిల్వకు పనికిరాని మొక్కజొన్నలను మంచి ధరకు కొని, పుచ్చిపోయాక పశువుల దాణాగా అమ్మేయడం నిరాటంకంగా సాగిపోతోంది. 2013 నాటికి దేశంలో కోటి మంది [[ఆకలి]]తో అలమటిస్తున్నారని ప్రపంచ ఆహార సంస్థ అంచనా. ==మూలాలు== <references /> == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> ==బయటి లంకెలు== {{Sister project links}} * [http://www.un.org/ga/63/generaldebate/zimbabwe.shtml President Mugabe's address to the 63rd session of the United Nations General Assembly], 25 September 2008 * [https://web.archive.org/web/20131029222710/http://www.swans.com/library/art8/gowans21.html "Mugging Mugabe"] (a commentary in defence of Mugabe) * [http://www.newzimbabwe.com/pages/palace.html "The truth about Mugabe"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120328195503/http://www.newzimbabwe.com/pages/palace.html |date=2012-03-28 }} (an anti-Mugabe commentary) * [https://web.archive.org/web/20050308203914/http://www.lalkar.demon.co.uk/issues/contents/jul2000/Zimbabwe.htm "Zimbabwe election – a defeat for imperialism"] * [https://web.archive.org/web/20050323215551/http://www.crisisweb.org/home/index.cfm?id=2192&l=1 "Zimbabwe's silent selective starvation"] * [https://web.archive.org/web/20120420004042/http://iwmf.org/features/4240 "Robert Mugabe's War to Crush Press Freedom in Zimbabwe"] * [https://web.archive.org/web/20020606110353/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=1088 Reporters Without Borders profile on Mugabe] * [https://web.archive.org/web/20120311183839/http://www.africanconnections.com/Robert_Mugabe_pre.html Opening Remarks – 4th African-African American Summit, Harare 1997 (video excerpt)] * [https://web.archive.org/web/20040606143849/http://www.freedomhouse.org/research/freeworld/2003/countryratings/zimbabwe.htm Freedom House report on Zimbabwe] * [https://web.archive.org/web/20070312002341/http://www.ifex.org/en/content/view/full/65364/ IFEX– Media Coverage Favours Mugabe] * [https://web.archive.org/web/20090902220224/http://openvault.wgbh.org/ton/MLA000476/index.html: "Robert Mugabe at UMass"] from the WGBH series, Ten O'clock News * [https://web.archive.org/web/20060108200647/http://www.iht.com/articles/2005/12/27/opinion/edellis.php Indict Zimbabwe's demagogue before the International Criminal Court] * [http://www.usip.org/pubs/specialreports/sr92.html "Zimbabwe and the Politics of Torture"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060322140727/http://www.usip.org/pubs/specialreports/sr92.html |date=2006-03-22 }} * [https://web.archive.org/web/20101010014015/http://www.hrw.org/doc?t=africa&c=zimbab Human Rights Watch on Zimbabwe] * [http://zimbabwemetro.com/2007/11/30/comrade-mugabe-is-our-leader%e2%80%9dwar-vets-march-for-mugabe/ “Comrade Mugabe is our leader”, War Vets million man march for Mugabe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126013732/http://zimbabwemetro.com/2007/11/30/comrade-mugabe-is-our-leader%e2%80%9dwar-vets-march-for-mugabe/ |date=2013-11-26 }} Zimbabwe Metro * [http://www.newyorker.com/reporting/2008/10/27/081027fa_fact_anderson "The Destroyer: ''Robert Mugabe and the destruction of Zimbabwe''".] {{Authority control}} [[వర్గం:జింబాబ్వే వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1924 జననాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:జవహర్ లాల్ నెహ్రూ అవార్డు గ్రహీతలు]] jvthlid5bj4exzqxpp8mzh8c0ynzgpw 10 144646 4991504 3522543 2026-10-30T01:47:09Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991504 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Ibid |date=__DATE__ |$B= {{Ambox | name = {{{name|Ibid}}} | subst= <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | type = style | image=[[Image:Emoji_u1f4fb.svg|50x50px|link=]] | text = Constructs such as ''[[ibid.]]'', ''[[loc. cit.]]'' and ''[[idem]]'' are '''discouraged by [[Wikipedia:Footnotes#Style recommendations|Wikipedia's style guide]] for footnotes''', as they are easily broken. Please [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} improve this article] by replacing them with [[Wikipedia:Footnotes#Naming a ref tag so it can be used more than once|named references]] (''[[Template:Refref|quick guide]]''), or an abbreviated title. | all = Articles with ibid | date = {{{date|}}} }} }}<noinclude> <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> {{documentation}} </noinclude> 1qgew63alwpvk5ajhcf0mlq5ggboq9o 10 144721 4991575 923639 2026-10-30T05:29:16Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991575 wikitext text/x-wiki {{Ambox | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | name =Current | type = notice | image = [[File:Ambox currentevent.svg|30px]] | text = '''ఈ {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}| వ్యాసం}} [[వేదిక:వర్తమాన ఘటనలు|{{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|వర్తమాన ఘటన}}]] కు సంబంధించినది.''' ఘటన పురోగతిని బట్టి సమాచారం త్వరగా మారవచ్చు. | all = ప్రస్తుత ఘటనలు | date = {{{date|}}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> nq4mdtpryutxk6vxghr80ckvq6ih2a7 0 146905 4991228 4777165 2026-10-29T13:01:11Z ~2026-57436-50 155969 Added some more information which is need to know all bindla peoples 4991228 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Baindla Artists in Telangana Jateeya Samaikyatha Vajrotsavalu (17 September 2022).jpg|thumb|తెలంగాణ జాతీయ సమైక్యతా వజ్రోత్సవాల సందర్భంగా 2022, సెప్టెంబరు 17న హైదరాబాదు జరిగిన కళాయాత్రలో పాల్గొన్న బైండ్ల కళాకారులు]] [[దస్త్రం:Baindla Katha Artists performance in Janapada Jathara (2018).jpg|thumb|ప్రపంచ జానపద దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా జానపద జాతర సాంస్కృతిక కార్యక్రమంలో బైండ్ల కళాకారుల ప్రదర్శన]] పాటలు పాడుతూ గ్రామ దేవతలకు పూజలు చేసే కళాకారులే బైండ్ల కళాకారులు. జమిడిక తంత్రిని మునివేళ్లతో మీటుతూ రకరకాల శబ్దాలను పలికిస్తారు. ఒకప్పుడు రాజులకు వినోదాన్ని పంచిన ఈ కళ ప్రజలందరికీ చేరువలో ఉండేది. వంశపారంపర్యంగా వచ్చిన కళను కాపాడుతూ జీవం పోస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/family/telangana-traditional-baindla-artists-struggling-survive-2436053|title=సజీవ కళ.. ఆదరణ లేక!|work=Sakshi|access-date=2026-03-05|language=te}}</ref> '''బైండ్ల నిజానికి కొంతకాలంగా వీరిని శక్తి బ్రాహ్మణులు అని చెప్పుకునే ప్రయత్నం చేశారు. కానీ అవగాహన రాహిత్యం వల్ల ఆ తప్పు జరిగిందని తెలుసుకున్నాక అలా చెప్పటం ఆపేశారు.''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాల షెడ్యూల్డు కులాల జాబితాలో 10 వ కులం. ఈ కులస్థులు పౌరోహిత్యం,మైసమ్మ మారెమ్మలను మేల్కొల్పటం చేస్తుంటారు.బవనీలను మహారాష్టల్రో వాజ్య మురళీలు అంటారు. బైనీడుచెప్పే వారిని [[బవనీలు]], [[బైనీడి]] వారనీ, [[బఈండ్ల]] [[బైండ్లు]], [[పంబల]], [[జముకు]],[[కొమ్మువారు]], [[ఆసాదులు]] అనికూడా అంటారు.ఈ బైండ్ల వారు గ్రామ దేవతల పూజారులు చకరవర్తుల కాలంలో వీర శైవ మతస్థులకు వినోదాన్ని కల్పించేవారు.మాతంగి కొలుపులు చేసేది కూడా వీరే. బైండ్లవారు ఉపయోగించే వాయిద్యం జమిడిక,జిమిలిక, జముకు.సమిడికయే, జముకు. కొన్ని ప్రాంతాలలో దీన్ని [[పంబ]] అంటారు కాబట్టి వీళ్ళను పంబల వాళ్లుగా పేర్కొంటారు.కథకుడు మధ్యలో వుండి కథా గానం చేస్తూ వుంటే ప్రక్కన నున్న వంతులు జిమిడికలు వాయిస్తూ వుంటారు.ఈ జమిడికలు కొన్ని ఇత్తడితోనూ, మరికొన్ని కర్రతోనూ తయారు చేసుకుంటారు. జమిడిక వాయిద్యం నేటి జముకుల నాదం లాంటిదే. జుకజుం జుకజుం అని నినాదాన్నిస్తాయి.బైండ్ల వారు తెలంగాణాలో ఉత్తరాంధ్రలో జముకులవారు ప్రాముఖ్యం వహిస్తున్నారు. రేణుకా, ఎల్లమ్మ ,గంగాణమ్మ, పోలేరమ్మ, మారెమ్మ,ఎర్ర మారెమ్మ, మహాలక్ష్మమ్మ, మహంకాళమ్మ,మొదలైన దేవతలను కొలుస్తారు. ఆ దేవతల పుట్టు పూర్వోత్తరాలను కథా గానం చేసే పూజారులుగా వుండేవారు. ఏకైక కథా కళారూపం బైండ్ల కథ అని ,బైండ్ల వారికి అక్షరజ్ఞానం లేకపోవడంతో వారి మహత్తర కళారూపాన్ని అక్షరబద్దం చేయలేకపోయారనీ ప్రజాగాయకుడు గద్దర్ చెప్పారు.బోనాల ప్రకాష్ రచించిన ‘బైండ్ల కథ’ పుస్తకాన్ని బైండ్ల కళాకారుడు లక్ష్మణ్ ఆవిష్కరించారు.జయధీర్ తిరుమల్ రావు రేణుకా ఎల్లమ్మ దేవత కథను చెప్పుకునే విధానమే బైండ్ల కథారూపమన్నారు. ఆరు రాష్ట్రాల్లో బైండ్ల కళారూపాలు సజీవంగా ఉన్నాయని చెప్పారు.బవనీలు చెప్పే ఆరుకథలు రేణుకాయుద్ధం, ఎల్లమ్మకథ,మలిసెట్టి రాయబారం, శక్తికళ్యాణం,మాంధాత కథ, మాత పురాణం ఎల్లమ్మకథాచరిత్ర . కర్ణాటక, తమిళనాడు, మహారాష్ట్ర, ఒడిషా ప్రాంతాలలో కూడా తెలుగు బవనీల సంప్రదాయం కొనసాగుతున్నది. బవనీలు ప్రాథమికంగా పూజారులు. ప్రతి పూజలో వినిపించే లయాన్విత ధ్వనే సంగీతం. బైండ్లవారు మోగించే జమిడికె అస్పృశ్యత,అంటరానితనం కారణాలతో వేరేవారెవ్వరు తాకరు.బైండ్ల ప్రదర్శన సాత్వికం కాదు. అది వీరోచితంగా ఉంటుంది. బైండ్ల కళాకారుల్ని మాంత్రికులవలె జనం భావిస్తారు. వారికి మంత్రతంత్ర విద్య తెలుసుననే అపోహ ఉంది.జోగినిలను చేసే పూజారులు బైండ్లవారే. వీరు శాస్త్రోక్తంగా, జానపద కర్మకాండలని జరిపి తంతు పూర్తిచేస్తారు. జోగిని వ్యవస్థ వద్దని ‘అంకురం’, ‘బీజం ’ వంటి సంస్థలు వెలిశాయి కానీ జోగిని వ్యవస్థ ఇంకా జోగుతూనే ఉంది.పంబ, జమిడిక మోగుతూనే ఉన్నాయి.జోగిని కావడానికి పేదరికం, పితృస్వామ్యం,లైంగిక దోపిడి కారణం.బైండ్లవారే ఈ పద్ధతిని నిర్మూలించడానికి ముందుకు రావాలని కోరుతూ శ్రీకాకుళం గిరిజనోద్యమంలో సుబ్బారావు పాణిగ్రాహి జమిడకను చేబూని విప్లవ గీతాలు ఆలపించాడు. బైండ్ల కథకులకి, మరాఠీ బవనీలకు కొంత పొంతన కలుస్తుంది. బవనికలు వాయించువారు.నిజామాబాద్ జిల్లాలోని లింగంపేట మండలంలో వీరు ఎక్కువగా కనిపిస్తారు. == చరిత్ర == ‘వాద్య వైఖరి కడు నెరవాది యనగా ఏకవీర మహాదేవి ఎదుట నిల్చి పరుశరాముని కథలెల్ల ఫ్రౌడి పాడె చారుతర కీర్తి భవనీల చక్రవర్తి’.. అని 13వ శతాబ్దం నాటి గ్రంథం ‘క్రీడాభిరామం’లో బైండ్ల కళ గొప్పతనం గురించి ఉంది.<ref name=":0" /> ==ప్రముఖులు== కడియం శ్రీహరి గారు తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉపముఖ్యమంత్రి . గంటా చక్రపాణి గారు తెలంగాణ రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఛైర్మెన్ డాక్టర్ జిలుకర శ్రీనివాస్.. రచయిత, కవి, విమర్శకులు, VCK తెలంగాణ రాష్ట్ర అధ్యక్షులు. ఏదుల్ల గౌరీశంకర్ బైండ్ల సంఘం రాష్ట్ర అధ్యక్షులు ఏర్పుల భాస్కర్ బైండ్ల సంఘం రాష్ట్ర ప్రధానకార్యదర్శి<ref>{{Citation|last=Bhasker Erupula|title=బైండ్ల పూజారుల హక్కుల గురించి వివరిస్తున్న బైండ్ల(భవనీయ)సంఘం రాష్ట్ర ప్రధానకార్యదర్శి ఏర్పుల భాస్కర్|date=2018-07-19|url=https://www.youtube.com/watch?v=WezMTxZzoNE|access-date=2026-10-29}}</ref> జిలుకర వెంకటయ్య, పోలీస్ పటేల్, కమ్యూనిస్ట్ లీడర్ (సీపీఎం) బొట్టు ఎల్లయ్య జానపద బ్రహ్మ, శతాధిక బొడ్రాయి ప్రతిష్టాపరులు జిలుకర వెంకన్న, కవి, రచయిత పట్టభద్ర రచయితల సంఘం రాష్ట్ర అధ్యక్షులు కళాకారులు: బొట్టు సోమనాధం శాతపురం పాలకుర్తి జనగామ జిలుకర సోమలింగయ్య (పెద్ద) మల్లంపల్లి (గ్రామం) పాలకుర్తి (మండలం) జనగామ (జిల్లా) జిలుకర సోమలింగయ్య (చిన్న), మల్లంపల్లి (గ్రామం) పాలకుర్తి (మండలం) జనగామ (జిల్లా) వనం మంగమ్మ మొట్ట మొదటి బైండ్ల అంగన్ వాడి టీచర్ చినపాక అచ్చమ్మ , అంగన్వావాడి టీచర్ కంటే అమిత్ కుమార్, తెలంగాణ ఉద్యమకారుడు బైండ్ల జాయింట్ యాక్షన్ రాష్ట్ర యువజన విభాగం కో ఆర్డినేటర్, బైండ్ల హక్కుల పోరాట నాయకులు. ==మూలాలు== *పండితారాధ్య చరిత్ర -పాల్కురికి సోమనాధుడు *వెలుగోటి వారి వంశావలి *[[భవనీలే బైండ్ల వారి కళలు]] http://www.youtube.com/watch?v=7TXFEGUuk-8 *http://www.namasthetelangaana.com/turningpoint/article.asp?category=1&subCategory=2&ContentId=97693 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305145511/http://www.namasthetelangaana.com/turningpoint/article.asp?category=1&subCategory=2&ContentId=97693 |date=2016-03-05 }} *http://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%9F:TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu/626 *http://archive.andhrabhoomi.net/content/thovva{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://archive.andhrabhoomi.net/content/dependent-castes{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *https://web.archive.org/web/20160306231550/http://madhigadandora.blogspot.in/2011/01/blog-post_26.html [[వర్గం:కులాలు]] kpgr8j7rqakk66u7dj3m76jh5mo6uzd 10 149011 4991425 956859 2026-10-29T17:07:14Z Saiphani02 127893 4991425 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE. --> {{Speedy deletion templates}} This template is used to tag pages for speedy deletion under the [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|speedy deletion criteria]]. There is a separate template for each criterion &ndash; see the table to the right. This template is namespace-specific: in categories, it calls {{tl|db-c1}}, and everywhere else it calls {{tl|db-a3}}. If this template is used on a category, it places the page into [[:వర్గం:తొలగింపు కోసం ఎదురు చూస్తున్న ఖాళీ వర్గాలు]] and [[:Category:Candidates for speedy deletion|Candidates for speedy deletion]] four days after it is tagged. If it is used anywhere else, it places the page in the category [[:Category:Candidates for speedy deletion as empty pages|Candidates for speedy deletion as empty pages]] and [[:Category:Candidates for speedy deletion|Candidates for speedy deletion]] immediately. == Usage == The template should be placed at the top of the page to be deleted. ===Parameters=== <tt><nowiki>{{</nowiki>db-empty<nowiki>}}</nowiki></tt> :This is the most basic form of the template. <tt><nowiki>{{</nowiki>db-empty<nowiki>|bot=ExampleBot</nowiki><nowiki>}}</nowiki></tt> :[[WP:BOT|Bot accounts]] will specify the <code><nowiki>|bot=</nowiki></code> parameter to notify the reviewing admin that the page was tagged by an automated process. == Author notification == If you nominate a category for deletion with this template, please consider placing the following code: {{tlsp|db-catempty-notice|2=''CategoryName''<nowiki>|</nowiki>header=1}} ...on the User talk page of the main contributor(s) to the page, replacing ''CategoryName'' with the name of the category being marked for deletion. This will display the following [[Wikipedia:User warning templates|user warning template]]: <div style="background:white; border:thin forestgreen;">{{db-catempty-notice|demo=yes}}</div> If you nominate any other type of page for deletion using this template, please consider placing the following code: {{tlsp|nocontent-warn|2=''PageName''<nowiki>|</nowiki>header=1}} ...on the User talk page of the main contributor(s) to the page, replacing ''PageName'' with the name of the page being marked for deletion. This will display the following [[Wikipedia:User warning templates|user warning template]]: <div style="background:white; border:thin forestgreen;">{{nocontent-warn|demo=yes}}</div> ==See also== *[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion]] *[[Wikipedia:Deletion policy]] *[[Wikipedia:Deletion process]] *[[Wikipedia:Deletion review]] *[[Wikipedia:Template messages/User talk namespace]] <includeonly> <!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --> [[Category:Speedy deletion templates|Empty]] </includeonly> hcpm0cst1vg5vjnbppbs7tkg9v5bnt2 10 149033 4991422 956919 2026-10-29T17:06:31Z Saiphani02 127893 4991422 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE. --> {{Twinkle standard installation}} {{Speedy deletion templates}} {{template shortcut|db-catempty|db-emptycat}} This template is used to tag pages for speedy deletion under the [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|speedy deletion criteria]], specifically [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#C1|CSD C1]]. There is a separate template for each criterion &ndash; see the table to the right. This template places the page into the [[:వర్గం:తొలగింపు కోసం ఎదురు చూస్తున్న ఖాళీ వర్గాలు]]&#32;four days after they are tagged. == Usage == The template should be placed at the top of the page to be deleted. ===Parameters=== <tt><nowiki>{{</nowiki>db-c1<nowiki>}}</nowiki></tt> :This is the most basic form of the template. <tt><nowiki>{{</nowiki>db-c1<nowiki>|bot=ExampleBot</nowiki><nowiki>}}</nowiki></tt> :[[WP:BOT|Bot accounts]] will specify the <code><nowiki>|bot=</nowiki></code> parameter to notify the reviewing admin that the page was tagged by an automated process. ==See also== *[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion]] *[[Wikipedia:Deletion policy]] *[[Wikipedia:Deletion process]] *[[Wikipedia:Deletion review]] *[[Wikipedia:Template messages/User talk namespace]] <includeonly> <!-- CATEGORIES AND INTERWIKIS HERE, THANKS --> [[Category:Speedy deletion templates|C01]] </includeonly> 3zdd2acvlnotuep33neuklkqjn6yd61 10 149127 4991496 3479685 2026-10-30T01:29:55Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991496 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Ambox | name = BLP primary sources | subst = <includeonly>{{{subst|{{subst:substcheck}}}}}</includeonly> | type = content | class = ambox-Primary_sources | image = [[file:Question book-new.svg|50x40px]] | sect = [[Wikipedia:Biographies of living persons|biography of a living person]] | issue = '''relies too much on [[Wikipedia:Verifiability|references]] to [[Wikipedia:Biographies of living persons#Misuse of primary sources|primary sources]]'''. | fix = Please help by adding [[Wikipedia:No original research#Primary, secondary and tertiary sources|secondary or tertiary sources]]. Contentious material about living persons that is unsourced or poorly sourced '''must be removed immediately''', especially if potentially [[Wikipedia:Libel|libelous]] or harmful. | removalnotice = yes<!-- | cat = Articles lacking reliable references -->| date = {{{date|}}} | all = All articles lacking reliable references<!-- | cat2 = BLP articles lacking sources -->}} }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 2lnp0n07l86fz7recmpicp3fu5jnoom 10 149677 4991497 4201800 2026-10-30T01:32:29Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991497 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Close paraphrasing |date=__DATE__ |$B= <!--{{Close paraphrasing}} begin-->{{Ambox | name = Close paraphrasing | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | type = content | class = ambox-close_paraphrasing | image = [[File:Copyright-problem.svg|50x40px|alt=|link=]] | issue = This {{{1|article or section}}} '''contains [[Wikipedia:Close paraphrasing|close paraphrasing]] of {{#if:{{{source|{{{2|}}}}}}|{{#ifeq:{{{free|}}}|yes|an external|a non-free copyrighted}} source, {{{source|{{{2|}}}}}} {{#ifeq: {{str left|{{{source|{{{2|}}}}}}|7}} | http:// | ({{Dupdet|{{NAMESPACE}}:{{PAGENAMEE}}|{{{source|{{{2|}}}}}}|minwords=3}})}} |one or more {{#ifeq:{{{free|}}}|yes|external|non-free copyrighted}} sources}}'''. Ideas in this article should be expressed in an original manner. | fix = More details may be available on the [[{{TALKPAGENAME}}|talk page]]. | date = {{{date|}}}<!-- | cat = Articles needing cleanup -->| all = శుద్ధి అవసరమైన అన్ని వ్యాసాలు<!-- | cat2 = {{#ifeq:{{{free|}}}|yes|Articles with close paraphrasing of public domain sources|Articles with close paraphrasing}} -->| all2 = All articles with close paraphrasing }}<!--{{Close paraphrasing}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> lcfy8qxygirjgnrld7rtnzpxx53mj83 10 149798 4991203 3478686 2026-10-29T12:07:02Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991203 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=FFDC |date=__DATE__ |$B= <br/><hr/><small>The file above is proposed for [[Wikipedia:Deletion policy|deletion]]. {{#if:{{{1|}}}|See [[Wikipedia:Files for deletion{{#if:{{{log|}}}|/{{{log}}}|}}#File:{{{1|}}}|files for deletion]] to help reach a consensus on what to do.|Consult image description page for details.}}</small><includeonly>{{Cat handler |main ={{DMC|Articles that include images for deletion}} |talk ={{DMC|Talk pages that include images for deletion}} |user ={{DMC|User pages that include images for deletion}} |template={{{DMC|Templates that include images for deletion}} |other ={{DMC|Miscellaneous pages that include images for deletion}} |nocat = {{{nocat|}}} }}</includeonly> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> sj3xvka7sp9xit6ffrcu4hqdaqrhf22 10 150264 4991577 3478225 2026-10-30T05:34:17Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991577 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Undue |date=__DATE__ |$B= <!--{{Undue}} begin-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}{{Ambox |name = Undue | type = content | image = [[Image:Unbalanced scales.svg|50x40px|link=]] | issue = This {{{1|article}}} may '''lend [[Wikipedia:Neutral point of view#Undue_weight|undue weight]] to certain ideas, incidents, controversies or matters''' relative to the article subject as a whole. | fix = Please help to create a more balanced presentation. {{Talk|{{FULLPAGENAME}}|Discuss}} and [[Wikipedia:Dispute resolution|resolve]] this issue before removing this message. | date = {{{date|}}} }}{{DMCA|NPOV disputes}}<!--{{Undue}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> io6ps2marq48s1kl4q0ex4gozpshb1i 10 150327 4991225 3712795 2026-10-29T12:48:45Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991225 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Current disaster}} begin-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}{{Ambox | name = Current disaster | type = notice | removalnotice = yes | fix = [[Wikipedia:Reliable sources|విశ్వసనీయమైన మూలాలను]] వాడి, లేదా ఆయా మార్పుచేర్పుల గురించి [[{{TALKPAGENAME}}|చర్చ పేజీలో]] చర్చించి [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=edit}} ఈ {{#If: {{{type|}}}|{{{type|}}}|వ్యాసాన్ని}} మెరుగుపరచండి] . | image = [[File:{{Ambox globe current red}}|50x40px|alt=Globe icon with a red clock.|link=]] | text = ఈ {{#If: {{{type|}}}|{{{type|}}}|వ్యాసం}} {{#if:{{{name|}}} | '''&#x20;{{{name}}}''', | }} ఒక {{#if:{{{link|}}} | {{{time|వర్తమాన}}} {{#if:{{{severity|}}} | &#x20;{{{severity}}} | }} {{{event|ఉత్పాతం}}} | '''{{{time|ఒక వర్తమాన}}} {{#if:{{{severity|}}} | &#x20;{{{severity}}} | }} {{{event|ఉత్పాతం}}}''' }} గురించి. దీనికి సంబంధించిన సమాచారం [[వికీపీడియా:నమ్మదగ్గ మూలాలు#బ్రేకింగ్ వార్తలు|వేగంగా మారిపోతూ ఉండవచ్చు లేదా ఆధారపడదగ్గది కాకపోవచ్చు]]. [{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=history}} తాజాగా ఈ పేజీలో చేసిన మార్పుచేర్పులు] అత్యంత తాజా సమాచారాన్ని [[Wikipedia:Risk disclaimer|చూపక పోవచ్చు]]. {{#if:{{{areas|}}} | &#x20;{{{areas}}} | }} {{#if:{{{notes|}}} | &#x20;{{{notes}}} | }} | }} {{#if:{{{nocat|}}} |<!-- don't categorize --> |{{DMCA|Current events}} }}<!--{{Current disaster}} end--> }}<noinclude>{{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 2tm8m3jok03crwom6zrz9vi50sd6yhz 10 150328 4991220 3480236 2026-10-29T12:45:35Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991220 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Current person |date=__DATE__ |$B= <!--{{Current person}} begin-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}{{Ambox | name = Current person | type = notice | image = [[Image:Gnome globe current event.svg|42px]] | text = '''This {{{1|article}}} is about a {{{2|person}}} involved in a [[Portal:current events|current event]].''' Information may change rapidly as the event progresses. {{#if:{{{date|}}}|<small>''({{{date}}})''</small>}} }}{{DMCA|Current events}}<!--{{Current person}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> p36d8owu7kv5brf0lly3ku1pk99oz8s 10 150329 4991219 3480237 2026-10-29T12:44:59Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991219 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Current related |date=__DATE__ |$B= <!--{{Current related}} begin-->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{<includeonly>subst:</includeonly>NAMESPACE}}|<includeonly>[[Category:Pages with incorrectly substituted templates|{{PAGENAME}}]]</includeonly>|}}{{Ambox | name = Current related | type = notice | image = [[Image:Gnome globe current event.svg|50x40px]] | text = This {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|article}} '''may be affected by {{#if:{{{2|}}}|the following|a}} [[Portal:Current events|{{#if:{{{4|}}}|{{{4}}}|current event}}]]{{#if:{{{2|}}}|<nowiki>:</nowiki> [[{{{2}}}{{#if:{{{3|}}}|{{!}}{{{3}}}|}}]]|}}'''. Information in this {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|article}} may change rapidly as the event progresses. | all = Current events | date = {{{date|}}} }}<!--{{Current related}} end--> }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> mwx1c0qqe1x1e637975w187c0ldjly4 0 165263 4991606 4691538 2026-10-30T06:07:27Z Muralikrishna m 106628 /* హర్యానా */ 4991606 wikitext text/x-wiki ఇది రాష్ట్రాల వారీగా రూపొందించిన 16వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా <ref>{{Cite web |url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseU011.htm?ac=1 |title=లోక్ సభ ఎన్నికలు ఫలితాలు |access-date=2014-07-08 |archive-date=2014-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517135258/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseU011.htm?ac=1 |url-status=dead }}</ref> 2014 ఏప్రిల్-మే లో జరిగిన ఎన్నికలలో ఆయా నియోజకవర్గాల నుండి ఎన్నికయ్యారు.<ref>[http://www.pib.nic.in/archieve/others/2014/mar/d2014030501.pdf ఎన్నికల కమిషన్ వారి ప్రకటన]</ref> ==ఆంధ్రప్రదేశ్== [[దస్త్రం:Yash kgf event.jpg|thumb|108x108px|యశ్]] [[దస్త్రం:Gandhisonia05052007.jpg|thumb|140x140px|సోనియా గాంధీ]] {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF31|[[తెలుగు దేశం పార్టీ|టీడీపీ]] (15) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#6AB5FF|[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్సార్సీపీ]] (8) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు]] | [[కొత్తపల్లి గీత]] | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 2 |[[శ్రీకాకుళం లోకసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] | [[కింజరాపు రామ్మోహన నాయుడు]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 3 | [[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] | [[పూసపాటి అశోక్ గజపతి రాజు]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 4 | [[విశాఖపట్నం లోకసభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం]] | [[కంభంపాటి హరిబాబు]] | bgcolor=#FBB917| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] | [[ముత్తంసెట్టి శ్రీనివాసరావు]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 6 | [[కాకినాడ లోకసభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]] | [[తోట నరసింహం]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 7 | [[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] | [[పండుల రవీంద్రబాబు]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 8 | [[రాజమండ్రి లోకసభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] | [[మురళీమోహన్ (నటుడు)|మాగంటి మురళీమోహన్]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 9 | [[నరసాపురం లోకసభ నియోజకవర్గం|నరసాపురం]] | [[గోకరాజు గంగరాజు]] | bgcolor=#FBB917| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[ఏలూరు లోకసభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] | [[మాగంటి వెంకటేశ్వరరావు]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 11 | [[మచిలీపట్నం లోకసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] | [[కొనకళ్ళ నారాయణరావు]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 12 | [[విజయవాడ లోకసభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] | [[కేశినేని శ్రీనివాస్]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 13 | [[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]] | [[గల్లా జయదేవ్]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 14 | [[నరసరావుపేట లోకసభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] | [[రాయపాటి సాంబశివరావు]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 15 | [[బాపట్ల లోకసభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] | [[మాల్యాద్రి శ్రీరాం]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 16 | [[ఒంగోలు లోకసభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] | [[వై.వి.సుబ్బారెడ్డి]] | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 17 | [[నంద్యాల లోకసభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] | [[ఎస్. పి. వై. రెడ్డి]] | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 18 | [[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] | [[బుట్టా రేణుక]] | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 19 | [[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] | [[జె. సి. దివాకర్ రెడ్డి]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 20 | [[హిందూపురం లోకసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] | [[నిమ్మల కిష్టప్ప]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- ! 21 | [[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]] | [[వై.యస్.అవినాష్‌రెడ్డి]] | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 22 | [[నెల్లూరు లోకసభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] | [[మేకపాటి రాజమోహన రెడ్డి]] | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 23 | [[తిరుపతి లోకసభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] | [[వెలగపల్లి వరప్రసాద రావు]] | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 24 | [[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]] | పి.వి.మిథున్ రెడ్డి | bgcolor=#6AB5FF| [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 25 | [[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]] | [[నారమల్లి శివప్రసాద్]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగు దేశం పార్టీ]] |- |} ==అరుణాచల్ ప్రదేశ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[అరుణాచల్ తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ తూర్పు]] | [[నినోంగ్ ఎరింగ్]] | bgcolor=#00FFFF | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 2 | [[అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ పశ్చిమ]] | [[కిరెణ్ రిజిజు|కిరెన్ రిజిజు]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==అసోం== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (7) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] (3) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#348017|అస్సాం యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ (3) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#D3D3D3|స్వతంత్ర (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[కరీంగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంగంజ్]] |[[రాధేశ్యామ్ బిశ్వాస్]] | bgcolor=#348017 | అస్సాం యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |- ! 2 | [[సిల్చార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిల్చార్]] | [[సుస్మితా దేవ్]] | bgcolor=#00FFFF | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 3 | [[అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అటానమస్ జిల్లా]] | బిరెన్ సింగ్ ఎంగ్టి | bgcolor=#00FFFF | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 4 | [[ధుబ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధుబ్రి]] | [[బద్రుద్దీన్ అజ్మల్]] | bgcolor=#348017 | అస్సాం యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |- ! 5 | [[కోక్రాఝర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోక్రాఝర్]] | నాబా కుమార్ సరానియా | bgcolor=#D3D3D3| స్వతంత్ర |- ! 6 | [[బార్పేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్పేట]] | [[సిరాజుద్దీన్ అజ్మల్]] | bgcolor=#348017 | అస్సాం యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |- ! 7 | [[గౌహతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌహతి]] | బియోజ చక్రవర్తి | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[మంగళ్‌దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంగలదోయ్]] | [[రామెన్ దేక]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[తేజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేజ్‌పూర్]] | రామ్ ప్రసాద్ శర్మ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[నౌగాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌగాంగ్]] | [[రాజేన్ గోహైన్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[కలియాబోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలియాబోర్]] | గౌరవ్ గొగొయ్ | bgcolor=#00FFFF | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 12 | [[జోర్హాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోర్హాట్]] | కామఖ్య ప్రసాద్ తాస | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[దిబ్రూగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దిబ్రూగర్]] | రామేశ్వర్ తేలి | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[లఖింపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లఖింపూర్]] | సర్బానందం సోనోవాల్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==బీహార్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]](22) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#996633|లోక్ జనశక్తి పార్టీ (6) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#41A317|రాష్ట్రీయ జనతాదల్ (4) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#33CC99|రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ (3) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#909295|జనతా దల్ (యునైటెడ్) (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#4EE2EC|నేషియోనిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[వాల్మీకి నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వాల్మీకి నగర్]] | [[సతీష్ చంద్ర దూబే]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[పశ్చిమ్ చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పస్చిమ్ చంపారన్]] | సంజయ్ జైస్వాల్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[పూర్వి చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్వి చంపారన్]] | రాధామోహన్ సింగ్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[షెయోహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షియోహర్]] | రమాదేవి | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[సీతామర్హి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతామర్హి]] | [[రామ్ కుమార్ శర్మ]] | bgcolor=#33CC99| రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |- ! 6 | [[మధుబని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధుబని]] | హుక్దేవ్ నారాయణ్ యాదవ్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[ఝంఝార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝంఝార్‌పూర్]] |[[బీరేంద్ర కుమార్ చౌదరి]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[సుపాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుపాల్]] | రంజీత్ రంజన్ | bgcolor=#00FFFF| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 9 | [[అరారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరియారియా]] | [[మహ్మద్ తస్లీముద్దీన్]] \ [[సర్ఫరాజ్ ఆలం]] 2018 (ఉప ఎన్నిక) | bgcolor=#41A317 | రాష్ట్రీయ జనతాదల్ |- ! 10 | [[కిషన్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కిషన్‌గంజ్]] | [[మహ్మద్ అస్రారుల్ హక్]] | bgcolor=#00FFFF| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 11 | [[కతిహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కతిహార్]] | తారిక్ అన్వర్ | bgcolor=#4EE2EC | నేషియోనిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ |- ! 12 | [[పూర్నియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్నియా]] | [[సంతోష్ కుమార్ కుష్వాహా]] | bgcolor=#909295 | జనతా దల్ (యునైటెడ్) |- ! 13 | [[మాధేపురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాధేపురా]] | [[పప్పు యాదవ్]] | bgcolor=#41A317| రాష్ట్రీయ జనతాదల్ |- ! 14 | [[దర్భంగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దర్భంగా]] | [[కీర్తి ఆజాద్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 15 | [[ముజఫర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్‌పూర్]] | [[అజయ్ నిషాద్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 16 | [[వైశాలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వైశాలి]] | [[రామ కిషోర్ సింగ్]] | bgcolor=#996633| లోక్ జనశక్తి పార్టీ |- ! 17 | [[గోపాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోపాల్‌గంజ్]] | [[జనక్ రామ్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 18 | [[సివాన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సివాన్]] | ఓం ప్రకాష్ యాదవ్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 19 | [[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహారాజ్‌గంజ్]] | జనార్దన్ సింగ్ సిగ్రివాల్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 20 | [[సరన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సరన్]] | [[రాజీవ్ ప్రతాప్ రూడీ]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 21 | [[హాజీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హాజీపూర్]] | [[రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్]] | bgcolor=#996633| లోక్ జనశక్తి పార్టీ |- ! 22 |[[ఉజియార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉజియార్‌పూర్]] | [[నిత్యానంద రాయ్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 23 | [[సమస్తిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సమస్తిపూర్]] | రామ్ చంద్ర పాస్వాన్ | bgcolor=#996633| లోక్ జనశక్తి పార్టీ |- ! 24 | [[బేగుసరాయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బేగుసరాయ్]] | భోలా సింగ్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 25 | [[ఖగారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖగారియా]] | [[మెహబూబ్ అలీ కైజర్]] | bgcolor=#996633| లోక్ జనశక్తి పార్టీ |- ! 26 | [[భాగల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భాగల్‌పూర్]] |[[శైలేష్ కుమార్ మండల్]] | bgcolor=#41A317| రాష్ట్రీయ జనతాదల్ |- ! 27 | [[బంకా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బంకా]] | జై ప్రకాష్ నారాయణ్ యాదవ్ | bgcolor=#41A317| రాష్ట్రీయ జనతాదల్ |- ! 28 | [[ముంగేర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంగేర్]] | వీణాదేవి | bgcolor=#996633| లోక్ జనశక్తి పార్టీ |- ! 29 | [[నలంద లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నలంద]] | కౌశలేంద్ర కుమార్ | bgcolor=#909295| జనతా దల్ (యునైటెడ్) |- ! 30 | [[పాట్నా సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాట్నా సాహిబ్]] | [[శత్రుఘ్న సిన్హా]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 31 | [[పాటలీపుత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాటలీపుత్ర]] | [[రామ్ కృపాల్ యాదవ్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 32 | [[అర్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అర్రా]] | ఆర్.కె.సింగ్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 33 | [[బక్సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బక్సర్]] | [[అశ్విని కుమార్ చౌబే]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 34 | [[ససారం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ససారం]] | ఛేడి పాస్వాన్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 35 | [[కరకత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరకత్]] | [[ఉపేంద్ర కుష్వాహా]] | bgcolor=#33CC99| రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |- ! 36 |[[జహనాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జహనాబాద్]] | అరుణ్ కుమార్ | bgcolor=#33CC99| రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |- ! 37 |[[ఔరంగాబాద్ బీహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్]] | సుశీల్ కుమార్ సింగ్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 38 | [[గయా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గయా]] | [[హరి మాంఝీ]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 39 | [[నవాడా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నవాడా]] | గిరిరాజ్ సింగ్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 40 | [[జముయి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జముయి]] | [[చిరాగ్ పాశ్వాన్]] | bgcolor=#996633| లోక్ జనశక్తి పార్టీ |- |} ==ఛత్తీస్‌గడ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (10) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[సర్గుజా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సర్గుజా]] | కమల్‌భన్ సింగ్ మరబీ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[రాయ్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఛత్తీస్‌గఢ్)|రాయ్‌గఢ్]] | విష్ణు దేవ్ సాయి | bgcolor=#FBB917| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[జాంజ్‌గిర్-చంపా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాంజ్‌గిర్-చంపా]] | కమలా దేవి పట్లే | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[కోర్బా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోర్బా]] | బన్షిలాల్ మహతో | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[బిలాస్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బిలాస్‌పూర్]] | లఖన్ లాల్ సాహు | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[రాజ్‌నంద్‌గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌నంద్‌గావ్]] | [[అభిషేక్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[దుర్గ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దుర్గ్]] | తమరాధ్వాజ్ సాహు ( 2018 డిసెంబరు 21 న రాజీనామా చేశాడు) | bgcolor=#00FFFF | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 8 | [[రాయ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌పూర్]] | రమేష్ బైస్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[మహాసముంద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహాసముంద్]] | చందు లాల్ సాహు | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[బస్తర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బస్తర్]] | దినేష్ కశ్యప్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[కంకేర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కంకేర్]] | విక్రమ్ యూసేండి | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==గోవా== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[ఉత్తర గోవా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉత్తర గోవా]] | [[శ్రీపాద యశోనాయక్]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[దక్షిణ గోవా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దక్షిణ గోవా]] | నరేంద్ర కేశవ్ సవాయికర్ | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==గుజరాత్== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (25) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFFFF| ఖాళీ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[కచ్చ్ లోకసభ నియోజకవర్గం|కచ్చ్]] | వినోద్భాయ్ చావ్డా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[బనస్కంతా లోకసభ నియోజకవర్గం|బనస్కంతా]] | [[హరిభాయ్ పార్థిభాయ్ చౌదరి]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[పటాన్ లోకసభ నియోజకవర్గం|పటాన్]] | లిలాధర్భాయ్ ఖోడాజీ వాఘేలా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[మహెసానా లోకసభ నియోజకవర్గం|మహెసానా]] | జయశ్రీబెన్ పటేల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[సబర్కంటా లోకసభ నియోజకవర్గం|సబర్కంటా]] | డిప్సింగ్ శంకర్సింగ్ రాథోడ్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[గాంధీనగర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|గాంధీనగర్]] | [[లాల్ కృష్ణ అద్వానీ]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[అహ్మదాబాదు (తూర్పు) లోకసభ నియోజకవర్గం|అహ్మదాబాదు (తూర్పు)]] | [[పరేష్ రావల్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[అహ్మదాబాదు (పశ్చిమ) లోకసభ నియోజకవర్గం|అహ్మదాబాదు (పశ్చిమ)]] | [[కిరీట్ ప్రేమ్‌జీభాయ్ సోలంకి]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[సురేంద్రనగర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|సురేంద్రనగర్]] | దేవ్‌జీభాయ్ గోవింద్‌భాయ్ ఫతేపారా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[రాజ్‌కోట్ లోకసభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌కోట్]] | [[మోహన్ కుందారియా]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[పోరుబందర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|పోరుబందర్]] | విఠల్‌భాయ్ హన్స్‌రాజ్‌భాయ్ రాదాడియా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 12 | [[జాంనగర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|జాంనగర్]] | [[పూనంబెన్ మాడమ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[జునాగఢ్ లోకసభ నియోజకవర్గం|జునాగఢ్]] | [[రాజేష్‌భాయ్ చూడాసమా]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[అమ్రేలి లోకసభ నియోజకవర్గం|అమ్రేలి]] | [[నారన్‌భాయ్ కచాడియా]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 15 | [[భావ్‌నగర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|భావ్‌నగర్]] | భారతీబెన్ షియాల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 16 | [[ఆనంద్ లోకసభ నియోజకవర్గం|ఆనంద్]] | దిలీప్ పటేల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 17 | [[ఖెడా లోకసభ నియోజకవర్గం|ఖెడా]] | దేవుసింహ్ జెసింగ్‌భాయ్ చౌహాన్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 18 | [[పంచ్‌మహల్ లోకసభ నియోజకవర్గం|పంచ్‌మహల్]] | ప్రభాత్సింగ్ ప్రతాప్సింగ్ చౌహాన్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 19 | [[దాహొద్ లోకసభ నియోజకవర్గం|దాహోద్]] | జస్వంత్‌సిహ్ సుమన్‌భాయ్ భాభోర్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" | 20 | rowspan="2" | [[వడోదర లోకసభ నియోజకవర్గం|వడోదర]] | [[నరేంద్ర మోదీ]] ( 2014 మే 29 న రాజీనామా చేశాడు) | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! colspan="2" |ఖాళీ |- ! 21 | [[ఛోటా ఉదయ్‌పూర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|ఛోటా ఉదయ్‌పూర్]] | రాంసింగ్ రాత్వ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 22 | [[బారుచ్ లోకసభ నియోజకవర్గం|బారుచ్]] | [[మన్సుఖ్ భాయ్ వాసవ]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 23 | [[బార్దోలి లోకసభ నియోజకవర్గం|బార్దోలి]] | వాసవ పరభాభాయ్ నాగర్భాయ్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 24 | [[సూరత్ లోకసభ నియోజకవర్గం|సూరత్]] | దర్శన విక్రమ్ జర్దోష్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 25 | [[నవసారి లోకసభ నియోజకవర్గం|నవసారి]] | చంద్రకాంత్ రఘునాథ్ పాటిల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 26 | [[వల్సాద్ లోకసభ నియోజకవర్గం|వల్సాద్]] | కె. సి. పటేల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==హర్యానా== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (7) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#666600|ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దల్ (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[అంబాలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అంబాలా]] | రట్టన్ లాల్ కటారియా | bgcolor="#FBB917" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[కురుక్షేత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కురుక్షేత్ర]] | రాజ్ కుమార్ సైని | bgcolor="#FBB917" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[సిర్సా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిర్సా]] | చరంజీత్ సింగ్ రోరి | bgcolor="#666600" |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దల్ |- ! 4 | [[హిసార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిసార్]] | [[దుష్యంత్ చౌతాలా]] | bgcolor="#666600" | ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దల్ |- ! 5 | [[కర్నాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నాల్]] | అశ్విని కుమార్ | bgcolor="#FBB917" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[సోనిపట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సోనిపట్]] | [[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] | bgcolor="#FBB917" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[రోహ్తక్ లోక్ సభ నియోజకవర్గం|రోహ్తక్]] | [[దీపేందర్ సింగ్ హుడా]] | bgcolor="#00FFFF" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 8 | [[భివానీ మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివానీ-మహేంద్రగఢ్]] | [[ధరంబీర్ సింగ్ చౌదరి]] | bgcolor="#FBB917" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[గుర్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుర్గావ్]] | [[రావు ఇంద్రజిత్ సింగ్]] | bgcolor="#FBB917" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[ఫరీదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీదాబాద్]] |[[కృష్ణన్ పాల్ గుర్జార్]] | bgcolor="#FBB917" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==హిమాచల్ ప్రదేశ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (4) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[మండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మండి]] | రామ్ స్వరూప్ శర్మ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[కాంగ్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాంగ్రా]] | శాంత కుమార్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[హమీర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హమీర్‌పూర్]] | [[అనురాగ్ సింగ్ ఠాకూర్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[సిమ్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిమ్లా]] | వీరేందర్ కశ్యప్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==జమ్మూ కాశ్మీరు== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజెపి]] (3) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#990099|జమ్మూ & కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమొక్రటిక్ పార్టీ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFFFF| ఖాళీ (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[బారాముల్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బారాముల్లా]] | ముజాఫర్ హుస్సేన్ బేగ్ | bgcolor=#990099|జమ్మూ & కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |- ! 2 | [[శ్రీనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీనగర్]] | తారిక్ హమీద్ కర్రా ( 2016 అక్టోబరు 17 న రాజీనామా చేశాడు) <br> [[ఫరూక్ అబ్దుల్లా]] ( 2017 ఏప్రిల్ 15 న ఎన్నికయ్యాడు) | bgcolor=#990099|జమ్మూ & కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |- ! rowspan="2" | 3 | rowspan="2" | [[అనంతనాగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతనాగ్]] | మెహబూబా ముఫ్తీ ( 2016 జూలై 4 న రాజీనామా చేశాడు) | bgcolor=#990099|జమ్మూ & కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |- ! colspan="2" |ఖాళీ |- ! rowspan="2" | 4 | rowspan="2" | [[లడఖ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లడఖ్]] | తుప్స్తాన్ చెవాంగ్ ( 2018 డిసెంబరు 13 న రాజీనామా చేశాడు) | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! colspan="2" |ఖాళీ |- ! 5 | [[ఉధంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉధంపూర్]] | జితేంద్ర సింగ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[జమ్మూ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జమ్మూ]] | జుగల్ కిషోర్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==జార్ఖండ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (12) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#9F000F|జార్ఖాండ్ ముక్తి మోర్చా (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[రాజ్‌మహల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌మహల్]] | [[విజయ్ కుమార్ హన్స్‌దక్]] | bgcolor=#9F000F |జార్ఖాండ్ ముక్తి మోర్చా |- ! 2 | [[దుమ్కా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దుమ్కా]] | సిబూ సోరెన్ | bgcolor=#9F000F |జార్ఖాండ్ ముక్తి మోర్చా |- ! 3 | [[గొడ్డ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గొడ్డ]] | [[నిషికాంత్ దూబే]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[చత్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చత్రా]] | [[సునీల్ కుమార్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[కోదర్మా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోదర్మా]] | రవీంద్ర కుమార్ రే | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[గిరిదిహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గిరిదిహ్]] | [[రవీంద్ర కుమార్ పాండే]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[ధన్‌బాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధన్‌బాద్]] | [[పశుపతి నాథ్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[రాంచీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాంచీ]] | రామ్ తహల్ చౌదరి | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[జంషెడ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జంషెడ్‌పూర్]] | బిడ్యూత్ బరణ్ మహాటో | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[సింగ్‌భూమ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సింగ్‌భూమ్]] | లక్ష్మణ్ గిలువా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[ఖుంటి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖుంటి]] | కరియా ముండా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 12 | [[లోహర్దగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లోహర్దగా]] | [[సుదర్శన్ భగత్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[పాలము లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాలము]] | విష్ణు దయాల్ రామ్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[హజారీబాగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హజారీబాగ్]] | [[జయంత్ సిన్హా]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==కర్ణాటక== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (17) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (9) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#347C17|జనతాదల్ (సెక్యులర్) (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[చిక్కోడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిక్కోడి]] | ప్రకాష్ బాబన్నా హుక్కేరి | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 2 | [[బెల్గాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెల్గాం]] | [[సురేష్ అంగడి|అంగడి సురేష్ చన్నబసప్ప]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[బాగల్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాగల్‌కోట్]] | పార్వతగౌడ గడ్డిగౌడర్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[బీజాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బీజాపూర్]] | రమేష్ జిగాజినగి | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[గుల్బర్గా]] | [[మల్లికార్జున్ ఖర్గే]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 6 | [[రాయచూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయచూర్]] | బి వి నాయక్ | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 7 | [[బీదర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బీదర్]] | భగవంత్ ఖుంబా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[కొప్పల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొప్పల్]] |[[కరడి సంగన్న అమరప్ప]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[బళ్ళారి లోకసభ నియోజకవర్గం|బళ్ళారి]] | [[బి.శ్రీరాములు]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[హవేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హవేరి]] |[[శివకుమార్ ఉదాసి|శివకుమార్ చనబసప్ప ఉదాసి]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[ధార్వాడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధార్వాడ్]] | ప్రహద్ జోషి | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 12 | [[ఉత్తర కన్నడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉత్తర కన్నడ]] | అనంతకుమార్ హెగ్డే | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[దావణగెరె లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దావణగెరె]] | [[జి. ఎం. సిద్దేశ్వర]] | bgcolor=#FBB917 | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[షిమోగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిమోగా]] | బి. ఎస్. యడ్ఐరోపాప | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 15 | [[ఉడిపి చిక్కమగళూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉడిపి చిక్కమగళూరు]] | శోభా కరండ్లజే | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 16 | [[హసన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హసన్]] | హెచ్. డి. దేవేగౌడ | bgcolor=#347C17|జనతాదల్ (సెక్యులర్) |- ! 17 | [[దక్షిణ కన్నడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దక్షిణ కన్నడ]] | నలిన్ కుమార్ కతీల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 18 | [[చిత్రదుర్గ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్రదుర్గ]] | బి ఎన్ చంద్రప్ప | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 19 | [[తుమకూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తుమకూరు]] | ముద్దహనుమెగౌడ ఎస్ పి | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 20 | [[మాండ్య లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాండ్య]] | సి. ఎస్. పుట్టరాజు | bgcolor=#347C17|జనతాదల్ (సెక్యులర్) |- ! 21 | [[మైసూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మైసూరు]] | [[ప్రతాప్ సింహా]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 22 | [[చామరాజనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చామరాజనగర్]] | ఆర్. ధ్రువనారాయణ | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 23 | [[బెంగళూరు గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెంగళూరు గ్రామీణ]] | దోద్దలహళ్లి కెంపెగౌడ సురేష్ | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 24 | [[బెంగళూరు ఉత్తర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెంగళూరు ఉత్తర]] | [[డి.వి.సదానంద గౌడ]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 25 | [[బెంగళూరు సెంట్రల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెంగళూరు సెంట్రల్]] | [[పి.సి. మోహన్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 26 | [[బెంగళూరు సౌత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెంగళూరు సౌత్]] | [[అనంతకుమార్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 27 | [[చిక్కబల్లాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిక్కబల్లాపూర్]] | [[వీరప్ప మొయిలీ|ఎం. వీరప్ప మొయిలీ]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 28 | [[కోలార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోలార్]] | కె. హెచ్. మునియప్ప | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |} ==కేరళ== {|class="sortable wikitable" border="2" cekjhpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (8) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (ఎం) (5) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#347C17|ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లీం లీగ్ (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF3300|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF00CC|రెవల్యూషినరీ సోసియలిస్టు పార్టీ (ఇండియా) (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#43C6DB|కేరళ కాంగ్రెస్ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#D3D3D3|స్వతంత్ర (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[కాసరగోడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాసరగోడ్]] | [[పి. కరుణాకరన్]] | bgcolor=#FF0000|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (ఎం) |- ! 2 | [[కన్నూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కన్నూర్]] | [[పి.కె. శ్రీమతి]] | bgcolor=#FF0000|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (ఎం) |- ! 3 | [[వటకర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వటకర]] | ముళ్ళపల్లి రాంచంద్రన్ | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 4 | [[వాయనాడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వాయనాడ్]] | [[ఎం.ఐ. షానవాస్]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 5 | [[కోజికోడ్ లోక్ సభ నియోజకవర్గం|కోజికోడ్]] | [[ఎం.కె. రాఘవన్]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 6 | [[మలప్పురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మలప్పురం]] | [[ఇ. అహ్మద్]] | bgcolor=#347C17 |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లీం లీగ్ |- ! 7 | [[పొన్నాని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొన్నాని]] | [[ఇ. టి. ముహమ్మద్ బషీర్]] | bgcolor=#347C17 |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లీం లీగ్ |- ! 8 | [[పాలక్కాడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాలక్కడ్]] | [[ఎం. బి. రాజేష్]] | bgcolor=#FF0000|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (ఎం) |- ! 9 | [[అలత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలత్తూరు]] | [[పి.కె. బిజు]] | bgcolor=#FF0000|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (ఎం) |- ! 10 | [[త్రిసూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిసూర్]] | సిఎన్ జయదేవన్ | bgcolor=#FF3300 |భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ |- ! 11 | [[చలకుడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చలకుడి]] | [[ఇన్నోసెంట్]] | bgcolor=#D3D3D3 |స్వతంత్ర |- ! 12 | [[ఎర్నాకులం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఎర్నాకులం]] | [[కె.వి. థామస్]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 13 | [[ఇడుక్కి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇడుక్కి]] | [[జాయిస్ జార్జ్]] | bgcolor=#D3D3D3 |స్వతంత్ర |- ! 14 | [[కొట్టాయం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొట్టాయం]] | జోస్ కె. మణి | bgcolor=#43C6DB |కేరళ కాంగ్రెస్ (ఎం) |- ! 15 | [[అలప్పుజ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలప్పుజ]] | [[కె.సి. వేణుగోపాల్]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 16 | [[మావేలికర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మావేలికర]] |[[కొడికున్నిల్ సురేష్]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 17 | [[పతనంతిట్ట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పతనంతిట్ట]] | ఆంటో ఆంటొని | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 18 | [[కొల్లాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొల్లాం]] | ఎన్.కె. ప్రేమచంద్రన్ | bgcolor=#FF00CC|రెవల్యూషినరీ సోసియలిస్టు పార్టీ (ఇండియా) |- ! 19 | [[అట్టింగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అట్టింగల్]] | [[అనిరుధన్ సంపత్]] | bgcolor=#FF0000|భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (ఎం) |- ! 20 | [[తిరువనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరువనంతపురం]] | శశి థరూర్ | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |} ==మధ్య ప్రదేశ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (27) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[మోరెనా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మోరెనా]] | [[అనూప్ మిశ్రా]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[భిండ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భిండ్]] | [[భగీరథ్ ప్రసాద్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[గ్వాలియర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గ్వాలియర్]] | [[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[గునా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గునా]] | [[జ్యోతిరాదిత్య సింధియా|జ్యోతిరాదిత్య మాధవరావు సింధియా]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 5 | [[సాగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సాగర్]] | [[లక్ష్మీ నారాయణ్ యాదవ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[టికంగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|టికంగఢ్]] | [[వీరేంద్ర కుమార్ ఖతిక్|వీరేంద్ర కుమార్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[దామోహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దామోహ్]] | ప్రహ్లాద్ సింగ్ పటేల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[ఖజురహో లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖజురహో]] | [[నాగేంద్ర సింగ్ (రాజకీయ నాయకుడు)|నాగేంద్ర సింగ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[సత్నా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సత్నా]] | [[గణేష్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[రేవా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రేవా]] | జనార్ధన్ మిశ్రా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[సిధి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిధి]] | రితి ప్రకాష్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 12 | [[షాడోల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షాడోల్]] | దల్పత్ సింగ్ పారాస్టే | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[జబల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జబల్‌పూర్]] | రాకేష్ సింగ్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[మాండ్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాండ్లా]] | ఫగ్గన్ సింగ్ కులాస్టే | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 15 | [[బాలాఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాలాఘాట్]] | బోధ్ సింగ్ భగత్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 16 | [[చింద్వారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చింద్వారా]] | [[కమల్ నాథ్]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 17 | [[హోషంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హోషంగాబాద్]] | [[ఉదయ్ ప్రతాప్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 18 | [[విదిశ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విదిశ]] | [[సుష్మా స్వరాజ్]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 19 | [[భోపాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భోపాల్]] | అలోక్ సాంజర్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 20 | [[రాజ్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌గఢ్]] | రోడ్మల్ నగర్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 21 | [[దేవాస్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దేవాస్]] | మనోహర్ ఉంట్వాల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 22 | [[ఉజ్జయిని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉజ్జయిని]] | చింతామణి మాల్వియా | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 23 | [[మందసౌర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మందసౌర్]] | సుధీర్ గుప్త | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 24 | [[రత్లాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రత్లాం]] | [[దిలీప్ సింగ్ భూరియా]] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 25 | [[ధార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధార్]] | సావిత్రి ఠాకూర్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 26 | [[ఇండోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్]] | సుమిత్రా మహాజన్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 27 | [[ఖర్గోన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖర్గోన్]] | సుభాష్ పటేల్ | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 28 | [[ఖాండ్వా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాండ్వా]] | నందకుమార్ సింగ్ చౌహాన్] | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 29 | [[బేతుల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బేతుల్]] | జ్యోతి ధుర్వే | bgcolor=#FBB917 |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==మహారాష్ట్ర== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (22) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF6600|[[శివసేన]] (18) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#4EE2EC|[[నేషనలిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్.సి.పి.]] (4) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF00FF|[[స్వాభిమాని పక్ష]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFFFF|Vacant (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[నందుర్బార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నందూర్బార్]] | హీనా గవిత్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[ధూలే లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధూలే]] | సుభాష్ రామ్‌రావ్ భమ్రే | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[జల్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్గావ్]] | ఎ టి నానా పాటిల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[రావర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రావర్]] | రక్ష నిఖిల్ ఖాదసే | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[బుల్దానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బుల్దానా]] | ప్రతాప్రవు గణపత్రవు జాదవ్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 6 | [[అకోలా లోకసభ నియోజకవర్గం|అకోలా]] | సంజయ్ షామరావ్ ధోత్రే | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[అమ్రావతి లోకసభ నియోజకవర్గం|అమరావతి]] | ఆనంద్రావు వితోబా అడ్సుల్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 8 | [[వార్థా లోకసభ నియోజకవర్గం|వార్థా]] | రామ్‌దాస్ తదాస్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[రాంటెక్ లోకసభ నియోజకవర్గం|రాంటెక్]] | కృపాల్ బాలాజీ తుమనే | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 10 | [[నాగపూర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|నాగ్‌పూర్]] | నితిన్ గడ్కరీ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[బాంద్రా గొండియా లోకసభ నియోజకవర్గం|బాంద్రా గొండియా]] | నానాభావు పటోలే | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 12 | [[గడ్చిరోలి - చిమూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గడ్చిరోలి - చిమూర్]] | అశోక్ నెట్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[చంద్రపూర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|చంద్రపూర్]] | హన్స్‌రాజ్ గంగారామ్ అహిర్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[యావత్మాల్-వాషిం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|యావత్మాల్-వాషిం]] | భవన పుండ్లిక్‌రావ్ గవాలి | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 15 | [[హింగోలి లోకసభ నియోజకవర్గం|హింగోలి]] | రాజీవ్ శంకరరావు సతవ్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 16 | [[నాందేడ్ లోకసభ నియోజకవర్గం|నాందేడ్]] | అశోక్ చవాన్ | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 17 | [[పర్భని లోకసభ నియోజకవర్గం|పర్భాని]] | సంజయ్ హరిభావు జాదవ్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 18 | [[జల్నా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్నా]] | రౌసాహెబ్ దాదారావ్ డాన్వే | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 19 | [[ఔరంగాబాద్ లోకసభ నియోజకవర్గం|ఔరంగాబాద్]] | చంద్రకాంత్ ఖైర్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 20 | [[దిండోరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దిండోరి]] | హరిశ్చంద్ర చవాన్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 21 | [[నాసిక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాసిక్]] | హేమంత్ తుకారాం గాడ్సే | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 22 | [[పాల్ఘర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాల్ఘర్]] | చింతామన్ వనగా | చింతామన్ ఎన్. వంగా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 23 | [[భివాండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివాండి]] | కపిల్ మోరేశ్వర్ పాటిల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 24 | [[కళ్యాణ్ లోకసభ నియోజకవర్గం|కళ్యాణ్]] | శ్రీకాంత్ ఏక్నాథ్ షిండే | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 25 | [[థానే లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|థానే]] | రాజన్ విచారే | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 26 | [[ముంబై నార్త్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంబై నార్త్]] | గోపాల్ శెట్టి | గోపాల్ చినయ్య శెట్టి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 27 | [[ముంబయి నార్త్ వెస్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంబై నార్త్ వెస్ట్]] | గజనన్ కీర్తికర్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 28 | [[ముంబయి నార్త్ ఈస్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంబై నార్త్ ఈస్ట్]] | కిరిట్ సోమయ్య | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 29 | [[ముంబై నార్త్ సెంట్రల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంబై నార్త్ సెంట్రల్]] | పూనమ్ మహాజన్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 30 | [[ముంబై సౌత్ సెంట్రల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంబై సౌత్ సెంట్రల్]] | రాహుల్ షెవాలే | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 31 | [[దక్షిణ ముంబై లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దక్షిణ ముంబై]] | [[అరవింద్ సావంత్]] | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 32 | [[రాయ్‌ఘడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌ఘడ్]] | [[అనంత్ గీతే]] | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 33 | [[మావల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మావల్]] | శ్రీరాంగ్ చందు బర్న్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 34 | [[పూణే లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూణే]] | అనిల్ షిరోల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 35 | [[బారామతి లోకసభ నియోజకవర్గం|బారామతి]] | సుప్రియ సులే | bgcolor=#4EE2EC |[[నేషనలిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 36 | [[షిరూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిరూర్]] | అధల్‌రావ్ శివాజీ దత్తాత్రే | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 37 | [[అహ్మద్‌నగర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|అహ్మద్ నగర్]] | దిలీప్‌కుమార్ మన్సుఖ్లాల్ గాంధీ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 38 | [[షిర్డీ లోకసభ నియోజకవర్గం|షిర్డీ]] | లోఖండే సదాశివ్ కిసాన్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 39 | [[బీడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బీడ్]] | ప్రీతమ్ ముండే | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 40 | [[ఉస్మానాబాద్ లోకసభ నియోజకవర్గం|ఉస్మానాబాద్]] | రవీంద్ర గైక్వాడ్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 41 | [[లాతూర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|లాతూర్]] | సునీల్ బలిరామ్ గైక్వాడ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 42 | [[షోలాపూర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|షోలాపూర్]] | శరద్ బాన్సోడ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 43 | [[మధా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధా]] | విజయ్సింగ్ మోహితే-పాటిల్ | విజయ్సింగ్ శంకరరావు మోహితే-పాటిల్ | bgcolor=#4EE2EC |[[నేషనలిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 44 | [[సాంగ్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సాంగ్లీ]] | సంజయకకా పాటిల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 45 | [[సతారా లోకసభ నియోజకవర్గం|సతారా]] | ఉదయన్‌రాజే భోంస్లే | bgcolor=#4EE2EC |[[నేషనలిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 46 | [[రత్నగిరి-సింధుదుర్గ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రత్నగిరి-సింధుదుర్గ్]] | వినాయక్ రౌత్ | bgcolor=#FF6600|[[శివసేన]] |- ! 47 | [[కొల్హాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొల్హాపూర్]] | [[ధనంజయ్ మహాదిక్]] | bgcolor=#4EE2EC |[[నేషనలిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! 48 | [[హత్కనాంగ్లే లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హత్కనాంగ్లే]] | రాజు శెట్టి | bgcolor=#FF00FF|[[స్వాభిమాని పక్ష]] |- |} ==మణిపూర్== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[ఇన్నర్ మణిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇన్నర్ మణిపూర్]] | తోక్చోమ్ మెన్యా | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 2 | [[ఔటర్ మణిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఔటర్ మణిపూర్]] | థాంగ్సో బైట్ | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |} ==మేఘాలయ== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#CC66FF|నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[షిల్లాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షిల్లాంగ్]] | విన్సెంట్ పాలా | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! rowspan="3"|2 | rowspan="3"| [[తురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తురా]] |పిఏ సంగ్మా ( 2016 మార్చి 4 న మరణించాడు) <ref>{{cite news|title=Former Lok Sabha speaker P.A. Sangma passes away|url=http://www.thehindu.com/news/national/former-lok-sabha-speaker-pa-sangma-passes-away/article8313507.ece|access-date=2021-02-05|newspaper=The Hindu|date=5 March 2016}}</ref> |bgcolor=#DB7093| నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |- | కాన్రాడ్ సంగ్మా <ref>{{cite news|title=Conrad Sangma wins Tura LS bypoll by nearly 2 lakh votes|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/conrad-sangma-wins-tura-ls-bypoll-by-nearly-2-lakh-votes-116051901244_1.html|access-date=11 August 2016|newspaper=Business Standard|date=19 May 2016}}</ref> ( 2016 మే 19 న ఎన్నికై 2018 సెప్టెంబరు 4 న రాజీనామా చేశాడు) |bgcolor=#DB7093| నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |-style="text-align:center; height:30px;" |colspan="3"| ఖాళీ |- |} ==మిజోరాం== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[మిజోరాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిజోరం]] | సిఎల్ రువాలా | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |} ==నాగాలాండ్== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFCC99|నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ (1)|border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[నాగాలాండ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగాలాండ్]] | నీఫియు రియో | bgcolor=#FFCC99 |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |- |} ==ఒడిషా== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#2EFE2E|[[బిజూ జనతా దళ్]] (20) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[బర్గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బర్గఢ్]] | [[ప్రభాస్ కుమార్ సింగ్]] | bgcolor=#2EFE2E|[[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 2 | [[సుందర్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుందర్‌గఢ్]] | జువల్ ఓరం | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[సంబల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంబల్‌పూర్]] | [[నాగేంద్ర కుమార్ ప్రధాన్]] | bgcolor=#2EFE2E|[[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 4 | [[కియోంజర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కియోంజార్]] | సకుంతల లగురి | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 5 | [[మయూర్‌భంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మయూర్‌భంజ్]] | రామ చంద్ర హన్స్దా | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 6 | [[బాలాసోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాలాసోర్]] | రవీంద్ర కుమార్ జెనా | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 7 | [[భద్రక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భద్రక్]] | అర్జున్ చరణ్ సేథి | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 8 | [[జాజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాజ్‌పూర్]] | రీటా తారై | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 9 | [[ధెంకనల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధెంకనల్]] | తథాగత సత్పతి | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 10 | [[బోలంగీర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బోలంగీర్]] | కలికేశ్ నారాయణ్ సింగ్ దేవ్ | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 11 | [[కలహండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలహండి]] | అర్కా కేశరి డియో | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 12 | [[నబరంగ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నబరంగ్‌పూర్]] | బాలభద్ర మాజి | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 13 | [[కంధమాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కంధమాల్]] | హేమేంద్ర చంద్ర సింగ్ ( 2014 సెప్టెంబరు 5 న మరణించారు) <br> ప్రత్యూష రాజేశ్వరి సింగ్ ( 2015 అక్టోబరు 19 న ఎన్నికయ్యారు) | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 14 | [[కటక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కటక్]] | భార్త్రుహరి మహాతాబ్ | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 15 | [[కేంద్రపారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కేంద్రపారా]] | బైజయంత్ పాండా ( 2018 జూలై 18 న రాజీనామా చేశాడు) | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 16 | [[జగత్‌సింగ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జగత్‌సింగ్‌పూర్]] | కులమణి సమల్ | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 17 | [[పూరీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూరీ]] | పినాకి మిశ్రా | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 18 | [[భువనేశ్వర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భువనేశ్వర్]] | ప్రసన్న కుమార్ పటాసాని | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 19 | [[అస్కా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అస్కా]] | లాడు కిషోర్ స్వైన్ ( 2019 ఫిబ్రవరి 6 న మరణించాడు) | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 20 | [[బెర్హంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెర్హాంపూర్]] | సిధాంత్ మోహపాత్ర | bgcolor=#2EFE2E|[[బిజూ జనతా దళ్]] |- ! 21 | [[కోరాపుట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోరాపుట్]] | జినా హికాకా | bgcolor=#2EFE2E| [[బిజూ జనతా దళ్]] |- |} ==పంజాబ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (3) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF9900|శిరోమణి అకాలీదళ్ (4) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#CC0033|ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (4) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[గురుదాస్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గురుదాస్‌పూర్]] | [[వినోద్ ఖన్నా]] ( 2017 ఏప్రిల్ 27 న మరణించాడు) <br> సునీల్ జఖర్ ( 2017 అక్టోబరు 15 న ఎన్నికయ్యాడు) | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[అమృత్‌సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమృత్‌సర్]] | [[అమరిందర్ సింగ్]] ( 2016 నవంబరు 23 న రాజీనామా చేశాడు) <br> గుర్జీత్ సింగ్ ఆజ్లా ( 2017 మార్చి 11 న ఎన్నికయ్యాడు) | bgcolor=#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 3 | [[ఖదూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాదూర్ సాహిబ్]] | రంజిత్ సింగ్ బ్రహ్మపుర | bgcolor=#FF9900 |శిరోమణి అకాలీదళ్ |- ! 4 | [[జలంధర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జలంధర్]] | సంతోక్ సింగ్ చౌదరి | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 5 | [[హోషియార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హోషియార్‌పూర్]] | విజయ్ సంప్లా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆనంద్‌పూర్ సాహిబ్]] | ప్రేమ్ సింగ్ చండుమాజ్రా | bgcolor=#FF9900 |శిరోమణి అకాలీదళ్ |- ! 7 | [[లూథియానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లుధియానా]] | [[రవ్‌నీత్ సింగ్ బిట్టు]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 8 | [[ఫతేఘర్ సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫతేగర్ సాహిబ్]] | హరీందర్ సింగ్ ఖల్సా | bgcolor=#CC0033 |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |- ! 9 | [[ఫరీద్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీద్‌కోట్]] | సాధు సింగ్ | bgcolor=#CC0033| ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |- ! 10 | [[ఫిరోజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజ్‌పూర్]] | షేర్ సింగ్ ఘుబయా | bgcolor=#FF9900 |శిరోమణి అకాలీదళ్ |- ! 11 | [[బటిండా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బతిందా]] | [[హర్‌సిమ్రత్ కౌర్ బాదల్]] | bgcolor=#FF9900 |శిరోమణి అకాలీదళ్ |- ! 12 | [[సంగ్రూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంగ్రూర్]] | భగవంత్ మన్ | bgcolor=#CC0033| ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |- ! 13 | [[పాటియాలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాటియాలా]] | ధరంవీర్ గాంధీ | bgcolor=#CC0033| ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |- |} ==రాజస్థాన్== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (25) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[గంగానగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గంగానగర్]] | నిహల్‌చంద్ చౌహాన్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[బికనీర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బికనీర్]] | [[అర్జున్ రామ్ మేఘవాల్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[చురు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చురు]] | రాహుల్ కస్వాన్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[జుంఝును లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జుంఝును]] | సంతోష్ అహ్లవత్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[సికర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సికర్]] | సుమేధానంద్ సరస్వతి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[టోంక్-సవాయి మాధోపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|టోంక్-సవాయి మాధోపూర్]] | సుఖ్‌బీర్ సింగ్ జౌనాపురియా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[జైపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జైపూర్]] | రామ్ చరణ్ బొహర | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[అల్వార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అల్వార్]] | [[మహంత్ చంద్‌నాథ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[భరత్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భరత్‌పూర్]] | బహదూర్ సింగ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[కరౌలి - ధౌల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరౌలి ధౌల్‌పూర్]] | [[మనోజ్ రజోరియా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[దౌసా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దౌసా]] | హరీష్ చంద్ర మీనా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 12 | [[జైపూర్ గ్రామీణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జైపూర్ గ్రామీణ]] | [[రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[అజ్మీర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అజ్మీర్]] | సన్వర్ లాల్ జాట్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[నాగౌర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగౌర్]] | సిఆర్ చౌదరి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 15 | [[పాలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాలి]] | పిపి చౌదరి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 16 | [[జోధ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోధ్‌పూర్]] | [[గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 17 | [[బార్మర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్మర్]] | సోనా రామ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 18 | [[జలోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జలోర్]] | దేవ్జీ పటేల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 19 | [[ఉదయ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉదయ్ పూర్]] | అర్జున్‌లాల్ మీనా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 20 | [[బన్స్వారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బన్స్వారా]] | మన్శంకర్ నినామా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 21 | [[చిత్తోర్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తోర్‌ఘర్]] | చంద్రప్రకాష్ జోషి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 22 | [[రాజ్‌సమంద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌సమంద్]] | హరియోమ్ సింగ్ రాథోడ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 23 | [[భిల్వారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భిల్వారా]] | సుభాష్ బహేరియా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 24 | [[కోటా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోటా]] | [[ఓం బిర్లా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 25 | [[ఝలావర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝలావర్]] | దుష్యంత్ సింగ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==సిక్కిం== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FF9900|సిక్కిం డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[సిక్కిం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిక్కిం]] | ప్రేమ్ దాస్ రాయ్ | style="background-color: {{Sikkim Democratic Front/meta/color}}" |సిక్కిం డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |- |} ==తమిళనాడు== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం (37) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#990099|పట్టాలి మక్కల్ కచ్చి (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[తిరువళ్లూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరువళ్లూరు]] | పి. వేణుగోపాల్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 2 | [[చెన్నై నార్త్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చెన్నై నార్త్]] | టిజి వెంకటేష్ బాబు | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 3 | [[చెన్నై దక్షిణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చెన్నై సౌత్]] | జె. జయవర్ధన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 4 | [[చెన్నై సెంట్రల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చెన్నై సెంట్రల్]] | ఎస్ఆర్ విజయకుమార్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 5 | [[శ్రీపెరంబుదూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీపెరంబుదూర్]] | కె. ఎన్. రామచంద్రన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 6 | [[కాంచీపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాంచీపురం]] | మరగతం కె | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 7 | [[అరక్కోణం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరక్కోణం]] | జి. గిరి | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 8 | [[వెల్లూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వెల్లూర్]] | బి. సెంగుట్టువన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 9 | [[కృష్ణగిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కృష్ణగిరి]] | కె. అశోక్ కుమార్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 10 | [[ధర్మపురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధర్మపురి]] | అన్బుమాని రామదాస్ | bgcolor=#990099|పట్టాలి మక్కల్ కచ్చి |- ! 11 | [[తిరువణ్ణామలై లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరువణ్ణామలై]] | ఆర్.వనరోజ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 12 | [[ఆరణి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆరణి]] | వి.ఎలుమలై | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 13 | [[విలుప్పురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విలుప్పురం]] | రాజేంద్రన్ ఎస్ | bgcolor=#99CC00| ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 14 | [[కళ్లకురిచి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కళ్లకురిచి]] | డాక్టర్ కె. కామరాజ్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 15 | [[సేలం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సేలం]] | వి. పన్నెర్సెల్వం | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 16 | [[నమక్కల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నమక్కల్]] | పి. ఆర్. సుందరం | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 17 | [[ఈరోడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఈరోడ్]] | ఎస్.శెల్వకుమార చిన్నయన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 18 | [[తిరుప్పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుప్పూర్]] | వి. సత్యబామ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 19 | [[నీలగిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నీలగిరి]] | సి. గోపాలకృష్ణన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 20 |[[కోయంబత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోయంబత్తూరు]] | [[పి.ఆర్.నటరాజన్]] | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 21 | [[పొల్లాచ్చి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొల్లాచ్చి]] | సి.మహేంద్రన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 22 | [[దిండిగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దిండిగల్]] | ఎం. ఉదయకుమార్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 23 | [[కరూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరూర్]] | [[ఎం. తంబిదురై]] | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 24 | [[తిరుచిరాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుచిరాపల్లి]] | పి. కుమార్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 25 | [[పెరంబలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పెరంబలూరు]] | ఆర్. పి. మారుతరాజ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 26 | [[కడలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడలూరు]] | ఎ. అరుణ్‌మోజిథెవన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 27 | [[చిదంబరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిదంబరం]] | ఎం. చంద్రకాశి | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 28 | [[మైలాడుతురై లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మైలాడుతురై]] | ఆర్. కె. భారతి మోహన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 29 | [[నాగపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగపట్నం]] | కె. గోపాల్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 30 | [[తంజావూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తంజావూర్]] | కె. పరశురామన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 31 | [[శివగంగ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శివగంగ]] | పి.ఆర్.సెంటిల్నాథన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 32 | [[మదురై లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మదురై]] | ఆర్. గోపాల్కృష్ణన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 33 | [[తేని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేని]] | ఆర్. పార్థిపాన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 34 | [[విరుదునగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విరుదునగర్]] | టి. రాధాకృష్ణన్ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 35 | [[రామనాథపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రామనాథపురం]] | ఎ. అన్వర్ రాజా | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 36 | [[తూత్తుక్కుడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తూత్తుక్కుడి]] | జయసింగ్ తిగగరాజ్ నాటర్జీ | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 37 | [[తెన్కాసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తెన్కాసి]] | ఎం. వసంతి | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 38 | [[తిరునెల్వేలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరునెల్వేలి]] |[[కె. ఆర్.పి. ప్రభాకరన్]] | bgcolor=#99CC00|ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేత్ర కజగం |- ! 39 | [[కన్యాకుమారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కన్యాకుమారి]] | [[పొన్ రాధాకృష్ణన్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==తెలంగాణ== [[దస్త్రం:Balka Suman.jpg|thumb|right|100px|బాల్క సుమన్]] [[దస్త్రం:Bvinodkumar.jpg|thumb|right|100px|బి.వినోద్ కుమార్]] {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్(ఐ)]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భాజపా]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FAAFBE|[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|తెరాస]] (10) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFF31|[[తెలుగుదేశం పార్టీ|తెదేపా]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#0000FF|[[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్‌ఆర్]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#009F3C|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎం.ఐ.ఎం]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFFFFF|Vacant (1)|border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[ఆదిలాబాదు లోకసభ నియోజకవర్గం|ఆదిలాబాదు]] | జి.నగేష్ | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 2 | [[పెద్దపల్లి లోకసభ నియోజకవర్గం|పెద్దపల్లి]] | [[బాల్క సుమన్]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 3 | [[కరీంనగర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|కరీంనగర్]] | [[బి. వినోద్ కుమార్]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 4 | [[నిజామాబాదు లోకసభ నియోజకవర్గం|నిజామాబాదు]] | [[కల్వకుంట్ల కవిత]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 5 | [[జహీరాబాదు లోకసభ నియోజకవర్గం|జహీరాబాదు]] | బి.బి.పాటిల్ | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! rowspan="2"|6 | rowspan="2"|[[మెదక్ లోకసభ నియోజకవర్గం|మెదక్]] | [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు]] ( 2014 మే 29 రోజు రాజీనామా చేశాడు) | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! colspan="2"|ఖాళీ |- ! 7 | [[మల్కాజ్‌గిరి లోకసభ నియోజకవర్గం|మల్కాజ్‌గిరి]] | [[సి.హెచ్. మల్లారెడ్డి]] | bgcolor=#FFFF31| [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- ! 8 | [[సికింద్రాబాదు లోకసభ నియోజకవర్గం|సికింద్రాబాదు]] | [[బండారు దత్తాత్రేయ]] | bgcolor=#FBB917| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[హైదరాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హైదరాబాదు]] | [[అసదుద్దీన్ ఒవైసీ]] | bgcolor=#009F3C| [[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్]] |- ! 10 | [[చేవెళ్ళ లోకసభ నియోజకవర్గం|చేవెళ్ళ]] | [[కొండా విశ్వేశ్వర్ రెడ్డి]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 11 | [[మహబూబ్‌నగర్ లోకసభ నియోజకవర్గం|మహబూబ్‌నగర్]] | [[జితేందర్ రెడ్డి]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 12 | [[నాగర్‌కర్నూల్ లోకసభ నియోజకవర్గం|నాగర్‌కర్నూల్]] | [[నంది ఎల్లయ్య]] | bgcolor=#00FFFF| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 13 | [[నల్గొండ లోకసభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] | [[గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి]] | bgcolor=#00FFFF| [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 14 | [[భువనగిరి లోకసభ నియోజకవర్గం|భువనగిరి]] | [[బూర నర్సయ్య గౌడ్]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 15 | [[వరంగల్ లోకసభ నియోజకవర్గం|వరంగల్]] | [[కడియం శ్రీహరి]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 16 | [[మహబూబాబాద్ లోకసభ నియోజకవర్గం|మహబూబాబాద్]] | [[సీతారాం నాయక్]] | bgcolor=#FAAFBE| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |- ! 17 | [[ఖమ్మం లోకసభ నియోజకవర్గం|ఖమ్మం]] | పొంగులేటి శ్రీనివాసులు రెడ్డి | bgcolor=#0000FF| [[వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- |} ==త్రిపుర== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FF0000|[[భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ|సిపిఐ(ఎం)]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[త్రిపుర పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిపుర పశ్చిమ]] | శంకర్ ప్రసాద్ దత్తా | bgcolor=#FF0000 | [[భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ]] |- ! 2 | [[త్రిపుర తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిపుర తూర్పు]] | జితేంద్ర చౌదరి | bgcolor=#FF0000 | [[భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ]] |- |} ==ఉత్తర ప్రదేశ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (71) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#66FF99|[[సమాజ్‌వాది పార్టీ|SP]] (4) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#DD8800|[[అప్నా దళ్|AD]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2||ఖాళీ (1)|border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[సహారన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సహారన్‌పూర్]] | [[రాఘవ్ లఖన్‌పాల్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[కైరానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కైరానా]] | [[హుకుమ్ సింగ్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|హుకుమ్ సింగ్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[ముజఫర్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్‌నగర్]] | [[సంజీవ్ కుమార్ బాల్యన్|సంజీవ్ బల్యాన్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[బిజ్నోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బిజ్నోర్]] | [[భరతేంద్ర సింగ్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[నగీనా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నగీనా]] |[[యశ్వంత్ సింగ్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[మొరాదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మొరాదాబాద్]] | కున్వర్ సర్వేష్ కుమార్ సింగ్ | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[రాంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాంపూర్]] | [[నైపాల్ సింగ్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 8 | [[సంభాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంభాల్]] | [[సత్యపాల్ సింగ్ సైనీ]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 9 | [[అమ్రోహా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రోహా]] | [[కన్వర్ సింగ్ తన్వర్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 10 | [[మీరట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మీరట్]] | [[రాజేంద్ర అగర్వాల్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 11 | [[బాగ్‌పత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాగ్‌పత్]] | [[సత్య పాల్ సింగ్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 12 | [[ఘజియాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘజియాబాద్]] | విజయ్ కుమార్ సింగ్ | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 13 | [[గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌతమ్ బుద్ధ నగర్]] |[[మహేష్ శర్మ]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 14 | [[బులంద్‌షహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బులంద్‌షహర్]] | [[భోలా సింగ్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 15 | [[అలీఘర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలీఘర్]] | [[సతీష్ కుమార్ గౌతమ్]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 16 | [[హత్రాస్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హత్రాస్]] | రాజేష్ కుమార్ దివాకర్ | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 17 | [[మథుర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మథుర]] | [[హేమా మాలిని]] | bgcolor=#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 18 | [[ఆగ్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆగ్రా]] | రామ్ శంకర్ కటేరియా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 19 | [[ఫతేపూర్ సిక్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫతేపూర్ సిక్రి]] | [[బాబూలాల్ చౌదరి]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 20 | [[ఫిరోజాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజాబాద్]] | [[అక్షయ్ యాదవ్]] | bgcolor=#66FF99|[[Samajwadi Party]] |- ! rowspan="2"|21 | rowspan="2"|[[మెయిన్‌పురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మెయిన్‌పురి]] | [[ములాయం సింగ్ యాదవ్]]<ref name="Narendra Modi vacates Vadodara seat, Mulayam resigns from Mainpuri">{{cite news |last1=Mint |title=Narendra Modi vacates Vadodara seat, Mulayam resigns from Mainpuri |url=https://www.livemint.com/Politics/PsxT3wjiqiu7QH5Vs7pwZJ/Narendra-Modi-vacates-Vadodara-seat-Mulayam-resigns-from-Ma.html |accessdate=18 September 2022 |work= |date=5 June 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220918090425/https://www.livemint.com/Politics/PsxT3wjiqiu7QH5Vs7pwZJ/Narendra-Modi-vacates-Vadodara-seat-Mulayam-resigns-from-Ma.html |archivedate=18 September 2022 |language=en}}</ref> | bgcolor=#66FF99|[[Samajwadi Party]] |- ! colspan="2"|తేజ్ ప్రతాప్ సింగ్ యాదవ్ |- ! 22 |[[ఎటాహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఎటాహ్]] |[[రాజ్‌వీర్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 23 | [[బదౌన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బదౌన్]] | [[ధర్మేంద్ర యాదవ్]] | bgcolor=#66FF99|[[Samajwadi Party]] |- ! 24 | [[అయోన్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అయోన్లా]] | [[ధర్మేంద్ర కశ్యప్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 25 | [[బరేలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బరేలీ]] | [[సంతోష్ గంగ్వార్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 26 | [[పిలిభిత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పిలిభిత్]] | [[మేనకా గాంధీ]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 27 | [[షాజహాన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షాజహాన్‌పూర్]] | [[కృష్ణ రాజ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 28 | [[ఖేరీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖేరీ]] | [[అజయ్ కుమార్ మిశ్రా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 29 | [[ధౌరహ్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధౌరహ్రా]] | రేఖ వర్మ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 30 | [[సీతాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతాపూర్]] | [[రాజేశ్ వర్మ|రాజేష్ వర్మ]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 31 | [[హర్దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హర్దోయ్]] | అన్షుల్ వర్మ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 32 | [[మిస్రిఖ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిస్రిఖ్]] | [[అంజు బాల|అంజు బాలా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 33 | [[ఉన్నావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉన్నావ్]] | [[సాక్షి మ‌హారాజ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 34 | [[మోహన్‌లాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మోహన్‌లాల్‌గంజ్]] | [[కౌశల్ కిశోర్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 35 |[[లక్నో లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లక్నో]] | [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 36 | [[రాయ్‌బరేలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్ బరేలీ]] | [[సోనియా గాంధీ]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 37 | [[అమేథీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమేథీ]] |[[రాహుల్ గాంధీ]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 38 | [[సుల్తాన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుల్తాన్‌పూర్]] | [[వరుణ్ గాంధీ]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 39 | [[ప్రతాప్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ప్రతాప్‌గఢ్]] | [[హరివంశ్ సింగ్|కున్వర్ హరివంశ్ సింగ్]] | bgcolor=#DD8800|[[Apna Dal]] |- ! 40 | [[ఫరూఖాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరూఖాబాద్]] |[[ముఖేష్ రాజ్‌పుత్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 41 | [[ఇటావా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇటావా]] | [[అశోక్ కుమార్ దోహరే|అశోక్ కుమార్ దోహ్రే]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 42 | [[కన్నౌజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కన్నౌజ్]] | [[డింపుల్ యాదవ్]] | bgcolor=#66FF99|[[సమాజ్‌వాది పార్టీ]] |- ! 43 | [[కాన్పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాన్పూర్]] | [[మురళీ మనోహర్ జోషి]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 44 | [[అక్బర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అక్బర్‌పూర్]] | [[దేవేంద్ర సింగ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 45 | [[జలౌన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జలౌన్]] | భాను ప్రతాప్ సింగ్ వర్మ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 46 | [[ఝాన్సీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝాన్సీ]] | [[ఉమాభారతి]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 47 | [[హమీర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఉత్తరప్రదేశ్)|హమీర్‌పూర్]] |[[పుష్పేంద్ర సింగ్ చందేల్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 48 | [[బందా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బందా]] | [[భైరోన్ ప్రసాద్ మిశ్రా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 49 | [[ఫతేపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫతేపూర్]] | [[సాధ్వీ నిరంజన్ జ్యోతి]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 50 | [[కౌశంబి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కౌశంబి]] |[[వినోద్ సోంకర్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 51 | [[ఫూల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫూల్‌పూర్]] | [[కేశవ్ ప్రసాద్ మౌర్య]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 52 | [[అలహాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలహాబాద్]] | [[శ్యామా చరణ్ గుప్తా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 53 | [[బారాబంకి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బారాబంకి]] | ప్రియాంక సింగ్ రావత్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 54 | [[ఫైజాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫైజాబాద్]] | [[లల్లు సింగ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 55 | [[అంబేద్కర్ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అంబేద్కర్ నగర్]] | [[హరి ఓం పాండే]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 56 | [[బహ్రైచ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బహ్రైచ్]] | [[సావిత్రిబాయి ఫూలే]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 57 |[[కైసర్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కైసర్‌గంజ్]] | [[బ్రిజ్ భూషణ్ శరణ్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 58 | [[శ్రావస్తి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రావస్తి]] | దద్దన్ మిశ్రా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 59 | [[గోండా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోండా]] | [[కీర్తి వర్ధన్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 60 | [[దొమరియాగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దొమరియాగంజ్]] | జగదాంబిక పాల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 61 |[[బస్తీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బస్తీ]] | [[హరీష్ చంద్ర ద్వివేది]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 62 | [[సంత్ కబీర్ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంత్ కబీర్ నగర్]] | [[శరద్ త్రిపాఠి]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 63 | [[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఉత్తర ప్రదేశ్)|మహరాజ్‌గంజ్]] | [[పంకజ్ చౌదరీ]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 64 | [[గోరఖ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోరఖ్‌పూర్]] | [[యోగి ఆదిత్యనాథ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 65 | [[కుషి నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కుషి నగర్]] | [[రాజేష్ పాండే]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 66 | [[డియోరియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డియోరియా]] | [[కల్రాజ్ మిశ్రా|కల్‌రాజ్ మిశ్రా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 67 | [[బన్స్‌గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బన్స్‌గావ్]] | కమలేష్ పాశ్వాన్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 68 | [[లాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లాల్‌గంజ్]] | [[నీలం సోంకర్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 69 | [[అజంగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అజంగఢ్]] | [[ములాయం సింగ్ యాదవ్]] | bgcolor=#66FF99|[[సమాజ్‌వాది పార్టీ]] |- ! 70 | [[ఘోసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘోసి]] | [[హరినారాయణ్ రాజ్‌భర్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 71 | [[సలేంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సలేంపూర్]] | [[రవీంద్ర కుష్వాహా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 72 | [[బల్లియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బల్లియా]] | భరత్ సింగ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 73 | [[జౌన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జౌన్‌పూర్]] | [[కృష్ణ ప్రతాప్|కృష్ణ ప్రతాప్ సింగ్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 74 | [[మచ్లిషహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచ్లిషర్]] | [[రామ్ చరిత్ర నిషాద్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 75 | [[ఘాజీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘాజీపూర్]] | [[మనోజ్ సిన్హా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 76 | [[చందౌలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చందౌలీ]] | [[మహేంద్ర నాథ్ పాండే]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 77 | [[వారణాసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వారణాసి]] | [[నరేంద్ర మోదీ]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 78 | [[భాదోహి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భాదోహి]] | వీరేంద్ర సింగ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 79 | [[మీర్జాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మీర్జాపూర్]] | [[అనుప్రియా పటేల్]] | bgcolor=#DD8800| [[అప్నా దళ్ (సోనీలాల్)|అప్నా దళ్]] |- ! 80 | [[రాబర్ట్స్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాబర్ట్స్‌గంజ్]] |[[ఛోటేలాల్ ఖర్వార్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==ఉత్తరాఖండ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (5) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[తెహ్రీ గర్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తెహ్రీ గర్వాల్]] | మాలా రాజ్య లక్ష్మి షా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[గర్హ్వాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గర్హ్వాల్]] | [[భువన్ చంద్ర ఖండూరి]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[అల్మోరా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అల్మోరా]] | అజయ్ తమ్తా | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[నైనిటాల్-ఉధంసింగ్ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నైనిటాల్-ఉధంసింగ్ నగర్]] | [[భగత్ సింగ్ కొష్యారి]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[హరిద్వార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హరిద్వార్]] | రమేష్ పోఖ్రియాల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==పశ్చిమ బెంగాల్== '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ (34) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#00FFFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (4) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend2|#FF0000|[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సిపిఐ(ఎం)]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ {|class="sortable wikitable" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! క్రమ సంఖ్య ! style="width:120px" | నియోజకవర్గం ! style="width:180px" | పేరు ! Colspan=2|పార్టీ |- ! rowspan="2" | 1 | rowspan="2" | [[కూచ్‌బెహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కూచ్ బెహార్]] (ఎస్సీ) | [[రేణుకా సిన్హా]] ( 2016 ఆగస్టు 17న మరణించింది) |bgcolor=#66FF00| [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] |- |[[పార్థ ప్రతిమ్ రాయ్]] ( ఉప ఎన్నిక 2016 నవంబరు 22న ఎంపీగా గెలిచింది) |bgcolor=#66FF00| [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] |- ! 2 | [[అలీపుర్దువార్స్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలీపుర్దువార్స్]] | [[దశరథ్ టిర్కీ]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 3 | [[జల్పైగురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్పైగురి]] | [[బిజోయ్ చంద్ర బర్మన్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 4 | [[డార్జిలింగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డార్జిలింగ్]] | [[ఎస్.ఎస్.అహ్లువాలియా]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[రాయ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్‌గంజ్]] | మహ్మద్ సలీమ్ | bgcolor=#FF0000 |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]] |- ! 6 | [[బాలూర్‌ఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాలూర్‌ఘాట్]] | అర్పితా ఘోష్ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 7 | [[మల్దహా ఉత్తర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాల్దాహా ఉత్తర]] | [[మౌసమ్ నూర్]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 8 | [[మాల్దాహా దక్షిణ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాల్దాహా దక్షిణ్]] | [[అబూ హసీం ఖాన్ చౌదరి]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 9 | జంగిపూర్ |[[అభిజిత్ ముఖర్జీ]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 10 | బెర్హంపూర్ | [[అధీర్ రంజన్ చౌదరి]] | bgcolor=#00FFFF |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- ! 11 | ముర్షిదాబాద్ | [[బదరుద్దోజా ఖాన్]] | bgcolor=#FF0000 |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)]] |- ! 12 | [[కృష్ణానగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కృష్ణానగర్]] | [[తపస్ పాల్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 13 | రణఘాట్ | [[తపస్ మండల్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 14 | బంగాన్ | [[కపిల్ కృష్ణ ఠాకూర్]]<br> మమతా ఠాకూర్ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 15 | బరాక్‌పూర్ | దినేష్ త్రివేది | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 16 | దమ్ దమ్ | సౌతా రాయ్ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 17 | బరాసత్ | [[కాకోలి ఘోష్ దస్తీదార్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 18 | బసిర్‌హాట్ | [[ఇద్రిస్ అలీ]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 19 | [[జైనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జైనగర్]] | ప్రతిమా మొండల్ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 20 | [[మథురాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మథురాపూర్]] | [[చౌదరి మోహన్ జతువా]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 21 | [[డైమండ్ హార్బర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డైమండ్ హార్బర్]] | అభిషేక్ బెనర్జీ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 22 | [[జాదవ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాదవ్‌పూర్]] | [[సుగత బోస్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 23 | [[కోల్‌కతా దక్షిణ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోల్‌కతా దక్షిణ]] | [[సుబ్రతా బక్షి]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 24 | [[కోల్‌కతా ఉత్తర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోల్‌కతా ఉత్తర]] | [[సుదీప్ బందోపాధ్యాయ్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 25 | [[హౌరా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హౌరా]] | ప్రసున్ బెనర్జీ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 26 | [[ఉలుబెరియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉలుబేరియా]] | [[సాజ్ద అహ్మద్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 27 | [[సెరంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సెరంపూర్]] | కల్యాణ్ బెనర్జీ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 28 | [[హుగ్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హుగ్లీ]] |[[రత్న దే|డా. రత్న దే (నాగ్)]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 29 | [[ఆరంబాగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆరంబాగ్]] | [[అపరూప పోద్దార్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 30 | [[తమ్లుక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తమ్లుక్]] | [[దిబ్యేందు అధికారి]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 31 | [[కంఠి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కంఠి]] | [[సిసిర్ అధికారి]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 32 | [[ఘటల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘటల్]] | [[దీపక్ అధికారి]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 33 | [[ఝర్‌గ్రామ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝర్‌గ్రామ్]] | [[ఉమా సరెన్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 34 | [[మేదినీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మేదినీపూర్]] | [[సంధ్యారాయ్|సంధ్య రాయ్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 35 | [[పురూలియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పురూలియా]] |[[మృగాంకో మహతో]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 36 | [[బంకురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బంకురా]] | మున్ మున్ సేన్ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 37 | [[బిష్ణుపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బిష్ణుపూర్]] | [[సౌమిత్ర ఖాన్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 38 | [[బర్ధమాన్ పుర్బా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బర్ధమాన్ పుర్బా]] | [[సునీల్ కుమార్ మండల్]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 39 | [[బర్ధమాన్ దుర్గాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బర్ధమాన్ దుర్గాపూర్]] | [[మంతాజ్ సంఘమిత]] | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 40 | [[అస‌న్‌సోల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అస‌న్‌సోల్]] | [[బాబుల్ సుప్రియో]] | bgcolor=#66FF00|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 41 | [[బోల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బోల్ పూర్]] | అనుపమ్ హజ్రా | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! 42 | [[బీర్బం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బీర్బం]] | సతాబ్ది రాయ్ | bgcolor=#66FF00|ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- |} ==అండమాన్ నికోబార్ దీవులు== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] | బిష్ణు పా రే | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==చండీగఢ్== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[చండీగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చండీగఢ్]] | [[కిరణ్ ఖేర్]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==దాద్రా నగరు హవేలీ== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[దాద్రా నగర్ హవేలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దాద్రా నగర్ హవేలీ]] | లాలూభాయ్ పటేల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==డామన్ డయ్యూ== {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బిజేపి]] (2) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[దాద్రా నగర్ హవేలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దాద్రా నగర్ హవేలీ]] | నాతుభాయ్ గోముంభై పటేల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[డామన్ డయ్యూ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డామన్ డయ్యూ]] | లాలూభాయ్ పటేల్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} ==ఢిల్లీ== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#FFB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (7) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[చాందినీ చౌక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చాందిని చౌక్]] | హర్ష్ వర్ధన్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 2 | [[నార్త్ ఈస్ట్ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నార్త్ ఈస్ట్ ఢిల్లీ]] | మనోజ్ తివారీ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 3 | [[ఈస్ట్ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఈస్ట్ ఢిల్లీ]] | మహీష్ గిర్రి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 4 | [[న్యూఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|న్యూఢిల్లీ]] | మీనాక్షి లేకి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 5 | [[నార్త్ వెస్ట్ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నార్త్ వెస్ట్ న్యూఢిల్లీ]] | ఉదిత్ రాజ్ | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 6 | [[పశ్చిమ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పశ్చిమ ఢిల్లీ]] | [[పర్వేశ్ వర్మ]] | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! 7 | [[దక్షిణ ఢిల్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దక్షిణ ఢిల్లీ]] | రమేష్ బిధురి | bgcolor=#FBB917|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |} == లక్షద్వీప్ == {|class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#4EE2EC|నేషనలిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[లక్షద్వీప్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లక్షద్వీప్]] | మహ్మద్ ఫైజల్ పి.పి. | bgcolor=#4EE2EC|నేషనలిస్టు కాంగ్రెస్ పార్టీ |- |} ==పుదుచ్చేరి== {| class="sortable wikitable" border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" '''పార్టీలు: ''' {{legend2|#CCCCFF|ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. సమావేశం (1) |border=solid 1px #AAAAAA}} ! సంఖ్య ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికైన ఎంపీ ! పార్టీ |- ! 1 | [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] | [[ఆర్. రాధాకృష్ణన్]] | bgcolor=#CCCCFF |ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. సమావేశం |- |} == మూలాలు == {{reflist}} {{లోక్‌సభ సభ్యులు}} {{భారత పార్లమెంటు}} [[వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:పదవీకాలం వారీగా లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితాలు]] 5ezm467jn5kqoks7aa0ukc3vyjvtlba 0 168038 4991486 4937145 2026-10-30T00:26:13Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991486 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:center;font-size:90%; |title = {{big|ప్రిన్సిపాలిటీ ఆఫ్ మొనాకో}} |liststyle = text-align:center;font-size:90%;font-weight:normal; |1 = {{native name|fr|Principauté de Monaco}} |2 = ''Principatu de Múnegu''{{nbsp|2}}{{small|{{nobold|([[Monégasque language|Monégasque]])}}}} |3 = {{native name|it|Principato di Monaco}} |4 = {{native name|oc|Principat de Mónegue}} }} |common_name = మొనాకో |image_flag = Flag of Monaco.svg |image_coat = Coat of Arms of Monaco.svg |image_map = Location Monaco Europe.png |map_caption = {{map caption |location_color=green |region=[[ఐరోపా]] |region_color=dark grey |legend=Location Monaco Europe.png}} |image_map2 = |map2_width = |map2_caption = |national_motto = {{native phrase|la|"Deo Juvante"|italics=off}}<br/>{{small|"దేవుని సహాయంతో"}} |national_anthem = ''[[Hymne Monégasque]]''<br/><small>English: Monégasque Anthem''</small><br/><center>[[File:Monaco National Anthem.ogg]]</center> |capital = మొనాకో{{ref label|engoffbox|a|}}<ref>{{cite web |url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crName=Monaco |title=United-Nations data, country profile |date= |accessdate=29 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://en.gouv.mc/Government-Institutions/Institutions/Constitution-of-the-Principality#eztoc1036069_10 |title=Constitution of Monaco (art. 78): ''The territory of the Principality forms a single commune.'' |date= |accessdate=29 October 2013}}</ref> |largest_settlement_type = ''క్వార్టియర్'' |largest_settlement = [[మొంటె కార్లో]] |latd =43 |latm=43 |latNS=N |longd=7 |longm=25 |longEW=E |official_languages = [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచి]]<ref>{{cite web |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb |title=Constitution de la Principauté |publisher=కౌన్సిల్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్ |website= |url-status=dead |access-date=21 ఆగస్టు 2014 |archive-date=22 జూలై 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170607/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/036c62fe5f92f2efc1256f5b0054fa42gb?OpenDocument&3Gb }}</ref> |languages_type = సాధారణ భాషలు |languages = {{unbulleted list |మానెగాస్క్ ఇటాలియన్ |ఒసీటన్ ఇంగ్లీష్‌}} |official_religion = క్యాథలిక్ క్రైస్తవం |ethnic_groups = {{unbulleted list |ఫ్రెంచి |మానెగాస్క్ |ఇటాలియన్ |ఇంగ్లీష్‌}} |demonym = {{unbulleted list |మానెగాస్క్ |మొనాకన్{{ref label|engoffbox|c|}}}} |government_type = యూనిటరీ పార్లమెంటరీ రాజ్యాంగ రాచరికం |leader_title1 = మొనార్క్ |leader_name1 = రెండవ ఆల్బర్ట్ |leader_title2 = మినిస్టర్ ఆఫ్‌ స్టేట్ |leader_name2 = మైకేల్ రోజర్ |leader_title3 = ప్రెసిడెంట్ ఆఫ్ నేషనల్ కౌన్సిల్ |leader_name3 = లారెంట్ నోవియోన్ <small>(ఆర్.ఇ.ఎం.)</small> |legislature = నేషనల్ కౌన్సిల్ |area_km2 = 2.02 |area_sq_mi = 0.78 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 248వ |area_magnitude = 1 G6 |percent_water = నామమాత్రం<ref name="monacodata">{{Cite web |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |title=Monaco en Chiffres |website= |access-date=2014-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091115210931/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/e1201ddb4e532285c125702a004775bc/$FILE/Pocket%202009.pdf |archive-date=2009-11-15 |url-status=dead }}, Principauté de Monaco. Retrieved 7 June 2010.</ref> |population_estimate = 36,371<ref name="imsee.mc">{{cite web |url=http://www.imsee.mc/Population-et-emploi |title=Population et emploi / IMSEE&nbsp;— Monaco IMSEE |language=fr |publisher=Imsee.mc |date= |accessdate=6 September 2012 |archive-date=28 నవంబర్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121128001937/http://www.imsee.mc/Population-et-emploi |url-status=dead }}</ref> |population_estimate_year = 2011 |population_estimate_rank = 217వ స్థానం |population_density_km2 = 18,005 |population_density_sq_mi = 49,217 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 1వ స్థానం<!--నోట్: మకావ్ ఇంతకన్నా జనసాంద్రమైనది, కానీ దేశంలోని ప్రాంతం తప్ప ప్రత్యేక దేశం కాదు.--> |population_census = 35,352<ref name="monacodata"/> |population_census_year = 2008 |GDP_PPP = $4.694&nbsp;బిలియన్<ref name="unsd"/><ref name="wdi">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/data-catalog |title=World Development Indicators |publisher=[[World Bank]] |accessdate=8 October 2012}} Note: "PPP conversion factor, GDP (LCU per international $)" for France (0.8724) was used.</ref> |GDP_PPP_year = 2010{{ref label|engoffbox|b|}} |GDP_PPP_rank = 156వ స్థానం |GDP_PPP_per_capita = $132,571<ref name="unsd"/><ref name="wdi"/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 1వ స్థానం |GDP_nominal = $5.424&nbsp;billion<ref name="unsd">{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/snaama/selCountry.asp |title=National Accounts Main Aggregates Database |publisher=[[United Nations Statistics Division]] |accessdate=8 October 2012 |archive-date=29 జూలై 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729095122/http://unstats.un.org/unsd/snaama/selCountry.asp |url-status=dead }}</ref> |GDP_nominal_year = 2010{{ref label|engoffbox|b|}} |GDP_nominal_rank = 148వ స్థానం |GDP_nominal_per_capita = $153,177<ref name="unsd"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 1వ స్థానం |Gini_year = |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini = <!--number only--> |Gini_ref = |Gini_rank = |HDI_year = <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> |HDI =<!--number only--> |HDI_ref = |HDI_rank = |sovereignty_type = స్వతంత్ర దేశం |established_event1 = హౌస్ ఆఫ్ గ్రిమాల్డి |established_date1 = 1297 |established_event2 = ఫ్రాంకో-మానెగాస్క్ ఒప్పందం |established_date2 = 1861 |established_event3 = రాజ్యాంగం |established_date3 = 1911 |currency = Euro ([[Euro sign|€]]) |currency_code = EUR |time_zone = సెంట్రల్ యూరోపియన్ టైం |utc_offset = +1 |time_zone_DST = సెంట్రల్ యూరోపియన్ సమ్మర్ టైం |utc_offset_DST = +2 |cctld = .mc |calling_code = +377 ||drives_on = కుడిపక్కన<ref>{{cite web |url=http://whatsideoftheroad.com/ |title=What side of the road do people drive on? |publisher=Whatsideoftheroad.com |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-date=13 ఏప్రిల్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120413182951/http://whatsideoftheroad.com/ |url-status=dead }}</ref> |footnote_a = {{note|engoffbox}} మొనాకో ఒక నగర రాజ్యం. ఐతే ప్రభుత్వ కార్యాలయాలన్నీ మొనాకో-విల్లే భాగంలో నెలకొన్నాయి. |footnote_b = {{note|engfactobox}} జీడీపీ పెర్‌ క్యాపిటా లెక్కలు ఫ్రాన్స్, ఇటలీ నుంచి వచ్చి ఉద్యోగం చేసి వెళ్లే నాన్-రెసిడెంట్ పనివారినీ పరిగణించాయి. |footnote_c = {{note|engfactobox}} ''మొనాకన్'' అన్నది ఇక్కడి నివాసులకు పేరు. }} '''మొనాకో ''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Monaco.ogg|ˈ|m|ɒ|n|ə|k|oʊ}}; {{IPA-fr|mɔnako}}), అధికారికంగా " ప్రిసిపాలిటీ ఆఫ్ మొనాకో " ({{lang-fr|Principauté de Monaco}}),{{efn|name=a}} అన్నది స్వార్వభౌమాధికారం కలిగిన నగర రాజ్యం, దేశం, దీనికి మైక్రో స్టేట్‌ అన్న ప్రత్యేకత ఉంది. ఇది పశ్చిమ యూరప్‌లో " ఫ్రెంచి రివేరా "లో ఉంది. దేశానికి మూడు వైపులా ఫ్రెంచి దేశ సరిహద్దు ఉంది. నాలుగవ వైపు [[మద్యధరా సముద్రం]] ఉంది. 2016 నాటి గణాంకాల ఆధారంగా మొనాకో జనసంఖ్య 38,400<ref name="imsee.mc"/> యూరప్‌లో పర్యాటకులని ఆకర్షించే ఓ చిన్న దేశం ఇది. మొనాకో ప్రపంచంలోని రెండవ అతి చిన్న దేశం, ప్రపంచంలో అధిక జనసాంద్రత గల దేశం. ఫ్రాన్స్, ఇటలీల మధ్యగల మొనాకో విస్తీర్ణం 2.02 చదరపు కిలోమీటర్లే. ప్రపంచంలో అధిక కాలం జీవించేది కూడా మొనాకో దేశస్తులే. సరాసరి ఆయుఃప్రమాణం 90 సంవత్సరాలు. నిరుద్యోగం సున్నా శాతం. ఫ్రాన్స్, ఇటలీల నించి ప్రతిరోజూ ఈ దేశంలోకి నలభై వేల మంది ఉద్యోగులు వచ్చి పనిచేసి వెళ్తూంటారు. మద్యధరా సముద్ర తీరాన గల మొనాకోకి 0.7 కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణం మేర సముద్రాన్ని పూడ్చి భూభాగాన్ని పెంచారు. జనసాంద్రత చ.కి.మీ.కు 19 వేలమంది. మొనాకో భూభాగ సరిహద్దు పొడవు " 5.47 కి.మీ ".<ref name="imsee.mc"/> సముద్రతీరం పొడవు 3.83 కి.మీ.వెడల్పు 1700-349 మీ. దేశంలో అత్యత ఎత్తైన ప్రాంతంగా గుర్తించబడుతున్న ఇరుకైన కాలిబాట పేరు " చెమిన్ డెస్ రివోరీస్ ", ఇది " మోంట్ ఎజెల్ " పర్వతసానువుల్లో ఉంది. మొనాకోలోకెల్లా అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన ప్రాంతం "మోంటే కార్లో ", అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన వార్డ్ " లార్వొట్టో ". లాండ్ రిక్లైమేషన్ ద్వారా మొనాకో వైశాల్యం 20% పెంచుకుంది. 2005 లో దేశవైశాల్యం 1.974 చ.కి.మీ. మొనాకోలోని పన్ను చట్టాల వల్ల దీన్ని సంపన్నులకు క్రీడాస్థలం అంటారు. 2014 గణాంకాల ఆధారంగా దేశంలో 30% ప్రజలు మిలియనీర్లుగా ఉన్నారు. ఇది [[జెనీవా]], [[జ్యూరిచ్]] కంటే అధికం. <ref>{{cite web|url=http://profit.ndtv.com/news/global-economy/article-one-in-three-is-a-millionaire-in-monaco-study-650514|title=One in Three is a Millionaire in Monaco: Study|work=ndtv.com}}</ref> మొనాకో రాజ్యాంగ రాచరికం పాలనలో రాజ్యాధిపత్యం ప్రిన్స్ రెండవ ఆల్బర్ట్ ఆధిపత్యంలో ఉంది. ప్రిన్స్ రెండవ ఆల్బర్ట్ రాజ్యాంగబద్ధమైన రాజు మాత్రమే అయినప్పటికీ అతను స్వయంగా అపారమైన రాజకీయ శక్తిని సంపాదించుకున్నాడు. గ్రిమాల్డీ హౌస్ వంశం మధ్యలో కొద్ది కాలం మినహా 1297 నుంచి మొనాకోను పాలించింది. <ref>In fact [[François Grimaldi|Francesco Grimaldi]], who captured [[Monaco-Ville|the Rock]] on the night of 8 January 1297, was forced to flee Monaco only four years after the fabled raid, never to come back. The Grimaldi family was not able to permanently secure their holding until 1419 when they purchased Monaco, along with two neighbouring villages, [[Menton]] and [[Roquebrune-Cap-Martin|Roquebrune]]. Source: {{cite book|title=The Grimaldis of Monaco: The Centuries of Scandal – The Years of Grace|url=https://archive.org/details/grimaldisofmonac0000edwa|last=Edwards|first=Anne|publisher=[[William Morrow and Company|William Morrow]]|year=1992|isbn=978-0-688-08837-8|location=|authorlink=Anne Edwards}}</ref> అధికారిక భాష ఫ్రెంచ్ కానీ మోనెగస్క్యూ ఇటాలియన్, ఇంగ్లీష్ భాషలు విస్తృతంగా మాట్లాడతారు. 1861 ఫ్రాంకో-మొనెగాస్క్ ఒప్పందం ద్వారా దేశసార్వభౌమాధికారం అధికారికంగా గుర్తించబడింది, ఐక్యరాజ్యసమితిలో పూర్తి ఓటింగ్ సభ్యదేశాల్లో ఒకటిగా 1991లో చేరింది. మొనాకో స్వాతంత్ర్యం, స్వంత విదేశాంగ విధానం ఉన్నప్పటికీ దాని రక్షణకు ఫ్రాన్స్ బాధ్యత వహిస్తుంది. అయితే మొనాకో రెండు చిన్న సైనిక విభాగాలను నిర్వహిస్తుంది. 19వ శతాబ్దం చివర్లో దేశం మొట్టమొదటి కాసినో "మోంటే కార్లో "ను, ప్యారిస్‌కు రైల్వే అనుసంధానాన్ని ప్రారంభించడం ఆర్థిక అభివృద్ధికి ప్రోత్సాహకరమైంది.<ref>{{cite web|url=http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/|title=Monte Carlo : The Birth of a Legend|publisher=SBM Group|date=|accessdate=23 August 2013|archive-date=3 డిసెంబరు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203050316/http://www.montecarlolegend.com/monte-carlo-the-birth-of-a-legend/|url-status=dead}}</ref> అప్పటి నుండి మొనాకో తేలికపాటి వాతావరణం, మనోహర ప్రకృతి దృశ్యాలు, జూద వినోద సౌకర్యాల వల్ల మొనాకో సంపన్నుల పర్యాటక వినోద కేంద్రం అయింది. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో మొనాకో ఒక ప్రధాన బ్యాంకింగ్ కేంద్రంగా మారింది, సేవల రంగం, చిన్న పరిశ్రమలలో విస్తరించాలని ఆశిస్తోంది. దేశంలో ఎటువంటి ఆదాయపు పన్ను లేదు. వాణిజ్య పన్నులు తక్కువగా ఉంటాయి. ఈ విధానం వల్ల ఇది ప్రపంచంలోని ట్యాక్స్ హెవెన్స్ (పన్నుల స్వర్గాలు)లో ఒకటిగా నిలుస్తోంది. ఇది మొనాకో గ్రాండ్ ప్రిక్స్ అనే ఫార్ములా వన్ ఒరిజినల్ గ్రాండ్స్ ప్రిక్స్‌కి వేదిక. మొనాకో అధికారికంగా యూరోపియన్ యూనియన్లో భాగం కాదు, కానీ ఇది కస్టమ్స్, సరిహద్దు నియంత్రణలతో సహా కొన్ని ఇ.యు. విధానాలను స్వీకరించింది. ఫ్రాన్స్‌తో దాని అనుబంధం వల్ల మొనాకో తన ఏకైక కరెన్సీగా యూరోను ఉపయోగిస్తుంది (దీనికి ముందు ఇది మోనెగాస్క్ ఫ్రాంక్‌ని ఉపయోగించేది). మొనాకో 2004 లో ఐరోపా కౌన్సిల్‌లో చేరింది. ఇది ఇంటర్నేషనల్ డి లా ఫ్రాంకోఫొనీ (ఒ.ఐ.ఎఫ్ ) సంస్థలో సభ్యదేశంగా ఉంది. ==చరిత్ర == [[File:Meyers b9 s0067b.jpg|thumb|Monaco in Roman [[Liguria]] in [[Italy]], 1st century BC]] మొనాకో పేరు సమీపంలోని క్రీ.పూ. 6 వ-శతాబ్ద పురాతన గ్రీక్ కాలనీ ఫొకాయీన్ నుండి వచ్చింది. మోవోస్ "ఒంటరి ఇల్లు" అని అర్ధం.మొనోస్ " ఒంటర్ " <ref>{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnos |title=μόνος |accessdate=29 June 2011 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629164313/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnos |archivedate=29 June 2011 |df=dmy }}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> ఒకోస్ "ఇల్లు" <ref>{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Doi%29%3Dkos1 |title=οἶκος |accessdate=29 June 2011 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629164225/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Doi%29%3Dkos1 |archivedate=29 June 2011 |df=dmy }}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> నుండి గ్రీకు మొనోస్ ఒకోస్ అంటే "సింగిల్ హౌస్", లిగోరియన్లచే మోనోకోస్‌గా సూచించబడింది ఇతరుల నుండి ఒక "ఒంటరి నివాసం"లో లేదా "దూరంగా జీవిస్తున్న" ప్రజల భావనను కలిగి ఉంటుంది. పురాతన పురాణగాథ ప్రకారం హెర్క్యులస్ మొనాకో ప్రాంతం గుండా వెళుతుంది, పూర్వ ఉన్న దేవుళ్ళను తిరస్కరించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.monaco-montecarlo.com/index-history_monaco-en.html |title=History of Monaco |publisher=Monaco-montecarlo.com |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> దాని ఫలితంగా అక్కడ ఒక ఆలయం నిర్మించబడింది. హెర్క్యులస్ మొనోయికోస్ ఆలయం. ఎందుకంటే ఈ ప్రాంతం ఏకైక ఆలయం హెర్క్యులస్ "ఇల్లు" నగరం మోనోకోస్ అని పిలువబడింది.<ref>''Strabo, Geography, Gaul, 4.6.3'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/4F*.html at LacusCurtious]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnoikos |title=μόνοικος |accessdate=29 June 2011 |url-status=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629164248/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dmo%2Fnoikos |archivedate=29 June 2011 |df=dmy }}, Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek-English Lexicon'', on Perseus Digital Library</ref> ఇది పవిత్ర రోమన్ సామ్రాజ్యం ఆధీనంలో ఉండేది. ఇది జెనోయీస్‌కు ఇచ్చింది. ఒక జెనోస్ కుటుంబం తొలగించిన శాఖ గ్రిమాల్డి వాస్తవానికి నియంత్రణ పొందటానికి ముందు వంద సంవత్సరాలుగా ఈ ప్రాంతం మీద నియంత్రణ కొరకు పోటీ చేసింది. ఈప్రాంతంలో 19 వ శతాబ్దం వరకు జెనోవా గణతంత్రం కొనసాగినప్పటికీ వారు మొనాకోను గ్రిమల్డి కుటుంబానికి అందజేసారు. అదేవిధంగా ఫ్రాన్స్, స్పెయిన్ రెండు వందల సంవత్సరాలు దానిని విడిచిపెట్టాయి. ఫ్రాన్సు విప్లవం వరకు ఫ్రాన్స్ దానిని స్వాధీనం చేసుకోలేదు. కానీ నెపోలియన్ ఓడించిన తరువాత అది సార్దీనియా సామ్రాజ్యం రక్షణలో ఉంచబడింది. 19 వ శతాబ్దంలో సార్డినియా ఇటలీలో భాగం అయింది. ఈ ప్రాంతం తిరిగి ఫ్రెంచ్ ప్రభావంలోకి వచ్చినప్పటికీ ఫ్రాన్స్ స్వతంత్రంగా ఉండటానికి అనుమతించింది. ఫ్రాన్సు మాదిరిగా మొనాకో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో యాక్సిస్ శక్తుల ఆధీనంలో అధికంగా ఉండి కొద్దికాలం ఇటలీ, తర్వాత థర్డ్ రీచ్ నిర్వహణలో ఉండి చివరికి విముక్తి పొందక ముందు.జర్మనీ ఆక్రమణ కేవలం కొంత కాలం మాత్రమే కొనసాగినప్పటికీ ఇది యూదు జనాభాను బహిష్కరించాలని, మొనాకో నుండి అనేక నిరోధక సభ్యుల మణశిక్షను అమలును చేయాలని నిర్భంధించబడింది. ఆ తరువాత నుండి మొనాకో స్వతంత్రంగా ఉంది. ఇది ఐరోపా సమాఖ్యతో ఏకీకరణ పట్ల కొన్ని దశలను తీసుకుంది. ===గ్రిమాల్డి కుటుంబం ప్రవేశం === [[File:Raniero I de Mónaco.jpg|thumb|left|200px|Rainier I of Grimaldi, victor of the naval battle at [[Battle of Zierikzee|Zierikzee]] and first sovereign Grimaldi ruler of Monaco]] 1191 లో చక్రవర్తి 6 హెన్రీ నుండి భూమి మంజూరు చేయబడిన తరువాత 1215 లో మొనాకో జెనోవా కాలనీగా తిరిగింది.<ref name="state1">{{cite web |url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3397.htm |title=Monaco |publisher=State.gov |date=16 November 2011 |accessdate=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.monacolife.net/?content=articles&action=show&id=28 |title=Monaco Life |publisher=Monaco Life |date=26 July 2011 |accessdate=28 May 2012}}</ref> 1297 లో మొనాకో మొట్టమొదట గ్రిమల్డి హౌస్ ఆఫ్ సభ్యునిచే పాలించబడింది. ఫ్రాన్సిస్కో గ్రిమల్డి "ఐల్ మాలిజియా"గా పిలవబడ్డాడు. (ఇటలీ నుండి "ది మాలికీన్ వన్" లేదా "ది కన్నింగ్ వన్"గా అనువదించబడింది) , అతని మనుషులు కోటను ఫ్రాన్సికస్సేన్ సన్యాసుల వలె దుస్తులు ధరించి " మొనాకో రాక్ " రక్షణ బాధ్యత వహించింది. అయినప్పటికీ ఈ ప్రాంతం యాదృచ్ఛికంగా ఇప్పటికే మొనాకో పేరుతో పిలువబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/History |title=Monaco history |publisher=Visitmonaco.com |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> అయినప్పటికీ ఫ్రాన్సిస్కో కొన్ని సంవత్సరములు జెనోవాస్ దళాలచే తొలగించబడింది. "రాక్" పై జరిగిన పోరాటము మరొక శతాబ్దానికి కొనసాగింది.<ref>{{cite web |url=http://fr.montecarlosbm.com/sejour-luxe-monaco/monte-carlo/histoire/ |title=Histoire de Monaco, famille Grimaldi &#124; Monte-Carlo SBM |publisher=Fr.montecarlosbm.com |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-date=9 జూన్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609075355/http://fr.montecarlosbm.com/sejour-luxe-monaco/monte-carlo/histoire/ |url-status=dead }}</ref> గ్రిమల్డి కుటుంబం జెనోయిస్, పోరాటం ఒక కుటుంబం పోరాటంగా ఉంది. జెనోయిస్ ఇతర ఘర్షణలలో నిమగ్నమయ్యాడు, 1300 ల చివరిలో జెనోవా కోర్సికాపై క్రౌన్ ఆఫ్ అరగోన్తో వివాదంలో పాల్గొన్నాడు.<ref name="explorethemed.com">{{cite web|url=http://explorethemed.com/AragonMed.asp?c=1|title=The Mediterranean Empire of the Crown of Aragon|website=explorethemed.com|access-date=2018-01-15|archive-date=2016-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204061004/http://explorethemed.com/AragonMed.asp?c=1|url-status=dead}}</ref> ఆరగాన్ క్రౌన్ చివరికి వివాహం ద్వారా స్పెయిన్లో భాగంగా మారింది (ఆధునిక కాటలోనియా చూడండి), ఇతర భాగాలు ఇతర రాజ్యాలు, దేశాలకు మళ్ళింది.<ref name="explorethemed.com"/> ===1400–1800=== [[File:Italia 1494-it.svg|thumb|Monaco in 1494]] 1419 లో గ్రిమల్డి కుటుంబం ఆరగాన్ క్రౌన్ నుండి మొనాకోను కొనుగోలు చేసి "ది రాక్ ఆఫ్ మొనాకో" అధికారిక, తిరుగులేని పాలకులుగా మారింది. 1612 లో రెండవ గౌరొరె మోనాకో "ప్రిన్స్"గా రాజ శైలిని ప్రారంభించాడు.<ref>{{cite web |url=http://monaco.me/ |title=Monaco – The Principality of Monaco |publisher=Monaco.me |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721155700/https://monaco.me/ |archive-date=21 జూలై 2020 |url-status=dead}}</ref> 1630 వ దశకంలో అతను స్పానిష్ దళాలపై ఫ్రెంచ్ రక్షణను కోరాడు. , 1642 లో 13 వ లూయిస్ "డ్యూక్ ఎట్ పెయిర్ ఎట్రాన్జర్" కోర్టులో ప్రవేశం పొందాడు.<ref name="monacoangebote.de">{{cite web |url=http://www.monacoangebote.de/index.php?q=en/history |title=The History Of Monaco |publisher=Monacoangebote.de |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210501/http://www.monacoangebote.de/index.php?q=en%2Fhistory |archive-date=16 జనవరి 2013 |url-status=dead }}</ref> మొనాకో అధిపతులు అప్పటికి ఫ్రెంచ్ రాజుల రాజ్యాలకు సామంతలుగా ఉన్నా మొనాకో మీద సార్వభౌమాధి కారం కలిగి ఉన్నారు.<ref>with the title [[Duc de Valentinois]] and other lesser French titles, to most of which the House of Grimaldi still lays claim,</ref> తరువాతి రాకుమారులు, వారి కుటుంబాలకు చెందిన చాలామంది పారిస్‌లో జీవితాలను గడిపినప్పటికీ ఫ్రెంచ్, ఇటాలియన్ వ్యక్తులను వివాహం చేసుకున్నప్పటికీ గ్రిమల్డి హౌస్ ఆఫ్ ఇటాలియన్. ఫ్రెంచ్ విప్లవం వరకు ఫ్రాన్స్ రక్షకణలో ఉనికిని కొనసాగించింది. <ref>{{cite web |url=http://www3.monaco.mc/monaco/info/history1.html |title=Monaco: History |publisher=.monaco.mc |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120629221745/http://www3.monaco.mc/monaco/info/history1.html |archive-date=29 జూన్ 2012 |url-status=dead }}</ref> 1793 లో విప్లవ దళాలు మోనాకోను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి, 1814 లో గ్రిమల్డి కుటుంబం సింహాసనానికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు ఇది నేరుగా ఫ్రెంచ్ నియంత్రణలోనే ఉంది.<ref name="monacoangebote.de"/><ref name="Monte-carlo.mc">{{cite web |url=http://www.monte-carlo.mc/en/general/important-dates/ |title=Important dates – Monaco Monte-Carlo |publisher=Monte-carlo.mc |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> ===19 వ శతాబ్ధం === [[File:County of nice.svg|thumb|French annexion in 1860]] 1793, 1814 మధ్య మొనాకోను ఫ్రెంచ్‌వారు ఆక్రమించారు (ఈ కాలంలో చాలా వరకు ఐరోపాలో నెపోలియన్ ఆధీనంలో ఉన్న ఫ్రెంచ్ వారు ఆక్రమించారు). <ref name="monacoangebote.de"/><ref name="Monte-carlo.mc"/> 1814 లో వియన్నా కాంగ్రెస్ చేత సార్దీనియా సామ్రాజ్యం సంరక్షిత హోదాను మాత్ర1814 మేలో పునఃస్థాపించబడింది.<ref name="Monte-carlo.mc"/> 1860 వరకు మొరికో ఈ స్థానములో ఉండి ట్రుడియే ఆఫ్ ట్రూరి ద్వారా సార్డారియన్ దళాలు రాజ్యం నుండి ఉపసంహరించుకున్నాయి. పరిసర ప్రాంత నీస్ (అలాగే సవోయ్) ఫ్రాన్స్‌కు అప్పగించబడింది.<ref name="infoplease1">{{cite web |url=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0859729.html |title=24 X 7 |publisher=Infoplease.com |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> మరోసారి మొనాకో ఒక ఫ్రెంచ్ సంరక్షక కేంద్రంగా మారింది. ఈ సమయానికి ముందుగా మెంటన్, రోక్ బ్రూన్‌లలో అశాంతి ఉంది. ఇక్కడ గ్రామీణ కుటుంబాలు గ్రిమాల్డీ కుటుంబం విధించిన భారీ పన్నులు చెల్లించలేక అవస్థలకు లోనయ్యారు.సార్దీనియాలో విలీనం కావాలన్న కోరికతో తమ స్వాతంత్ర్యాన్ని ప్రకటించారు. ఫ్రాన్స్ నిరసన ప్రదర్శించింది. మూడవ చార్లెస్ రెండు ప్రధాన భూభాగ పట్టణాలకు (ఆ సమయంలో 95% స్వాధీనం) మీద ఆధీనతను వదులుకునే వరకు అశాంతి కొనసాగింది. దానిని 500 సంవత్సరాలకు పైగా గ్రిమల్డి కుటుంబం పాలించింది. <ref>{{cite web |url=http://www.accesspropertiesmonaco.com/en/histoire |title=History of the Principality of Monaco – Access Properties Monaco – Real-estate Agency Monaco |publisher=Access Properties Monaco |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-date=9 ఆగస్టు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809043450/http://www.accesspropertiesmonaco.com/en/histoire |url-status=dead }}</ref> ఇవి ఫ్రాన్స్‌కు 41,00,000 ఫ్రాంక్లకు తిరిగి చెల్లించబడ్డాయి.<ref>{{cite web |url=http://monacodc.org/monhistory.html |title=History of Monaco |publisher=Monacodc.org |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> ఈ బదిలీ, మొనాకో సార్వభౌమత్వాన్ని 1861 నాటి ఫ్రాన్కో-మోనెగస్క్యూ ఒప్పందంచే గుర్తించబడింది. 1869 లో ఆ రాజ్యం దాని నివాసితుల నుండి ఆదాయపన్నుని వసూలు చేయటం ఆగిపోయింది - కసినో అసాధారణ విజయానికి పూర్తిగా కృతజ్ఞతలు తెలపటానికి గ్రిమల్డి కుటుంబం కృతజ్ఞతలు తెలుపుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.monaco-mairie.mc/principaute-monaco-monte-carlo/ |title=Histoire de la Principauté – Monaco – Mairie de Monaco – Ma ville au quotidien – Site officiel de la Mairie de Monaco |publisher=Monaco-mairie.mc |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603055329/http://www.monaco-mairie.mc/principaute-monaco-monte-carlo |archive-date=3 జూన్ 2012 |url-status=dead }}</ref> ఇది మొనాకో ధనవంతులకు ఆట స్థలం మాత్రమే కాకుండా జీవించడానికి వారికి ఒక అనుకూలమైన ప్రదేశంగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/monaco.htm |title=MONACO |publisher=Tlfq.ulaval.ca |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-date=10 జూన్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610183922/http://www.tlfq.ulaval.ca/axl/europe/monaco.htm |url-status=dead }}</ref> === 20 వ శతాబ్ధం === [[File:Monegasque Revolution.jpg|thumb|left|Mayor of Monaco announcing concessions ending absolute monarchy of [[Prince Albert I]] in 1910]] 1910 నాటి మొనెగస్క్యూ విప్లవం వరకు 1911 బలవంతంగా రాజ్యాంగం స్వీకరణ చేసారు. మొనాకో రాజులు పరిపూర్ణ పాలకులుగా ఉన్నారు.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/2530539.stm |title=Monaco timeline |publisher=BBC News |date=28 March 2012 |accessdate=28 May 2012}}</ref> కొత్త రాజ్యాంగం అయితే గ్రిమిడీ కుటుంబం, ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్ నిరంకుశ పాలన మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో సస్పెండ్ చేసింది.1918 జూలైలో ఫ్రాంకో-మోనెగాస్క్ ఒడంబడిక సంతకం చేయబడింది. మొనాకోపై పరిమిత ఫ్రెంచ్ రక్షణకు ఇది ఉపయోగపడుతుంది. మొర్గాస్క్ అంతర్జాతీయ విధానం ఫ్రెంచ్ రాజకీయ, సైనిక,, ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు అనుగుణంగా ఉన్న మొనాకో వారసత్వ సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/Monaco-POLITICS-GOVERNMENT-AND-TAXATION.html |title=Monaco Politics, government, and taxation|publisher=Nationsencyclopedia.com |date= |accessdate=28 May 2012}}</ref> [[File:Prince Rainier III and Princess Grace.jpg|thumb|right|ప్రిన్స్ రైనర్ III కు గ్రేస్ కెల్లీని వివాహం రాజ్యానికి దృష్టిని ఆకర్షించింది]] 1943 లో ఇటలీ సైన్యం మొనాకోను ఆక్రమించుకుని ఇది ఒక ఫాసిస్ట్ పరిపాలనను ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="monaco.alloexpat.com">{{cite web |url=http://www.monaco.alloexpat.com/monaco_information/history_of_monaco.php |title=Monaco History, History of Monaco – Allo' Expat Monaco |publisher=Monaco.alloexpat.com |date= |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=15 జనవరి 2018 |archive-date=27 మే 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527162437/http://www.monaco.alloexpat.com/monaco_information/history_of_monaco.php }}</ref> కొంతకాలం తర్వాత ముస్సోలినీ కూలిపోయిన తరువాత జర్మన్ వెహ్ర్మచ్ట్ మొనాకోను ఆక్రమించి యూదుల నాజీ బహిష్కరణను ప్రారంభించారు. మోనే కార్లోలోని బాలే డి లా ఒపెర్‌ను స్థాపించిన ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ యూదుడైన రెనే బ్లమ్ తన పారిస్ ఇంటిలో అరెస్టు చేయబడ్డాడు, ఆష్విట్జ్ కాన్సంట్రేషన్ శిబిరానికి (ఆయన అక్కడ చంపబడ్డాడు) రవాణా చేయబడటానికి ముందు ఫ్రెంచ్ రాజధాని వెలుపల ఉన్న డ్రాన్సీ బహిష్కరణ శిబిరంలో ఉంచబడ్డాడు.<ref>Abramovici P. ''[https://www.amazon.com/rocher-bien-occupé-pendant-1939-1945/dp/2020372118 Un rocher bien occupé : Monaco pendant la guerre 1939–1945]'' Editions Seuil, Paris 2001, {{ISBN|2-02-037211-8}}</ref> బ్లమ్ సహోద్యోగి రౌల్ గన్స్బోర్గ్, ఒపెరా డి మోంటే-కార్లో డైరెక్టర్, ఫ్రెంచ్ రెసిస్టెన్స్ సహాయంతో అరెస్ట్ తప్పించుకుని స్విట్జర్లాండ్‌కు పారిపోయారు.<ref>{{cite web |url=http://tmeheust.free.fr/monacohistoire2.html |title=Monaco histoire |publisher=Tmeheust.free.fr |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> 1944 ఆగస్టులో జర్మన్లు ​​రెనే బోర్గిని, జోసెఫ్-హెన్రి లాజౌక్స్, ఎస్టెర్ పోగ్గియో రెసిస్టెన్స్ నేతలుగా ఉన్నారు. 2005 వరకు పాలించిన మూడవ రైనర్ 1949 లో అతని తాత ప్రిన్స్ రెండవ లూయిస్ మరణం తరువాత సింహాసనంపై విజయం సాధించాడు. 1956 ఏప్రిల్ 19 ఏప్రిల్ 19 న ప్రిన్స్ రైనర్ అమెరికన్ నటి గ్రేస్ కెల్లీని వివాహం చేసుకున్నాడు; ఈ కార్యక్రమం విస్తృతంగా టెలివిజన్, ప్రముఖ ప్రెస్లో పొందుపరచబడి చిన్న రాజ్యంపై ప్రపంచ దృష్టిని కేంద్రీకరించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.nationsonline.org/oneworld/monaco.htm |title=Monaco – Principality of Monaco – Principauté de Monaco – French Riviera Travel and Tourism |publisher=Nationsonline.org |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> 1962 రాజ్యాంగ సవరణలో మహిళల ఓటు హక్కును అందించి, మరణశిక్షను రద్దు చేసి, ప్రాథమిక స్వేచ్ఛకు హామీ ఇవ్వడానికి మొనాకో సుప్రీంకోర్టును ఏర్పాటు చేసింది. 1963 లో సంపన్న ఫ్రెంచ్‌కు పన్ను స్వర్గంగా ఉన్నందుకు ఆగ్రహానికి గురైన చార్లెస్ డి గల్లె మొనాకోను అడ్డుకున్నప్పుడు ఒక సంక్షోభం అభివృద్ధి చెందింది. మొనాకో 2014 చలనచిత్ర గ్రేస్ ఈ సంక్షోభం మీద ఆధారపడి నిర్మించబడింది.<ref>{{cite web|url=http://pagesix.com/2014/04/02/monaco-royals-will-not-be-at-cannes-grace-of-monaco-premiere/?_ga=1.162783800.562580333.1395152845|title=Monaco royals will not be at Cannes ‘Grace of Monaco’ premiere – Page Six|work=Page Six}}</ref> 1993 లో మొనాకో ప్రిన్సిపాలిటీ ఐక్యరాజ్యసమితిలో పూర్తి ఓటింగ్ హక్కులతో సభ్యదేశంగా మారింది.<ref name="infoplease1"/><ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=22 March 2012 |website= |archive-date=16 అక్టోబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |url-status=dead }}</ref> ===21 వ శతాబ్ధం === [[File:Vista de Mónaco, 2016-06-23, DD 13.jpg|thumb|View of Monaco in 2016]] 2002 లో ఫ్రాన్స్, మొనాకో మధ్య నూతన ఒప్పందం అనుసరించి గ్రిమాడి రాజవంశం వారసులు పాలన కొనసాగించకూడదు. రాజ్యం ఇప్పటికీ ఫ్రాన్స్‌కు తిరిగి ఆధీనం చేయబడక స్వతంత్ర దేశంగా కొనసాగుతుంది. మొనాకో సైనిక రక్షణకు ఇప్పటికీ ఫ్రాన్స్ బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |title=History of Monaco. Monaco chronology |publisher=Europe-cities.com |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210452/http://www.europe-cities.com/en/657/monaco/history/chronology/ |archive-date=16 జనవరి 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_military.html |title=Monaco Military 2012, CIA World Factbook |publisher=Theodora.com |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> 2005 మార్చి 31 న రైనార్ తన తీవ్రమైన అనారోగ్యం కారణంగా తన బాధ్యతలను నెరవేర్చలేక అతని ఏకైక కుమారుడు, వారసుడు ఆల్బర్టుకు బాధ్యతలు అప్పగించాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.yourmonaco.com/royal |title=Monaco Royal Family |publisher=Yourmonaco.com |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614130705/http://www.yourmonaco.com/royal |archive-date=14 జూన్ 2012 |url-status=dead }}</ref> ఆయన పాలన ప్రారంభించిన తరువాత 6 రోజులకు తన 56 వ సంవత్సరంలో మరణించాడు. తరువాత ఆయన కుమారుడు రెండవ ఆల్బర్టు యువరాజు అధికారస్థానం అధిష్టించాడు. అధికారిక సంతాపం తరువాత ప్రిన్స్ రెండవ ఆల్బర్ట్ 2005 జూలై 12 న పదవీ స్వీకారం చేసాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |title=Biography – Prince's Palace of Monaco |publisher=Palais.mc |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-date=15 నవంబరు 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115190516/http://www.palais.mc/monaco/palais-princier/english/h.s.h.-prince-albert-ii/biography/biography.391.html |url-status=dead }}</ref> తన తండ్రి మూడు నెలల ముందు ఖననం చేయబడిన సెయింట్ నికోలస్ కేథడ్రాల్ వద్ద గంభీరమైన మాస్తో మొదలైంది. మొనెగస్క్యూ సింహాసనానికి ఆయన దగ్గరికి రెండు దశల వేడుక జరిగింది. 2005 నవంబరు 18 న మొనాకో-విల్లెలోని చారిత్రాత్మక ప్రిన్స్ ప్యాలెస్లో జరిగిన విస్తృతమైన రిసెప్షన్ కొరకు వివిధ దేశాల అధిపతులు హాజరయ్యారు. <ref>{{cite web |url=http://www.montecarlosbm.com/luxury-trip-monaco/visit-monaco/monaco-history/ |title=History of Monaco, Grimaldi family |publisher=Monte-Carlo SBM |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-date=12 ఏప్రిల్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120412001225/http://www.montecarlosbm.com/luxury-trip-monaco/visit-monaco/monaco-history/ |url-status=dead }}</ref> 2015 ఆగస్టు 27 న రెండవ ఆల్బర్ట్ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో మొత్తం 90 మంది యూదులు, ప్రతిఘటన యోధులను బహిష్కరించడంలో మొనాకో పాత్రకు క్షమాపణ చెప్పాడు.వీరిలో తొమ్మిది మాత్రమే మంది మనుగడ సాగించారు. "పొరుగున ఉన్న ఫ్రాంస్ అధికారుల హింస నుండి తప్పించుకున్న స్తీలు, పురుషులు , పిల్లలు బాధల నుండి వేధింపులను తప్పించుకోవడానికి మాకు శరణార్ధులయ్యారు " అని ఆల్బర్ట్ ఒక బాధితులకు ఒక స్మారకాన్ని ఆవిష్కరించారు. మొనాకో శ్మశానం. "దుఃఖంలో వారు ప్రత్యేకంగా మా ఆశ్రయం పొందుతారు, వారు తటస్థతను కనుగొంటారు." <ref>{{cite news|last=Williams|first=Carol J.|title=More than seven decades later, Monaco apologises for deporting Jews|url=http://www.latimes.com/world/europe/la-fg-monaco-jews-deportation-apology-20150827-story.html|work=[[Los Angeles Times]]|date=27 August 2015|accessdate=31 August 2015}}</ref> 2015 లో మొనాకో ఏకగ్రీవంగా తీవ్రంగా గృహాలు అవసరమైన కొంతమందికి గృహాలు, ఒక చిన్న ఆకుపచ్చని ఉద్యానవనానికి ఏర్పాటు చేయడానికి ఒక నిరాడంబరమైన భూమి పునరుద్ధరణ విస్తరణ చేయడానికి ఆమోదించింది.<ref name="rivieratimes.com">{{cite web|url=http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html|title=Monaco land reclamation project gets green light|work=rivieratimes.com|access-date=2018-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904002030/http://www.rivieratimes.com/index.php/monaco-article/items/monaco-land-reclamation-project-gets-green-light.html|archive-date=2015-09-04|url-status=dead}}</ref> మొనాకో గతంలో 2008 లో విస్తరణను పరిగణనలోకి తీసుకుంది. కానీ దానిని రద్దు చేసింది.<ref name="rivieratimes.com"/> ఈ ప్రణాళిక కొరకు ఆరు హెక్టార్ల అపార్టుమెంటు భవనాలు, పార్కులు, దుకాణాలు, కార్యాలయాలకు భూమికి సుమారు 1 బిలియన్ యూరోలు.<ref name="thenational.ae">{{cite web|url=http://www.thenational.ae/business/industry-insights/property/monaco-1-billion-reclamation-plan-for-luxury-homes-district|title=Monaco €1 billion reclamation plan for luxury homes district|author=Colin Randall|work=thenational.ae}}</ref> ఈ అభివృద్ధి లార్వోట్టో జిల్లాకు సమీపంలో ఉంటుంది, ఒక చిన్న మరీనా కూడా ఉంటుంది.<ref name="thenational.ae"/><ref name="mooringspot.com">{{cite web|url=http://www.mooringspot.com/anse-portier-marina-monaco-monte-carlo-new-berths|title=Monaco’s New Marina, in 10 Years from now|work=mooringspot.com|access-date=2018-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904002029/http://www.mooringspot.com/anse-portier-marina-monaco-monte-carlo-new-berths|archive-date=2015-09-04|url-status=dead}}</ref> నాలుగు ప్రధాన ప్రతిపాదనలు ఉన్నాయి. అభివృద్ధి చివరి సమ్మేళనం పూర్తవుతుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/jimdobson/2015/06/25/the-future-of-monaco-man-made-island-and-floating-formula-one-race-track/|title=Forbes Life|work=forbes.com}}</ref> కొత్త జిల్లా పేరు అన్సే డు పోర్టియర్.<ref name="mooringspot.com"/> [[File:PW0018.jpg|thumb|center|600px|<center>Panoramic view of Monaco from the [[Tête de Chien]] in 2017</center>]] == భౌగోళికం == [[File:Monaco satellite map.png|thumb|Satellite view of Monaco, with the Monégasque-French border shown in yellow]] మొనాకో ఒక సార్వభౌమ నగరం రాజ్యం. ఐదు క్వార్టియర్లు, పది వార్డులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |title=Monaco Districts |publisher=Monaco.me |date= |accessdate=22 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322150014/http://monaco.me/monaco/monaco-districts/ |archive-date=22 మార్చి 2012 |url-status=dead}}</ref> పశ్చిమ ఐరోపాలోని ఫ్రెంచ్ రివేరాలో ఉంది. ఇది మూడు వైపులా ఫ్రాన్స్ ఆల్పెస్-మారిటైమ్స్ డిపార్ట్మెంట్ సరిహద్దులో ఉంది. మధ్యధరా సముద్రం సరిహద్దులో ఒక వైపు ఉంది. దీని కేంద్రం ఇటలీ నుండి 16 కి.మీ (9.9 మైళ్ళు), నైస్, ఫ్రాన్స్ ఈశాన్యంగా 13 కి.మీ (8.1 మై) ఉంది.<ref name="cia"/> వైశాల్యం 2.02 చ.కి.మీ (0.78 చ.మై), లేదా 202 హెక్టార్లు (500 ఎకరాలు), 38,400 జనాభా ఉన్నాయి.<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket|title="monaco statistics pocket" / Publications / IMSEE - Monaco IMSEE|first=Government of|last=Monaco|website=Monacostatistics.mc}}</ref> మొనాకో ప్రపంచంలో రెండవ అతి చిన్న, అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన దేశం.<ref name="cia"/> దేశం 3.83 కి.మీ (2.38 మై) సముద్ర తీరం, 5.47 కి.మీ (3.40 మై)<ref name="auto"/> సముద్ర సరిహద్దు 22.2 కి.మీ (13.8 మై) విస్తీర్ణం, 1,700, 349 మీ (5,577, 1,145 అడుగులు).<ref name="about">{{cite web |url=http://mapofeurope.com/monaco/ |title=Geography and Map of Monaco |publisher=mapofeurope.com |date= |accessdate=11 September 2014 |archive-date=11 సెప్టెంబర్ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140911223740/http://mapofeurope.com/monaco/ |url-status=dead }}</ref><ref name="visitmonaco">{{cite web |url=http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |title=Monaco's Areas / Monaco Official Site |publisher=Visitmonaco.com |date= |accessdate=12 March 2013 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210456/http://visitmonaco.com/us/About-Monaco/Geography/Monaco%27s-Areas |archive-date=16 జనవరి 2013 |url-status=dead }}</ref> డి6007 (మోయెన్నే కార్నిచె స్ట్రీట్) నుండి చెమిన్ డెస్ రియోయియర్స్ (వార్డ్ లెస్ రివోరైస్) లోని పయోటో ప్యాలెస్ నివాస భవనం దేశంలో ఉన్న ఎత్తైన ప్రదేశం సముద్ర మట్టానికి 164.4 మీటర్లు (539 అడుగులు)గా భావించబడుతుంది.<ref>''Highest point at ground level (Access to Patio Palace on D6007)'' {{cite web|url=http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf|publisher=Monaco Statistics – Principality of Monaco|title=Monaco Statistics pocket – Edition 2014|format=PDF}}</ref> దేశంలో అత్యంత లోతైనప్రాంతం మధ్యధరా సముద్రం.<ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/highlow.htm |title=Highest and lowest points in countries islands oceans of the world |publisher=Worldatlas.com |date=|accessdate=6 September 2012}}</ref> సెయింట్-జీన్ జలప్రవాహం 0.19 కి.మీ (0.12 మైళ్ళు) పొడవైన నీటిని కలిగి ఉంది. పొడవాటి సరస్సు, సుమారు 0.5 హె (1.24 ఎ.) పరిమాణంలో ఉన్న అతిపెద్ద సరస్సు.<ref>{{cite web|url=https://maps.google.com/maps?hl=en&cp=5&gs_id=28&xhr=t&q=monaco&safe=off&bav=on.2,or.r_gc.r_pw.r_qf.,cf.osb&biw=1366&bih=704&um=1&ie=UTF-8&sa=N&tab=wl |title=Monaco |publisher=Google Maps|date=|accessdate=6 September 2012}}</ref> మొనాకో అత్యంత జనసాంద్రత కలిగిన క్వార్టైజర్ మోంటే కార్లో, అత్యధిక జనాభా కలిగిన వార్డ్ లార్వోట్టో / బస్ మౌలిన్స్. <ref name="Recensement"/> మొనాకో మొత్తం ప్రాంతం వైశాల్యం 2.02 కిమీ 2 (0.78 చదరపు మైళ్ళు) లేదా 202 హెక్టార్ల (500 ఎకరాలు) కు పెరిగింది;<ref name="Recensement"/><ref name="Extension"/> తత్ఫలితంగా ఫండవీల్లె జిల్లా 0.08 చ.కి.మీ. వరకు విస్తరించడానికి కొత్త ప్రణాళికలు ఆమోదించబడ్డాయి. (0.031 చదరపు మైళ్ళు) లేదా 8 హెక్టార్ల (20 ఎకరాలు) మధ్యధరా సముద్రం నుండి భూమిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు. ప్రస్తుత భూ పునరుద్ధరణ ప్రాజెక్టులు ఫాంట్విల్లె జిల్లాలో విస్తరించి ఉన్నాయి. <ref name="telegraph">{{cite news|last=Samuel|first=Henry |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/monaco/6894991/Monaco-to-build-into-the-sea-to-create-more-space.html |title=Monaco to build into the sea to create more space |work=The Daily Telegraph |date=28 December 2009 |accessdate=22 March 2012 |location=London}}</ref><ref name="OpenDoc">{{cite web |author=Robert Bouhnik |url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/3952ae296ac3807cc1256f73002bd426gb?OpenDocument&6Gb&Count=10000 |title=Home > Files and Reports > Public works(Gb) |publisher=Cloud.gouv.mc |date=19 October 2010 |accessdate=22 March 2012 |website= |archive-url=https://archive.today/20121220003236/http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/3952ae296ac3807cc1256f73002bd426gb?OpenDocument&6Gb&Count=10000 |archive-date=20 డిసెంబరు 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://royalopinions.proboards.com/index.cgi?action=display&board=currentmonaco&thread=192&page=5 |title=Royal Opinions – Social, Political, & Economical Affairs of Monaco |publisher=Royalopinions.proboards.com |date= |accessdate=22 March 2012 |archive-date=27 నవంబరు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127134633/http://royalopinions.proboards.com/index.cgi?action=display&board=currentmonaco&thread=192&page=5 |url-status=dead }}</ref><ref name="Extension">{{cite web |author=Robert BOUHNIK |url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/1ddf179c1910b5fbc1256fc60036dcc6gb?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=%20Files%20and%20Reports&InfoSujet=2002%20Archives%20-%20Extension%20of%20%22La%20Condamine%20Port%22&6Gb |title=Home > Files and Reports > Public works > 2002 Archives&nbsp;— Extension of "La Condamine Port"(Gb) |publisher=Cloud.gouv.mc |date=19 October 2010 |accessdate=22 March 2012 }}{{Dead link|date=మే 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.econostrum.info/Monaco-remet-sur-le-tapis-le-projet-d-extension-en-mer_a9166.html |title=Monaco remet sur le tapis le projet d'extension en mer |publisher=Econostrum.info |date=|accessdate=22 March 2012}}</ref> మొనాకో పోర్ట్ హెర్క్యులెస్, పోర్ట్ ఫోంటెవిల్లేలో రెండు నౌకాశ్రయాలు ఉన్నాయి.<ref name="Presentation">{{cite web |url=http://www.ports-monaco.com/lang-en.html |title=Presentation |publisher=Ports-monaco.com |date=1 January 2006 |accessdate=22 March 2012 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620235447/http://www.ports-monaco.com/lang-en.html |archive-date=20 జూన్ 2012 |url-status=dead }}</ref> మొనాకో ఏకైక సహజవనరులు చేపలు పట్టడం;<ref>{{cite web| author=|url=//www.youtube.com/watch?v=nyIYViMSlOE |title=Prince Albert of Monaco interview on fishing issues |publisher=YouTube |date=30 June 2011 |accessdate=22 March 2012}}</ref> దాదాపు మొత్తం దేశం పట్టణ ప్రాంతం మొనాకో ఏ విధమైన వాణిజ్య వ్యవసాయ పరిశ్రమ లేదు. మొనాకో సమీపంలోని కాప్ డి ఆయిల్ అని పిలువబడే పొరుగుదేశపు ఫ్రెంచ్ ఓడరేవు ఉంది. <ref name="Presentation"/> [[File:Monaco_City_001.jpg|thumb|center|700px|<center>Panoramic view of [[La Condamine]] and [[Monte Carlo]]</center>]] ===వాస్తుకళ === మొనాకో విస్తృతమైన వాస్తు నిర్మాణాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. కానీ రాజధాని శైలి ప్రత్యేకంగా మోంటే కార్లోలో బెల్లె ఎపోక్కి చెందినది. ఇది 1878-9 కాసినోలో, చార్లెస్ గార్నియర్, జూల్స్ డుత్రౌ చేత సృష్టించబడిన సాల్లీ గార్నియర్లో దాని అత్యంత ఎత్తైన వ్యక్తీకరణను కనుగొంది. టారెట్‌లు, బాల్కనీలు, పినాకిల్స్, బహుళ-రంగు సిరమిక్స్, కారటైడ్స్ వంటి అలంకార వస్తువులు, ఆనందం, విలాసవంతమైన సుందరమైన ఫాంటసీని సృష్టించేందుకు, మొనాకో కోరిన <ref>Novella, René; Sassi, Luca ''Monaco : eight centuries of art and architecture', Epi Communication, 2015</ref> ఆకర్షణీయ వ్యక్తీకరణను సృష్టించేందుకు, చిత్రీకరించడానికి ఫ్రెంచ్, ఇటాలియన్, స్పానిష్ మూలాల నుండి ఈ కేపిరిసియోను హాసిండి విల్లాస్, అపార్ట్మెంట్లలో చేర్చారు. 1970 వ దశకంలో ప్రధాన అభివృద్ధి తరువాత ప్రిన్స్ మూడవ రైనర్ దేశంలో ఎత్తైన నిర్మాణాల అభివృద్ధిని నిషేధించాడు. అయినప్పటికీ అతని వారసుడు, ప్రిన్స్ రెండ ఆల్బర్ట్ ఈ సావరిన్ ఆర్డర్ను తిరస్కరించారు.<ref name="Fair">{{Cite web|url=http://www.vanityfair.fr/actualites/france/articles/monaco-la-tour-odeon-un-chantier-malheureux/23582|title=La tour Odéon, l'histoire d'un chantier dont les malheurs ont atteint des sommets|last=Fair|first=Vanity|access-date=7 August 2016|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170813111930/http://www.vanityfair.fr/actualites/france/articles/monaco-la-tour-odeon-un-chantier-malheureux/23582|archive-date=13 ఆగస్టు 2017|url-status=dead}}</ref> ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో మొనాకో నిర్మాణ వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబించే ఒకే-కుటుంబ విల్లాస్‌ మాయమయ్యాయి.<ref>Lyall, Sarah; Baume, Maïa de la ''Development Blitz Provokes a Murmur of Dissent in Monaco'', New York Times, 11 December 2013; https://www.nytimes.com/2013/12/12/world/europe/development-blitz-provokes-a-murmur-of-dissent-in-monaco.html</ref> రాజ్యానికి ప్రస్తుతం వారసత్వ రక్షణ చట్టం లేదు.<ref name="lobservateurdemonaco.mc">''Monaco's Heritage In Danger?'', L'Observateur de Monaco, No141, April 2015, pp60-67;http://www.lobservateurdemonaco.mc/wp-content/uploads/2015/09/Obs141.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160812002637/http://www.lobservateurdemonaco.mc/wp-content/uploads/2015/09/Obs141.pdf |date=2016-08-12 }}</ref> === వాతావరణం === మొనాకోలో వేడి-వేసవి మధ్యధరా వాతావరణం ఉంది (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ: సిఎస్‌ఎ) ఇది సముద్రపు వాతావరణం, తేమతో కూడిన ఉపఉష్ణమండల వాతావరణంతో ప్రభావితమైంది. దాని ఫలితంగా వెచ్చని, పొడి వేసవి, తేలికపాటి వర్షపు శీతాకాలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.worldtravelguide.net/monaco/weather-climate-geography |title=Monaco weather, climate and geography |publisher=Worldtravelguide.net |date=|accessdate=6 September 2012}}</ref> చల్లగా, వర్షపు జల్లులు పొడి వేసవిలో అంతరాయం కలిగిస్తాయి. దీని సగటు కాలం కూడా తక్కువగా ఉంటుంది. వేసవికాలం మధ్యాహ్నాలు అరుదుగా వేడిగా ఉంటాయి (నిజానికి 30 డిగ్రీల సెల్సియస్ లేదా 86 ° ఫా కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు అరుదుగా ఉంటాయి) వాతావరణం స్థిరమైన సముద్ర గాలుల కారణంగా స్థిరంగా ఉంటుంది. మరోవైపు వేసవిలో సముద్రపు అధిక ఉష్ణోగ్రత కారణంగా రాత్రులు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి. సాధారణంగా ఈ సీజన్లో ఉష్ణోగ్రతలు 20 ° సెం (68 ° ఫా) కంటే తగ్గదు. చలికాలంలో మంచు, హిమపాతం చాలా అరుదుగా కనిపిస్తాయి. సాధారణంగా ప్రతి పది సంవత్సరాలలో ఒకసారి లేదా రెండుసార్లు జరుగుతాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.montecarlodailyphoto.com/2009/12/snow-in-casino-square.html |title=Snow in Casino Square! |publisher=Monte Carlo Daily Photo |date=19 December 2009 |accessdate=6 September 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.visitmonaco.com/us/About-Monaco/Weather |title=Monaco – Weather / Monaco Official Site |publisher=Visitmonaco.com |date=|accessdate=6 September 2012}}</ref> {{Weather box |location =Monaco |metric first =yes |single line =yes |Jan high C =12.3 |Feb high C =12.5 |Mar high C =14.0 |Apr high C =16.1 |May high C =19.4 |Jun high C =23.0 |Jul high C =25.8 |Aug high C =25.9 |Sep high C =23.8 |Oct high C =19.9 |Nov high C =16.1 |Dec high C =13.4 |year high C =18.5 |Jan mean C =10.2 |Feb mean C =10.4 |Mar mean C =11.8 |Apr mean C =13.9 |May mean C =17.1 |Jun mean C =20.8 |Jul mean C =23.5 |Aug mean C =23.7 |Sep mean C =21.6 |Oct mean C =17.8 |Nov mean C =14.0 |Dec mean C =11.4 |year mean C =16.4 |Jan low C =8.1 |Feb low C =8.2 |Mar low C =9.6 |Apr low C =11.6 |May low C =14.8 |Jun low C =18.5 |Jul low C =21.2 |Aug low C =21.5 |Sep low C =19.3 |Oct low C =15.6 |Nov low C =11.9 |Dec low C =9.3 |year low C =14.1 |Jan precipitation mm =82.7 |Feb precipitation mm =76.4 |Mar precipitation mm =70.5 |Apr precipitation mm =62.2 |May precipitation mm =48.6 |Jun precipitation mm =36.9 |Jul precipitation mm =15.6 |Aug precipitation mm =31.3 |Sep precipitation mm =54.4 |Oct precipitation mm =108.2 |Nov precipitation mm =104.2 |Dec precipitation mm =77.5 |year precipitation mm =768.5 |Jan precipitation days =6.8 |Feb precipitation days =6.4 |Mar precipitation days =6.1 |Apr precipitation days =6.3 |May precipitation days =5.2 |Jun precipitation days =4.1 |Jul precipitation days =1.9 |Aug precipitation days =3.1 |Sep precipitation days =4.0 |Oct precipitation days =5.8 |Nov precipitation days =7.0 |Dec precipitation days =6.0 |year precipitation days =62.7 |Jan sun =148.8 |Feb sun =152.6 |Mar sun =201.5 |Apr sun =228.0 |May sun =269.7 |Jun sun =297.0 |Jul sun =341.0 |Aug sun =306.9 |Sep sun =240.0 |Oct sun =204.6 |Nov sun =156.0 |Dec sun =142.6 |year sun =2668.7 |source 1 =Monaco website<ref>[http://www.visitmonaco.com/fr/Monaco-Pratique/Climat "Climatological information for Monaco"] – Monaco website</ref> |date=September 2010 }} {|style="width:90%;text-align:center;font-size:90%;line-height:1.2em;margin-left:auto;margin-right:auto" class="wikitable" |- !Colspan=14|Climate data for Monaco |- !Month !Jan !Feb !Mar !Apr !May !Jun !Jul !Aug !Sep !Oct !Nov !Dec !style="border-left-width:medium"|Year |- !Average sea temperature °C (°F) |style="background:#C9C9FF;color:#000000;"|13.4<br /> (56.2) |style="background:#C3C3FF;color:#000000;"|13.0<br /> (55.5) |style="background:#C9C9FF;color:#000000;"|13.4<br /> (56.1) |style="background:#DBDBFF;color:#000000;"|14.6<br /> (58.4) |style="background:#FFEBAA;color:#000000;"|18.0<br /> (64.3) |style="background:#FFA000;color:#000000;"|21.8<br /> (71.3) |style="background:#FF8700;color:#000000;"|23.1<br /> (73.6) |style="background:#FF7D00;color:#000000;"|23.6<br /> (74.4) |style="background:#FF9900;color:#000000;"|22.2<br /> (71.9) |style="background:#FFCB21;color:#000000;"|19.6<br /> (67.2) |style="background:#FFF7DD;color:#000000;"|17.4<br /> (63.3) |style="background:#DFDFFF;color:#000000;"|14.9<br /> (58.9) |style="background:#FFEDB1;color:#000000;border-left-width:medium"|17.9<br /> (64.3) |- !Colspan=14 style="background:#f8f9fa;font-weight:normal;font-size:95%;"|Source: Weather Atlas<ref name="Weather Atlas">{{cite web |url=http://www.weather-atlas.com/en/monaco/monaco-climate |title=Monaco, Monaco – Climate data |publisher=Weather Atlas |access-date=15 March 2017 |archive-date=16 మార్చి 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316024246/http://www.weather-atlas.com/en/monaco/monaco-climate |url-status=dead }}</ref> |} == ఆర్ధికరంగం == [[File:Monaco004.jpg|thumb|[[Fontvieille, Monaco|Fontvieille]] and its new harbour]] మొనాకో ప్రపంచంలోనే రెండవ అత్యధిక జి.డి.పి. నామమాత్రపు తలసరి ఆదాయం $ 153,177 అ.డా తలసరి జి.డి.పి పి.పి.పి. $ 1,32,571 అ.డా, $ 183,150 అ.డా తలసరి జి.ఎన్.ఐ కలిగిన దేశంగా ఉంది.<ref name="unsd"/><ref>[https://web.archive.org/web/20120402032202/http://databank.worldbank.org/databank/download/GNIPC.pdf Gross national income per capita 2010, Atlas method and PPP]. World Bank</ref><ref>{{cite web |url=http://monacodc.org/economy.html |title=Business And Economy |publisher=Monacodc.org |date=|accessdate=22 March 2012}}</ref> ఇక్కడకు ప్రతిరోజూ [[ఫ్రాన్స్]], [[ఇటలీ]] నుండి 48,000 మంది కార్మికులు ప్రయాణిస్తుంటారు.నిరుద్యోగం శాతం 2%.<ref name="Recensement">{{cite web |url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |title=Plan General De La Principaute De Monaco |format=PDF |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-url=https://www.webcitation.org/67zk5DtcP?url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf |archive-date=28 మే 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |title=Central Intelligence Agency |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=22 March 2012 |website= |archive-date=21 ఆగస్టు 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821073349/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2129.html |url-status=dead }}</ref> ప్రపంచంలోనే అత్యధిక సంఖ్యలో లక్షాధికారులు, బిలియనీర్లు ఉన్నారు.సి.ఐ.ఎ. వరల్డ్ ఫాక్ట్ బుక్ ప్రకారం ప్రపంచంలో అత్యల్పంగా పేదరిక శాతం కలిగిన దేశంగా ప్రపంచంలో మొదటి స్థానంలో ఉంది. <ref name="theodora"/><ref>{{cite news|last=Alleyne |first=Richard |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1565068/Prince-Albert-We-want-more-for-Monaco.html |title=Prince Albert: We want more for Monaco |work=The Daily Telegraph |date=4 October 2007 |accessdate=22 March 2012 |location=London}}</ref><ref name="dailymail1">{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1132957/Piers-Morgans-Monte-The-tax-haven-jewels-real-orgasms-fake.html |title=Piers Morgan's full Monte! The tax haven where the jewels are real and the orgasms are fake |work=Daily Mail |date=31 January 2009 |accessdate=28 May 2012 |location=London}}</ref> వరుసగా నాలుగో సంవత్సరం అభివృద్ధి చెందుతున్న మొనాకోలో 2012 లో ప్రపంచంలోని అత్యంత ఖరీదైన రియల్ ఎస్టేట్ మార్కెట్‌గా ఉంది.ఇక్కడ భూమి వెల చదరపు మీటరుకు $ 58,300 అ.డా ఉంది.<ref>{{cite web| author=Katya Wachtel |url=https://www.privatebank.citibank.com/pdf/wealthReport2012_lowRes.pdf |title=The Wealth Report 2012|publisher=Citi Private Bank |date=28 March 2012 |accessdate=6 March 2013}}</ref><ref>{{cite web| author=Robert Frank |url=https://blogs.wsj.com/wealth/2012/03/28/the-most-expensive-real-estate-in-the-world/ |title=The Most Expensive Real-Estate in the World |work=The Wall Street Journal |date=28 March 2012 |accessdate=6 March 2013}}</ref><ref>{{cite web| author=Julie Zeveloff| url=http://www.businessinsider.com/most-expensive-real-estate-markets-2013-3 |title=Here Are The World's Most Expensive Real Estate Markets |work=Business Insider |date=7 March 2013 |accessdate=7 March 2013}}</ref> మొనాకో యొక్క ప్రధాన వనరులలో ఒకటి పర్యాటక రంగం. ప్రతి సంవత్సరం అనేకమంది విదేశీయులు తమ కాసినో, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణానికి ఆకర్షిస్తారు. One of Monaco's main sources of income is tourism. Each year many foreigners are attracted to its casino and pleasant climate. <ref name="visitmonaco"/><ref>{{cite web |url=http://globaledge.msu.edu/Countries/Monaco/economy |title=Monaco: Economy >> globalEDGE: Your source for Global Business Knowledge |publisher=Globaledge.msu.edu |date=|accessdate=22 March 2012}}</ref> ఇది 100 బిలియన్ల యూరోల విలువైన నిధులను కలిగి ఉన్న ప్రధాన బ్యాంకింగ్ కేంద్రంగా మారింది.<ref>{{cite web |author=Robert BOUHNIK |url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/607f54a31a14184fc1256a130075eb71gb?OpenDocument&6Gb |title=Home > Files and Reports > Economy(Gb) |publisher=Cloud.gouv.mc |date=19 December 2011 |accessdate=22 March 2012 |website= |archive-url=https://archive.today/20120711135421/http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/607f54a31a14184fc1256a130075eb71gb?OpenDocument&6Gb |archive-date=11 జూలై 2012 |url-status=dead }}</ref> మొనాకోలోని బ్యాంకులు ప్రైవేటు బ్యాంకింగ్, ఆస్తి, సంపద నిర్వహణ సేవలను అందించడంలో ప్రత్యేకత కలిగివున్నాయి.<ref name="thebanks">{{cite web|url=https://thebanks.eu/articles/banks-in-Monaco | title=Banks in Monaco}}</ref> ఈ సౌలభ్యం దాని ఆర్థిక పునాదిని సేవలు, చిన్న, అధిక విలువ-జోడించిన, కాని కాలుష్య పరిశ్రమలకు, సౌందర్య, జీవశక్తి వంటివి విస్తరించడానికి విజయవంతంగా ప్రయత్నించింది.<ref name="theodora">{{cite web |url=http://www.theodora.com/wfbcurrent/monaco/monaco_economy.html |title=Monaco Economy 2012, CIA World Factbook |publisher=Theodora.com |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> పొగాకు, తపాలా సేవలతో సహా దేశం అనేక రంగాల్లో గుత్తాధిపత్య సంస్థలను కలిగి ఉంది. టెలిఫోన్ నెట్ వర్క్ (మొనాకో టెలికాం) దేశం అంతటా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది ప్రస్తుతం 45% కలిగి ఉంది. మిగిలిన 55% కేబుల్ & వైర్లెస్ కమ్యూనికేషన్స్ (49%), కంపగ్ని మోనెగాస్క్ డి బంక్ (6%) ఉంది. ఇది ఇప్పటికీ గుత్తాధిపత్యం కలిగి ఉంది. జీవన ప్రమాణాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఇవి సంపన్న ఫ్రెంచ్ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో సమానంగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |title=CIA – The World Factbook |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-date=16 అక్టోబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |url-status=dead }}</ref> మొనాకో యూరోపియన్ యూనియన్లో సభ్యదేశం కాదు. ఏమైనప్పటికీ, ఇది ఫ్రాన్స్‌తో ఒక కస్టమ్స్ యూనియన్ ద్వారా చాలా సన్నిహితంగా ఉంటుంది. దాని కరెన్సీ ఫ్రాన్స్, యూరోల మాదిరిగానే ఉంటుంది. 2002 ముందు మొనాకో తన సొంత నాణేలు " మోనెగాస్క్ ఫ్రాంక్ " ముద్రించింది. మొనాకో దాని జాతీయ వైపు మొనెగస్క్యూ డిజైన్లతో యూరో నాణేల తయారీ హక్కును పొందింది. === గాంబ్లింగ్ పరిశ్రమ === [[File:Le casino de Monte-Carlo.JPG|thumb|[[Monte Carlo Casino]]]] 1846 లో మొదటి ఫ్లోరిస్టన్ హయాంలో కాసినో గ్యాంబ్లింగ్ ప్రణాళిక రూపొందించారు. అయితే లూయిస్-ఫిలిప్పీ బూర్జువా పాలనలో మొనాకో యువరాజు వంటి గౌరవప్రదమైన పాలకుని పాలనా సమయంలో జూమ్ హౌస్ను అనుమతించలేదు.<ref name="state1"/> ఇవన్నీ మూడవ నెపోలియన్ పాలనలో రెండవ ఫ్రెంచ్ సామ్రాజ్యంలో మార్చబడ్డాయి. గ్రిమల్డి హౌజ్ భయంకరమైన ధనం అవసరం ఉంది. శతాబ్దాలుగా గ్రిమల్డి కుటుంబానికి శతాబ్ధాల కాలంగా ప్రధాన ఆదాయ వనరులుగా ఉండే మెంటన్, రోక్ బ్రూన్ పట్టణాలు ప్రస్తుతం సార్డినియన్ జోక్యంతో ఆర్థిక, రాజకీయ రాయితీలతో చాలా మెరుగైన జీవనశైలి, పన్నువిధానాలతో అభివృద్ధి చేసారు. నూతనంగా స్థాపించిన చట్టబద్దమైన పరిశ్రమలు ఎదుర్కొన్న కష్టాలను తగ్గించటానికి గ్రిమల్డి కుటుంబం సహాయం చేస్తాయని భావించారు. గ్రిమల్డి కుటుంబం అప్పుడప్పుడు అప్పుల సమస్యతో తీవ్ర సంక్షోభం ఎదుర్కొంటున్నప్పటికీ మొనాకో మొట్టమొదటి క్యాసినో 1856 లో మూడవ చార్లెస్ సింహాసనాన్ని స్వీకరించిన తర్వాత కూడా ఆపరేట్ చేయడానికి సిద్ధంగా లేదు. రాచరికపు రాయితీ (లైసెన్స్) మంజూరు చేసినప్పటికీ ఆపరేషన్ను కొనసాగించి తగినంత వ్యాపారాన్ని ఆకర్షించలేకపోయింది. కాసినోను అనేకసార్లు మార్చిన తర్వాత ఫ్రెంచ్ క్యాసినో మాగ్నట్స్ ఫ్రాంకోయిస్, లూయిస్ బ్లాంక్లకు 1.7 మిలియన్ ఫ్రాంక్లకు రాయితీని అమ్మివేసింది. మొట్టమొదటి ఒక చిన్న జర్మన్ రాజ్యం మొనాకోతో పోల్చదగిన గ్రాండ్ డచీ ఆఫ్ హెస్సీ-హంబర్గ్‌లో బాడ్-హంబర్గ్‌లో బ్లాంక్ ఇప్పటికే అత్యంత విజయవంతమైన క్యాసినోను (వాస్తవానికి ఐరోపాలో అతిపెద్దది) ఏర్పాటు చేసింది. మూడవ చార్లెస్‌ను త్వరగా అణచివేసిన సముద్రతీర ప్రాంతానికి "మోంటే కార్లో (మౌంట్ చార్లెస్)"కు "లెస్ స్పీగేర్స్ (డెన్ ఆఫ్ థీవ్స్)" అని పిలిచేవారు.<ref name="Craps">{{cite web|url=http://www.crapsdicecontrol.com/monte_carlo.htm|title=History of Monte Carlo Casino|publisher=Craps Dice Control|accessdate=28 April 2012|archive-date=30 ఏప్రిల్ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430065735/http://www.crapsdicecontrol.com/monte_carlo.htm|url-status=dead}}</ref> తర్వాత వారు తమ కాసినోను కొత్తగా "మోంటే కార్లో"లో నిర్మించారు. ప్రాంతం రుచికరమైన వస్తువులను అందిస్తూ పరిసర ప్రాంతాలలో పర్యాటక రంగం అభివృద్ధికి కృషిచేసారు. బ్లాంస్ 1858 లో లే గ్రాండ్ కాసినో డి మోంటే కార్లోను తెరిచింది. క్యాసినో పర్యాటక రద్దీ వలన కొత్తగా నిర్మించబడిన ఫ్రెంచ్ రైల్వే వ్యవస్థ ప్రయోజనం పొందింది.<ref>{{cite web|url=http://www.iptv.org/series.cfm/9038/rick_steves_europe/ep:504|title=Rick Steves' Europe: Little Europe: San Marino, Monaco, Vatican City, Liechtenstein, and Andorra|publisher=|website=|access-date=2018-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114170925/http://www.iptv.org/series.cfm/9038/rick_steves_europe/ep:504|archive-date=2012-11-14|url-status=dead}}</ref> కాసినో , రైలుమార్గాల కలయిక కారణంగా మొనాకో చివరి అర్థ శతాబ్దం ఆర్థిక తిరోగమనం నుండి చివరకు కోలుకుంది. రాజవంశ విజయం ఇతర వ్యాపారాలను ఆకర్షించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.ricksteves.com/tvr/littleeurope504_scr.htm |title=Rick Steves Europe: Little Europe: Five Microcountries |publisher=Ricksteves.com |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> కాసినో ప్రారంభించిన తర్వాత మొనాకో దాని ఓషినోగ్రఫిక్ మ్యూజియమ్ , మోంటే కార్లో ఒపేరా హౌస్‌ను స్థాపించింది. 46 హోటళ్ళు నిర్మించబడ్డాయి. మొనాకోలో నౌకాదళాల సంఖ్య దాదాపు ఐదు రెట్లు పెరిగింది. పౌరులు పన్ను అధికరించకుండా చేయడానికి చేసిన స్పష్టమైన ప్రయత్నంలో ఉద్యోగులు కాని మోనిగాస్క్ పౌరులను కాసినోలోకి ప్రవేశించకుండా నిషేధించారు.<ref>{{cite web| author=Keremcan| url=https://www.gamblingherald.com/why-do-monaco-laws-forbid-locals-from-gambling/| title=Why Do Monaco Laws Forbid Locals from Gambling?| work=Gambling Herald| date=23 August 2016| accessdate=7 December 2017| archive-date=8 డిసెంబరు 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20171208003410/https://www.gamblingherald.com/why-do-monaco-laws-forbid-locals-from-gambling/| url-status=dead}}</ref> 1869 నాటికి క్యాసినో పెద్ద మొత్తంలో డబ్బును సంపాదించింది. దీని మూలంగా మానెగాస్క్యూస్ నుండి పన్ను వసూళ్ళను నిలిపివేయడానికి-ఒక బృహత్తర ప్రణాళిక వేసింది.పన్నురహిత విధానం ఇప్పటికీ ఐరోపా అంతటి నుండి సంపన్న నివాసితులను ఆకర్షిస్తుంది. ప్రస్తుతం లె గ్రాండ్ కాసినోకు చెందిన సొసైటీ డెస్ బెయిన్స్ డి మెర్ డి మొనాకో, ఇప్పటికీ బ్లాంక్స్ నిర్మించిన స్వంత భవనంలో నడుస్తుంది. ఈ భవనంలో పలు ఇతర కాసినోలు చేరాయి. ఇందులో లే క్యాసినో కేఫ్ డి ప్యారిస్, మోంటే కార్లో స్పోర్టింగ్ క్లబ్ & క్యాసినో , సన్ కాసినో ఉన్నాయి. మోంటే కార్లోలో ఇటీవల జోడించిన మోంటే కార్లో బే కాసినో మధ్యధరా సముద్రంలోని 4 హెక్టార్లలో ఉంది. ఇతర వాటిలో "టికెట్-ఇన్, టికెట్-అవుట్" (టి.ఐ.టి.ఒ) కలిగి ఉన్న 145 స్లాట్ మెషీన్ను అందిస్తుంది; ఇది ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించిన మొట్టమొదటి మధ్యధరా కాసినోగా చెప్పవచ్చు.<ref name="Porter">{{cite book | year=2006 | title=Frommer's Provence and the Riviera (Fifth. ed.) | author=Porter, D. | author2=D. Prince | publisher=Wiley Publishing Inc.}}</ref> === పన్నులు === మొనాకో అధిక సాంఘిక బీమా పన్నులు కలిగి ఉంది. యజమానులు, ఉద్యోగులూ కలిసి పన్నులు చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. యజమానులు ప్రత్యేక ప్రయోజనాలతో కూడిన ఆదాయంలో 28%, 40% మధ్య (సగటు 35%), అదనంగా ఉద్యోగులు 10% నుండి 14% (సగటున 13%)పన్నుల రూపంలో చెల్లిస్తుంటారు.<ref>{{cite web|url=http://www.lowtax.net/lowtax/html/jmcpetx.html|title=Monaco Personal Taxation|accessdate=28 May 2010|archive-date=24 నవంబరు 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124183217/http://lowtax.net/lowtax/html/jmcpetx.html|url-status=dead}}</ref> [[File:Monaco-Ville-ruelle.jpg|thumb|left|upright|మొనాకోలో నివాస ప్రాంతం]] మొనాకో ఎన్నడూ వ్యక్తిగతమైన ఆదాయ పన్ను విధించలేదు.<ref name=telegraph/>, విదేశీయులు దాని స్వంత దేశ పన్నుల నుండి "పన్ను స్వర్గంగా" దీనిని ఉపయోగించుకోగలుగుతారు. ఎందుకంటే ఒక స్వతంత్ర దేశాలైన మొనాకో ఇతర దేశాలకు పన్నులు చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు.<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/globalbusiness/7243401/Monaco-might-not-charge-residents-income-tax-but-its-no-tax-haven.html |title=Monaco might not charge residents income tax, but it's no tax haven |work=The Daily Telegraph |date=16 February 2010|accessdate=28 May 2012 |location=London}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.lowtax.net/lowtax/html/jmccfir.html |title=Monaco Country and Foreign Investment Regime |publisher=Lowtax.net |date= |accessdate=22 March 2012 |archive-date=12 మే 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512031238/http://www.lowtax.net/lowtax/html/jmccfir.html |url-status=dead }}</ref> రాజధానిలో వ్యక్తిగత ఆదాయం పన్ను లేకపోవడం మొనాకో వెలుపల కార్యకలాపాల నుండి ఆదాయాలను అధికంగా పొందుతున్న యూరోపియన్ దేశాల సంపన్న "పన్ను శరణార్థ" నివాసితులను చాలా ఆకర్షించింది. వీరు ; ఫార్ములా వన్ డ్రైవర్స్ వంటి చాలా మంది ప్రముఖుల దృష్టిని ఆకర్షితులైనప్పటికీ, తక్కువగా ఉన్న వ్యాపారవేత్తలు అత్యధికంగా ఉన్నారు.<ref name="dailymail1"/><ref>{{cite news|author=David Leigh |url=https://www.theguardian.com/business/2006/jul/10/frontpagenews.uknews |title=The tax haven that today's super rich City commuters call home |work=The Guardian |date=10 July 2006|accessdate=28 May 2012 |location=London}}</ref> ఏదేమైనా ఫ్రాన్స్‌తో ద్వైపాక్షిక ఒప్పందం కారణంగా ఫ్రెంచ్ పౌరులు ఇప్పటికీ మొనాకోలో నివసిస్తున్నప్పటికీ ఫ్రెంచ్ దేశాలకు వర్తించే ఆదాయం, సంపద పన్నులను చెల్లించాల్సిన అవసరం ఉంది.,<ref name="state.gov">{{cite web|url=https://www.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2015/241564.htm|title=France and Monaco|work=U.S. Department of State}}</ref> దేశం కూడా చురుకుగా విదేశీ సంస్థల నమోదును నిరుత్సాహపరుస్తుంది. దాని సరిహద్దులలో కనీసం మూడు వంతులు టర్నోవర్ ఉత్పత్తి చేయబడిందని చూపించకపోతే లాభాలపై 33% కార్పొరేషన్ పన్ను విధిస్తుంది. ఇది ఆఫ్షోర్ ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్‌ను అందించదు.<ref name=telegraph/> 1998 లో ఆర్గనైజేషన్ ఫర్ ఎకనామిక్ కో-ఆపరేషన్ అండ్ డెవెలప్మెంట్ (ఒ.ఇ.సి.డి.) ఒక విభాగం, టాక్స్ పాలసీ అండ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ సెంటర్, తెలిసిన పన్ను ఆశ్రిత ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిణామాలపై మొదటి నివేదికను విడుదల చేసింది.<ref>{{cite web |url=http://www.escapeartist.com/OREQ24/Offshore_Tax_Havens.html |title=Obscure Tax Havens |publisher=Escapeartist.com |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-date=26 జూన్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626135309/http://www.escapeartist.com/OREQ24/Offshore_Tax_Havens.html |url-status=dead }}</ref> మోనోగాస్క్యూ పరిస్థితి ఒ.ఇ.సి.డి.కి కోపం తెప్పించింది. 2004, అడార్రా, లీచ్టెన్స్టీన్, లైబీరియా,, మార్షల్ దీవులు సహకారం లేకపోవడంతో నివేదికలో మొనోకో ఈ భూభాగాల జాబితాలో కనిపించలేదు.<ref>''Declaration of 18 April 2004, by the representative of the [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] Centre for Tax Policy and Administration Gabriel Makhlouf regarding the list of alleged [[tax haven]]s non-cooperatives countries comparable''</ref><ref>''Stage Report 2004: Project of [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] on the detrimental tax practices, [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]], Paris, 2004''</ref> అయినప్పటికీ ఒ.ఇ.సి.డి. అభ్యంతరాలను అధిగమిస్తూ మొనాకో కొనసాగింది, తద్వారా దాని గ్రే లిస్ట్ నుండి అన్కో ఆపరేటివ్ అధికార పరిమితుల నుండి తొలగించబడింది. ఇతర అధికార పరిధులతో పన్నెండు సమాచార మార్పిడి ఒప్పందాలు సంతకం చేసిన తరువాత 2009 లో ఇది ఒక అడుగు ముందుకు వెళ్లి వైట్ లిస్ట్ లో స్థానం సంపాదించింది.<ref name=telegraph/> 2000 లో మనీ లాండరింగ్ పై ఫైనాన్షియల్ యాక్షన్ టాస్క్ ఫోర్స్ (ఎఫ్.ఎ.టి.ఎఫ్) ఈ విధంగా ప్రకటించింది: "మొనాకోలో నగదు-వ్యతిరేక వ్యవస్థ విరుద్ధం అయినప్పటికీ తీవ్రమైన నేరాలకు సంబంధించి అంతర్జాతీయ పరిశోధనా దేశాలకు మొనాకోతో కష్టాలు ఎదురయ్యాయి. అదనంగా మొనాకో ఎఫ్.ఐ.యు. (సిసిసిఎన్ఐఎన్ఎన్) తగినంత వనరులను కలిగి ఉండదు.మొనాకో అధికారులు వారు ఎస్.ఐ.సి.సి.ఎఫ్.ఐ.ఎన్.కు అదనపు వనరులను అందిస్తారని పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.fatf-gafi.org/dataoecd/56/43/33921824.pdf |title=Review to Identify Non-Cooperative Countries or Territories: Increasing the Worldwide Effectiveness of Anti-Money Laundering Measures |publisher=Financial Action Task Force on Money Laundering |date=22 June 2000 |location=Paris |page=8 |url-status=dead |df=dmy |website= |access-date=27 మార్చి 2018 |archive-date=26 జూలై 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726051252/http://www.fatf-gafi.org/dataoecd/56/43/33921824.pdf }}</ref> 2000 లో కూడా ఫ్రెంచ్ మోనాకో తన కాసినోలో సహా, నగదు బదిలీకి సంబంధించిన విధానాలను సడలించింది, మొనాకో ప్రభుత్వం న్యాయవ్యవస్థపై రాజకీయ ఒత్తిడిని పెట్టిందని పార్లమెంటేరియన్స్ ఆర్నాడ్ మోంటేబర్గ్, విన్సెంట్ పెయిలోన్ పేర్కొన్నారు. తద్వారా ఆరోపించిన నేరాలు సరిగ్గా దర్యాప్తు చేయబడలేదు.<ref>{{cite web |url=http://www.assemblee-nationale.fr/11/rap-info/i2311-2.asp |title=Assemblee-Nationale report |publisher=Assemblee-nationale.fr |date=27 July 1987 |accessdate=28 August 2010}}</ref> 2005 దాని ప్రోగ్రెస్ రిపోర్ట్ లో అంతర్జాతీయ ద్రవ్య నిధి (ఐ.ఎం.ఎఫ్) 36 ఇతర భూభాగాలతో పాటు మొనాకోను పన్ను వసతి గృహంగా గుర్తించింది.<ref>''Financial Centres with Significant Offshore Activities in Offshore Financial Centres. The Assessment Program. A Progress Report Supplementary Information, IMF, Washington, 2005''</ref> అయితే అదే సంవత్సరం ఎఫ్.ఎ.టి.ఎఫ్. నివేదికలో డబ్బుకు వ్యతిరేకంగా మొనాకో చర్యలు వివరించింది.<ref>''Review to Identify Non-Cooperative Countries or Territories: Increasing the Worldwide Effectiveness of Anti-Money Laundering Measures, [[Financial Action Task Force on Money Laundering|FATF]], Paris, 2005''</ref><ref>''Review to Identify Non-Cooperative Countries or Territories: Increasing the Worldwide Effectiveness of Anti-Money Laundering Measures, FATF, Paris, 2006''</ref> పన్ను మండలాలకు పేరు పెట్టే నివేదికలను జారీ చేయాలని ఐరోపా కౌన్సిల్ నిర్ణయించుకుంది. మొనాకోతో సహా ఇరవై రెండు ప్రాంతాలు, 1998, 2000 ల మధ్య మొదటి రౌండ్లో విశ్లేషించబడ్డాయి. మొనాకో 2001, 2003 మధ్యకాలంలో రెండో రౌండ్లో పాల్గొనడానికి నిరాకరించిన ఏకైక భూభాగంగా ఉంది. అయితే 21 ఇతర భూభాగాలు 2005, 2007 మధ్యకాలంలో మూడవ, ఆఖరి రౌండ్ను అమలు చేయడానికి ప్రణాళిక వేశాయి.<ref>''First Mutual Evaluation Report on the Principality of Monaco, Moneyval, Strasbourg, 2003''</ref> === న్యూమిస్మాటిక్స్ === [[File:1FrancMonaco1978face.jpg|thumb|left|1978 [[Monégasque franc]] coin with an effigy of Rainier III]] 2002 లో మొనాకోలో యూరో మోనిగాస్క్ ఫ్రాంక్‌కు ముందుగా నమిస్మాటిస్ట్స్ ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.eurocoins.co.uk/monaco.html |title=Monaco Euro Coins |publisher=Eurocoins.co.uk |date=1 January 2002 |accessdate=11 May 2017}}</ref> 2001 నాటికి కొత్త యూరో నాణేల ముద్రణ మొదలయ్యింది. [[బెల్జియం]], [[ఫిన్లాండ్]], [[ఫ్రాన్స్]], [[నెదర్లాండ్స్]], [[స్పెయిన్]] వంటివి మొనాకో నాణెములను ముద్రించే తేదీని నిర్ణయించాయి. మొనాకోలో మొట్టమొదటి యూరో నాణేలు 2001 నాటికి చెందినవి కూడా ఉన్నాయి. మిగిలిన యూరప్ దేశాలలో 2002 తరువాత తేదీ ఉన్న నాణేలు ఉంటాయి. యూరోజోన్లోని ఇతర దేశాల లాంటి వాటికి నాణేలపై మొట్టమొదటి సర్క్యులేషన్ (2002) పెట్టాలని నిర్ణయించుకోవడమే ఇందుకు కారణం.<ref>{{cite web |url=http://www.ecb.int/euro/coins/html/mo.en.html |title=ECB: Monaco |publisher=Ecb.int |date=|accessdate=22 March 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://monaco.me/monaco-coins/ |title=Monaco Coins |publisher=Monaco.me |date=1 January 2002 |accessdate=22 March 2012}}</ref> మోనెగస్క్యూ నాణాలకు మూడు వేర్వేరు నమూనాలు ఎంపిక చేయబడ్డాయి. <ref name="visitmonaco1">{{cite web |url=http://www.visitmonaco.com/en/Places-to-visit/Museums/The-Museum-of-Stamps-and-Coins |title=Monaco – The Museum of Stamps and Coins |publisher=Visitmonaco.com |date=|accessdate=22 March 2012}}</ref> ఏది ఏమయినప్పటికీ 2006 లో పాలక ప్రిన్స్ రైనర్ మరణం తరువాత ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్ బొమ్మను కలిగి ఉండేలా రూపాంతరము చేయబడింది.<ref name="visitmonaco1"/><ref>{{cite web |url=http://www.taxfreegold.co.uk/monaco.html |title=Monegasque Gold Coins – Monaco |publisher=Taxfreegold.co.uk |date=|accessdate=22 March 2012}}</ref> మొనాకోలో కలెక్షన్ల నాణేల గొప్ప, విలువైన సేకరణ కూడా ఉంది. ముఖ విలువ $ 5 నుండి € 100 వరకు ఉంటుంది.<ref>{{cite web|author=Siam Internet Co., Ltd. |url=http://www.euro-coins.tv/monaco-euro-coins.php |title=Monaco Euro Coins – daily updated collectors value for every single coin |publisher=euro-coins.tv |date=|accessdate=22 March 2012}}</ref> ఈ నాణేలు వెండి, బంగారు స్మారక నాణేలను ముద్రించే పాత జాతీయ అభ్యాసానికి ఒక వారసత్వంగా ఉంది. <ref>{{cite web |url=http://www.monacorarecoins.com/rare-gold-coins/ |title=Buy Gold Coins – Rare Gold Coins |publisher=Monacorarecoins.com |date= |accessdate=22 March 2012 |website= |archive-date=29 మార్చి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329224119/http://www.monacorarecoins.com/rare-gold-coins/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.williamyoungerman.com/world_gold_coins/monaco_gold_coins.htm |title=Monaco Gold Coins -World Gold Coins |publisher=Williamyoungerman.com |date= |url-status=dead |df=dmy |website= |access-date=27 మార్చి 2018 |archive-date=24 ఫిబ్రవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224123645/http://williamyoungerman.com/world_gold_coins/monaco_gold_coins.htm }}</ref> ఈ నాణేలు అన్ని యూరో జోన్లలో చట్టబద్ధమైనవి కావు.<ref>{{cite web |url=http://www.sheppardsoftware.com/Europeweb/factfile/Unique-facts-Europe16.htm |title=Unique Facts About Europe: Euro |publisher=Sheppardsoftware.com |date=|accessdate=28 May 2012}}</ref> అన్ని యూరోజోన్ దేశాలు స్మారక నాణేలు ఉపయోగించబడుతున్నాయి. ==కేసినోలు== మొనాకోలో 1297 నించి రాజ్యాంగబద్ధమైన రాజరికం కొనసాగుతోంది. ప్రిన్స్ ఆల్బర్ట్-2 నేటి రాజు. దీని రక్షణ బాధ్యత ఫ్రాన్స్ దేశానిది. ఇక్కడి మోంటీ కార్లో నగరం పర్యాటకులని అధికంగా ఆకర్షిస్తుంది. అందుకు కారణం అక్కడ గల జూదగృహాలు. లీగ్రాండ్ కేసినో ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచింది. అందులో సినిమా థియేటర్, బాలే థియేటర్ మొదలైన వినోదాలు ఉన్నాయి. రాజ కుటుంబం భాగస్వాములుగా ఓ పబ్లిక్ కంపెనీ దీన్ని నిర్వహిస్తోంది. మోంటీ కార్లోలోనే కాక మొనాకో అంతటా నైట్ క్లబ్స్ విస్తారంగా ఉంటాయి. రౌలెట్, స్టడ్‌పోకర్, బ్లాక్‌జాక్, క్రాప్స్, బకారట్ లాంటి జూదాలు, స్లాట్ మెషీన్స్ అన్ని కేసినోలలో ఉంటాయి. తమాషా ఏమిటంటే మొనాకన్స్ - అంటే మొనాకో దేశస్థులకి మాత్రం వీటిలోకి ప్రవేశం లేదు. ప్రతీ కేసినో బయట సందర్శకుల పాస్‌పోర్ట్‌లని తనిఖీ చేసే లోపలికి పంపుతారు. ఈ దేశపు ప్రధాన ఆదాయం కేసినోల నించే వస్తోంది. 1873లో జోసెఫ్ డేగర్ అనే అతను కేసినోలోని రౌలెట్ వీల్స్ తిరిగే పద్ధతిని జాగ్రత్తగా గమనించి మోంటీ కార్లో బేంక్‌ల్లోని డబ్బుకన్నా ఎక్కువ జూదంలో సంపాదించాడు. దీన్ని ‘బ్రేకింగ్ ది బేంక్ ఎట్ మోంటీ కార్లో’గా పిలుస్తారు. ==ఇతర ఆకర్షణలు== 1866లో మోంటీకార్లోకి ఆ పేరు ఇటాలియన్ భాష నించి వచ్చింది. దాని అర్థం వౌంట్ ఛార్లెస్. ఛార్లెస్-3 గౌరవార్థం ఈ పేరు ఆ నగరానికి పెట్టబడింది. ఇక్కడి మరో ఆకర్షణ ఫార్ములా ఒన్ గ్రాండ్ ప్రిక్స్ పోటీ. సింగిల్ సీటర్ ఆటో రేసింగ్‌ని గ్రాండ్స్ పిక్స్ పేరుతో ఇక్కడ నిర్వహిస్తున్నారు. గంటకి 360 కిలోమీటర్ల వేగంతో ప్రయాణించే ఎఫ్ ఒన్ (్ఫర్ములా ఒన్) కార్లు ఈ రేసుల్లో పాల్గొంటాయి. ప్రపంచం నలుమూలల నించి రేసర్లు వచ్చి ఈ పోటీల్లో పాల్గొంటారు. 1879లో ఆరంభించిన శాలీగార్నియర్ లేదా ఒపేరా డి మాంటీ కార్లో అనేక నాటక శాలలో ఒపేరాలు జరుగుతూంటాయి. ముందే వీటికి టిక్కెట్ బుక్ చేసుకోవాలి. 1864లో నిర్మించబడ్డ హోటల్ డి పేరిస్, మోంటీ కార్లో నడిబొడ్డున ఉంది. 106 గదులు గల ఈ హోటల్‌లో వివిధ దేశాల ప్రముఖులు బస చేసారు. దీన్ని కూడా పర్యాటకులు ఆసక్తిగా చూస్తారు. ==పర్యటక సమయము== హాలీవుడ్ నటి గ్రేస్‌కెల్లీ, ప్రిన్స్ రెయినియర్‌ని వివాహం చేసుకుని ఇక్కడే నివసించింది. ఆమె కొడుకే నేటి రాజు ఆల్బర్ట్-2. హాలీవుడ్ హీరోయిన్స్‌లో మహారాణి అయింది ఈమె మాత్రమే. 1954లో ఇక్కడ ఆల్‌ఫ్రెడ్ హిచ్‌కాక్ ‘కు టేచ్ ఏ థీఫ్’ అనే చిత్రాన్ని ఇక్కడ చిత్రీకరించాడు. ఇంకా మ్యూజియం ఆఫ్ ఏంటిక్ ఆటోమొబైల్స్ (ఇందులో ప్రిన్స్ రెయినియర్ 85 వింటేజ్ కార్లని కూడా చూడచ్చు) ప్రినె్సస్ గ్రేస్ రోజీ గార్డెన్, స్టాంప్స్ అండ్ మనీ మ్యూజియం, లూయిస్-2 స్టేడియం, మ్యూజియం ఆఫ్ ప్రీ హిస్టారిక్ ఏంత్రోపాలజీ, ఓషనోగ్రాఫిక్ మ్యూజియం, మ్యూజియం ఆఫ్ నెపోలనిక్ సావెనీర్స్ ఇక్కడ చూడదగ్గవి. మే నించి అక్టోబరు దాకా టూరిస్ట్ సీజన్. ఇటలీ, ఫ్రాన్స్ దేశాల నించి రోడ్డు మార్గంలో అరగంటలో ఇక్కడికి చేరుకోవచ్చు. యూరప్‌లోని అన్ని ముఖ్య నగరాల నించి ఇక్కడికి విమాన సర్వీసులున్నాయి. == Population == === Demographics === {{Main article|Demographics of Monaco}} {{Pie chart |thumb = right |caption = Monaco's Population |label1 = [[French People|French]] |value1 = 28.4 |color1 = #141464 |label2 = [[Monegasques]] |value2 = 21.6 |color2 = #649678 |label3 = [[Italians]] |value3 = 18.7 |color3 = #5AD282 |label4 = [[British People|British]] |value4 = 7.5 |color4 = #DC64DC |label5 = [[Belgians]] |value5 = 2.8 |color5 = #BE5A14 |label6 = [[Germans]] |value6 = 2.5 |color6 = #5A3C3C |label7 = [[Swiss people|Swiss]] |value7 = 2.5 |color7 = #325050 |label8 = [[Americans]] |color8 = #414181 |value8 = 1.2 |label9 = Other |color9 = LightYellow |value9 = 14.8 }} 2015 లో మొనాకో మొత్తం జనాభా 2015 లో 38,400. Monaco's total population was 38,400 in 2015. <ref>{{cite web|url=http://www.monacostatistics.mc/IMSEE/Publications/monaco-statistics-pocket |title=Monaco Statistics office|website=Monacostatistics.mc|accessdate=3 August 2017}}</ref> మొనాకో జనాభా అసాధారణమైనది. స్థానిక మోనెగాస్కులు తమ దేశంలో మైనారిటీగా ఉన్నారు: అతిపెద్ద సమూహాలుగా ఫ్రెంచ్ దేశస్థులు 28.4%, మోనెగస్క్ (21.6%), ఇటాలియన్ (18.7%), బ్రిటీష్ (7.5%), బెల్జియన్ (2.8) %), జర్మన్ (2.5%), స్విస్ (2.5%), అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు (1.2%) ఉన్నారు.<ref name="2008census">{{cite web |title=General Population Census 2008: Population Recensee et Population Estimee |url=http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/Recensement2008_Ch1.pdf |publisher=Government of the Principality of Monaco |language=fr |year=2008 |url-status=dead |df=dmy |access-date=9 మే 2018 |archive-date=14 జూన్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614212422/http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/Recensement2008_Ch1.pdf }}</ref> మొనాకో పౌరులు దేశంలో పుట్టినా లేదా ప్రకృతిసిద్ధంగా ఉన్నవారు మొనేగస్క్యూ అని పిలుస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://www.everyculture.com/Ma-Ni/Monaco.html |title=Culture of Monaco |publisher=Everyculture.com |date=|accessdate=6 September 2012}}</ref> మొనాకో ఆయుఃప్రమాణం 90 సంవత్సరాలు.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |title=CIA World Factbook, Monaco |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-date=16 అక్టోబరు 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html |url-status=dead }}</ref> === భాషలు === మొనాకో అధికారిక భాష ఫ్రెంచ్. ఇటలీకి చెందిన ప్రధానమైన కమ్యూనిటీ ఇటాలియన్ మాట్లాడతారు. అందువల్ల ఫ్రెంచ్, ఇటాలియన్ భాషలకు మూలమైన మొనెగస్క్యూ భాష అధికారిక భాషగా గుర్తించబడలేదు; ఇంగ్లీషు భాష అమెరికన్, బ్రిటీష్, ఆంగ్లో-కెనడియన్, ఐరిష్ నివాసితులకు వాడుక భాషగా ఉంది. మొనాకోకు రాకుమారి గ్రిమల్డి లిగూరియన్ పూర్వీకత కలిగి ఉంది. అందుచే సాంప్రదాయ జాతీయ భాష మొనెగస్క్యూ వివిధ రకాల లిగూరియన్ భాషలను ప్రస్తుతం అల్పసంఖ్యాక నివాసితులు మాత్రమే మాట్లాడతారు. పలువురు స్థానిక నివాసులు సాధారణంగా రెండవ భాషగా మాట్లాడతారు. మొనాకో-విల్లెలో, ఫ్రెంచ్, మోనెగస్క్యూ రెండింటిలో వీధి చిహ్నాలను ప్రింట్ చేస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://www.monaco-iq.com/society |title=Society |publisher=Monaco-IQ |date= |accessdate=6 September 2012 |archive-date=15 సెప్టెంబరు 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915143940/http://www.monaco-iq.com/society |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.monte-carlo.mc/en/general/principality-of-monaco/ |title=Principality of Monaco – Monaco Monte-Carlo |publisher=Monte-carlo.mc |date= |accessdate=6 September 2012}}</ref> === మతం === {{Bar box | title=Religion in Monaco (2012)<ref name="joshuaproject.net">{{cite web|author=Joshua Project |url=http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=MN |title=Ethnic People Groups of Monaco |publisher=Joshua Project |date= |accessdate=12 March 2013}}</ref>{{efn|Percentage based on a 35,000 person population.}} | titlebar=#ddd | float=left | bars= {{Bar percent|[[Christianity]]|blue|83.2}} {{Bar percent|No Religion|red|12.9}} {{Bar percent|[[Judaism]]|purple|2.9}} {{Bar percent|[[Islam]]|green|0.8}} {{Bar percent|Others/[[unspecified]]|grey|0.5}} }} {{clear}} ==== కాథలిక్ చర్చి ==== [[File:Monaco BW 2011-06-07 16-07-20.jpg|thumb|[[Saint Nicholas Cathedral, Monaco]]]] అధికారిక మతం కాథలిక్ చర్చికి రాజ్యాంగం స్వేచ్ఛను కల్పించింది.<ref name="joshuaproject.net"/> మొనాకోలోని ఐదు కాథలిక్ పారిష్ చర్చిలు, ఒక కేథడ్రాల్ ఉన్నాయి. ఇది మొనాకో మతగురువు ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తున్నాయి. 19 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుంచి ఉనికిలో ఉంది.మొనాకో జనాభాలో క్రైస్తవులు 83.2% మంది ఉన్నారు.<ref name="joshuaproject.net"/> ==== ప్రొటెస్టిజం ==== మొనాకో 2012 ఇంటర్నేషనల్ రిలిజియస్ ఫ్రీడమ్ రిపోర్ట్ ఆధారంగా రోమన్ కాథలిక్కుల తర్వాత ప్రొటెస్టంట్లు రెండవ పెద్ద సమూహంగా ఉన్నారు. కాలానుగుణంగా సేకరించే వివిధ ఎవాంజెలికల్ ప్రొటెస్టంట్ సంఘాలు ఉన్నాయి. స్థానిక ఆంగ్లికన్ చర్చి, సంస్కరించబడిన చర్చితో సహా రెండు ప్రొటెస్టంట్ చర్చిలు ఉన్నాయి అని ఈ నివేదిక పేర్కొంది. ==== ఆగ్లికన్ ==== మోంట్ కార్లోలోని అవెన్యూ డి గ్రాండే బ్రెట్టాన్లో ఒక ఆంగ్లికన్ చర్చ్ (సెయింట్ పాల్స్ చర్చి) ఉంది. 2007 లో 135 ఆంగ్లికన్లు అధికారికంగా సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉంది. కానీ దేశంలో చాలా మంది ఆంగ్లికన్లను తాత్కాలికంగా పర్యాటకులగా కూడా అందిస్తున్నారు. చర్చి ప్రాంగణంలో 3,000 పుస్తకాల ఆంగ్ల భాషా గ్రంథాలయం ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.stpaulsmonaco.com/|title=Saint Paul's Church, Monte-Carlo|work=stpaulsmonaco.com}}</ref> ఈ చర్చి ఐరోపాలో ఆంగ్లికన్ డియోసిస్లో భాగంగా ఉంది. ==== గ్రీకు ఆర్థడాక్స్ ==== మొనాకో " 2012 ఇంటర్నేషనల్ రిలీజియస్ ఫ్రీడం " నివేదిక మొనాకోలో ఒక గ్రీకు ఆర్థడాక్స్ చర్చి ఉందని తెలియజేస్తుంది. ==== యూదులు ==== <!--- Before expanding the section on the Jewish community, please see discussion on the talk page ---> ఇజ్రాయెల్ డి మొనాకో (1948 లో స్థాపించబడింది) ప్రస్తుతం హిబ్రూ పాఠశాల, మోంటే కార్లోలో ఉన్న ఒక కోషెర్ ఆహార దుకాణం కలిగిన గేహంగా మార్చబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.mavensearch.com/synagogues/C3414Y41808RX |title=Synagogues in Monte Carlo – Shuls in Monte Carlo – Jewish Temples in Monte Carlo |publisher=Mavensearch.com |date=6 July 2007 |accessdate=28 May 2012 |archive-date=24 అక్టోబరు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024102946/http://www.mavensearch.com/synagogues/C3414Y41808RX |url-status=dead }}</ref> 123] వీరిలో ప్రధానంగా బ్రిటన్ (40%), ఉత్తర ఆఫ్రికాను వదిలి వచ్చిన ప్రజలు ఉన్నారు.<ref>Details at [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/monaco.html Jewish Virtual Library]</ref> ==== ఇస్లాం ==== మొనాకోలోని ముస్లిం ప్రజలు 280 మంది ఉన్నారు. వీరిలో ఎక్కువ మంది ప్రత్యేకంగా నివాసులు (పౌరసత్వం లేని ప్రజలు) ఉన్నారు. <ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/jan/28/muslim-population-country-projection-2030|title=Muslim populations by country: how big will each Muslim population be by 2030?|author=Simon Rogers|work=the Guardian}}</ref> మొనాకోలో అత్యధిక సంఖ్యలో ముస్లిం జనాభా అరబ్లు, స్వల్ప సంఖ్యలో టర్కిష్ ప్రజలు ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.muslimpopulation.com/Europe/MONACO/Islam%20in%20Monaco.php|title=Islam in Monaco|work=muslimpopulation.com|access-date=2018-05-09|archive-date=2017-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629233503/http://www.muslimpopulation.com/Europe/MONACO/Islam%20in%20Monaco.php|url-status=dead}}</ref> మొనాకోలో అధికారిక మసీదులు లేవు.<ref>{{cite web|url=http://www.islamicpopulation.com/Europe/MONACO/Islam%20in%20Monaco.htm|title=Islam in Monaco|work=islamicpopulation.com}}</ref> మొనాకో నడక దూరంలో [[ఫ్రాన్సు]]కు చెందిన బీసోలిలో ఒక ముస్లిం మసీదు ఉంది. == Culture == === సంగీతం === [[File:Monaco opera 034.jpg|thumb|Seaside façade of the Salle Garnier, home of the [[Opéra de Monte-Carlo]]]] మొనాకాలో ఒపేరా హౌస్, సింఫోనీ ఆర్కెస్ట్రా, బ్యాలెట్ కంపనీ ఉన్నాయి.<ref name="auto2">{{cite web|url=http://www.everyculture.com/Ma-Ni/Monaco.html|title=Culture of Monaco |work=everyculture.com}}</ref> ===దృశ్యకళలు=== మొనాకో లోని " న్యూ నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ మొనాకో " సమకాలీన దృశ్యకళల కొరకు " నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ కాంటెంపరరీ అనే విభాగం ఉంది. దేశంలో అనేక కళాఖండాలు, శిల్పాలు, మ్యూజియంలో, స్మారకచిహ్నాలు ఉన్నాయి. ===మొనాకోలో మ్యూజియంలు === [[File:Monaco BW 2011-06-07 17-50-43.jpg|thumb|ఓషియానోగ్రాఫిక్ మ్యూజియం(మొనాకో)]] * మొనాకో అత్యుత్తమ కార్లసేకరణ. * నేపోలియన్ మ్యూజియం (మొనాకో) * ఓషియానోగ్రాఫిక్ మ్యూజియం. === సంఘటనలు, ఉత్సవాలు , ప్రదర్శనలు === మొనాకో ప్రింసిపాలిటీ ప్రధాన అంతర్జాతీయ సంఘటనలకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది: * ఇంటర్నేషనల్ సర్కస్ ఫెస్టివల్ ఆఫ్ మొంటే-కార్లో. * మొండియల్ డూ థియేటర్. * మొంటే - కార్లో టెలివిషన్ ఫెస్టివల్ == విద్య == ===ప్రాధమిక మాద్యమిక పాఠశాలలు === [[File:Le Lycée Albert 1er de Monaco.jpg|thumb|మొనాకో లిసీ అల్బర్ట్ ప్రీమియర్]] మొనాకోలో పది ప్రభుత్వ పాఠశాలలు ఉన్నాయి: ఏడు నర్సరీ - ప్రాధమిక పాఠశాలలు, ఒక సెకండరీ పాఠశాల, మూడవ చార్లెస్ కాలేజి,<ref>{{cite web |url=http://www.college-charles3.mc/ |title=Collège Charles III |publisher=College-charles3.mc |url-status=dead |df=dmy |website= |access-date=27 సెప్టెంబరు 2018 |archive-date=11 మే 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511103100/http://www.college-charles3.mc/ }}</ref> సాధారణ - సాంకేతిక శిక్షణ అందిస్తున్న లైసీ మొదటి ఆల్బర్ట్ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.lycee-albert1er.mc/ |title=Lycée Albert 1er |publisher=Lycee-albert1er.mc |url-status=dead |df=dmy |website= |access-date=27 సెప్టెంబరు 2018 |archive-date=22 జూలై 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170522/http://www.lycee-albert1er.mc/ }}</ref> వృత్తి - హోటల్ శిక్షణను అందించే లైసీ, లిసీ టెక్నిక్ , హ్టేలియర్ డి మోంటే-కార్లోలను అందిస్తుంది.<ref>{{cite web |title=Lycée technique et hôtelier de Monte-Carlo |url=http://www.lycee-technique.mc/ |location=Monaco |language=fr |url-status=dead |df=dmy |website= |access-date=27 సెప్టెంబరు 2018 |archive-date=22 జూలై 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722170522/http://www.lycee-technique.mc/ }}</ref> రెండు గ్రాంట్-ఎయిడెడ్ ట్రోమినేషనల్ ప్రైవేట్ పాఠశాలలు: ఇన్స్టిట్యూషన్ ఫ్రాంకోయిస్ డి అస్సేస్ నికోలస్ బార్రే, ఎకోల్ డెస్ సాయిస్ డొమినికేన్స్, ఒక అంతర్జాతీయ పాఠశాల, మొనాకో ఇంటర్నేషనల్ స్కూల్,<ref>{{cite web|url=http://www.ismonaco.org/|title=The International School Of Monaco|work=ismonaco.org}}</ref><ref>{{cite web|title=Education System|url=http://www.monaco-consulate-uk.gouv.mc/315UK/wwwnew.nsf/1909$/e72b5e7946917f37c1257339004c433dgb?OpenDocument&2Gb#EDUCATION%20SYSTEM|accessdate=15 February 2013|archive-date=16 జనవరి 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210458/http://www.monaco-consulate-uk.gouv.mc/315UK/wwwnew.nsf/1909$/e72b5e7946917f37c1257339004c433dgb?OpenDocument&2Gb#EDUCATION%20SYSTEM|url-status=dead}}</ref> ఇది 1994 లో స్థాపించబడింది. <ref>{{cite web|title=School Website|url=https://www.ismonaco.org/history-ism|accessdate=19 April 2017|website=|archive-date=19 ఏప్రిల్ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419202213/https://www.ismonaco.org/history-ism|url-status=dead}}</ref> ===కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు === మొనాకోలో ఇంటర్నేషనల్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ మొనాకో (ఐ.యు.ఎం), వాణిజ్య విద్యకు ప్రత్యేకించిన ఆంగ్ల-భాష పాఠశాల, ఇన్‌స్టిట్యూట్ డెస్ హౌటెస్ ఎటడ్స్ ఎకనామిక్ అండ్ కామర్స్ (ఐ.ఎన్.ఎస్.ఇ.ఇ.సి) పాఠశాలల సమూహం నిర్వహిస్తుంది. == క్రీడలు == === ఫార్ములా ఒన్ === [[File:Grand Prix Monaco96 131954710.jpg|thumb|Formation lap for the [[1996 Monaco Grand Prix]]]] 1929 ప్రతి సంవత్సరం నుండి మొనాకో వీధులలో మొనాకో గ్రాండ్ ప్రిక్సును నిర్వహించారు.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.monaco-grand-prix-ticket.com/Monaco-Grand-Prix.aspx|title=Monaco Grand Prix|date=3 March 2012|publisher=|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=27 సెప్టెంబరు 2018|archive-date=3 మార్చి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303200854/http://www.monaco-grand-prix-ticket.com/Monaco-Grand-Prix.aspx}}</ref> ఇది ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక ఆటోమొబైల్ రేసుల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. సర్‌క్యూట్ డి మొనాకో నిర్మాణాన్ని పూర్తి చేయడానికి ఆరు వారాలు పడుతుంది. ఇది మరొక మూడు వారాల తర్వాత తొలగించబడుతుంది.<ref name="autogenerated1"/> ఈ సర్‌క్యూట్ చాలా ఇరుకుగా దృఢంగా ఉంటుంది. దాని సొరంగం దృఢమైన మూలలు, అనేక ఎత్తులలో మార్పులు చేస్తూ చాలా ప్రాముఖ్యమైన ఫార్ములా వన్ ట్రాక్ను తయారు చేస్తారు.<ref>{{cite web|author=liam mcmurray, lesley kazan-pinfield |url=http://www.monaco-f1grandprix.com/course.html |title=Monaco Formula One Grand Prix |publisher=Monaco-f1grandprix.com |date=|accessdate=6 September 2012}}</ref> డ్రైవర్ నెల్సన్ పిక్యూట్ సర్‌క్యూటును "మీ గదిలో సైకిల్ మీద తిరగడానికి" సర్‌క్యూట్తో పోల్చాడు. సవాలు స్వభావం కోర్సు ఉన్నప్పటికీ అందులో కేవలం ఒక విపత్తు మాత్రమే సంభవించింది. " లోరెంజో బండిని " 1967 లో ప్రమాదం సంభవించిన మూడు రోజుల తరువాత అతని గాయాల కారణంగా మరణించాడు.<ref name="SheboyganPressMay8">"Hulme Wins Monte Carlo; Bandini Hurt", ''[[Sheboygan Press]]'', 8 May 1967, Page 13.</ref> 1965 రేసులో ప్రముఖ క్రీడాకారుడు " 1955 మొనాకో గ్రాండ్ ప్రిక్సు " అల్బెర్టో అస్కారి, 1965 రేసులో పాల్ హాకింస్, ఓడరేవులో దూసుకువెళ్ళిన తర్వాత అదృష్టవశాత్తుగా తప్పించుకున్నారు.<ref name="autogenerated1"/> ===మొంటే కార్లో ర్యాలీ === 1911 లో మొన్టే కార్లో ర్యాలీలో కొంతభాగం మొనాకోలో నిర్వహించబడింది. మొదట ప్రిన్స్ మొదటి ఆల్బర్ట్ ఆదేశాలతో నిర్వహించబడింది. గ్రాండ్ ప్రిక్స్ మాదిరిగా ర్యాలీని " ఆటోమొబైల్ క్లబ్ డి మొనాకో " నిర్వహిస్తుంది. ఇది దీర్ఘకాలంగా నిర్వహించబడుతున్న కష్టమైన, ప్రతిష్ఠాకరమైన ర్యాలీగా భావించబడుతుంది. 1973 - 2008 వరకు ప్రపంచ ర్యాలీ చాంపియన్షిప్పు (డబల్యూ.ఆర్.సి) ప్రారంభం ఇక్కడ నుండి ప్రారంభం ఔతుంది.<ref>{{cite web |author=Federall |url=http://www.acm.mc/page-tab-histo.php?id_menu=5&id_sousmenu=27 |title=ACM – Automobile Club de Monaco |publisher=Acm.mc |date= |accessdate=6 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109144441/http://www.acm.mc/page-tab-histo.php?id_menu=5&id_sousmenu=27 |archive-date=9 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> 2009 - 2011 వరకు ఈ ర్యాలీ ఇంటర్కాంటినెంటల్ ర్యాలీ ఛాలెంజ్ ప్రారంభ రౌండుగా పనిచేసింది.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/motoring/motorsport/8238574/Rallye-Monte-Carlo-Historique.html |title=Rallye Monte Carlo Historique |work=The Daily Telegraph |location=London |date=|accessdate=6 September 2012}}</ref> ఈ ర్యాలీ 2012 లో డబల్యూ.ఆర్.సి. క్యాలెండరుకు తిరిగివచ్చింది. ఇది ప్రతి సంవత్సరం నిర్వహించబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.wrc.com/news/2012-world-rally-championship-events-announced/?fid=14515 |title=2012 World Rally Championship events announced |publisher=wrc.com |date=27 April 2012 |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-date=19 జనవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119134015/http://www.wrc.com/news/2012-world-rally-championship-events-announced/?fid=14515 |url-status=dead }}</ref> మొనాకో పరిమిత పరిమాణము కారణంగా ఫ్రెంచ్ భూభాగంలో ర్యాలీ ముగించబడుతుంది. === ఫుట్‌బాల్ === [[File:Stadion von Monaco Seitenansicht.jpg|thumb|left|upright|[[Stade Louis II]], home of [[AS Monaco FC]]]] మొనాకో రాజధానిలో రెండు ప్రధాన ఫుట్ బాల్ జట్లను నిర్వహిస్తుంది: పురుషుల ఫుట్బాల్ క్లబ్ (ఎ.ఎస్. మొనాకో) ఎఫ్.సి. మహిళల ఫుట్బాల్ క్లబ్ (ఒ.ఎస్. మొనాకో). మొనాకో ఫ్రెంచ్ ఫుట్బాల్ మొదటి విభాగంలో స్టేడ్ రెండవ లూయిస్‌లో, మొదటి లిగువే పాల్గొన్నది. ఈ క్లబ్ చారిత్రాత్మకంగా ఫ్రెంచ్ లీగ్లో అత్యంత విజయవంతమైన క్లబ్లలో ఒకటిగా ఉంది. మొదటి లిగ్ ఎనిమిది సార్లు (ఇటీవల 2016-17 లో) గెలిచింది. 1953 నుండి ఆరు సీజన్లు మాత్రమే అగ్రస్థాయిలో పోటీ చేసింది. క్లబ్బు డాడో ప్రోసో, ఫెర్నాండో మోరిన్దేస్, జెరోం రోటెన్, అకిస్ జికోస్, లూడోవిక్ గియులీలతో కూడిన బృందంతో 2004 యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ. ఛాంపియన్స్ లీగ్ ఫైనలుకు చేరుకుని పోర్చుగీసు జట్టు ఎఫ్.సి. పోర్టోతో 3-0తో ఓడిపోయింది. క్లబ్ కోసం ప్రపంచ కప్-విజేతలు థియరీ హెన్రీ, ఫాబియన్ భర్తెజ్, డేవిడ్ ట్రెజ్యూయెట్, కైలియన్ మ్బిపే వంటి అనేక అంతర్జాతీయ తారలు ఆడారు. యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ. ఛాంపియన్స్ లీగ్, యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ. యూరోపా లీగ్ స్టేడ్ రెండవ లూయిస్ వార్షికంగా యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ. సూపర్ కప్ (1998-2012) క్రీడలకు ఆతిధ్యమిచ్చింది. మహిళల ఫుట్బాల్ బృందం ఫ్రెంచ్ ఫుట్బాల్ లీగ్ వ్యవస్థలో పోటీ చేస్తుంది. క్లబ్ ప్రస్తుతం స్థానిక ప్రాంతీయ లీగ్లో పాల్గొన్నది. ఇది 1994-95 సీజన్ డివిజనులో మొదటి ఫెమినిన్లో పాల్గొన్నది. కానీ త్వరగా తొలగించబడింది. ప్రస్తుత ఫ్రెంచు మహిళల అంతర్జాతీయ గోల్కీపర్ సారా బౌహడీ ఐ.ఎన్.ఎఫ్. క్లైర్ఫొంటైన్ అకాడమీకి వెళ్లేముందు క్లబ్బుతో కొంత సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. మొనాకో జాతీయ ఫుట్బాల్ జట్టు అసోసియేషన్ ఫుట్ బాల్‌లో దేశం తరఫున ప్రాతినిథ్యం వహిస్తుంది. దీనిని మొనాకో ఫుట్ బాల్ ఫెడరేషన్ నియంత్రిస్తుంది. అయినప్పటికీ యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ.లో సభ్యత్వం లేని మూడు ఐరోపాలో (యునైటెడ్ కింగ్డమ్, వాటికన్ సిటీతో పాటు) సార్వభౌమ దేశాలలో మొనాకో ఒకటి. అయినప్పటికీ యు.ఇ.ఎఫ్.ఎ. యూరోపియన్ ఫుట్బాల్ ఛాంపియన్షిప్ లేదా ఎఫ్.ఐ.ఎఫ్.ఎ. ప్రపంచ కప్ పోటీలలోనూ పాల్గొనదు. జట్టు స్టేడ్ రెండవ లూయిస్‌లో తన సొంత మ్యాచ్లను ఆడుతుంది. === రగ్బీ === [[Monaco national rugby union team|Monaco's national rugby team]], as of October 2013, is 91st in the [[International Rugby Board]] rankings.<ref>{{cite web |url=http://www.irb.com/rankings/full.html |title=International Rugby Board – World Rankings |publisher=Irb.com |date= |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=27 సెప్టెంబరు 2018 |archive-date=10 ఆగస్టు 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810042746/http://www.irb.com/rankings/full.html }}</ref> === ఇతర క్రీడలు === [[File:2011 Monaco Porsche Supercup.jpg|thumb|left|A view of the 2011 Monaco Porsche Supercup. Motor racing is very popular, with one course encompassing almost the whole country.]] మోంటే-కార్లో మాస్టర్స్ టెన్నీస్ ఎ.టి.పి. మాస్టర్స్ సిరీస్లో భాగంగా పురుషుల ప్రొఫెషనల్ టోర్నమెంటు పొరుగున ఉన్న రోక్బ్రూఫ్-క్యాప్-మార్టిన్ (ఫ్రాంసు)లో జరుగుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.monte-carlorolexmasters.com/About/Tournament-Fact-Sheet.aspx |title=Tennis – Tournament Fact Sheet |publisher=Monte-Carlo Rolex Masters |date=30 September 2011 |accessdate=28 May 2012 |archive-date=4 జూన్ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604194409/http://www.monte-carlorolexmasters.com/About/Tournament-Fact-Sheet.aspx |url-status=dead }}</ref> 1897 నుండి ఈ టోర్నమెంటు నిర్వహించబడింది. 1984, 1992 మధ్యకాలంలో మోంట్ ఆల్లోలో మాంటె కార్లో గోల్ఫ్ క్లబ్బులో గోల్ఫు మోంటే కార్లో ఓపెన్ నిర్వహించబడింది. మొనాకో ఒలంపిక్ క్రీడలలో పోటీ చేసినప్పటికీ మొనాకో నుండి ఏ క్రీడాకారుడు కూడా గెలుపొందలేదు ఒలింపిక్ పతకం. మొట్టమొదటి రోజున ప్రారంభించి పూర్తిచేయడానికి 15 కిలోమీటర్ల క్లోజ్డ్-సర్‌క్యూటు వ్యక్తిగత సమయం విచారణతో మొనాకో నుండి ప్రారంభించబడిన 2009 టూర్ డి ఫ్రాన్సు, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 182 కిలోమీటర్లు (113 మైళ్ళు) రెండవ లెగ్ తరువాతి రోజు అక్కడ ప్రారంభమై, బ్రిన్గోల్స్, ఫ్రాంసులో ముగిసింది. 2009 టూర్ డి ఫ్రాంసు " ది వరల్డ్ ప్రీమియర్ సైకిల్ రేస్ " 15 కి.మీ క్లోజ్డ్ సర్‌క్యూట్ ఇండివిజ్యుయల్ టైం ట్రెయిల్ మొనాకోలో మొదలై అదేరోజు అక్కడే పూర్తి చేయబడుతుంది. మరుసటి రోజు 182 కి.మీ సెకండ్ లెగ్ మొనాకోలో మొదలై మరుసటి రోజు బ్రిగ్నోలెస్ (ఫ్రాంసు)లో పూర్తి ఔతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.letour.com/2008/TDF/COURSE/us/grand_depart_2009.html |title=Tour de France 2008 – Grand start 2009 |publisher=Letour.com |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210455/http://www.letour.com/2008/TDF/COURSE/us/grand_depart_2009.html |archive-date=16 January 2013 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> మొనాకో గ్లోబల్ ఛాంపియన్స్ టూర్ (ఇంటర్నేషనల్ షో-జంపింగ్) లో కూడా భాగంగా ఉంది. ఈ శ్రేణిలో చాలా ఆకర్షణీయమైనదిగా గుర్తించబడిన ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ రైడరైన షార్లెట్ కాసిరాగితో సహా ప్రపంచంలోనే అత్యంత అందమైన పడవలు ఉన్నాయి. పోర్ట్ హెర్‌క్యులస్, ప్రిన్స్ భవనం మొనాకోలో పర్యాటక ఆకర్షణలుగా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.globalchampionstour.com/events/2012/monte-carlo/ |title=Monte-Carlo |publisher=Global Champions Tour |date= |accessdate=6 September 2012 |website= |archive-date=20 సెప్టెంబరు 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920002331/http://globalchampionstour.com/events/2012/monte-carlo/ |url-status=dead }}</ref> 2009 లో గ్లోబల్ ఛాంపియన్స్ పర్యటన 25-27 జూన్ మద్య మొనాకో వేదికగా జరిగింది. ప్రపంచంలోనే మూడు ప్రత్యేక దేశాలు దాటుతూ నిర్వహించబడే ఒకే ఒక్క మారథాన్ మొనాకో మారథాన్. ఇది మొనాకోలో మొదలై ఫ్రాన్సును దాటి ఇటలీ స్టేడి రెండవ లూయిస్ వద్ద ముగుస్తుంది. మొనాకో ఐరన్‌మ్యాన్ 70.3 ట్రైయాతలాన్ రేస్ వార్షికంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఇందులో 1,000 మంది అధికసంఖ్యలో అథ్లెటిక్సు పాల్గొంటారు. ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా అగ్రస్థాయి ప్రొఫెషనల్ అథ్లెట్లను ఆకర్షిస్తుంది. ఈ రేస్లో 1.9 కిలోమీటర్ల (1.2 మైళ్ల) ఈత, 90 కిలోమీటర్ల (56 మైళ్ల) బైక్ రైడ్, 21.1 కిలోమీటర్ (13.1 మైళ్ల) పరుగు పోటీలు ఉన్నాయి. 1993 నుండి " ఇంటర్నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ అథ్లెటిక్స్ ఫెడరేధన్ " ప్రధాన కార్యాలయం,<ref>{{cite web |url=http://www.iaaf.org/aboutiaaf/headquarter/index.html |title=Headquarters |publisher=iaaf.org |date=10 June 1994 |accessdate=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605031229/http://www.iaaf.org/aboutiaaf/headquarter/index.html |archive-date=5 June 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> మొనాకోలో అథ్లెటిక్స్ వరల్డ్ గవర్నింగ్ బాడీ ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.iaaf.org/aboutiaaf/index.html |title=Inside IAAF Intro |publisher=iaaf.org |date= |accessdate=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120604054507/http://www.iaaf.org/aboutiaaf/index.html |archive-date=4 June 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ఒక ఐ.ఎ.ఎ.ఎఫ్. డైమండ్ లీగ్ సమావేశం ప్రతి సంవత్సరం స్టేడ్ రెండవ లూయిస్‌లో జరుగుతుంది.<ref>{{cite web |url=http://www.diamondleague-monaco.com/en/Home/ |title=Usain BOLT and Yelena ISINBAEVA for Herculis |publisher=Diamondleague-monaco.com |date=30 April 2012 |accessdate=28 May 2012 |website= |archive-date=2 మే 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502190102/http://www.diamondleague-monaco.com/en/Home/ |url-status=dead }}</ref> ఒక మునిసిపల్ స్పోర్ట్స్ కాంప్లెక్స్, పోర్ట్ హెర్‌క్యులస్ జిల్లాలోని ఊడవ రైనర్ నాటికల్ స్టేడియమ్, వేడిగా ఉండే ఉప్పునీటితో నిండిన ఒలింపిక్-పరిమాణ ఈత కొలను, డైవింగ్ బోర్డులు, ఒక స్లయిడ్ను ఉనాయి.<ref name="Mon">{{cite web|title=Rainer III Nautical Stadium|url=http://www.monaco-mairie.mc/en/langues-etrangeres/events-entertainment/rainier-iii-nautical-stadium/|work=Marie de Monaco – Rainier III Nautical Stadium|publisher=Marie de Monaco|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=27 సెప్టెంబరు 2018|archive-date=17 మే 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517044436/http://www.monaco-mairie.mc/en/langues-etrangeres/events-entertainment/rainier-iii-nautical-stadium/}}</ref> ఈ కొలను డిసెంబరు నుండి మార్చి వరకు మంచు రింకుగా మార్చబడుతుంది.<ref name="Mon"/> 10-12 జూలై నుండి 2014 మొనాకో సోలార్ 1 మోంటే కార్లో కప్పును ప్రారంభించింది. సౌర శక్తితో నడిచే పడవలకు ప్రత్యేకంగా సముద్రజలాలలో ఈ రేసు నిద్వహించబడుతుంది.<ref>The Riviera Times, Issue 148, July 2014</ref>^,<ref>{{cite web|url=http://www.solar1races.com/wp-content/uploads/Solar1Magazine.pdf|format=PDF|title=Monte-Carlo Cup|website=Solar1races.com|accessdate=3 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010190230/http://www.solar1races.com/wp-content/uploads/Solar1Magazine.pdf|archive-date=10 అక్టోబరు 2017|url-status=dead}}</ref> ==విదేశీ సంబంధాలు == [[File:Monacoc1890.jpg|thumb|left|''లీ రోచర్ '' 1890 లో]] మొనాకో చాలా పురాతనమైనది. ఇది చాలా దేశాలతో, సంబంధాలను కలిగి ఉంది. సార్దీనియా రాజ్యంలా అర్గోన్, రిపబ్లిక్ ఆఫ్ జెనోవా క్రౌన్ ఇతర దేశాలలో భాగంగా మారింది. రెండవ హానర్ మొనాకో యువరాజు 1633 లో స్పెయిన్ నుంచి తన స్వతంత్ర సార్వభౌమత్వాన్ని గుర్తించాడు. తరువాత పెరోన్ (1641) ఒప్పందం ఫ్రాన్స్ 13 వ లూయిస్ నుండి. మొనాకో 1963 లో ఫ్రాన్సుతో ప్రత్యేక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. దీనిలో ఫ్రెంచ్ కస్టమ్స్ చట్టాలు మోనాకో దాని ప్రాదేశిక జలాల్లో వర్తిస్తాయి. <ref name="state.gov"/> యూరోపియన్ యూనియన్లో సభ్యుడు కానప్పటికీ మొనాకో యూరోను ఉపయోగిస్తుంది.<ref name="state.gov"/> మొనాకో ఫ్రాంసుతో 6 కిలోమీటర్ల (3.7 మైళ్ల) సరిహద్దును పంచుకుంటుంది. అయితే మధ్యధరా సముద్రంతో సుమారు 2 కిలోమీటర్ల (1.2 మైళ్ల) తీర ప్రాంతం ఉంది.<ref name="Monaco">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html|title=The World Factbook|work=cia.gov|access-date=2018-01-15|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mn.html|url-status=dead}}</ref> ఫ్రాన్స్ నుండి మొనాకో స్వాతంత్ర్యానికి మద్దతు ఇచ్చే రెండు ముఖ్యమైన ఒప్పందాలలో మొదటిది 1861 లోని ఫ్రాంకో-మోనెగాస్క్ ట్రీటీ రెండవది 1918 ఫ్రెంచ్ ఒప్పందం (సార్దీనియా సామ్రాజ్యం కూడా చూడండి). యునైటెడ్ స్టేట్స్ సి.ఐ.ఎ. ఫ్యాక్ట్ బుక్ రికార్డ్స్ మొనాకో స్వాతంత్ర్య సంవత్సరంలో 1419గా నమోదు చేసింది.<ref name="Monaco"/> * ఫ్రాన్సు-మొనాకో సంబంధాలు. * మొనాకో-యునైటెడ్ స్టేట్స్ సబంధాలు. * మొనాకో-రష్యా సంబంధాలు. మొనాకోలో రెండు రాయబార కార్యాలయాలు ఉన్నాయి: ఫ్రాన్స్, ఇటలీ.<ref name="embassypages.com">{{cite web|url=http://www.embassypages.com/monaco|title=Monaco – Embassies and Consulates|work=embassypages.com}}</ref> అదనంగా 30 లేదా అంతకంటే ఎక్కువమంది కాన్సులేట్లు ఉన్నాయి.<ref name="embassypages.com"/> [[ఇటలీ]] (రోమ్), [[స్పెయిన్]] (మాడ్రిడ్), [[స్విట్జర్లాండ్]] (బెర్న్), [[యునైటెడ్ కింగ్డమ్]] (లండన్) [[అమెరికా|సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] (వాషింగ్టన్).<ref name="embassypages.com"/> 2000 గణాంకాల ఆధారంగా మొనాకో నివాసితులలో సుమారుగా మూడింట రెండొంతులు మంది విదేశీయులు ఉన్నారని భావిస్తున్నారు. <ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/topic/Monaco.aspx|title=Monaco|work=encyclopedia.com}}</ref> 2015 లో వలసవచ్చిన జనాభా 60% ఉన్నారని అంచనా వేయబడింది.<ref name="Monaco"/> అయినప్పటికీ మొనాకోలో పౌరసత్వాన్ని పొందడం కష్టం అని నివేదించబడింది.<ref name="auto2"/> 2015 లో 1,000 మందిలో 4 మంది పౌరులు వలసవెళ్ళారని గుర్తించారు. ఇది సంవత్సరానికి 100-150 మంది ప్రజలు ఉన్నారని అంచనా.<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2112.html|title=The World Factbook|work=cia.gov|access-date=2018-09-27|archive-date=2015-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905103734/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2112.html|url-status=dead}}</ref> మొనాకో జనాభా 2008 లో 35,000 నుండి 2013 లో 36,000 వరకు అభివృద్ధి చెందింది. దానిలో సుమారు 20 శాతం మంది స్థానిక మోనెగాస్క్ ఉన్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.populationfun.com/monaco-population/|title=Monaco|work=populationfun.com}}</ref> (మొనాకో జాతీయత చట్టం కూడా చూడండి). తమ దేశంలో పన్నులు చెల్లించకుండా ఉండటానికి మొనాకోను ఉపయోగించడానికి విదేశీయులు చేసిన ప్రయత్నంగా మొనాకా పౌరసత్వం కొనసాగిస్తున్నారని భావిస్తున్నారు.<ref name="Monaco"/> మొనాకోలో 20% వ్యాటుతో పలు విధాలైన పన్నులు విధించేవారు. మొనాకోలోని పౌరులు వారి ఆదాయంలో 75% కంటే అధికంగా మొనాకాలోనే ఉత్పత్తి చేస్తారు.<ref name="Monaco"/> మొనాకో ద్వంద్వ పౌరసత్వాన్ని అనుమతించదు. కానీ డిక్లరేషన్, న్యూట్రలైజేషన్ పౌరసత్వంతో సహా పౌరసత్వానికి పలు మార్గాలు ఉన్నాయి.<ref name="Residency">{{cite web|url=http://flagtheory.com/monaco-residency/|title=Principality of Monaco|work=flagtheory.com}}</ref> అనేక సందర్భాల్లో మొనాకోలో నివాసాన్ని పొందడం కంటే పౌరసత్వం పొందడం కీలక సమస్యగా ఉంది.<ref name="Residency"/> ఉదాహరణకి 1962 కి ముందు వారు కనీసం 5 సంవత్సరాలపాటు మొనాకోలో నివసిస్తున్నప్పటికీ ఫ్రెంచ్ పౌరులు ఇప్పటికీ ఫ్రాంసుకు పన్నులు చెల్లించవలసి ఉంటుంది.<ref name="Residency"/> 1960 ల ఆరంభంలో ఫ్రాన్సు - మొనాకో పన్నుల మీద కొంత ఉద్రిక్తత ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.finance-watch.org/hot-topics/blog/1074-lesson-from-history-monaco-crisis|title=Lessons from history – The Monaco crisis from 1962–1963 and the emancipation of tax havens|author=Charlotte Geiger|work=finance-watch.org|access-date=2018-09-27|archive-date=2015-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016011100/http://www.finance-watch.org/hot-topics/blog/1074-lesson-from-history-monaco-crisis|url-status=dead}}</ref> ఎటువంటి సరిహద్దు ఫార్మాలిటీలు ఫ్రాంసుకు వెళ్లి రావడానికి అనుమతించబడుతుంది. మొనాకో పర్యాటక కార్యాలయంలో అభ్యర్థన చేసిన తరువాత సందర్శకులు ఒక స్మారక పాస్పోర్ట్ స్టాంప్ అందుబాటు చేయబడుతుంది. ఇది క్యాసినో ఎదురుగా ఉండే తోటల పక్కన ఉంది. {|class="wikitable" style="font-size:90%;line-height:1.2" |-valign="bottom" ! Microstate ! [[European Union Association Agreement|Association Agreement]] ! [[Eurozone]]<ref>{{cite web|title=The euro outside the euro area |publisher=[[Europa (web portal)]] |url=http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/world/outside_euro_area/index_en.htm |accessdate=26 February 2011}}</ref> ! [[Schengen Area]] ! [[Internal Market|EU single market]] ! [[European Union Customs Union|EU customs territory]]<ref>{{cite web|url=http://exporthelp.europa.eu/thdapp/display.htm?page=rt/rt_EUCustomsUnion.html&docType=main&languageId=EN|title=EU Customs Union|accessdate=18 June 2015|publisher=[[European Commission]]|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150619052718/http://exporthelp.europa.eu/thdapp/display.htm?page=rt%2Frt_EUCustomsUnion.html&docType=main&languageId=EN|archive-date=19 జూన్ 2015|url-status=dead}}</ref> ! [[European Union Value Added Tax Area|EU VAT area]]<ref name="VAT">{{cite web|url=http://ec.europa.eu/taxation_customs/common/travellers/within_eu/faq_1179_en.htm|title=Taxation and Customs Union – Within the EU|publisher=[[European Commission]]|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=27 సెప్టెంబరు 2018|archive-date=11 నవంబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111165632/http://ec.europa.eu/taxation_customs/common/travellers/within_eu/faq_1179_en.htm}}</ref> ! [[Dublin Regulation]] |- |{{MCO}} ([[Monaco–European Union relations|relations]]) |{{No|Negotiating}}<ref name=AANEG>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/avservices/video/player.cfm?ref=I100473|title=RECORDED HRVP Federica MOGHERINI host the ceremony on the occasion of the launching of the Association Agreement(s) negotiations with the Principality of Andorra, the Principality of Monaco and the Republic of San Marino|date=18 March 2015|accessdate=18 March 2015|publisher=[[European Commission]]}}</ref> |{{Yes|[[Monegasque euro coins|Yes]]}}{{efn|[[International status and usage of the euro#Sovereign states|Monetary agreement with the EU]] to issue euros.|name=euros}} |{{Partial|de facto}}{{efn|Although not a contracting party to the [[Schengen Agreement]], has an [[Schengen Area#Status of the European microstates|open border with France]] and Schengen laws are administered as if it were a part of France.<ref name=obstacles>{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=SWD:2012:0388:FIN:EN:HTML|title=Obstacles to access by Andorra, Monaco and San Marino to the EU's Internal Market and Cooperation in other Areas|date=2012|accessdate=30 March 2013}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:41998D0019:EN:HTML|title= The Schengen acquis – Decision of the Executive Committee of 23 June 1998 on Monegasque residence permits|date=22 September 2000|accessdate=9 September 2012|journal=[[Official Journal of the European Union]]}}</ref>}} |{{Partial}}{{efn|Through an agreement with France.<ref>[http://register.consilium.europa.eu/pdf/en/11/st11/st11466.en11.pdf EU relations with the Principality of Andorra, the Republic of San Marino and the Principality of Monaco]: "If France adopts internal legislation transposing EU directives in certain areas covered by bilateral Agreements with Monaco, the Principality directly applies the French legislation in certain areas"</ref>}} |{{Yes}}{{efn|Through an [[Franco-Monegasque Treaty|agreement]] with France. Part of the EU Customs territory, administered as part of France.<ref name=obstacles/><ref>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/taxation_customs/common/faq/faq_1178_en.htm|title=Taxation and Customs – FAQ|publisher=[[European Commission]]|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=27 సెప్టెంబరు 2018|archive-date=8 జూన్ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120608000239/http://ec.europa.eu/taxation_customs/common/faq/faq_1178_en.htm}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:1992:302:0001:0050:EN:PDF<!--San Marino removed in an amendment here:http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31997R0082:EN:HTML-->|title=Council Regulation (EEC) No 2913/92 of 12 October 1992 establishing the Community Customs Code|journal=[[Official Journal of the European Union]]|date=19 October 1992|accessdate=12 September 2012}}</ref><ref name=euterritory/>|name=france}} |{{Yes}}{{efn|Also part of the EU excise territory.<ref name=euterritory>{{cite web|url=http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/customs/procedural_aspects/general/sad/guide/1619-08annexi_en.pdf|title=Annex 1: Overview of European Union countries|publisher=[[European Commission]]|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=27 సెప్టెంబరు 2018|archive-date=4 మే 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504214400/http://ec.europa.eu/taxation_customs/resources/documents/customs/procedural_aspects/general/sad/guide/1619-08annexi_en.pdf}}</ref>}}{{efn|Through an agreement with France. Administered as a part of France for taxation purposes.<ref name="VAT"/><ref name=obstacles/><ref name=euterritory/><ref name="excise">{{cite journal|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2009:009:0012:0030:EN:PDF|title=COUNCIL DIRECTIVE 2008/118/EC of 16 December 2008 concerning the general arrangements for excise duty and repealing Directive 92/12/EEC|date=14 January 2009|accessdate=10 September 2012|journal=[[Official Journal of the European Union]]}}</ref>}} |{{No}} |- |} ==మూలాలు== {{Reflist}} == ఇతర మూలాలు == <references group="lower-alpha" /> {{ఐరోపా}} [[వర్గం:నగర రాజ్యాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా దేశాలు]] 2e4z4700yga1msom2u5qudsfh8e885i 0 172382 4991522 4899812 2026-10-30T02:24:55Z Kolavarani 147949 మార్పు చేశాను 4991522 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name =అన్నవరం దేవేందర్ | residence =[[కరీంనగర్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = Annavaram Devender at FNCC on 8 1 2026 (cropped).jpg | imagesize = 250px | caption =అన్నవరం దేవేందర్ | birth_name = దేవేందర్ | birth_date ={{birth date and age|1962|10|17}} | birth_place = [[పోతారం (స్)|పోతారం]], [[హుస్నాబాద్]] మండలం, [[సిద్ధిపేట జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation =కవి | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion =[[హిందూ]] | spouse = రాజేశ్వరి | partner = | children = స్వాతి, గౌతమ్ | father = దశరథం | mother = కేదారమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} [[దస్త్రం:Annavaram Devender at FNCC (cropped).jpg|thumb|260x260px|అన్నవరం దేవేందర్]] '''అన్నవరం దేవేందర్‌''' [[కవి]],<ref name="సమగ్ర కవి">{{cite news |title=సమగ్ర కవి |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/a-comprehensive-poetngtseditorial-902950.html |accessdate=21 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=10 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721150834/https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/a-comprehensive-poetngtseditorial-902950.html |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> [[రచయిత]], కాలమిస్ట్ మూడు దశబ్దాలకు పైగా నిరంతరం తెలంగాణ తెలుగు పదాలతో కవిత్వం రాస్తున్నారు. ఇప్పటికి 13 కవితా సంపుటాలు 2 వ్యాస సంకలనాలు వెలువరించారు. వీరు 1986 ప్రాంతంలో వివిధ పత్రికల్లో జర్నలిస్టుగా పనిచేసారు. ఇప్పటికీ కవిత్వంతో పాటు పలు పత్రికలలో కాలమ్స్ రాస్తున్నారు. మన తెలంగాణా పత్రికలో 'ఊరి దస్తూరి' కాలం చాలా విశిష్టమైనది. ఇది తెలంగాణ సంస్కృతిక చిత్రణగా పుస్తకంగా వెలువడింది. అన్నవరం కవిత్వం ఆంగ్లంలో కూడా వెలువడింది. తెలంగాణ భాషకు సాహిత్య గౌరవం తెచ్చిన వారిలో అన్నవరం ముందుంటారు.<ref name="నవీన జాను తెనుగు కవి">{{cite news |title=నవీన జాను తెనుగు కవి |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/editorial/annavaram-devender-a-voice-rooted-in-telangana-soil-1430330.html |accessdate=28 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=28 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250728082240/https://www.andhrajyothy.com/2025/editorial/annavaram-devender-a-voice-rooted-in-telangana-soil-1430330.html |archivedate=28 July 2025 |language=te}}</ref><ref name="పల్లె పదాల తలపోత">{{cite news |last1= |title=పల్లె పదాల తలపోత |url=https://www.ntnews.com/editpage/telangana-movement-has-turned-towards-existentialism-2088476 |accessdate=28 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=28 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250728082428/https://www.ntnews.com/editpage/telangana-movement-has-turned-towards-existentialism-2088476 |archivedate=28 July 2025 |language=te}}</ref> అన్నవరం దేవేందర్‌కు 2025 సంవత్సరానికిగాను ప్రతిష్ఠాత్మక '[[దాశరథి సాహితీ పురస్కారం]]'ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.<ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి కృష్ణమాచార్య అవార్డు">{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/annavaram-devender-receives-dasharathi-krishnamacharya-award-459417|title=అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి కృష్ణమాచార్య అవార్డు|date=21 July 2025|work=|accessdate=21 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721145936/https://www.dishadaily.com/telangana/annavaram-devender-receives-dasharathi-krishnamacharya-award-459417|archivedate=21 July 2025|publisher=Disha Daily|language=te}}</ref><ref name="తొవ్వపొంట పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/dasarathi-krishnamacharya-award-announced-for-annavaram-devender/1802/125131676|title=తొవ్వపొంట పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత|date=22 July 2025|work=|accessdate=22 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250722034514/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/dasarathi-krishnamacharya-award-announced-for-annavaram-devender/1802/125131676|archivedate=22 July 2025|publisher=Eenadu|language=te}}</ref><ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి పురస్కారం">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/annavaram-devender-chosen-for-dasharathi-krishnamacharya-award-2081554|title=అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి పురస్కారం|last1=|date=22 July 2025|work=|accessdate=22 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250722034610/https://www.ntnews.com/telangana/annavaram-devender-chosen-for-dasharathi-krishnamacharya-award-2081554|archivedate=22 July 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> రవీంద్ర భారతిలో 2025 జూన్ 22న దాశరథి శత జయంతి ఉత్సవ సభలో మంత్రులు [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] చేతులమీదుగా దాశరథి సాహితీ పురస్కారాన్ని, రూ.1,0116 నగదును అందుకున్నాడు.<ref name="ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం">{{cite news |title=ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/dasarathi-statue-to-be-installed-on-hyderabad-tank-bund-1428694.html |accessdate=23 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=23 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723045300/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/dasarathi-statue-to-be-installed-on-hyderabad-tank-bund-1428694.html |archivedate=23 July 2025 |language=te}}</ref><ref name="ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం.">{{cite news |last1= |title=ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం. |url=https://www.ntnews.com/telangana/dasharathi-statue-on-tank-bund-2082594 |accessdate=23 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=23 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723045614/https://www.ntnews.com/telangana/dasharathi-statue-on-tank-bund-2082594 |archivedate=23 July 2025 |language=te}}</ref> == జననం == '''అన్నవరం దేవేందర్''' కేదారమ్మ, దశరథం దంపతులకు [[1962]], [[అక్టోబర్ 17]] న [[సిద్ధిపేట జిల్లా]], [[హుస్నాబాద్]] మండలం [[పోతారం (స్)|పోతారం]] గ్రామంలో జన్మించారు. దశరథం ఉపాధ్యాయుడిగా పని చేశారు. == ప్రస్తుత నివాసం - వృత్తి/ఉద్యోగం == పంచాయితీరాజ్ శాఖ, జిల్లా ప్రజా పరిషత్, [[ కరీంనగర్]] లో చాలా కాలం పని చేసారు. [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా]] జిల్లా ముస్తాబాద్ మండల ప్రజా పరిషత్‌లో సూపరింటెండెంట్‌గా పని చేసారు. అక్టోబర్ 31, 2020 న ఉద్యోగ విరమణ చేశారు.<ref name="పుస్తక ప్రదర్శనలో.. మేము సైతం">{{cite news |title=పుస్తక ప్రదర్శనలో.. మేము సైతం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/medak-news/533/124233818 |accessdate=5 January 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=29 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250105120541/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/medak-news/533/124233818 |archivedate=5 January 2025 |language=te}}</ref> == వివాహం == ఏదునూరి రాజేశ్వరి గారితో వివాహం జరిగింది. ఈవిడ ఉపాధ్యాయురాలు. వీరికి ఒక కూతురు (స్వాతి), కుమారుడు (గౌతమ్) ఉన్నారు. == కవితల జాబితా == # మన సంతకం <ref name="మన సంతకం">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సాహితి కవిత|title=మన సంతకం|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2013/annavaram-devender-poem-our-signature-111887.html|publisher=Pratap|accessdate=23 August 2016}}</ref> # ఆపతి సంపతి <ref name="ఆపతి సంపతి">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సామితి, కవిత|title=ఆపతి సంపతి|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2012/a-poem-annavaram-devender-aid0070.html|publisher=ప్రతాప్|accessdate=23 August 2016}}</ref> # కట్ట మైసమ్మ <ref name="కట్ట మైసమ్మ">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సాహితి, కవిత|title=కట్ట మైసమ్మ|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2011/a-poem-annavaram-devender-141011-aid0070.html|publisher=ప్రతాప్|accessdate=23 August 2016}}</ref> # పాత కత # కొంటపోక (2025) == ప్రచురితమయిన పుస్తకాల జాబితా == [[దస్త్రం:Annavaram Devendar felicitation in Kavi Sammelanam at Telangana State Formation Day Celebrations in Ravindra Bharathi (07.06.2015).jpg|thumb|254x254px|తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాలలో భాగంగా 2015, జూన్ 7న హైదరాబాదులోని రవీంద్రభారతిలో 400 మంది కవులచే తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో జూలూరు గౌరీశంకర్, నాళేశ్వరం శంకరం నుండి సత్కారం అందుకుంటున్న అన్నవరం దేవేందర్]] === కవి/రచయితగా === * 2001 - తొవ్వ * 2002 - మరోకోణం (సామాజిక వ్యాసాలు) * 2003 - నడక * 2005 - మంకమ్మ తోట లేబర్ అడ్డా * 2006 - బుడ్డపర్కలు (నానీలు) * 2008 - బొడ్డు మల్లె చెట్టు * 2011 - పొద్దు పొడుపు * 2011 - Farmland Fragrance (Collection of poems translated by P. Jayalaxmi) * 2014 - పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత (కవితా సంకలనం) * 2016 - బువ్వ కుండ (దీర్ఘ కవిత) * 2016 - ఇంటి దీపం (కవిత్వం) * 2018 - వరి గొలుసులు (కవిత్వం) * 2020 - ఊరి దస్తూరి (వ్యాసాలు)<ref name="ఊరూరి సాంస్కృతిక దస్తూరి">{{cite news |title=ఊరూరి సాంస్కృతిక దస్తూరి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/family/oori-dasthuri-book-review-dr-nalimela-bhaskar-1313405 |accessdate=21 July 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=7 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721151222/https://www.sakshi.com/telugu-news/family/oori-dasthuri-book-review-dr-nalimela-bhaskar-1313405 |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> * 2021 - గవాయి (కవిత్వం) * 2022 - The Unyielding Sky (Collection of Poems translated by Dr Manthani Damodara Chary) * 2022 - జీవన తాత్పర్యం (కవిత్వం) * 2022 - అన్నవరం దేవేందర్ కవిత్వం (1988 నుండి 2022 వరకు రాసిన మొత్తం కవిత్వ పుస్తకాల సంకలం) భాగం-1, భాగం-2 (కవిత్వం)<ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌ కవిత్వం ఆవిష్కరణ">{{cite news |last1= |title=అన్నవరం దేవేందర్‌ కవిత్వం ఆవిష్కరణ |url=https://www.ntnews.com/literature-more/annavaram-devenders-poetry-discovery-801718 |accessdate=21 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=16 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721150515/https://www.ntnews.com/literature-more/annavaram-devenders-poetry-discovery-801718 |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> * 2023 - సంచారం (యాత్రా వ్యాసాలు) * 2024 - Grain Chains (Translation of వరి గొలుసులు poems translated by Savyasaachi) * 2024 - అంతరంగం (వర్తమాన జీవన చిత్రణ కాలం వ్యాసాలు) * 2025 - అట్లనే (కవితా సంపుటి) === సంపాదకత్వం === * 1997 - మేర మల్లేషం పోరాట పాటలు * 2010 - వల్లు బండ (తెలంగాణ ఉద్యమ కరీంనగర్ కవిత్వం) * 2019 - అయిదు వసంతాల అభివృద్ధికి అద్దం (కరీంనగర్ జిల్లా పరిషత్ ప్రత్యేక సంచిక) === సంపాదకవర్గ సభ్యుల్లో ఒకరుగా === * 2001 - సిమాంట (హుస్నాబాద్ కవిగానం)[[దస్త్రం:Annavaram Devendar Poetry Reading in Kavi Sammelanam at Telangana State Formation Day Celebrations in Ravindra Bharathi (07.06.2015).jpg|thumb|247x247px|తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాలలో భాగంగా నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో తన కవిత్వాన్ని చదువుతున్న అన్నవరం దేవేందర్]] * 2006 - శతవసంతాల కరీంనగర్ (1905-2005) మానేరు టైమ్స్ ప్రచురణ * 2006 - మా‘నేటి’ కరీంనగర్ (శతవసంతాల ఉత్సవ కమిటి ప్రచురణ * 2008 - జానపద గోపురం (డా. గోపు లింగారెడ్డి అభినందన సంచిక) * 2010 - అక్షర (డా. [[ఎన్. గోపి]] షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక) * 2010 - ‘జాగో...జగావో’ తెలంగాణ ఉద్యమ కవిత్వం * 2012 - ‘కరీంనగర్ కవిత’ 2011 * 2013 - ‘కరీంనగర్ కవిత’ 2012 * 2013 - ‘నవనీతం’ డా. నతిమెల భాస్కర్ సాహిత్య వివేచన * 2013 - ‘ఉడాన్’ తెలంగాణ ఉద్యమ హిందీ అనువాద కవితా సంకలనం * 2014 - ‘ఎన్నీల ముచ్చట్లు- 7’ కవితా సంకలనం == పురస్కారాలు - బిరుదులు - గుర్తింపులు == === పురస్కారాలు === * 2001 - మహాత్మ జ్యోతిభా పూలే ఫెలోషిప్ * 2004 - రంజని-కుందుర్తి ఉత్తమ కవితా పురస్కారం * 2006 - ఆం.ప్ర. సాంస్కృతిక శాఖ ఉగాది పురస్కారం * 2006 - డా. మలయశ్రీ సాహితీ పురస్కారం * 2006 - మారసం-రుద్ర రవి స్మారక కవితా పురస్కారం (మంకమ్మ తోట లేబర్ అడ్డా కవితా సంకలనం) * 2013 - అలిశెట్టి ప్రభాకర్ స్మారక పురస్కారం * 2013 - కవయిత్రి మొల్ల పురస్కారం * 2013 - తేజ సాహిత్య పురస్కారం * 2013 - కలహంస పురస్కారం * 2013 - ‘అక్షరశిల్పి’ పురస్కారం (పొద్దుపొడుపు కవితా సంకలనం) * 2014 - ముదుగంటి వెంకటనరసింహరెడ్డి సాహిత్య పురస్కారం * 2016 - తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ జిల్లా స్థాయి పురస్కారం (కరీంనగర్ జిల్లా) * 2017 - ఇండియా వరల్డ్ పొయెట్రీ ఫెస్టివల్ లైఫ్ టైం అఛీవ్మెంటు అవార్డు * 2017 - సినీవాలి పురస్కారం, జైనీ ఇంటర్నేషనల్ ఫౌండేషన్ ద్వారా. * 2018 - ఉమ్మడి శెట్టి త్రీ శతాబ్ది పురస్కారం * 2018 - వడ్నాల కిషన్ సాహిత్య పురస్కారం * 2018 - మై గిఫ్ట్ పురస్కారం * 2019 - [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారాలు (2016)|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారం 2016]] (పొక్కిలి వాకిళ్ళ పులకరింత పుస్తకానికి)<ref name="పది మందికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ అవార్డులు">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=తెలుగు వార్తలు |title=పది మందికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ అవార్డులు |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-684817 |accessdate=8 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |date=23 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072046/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-684817 |archivedate=8 July 2020}}</ref><ref name="తెలుగు వర్సిటీ 2016 సాహితీ పురస్కారాలు">{{cite news |last1=డైలీహంట్ |first1=నమస్తే తెలంగాణ |title=తెలుగు వర్సిటీ 2016 సాహితీ పురస్కారాలు * 2023 - సినారె కవితా పురస్కారం [|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/namasthetelangaana-epaper-namasthe/telugu+varsiti+2016+saahiti+puraskaaraalu-newsid-104574326 |accessdate=8 July 2020 |work=Dailyhunt |date=23 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072334/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/namasthetelangaana-epaper-namasthe/telugu+varsiti+2016+saahiti+puraskaaraalu-newsid-104574326 |archivedate=8 July 2020 |language=en}}</ref>. * 2024 - శాలివాహన విశిష్ట ప్రతిభా పురస్కారం (శాలివాహన ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, హైదరాబాద్) * 2024 - స్టేట్ లిటరరీ అవార్డ్ -2024, బి సి రైటర్స్ వింగ్, హన్మకొండ * 2025 - దాశరథి కృష్ణమాచార్య పురస్కారం తెలంగాణ రాష్ట ప్రభుత్వం భాషా సంస్కృతిక శాఖచే జులై 22 2025, దాశరథి శత జయంతి రోజు * 2025 - సినారె సాహిత్య పురస్కారం-2025 (జిల్లా రచయితల సంఘం యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా) సినారె 94వ జయంతి సందర్భంగా భువనగిరిలో * 2026 - నలిమెల బుచ్చమ్మ – రామచంద్రం స్మారక పురస్కారం<ref name="మట్టిని సుగంధ భరితం చేసిన సాహితీవేత్త ‘నలిమెల’">{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/jagtial/2828371|title=మట్టిని సుగంధ భరితం చేసిన సాహితీవేత్త ‘నలిమెల’ {{!}} - {{!}} Sakshi|date=7 July 2026|work=|access-date=7 July 2026|publisher=Sakshi|language=te}}</ref><ref name="ఈ వారం వివిధ కార్యక్రమాలు 22-06-2026">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/this-week-various-programs-22-06-2026-1534983.html|title=ఈ వారం వివిధ కార్యక్రమాలు 22-06-2026|date=22 June 2026|access-date=7 July 2026|publisher=Andhrajyothy|language=te}}</ref> == సాహిత్య సందర్భం == * 2013 - ఈశాన్య దక్షిణాది రాష్ట్రాల కవితోత్సవం, బెంగళూర్ లో పాల్గొనడం (కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ, న్యూడిల్లీ నిర్వహణ) * 1986 - ‘నూతన సాహితీ’ (కరీంనగర్ జిల్లా హుస్నాబాద్) వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకనిగా, ప్రధాన కార్యదర్శి, అధ్యక్షునిగా బాధ్యతల నిర్వహణ * 1989 - ‘సాహితీ గౌతమి’ [[కరీంనగర్ జిల్లా]] సాహితీ సంస్థల సమాఖ్య వ్యవస్థాపక ఉపాధ్యక్షులుగా, సలహా మండలి సభ్యులుగా * 2001 - తెలంగాణ రచయితల వేదిక వ్యవస్థాపక రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షులుగా,<ref name="తెలంగాణ రచయితల వేదిక నూతన రాష్ట్ర కార్యవర్గం ఎన్నిక">{{cite web|last1=పోరు తెలంగాణ|first1=TELANGANA NEWS|title=తెలంగాణ రచయితల వేదిక నూతన రాష్ట్ర కార్యవర్గం ఎన్నిక|url=http://porutelangana.in/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%B2-%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%95-%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%A4|accessdate=23 August 2016|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726014543/http://porutelangana.in/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%B2-%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%95-%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%A4|archive-date=26 July 2012|url-status=dead}}</ref> * 2010 - ‘సాహితీ సోపతి’ వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకనిగా * 2013 - వస్త్రగాలం - అన్నవరం దేవేందర్ కవిత్వం గురించి శ్రీ నగునూరి శేఖర్ సంపాదకత్వంలో వివేచన వ్యాస సంకలనం. == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://kathanilayam.com/writer/162 కథానిలయంలో అన్నవరం దేవేందర్‌ రచనలు] * [http://telugu.oneindia.com/topic/%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%82-%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D వన్ ఇండియాలో అన్నవరం దేవేందర్‌ గురించిన వ్యాసాలు] {{Authority control}} [[వర్గం:కవిసంగమం కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:అంతర్జాల రచయితలు]] [[వర్గం:1962 జననాలు]] [[వర్గం:నానీల కవులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా రచయితలు]] 2qosqo1jyuw1rg2zi0mrk6bww18s5ii 4991523 4991522 2026-10-30T02:25:32Z Kolavarani 147949 4991523 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name =అన్నవరం దేవేందర్ | residence =[[కరీంనగర్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = Annavaram Devender at FNCC on 8 1 2026 (cropped).jpg | imagesize = 250px | caption =అన్నవరం దేవేందర్ | birth_name = దేవేందర్ | birth_date ={{birth date and age|1962|10|17}} | birth_place = [[పోతారం (స్)|పోతారం]], [[హుస్నాబాద్]] మండలం, [[సిద్ధిపేట జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation =కవి | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion =[[హిందూ]] | spouse = రాజేశ్వరి | partner = | children = స్వాతి, గౌతమ్ | father = దశరథం | mother = కేదారమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} [[దస్త్రం:Annavaram Devender at FNCC (cropped).jpg|thumb|260x260px|అన్నవరం దేవేందర్]] '''అన్నవరం దేవేందర్‌''' [[కవి]],<ref name="సమగ్ర కవి">{{cite news |title=సమగ్ర కవి |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/a-comprehensive-poetngtseditorial-902950.html |accessdate=21 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=10 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721150834/https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/a-comprehensive-poetngtseditorial-902950.html |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> [[రచయిత]], కాలమిస్ట్ మూడు దశబ్దాలకు పైగా నిరంతరం తెలంగాణ తెలుగు పదాలతో కవిత్వం రాస్తున్నారు. ఇప్పటికి 13 కవితా సంపుటాలు 4 వ్యాస సంకలనాలు వెలువరించారు. వీరు 1986 ప్రాంతంలో వివిధ పత్రికల్లో జర్నలిస్టుగా పనిచేసారు. ఇప్పటికీ కవిత్వంతో పాటు పలు పత్రికలలో కాలమ్స్ రాస్తున్నారు. మన తెలంగాణా పత్రికలో 'ఊరి దస్తూరి' కాలం చాలా విశిష్టమైనది. ఇది తెలంగాణ సంస్కృతిక చిత్రణగా పుస్తకంగా వెలువడింది. అన్నవరం కవిత్వం ఆంగ్లంలో కూడా వెలువడింది. తెలంగాణ భాషకు సాహిత్య గౌరవం తెచ్చిన వారిలో అన్నవరం ముందుంటారు.<ref name="నవీన జాను తెనుగు కవి">{{cite news |title=నవీన జాను తెనుగు కవి |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/editorial/annavaram-devender-a-voice-rooted-in-telangana-soil-1430330.html |accessdate=28 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=28 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250728082240/https://www.andhrajyothy.com/2025/editorial/annavaram-devender-a-voice-rooted-in-telangana-soil-1430330.html |archivedate=28 July 2025 |language=te}}</ref><ref name="పల్లె పదాల తలపోత">{{cite news |last1= |title=పల్లె పదాల తలపోత |url=https://www.ntnews.com/editpage/telangana-movement-has-turned-towards-existentialism-2088476 |accessdate=28 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=28 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250728082428/https://www.ntnews.com/editpage/telangana-movement-has-turned-towards-existentialism-2088476 |archivedate=28 July 2025 |language=te}}</ref> అన్నవరం దేవేందర్‌కు 2025 సంవత్సరానికిగాను ప్రతిష్ఠాత్మక '[[దాశరథి సాహితీ పురస్కారం]]'ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.<ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి కృష్ణమాచార్య అవార్డు">{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/annavaram-devender-receives-dasharathi-krishnamacharya-award-459417|title=అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి కృష్ణమాచార్య అవార్డు|date=21 July 2025|work=|accessdate=21 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721145936/https://www.dishadaily.com/telangana/annavaram-devender-receives-dasharathi-krishnamacharya-award-459417|archivedate=21 July 2025|publisher=Disha Daily|language=te}}</ref><ref name="తొవ్వపొంట పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/dasarathi-krishnamacharya-award-announced-for-annavaram-devender/1802/125131676|title=తొవ్వపొంట పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత|date=22 July 2025|work=|accessdate=22 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250722034514/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/dasarathi-krishnamacharya-award-announced-for-annavaram-devender/1802/125131676|archivedate=22 July 2025|publisher=Eenadu|language=te}}</ref><ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి పురస్కారం">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/annavaram-devender-chosen-for-dasharathi-krishnamacharya-award-2081554|title=అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి పురస్కారం|last1=|date=22 July 2025|work=|accessdate=22 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250722034610/https://www.ntnews.com/telangana/annavaram-devender-chosen-for-dasharathi-krishnamacharya-award-2081554|archivedate=22 July 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> రవీంద్ర భారతిలో 2025 జూన్ 22న దాశరథి శత జయంతి ఉత్సవ సభలో మంత్రులు [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] చేతులమీదుగా దాశరథి సాహితీ పురస్కారాన్ని, రూ.1,0116 నగదును అందుకున్నాడు.<ref name="ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం">{{cite news |title=ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/dasarathi-statue-to-be-installed-on-hyderabad-tank-bund-1428694.html |accessdate=23 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=23 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723045300/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/dasarathi-statue-to-be-installed-on-hyderabad-tank-bund-1428694.html |archivedate=23 July 2025 |language=te}}</ref><ref name="ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం.">{{cite news |last1= |title=ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం. |url=https://www.ntnews.com/telangana/dasharathi-statue-on-tank-bund-2082594 |accessdate=23 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=23 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723045614/https://www.ntnews.com/telangana/dasharathi-statue-on-tank-bund-2082594 |archivedate=23 July 2025 |language=te}}</ref> == జననం == '''అన్నవరం దేవేందర్''' కేదారమ్మ, దశరథం దంపతులకు [[1962]], [[అక్టోబర్ 17]] న [[సిద్ధిపేట జిల్లా]], [[హుస్నాబాద్]] మండలం [[పోతారం (స్)|పోతారం]] గ్రామంలో జన్మించారు. దశరథం ఉపాధ్యాయుడిగా పని చేశారు. == ప్రస్తుత నివాసం - వృత్తి/ఉద్యోగం == పంచాయితీరాజ్ శాఖ, జిల్లా ప్రజా పరిషత్, [[ కరీంనగర్]] లో చాలా కాలం పని చేసారు. [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా]] జిల్లా ముస్తాబాద్ మండల ప్రజా పరిషత్‌లో సూపరింటెండెంట్‌గా పని చేసారు. అక్టోబర్ 31, 2020 న ఉద్యోగ విరమణ చేశారు.<ref name="పుస్తక ప్రదర్శనలో.. మేము సైతం">{{cite news |title=పుస్తక ప్రదర్శనలో.. మేము సైతం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/medak-news/533/124233818 |accessdate=5 January 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=29 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250105120541/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/medak-news/533/124233818 |archivedate=5 January 2025 |language=te}}</ref> == వివాహం == ఏదునూరి రాజేశ్వరి గారితో వివాహం జరిగింది. ఈవిడ ఉపాధ్యాయురాలు. వీరికి ఒక కూతురు (స్వాతి), కుమారుడు (గౌతమ్) ఉన్నారు. == కవితల జాబితా == # మన సంతకం <ref name="మన సంతకం">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సాహితి కవిత|title=మన సంతకం|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2013/annavaram-devender-poem-our-signature-111887.html|publisher=Pratap|accessdate=23 August 2016}}</ref> # ఆపతి సంపతి <ref name="ఆపతి సంపతి">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సామితి, కవిత|title=ఆపతి సంపతి|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2012/a-poem-annavaram-devender-aid0070.html|publisher=ప్రతాప్|accessdate=23 August 2016}}</ref> # కట్ట మైసమ్మ <ref name="కట్ట మైసమ్మ">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సాహితి, కవిత|title=కట్ట మైసమ్మ|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2011/a-poem-annavaram-devender-141011-aid0070.html|publisher=ప్రతాప్|accessdate=23 August 2016}}</ref> # పాత కత # కొంటపోక (2025) == ప్రచురితమయిన పుస్తకాల జాబితా == [[దస్త్రం:Annavaram Devendar felicitation in Kavi Sammelanam at Telangana State Formation Day Celebrations in Ravindra Bharathi (07.06.2015).jpg|thumb|254x254px|తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాలలో భాగంగా 2015, జూన్ 7న హైదరాబాదులోని రవీంద్రభారతిలో 400 మంది కవులచే తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో జూలూరు గౌరీశంకర్, నాళేశ్వరం శంకరం నుండి సత్కారం అందుకుంటున్న అన్నవరం దేవేందర్]] === కవి/రచయితగా === * 2001 - తొవ్వ * 2002 - మరోకోణం (సామాజిక వ్యాసాలు) * 2003 - నడక * 2005 - మంకమ్మ తోట లేబర్ అడ్డా * 2006 - బుడ్డపర్కలు (నానీలు) * 2008 - బొడ్డు మల్లె చెట్టు * 2011 - పొద్దు పొడుపు * 2011 - Farmland Fragrance (Collection of poems translated by P. Jayalaxmi) * 2014 - పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత (కవితా సంకలనం) * 2016 - బువ్వ కుండ (దీర్ఘ కవిత) * 2016 - ఇంటి దీపం (కవిత్వం) * 2018 - వరి గొలుసులు (కవిత్వం) * 2020 - ఊరి దస్తూరి (వ్యాసాలు)<ref name="ఊరూరి సాంస్కృతిక దస్తూరి">{{cite news |title=ఊరూరి సాంస్కృతిక దస్తూరి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/family/oori-dasthuri-book-review-dr-nalimela-bhaskar-1313405 |accessdate=21 July 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=7 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721151222/https://www.sakshi.com/telugu-news/family/oori-dasthuri-book-review-dr-nalimela-bhaskar-1313405 |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> * 2021 - గవాయి (కవిత్వం) * 2022 - The Unyielding Sky (Collection of Poems translated by Dr Manthani Damodara Chary) * 2022 - జీవన తాత్పర్యం (కవిత్వం) * 2022 - అన్నవరం దేవేందర్ కవిత్వం (1988 నుండి 2022 వరకు రాసిన మొత్తం కవిత్వ పుస్తకాల సంకలం) భాగం-1, భాగం-2 (కవిత్వం)<ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌ కవిత్వం ఆవిష్కరణ">{{cite news |last1= |title=అన్నవరం దేవేందర్‌ కవిత్వం ఆవిష్కరణ |url=https://www.ntnews.com/literature-more/annavaram-devenders-poetry-discovery-801718 |accessdate=21 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=16 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721150515/https://www.ntnews.com/literature-more/annavaram-devenders-poetry-discovery-801718 |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> * 2023 - సంచారం (యాత్రా వ్యాసాలు) * 2024 - Grain Chains (Translation of వరి గొలుసులు poems translated by Savyasaachi) * 2024 - అంతరంగం (వర్తమాన జీవన చిత్రణ కాలం వ్యాసాలు) * 2025 - అట్లనే (కవితా సంపుటి) === సంపాదకత్వం === * 1997 - మేర మల్లేషం పోరాట పాటలు * 2010 - వల్లు బండ (తెలంగాణ ఉద్యమ కరీంనగర్ కవిత్వం) * 2019 - అయిదు వసంతాల అభివృద్ధికి అద్దం (కరీంనగర్ జిల్లా పరిషత్ ప్రత్యేక సంచిక) === సంపాదకవర్గ సభ్యుల్లో ఒకరుగా === * 2001 - సిమాంట (హుస్నాబాద్ కవిగానం)[[దస్త్రం:Annavaram Devendar Poetry Reading in Kavi Sammelanam at Telangana State Formation Day Celebrations in Ravindra Bharathi (07.06.2015).jpg|thumb|247x247px|తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాలలో భాగంగా నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో తన కవిత్వాన్ని చదువుతున్న అన్నవరం దేవేందర్]] * 2006 - శతవసంతాల కరీంనగర్ (1905-2005) మానేరు టైమ్స్ ప్రచురణ * 2006 - మా‘నేటి’ కరీంనగర్ (శతవసంతాల ఉత్సవ కమిటి ప్రచురణ * 2008 - జానపద గోపురం (డా. గోపు లింగారెడ్డి అభినందన సంచిక) * 2010 - అక్షర (డా. [[ఎన్. గోపి]] షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక) * 2010 - ‘జాగో...జగావో’ తెలంగాణ ఉద్యమ కవిత్వం * 2012 - ‘కరీంనగర్ కవిత’ 2011 * 2013 - ‘కరీంనగర్ కవిత’ 2012 * 2013 - ‘నవనీతం’ డా. నతిమెల భాస్కర్ సాహిత్య వివేచన * 2013 - ‘ఉడాన్’ తెలంగాణ ఉద్యమ హిందీ అనువాద కవితా సంకలనం * 2014 - ‘ఎన్నీల ముచ్చట్లు- 7’ కవితా సంకలనం == పురస్కారాలు - బిరుదులు - గుర్తింపులు == === పురస్కారాలు === * 2001 - మహాత్మ జ్యోతిభా పూలే ఫెలోషిప్ * 2004 - రంజని-కుందుర్తి ఉత్తమ కవితా పురస్కారం * 2006 - ఆం.ప్ర. సాంస్కృతిక శాఖ ఉగాది పురస్కారం * 2006 - డా. మలయశ్రీ సాహితీ పురస్కారం * 2006 - మారసం-రుద్ర రవి స్మారక కవితా పురస్కారం (మంకమ్మ తోట లేబర్ అడ్డా కవితా సంకలనం) * 2013 - అలిశెట్టి ప్రభాకర్ స్మారక పురస్కారం * 2013 - కవయిత్రి మొల్ల పురస్కారం * 2013 - తేజ సాహిత్య పురస్కారం * 2013 - కలహంస పురస్కారం * 2013 - ‘అక్షరశిల్పి’ పురస్కారం (పొద్దుపొడుపు కవితా సంకలనం) * 2014 - ముదుగంటి వెంకటనరసింహరెడ్డి సాహిత్య పురస్కారం * 2016 - తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ జిల్లా స్థాయి పురస్కారం (కరీంనగర్ జిల్లా) * 2017 - ఇండియా వరల్డ్ పొయెట్రీ ఫెస్టివల్ లైఫ్ టైం అఛీవ్మెంటు అవార్డు * 2017 - సినీవాలి పురస్కారం, జైనీ ఇంటర్నేషనల్ ఫౌండేషన్ ద్వారా. * 2018 - ఉమ్మడి శెట్టి త్రీ శతాబ్ది పురస్కారం * 2018 - వడ్నాల కిషన్ సాహిత్య పురస్కారం * 2018 - మై గిఫ్ట్ పురస్కారం * 2019 - [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారాలు (2016)|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారం 2016]] (పొక్కిలి వాకిళ్ళ పులకరింత పుస్తకానికి)<ref name="పది మందికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ అవార్డులు">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=తెలుగు వార్తలు |title=పది మందికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ అవార్డులు |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-684817 |accessdate=8 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |date=23 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072046/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-684817 |archivedate=8 July 2020}}</ref><ref name="తెలుగు వర్సిటీ 2016 సాహితీ పురస్కారాలు">{{cite news |last1=డైలీహంట్ |first1=నమస్తే తెలంగాణ |title=తెలుగు వర్సిటీ 2016 సాహితీ పురస్కారాలు * 2023 - సినారె కవితా పురస్కారం [|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/namasthetelangaana-epaper-namasthe/telugu+varsiti+2016+saahiti+puraskaaraalu-newsid-104574326 |accessdate=8 July 2020 |work=Dailyhunt |date=23 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072334/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/namasthetelangaana-epaper-namasthe/telugu+varsiti+2016+saahiti+puraskaaraalu-newsid-104574326 |archivedate=8 July 2020 |language=en}}</ref>. * 2024 - శాలివాహన విశిష్ట ప్రతిభా పురస్కారం (శాలివాహన ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, హైదరాబాద్) * 2024 - స్టేట్ లిటరరీ అవార్డ్ -2024, బి సి రైటర్స్ వింగ్, హన్మకొండ * 2025 - దాశరథి కృష్ణమాచార్య పురస్కారం తెలంగాణ రాష్ట ప్రభుత్వం భాషా సంస్కృతిక శాఖచే జులై 22 2025, దాశరథి శత జయంతి రోజు * 2025 - సినారె సాహిత్య పురస్కారం-2025 (జిల్లా రచయితల సంఘం యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా) సినారె 94వ జయంతి సందర్భంగా భువనగిరిలో * 2026 - నలిమెల బుచ్చమ్మ – రామచంద్రం స్మారక పురస్కారం<ref name="మట్టిని సుగంధ భరితం చేసిన సాహితీవేత్త ‘నలిమెల’">{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/jagtial/2828371|title=మట్టిని సుగంధ భరితం చేసిన సాహితీవేత్త ‘నలిమెల’ {{!}} - {{!}} Sakshi|date=7 July 2026|work=|access-date=7 July 2026|publisher=Sakshi|language=te}}</ref><ref name="ఈ వారం వివిధ కార్యక్రమాలు 22-06-2026">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/this-week-various-programs-22-06-2026-1534983.html|title=ఈ వారం వివిధ కార్యక్రమాలు 22-06-2026|date=22 June 2026|access-date=7 July 2026|publisher=Andhrajyothy|language=te}}</ref> == సాహిత్య సందర్భం == * 2013 - ఈశాన్య దక్షిణాది రాష్ట్రాల కవితోత్సవం, బెంగళూర్ లో పాల్గొనడం (కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ, న్యూడిల్లీ నిర్వహణ) * 1986 - ‘నూతన సాహితీ’ (కరీంనగర్ జిల్లా హుస్నాబాద్) వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకనిగా, ప్రధాన కార్యదర్శి, అధ్యక్షునిగా బాధ్యతల నిర్వహణ * 1989 - ‘సాహితీ గౌతమి’ [[కరీంనగర్ జిల్లా]] సాహితీ సంస్థల సమాఖ్య వ్యవస్థాపక ఉపాధ్యక్షులుగా, సలహా మండలి సభ్యులుగా * 2001 - తెలంగాణ రచయితల వేదిక వ్యవస్థాపక రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షులుగా,<ref name="తెలంగాణ రచయితల వేదిక నూతన రాష్ట్ర కార్యవర్గం ఎన్నిక">{{cite web|last1=పోరు తెలంగాణ|first1=TELANGANA NEWS|title=తెలంగాణ రచయితల వేదిక నూతన రాష్ట్ర కార్యవర్గం ఎన్నిక|url=http://porutelangana.in/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%B2-%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%95-%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%A4|accessdate=23 August 2016|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726014543/http://porutelangana.in/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%B2-%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%95-%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%A4|archive-date=26 July 2012|url-status=dead}}</ref> * 2010 - ‘సాహితీ సోపతి’ వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకనిగా * 2013 - వస్త్రగాలం - అన్నవరం దేవేందర్ కవిత్వం గురించి శ్రీ నగునూరి శేఖర్ సంపాదకత్వంలో వివేచన వ్యాస సంకలనం. == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://kathanilayam.com/writer/162 కథానిలయంలో అన్నవరం దేవేందర్‌ రచనలు] * [http://telugu.oneindia.com/topic/%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%82-%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D వన్ ఇండియాలో అన్నవరం దేవేందర్‌ గురించిన వ్యాసాలు] {{Authority control}} [[వర్గం:కవిసంగమం కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:అంతర్జాల రచయితలు]] [[వర్గం:1962 జననాలు]] [[వర్గం:నానీల కవులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా రచయితలు]] o2y337r60ma0okk2pvzak8qqa5jgrbh 4991524 4991523 2026-10-30T02:29:15Z Kolavarani 147949 మార్పులు చేశాను 4991524 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name =అన్నవరం దేవేందర్ | residence =[[కరీంనగర్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = Annavaram Devender at FNCC on 8 1 2026 (cropped).jpg | imagesize = 250px | caption =అన్నవరం దేవేందర్ | birth_name = దేవేందర్ | birth_date ={{birth date and age|1962|10|17}} | birth_place = [[పోతారం (స్)|పోతారం]], [[హుస్నాబాద్]] మండలం, [[సిద్ధిపేట జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation =కవి | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion =[[హిందూ]] | spouse = రాజేశ్వరి | partner = | children = స్వాతి, గౌతమ్ | father = దశరథం | mother = కేదారమ్మ | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} [[దస్త్రం:Annavaram Devender at FNCC (cropped).jpg|thumb|260x260px|అన్నవరం దేవేందర్]] '''అన్నవరం దేవేందర్‌''' [[కవి]],<ref name="సమగ్ర కవి">{{cite news |title=సమగ్ర కవి |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/a-comprehensive-poetngtseditorial-902950.html |accessdate=21 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=10 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721150834/https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/a-comprehensive-poetngtseditorial-902950.html |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> [[రచయిత]], కాలమిస్ట్ మూడు దశబ్దాలకు పైగా నిరంతరం తెలంగాణ తెలుగు పదాలతో కవిత్వం రాస్తున్నారు. ఇప్పటికి 13 కవితా సంపుటాలు 4 వ్యాస సంకలనాలు వెలువరించారు. వీరు 1986 ప్రాంతంలో వివిధ పత్రికల్లో జర్నలిస్టుగా పనిచేసారు. ఇప్పటికీ కవిత్వంతో పాటు పలు పత్రికలలో కాలమ్స్ రాస్తున్నారు. మన తెలంగాణా పత్రికలో 'ఊరి దస్తూరి' కాలం చాలా విశిష్టమైనది. ఇది తెలంగాణ సంస్కృతిక చిత్రణగా పుస్తకంగా వెలువడింది. అన్నవరం కవిత్వం మూడు అనువాద సంపుటాలుగా ఆంగ్లంలో కూడా వెలువడాయి. తెలంగాణ భాషకు సాహిత్య గౌరవం తెచ్చిన వారిలో అన్నవరం ముందుంటారు.<ref name="నవీన జాను తెనుగు కవి">{{cite news |title=నవీన జాను తెనుగు కవి |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/editorial/annavaram-devender-a-voice-rooted-in-telangana-soil-1430330.html |accessdate=28 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=28 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250728082240/https://www.andhrajyothy.com/2025/editorial/annavaram-devender-a-voice-rooted-in-telangana-soil-1430330.html |archivedate=28 July 2025 |language=te}}</ref><ref name="పల్లె పదాల తలపోత">{{cite news |last1= |title=పల్లె పదాల తలపోత |url=https://www.ntnews.com/editpage/telangana-movement-has-turned-towards-existentialism-2088476 |accessdate=28 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=28 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250728082428/https://www.ntnews.com/editpage/telangana-movement-has-turned-towards-existentialism-2088476 |archivedate=28 July 2025 |language=te}}</ref> అన్నవరం దేవేందర్‌కు 2025 సంవత్సరానికిగాను ప్రతిష్ఠాత్మక '[[దాశరథి సాహితీ పురస్కారం]]'ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.<ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి కృష్ణమాచార్య అవార్డు">{{cite news|url=https://www.dishadaily.com/telangana/annavaram-devender-receives-dasharathi-krishnamacharya-award-459417|title=అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి కృష్ణమాచార్య అవార్డు|date=21 July 2025|work=|accessdate=21 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721145936/https://www.dishadaily.com/telangana/annavaram-devender-receives-dasharathi-krishnamacharya-award-459417|archivedate=21 July 2025|publisher=Disha Daily|language=te}}</ref><ref name="తొవ్వపొంట పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/dasarathi-krishnamacharya-award-announced-for-annavaram-devender/1802/125131676|title=తొవ్వపొంట పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత|date=22 July 2025|work=|accessdate=22 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250722034514/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/dasarathi-krishnamacharya-award-announced-for-annavaram-devender/1802/125131676|archivedate=22 July 2025|publisher=Eenadu|language=te}}</ref><ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి పురస్కారం">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/telangana/annavaram-devender-chosen-for-dasharathi-krishnamacharya-award-2081554|title=అన్నవరం దేవేందర్‌కు దాశరథి పురస్కారం|last1=|date=22 July 2025|work=|accessdate=22 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250722034610/https://www.ntnews.com/telangana/annavaram-devender-chosen-for-dasharathi-krishnamacharya-award-2081554|archivedate=22 July 2025|publisher=NT News|language=te}}</ref> రవీంద్ర భారతిలో 2025 జూన్ 22న దాశరథి శత జయంతి ఉత్సవ సభలో మంత్రులు [[జూపల్లి కృష్ణారావు]], [[పొన్నం ప్రభాకర్|పొన్నం ప్రభాకర్‌]] చేతులమీదుగా దాశరథి సాహితీ పురస్కారాన్ని, రూ.1,0116 నగదును అందుకున్నాడు.<ref name="ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం">{{cite news |title=ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/dasarathi-statue-to-be-installed-on-hyderabad-tank-bund-1428694.html |accessdate=23 July 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=23 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723045300/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/dasarathi-statue-to-be-installed-on-hyderabad-tank-bund-1428694.html |archivedate=23 July 2025 |language=te}}</ref><ref name="ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం.">{{cite news |last1= |title=ట్యాంక్‌బండ్‌పై దాశరథి విగ్రహం. |url=https://www.ntnews.com/telangana/dasharathi-statue-on-tank-bund-2082594 |accessdate=23 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=23 July 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723045614/https://www.ntnews.com/telangana/dasharathi-statue-on-tank-bund-2082594 |archivedate=23 July 2025 |language=te}}</ref> == జననం == '''అన్నవరం దేవేందర్''' కేదారమ్మ, దశరథం దంపతులకు [[1962]], [[అక్టోబర్ 17]] న [[సిద్ధిపేట జిల్లా]], [[హుస్నాబాద్]] మండలం [[పోతారం (స్)|పోతారం]] గ్రామంలో జన్మించారు. దశరథం ఉపాధ్యాయుడిగా పని చేశారు. == ప్రస్తుత నివాసం - వృత్తి/ఉద్యోగం == పంచాయితీరాజ్ శాఖ, జిల్లా ప్రజా పరిషత్, [[ కరీంనగర్]] లో చాలా కాలం పని చేసారు. [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా]] జిల్లా ముస్తాబాద్ మండల ప్రజా పరిషత్‌లో సూపరింటెండెంట్‌గా పని చేసారు. అక్టోబర్ 31, 2020 న ఉద్యోగ విరమణ చేశారు.<ref name="పుస్తక ప్రదర్శనలో.. మేము సైతం">{{cite news |title=పుస్తక ప్రదర్శనలో.. మేము సైతం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/medak-news/533/124233818 |accessdate=5 January 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=29 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250105120541/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/medak-news/533/124233818 |archivedate=5 January 2025 |language=te}}</ref> == వివాహం == ఏదునూరి రాజేశ్వరి గారితో వివాహం జరిగింది. ఈవిడ ఉపాధ్యాయురాలు. వీరికి ఒక కూతురు (స్వాతి), కుమారుడు (గౌతమ్) ఉన్నారు. == కవితల జాబితా == # మన సంతకం <ref name="మన సంతకం">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సాహితి కవిత|title=మన సంతకం|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2013/annavaram-devender-poem-our-signature-111887.html|publisher=Pratap|accessdate=23 August 2016}}</ref> # ఆపతి సంపతి <ref name="ఆపతి సంపతి">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సామితి, కవిత|title=ఆపతి సంపతి|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2012/a-poem-annavaram-devender-aid0070.html|publisher=ప్రతాప్|accessdate=23 August 2016}}</ref> # కట్ట మైసమ్మ <ref name="కట్ట మైసమ్మ">{{cite web|last1=వన్ ఇండియా|first1=సాహితి, కవిత|title=కట్ట మైసమ్మ|url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/kavitha/2011/a-poem-annavaram-devender-141011-aid0070.html|publisher=ప్రతాప్|accessdate=23 August 2016}}</ref> # పాత కత # కొంటపోక (2025) == ప్రచురితమయిన పుస్తకాల జాబితా == [[దస్త్రం:Annavaram Devendar felicitation in Kavi Sammelanam at Telangana State Formation Day Celebrations in Ravindra Bharathi (07.06.2015).jpg|thumb|254x254px|తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాలలో భాగంగా 2015, జూన్ 7న హైదరాబాదులోని రవీంద్రభారతిలో 400 మంది కవులచే తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో జూలూరు గౌరీశంకర్, నాళేశ్వరం శంకరం నుండి సత్కారం అందుకుంటున్న అన్నవరం దేవేందర్]] === కవి/రచయితగా === * 2001 - తొవ్వ * 2002 - మరోకోణం (సామాజిక వ్యాసాలు) * 2003 - నడక * 2005 - మంకమ్మ తోట లేబర్ అడ్డా * 2006 - బుడ్డపర్కలు (నానీలు) * 2008 - బొడ్డు మల్లె చెట్టు * 2011 - పొద్దు పొడుపు * 2011 - Farmland Fragrance (Collection of poems translated by P. Jayalaxmi) * 2014 - పొక్కిలి వాకిళ్ల పులకరింత (కవితా సంకలనం) * 2016 - బువ్వ కుండ (దీర్ఘ కవిత) * 2016 - ఇంటి దీపం (కవిత్వం) * 2018 - వరి గొలుసులు (కవిత్వం) * 2020 - ఊరి దస్తూరి (వ్యాసాలు)<ref name="ఊరూరి సాంస్కృతిక దస్తూరి">{{cite news |title=ఊరూరి సాంస్కృతిక దస్తూరి |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/family/oori-dasthuri-book-review-dr-nalimela-bhaskar-1313405 |accessdate=21 July 2025 |work= |publisher=Sakshi |date=7 September 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721151222/https://www.sakshi.com/telugu-news/family/oori-dasthuri-book-review-dr-nalimela-bhaskar-1313405 |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> * 2021 - గవాయి (కవిత్వం) * 2022 - The Unyielding Sky (Collection of Poems translated by Dr Manthani Damodara Chary) * 2022 - జీవన తాత్పర్యం (కవిత్వం) * 2022 - అన్నవరం దేవేందర్ కవిత్వం (1988 నుండి 2022 వరకు రాసిన మొత్తం కవిత్వ పుస్తకాల సంకలం) భాగం-1, భాగం-2 (కవిత్వం)<ref name="అన్నవరం దేవేందర్‌ కవిత్వం ఆవిష్కరణ">{{cite news |last1= |title=అన్నవరం దేవేందర్‌ కవిత్వం ఆవిష్కరణ |url=https://www.ntnews.com/literature-more/annavaram-devenders-poetry-discovery-801718 |accessdate=21 July 2025 |work= |publisher=NT News |date=16 October 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250721150515/https://www.ntnews.com/literature-more/annavaram-devenders-poetry-discovery-801718 |archivedate=21 July 2025 |language=te}}</ref> * 2023 - సంచారం (యాత్రా వ్యాసాలు) * 2024 - Grain Chains (Translation of వరి గొలుసులు poems translated by Savyasaachi) * 2024 - అంతరంగం (వర్తమాన జీవన చిత్రణ కాలం వ్యాసాలు) * 2025 - అట్లనే (కవితా సంపుటి) === సంపాదకత్వం === * 1997 - మేర మల్లేషం పోరాట పాటలు * 2010 - వల్లు బండ (తెలంగాణ ఉద్యమ కరీంనగర్ కవిత్వం) * 2019 - అయిదు వసంతాల అభివృద్ధికి అద్దం (కరీంనగర్ జిల్లా పరిషత్ ప్రత్యేక సంచిక) === సంపాదకవర్గ సభ్యుల్లో ఒకరుగా === * 2001 - సిమాంట (హుస్నాబాద్ కవిగానం)[[దస్త్రం:Annavaram Devendar Poetry Reading in Kavi Sammelanam at Telangana State Formation Day Celebrations in Ravindra Bharathi (07.06.2015).jpg|thumb|247x247px|తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ ఉత్సవాలలో భాగంగా నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో తన కవిత్వాన్ని చదువుతున్న అన్నవరం దేవేందర్]] * 2006 - శతవసంతాల కరీంనగర్ (1905-2005) మానేరు టైమ్స్ ప్రచురణ * 2006 - మా‘నేటి’ కరీంనగర్ (శతవసంతాల ఉత్సవ కమిటి ప్రచురణ * 2008 - జానపద గోపురం (డా. గోపు లింగారెడ్డి అభినందన సంచిక) * 2010 - అక్షర (డా. [[ఎన్. గోపి]] షష్టిపూర్తి అభినందన సంచిక) * 2010 - ‘జాగో...జగావో’ తెలంగాణ ఉద్యమ కవిత్వం * 2012 - ‘కరీంనగర్ కవిత’ 2011 * 2013 - ‘కరీంనగర్ కవిత’ 2012 * 2013 - ‘నవనీతం’ డా. నతిమెల భాస్కర్ సాహిత్య వివేచన * 2013 - ‘ఉడాన్’ తెలంగాణ ఉద్యమ హిందీ అనువాద కవితా సంకలనం * 2014 - ‘ఎన్నీల ముచ్చట్లు- 7’ కవితా సంకలనం == పురస్కారాలు - బిరుదులు - గుర్తింపులు == === పురస్కారాలు === * 2001 - మహాత్మ జ్యోతిభా పూలే ఫెలోషిప్ * 2004 - రంజని-కుందుర్తి ఉత్తమ కవితా పురస్కారం * 2006 - ఆం.ప్ర. సాంస్కృతిక శాఖ ఉగాది పురస్కారం * 2006 - డా. మలయశ్రీ సాహితీ పురస్కారం * 2006 - మారసం-రుద్ర రవి స్మారక కవితా పురస్కారం (మంకమ్మ తోట లేబర్ అడ్డా కవితా సంకలనం) * 2013 - అలిశెట్టి ప్రభాకర్ స్మారక పురస్కారం * 2013 - కవయిత్రి మొల్ల పురస్కారం * 2013 - తేజ సాహిత్య పురస్కారం * 2013 - కలహంస పురస్కారం * 2013 - ‘అక్షరశిల్పి’ పురస్కారం (పొద్దుపొడుపు కవితా సంకలనం) * 2014 - ముదుగంటి వెంకటనరసింహరెడ్డి సాహిత్య పురస్కారం * 2016 - తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ జిల్లా స్థాయి పురస్కారం (కరీంనగర్ జిల్లా) * 2017 - ఇండియా వరల్డ్ పొయెట్రీ ఫెస్టివల్ లైఫ్ టైం అఛీవ్మెంటు అవార్డు * 2017 - సినీవాలి పురస్కారం, జైనీ ఇంటర్నేషనల్ ఫౌండేషన్ ద్వారా. * 2018 - ఉమ్మడి శెట్టి త్రీ శతాబ్ది పురస్కారం * 2018 - వడ్నాల కిషన్ సాహిత్య పురస్కారం * 2018 - మై గిఫ్ట్ పురస్కారం * 2019 - [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము - సాహితీ పురస్కారాలు (2016)|తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం సాహితీ పురస్కారం 2016]] (పొక్కిలి వాకిళ్ళ పులకరింత పుస్తకానికి)<ref name="పది మందికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ అవార్డులు">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=తెలుగు వార్తలు |title=పది మందికి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ అవార్డులు |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-684817 |accessdate=8 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |date=23 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072046/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-684817 |archivedate=8 July 2020}}</ref><ref name="తెలుగు వర్సిటీ 2016 సాహితీ పురస్కారాలు">{{cite news |last1=డైలీహంట్ |first1=నమస్తే తెలంగాణ |title=తెలుగు వర్సిటీ 2016 సాహితీ పురస్కారాలు * 2023 - సినారె కవితా పురస్కారం [|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/namasthetelangaana-epaper-namasthe/telugu+varsiti+2016+saahiti+puraskaaraalu-newsid-104574326 |accessdate=8 July 2020 |work=Dailyhunt |date=23 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072334/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/namasthetelangaana-epaper-namasthe/telugu+varsiti+2016+saahiti+puraskaaraalu-newsid-104574326 |archivedate=8 July 2020 |language=en}}</ref>. * 2024 - శాలివాహన విశిష్ట ప్రతిభా పురస్కారం (శాలివాహన ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, హైదరాబాద్) * 2024 - స్టేట్ లిటరరీ అవార్డ్ -2024, బి సి రైటర్స్ వింగ్, హన్మకొండ * 2025 - దాశరథి కృష్ణమాచార్య పురస్కారం తెలంగాణ రాష్ట ప్రభుత్వం భాషా సంస్కృతిక శాఖచే జులై 22 2025, దాశరథి శత జయంతి రోజు * 2025 - సినారె సాహిత్య పురస్కారం-2025 (జిల్లా రచయితల సంఘం యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా) సినారె 94వ జయంతి సందర్భంగా భువనగిరిలో * 2026 - నలిమెల బుచ్చమ్మ – రామచంద్రం స్మారక పురస్కారం<ref name="మట్టిని సుగంధ భరితం చేసిన సాహితీవేత్త ‘నలిమెల’">{{cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/jagtial/2828371|title=మట్టిని సుగంధ భరితం చేసిన సాహితీవేత్త ‘నలిమెల’ {{!}} - {{!}} Sakshi|date=7 July 2026|work=|access-date=7 July 2026|publisher=Sakshi|language=te}}</ref><ref name="ఈ వారం వివిధ కార్యక్రమాలు 22-06-2026">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2026/editorial/this-week-various-programs-22-06-2026-1534983.html|title=ఈ వారం వివిధ కార్యక్రమాలు 22-06-2026|date=22 June 2026|access-date=7 July 2026|publisher=Andhrajyothy|language=te}}</ref> == సాహిత్య సందర్భం == * 2013 - ఈశాన్య దక్షిణాది రాష్ట్రాల కవితోత్సవం, బెంగళూర్ లో పాల్గొనడం (కేంద్ర సాహిత్య అకాడెమీ, న్యూడిల్లీ నిర్వహణ) * 1986 - ‘నూతన సాహితీ’ (కరీంనగర్ జిల్లా హుస్నాబాద్) వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకనిగా, ప్రధాన కార్యదర్శి, అధ్యక్షునిగా బాధ్యతల నిర్వహణ * 1989 - ‘సాహితీ గౌతమి’ [[కరీంనగర్ జిల్లా]] సాహితీ సంస్థల సమాఖ్య వ్యవస్థాపక ఉపాధ్యక్షులుగా, సలహా మండలి సభ్యులుగా * 2001 - తెలంగాణ రచయితల వేదిక వ్యవస్థాపక రాష్ట్ర ఉపాధ్యక్షులుగా,<ref name="తెలంగాణ రచయితల వేదిక నూతన రాష్ట్ర కార్యవర్గం ఎన్నిక">{{cite web|last1=పోరు తెలంగాణ|first1=TELANGANA NEWS|title=తెలంగాణ రచయితల వేదిక నూతన రాష్ట్ర కార్యవర్గం ఎన్నిక|url=http://porutelangana.in/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%B2-%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%95-%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%A4|accessdate=23 August 2016|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726014543/http://porutelangana.in/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%B2-%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%95-%E0%B0%A8%E0%B1%82%E0%B0%A4|archive-date=26 July 2012|url-status=dead}}</ref> * 2010 - ‘సాహితీ సోపతి’ వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకనిగా * 2013 - వస్త్రగాలం - అన్నవరం దేవేందర్ కవిత్వం గురించి శ్రీ నగునూరి శేఖర్ సంపాదకత్వంలో వివేచన వ్యాస సంకలనం. == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == ఇతర లంకెలు == * [http://kathanilayam.com/writer/162 కథానిలయంలో అన్నవరం దేవేందర్‌ రచనలు] * [http://telugu.oneindia.com/topic/%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B0%82-%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B1%8D వన్ ఇండియాలో అన్నవరం దేవేందర్‌ గురించిన వ్యాసాలు] {{Authority control}} [[వర్గం:కవిసంగమం కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:అంతర్జాల రచయితలు]] [[వర్గం:1962 జననాలు]] [[వర్గం:నానీల కవులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:సిద్దిపేట జిల్లా రచయితలు]] esjwfqsl672vu8v8pbo805jsh04b7fq 10 175455 4991712 4870230 2026-10-30T11:22:04Z Chaduvari 97 4991712 wikitext text/x-wiki {{Respond|info|{{{1|గమనిక:}}}|alt=Information}}<!--template:A note--><noinclude> {{documentation}}</noinclude> mh1eyfx7rk152ugr20rckg9ohw22sqv 10 179445 4991597 3479809 2026-10-30T06:03:34Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991597 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Where |date=__DATE__ |$B= <!--{{Where}} begin-->{{Fix | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | link = Wikipedia:WikiProject Countering systemic bias | text = ఎక్కడ? | post-text = {{#ifeq:{{{talk}}}|yes|<font class="metadata"> &mdash; see [[:{{NAMESPACE}} talk:{{PAGENAME}}#{{{1|Where}}}|talk page]]</font>|}} | title = The geographic scope near this tag is ambiguous. | date = {{{date|}}} | cat = [[Category:Vague or ambiguous geographic scope]]<!-- | cat-date = Category:Vague or ambiguous geographic scope -->}}<!--{{Where}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> g333hmhukzt0p43f0s26rkayw4a4cho 2 182439 4991492 4988867 2026-10-30T01:11:55Z ListeriaBot 54590 Wikidata list updated [V2] 4991492 wikitext text/x-wiki <noinclude>__NOINDEX__</noinclude> {{Wikidata list |sparql=SELECT (wd:Q5 as ?item) ("Gender and nationality" as ?group) (COUNT(distinct ?item1) as ?all) ("P21" as ?label1) (COUNT(distinct ?P1) as ?value1) ("P27" as ?label2) (COUNT(distinct ?P2) as ?value2) WHERE { ?item1 wdt:P31 wd:Q5 . ?sitelink schema:about ?item1 ; schema:isPartOf <https://te.wikipedia.org/> . OPTIONAL { ?item1 wdt:P21 ?P1v . BIND(IF(!BOUND(?P1v), 0, ?item1) as ?P1) } OPTIONAL { ?item1 wdt:P27 ?P2v . BIND(IF(!BOUND(?P2v), 0, ?item1) as ?P2) } } |wdq= |section= |sort= |columns=?item,?group,?all,?label1,?value1,?label2,?value2 |thumb= |min_section= |row_template=Pie_chart_3_bio |skip_table=1 |short=true |link=Wikipedia:Wikidata/biografia/1 }} {{Pie_chart_3_bio | item = [[మానవుడు]] | group = Gender and nationality | all = 40502 | label1 = P21 | value1 = 37484 | label2 = P27 | value2 = 33389 }} {{Wikidata list end}} l2veonntyrdtsy4176n4uh7yh9ifis3 0 217374 4991661 4990806 2026-10-30T10:34:36Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991661 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రేపల్లె మండలం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[బాపట్ల జిల్లా]] కి చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> <ref name="APDistrictsList20222">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఈ మండలం బాపట్ల ఆదాయ విభాగంలో ఉంది.<ref name=map>{{cite web|title=Guntur District Mandals |url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India |accessdate=19 January 2015|pages=105,112|format=PDF}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=District Census Handbook - Guntur|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2817_PART_B_DCHB_GUNTUR.pdf|website=Census of India|accessdate=25 December 2015|pages=14–15,516|format=PDF}}</ref> ఈ మండలం చుట్టూ [[పెదకాకాని మండలం|పెదకాకని]], [[భట్టిప్రోలు మండలం|భట్టిప్రోలు]], [[నగరం మండలం|నగరం]], [[నిజాంపట్నం మండలం|నిజాంపట్నం]] మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title = Adminsistrative divisions of Guntur district|url = http://guntur.nic.in/statistics/ataglance.pdf|publisher = guntur.nic.in|accessdate = 26 May 2014|website = |archive-url = https://web.archive.org/web/20140626041854/http://guntur.nic.in/statistics/ataglance.pdf|archive-date = 26 June 2014|url-status = dead}}</ref> ఈ మండలం మొత్తం జనాభా 1,11,989.<ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=631640|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=3 August 2014}}</ref> == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[రేపల్లె]] == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అరవపల్లి (రేపల్లె)|అరవపల్లి]] # [[ఇసుకపల్లి (గ్రామీణ)]] # [[ఉప్పూడి (రేపల్లె)|ఉప్పూడి]] # [[కామరాజుగడ్డ]] # [[కారుమూరు]] # [[కైతేపల్లె]] # [[గంగడిపాలెం]] # [[చాట్రగడ్డ]] # [[చోడాయపాలెం]] # [[నల్లూరు (రేపల్లె)|నల్లూరు]] # [[పెనుమూడి (రేపల్లె)|పెనుమూడి]] # [[పేటేరు]] # [[పోటుమెరక]] # [[బేతపూడి (రేపల్లె)|బేతపూడి]] # [[విశ్వేశ్వరం]] # [[సింగుపాలెం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[కనగాలవారిపాలెం (రేపల్లె మండలం)|కనగాలవారిపాలెం]] * [[అనంతవరం (రేపల్లె)|అనంతవరం]] * [[గుడికాయలంక]] * [[తుమ్మల (రేపల్లె)|తుమ్మల]] * [[నల్లూరిపాలెం]] * [[పిరాట్లంక]] * [[బొందలగరువు]] * [[బొబ్బర్లంక (రేపల్లె)|బొబ్బర్లంక]] * [[మైనేనివారిపాలెం]] * [[మోర్తోట]] * [[రాజుకాలవ]] * [[రేపల్లె (పూ)]] * [[లంకెవానిదిబ్బ]] * [[వడ్డివారిపాలెం]] * [[సజ్జావారిపాలెం]] * [[:en:Jonnavaripalem]] == మూలాలు == {{Reflist}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{బాపట్ల జిల్లా మండలాలు}} 7qbnv43obmst1w03osr35g5l21e8f16 0 226570 4991235 4973568 2026-10-29T13:38:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991235 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:MRBM-IRBM.jpg|కుడి|thumb|250x250px|మధ్యంతర, మధ్య పరిధి క్షిపణులు.]] '''మధ్యంతర పరిధి బాలిస్టిక్ క్షిపణి''' ('''IRBM'''), 3,000–5,500 కిమీ పరిధి కలిగిన [[బాలిస్టిక్ క్షిపణి]]. పరిధిని బట్టి బాలిస్టిక్ [[క్షిపణి|క్షిపణు]]లను  వర్గీకరించడం కేవలం సౌకర్యార్థమే. ఈ వర్గీకరణ కూడా వివిధ దేశాలు వివిధ రకాలుగా చేస్తారు. కొన్ని దేశాల నిర్వచనాల్లో దూర పరిధి క్షిపణి ఉండగా, కొన్ని దేశాల్లో ఈ తరగతిని నిర్వచించలేదు. మరింత ఆధునికమైన పేరు థియేటర్ బాలిస్టిక్ క్షిపణి. 3,500 కిమీ పరిధి లోపు ఉండే క్షిపణులన్నీ ఈ వర్గంలోకి వస్తాయి. మధ్యంతర క్షిపణులను ప్రస్తుతం [[చైనా]], [[భారత దేశము|భారత్]], [[ఇజ్రాయిల్]],<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/Indian-Army-Successfully-Test-Fires-Nuke-Capable-Agni-IV-Missile/2015/11/09/article3121243.ece|title=Indian Army Successfully Test Fires Nuke-Capable Agni-IV Missile|website=The New Indian Express|access-date=2016-03-25|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405175541/http://www.newindianexpress.com/states/odisha/Indian-Army-Successfully-Test-Fires-Nuke-Capable-Agni-IV-Missile/2015/11/09/article3121243.ece|url-status=dead}}</ref> <ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ballistic-missile-Agni-IV-test-fired-as-part-of-user-trial/articleshow/49720522.cms|title=Ballistic missile Agni-IV test-fired as part of user trial - Times of India|website=The Times of India|access-date=2016-03-25}}</ref> బహుశా [[ఉత్తర కొరియా]] ఆపరేట్ చేస్తున్నాయి.<ref>{{వెబ్ మూలము|url=http://www.ncnk.org/resources/publications/Missile_Issue_Brief.pdf|title=North Korea’s Ballistic Missile Program|website=National Committee on North Korea|access-date=2016-04-01}}</ref> [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]],  [[సోవియట్ యూనియన్]], [[ఇంగ్లాండు]], [[ఫ్రాన్సు]] గతంలో ఆపరేట్ చేసిన దేశాలు. == కొన్ని మధ్యంతర క్షిపణుల జాబితా == {| class="wikitable sortable" |+ '''మధ్యంతర పరిధి బాలిస్టిక్ క్షిపణులు''' ! తేదీ ^{[//en.wikipedia.org/wiki/Intermediate-range_ballistic_missile#Dates *D]} ! మోడల్ ! పరిధి కిమీ ! గరిష్ఠ కిమీ ! class="unsortable" | దేశం |- | 1959 | R-14 చుసోవయా | 4,500 | |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>సోవియట్ యూనియన్</span> |- | 1959 | PGM-17 Thor | 1,850 | 3,700 | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_United_States.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>అమెరికా</span>, <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>ఇంగ్లాండ్</span> |- | 1970 | DF-3A | 3,300 | 4,000 | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>చైనా</span> |- | 1976 | RSD-10 Pioneer (SS-20) | 5,500 | |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_Soviet_Union.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>సోవియట్ యూనియన్</span> |- | 1980 | S3 IRBM | 3,500 | |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_France.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>ఫ్రాన్స్</span> |- | 2004 | DF-25 | 3,200 | 4,000 | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>చైనా</span> |- | 2006 | అగ్ని-3<ref>[http://www.business-standard.com/india/news/drdo-plans-early-entryagni-4-into-arsenal/455781/ DRDO plans early entry of Agni-4 into arsenal].</ref> | 3,500 | 5,000 | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>భారత్</span><ref name="mt">{{వెబ్ మూలము|url=http://missilethreat.com/missiles/agni-3/?country=india#india|title=Ballistic Missiles of the World|accessdate=2011-07-15|publisher=MissileThreat}}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2007 | DF-26 | 3,500 | 5,000 | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>చైనా</span> |- | 2010 | RD-B ముసుడాన్ | 2,500 | 4,000 (రుజువు కాలేదు) | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_North_Korea.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>ఉత్తర కొరియా</span><ref name="mt"/> |- | 2011 | అగ్ని-4 | 3,000 | 4,000 | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>భారత్</span> <ref name="TH">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/science/article2073999.ece|title=Sci-Tech / Science : India to test fire Agni-V by year-end|date=2011-06-03|work=The Hindu|accessdate=2011-07-15|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707042716/http://www.thehindu.com/sci-tech/science/article2073999.ece|archive-date=2011-07-07|url-status=dead}}</ref> |- | 2011 | జెరికో 3 | 4,800 | 6,500 | <span class="flagicon">[[File:Flag_of_Israel.svg|link=|alt=|border|21x21px]]&nbsp;</span><span>ఇజ్రాయిల్</span><ref name="Jericho 3">{{వెబ్ మూలము|url=http://missilethreat.com/missiles/jericho-123/#fnref-3809-1|title=Jericho 3|date=2012-03-26|accessdate=2012-09-12|publisher=Missile Threat|archive-date=2013-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121132332/http://missilethreat.com/missiles/jericho-123/#fnref-3809-1|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/rl30427.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2016-07-28 |website= |archive-date=2019-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421100141/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/rl30427.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | 2012 | KN-08 | | |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_North_Korea.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>ఉత్తర కొరియా</span> |- | 2014 | KN-11 | | |<span class="flagicon">[[File:Flag_of_North_Korea.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span><span>ఉత్తర కొరియా</span> |} == చరిత్ర == మధ్యంతర క్షిపణికి మాతృక A4b రాకెట్. ఇది వి-2 రాకెట్‌పై ఆధారపడి అభివృద్ధి చేసినది. A4b, A9/A10 రాకెట్ యొక్క పై దశకు ప్రొటో టైపు. ఈ ప్రాజెక్టు  యొక్క లక్ష్యం, ఫ్రాన్స్, లేదా [[స్పెయిన్]] నుండి ప్రయోగించి [[న్యూయార్క్|న్యూయార్కు]]ను కొట్టగలిగే సామర్థ్యాన్ని సాధించడం. 1944 డిసెంబరు, 1945 జనవరి ఫిబ్రవరిల్లో  A4b రాకెట్లను కొన్నిసార్లు పరీక్షించారు.<ref name="v2werk-oberraderach">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.v2werk-oberraderach.de/Irrtuemer/5-I.htm|title=Die geflügelte Rakete ( A7, A9, A4b ) (in German)|date=|accessdate=2011-07-15|publisher=V2werk-oberraderach.de|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719111841/http://www.v2werk-oberraderach.de/Irrtuemer/5-I.htm|archive-date=2011-07-19|url-status=dead}}</ref> ఈ రాకెట్లన్నీ ద్రవ ఇంధనాన్ని వాడాయి. A4b ఇనర్షియల్ గైడెన్స్ వ్యవస్థను వాడగా, A9 ను ఒక పైలట్ నియంత్రిస్తాడు. రెంటినీ కూడా స్థిర ప్లాట్‌ఫారము నుండి ప్రయోగించారు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత వాన్ బ్రాన్‌తో సహా ఇతర నాజీ శాస్త్రవేత్తలను రహస్యంగా అమెరికా తరలించి, వి-2 ను ఆయుధంగా మలచే ప్రాజెక్టులో నియమించారు. ఈ ఆపరేషన్‌ను ''[[ఆపరేషన్ పేపర్‌క్లిప్]]'' అంటారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఖండాంతర బాలిస్టిక్ క్షిపణి]] == మూలాలు వనరులు == <references /> [[వర్గం:క్షిపణులు]] prrmp9er89m98f1wasl5vigiwkaylno 2 236735 4991443 4980284 2026-10-29T18:29:22Z Nagarani Bethi 60383 /* వికీలో నా కృషి */ 4991443 wikitext text/x-wiki [[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']] నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను. పలు తెలుగు వెబ్సైట్లకు ఫ్రీలాన్స్ రచయత్రిగా పనిచేస్తున్నాను.<ref>{{Cite web|last=Mahesh|first=Bingi|date=2026-10-18|title=Mothkur.. - బతుకమ్మ యంగ్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ ఛాలెంజ్-2026లో బేతి నాగరాణి|url=https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-url=https://web.archive.org/web/20261027190629/https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-date=2026-10-27|access-date=2026-10-29|website=Telugu Prabha Telugu Daily}}</ref> == తెవికీలో చేరిక == తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది. === వికీలో నా కృషి === # [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]] # పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు ## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):''' ఈ ఎడిట్-అ-థాన్ లో 27,71,664 బైట్లతో (60 కొత్త వ్యాసాలు, 46 వ్యాసాల అభివృద్ధి) ప్రథమస్థానంలో నిలిచాను. == ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు == {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]] [[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]] [[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]] 8twsxha1mof4rpijjnkv21tn3bvcv4b 4991444 4991443 2026-10-29T18:29:41Z Nagarani Bethi 60383 /* ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు */ 4991444 wikitext text/x-wiki [[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']] నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను. పలు తెలుగు వెబ్సైట్లకు ఫ్రీలాన్స్ రచయత్రిగా పనిచేస్తున్నాను.<ref>{{Cite web|last=Mahesh|first=Bingi|date=2026-10-18|title=Mothkur.. - బతుకమ్మ యంగ్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ ఛాలెంజ్-2026లో బేతి నాగరాణి|url=https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-url=https://web.archive.org/web/20261027190629/https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-date=2026-10-27|access-date=2026-10-29|website=Telugu Prabha Telugu Daily}}</ref> == తెవికీలో చేరిక == తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది. === వికీలో నా కృషి === # [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]] # పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు ## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):''' ఈ ఎడిట్-అ-థాన్ లో 27,71,664 బైట్లతో (60 కొత్త వ్యాసాలు, 46 వ్యాసాల అభివృద్ధి) ప్రథమస్థానంలో నిలిచాను. == ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు == {{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]] [[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]] [[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]] 6vsb77fmqwhr2q1p89vf0o8ie4ko7uf 4991446 4991444 2026-10-29T18:34:12Z Nagarani Bethi 60383 /* ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు */ 4991446 wikitext text/x-wiki [[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']] నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను. పలు తెలుగు వెబ్సైట్లకు ఫ్రీలాన్స్ రచయత్రిగా పనిచేస్తున్నాను.<ref>{{Cite web|last=Mahesh|first=Bingi|date=2026-10-18|title=Mothkur.. - బతుకమ్మ యంగ్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ ఛాలెంజ్-2026లో బేతి నాగరాణి|url=https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-url=https://web.archive.org/web/20261027190629/https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-date=2026-10-27|access-date=2026-10-29|website=Telugu Prabha Telugu Daily}}</ref> == తెవికీలో చేరిక == తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది. === వికీలో నా కృషి === # [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]] # పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు ## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):''' ఈ ఎడిట్-అ-థాన్ లో 27,71,664 బైట్లతో (60 కొత్త వ్యాసాలు, 46 వ్యాసాల అభివృద్ధి) ప్రథమస్థానంలో నిలిచాను. == ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు == {{సభ్యుల డబ్బా మూత|<big>ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు</big>}} {{User IND Citiz}}{{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{వికీ ఒక విశ్వసనీయ మూలం}}{{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{ఆంగ్ల వికీ అనువాదకులు}}{{తెలంగాణ ప్రాజెక్టు}}{{మూస:కామన్స్ వాడుకరి}}{{User Wikidata}}{{clear}} {{సభ్యుల డబ్బా అడుగు}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]] [[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]] [[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]] 6zf9iibzinknhff7qnag81z9s4w7f4w 4991447 4991446 2026-10-29T18:34:54Z Nagarani Bethi 60383 4991447 wikitext text/x-wiki [[File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wikimedian_Nagarani_Bethi_received_a_award_from_Director_Department_of_Language_and_Culture_department,_Govt_of_Telangana.jpg|thumb|'''received a award for Wikipedia Contribution in Hyderabad Book Fair in 2025''']] నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను. పలు తెలుగు వెబ్సైట్లకు ఫ్రీలాన్స్ రచయత్రిగా పనిచేస్తున్నాను.<ref>{{Cite web|last=Mahesh|first=Bingi|date=2026-10-18|title=Mothkur.. - బతుకమ్మ యంగ్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ ఛాలెంజ్-2026లో బేతి నాగరాణి|url=https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-url=https://web.archive.org/web/20261027190629/https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-date=2026-10-27|access-date=2026-10-29|website=Telugu Prabha Telugu Daily}}</ref> == తెవికీలో చేరిక == తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది. === వికీలో నా కృషి === # [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]] # పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు ## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):''' ఈ ఎడిట్-అ-థాన్ లో 27,71,664 బైట్లతో (60 కొత్త వ్యాసాలు, 46 వ్యాసాల అభివృద్ధి) ప్రథమస్థానంలో నిలిచాను. {{సభ్యుల డబ్బా మూత|<big>ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు</big>}} {{User IND Citiz}}{{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{వికీ ఒక విశ్వసనీయ మూలం}}{{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{ఆంగ్ల వికీ అనువాదకులు}}{{తెలంగాణ ప్రాజెక్టు}}{{మూస:కామన్స్ వాడుకరి}}{{User Wikidata}}{{clear}} {{సభ్యుల డబ్బా అడుగు}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]] [[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]] [[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]] 16jk7ftbpprixns7hx2en277ssugmgt 4991449 4991447 2026-10-29T18:38:41Z Nagarani Bethi 60383 4991449 wikitext text/x-wiki నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను. పలు తెలుగు వెబ్సైట్లకు ఫ్రీలాన్స్ రచయిత్రిగా పనిచేస్తున్నాను.<ref>{{Cite web|last=Mahesh|first=Bingi|date=2026-10-18|title=Mothkur.. - బతుకమ్మ యంగ్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ ఛాలెంజ్-2026లో బేతి నాగరాణి|url=https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-url=https://web.archive.org/web/20261027190629/https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-date=2026-10-27|access-date=2026-10-29|website=Telugu Prabha Telugu Daily}}</ref> [[File:Wikimedian Nagarani Bethi received a award from Director Department of Language and Culture department, Govt of Telangana.jpg|thumb|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా, సాంస్కృతిక శాఖ డైరెక్టర్ డా. మామిడి హరికృష్ణ నుండి జ్ఞాపిక స్వీకరిస్తున్న వికీమీడియన్ నాగరాణి బేతి]] == తెవికీలో చేరిక == తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది. === వికీలో నా కృషి === # [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]] # పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు ## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):''' ఈ ఎడిట్-అ-థాన్ లో 27,71,664 బైట్లతో (60 కొత్త వ్యాసాలు, 46 వ్యాసాల అభివృద్ధి) ప్రథమస్థానంలో నిలిచాను. {{సభ్యుల డబ్బా మూత|<big>ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు</big>}} {{User IND Citiz}}{{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{వికీ ఒక విశ్వసనీయ మూలం}}{{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{ఆంగ్ల వికీ అనువాదకులు}}{{తెలంగాణ ప్రాజెక్టు}}{{మూస:కామన్స్ వాడుకరి}}{{User Wikidata}}{{clear}} {{సభ్యుల డబ్బా అడుగు}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]] [[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]] [[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]] fmoh26p7lmjua9r4ftej5lxvhzospvy 4991450 4991449 2026-10-29T18:39:05Z Nagarani Bethi 60383 4991450 wikitext text/x-wiki [[File:Wikimedian Nagarani Bethi received a award from Director Department of Language and Culture department, Govt of Telangana.jpg|thumb|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా, సాంస్కృతిక శాఖ డైరెక్టర్ డా. మామిడి హరికృష్ణ నుండి జ్ఞాపిక స్వీకరిస్తున్న వికీమీడియన్ నాగరాణి బేతి]] నా పేరు బేతి నాగరాణి. నేను డిగ్రీ వరకు చదివాను. మా స్వస్థలం [[జనగాం]], ప్రస్తుతం [[హైదరాబాద్]] లో ఉంటున్నాను. పలు తెలుగు వెబ్సైట్లకు ఫ్రీలాన్స్ రచయిత్రిగా పనిచేస్తున్నాను.<ref>{{Cite web|last=Mahesh|first=Bingi|date=2026-10-18|title=Mothkur.. - బతుకమ్మ యంగ్ ఫిల్మ్ మేకర్స్ ఛాలెంజ్-2026లో బేతి నాగరాణి|url=https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-url=https://web.archive.org/web/20261027190629/https://teluguprabha.net/telangana/nalgonda-news/mothkur-jury-award-for-bethi-nagarani-in-the-bathukamma-young-filmmakers-challenge-2026/|archive-date=2026-10-27|access-date=2026-10-29|website=Telugu Prabha Telugu Daily}}</ref> == తెవికీలో చేరిక == తెలుగు వికీమీడియన్ అయిన [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] తో 2017, ఫిబ్రవరి 15న నా వివాహం జరిగింది. తెలుగు వికీపీడియా గురించి, అందులో తన కృషి గురించి ప్రణయ్ నాకు చెప్పాడు. దాంతో నాక్కుడా తెలుగు వికీపీడియాలో కృషి చేయాలనిపించింది. నా వివాహమహోత్సవ సందర్భాన తెలుగు వికీపీడియా ఖాతా తెరవడమైనది. === వికీలో నా కృషి === # [[xtools:pages/te.wikipedia.org/Nagarani Bethi|నేను సృష్టించిన వ్యాసాలు]] # పాల్గొన్న ప్రాజెక్టులు ## '''[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సరిహద్దులు లేని వారసత్వం|సరిహద్దులు లేని వారసత్వం]] (15 – 24 ఆగస్టు 2026):''' ఈ ఎడిట్-అ-థాన్ లో 27,71,664 బైట్లతో (60 కొత్త వ్యాసాలు, 46 వ్యాసాల అభివృద్ధి) ప్రథమస్థానంలో నిలిచాను. {{సభ్యుల డబ్బా మూత|<big>ప్రాజెక్టు సభ్య పెట్టెలు</big>}} {{User IND Citiz}}{{User Wikipedian For|year=2017|month=2|day=15}} {{వికీ ఒక విశ్వసనీయ మూలం}}{{తెలుగుసినిమా ప్రాజెక్టులో సభ్యులు}} {{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{ఆంగ్ల వికీ అనువాదకులు}}{{తెలంగాణ ప్రాజెక్టు}}{{మూస:కామన్స్ వాడుకరి}}{{User Wikidata}}{{clear}} {{సభ్యుల డబ్బా అడుగు}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు భాషాభిమానులు]] [[వర్గం:అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకికి కృషి చేసే వాడుకరులు]] [[వర్గం:మహిళా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:మొలక వ్యాసాల విస్తరణ సభ్యులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ ప్రాజెక్టు సభ్యులు]] m7eg1qwgoxcnbe73z33bi5c8vk1kawt 10 236755 4991508 3479042 2026-10-30T01:51:30Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991508 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||$N=Trivia |date=__DATE__ |$B= <!--{{Trivia}} begin-->{{Ambox | name = Trivia | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | type = style | issue = contains a '''[[Wikipedia:Trivia sections|list of miscellaneous information]].''' | fix = Please [[Wikipedia:Handling trivia#Recommendations for handling trivia|relocate]] any relevant information {{#if:{{{2|{{{to|}}}}}}|to [[{{{2|{{{to}}}}}}]]|into other sections or articles}}. | date = {{{date|}}} | sect = {{#ifeq:{{yesno|def=|1={{{sect|{{{section}}}}}} }}|yes|section|{{{sect|{{{section|{{{1|}}}}}}}}} }} | small = {{#if:{{{sect|{{{section|{{{1|}}}}}}}}}|{{#if:{{{small|{{{left|}}}}}}|left}} }}<!-- | cat = Articles with trivia sections -->| all = All articles with trivia sections }}<!--{{Trivia}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> n1hts4rxvzrurhvbkrte422fjqkivdp 0 239792 4991213 4969213 2026-10-29T12:36:43Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991213 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name=ఆంటోనీ లారెంట్ డి లావోయిజర్ |image=Antoine lavoisier color.jpg |caption=Line engraving by Louis Jean Desire Delaistre, after a design by Julien Leopold Boilly |birth_date={{birth date|df=yes|1743|8|26}} |birth_place=ప్యారిస్, ఫ్రాన్స్ |death_date={{death date and age|df=yes|1794|5|8|1743|8|26}} |death_place=ప్యారిస్, ఫ్రాన్స్ |death_cause=Execution by [[guillotine]] |resting_place=[[Picpus Cemetery]] |alma_mater=[[Collège des Quatre-Nations]], [[University of Paris]] |occupation=రసాయన శాస్త్రవేత్త |influences=[[Guillaume-François Rouelle]], [[Étienne Condillac]] |notable_students=[[Éleuthère Irénée du Pont]] |known_for={{unbulleted list | [[Combustion]] |Identified [[oxygen]] |Identified [[hydrogen]] | [[Stoichiometry]] }} |footnotes= |fields=biologist, chemist |signature=Antoine Lavoisier Signature.svg }} [[దస్త్రం:Antoine-Laurent_Lavoisier_by_Jules_Dalou_1866,_NGS.JPG|thumb|Antoine-Laurent Lavoisier by [[Jules Dalou]] 1866]] '''ఆంటోనీ-లారెంట్ఆం డి లావోయిజర్ (ఆంటోనీ లావోయిజర్)''' (1743 ఆగస్టు 26 - 1794 మే 8) '''<ref name="cnrs">{{fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref>''' [[ఫ్రెంచ్ ]] [[రసాయన]] శాస్త్రవేత్త. [[రసాయన శాస్త్రం]]లో అతను చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఆయనను కొందరు "ఆధునిక రసాయన శాస్త్ర పితామహుడు" అని పిలుస్తారు.<ref>"More recently, he has been dubbed the "father of modern nutrition", as being the first to discover the metabolism that occurs inside the human body. [http://www.britannica.com/eb/article-9369846 Lavoisier, Antoine.]" ''Encyclopædia Britannica''. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 24 July 2007.</ref><ref>{{cite journal|author1=Eddy, Matthew Daniel|author2=Newman, William R.|author3=Mauskopf, Seymour|title=Chemical Knowledge in the Early Modern World|journal=Chicago: University of Chicago Press|date=2014|url=https://www.academia.edu/3088576/Chemical_Knowledge_in_the_Early_Modern_World_2014_._Co-edited_with_Seymour_Mauskopf_and_William_Newman}}</ref> అతను "హిస్టరీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ", "హిస్టరీ ఆఫ్ బయాలజీ" గ్రంథాల రచనతో ఎంతో గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="Schwinger">{{cite book|title=Einstein's Legacy|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw|last=Schwinger|first=Julian|publisher=Scientific American Library|year=1986|isbn=0-7167-5011-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]}}</ref> అతను దహన చర్యల గురించి అధ్యయనం చేసాడు. అతను పదార్థాల భౌతిక స్థితులకు సంబంధం లేకుండా క్రియాజనకాల, క్రియాజన్యాల ద్రవ్యరాశులను కచ్చితంగా లెక్కించగలిగాడు. తన పరిశీలనల ఆధారంగా ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమాన్ని ప్రతిపాదించాడు. దహన క్రియలో ఆక్సిజన్ పాత్రను ఆవిష్కరించడం ద్వారా ప్రసిద్ధుడైనాడు. అతను [[ఆక్సిజన్]]కు 1778లో, [[హైడ్రోజన్]]కు 1783 లలో నామకరణం చేసాడు. అతను మెట్రిక్ వ్యవస్థ నిర్మాణంలో సహాయపడ్డాడు. అతను మొదటిసారి విస్తృతమైన మూలకాల జాబితాలను రాసాడు. ఇది రసాయన పదార్థాల నామీకరణ విధానానికి దోహదపడింది. అతను సిలికాన్ మూలక ఉనికిని 1787లో అంచనా వేసాడు.<ref>In his table of the elements, Lavoisier listed five "salifiable earths" (i.e., ores that could be made to react with acids to produce salts (''salis'' = salt, in Latin)): ''chaux'' (calcium oxide), ''magnésie'' (magnesia, magnesium oxide), ''baryte'' (barium sulfate), ''alumine'' (alumina, aluminum oxide), and ''silice'' (silica, silicon dioxide). About these "elements", Lavoisier speculates: "We are probably only acquainted as yet with a part of the metallic substances existing in nature, as all those which have a stronger affinity to oxygen than carbon possesses, are incapable, hitherto, of being reduced to a metallic state, and consequently, being only presented to our observation under the form of oxyds, are confounded with earths. It is extremely probable that barytes, which we have just now arranged with earths, is in this situation; for in many experiments it exhibits properties nearly approaching to those of metallic bodies. It is even possible that all the substances we call earths may be only metallic oxyds, irreducible by any hitherto known process." – from [https://books.google.com/books?id=adYKAAAAIAAJ&pg=PA218 p. 218] of: Lavoisier with Robert Kerr, trans., ''Elements of Chemistry'', ..., 4th ed. (Edinburgh, Scotland: William Creech, 1799). (The original passage appears in: Lavoisier, ''Traité Élémentaire de Chimie'', ... (Paris, France: Cuchet, 1789), vol. 1, [https://books.google.com/books?id=hZch3yOrayUC&pg=PA174 p. 174].)</ref> అతను సల్ఫర్ (గంధకం) ఒక మూలకమని మొదటిసారి తెలియజేసాడు.<ref>Hogan, C. Michael (2011). [http://www.eoearth.org/article/Sulfur?topic=49557 "Sulfur"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028080550/http://www.eoearth.org/article/Sulfur?topic=49557|date=28 October 2012}} in ''Encyclopedia of Earth'', eds. A. Jorgensen and C.J. Cleveland, National Council for Science and the environment, Washington DC</ref> అతను పదార్థం దాని స్థితిలోనూ, ఆకారంలో మార్పు వచ్చినప్పటికీ దాని ద్రవ్యరాశిలో మార్పు ఉండదని నిరూపించాడు. == జీవిత విశేషాలు == === ప్రారంభ జీవితం , విద్య === అతను పారిస్ నగరంలో ఉన్నత వర్గానికి చెందిన సంపన్న కుటుంబంలో 1743 ఆగస్టు 26 న జన్మించాడు. అతని తండ్రి పారిస్ పార్లమెంటులో న్యాయవాదిగా ఉండేవాడు. అతనికి ఐదు సంవత్సరాల వయసులో తన తల్లిని మరణించింది.<ref>{{Cite CE1913|wstitle=Antoine-Laurent Lavoisier}}</ref> పారిస్ విశ్వవిద్యాలయం లోని కాలేజ్ డెస్ క్వారెలో పాఠశాల తన 11వయేట 1754లో విద్యను ప్రారంభించాడు. చివరి రెండు సంవత్సరాల విద్యాభ్యాసంలో (1750-61) అతను రసాయన శాస్త్రం, వృక్ష శాస్త్రము, ఖగోళ శాస్త్రం, గణిత శాస్త్రాలను అభ్యసించాడు. తత్వ శాస్త్రంలో అతను ప్రముఖ గణిత శాస్త్రవేత్త, పరిశీలనా ఖగోళ శాస్త్రవేత్త అయిన ఆబ్బే నికోలస్ డి లాకాలైట్ వద్ద శిక్షణ పొందాడు. అతను వాతావరణ పరిశీలనలో ఆసక్తిని కలిగించి శాస్త్రజ్ఞానంపై ఉత్సుకతను కలిగించాడు. లావోయిజర్ న్యాయ పాఠశాలలో చేరి 1763 లో బ్యాచిలర్స్ డిగ్రీని పొందాడు. 1764 లో లైసెన్స్ పొందాడు. న్యాయ శాస్త్ర పట్టాను అందుకుని బార్ కౌన్సిల్ లో సభ్యుడయ్యాడు కానీ ఎప్పుడూ న్యాయవాద వృత్తిని ఆచరించలేదు. కానీ శాస్త్ర విద్యపై పరిశోధనలకు తన సమయాన్ని కొనసాగించాడు. === ప్రారంభ శాస్త్రీయ పనులు === లావోసియర్ విద్య ఆనాటి ఫ్రెంచ్ జ్ఞానోదయం ఆదర్శాలతో నిండి ఉంది. పియరీ మాక్వేర్ రాసిన రసాయన శాస్త్ర నిఘంటువుతో అతను ఆకర్షితుడయ్యాడు. అతను విజ్ఞాన శాస్త్రాలలో ఉపన్యాసాలకు హాజరయ్యేవాడు. లావోసియర్‌కు రసాయన శాస్త్రం పట్ల అభిరుచి, ఆసక్తి 18 వ శతాబ్దానికి చెందిన ఫ్రెంచ్ పండితుడు ఎటియెన్ కొండిలాక్ చే ప్రభావితం చేయబడింది. అతని మొదటి రసాయన ప్రచురణ 1764 లో కనిపించింది. 1763 నుండి 1767 వరకు అతను జీన్-ఎటియెన్ గుట్టార్డ్ వద్ద భూగర్భ శాస్త్రాన్ని అభ్యసించాడు. గుటార్డ్ సహకారంతో లావోసియర్ జూన్ 1767 లో అల్సాస్-లోరైన్ భౌగోళిక సర్వేలో పనిచేశాడు. 1764 లో, జిప్సం (హైడ్రేటెడ్ కాల్షియం సల్ఫేట్) రసాయన, భౌతిక ధర్మాలపై ఫ్రాన్స్‌లో అత్యంత ఉన్నత శాస్త్రీయ సమాజం అయిన ఫ్రెంచ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు అతను తన మొదటి పరిశోధనా పత్రాన్ని సమర్పించాడు. 1766 లో పారిస్ వీధుల్లో దీపాలను అమర్చాలని సూచించారు. దానికి అతనికి బంగారు పతకం లభించింది. 1768 లో లావోసియర్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌లో తాత్కాలిక నియామకాన్ని పొందాడు.<ref name="Yount">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N9ifbmgWLAIC&pg=PA115|title=Antoine Lavoisier : founder of modern chemistry|date=2008|publisher=Enslow Publishers|isbn=978-0766030114|location=Berkeley Heights, NJ|pages=115|last1=Yount|first1=Lisa}}</ref> 1769 లో అతను ఫ్రాన్స్ మొదటి భౌగోళిక పటం తయారీలో పనిచేశాడు. === సామాజిక సంస్కర్తగా లావోసియర్ === ==== పరిశోధన ప్రజలకు మేలు చేస్తుంది. ==== లావోసియర్ విజ్ఞనశాస్త్రాలకు తన సేవలనందించాడు. అతను తన జీవితకాలంలో అధిక భాగాన్ని ప్రజలకు ప్రయోజనం చేకూర్చే పనులకు అంకితం చేశాడు.<ref name="Supplement">{{cite book|last1=Duveen|first1=Dennis I.|title=Supplement to a bibliography of the works of Antoine Laurent Lavoisier, 1743-1794|url=https://archive.org/details/bibliographyofwo0000duve_t8u6|date=1965|publisher=Dawsons|location=London}}</ref> <ref name="Bibliographic">{{cite book|last1=McKie|first1=Douglas|title=Bibliographic Details Antoine Lavoisier, the father of modern chemistry, by Douglas McKie ... With an introduction by F. G. Donnan|date=1935|publisher=V. Gollancz ltd.|location=London}}</ref> <ref name="Bibliographic P">{{cite book|title=Bibliographic Details Lavoisier in perspective / edited by Marco Beretta.|date=2005|publisher=Deutsches Museum|location=Munich}}</ref> <ref name="Lavoisier in the year one">{{cite book|last1=Bell|first1=Madison Smart|title=Lavoisier in the year one|url=https://archive.org/details/lavoisierinyearo0000bell|date=2005|publisher=W.W. Norton|location=New York}}</ref> లావోసియర్ ఒక మానవతావాది - అతను తన దేశంలోని ప్రజల గురించి ఎక్కువగా శ్రద్ధ వహించాడు. వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, విజ్ఞాన శాస్త్రాల ద్వారా జనాభా జీవనోపాధిని మెరుగుపర్చడంలో తన ఆసక్తిని కనబరచేవాడు.<ref name="Bibliographic" /> దీనికి మొదటి ఉదాహరణ 1765 లో, పట్టణ వీధి దీపాలను మెరుగుపరచడం గురించి ఒక వ్యాసాన్ని ఫ్రెంచ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు సమర్పించినప్పుడు జరిగింది.<ref name="Bibliographic" /> <ref name="Bibliographic P" /> <ref name="Lavoisier in the year one" /> మూడు సంవత్సరాల తరువాత 1768లో అతను కృత్రిమ జలమార్గం కోసం ఒక కొత్త ప్రాజెక్ట్ చేసాడు. ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం, పౌరులకు స్వచ్ఛమైన తాగునీరు ఉండేలా వ్వెట్టే నది నుండి పారిస్‌లోకి నీటిని తీసుకురావడం. కానీ, నిర్మాణం ఎప్పుడూ ప్రారంభించనందున, అతను దీనికి బదులుగా పెద్ద వల నుండి. నీటిని శుద్ధి చేయటానికి తన దృష్టిని మరల్చాడు. ఇది లావోయిజర్ కు నీటి రసాయనశాస్త్రాన్ని, ప్రజా పారిశుద్ధ్య విధుల్లో గల ఆసక్తి ఉన్న ప్రాజెక్ట్.<ref name="Lavoisier in the year one" /> అతను అదనంగా గాలి నాణ్యతపై ఆసక్తితో గన్‌పౌడర్ ప్రభావంతో కలిగే ఆరోగ్య ప్రమాదాలను అధ్యయనం చేయడానికి కొంత సమయం గడిపాడు.<ref name="Bibliographic P" /> 1772 లో, హొటెల్-డైయు ఆసుపత్రి అగ్నిప్రమాదానికి గురైన తరువాత అతను దానిని సరైన వాయుప్రసారం, స్వచ్ఛమైన గాలి వచ్చే విధంగా ఎలా పునర్నిర్మించాలో అధ్యయనం చేశాడు.<ref name="Lavoisier in the year one" /> ఆ కాలంలో పారిస్‌లోని జైళ్లు ఎక్కువగా నివసించడానికి వీలువేనివిగా ఉండి ఖైదీల పట్ల ఆదరణ అమానుషంగా ఉండేది.<ref name="Supplement" /> లావోసియర్ జైళ్లలో పరిశుభ్రతపై 1780 లో (మళ్ళీ 1791 లో) పరిశోధనలలో పాల్గొన్నాడు. ఎక్కువగా విస్మరించిన జీవన పరిస్థితులను మెరుగుపరిచేందుకు సూచనలు చేసాడు.<ref name="Supplement" /> <ref name="Lavoisier in the year one" /> ఒకప్పుడు అకాడమీలో భాగమైన లావోసియర్ ప్రజలను మెరుగుపర్చడానికి, తన సొంత పరిశోధనలను కొరకు తాను స్వంతంగా కూడా పోటీలను నిర్వహించి పరిశోధనలను ప్రోత్సహించాడు.<ref name="Bibliographic P" /> 1793 లో అతను ప్రతిపాదించిన అటువంటి ప్రాజెక్ట్ "అవాంఛనీయ కళలపై ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం". ==== విజ్ఞానశాస్త్రాలకు భాద్యతవహించడం ==== లావోసియర్ తన పొలంలో చెట్లను అమ్మడం ద్వారా తన ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగాన్ని సంపాదించాడు. ఇది అతనికి పూర్తి సమయం సైన్స్‌లో పనిచేయడానికి, హాయిగా జీవించడానికి, సమాజాన్ని మెరుగుపరచడానికి ఆర్థికంగా తోడ్పడటానికి అనుమతించింది.<ref name="Lavoisier in the year one" /> ఆ కాలంలో శాస్త్రాల కోసం ప్రభుత్వ నిధులను పొందడం చాలా కష్టంగా ఉండేది. సగటు శాస్త్రవేత్తకు చాలా ఆర్థికంగా ఇబ్బంది ఉండేది. కాబట్టి లావోసియర్ తన సంపదను ఫ్రాన్స్‌లో చాలా ఖరీదైన, అధునాతన ప్రయోగశాలను తెరవడానికి ఉపయోగించాడు. తద్వారా శాస్త్రవేత్తలు అడ్డంకులు లేకుండా అధ్యయనం చేసేందుకు, వారి పరిశోధన కోసం నిధులను అందజేసేవాడు.<ref name="Supplement" /><ref name="Lavoisier in the year one" /> అతను విజ్ఞాన శాస్త్రంలో ప్రభుత్వ విద్య అందించేందుకు కూడా ముందుకు వచ్చాడు. అతను లైసీ, మ్యూసీ డెస్ ఆర్ట్స్ ఎట్ మాటియర్స్ అనే రెండు సంస్థలను స్థాపించాడు. ఇవి ప్రజలకు విద్యా సాధనంగా ఉపయోగపడేవి. ధనవంతులు, గొప్పవారు అందజేసే నిధులతో "లైసీ" క్రమం తప్పకుండా ప్రజలకు 1793 లో కోర్సులు నేర్పింది.<ref name="Bibliographic P" /> === ఫెర్మ్ జెనారెల్, వివాహం === [[File:Lavoisier explaining to his wife the result of his experimen Wellcome V0018151.jpg|thumb|ఎర్నెస్ట్ బోర్డ్ గాలిలో చేసిన ప్రయోగాల ఫలితాన్ని లావోసియర్ తన భార్యకు వివరించే చిత్రం]] 26 సంవత్సరాల వయస్సులో, అతను అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు ఎన్నికైన సమయంలో, వ్యవసాయ ఆర్థిక సంస్థ అయిన ఫెర్మ్ జెనెరెల్‌లో వాటాను కొనుగోలు చేశాడు. ఈ సంస్థ పన్నులు వసూలు చేసే హక్కుకు బదులుగా అంచనా వేసిన పన్ను ఆదాయాన్ని రాజ ప్రభుత్వానికి అందించేది. ఫెర్మ్ జెనారెల్ తరపున లావోసియర్ పారిస్ చుట్టూ గోడను నిర్మించాడు. తద్వారా నగరానికి వెలుపల నుండి వస్తువులను రవాణా చేసే వారి నుండి కస్టమ్స్ సుంకాలు సేకరించవచ్చు.<ref>''Citizens'', Simon Schama. Penguin 1989 p. 236</ref> ఫ్రాన్స్‌లో "టెర్రర్ పాలన" ప్రారంభమైనప్పుడు, పన్నుల వసూలులో అతను పాల్గొనడంతో అతను ఖ్యాతిని పొందలేదు.   ఫ్రెంచ్ విప్లవం సమయంలో ప్రభుత్వ సంస్కరణ పేలవంగా ఉండేది. 1771 లో 28 సంవత్సరాల వయస్సులో, అతను ఫెర్మ్ జెనెరెల్ సంస్థ సీనియర్ సభ్యుడి కుమార్తె 13 ఏళ్ల మేరీ-అన్నే పియరెట్ పాల్జ్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. దీని ద్వారా అతను తన సామాజిక, ఆర్థిక స్థితిని పదిలం చేసుకున్నాడు.<ref name="cnrs" /> లావోసియర్ శాస్త్రీయ పరిశోధనా వృత్తిలో ఆమె ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ఆమె అతని కోసం ఆంగ్లంలో ఉన్న రిచర్డ్ కిర్వాన్ రాసిన "ఎస్సే ఆన్ ఫ్లోజిస్టన్", [[జోసెఫ్ ప్రీస్ట్‌లీ|జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ]] పరిశోధనలను అనువదించింది. అదనంగా, ఆమె అతనికి ప్రయోగశాలలో సహాయం చేసేది. లావోసియర్, అతని సహచరులు వారి శాస్త్రీయ పరిశోధనల కోసం ఉపయోగించే ప్రయోగశాల పరికరాల అమరికల చిత్రాలను, నగిషీ చెక్కడం వంటి వాటిని సృష్టించేది. మేడమ్ లావోసియర్ అతని జ్ఞాపకాలను సవరించి ప్రచురించింది. ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తలు రసాయన శాస్త్రానికి సంబంధించిన ఆలోచనలు, సమస్యలను చర్చించేందుకు పార్టీలను నిర్వహించింది.<ref>{{cite journal |last=Eagle |first=Cassandra T. |author2=Jennifer Sloan |title=Marie Anne Paulze Lavoisier: The Mother of Modern Chemistry |journal=The Chemical Educator |year=1998 |volume=3 |issue=5 |pages=1–18 |doi=10.1007/s00897980249a}}</ref> ఆంటోనీ లావోయిజర్, మేరీ-అన్నే లావోసియర్ చిత్రపటాన్ని కళాకారుడు జాక్వెస్-లూయిస్ డేవిడ్ చిత్రించాడు. సంపన్న వ్యతిరేక కోరికలను రేకెత్తిస్తుందనే భయంతో, 1788 లో విప్లవం పూర్తయిన సందర్భంగా ఈ పెయింటింగ్‌ను ఆచారంగా పారిస్ సలోన్ వద్ద బహిరంగ ప్రదర్శనలో ఉంచడానికి ప్రభుత్వం నిరాకరించింది.<ref name="Donovan">{{Cite book |title=Antoine Lavoisier: Science, Administration, and Revolution |last=Donovan |first=Arthur |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-56672-8 |page=273 |url=https://books.google.com/books?id=0-fOasz2GUMC&lpg=PA273 }}</ref> "ఫెర్మ్ జెనెరెల్‌"లోకి ప్రవేశించిన తరువాత మూడు సంవత్సరాలు లావోసియర్ ఎక్కువ సమయం అధికారిక ఫెర్మ్ జెనెరెల్ వ్యాపారంతో కొనసాగడం వల్ల శాస్త్రీయ కార్యకలాపాలు కొంతవరకు తగ్గాయి. ఏదేమైనా, ఈ కాలంలో అతను అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ కు ఒక ముఖ్యమైన జ్ఞాపకాన్ని అందించాడు, అది "బాష్పీభవనం ద్వారా నీటిని భూమిలోకి మార్చడం". ఒక గాజు పాత్రలో నీటిని దీర్ఘకాలం వేడిచేసిన తరువాత ఏర్పడిన "మట్టి" అవక్షేపం ఉత్పత్తి   నీటిని, భూమిలోకి మార్చడం వల్ల ఏర్పడినది కాదు, వేడినీటి వల్ల గాజు పాత్ర లోపలి భాగం క్రమంగా విచ్ఛిన్నం కావడం వల్ల ఉత్పత్తి చేయబడినదని చాలా కచ్చితమైన పరిమాణాత్మక ప్రయోగం ద్వారా లావోసియర్ దానిని చూపించాడు. రైతులకు సహాయం చేయడానికి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య, పన్ను విధానంలో సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టడానికి కూడా అతను ప్రయత్నించాడు. === పొగాకు కల్తీ === "ఫార్మర్స్ జనరల్" ఫ్రాన్స్‌లో పొగాకు ఉత్పత్తి, దిగుమతి, అమ్మకాలపై గుత్తాధిపత్యాన్ని కలిగి ఉండేది. పొగాకుపై వారు విధించే పన్నులు సంవత్సరానికి 30 మిలియన్ లివర్ల ఆదాయాన్ని తెచ్చిపెట్టేవి. పొగాకులో పెరుగుతున్న నల్ల మార్కెట్ కారణంగా అక్రమ రవాణా, బూడిద, నీటితో కల్తీ వలన ఈ ఆదాయం తగ్గడం ప్రారంభమైంది. లావోసియర్ పొగాకుతో బూడిద కలపబడిందా అని తనిఖీ చేసే పద్ధతిని రూపొందించాడు:"విట్రియాల్ స్పిరిట్, ఆక్వా ఫార్టిస్ లేదా ఇతర ఆమ్ల ద్రావణాలను ఆ బూడిదపై పోసినపుడు సులభంగా గుర్తించదగిన శబ్దంతో పాటు వెంటనే చాలా తీవ్రమైన ప్రభావవంతమైన ప్రతిచర్య ఉంటుంది. " తక్కువ మోతాదులో బూడిదను చేర్చడం వల్ల పొగాకు రుచి మెరుగుపడుతుందని లావోసియర్ గమనించాడు. లావోసియర్ పొగాకును అధికంగా చాలా నీరు కలుపుతున్నప్పుడు కిణ్వప్రక్తియ జరిగి చెడు వాసనకు కారణమవుతుందని కనుగొన్నాడు. ఆ తరువాత ఫార్మర్స్ జనరల్ యొక్క కర్మాగారాలు, అతను సిఫారసు చేసినట్లుగా, వారు ప్రాసెస్ చేసిన పొగాకుకు ఘనపరిమాణం ప్రకారం స్థిరమైన 6.3% నీరు జోడించారు.<ref name="Poirier1998">{{cite book|author=Jean-Pierre Poirier|title=Lavoisier: Chemist, Biologist, Economist|url=https://archive.org/details/lavoisierchemist00jean|url-access=registration|year=1998|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1649-3|pages=[https://archive.org/details/lavoisierchemist00jean/page/24 24]–26}}</ref> దీనిని అదనంగా అనుమతించడానికి, ఫార్మర్స్ జనరల్ సంస్థ పదిహేడు ఔన్సులు పొగాకును రిటైలర్లకు పంపిణీ చేసి, పదహారింటికి మాత్రమే డబ్బు వసూలు చేసేవారు.<ref name="Aykroyd2014">{{cite book|author=W.R. Aykroyd|title=Three Philosophers: Lavoisier, Priestley and Cavendish|url=https://books.google.com/books?id=bia0BQAAQBAJ&pg=PA168|date=12 May 2014|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-9445-5|pages=168–170}}</ref> ఈ అధీకృత పరిమాణంలో నీరు మాత్రమే జోడించబడిందని నిర్ధారించడానికి, బ్లాక్ మార్కెట్‌ను నియంత్రించడానికి, నీటితో కలసిన నమూనాల వ్యవస్థ, అకౌంట్లు, పర్యవేక్షణ చిల్లర వ్యాపారులకు చాలా కష్టమని లావోసియర్ తెలుసుకున్నాడు. దీనిని అమలు చేయడంలో అతను శక్తివంతంగా, కఠినంగా ఉండేవాడు. అతను ప్రవేశపెట్టిన వ్యవస్థలు దేశవ్యాప్తంగా పొగాకు రిటైలర్లతో బాగా ప్రాచుర్యం పొందలేదు.<ref name="Donovan1996">{{cite book|author=Arthur Donovan|title=Antoine Lavoisier: Science, Administration and Revolution|url=https://books.google.com/books?id=0-fOasz2GUMC&pg=PA123|date=11 April 1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56672-8|pages=123–125}}</ref> === రాయల్ కమిషన్ ఆన్ అగ్రికల్చర్ === వ్యవసాయంపై రాయల్ కమిషన్ ఏర్పాటు చేయాలని లావోసియర్ కోరాడు. ఆ తరువాత అతను దాని కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. "సోలోన్"లో వ్యవసాయ దిగుబడిని మెరుగుపర్చడానికి తన సొంత డబ్బును గణనీయమైన మొత్తంలో ఖర్చు చేశాడు. ఈ ప్రాంతం వ్యవసాయ భూమి నాణ్యత లేనిది. ఈ ప్రాంతం తేమ తరచుగా "రై" పంటకు అగ్గితెగులుకు దారితీసిం ఫలితంగా జనాభాలో వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందుతాయి. 1788 లో, లావోసియర్ కొత్త పంటలు, పశువుల రకాలను ప్రవేశపెట్టడానికి తన ప్రయోగాత్మక పొలంలో పదేళ్ల ప్రయత్నాలను వివరిస్తూ ఒక నివేదికను కమిషన్‌కు సమర్పించాడు.<ref>''Citizens'', Simon Schama, Penguin 1989 p. 313</ref> === విప్లవం సమయంలో === జూన్ 1791 లో, లావోసియర్ "పియరీ శామ్యూల్ డు పాంట్ డి నెమోర్స్‌"కు ఒక ప్రింటింగ్ ప్రెస్ కొనడానికి 71,000 లివర్ల రుణం ఇచ్చాడు. తద్వారా ''డు పాంట్'' " లా కరస్పాండెన్స్ పేట్రియాటిక్" అనే వార్తాపత్రికను ప్రచురించాడు. దీనిలో జాతీయ రాజ్యాంగ సభలో చర్చల నివేదికలు, అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ నుండి వచ్చిన పరిశోధనా పత్రాలను చేర్చడానికి ఈ ప్రణాళిక చేసారు.<ref>Chronicle of the French Revolution, Longman 1989 p. 216</ref> విప్లవం ''డు పాంట్'' యొక్క మొదటి వార్తాపత్రికను త్వరగా దెబ్బతీసింది. కానీ అతని కుమారుడు ఇ.ఐ.డు పాంట్ త్వరలో " లే రిపబ్లికన్‌ను" పత్రికను ప్రారంభించి లావోసియర్ యొక్క తాజా రసయనశాస్త్ర గ్రంథాలను ప్రచురించాడు.<ref name="Dutton_1942">{{Citation|last=Dutton|first=William S.|year=1942|title=Du Pont: One Hundred and Forty Years|publisher=Charles Scribner's Sons|url=https://books.google.com/books?id=WEtZAAAAYAAJ|lccn=42011897|postscript=.}}</ref> లావోసియర్ తూనికలు, కొలతల<ref>''Companion to the French Revolution'', John Paxton, Facts on File Publications 1988 p. 120</ref><ref name="French Revolution p.193">A Cultural History of the French Revolution, Emmet Kennedy Yale University Press 1989 p. 193</ref> యొక్క ఏకరీతి వ్యవస్థను స్థాపించడానికి ఏర్పాటు చేసిన కమిషన్‌కు అధ్యక్షత వహించారు, ఇది మార్చి 1791 లో మెట్రిక్ విధానాన్ని అనుసరించాలని సిఫారసు చేసింది.<ref>''Chronicle of the French Revolution'', Longman 1989 p. 204</ref> బరువులు, కొలతల యొక్క కొత్త వ్యవస్థను 1793 ఆగస్టు 1 న సభ ఆమోదించింది.<ref name="French Revolution p.356">''Chronicle of the French Revolution'', Longman 1989 p. 356</ref> లావోసియర్ స్వయంగా బరువులు, కొలతలపై కమిషన్ నుండి 1793 డిసెంబరు 23 న లాప్లేస్, అనేక ఇతర సభ్యులతో కలిసి రాజకీయ కారణాల వల్ల తొలగించబడ్డారు.<ref name="French Revolution p.193" /> అతని చివరి ప్రధాన రచనలలో ఒకటి ఫ్రెంచ్ విద్యా సంస్కరణ కోసం జాతీయ సభ ప్రతిపాదించింది. గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు జోసెఫ్ లూయిస్ లాగ్రేంజ్‌తో సహా అనేకమంది విదేశాలలో జన్మించిన శాస్త్రవేత్తల తరపున అతను జోక్యం చేసుకుని, విదేశీయులందరికీ ఆస్తులు, స్వేచ్ఛను తొలగించే ఆదేశం నుండి మినహాయింపు ఇవ్వడానికి సహాయం చేశాడు.<ref>{{cite web |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Lagrange.html |title=Lagrange Biography |accessdate=20 April 2006 |last=O'Connor |first=J.J. |author2=Robertson, E.F. |date=26 September 2006 |quote=In September 1793 a law was passed ordering the arrest of all foreigners born in enemy countries and all their property to be confiscated. Lavoisier intervened on behalf of Lagrange, who certainly fell under the terms of the law. On 8 May 1794, after a trial that lasted less than a day, a revolutionary tribunal condemned Lavoisier and 27 others to death. Lagrange said on the death of Lavoisier, who was guillotined on the afternoon of the day of his trial| archiveurl= https://web.archive.org/web/20060502072418/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Lagrange.html| archivedate= 2 May 2006 | url-status= live}}</ref> === చివరి రోజులు, ఉరిశిక్ష === [[File:Lavoisier cour Napoleon Louvre.jpg|thumb|''Lavoisier'', by [[Jacques-Léonard Maillet]], ca 1853, among culture heroes in the [[Palais du Louvre|Louvre's]] ''Cour Napoléon'']]ఫ్రెంచ్ విప్లవం ఊపందుకున్న కొద్దీ, జనాదరణ లేని ఫెర్మ్ జెనెరెల్‌పై దాడులు జరిగాయి. చివరికి అది మార్చి 1791 లో రద్దు చేయబడింది.<ref>''Chronicle of the French Revolution'', Longman 1989 p. 202</ref> 1792 లో లావోసియర్ గన్‌పౌడర్ కమిషన్‌లోని తన పదవికి రాజీనామా చేయవలసి వచ్చింది. రాయల్ ఆర్సెనల్ వద్ద ఉన్న అతని ఇల్లు, ప్రయోగశాలను వదిలి వెళ్ళవలసి వచ్చింది. 1793 ఆగస్టు 8 న, అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ సహా అన్ని పాండిత్యం గల సమాజాలు అబ్బే గ్రెగోయిర్ కోరిక మేరకు అణచివేయబడ్డాయి.<ref name="French Revolution p.356" /> 1793 నవంబరు 24 న, మాజీ పన్ను కట్టే రైతులందరినీ అరెస్టు చేయాలని ఆదేశించారు. లావోసియర్, ఇతర రైతుల జనరల్ చెల్లించాల్సిన డబ్బును మోసం చేశారని, పొగాకును విక్రయించే ముందు నీటిని చేర్చారని తొమ్మిది ఆరోపణలను ఎదుర్కొన్నారు. లావోసియర్ వాటికి సమాధానంగా ఆర్థిక ఆరోపణలను తిరస్కరించడం, వారు పొగాకు యొక్క స్థిరమైన నాణ్యతను ఎలా కొనసాగించారో కోర్టుకు గుర్తు చేసాడు. కోర్టు ఆ వాదనలను ఖండిస్తూ, వారి వస్తువులను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి మొగ్గు చూపింది <ref name="Aykroyd2014" /> లావోసియర్ 1794 మే 17 న పారిస్‌లో తన 50 సంవత్సరాల వయస్సులో, 27 సహ-ప్రతివాదులతో పాటు దోషిగా నిర్ధారించబడ్డాడు.<ref>[https://archive.today/20130615102227/http://www.app.com/viewart/20130508/NJNEWS18/305080042/Today-History Today in History: 1794: Antoine Lavoisier, the father of modern chemistry, is executed on the guillotine during France's Reign of Terror]</ref> ఒక కథనం ప్రకారం, తన ప్రయోగాలను కొనసాగించడానికి తనను విడిచిపెట్టాలని చేసిన విజ్ఞప్తిని న్యాయమూర్తి కాఫిన్హాల్ తగ్గించారు: " రిపబ్లిక్‌కు శాస్త్రవేత్తలు, రసాయన శాస్త్రవేత్తల అవసరం లేదు; న్యాయం క్రమం ఆలస్యం కారాదు." అని తెలియజేసాడు.<ref>Commenting on this quotation, Denis Duveen, an English expert on Lavoiser and a collector of his works, wrote that "it is pretty certain that it was never uttered". For Duveen's evidence, see the following: {{cite journal |doi=10.1021/ed031p60 |author=Duveen, Denis I. |title=Antoine Laurent Lavoisier and the French Revolution |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1954-02_31_2/page/60 |journal=Journal of Chemical Education |volume=31 |date=February 1954 |issue=2 |pages=60–65|bibcode = 1954JChEd..31...60D }}.</ref><ref>A full discussion of the likely origins of this phrase (in French) can be found at [https://www.marxists.org/francais/cmo/n49-jan-fev-mar-2011/P_Chronique_Lavoisier_8_.pdf]</ref> లావోసియర్ ప్రజలను, ఫ్రాన్స్ ఖజానాను దోచుకున్నందుకు, దేశం యొక్క పొగాకును నీటితో కల్తీ చేసినందుకు, ఫ్రాన్స్ యొక్క శత్రువులకు జాతీయ ఖజానా నుండి భారీ మొత్తంలో డబ్బును సరఫరా చేసినందుకు న్యాయస్థానం దోషిగా నిర్ధారించింది. లావోసియర్ విజ్ఞాన శాస్త్రానికి చేసిన ప్రాముఖ్యతను లాగ్రేంజ్ వ్యక్తీకరించాడు, అతను శిరచ్ఛేదం గురించి విలపించాడు: "ఈ తలను నరికివేయడానికి వారికి ఒక్క క్షణం మాత్రమే పట్టింది, దానిలాంటి తలను పునరుత్పత్తికి వంద సంవత్సరాలు సరిపోకపోవచ్చు." <ref>{{cite wikisource |title=Œuvres de Lagrange |wslink=Notice_sur_la_vie_et_les_ouvrages_de_M._le_Comte_J.-L._Lagrange |wslanguage=fr |last=Delambre |first=Jean-Baptiste |authorlink=Jean-Baptiste_Joseph_Delambre |year=1867 |publisher=Gauthier-Villars |pages=15–57 |nopp=y}}</ref><ref>{{cite book |last=Guerlac |first=Henry |title=Antoine-Laurent Lavoisier – Chemist and Revolutionary |publisher=Charles Scribner's Sons |year=1973 |location=New York |page=130}}</ref> ==== శవపరీక్ష ==== మరణించిన ఏడాదిన్నర తరువాత, లావోసియర్‌ను ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం నివృత్తి చేసింది. వైట్ టెర్రర్ సమయంలో, అతని వస్తువులను అతని వితంతువుకు అందజేశారు. "తప్పుగా శిక్షించబడిన లావోసియర్ యొక్క వితంతువుకు" అనే ఒక సంక్షిప్త గమనిక చేర్చబడింది.<ref>[http://www.biusante.parisdescartes.fr/ishm/vesalius/VESx2000x06x02x105x113.pdf (In French) M.-A. Paulze, épouse et collaboratrice de Lavoisier, Vesalius, VI, 2, 105–113, 2000], p. 110.</ref> ఆయన మరణించిన సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత, పారిస్‌లో లావోసియర్ విగ్రహాన్ని నిర్మించారు. విగ్రహం కోసం శిల్పి లావోసియర్ తలను వాస్తవానికి నకలు చేయలేదని తరువాత కనుగొనబడింది. ఈ విగ్రహానికి లావోసియర్ యొక్క చివరి సంవత్సరాల్లో అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ కార్యదర్శిగా పనిచేసిన మార్క్విస్ డి కొండోర్సెట్ యొక్క విడి తలని ఉపయోగించారు. {{Citation needed|date=February 2013}} డబ్బు లేకపోవడం వల్ల మార్పులు చేయకుండా నిరోధించారు. ఈ విగ్రహం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో కరిగిపోయింది. దాని స్థానం మార్చబడలేదు. పారిస్‌లోని ప్రధాన "లైసీలు" (ఉన్నత పాఠశాలలు), 8 వ అరోండిస్మెంట్‌లోని ఒక వీధికి లావోసియర్ పేరు పెట్టారు. అతని విగ్రహాలు హొటెల్ డి విల్లేపై, లౌవ్రే యొక్క కోర్ నెపోలియన్ ముఖభాగంలో ఉన్నాయి. ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజనీర్లు, గణిత శాస్త్రజ్ఞుల 72 పేర్లలో అతని పేరు ఈఫిల్ టవర్‌తో పాటు కేంబ్రిడ్జ్, MA లోని MIT వద్ద కిల్లియన్ కోర్ట్ చుట్టూ ఉన్న భవనాలపై చెక్కబడింది. == రసాయన శాస్త్రానికి తోడ్పాటు == === దహనానికి ఆక్సిజన్ సిద్ధాంతం === [[File:Lavoisier decomposition air.png|thumb|ఆంటోయిన్ లావోసియర్ యొక్క ఫ్లోజిస్టన్ ప్రయోగం. 1780 లలో ట్రెయిట్ అల్మెంటైర్ డి చిమీ (కెమిస్ట్రీపై ఎలిమెంటరీ గ్రంథం) నుండి తీసిన Mme లావోసియర్ చేత చెక్కడం]]1772 చివరలో, లావోసియర్ దహన దృగ్విషయం వైపు తన దృష్టిని మరల్చాడు. ఈ అంశంపై అతను శాస్త్రానికి తన అత్యంత ముఖ్యమైన సహకారం అందించాడు. అతను అక్టోబరు 20 న అకాడమీకి ఇచ్చిన నోట్‌లో దహనపై తన మొదటి ప్రయోగాల ఫలితాలను నివేదించాడు. దీనిలో [[భాస్వరము|భాస్వరం]] మండినప్పుడు, అది పెద్ద మొత్తంలో గాలితో కలిసి భాస్వరం యొక్క ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుందని, మండిన తరువాత భాస్వరం బరువు పెరిగిందని కనుగొన్నాడు. కొన్ని వారాల తరువాత (నవంబరు 1) అకాడమీలో జమ చేసిన రెండవ సీలు చేసిన నోట్‌లో, లావోసియర్ తన పరిశీలనలను, తీర్మానాలను సల్ఫర్ దహనం గురించి విస్తరించాడు. "సల్ఫర్, భాస్వరం యొక్క దహనంలో గమనించిన అంశాలన్నీ దహన చర్యలో బరువు పెరిగే అన్ని పదార్థాల విషయంలో కూడా జరగవచ్చు: లోహాల భస్మీకరణలో బరువు పెరగడం అదే కారణమని నేను నమ్ముతున్నాను." అని తెలియజేసాడు. ==== జోసెఫ్ బ్లాక్ యొక్క "స్థిర గాలి" ==== 1773 సమయంలో లావోసియర్ గాలి గురించి రాసిన సాహిత్యాన్ని, ముఖ్యంగా "స్థిర గాలి"ని పూర్తిగా సమీక్షించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ రంగంలో ఇతర శాస్త్రవేత్తలు చేసిన అనేక ప్రయోగాలను పునరావృతం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను ఈ సమీక్ష యొక్క వృత్తాంతాన్ని 1774 లో ''ఓపస్కుల్స్ ఫిజిక్స్ ఎట్ చిమిక్స్'' (ఫిజికల్ అండ్ కెమికల్ ఎస్సేస్) అనే పుస్తకంలో ప్రచురించాడు. ఈ సమీక్ష సమయంలో, అతను తేలికపాటి, దాహక క్షారాలపై ప్రాచీనంగా పరిమాణాత్మక ప్రయోగాలను నిర్వహించిన స్కాటిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ బ్లాక్ యొక్క పరిశోధనల గురించి అతను మొదటిసారి పూర్తి అధ్యయనం చేశాడు. సజల క్షారానికి (కాల్షియం కార్బొనేట్), దాహక రూపం (కాల్షియం ఆక్సైడ్) ల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని "బ్లాక్" చూపించాడు. సున్నపురాయిలో ఉన్నది స్థిరపడిన సాధారణ గాలి కాదు, "స్థిర గాలి"ని కలిగి ఉంటుంది. కానీ ఒక ప్రత్యేకమైన రసాయన జాతి వాతావరణంలో ఒక భాగంగా ఉండే కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2) అని అర్ధం. బ్లాక్ తెలియజేసిన "స్థిరగాలి", లోహాలు భస్మాలు చార్‌కోల్ తో క్షయకరణం చెందినపుడు వెలువడు వాయువు ఒకే విధమైనవని లావోయిజర్ గుర్తించాడు. లోహాల భస్మీకరణం జరిగినపుడు సంయోగం చెండే వాయువు, ఏర్పడిన పదార్థం బరువు పెరగడానికి కారణమైన వాయువు "బ్లాక్" తెలియజేసిన "స్థిర వాయువు" CO₂. ==== జోసెఫ్ ప్రిస్టిలీ ==== [[File:Priestley.jpg|thumb|[[Joseph Priestley]], an English chemist known for isolating [[oxygen]], which he termed "dephlogisticated air"]] 1774 వసంతఋతువులో, లావోసియర్ మూసివేసిన పాత్రలలో తగరము, సీసం లోహాలల భస్మీకరణంపై ప్రయోగాలు చేసాడు. దీని ఫలితాలు దహనంలో లోహాల బరువు పెరగడం గాలితో కలిపి ఉండటమేనని నిర్ధారణ చేసాడు. కానీ ఇది సాధారణ వాతావరణ గాలితో లేదా వాతావరణ గాలిలో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే కలిగి ఉందా అనే ప్రశ్న మిగిలి ఉండేది. అక్టోబరులో, ఇంగ్లీష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ పారిస్‌ను సందర్శించాడు. అక్కడ అతను లావోసియర్‌ను కలుసుకున్నాడు. పాదరసం ఎర్రటి భస్మాన్ని భూతద్దం (కుంభాకార కటకం)తో వేడి చేసినపుడు, తీవ్రమైన శక్తితో దహనానికి దోహదపడే వాయువు గురించి తెలిపాడు. కానీ ఇది సాధారణ గాలి యొక్క స్వచ్ఛమైన రూపం అని అతను భావించాడు. లావోసియర్ ఈ విచిత్రమైన పదార్ధంపై తన సొంత పరిశోధనలు చేశాడు. ఈ ఫలితం అతని రాసిన ''ఆన్ ది నేచర్ ఆఫ్ ది ప్రిన్సిపల్'' పుస్తకంలో ఈ వాయువు లోహాలతో కలిపి వారి భస్మీకరణ సమయంలో, వాటి బరువును పెంచుతుంది అని రాసాడు. ఈ ఫలితం 1775 ఏప్రిల్ 26 న అకాడమీలో చదవబడింది. (సాధారణంగా దీనిని ఈస్టర్ మెమోయిర్ అని పిలుస్తారు). లావోయిజర్ రాసిన అసలు చరిత్రలో పాదరస భస్మం అనేది నిజమైన లోహ భస్మం. ఇది ఛార్‌కోల్ తో క్షయకరణం చెందడం వల్ల ఏర్పడుతుంది. దీని వల్ల బ్లాక్ తెలియజేసిన "స్థిర గాలి" వస్తుంది.<ref name="in French">Lavoisier, Antoine (1777) [http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=26&typeofbookDes=Memoires&pageOrder=1&facsimile=off&search=no "Mémoire sur la combustion en général"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617155750/http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=26&typeofbookDes=Memoires&pageOrder=1&facsimile=off&search=no |date=17 June 2013 }} ("On Combustion in General"). ''Mémoires de l’Académie des sciences''. [http://web.lemoyne.edu/~giunta/lavoisier1.html English translation]</ref> చార్‌కోల్ లేకుండా క్షయకరణం చేసినపుడు, ఇది శ్వాసక్రియ, దహనానికి అవసరమైన మార్గంలో దోహదపడే గాలిని ఇచ్చింది. ఇది సాధారణ గాలి యొక్క స్వచ్ఛమైన రూపం అని, ఇది "అవిభక్త, మార్పు లేకుండా, వియోగం చెందకుండా" ఉండే గాలి అని, ఇది భస్మీకరణలో లోహాలతో కలిసి ఉంటుందని ఆయన తేల్చాడు. పారిస్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, ప్రిస్టీలీ మరోసారి పాదరసం భస్మం నుండి వెలువడే గాలిపై తన పరిశోధనను చేపట్టాడు. ఈ గాలి కేవలం సాధారణ గాలి యొక్క స్వచ్ఛమైన రూపం కాదని అతని ఫలితాలు ఇప్పుడు చూపించాయి. కానీ "సాధారణ గాలి కంటే ఐదు లేదా ఆరు రెట్లు మంచిది, శ్వాసక్రియ, మంట , ... సాధారణ గాలి యొక్క ప్రతి ఇతర ఉపయోగం". అని అతని ఫలితాలు చూపించాయి. అతను ఈ గాలిని "డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ ఎయిర్" అని పిలిచాడు. అతను దాని ఫ్లోజిస్టన్ నుండి కోల్పోయిన సాధారణ గాలి అని భావించాడు. అందువల్ల మృతదేహాలను కాల్చడం, జంతువులను శ్వాసించడం కోసం ఇవ్వబడిన చాలా ఎక్కువ పరిమాణంలో ఉన్న ఫ్లోజిస్టన్‌ను గ్రహించే స్థితిలో ఉన్నందున, పదార్థాల యొక్క దహన, ఈ గాలిలో ఎక్కువ శ్వాస తీసుకోవడం గూర్చి వివరించబడింది. === రసాయన సమీకరణ గణనల మార్గదర్శి === లావోసియర్ పరిశోధనలలో మొట్టమొదటి నిజమైన పరిమాణాత్మక రసాయన ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. అతను మూసివేసిన గాజు పాత్రలో రసాయన చర్య యొక్క క్రియాజనకాలు, క్రియాజన్యాలను జాగ్రత్తగా తూకం వేశాడు. తద్వారా ఎటువంటి వాయువులు తప్పించుకోలేవు, ఇది రసాయన శాస్త్ర పురోగతిలో కీలకమైన దశ.<ref>Petrucci R.H., Harwood W.S. and Herring F.G., ''General Chemistry'' (8th ed. Prentice-Hall 2002), p. 34</ref> రసాయన ప్రతిచర్యలో పదార్థం దాని స్థితిని మార్చుకున్నప్పటికీ, దానిలో క్రియా జనకాల ద్రవ్యరాశి, క్రియాజన్యాల ద్రవ్యరాశికి సమానంగా ఉండటాన్ని లావోయిజర్ 1774లో నిరూపించాడు. ఉదాహరణకు ఒక చెక్క ముక్కను కాల్చి బూడిద చేసినట్లయితే అందులోని క్రియా జనాకాల, క్రియా జన్యాల లోని వాయువుల ద్రవ్యరాశులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటే మొత్తం ద్రవ్యరాశి మారదు. లావోసియర్ ప్రయోగాలు ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమానికి ఆధారాన్ని ఇచ్చాయి. ఫ్రాన్సులో ఈ నియమాన్ని "లావోయిజర్ నియమం"గా బోధిస్తారు. "ట్రైటె ఎలెమెంటరీ డె కిమె" పుస్తకంలో ఈ నియమాన్ని ఇలా వివరిస్తారు: "ఏమీ కోల్పీదు, ఏమీ సృష్టించబడదు, ఒక రూపంలో నుండి వేరొక రూపంలోకి మారుతుంది". మిఖాయిల్ లోమోనోసోవ్ (1711–1765) గతంలో 1748 లో ఇలాంటి ఆలోచనలను వ్యక్తం చేసి, వాటిని ప్రయోగాలలో నిరూపించాడు; లావోయిజర్ ఆలోచనలను అంతకు ముందు జీన్ రే (1583–1645), జోసెఫ్ బ్లాక్ (1728–1799), హెన్రీ కేవిండిష్ లు కూడా వ్యక్తం చేసారు.<ref>[http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/recordDetails.jsp?searchtype=keyword&ERICExtSearch_SearchValue_0=EJ128341&ERICExtSearch_SearchType_0=kw&_pageLabel=RecordDetails&objectId=0900019b8005c793&accno=EJ128341&_nfls=false An Historical Note on the Conservation of Mass]</ref> === రసాయన నామీకరణం === లావోసియర్, లూయిస్-బెర్నార్డ్ గైటన్ డి మోర్వే, క్లాడ్-లూయిస్ బెర్తోలెట్, ఆంటోయిన్ ఫ్రాంకోయిస్ డి ఫోర్‌క్రోయ్ లు కలసి రసాయన నామీకరణాల సంస్కరణల కోసం 1787 లో అకాడమీకి కొత్త కార్యక్రమాన్ని సమర్పించారు, ఆ సమయంలో రసాయన నామకరణానికి హేతుబద్ధమైన వ్యవస్థ వాస్తవంగా లేదు. "మెథొడ్ డె నామిన్‌క్లేచర్ కిమిక్ (రసాయనాల నామీకరణ పద్ధతి, 1787) పుస్తకంలో రసాయన పదార్థాల నామీకరణ విధానానికి కొత్త వ్యవస్థ రాయబడింది. అందులో లావోయిజర్ మొత్త ఆక్సిజన్ సిద్ధాంతం కూడా ఉంది.<ref>{{Cite journal|last=Duveen|first=Denis|last2=Klickstein|first2=Herbert|date=Sep 1954|title=The Introduction of Lavoisier's Chemical Nomenclature into America|url=|journal=The History of Science Society|volume=45|issue=3}}</ref> సాంప్రదాయక అంశాలైన భూమి, గాలి, అగ్ని, నీరు వంటివి విస్మరించబడ్డాయి. వాటికి బదులుగా ఏ రసాయన పద్ధతుల ద్వారా కూడా చిన్న పదార్థాలుగా విభజింప వీలులేని 55 పదార్థాలను మూలకాలుగా జాబితా తయారుచేయబడింది. కాంతిని కలిగే మూలకాలు; కలోరిక్ (వేడి పదార్థం); ఆక్సిజన్, హైడ్రోజన్, అజోట్ (నత్రజని) సూత్రాలు; కార్బన్; సల్ఫర్; భాస్వరం; మురియాటిక్ ఆమ్లం (హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం), బోరిక్ ఆమ్లం , "ఫ్లోరిక్" ఆమ్లం యొక్క ఇంకా తెలియని "రాడికల్స్"; 17 లోహాలు; 5 మృత్తికలు (ప్రధానంగా మెగ్నీషియా, బారియా, స్ట్రోంటియా వంటి ఇంకా తెలియని లోహాల ఆక్సైడ్లు); మూడు క్షారాలు (పొటాష్, సోడా, అమ్మోనియా);, 19 సేంద్రీయ ఆమ్లాల "రాడికల్స్". 403/5000 కొత్త వ్యవస్థలో ఆక్సిజన్‌తో కూడిన వివిధ మూలకాల సమ్మేళనంగా పరిగణించబడే ఆమ్లాలకు పేర్లు ఇవ్వబడ్డాయి. ఇవి ఆ మూలకం యొక్క ఆక్సిజనేషన్ డిగ్రీతో కలిసి ఉన్న మూలకాన్ని సూచిస్తాయి. ఉదాహరణకు సల్ఫ్యూరిక్, సల్ఫ్యూరస్ ఆమ్లాలు, ఫాస్ఫారిక్, ఫాస్పరస్ ఆమ్లాలు, నైట్రిక్, నైట్రస్ ఆమ్లాలు. "ous" ముగింపు ఉన్న వాటి కంటే ఎక్కువ ఆక్సిజన్ కలిగిన ఆమ్లాలను సూచించేది "ic" ముగింపు. అదేవిధంగా, "ic ఆమ్లాల లవణాలకు కాపర్ సల్ఫేట్ మాదిరిగా "ate" ఆనే టెర్మినల్ అక్షరాలు ఇవ్వబడ్డాయి, అయితే "ous" ఆమ్లాల లవణాలు కాపర్ సల్ఫేట్ మాదిరిగా "it" అనే ప్రత్యయంతో ముగిశాయి. "కాపర్ సల్ఫేట్" అనే కొత్త పేరును "వీట్రస్ ఆఫ్ వీనస్" అనే పాత పదంతో పోల్చడం ద్వారా కొత్త నామకరణం యొక్క మొత్తం ప్రభావాన్ని అంచనా వేయవచ్చు. లావోసియర్ యొక్క కొత్త నామకరణం ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంతటా వ్యాపించింది. రసాయన శాస్త్ర రంగంలో సాధారణంగా ఉపయోగం అయ్యింది. === రసాయన విప్లవం, వ్యతిరేకత === ఆంటోయిన్ లావోసియర్ సాధారణంగా రసాయన విప్లవానికి ప్రధాన సహకారిగా పేర్కొనబడింది. అతని ప్రయోగం పూర్తయినంతవరకు కచ్చితమైన కొలతలు, బ్యాలెన్సు షీట్లు కచ్చితంగా ఉంచడం మూలంగా ద్రవ్య నిత్యత్వ నియమం విస్తృతంగా ఆమోదించడానికి ఉపయోగ పడింది.రసాయన శాస్త్రంలో కొత్త పరిభాషను పరిచయం చేయడం, లిన్నెయస్ తరహాలో రూపొందించిన ద్వినామీకరణ వ్యవస్థ, రసాయన విప్లవం అని సాధారణంగా సూచించబడే ఈ రంగంలో అనూహ్య మార్పులను గుర్తించడానికి కూడా సహాయపడుతుంది. ఈ రంగాన్ని మార్చడానికి లావోసియర్ ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ ఫిలాజిస్టిక్ శాస్త్రవేత్తల నుండి చాలా వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాడు, జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ, రిచర్డ్ కిర్వాన్, జేమ్స్ కైర్, విలియం నికల్సన్ తదితరులు పదార్ధాల పరిమాణం ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమాన్ని సూచించదని వాదించారు.<ref name=":0">{{cite journal|author=Golinski, Jan |title=Precision instruments and the demonstrative order of proof in Lavoisier's chemistry|journal= Osiris|year=1994|pages=30–47|jstor=301997|volume=9|doi=10.1086/368728}}</ref> వాస్తవిక సాక్ష్యాలను నివేదించడం కంటే, లావోసియర్ తన పరిశోధన యొక్క భావాలను తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటున్నారని ప్రతిపక్షం పేర్కొంది. లావోసియర్ యొక్క మిత్రులలో ఒకరైన జీన్ బాప్టిస్ట్ బయోట్, లావోసియర్ యొక్క పద్ధతి గురించి ఇలా వ్రాశాడు, "ప్రయోగాలలో ఖచ్చితత్వాన్ని తార్కికతతో అనుసంధానించాల్సిన అవసరాన్ని ఒకరు భావించారు."<ref name=":0" /> ప్రయోగంలో కచ్చితత్వం అనుమానాలు, తార్కికంలో కచ్చితత్వాన్ని సూచించలేదని అతని వ్యతిరేక వర్గం వాదించింది. వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ, లావోసియర్ తన ప్రయోగ ఫలితాల కచ్చితత్వాన్ని ఇతర రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు ఒప్పించడానికి కచ్చితమైన పరికరాలను ఉపయోగించడం కొనసాగించాడు. తరచూ ఐదు నుండి ఎనిమిది దశాంశ స్థానాలకు గణనలను చేసేవాడు. == ముఖ్యమైన పరిశోధనలు == [[File:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|thumb|Lavoisier's Laboratory, [[Musée des Arts et Métiers]], Paris]] === ఈస్టర్ జ్ఞాపకం === లావోసియర్ యొక్క ఈస్టర్ చరిత్ర "అధికారిక" వివరణ 1778 లో కనిపించింది. ఈ మధ్య కాలంలో, లావోసియర్‌కు ప్రీస్ట్లీ యొక్క కొన్ని తాజా ప్రయోగాలను పునరావృతం చేయడానికి, తన స్వంత కొన్ని కొత్త వాటిని చేయడానికి తగినంత సమయం ఉంది. ఈ మధ్య కాలంలో అతనికి జోసెఫ్ ప్రిస్టిలీ చేసిన ప్రయోగాలను పునరావృతం చేయడానికి, స్వంతంగా కొన్ని ప్రయోగాలు చేయడానికి సమయం దొరికింది. ప్రీస్ట్లీ చేసిన డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ గాలిని అధ్యయనం చేయడంతో పాటు, లోహాలను భస్మీకరించిన తరువాత వెలువడిన అవశేష గాలిని అతను మరింత బాగా అధ్యయనం చేశాడు. ఈ అవశేష గాలి దహనానికి లేదా శ్వాసక్రియకు సహాయపడదని, ఈ గాలి యొక్క సుమారు ఐదు ఘనపరిమాణాలు డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ గాలి యొక్క ఒక ఘనపరిమాణానికి జోడించబడి సాధారణ వాతావరణ గాలిని ఇచ్చాయని అతను చూపించాడు. సాధారణ గాలి అప్పుడు రెండు విభిన్న రసాయన ధర్మాలు గల మిశ్రమం. 1778 లో ఈస్టర్ చరిత్ర సవరించిన కథనం ప్రచురించబడినప్పుడు, లోహాల భస్మీకరణ సూత్రంలో కలిసేది సాధారణ గాలి అని చెప్పలేదు కానీ "గాలి యొక్క ఆరోగ్యకరమైన, స్వచ్ఛమైన భాగం తప్ప మరేమీ లేదు" లేదా "గొప్పగా శ్వాసించదగిన గాలి యొక్క భాగం " భస్మీకరణానికి కారణం అని తెలియజేసాడు. అదే సంవత్సరం అతను గాలి యొక్క ఈ భాగానికి "ఆక్సిజన్" అనే పేరు పెట్టాడు, గ్రీకు భాషలో ఆక్సిజన్ అనగా "ఆమ్లాన్ని తయారుచేసేది" అని అర్ధం.<ref name="in French" /><ref>Lavoisier, Antoine (1778) [http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=31&typeofbookDes=&pageOrder=1&facsimile=off&search=no "Considérations générales sur la nature des acides"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617161431/http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=31&typeofbookDes=&pageOrder=1&facsimile=off&search=no |date=17 June 2013 }} ("General Considerations on the Nature of Acids"). ''Mémoires de l’Académie des sciences''. lavoisier.cnrs.fr</ref> [[గంధకము|సల్ఫర్]], [[భాస్వరము|భాస్వరం]], [[బొగ్గు]], [[నత్రజని]] వంటి అలోహాల యొక్క దహన ఉత్పత్తులు ఆమ్లంగా ఉండటం వలన అతను చలించిపోయాడు. అన్ని ఆమ్లాలలో ఆక్సిజన్ ఉందని, అందువల్ల ఆక్సిజన్ ఆమ్లీకరణ సూత్రం అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. === ఫ్లోజిస్టన్ సిద్ధాంతాన్ని నిర్వీర్యం చేయడం === 1772 నుండి 1778 వరకు గల మధ్య లావోసియర్ రసాయన పరిశోధనలలో ఎక్కువగా తన స్వంత దహన సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో జరిగింది. 1783 లో అతను అకాడమీలో ప్లాజిస్టాన్ సిద్ధాంతంపై తన ఆక్షేపణలతో కూడిన పత్రాన్ని చదివాడు. ఇది ప్రస్తుత దహన సిద్ధాంతంపై పూర్తి స్థాయి ఆక్షేపణ. ఆ సంవత్సరం లావోసియర్ నీటి సంఘటనంపై అనేక ప్రయోగాలను ప్రారంభించాడు. ఇది అతని దహన సిద్ధాంతానికి ఒక ముఖ్యమైన తుది ఋజువును అందించింది. అనేక మందిని పరివర్తనలోకి తీసుకొని వచ్చింది. చాలా మంది పరిశోధకులు [[హెన్రీ కేవిండిష్|హెన్రీ కావెండిష్]] తెలియజేసిన మంట గాలి కలయికతో ప్రయోగాలు చేశారు. దీనిని లావోసియర్ హైడ్రోజన్ ( గ్రీకు భాషలో నీటిని ఉత్పత్తి చేసేది అని అర్థం) అని పిలిచాడు. ఇది "డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ ఎయిర్" (దహన ప్రక్రియలో గాలి, ఇప్పుడు ఆక్సిజన్ అని పిలుస్తారు) తో కలసి విద్యుత్ స్ఫులింగం జరిగి ఏర్పడే వాయువుల మిశ్రమం వలన నీరు ఏర్పడుతుంది. ఆక్సిజన్‌లో హైడ్రోజన్‌ను మండించడం ద్వారా కావెండిష్ స్వచ్ఛమైన నీటిని ఉత్పత్తి చేయడాన్ని పరిశోధకులందరూ గుర్తించారు. కాని వారు ఫ్లోజిస్టన్ సిద్ధాంత చట్రంలో ప్రతిచర్యను వివిధ మార్గాల్లో వివరించారు. లావోసియర్ జూన్ 1783 లో చార్లెస్ బ్లాగ్డెన్ ద్వారా కావెండిష్ ప్రయోగం గురించి తెలుసుకున్నాడు (ఫలితాలు 1784 లో ప్రచురించబడటానికి ముందు), వెంటనే నీటిని జలవిద్యుత్ వాయువు యొక్క ఆక్సైడ్ గా గుర్తించాడు.<ref>{{cite book |last=Gillispie |first=Charles Coulston |title=The Edge of Objectivity: An Essay in the History of Scientific Ideas |year=1960 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-02350-6 |p=[https://archive.org/details/edgeofobjectivit00char/page/228 228] |url=https://archive.org/details/edgeofobjectivit00char/page/228 }}</ref> గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు పియరీ సైమన్ డి లాప్లేస్ సహకారంతో, పాదరసంపై గంటజాడీలో హైడ్రోజన్, ఆక్సిజన్ జెట్లను కాల్చడం ద్వారా లావోసియర్ నీటిని సంశ్లేషించాడు. 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా భావించినట్లుగా నీరు ఒక మూలకం కాదని, హైడ్రోజన్, ఆక్సిజన్ అనే రెండు వాయువుల సమ్మేళనం అనే వాదనకు మద్దతు ఇవ్వడానికి పరిమాణాత్మక ఫలితాలు సరిపోతాయి. ఆమ్లాలలో లోహాలను కలపడం వలన ఏర్పడిన చర్య ద్వారా (నీరు వియోగం చెంది హైడ్రోజన్ ఏర్పడుతుంది), లోహ భస్మాలను మండించడం ద్వారా క్షయకరణం చెందించడం (లోహభస్మం నుండి వెలువడే వాయువు, ఆక్సిజన్ తో కలవడం) వల్ల వెలువడే వాయువుల మిశ్రమం నీరు అని వివరించబడింది.<ref name=":0" /> ఈ ప్రయోగాలు ఉన్నప్పటికీ, లావోసియర్ చేసిన ఫ్లాజిస్టిక్ సిధ్దాంత వ్యతిరేక విధానాన్ని అనేక మంది ఇతర రసాయన శాస్త్రవేత్తలు అంగీకరించలేదు. లావోసియర్ నీటి సంఘటనానికి కచ్చితమైన ఋజువును అందించడానికి శ్రమించాడు. దీనిని తన సిద్ధాంతానికి ఆధారంగా ఉపయోగించటానికి ప్రయత్నించాడు.జీన్-బాప్టిస్ట్ మీస్నియర్‌తో కలిసి పనిచేస్తూ, లావోసియర్ ఎర్రగా కాల్చబడిన ఇనుప తుపాకీ గొట్టం ద్వరా నీటిని పంపాడు. నీరు వియోగం చెంది అందులోని ఆక్సిజన్ ఇనుముతో కలసి ఆక్సైడ్ ఏర్పడింది. పైపు చివర నుండి హైడ్రోజన్ వెలువడింది. అతను నీటి సంఘటనం గురించి తన పరిశోధనలను ఏప్రిల్ 1784 లో అకాడెమీ డెస్ సైన్సెస్‌కు సమర్పించాడు. తాను ప్రయోగాల ద్వారా చేసిన గణాంకాలను ఎనిమిది దశాంశ స్థానాల వరకు నివేదించాడు.<ref name=":0" /> ఈ తదుపరి ప్రయోగానికి అతని వ్యతిరేకులు స్పందిస్తూ లావోసియర్ తప్పు సిద్ధాంతాలను ప్రవేశపెడుతున్నట్లు స్పందిచారు. అతని ప్రయోగం లోహంతో నీటి కలయిక ద్వారా ఇనుము నుండి ఫ్లోజిస్టన్ ను స్థానభ్రంశం చేయుటను ప్రదర్శించింది. జాగ్రత్తగా క్రమాంకనం చేయబడిన వాయు ద్రోణి, త్రాసు, థర్మామీటర్, బేరోమీటర్‌ను ఉపయోగించుకొనే కొత్త పరికరాన్ని అభివృద్ధి చేసాడు. లావోసియర్ ఈ ఉపకరణాన్ని ఉపయోగించి నీరు వియోగం చెందడం, సంశ్లేషణ చెందడం లను ఋజువు చేయడానికి ముప్పై మంది జ్ఞానులను ఆహ్వానించాడు. తన సిద్ధాంతాల కచ్చితత్వానికి హాజరైన చాలా మందిని ఒప్పించాడు. ఈ ప్రదర్శన నీటిని ఆక్సిజన్, హైడ్రోజన్ సమ్మేళనంగా వివరించింది.<ref>Lavoisier and Meusnier, "Développement" (cit. n. 27), pp. 205–209; cf. Holmes, ''Lavoisier'' (cn. 8), p. 237.</ref> === ''రసాయనశాస్త్ర ప్రాథమిక శాస్త్ర గ్రంథం'' === [[File:Liebig Company Trading Card Ad 01.12.004 front.tif|thumb|Lavoisier and Berthollet, Chimistes Celebres, [[Liebig's Extract of Meat Company]] Trading Card, 1929]] లావోసియర్ 1789 లో ప్రచురించబడిన తన "ట్రెయిట్ ఎల్మెంటైర్ డి కిమీ" (''రసాయనశాస్త్ర ప్రాథమిక శాస్త్ర గ్రంథం'') లో కొత్త నామీకరణాన్ని ఉపయోగించాడు. ఈ పని రసాయన శాస్త్రానికి లావోసియర్ చేసిన సహకారాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ అంశంపై మొదటి ఆధునిక పాఠ్యపుస్తకంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ పుస్తకంలో ప్రధాన భాగం ఆక్సిజన్ సిద్ధాంతం. కొత్త సిద్ధాంతాల ప్రసారానికి ఈ పని అత్యంత ప్రభావవంతమైన సాధనంగా మారింది. ఇది రసాయన శాస్త్రం కొత్త సిద్ధాంతాల యొక్క ఏకీకృత దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించింది. ద్రవ్యరాశి నిశ్చత్వం యొక్క స్పష్టమైన నియమాన్ని కలిగి ఉంది. ఫ్లోజిస్టన్ ఉనికిని ఖండించింది. ఈ పాఠ్యం ఒక మూలకం యొక్క భావనను రసాయన విశ్లేషణ యొక్క ఏదైనా తెలిసిన పద్ధతి ద్వారా విభజించలేని పదార్ధంగా స్పష్టం చేసింది. మూలకాల నుండి రసాయన సమ్మేళనాలు ఏర్పడటం గురించి లావోసియర్ యొక్క సిద్ధాంతాన్ని తెలియజేసింది. ఇది విజ్ఞాన శాస్త్ర చరిత్రలో ఒక ప్రామాణిక గ్రంథంగా నిలిచింది. అప్పటి రసాయన శాస్త్రవేత్తలు లావోసియర్ కొత్త ఆలోచనలను అంగీకరించడానికి నిరాకరించారు.<ref>See the "Advertisement," p. vi of Kerr's translation, and pp. xxvi–xxvii, xxviii of Douglas McKie's introduction to the Dover edition.</ref> === శారీరక పని === [[File:Œuvres de Lavoisier Paris, Imprimerie impériale, 1862-93 RGNb10341936.22.vol III.plate IX.tif|thumb|Lavoisier (wearing goggles) operates his solar furnace to prevent contamination from combustion products.]] రెండు ప్రక్రియలలో [[గాలి (పవనం)|గాలి]] పోషించిన ముఖ్యమైన పాత్ర నుండి దహనం, శ్వాసక్రియ మధ్య సంబంధం చాలాకాలంగా గుర్తించబడింది. లావోసియర్ శరీర ధర్మశాస్త్రంలో శ్వాసక్రియ రంగంలో తన కొత్త దహన సిద్ధాంతాన్ని చేర్చి, విస్తరించడానికి దాదాపుగా బాధ్యత వహించాడు. ఈ అంశంపై అతని మొట్టమొదటి జ్ఞాపకాలు 1777 లో అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌లో చదవబడ్డాయి. కాని ఈ రంగానికి ఆయన చేసిన అత్యంత ముఖ్యమైన సహకారం 1782/1783 శీతాకాలంలో లాప్లేస్‌తో కలిసి చేసిన పరిశోధనలో జరిగింది. ఈ వృత్తాంతం యొక్క ఫలితం "ఆన్ హీట్" అనే జ్ఞాపకంలో ప్రచురించబడింది. లావోసియర్, లాప్లేస్ దహన లేదా శ్వాసక్రియ సమయంలో వెలువడిన [[ఉష్ణము|వేడి]]ని కొలవడానికి ఒక ఐస్కెలోరీమీటర్ అనే ఉపకరణాన్ని రూపొందించారు. కెలోరీమీటరు బయటి కవచం మంచుతో నిండి మంచుతో నిండిన లోపలి కవచం చుట్టూ 0&nbsp;°C స్థిరమైన ఉష్ణోగ్రతని నిర్వహించడానికి కరిగిపోతుంది. ఈ ఉపకరణంలో బ్రతికిఉన్న గినియా పందిని పరిమితం చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన కార్బన్ డయాక్సైడ్, వేడి పరిమాణాన్ని కొలిచాడు. గినియా పంది విడిచిన కార్బన్‌డైఆక్సైడ్, అదే మొత్తంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉత్పత్తి చేయడానికి ఐస్ కేలరీమీటర్‌లో తగినంత కార్బన్ మండినప్పుడు ఉత్పత్తి చేయబడిన వేడిని పోల్చడం ద్వారా శ్వాసక్రియ నెమ్మదిగా జరిగే దహన ప్రక్రియ అని వారు తేల్చారు. లావోసియర్ ఇలా పేర్కొన్నాడు, "లా రెస్పిరేషన్ ఈస్ట్ డాన్క్ యు కంబషన్," అంటే, శ్వాసకోశ వాయు మార్పిడి ఒక కొవ్వొత్తి దహనం వంటి దహన చర్య.<ref>[http://www.ajcn.org/cgi/content/full/79/5/899S Is a Calorie a Calorie?] ''American Journal of Clinical Nutrition'', Vol. 79, No. 5, 899S–906S, May 2004</ref> ఈ నిరంతర, నెమ్మదిగా జరిగే దహన చర్య ఊపిరితిత్తులలో జరగడం వల్ల సజీవ జంతువు దాని శరీర ఉష్ణోగ్రతను దాని పరిసరాల కంటే ఎక్కువగా నిర్వహించడానికి వీలు కల్పించింది. తద్వారా జంతువుల వేడి యొక్క అస్పష్టమైన దృగ్విషయానికి ఇది కారణమైంది. లావోసియర్ 1789–1790లో అర్మాండ్ సెగుయిన్ సహకారంతో ఈ శ్వాస ప్రయోగాలను కొనసాగించాడు. శరీర జీవక్రియ యొక్క మొత్తం ప్రక్రియను అధ్యయనం చేయడానికి, ప్రయోగాలలో సెగుయిన్‌ను మానవ గినియా పందిగా ఉపయోగించడం ద్వారా వారు ప్రతిష్ఠాత్మక ప్రయోగాల సమితిని రూపొందించారు. విప్లవం యొక్క అంతరాయం కారణంగా వారి పని పాక్షికంగా మాత్రమే పూర్తయింది, ప్రచురించబడింది; కానీ ఈ రంగంలో లావోసియర్ యొక్క మార్గదర్శక పరిశోధనలు రాబోయే తరాలకు శారీరక ప్రక్రియలపై ఇలాంటి పరిశోధనలను ప్రేరేపించడానికి ఉపయోగపడింది. == వారసత్వం == [[File:Antoine-Laurent Lavoisier by Jules Dalou 1866, NGS.JPG|thumb|జూల్స్ డలో 1866 చే ఆంటోయిన్-లారెంట్ లావోసియర్|230x230px]] రసాయన శాస్త్రానికి లావోసియర్ చేసిన ప్రాథమిక రచనలు అన్ని ప్రయోగాలను ఒకే సిద్ధాంతం యొక్క చట్రంలో అమర్చడానికి చేసిన చేతన ప్రయత్న ఫలితం. అతను రసాయన సమతుల్యత స్థిరమైన వాడకాన్ని స్థాపించాడు. ఫ్లోజిస్టన్ సిద్ధాంతాన్ని పడగొట్టడానికి ఆక్సిజన్‌ను ఉపయోగించారు, ఇది రసాయన నామకరణం యొక్క కొత్త వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. ఇది ఆక్సిజన్ అన్ని ఆమ్లాలకు అవసరమైన భాగం అని పేర్కొంది (తరువాత ఇది తప్పుగా మారింది). లావోసియర్ [[లాప్‌లేస్‌]]తో కలసి చేసిన ఉమ్మడి ప్రయోగాలలో భౌతిక రసాయన శాస్త్రం, ఉష్ణ గతికశాస్త్రంలో ప్రారంభ పరిశోధనలు చేశాడు. ఉత్పత్తి చేయబడిన [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]] యొక్క వేడిని అంచనా వేయడానికి వారు [[కేలరీమీటర్‌]]ను ఉపయోగించారు, చివరికి మంట, జంతువులకు ఒకే కార్బన్‌డై ఆక్సైడ్ నిష్పత్తిని కనుగొన్నారు. ఇది జంతువులు ఒక రకమైన దహన ప్రతిచర్య ద్వారా శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయని సూచిస్తుంది. లావోసియర్ రాడికల్ సిద్ధాంతాన్ని పేర్కొనడం ద్వారా సంఘటనము, రసాయన మార్పులపై ప్రారంభ ఆలోచనలకు దోహదపడింది. రసాయన ప్రక్రియలో ఒకే సమూహంగా పనిచేసే రాడికల్స్, ప్రతిచర్యలలో ఆక్సిజన్‌తో కలిసిపోతాయని నమ్ముతారు. [[వజ్రం]] [[కార్బన్]] యొక్క స్ఫటికాకార రూపమని కనుగొన్నప్పుడు రసాయన మూలకాలలో రూపాంతరత (ఆల్లోట్రోఫీ) అవకాశాన్ని కూడా అతను పరిచయం చేశాడు. అతను తన ప్రదర్శనలలో ఉపయోగించిన ఖరీదైన పరికరం గ్యాసోమీటర్ నిర్మాణంలో పూర్తి బాధ్యత వహించాడు. అతను తన గ్యాసోమీటర్‌ను ప్రయోగాల కోసం ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించినప్పుడు, ఎక్కువ మంది రసాయన శాస్త్రవేత్తలు పునర్నిర్మించగలిగేంత కచ్చితత్వంతో పనిచేసే చిన్న, చౌకైన, మరింత ఆచరణాత్మక గ్యాసోమీటర్లను కూడా సృష్టించాడు.<ref>{{Cite book|title = Transforming Matter|url = https://archive.org/details/transformingmatt0000leve|last = Levere|first = Trevor|publisher = The Johns Hopkins University Press|year = 2001|isbn = 978-0-8018-6610-4|location = Maryland|pages = [https://archive.org/details/transformingmatt0000leve/page/72 72]–73}}</ref> అతను తప్పనిసరిగా సిద్ధాంతకర్త, ఇతరులు చేసిన ప్రయోగాత్మక పనిని తిరిగి చేపట్టే సామర్థ్యం అతనిలోని గొప్ప యోగ్యత - వారి వాదనలను ఎల్లప్పుడూ తగినంతగా గుర్తించకుండా - కఠినమైన తార్కిక విధానం ద్వారా, తన సొంత పరిమాణాత్మక ప్రయోగాల ద్వారా బలోపేతం చేయబడి, ఫలితాల యొక్క నిజమైన వివరణను వివరిస్తాడు. అతను బ్లాక్, [[జోసెఫ్ ప్రీస్ట్‌లీ|ప్రిస్టిలీ]], [[హెన్రీ కేవిండిష్|కావెండిష్]] యొక్క పరిశోధనలకు, వారి ప్రయోగాలకు సరైన వివరణ ఇచ్చాడు. మొత్తంమీద, 18 వ శతాబ్దంలో భౌతిక శాస్త్రం, గణితంలో చేరిన స్థాయికి రసాయన శాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో అతని రచనలు చాలా ముఖ్యమైనవిగా భావిస్తారు.<ref>Gillespie, Charles C. (1996), Foreword to ''Lavoisier'' by Jean-Pierre Poirier, University of Pennsylvania Press, English Edition.</ref> == గౌరవాలు, గుర్తింపులు == తన జీవితకాలంలో, లావోసియర్‌కు పట్టణ వీధి దీపాలపై (1766) చేసిన కృషికి ఫ్రాన్స్ రాజు బంగారు పతకాన్ని ప్రదానం చేశాడు. ఫ్రెంచ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1768) కు నియమించబడ్డాడు.<ref name="Yount" /> 1999లో అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ, అకాడెమీ డెస్ సైన్సెస్ డి ఎల్ ఇనిస్టిట్యూట్ డి ఫ్రాన్స్, సొసైటీ చిమిక్ డి ఫ్రాన్స్ లు అంతర్జాతీయ చారిత్రక రసాయన మైలురాయిగా లావోసియర్ పరిశోధనలు గుర్తించాయి.<ref>{{cite web|url=http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/lavoisier/index.htm |archive-url=https://archive.today/20130223052254/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/lavoisier/index.htm |url-status=dead |archive-date=23 February 2013 |title=Antoine-Laurent Lavoisier: The Chemical Revolution |publisher=American Chemical Society |work=National Historic Chemical Landmarks |accessdate=25 March 2013 }}</ref> ఆంటోనీ లావోయిజర్ లూయీస్ 1788 రచన "మెథోడ్ డి నామిన్‌క్లేచర్ కిమెక్" అతని సహచరులైన లూయీస్-బెర్నార్డ్ గూటెన్ డి మోర్వెయు, క్లాడి లోయీస్ బెత్రొల్లైట్, ఆంటోనీ ప్రాంల్ఫ్సొస్ కోంటే డి ఫోర్ క్రాయ్ లు ప్రచురించారు.<ref name="publication">{{cite book|last1=Guyton de Morveau|first1=Louis Bernard|last2=Lavoisier|first2=Antoine Laurent|last3=Berthollet|first3=Claude-Louis|last4=Fourcroy|first4=Antoine-François de|title=Méthode de Nomenclature Chimique|url=https://archive.org/details/bub_gb_0MMPAAAAQAAJ_2|date=1787|publisher=Chez Cuchet (Sous le Privilége de l’Académie des Sciences)|location=Paris, France}}</ref> 2015 లో అకాడెమీ డెస్ సైన్సెస్ (పారిస్) లో సమర్పించిన అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ హిస్టరీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ విభాగం నుండి సైటేషన్ ఫర్ కెమికల్ బ్రేక్త్రూ అవార్డు ద్వారా సత్కరించింది.<ref name="Award">{{cite web|title=2015 Awardees|url=http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/CCB-2015_Awardees.php|website=American Chemical Society, Division of the History of Chemistry|publisher=University of Illinois at Urbana-Champaign School of Chemical Sciences|date=2015|accessdate=1 July 2016|archive-date=21 జూన్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621153928/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/CCB-2015_Awardees.php|url-status=dead}}</ref><ref name="Breakthrough">{{cite web|title=Citation for Chemical Breakthrough Award|url=http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/Citations/2015-Guyton%20de%20Morveau%20Lavoisier%20plaque.pdf|website=American Chemical Society, Division of the History of Chemistry|publisher=University of Illinois at Urbana-Champaign School of Chemical Sciences|date=2015|accessdate=1 July 2016|archive-date=19 సెప్టెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919183608/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/Citations/2015-Guyton%20de%20Morveau%20Lavoisier%20plaque.pdf|url-status=dead}}</ref> సొసైటీ కిమిక్ డి ఫ్రాన్స్, ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ బయోలాజికల్ క్యాలరీమెట్రీ,డుపోంట్ సంస్థతో సహా లావోసియర్ గౌరవార్థం అనేక లావోసియర్ పతకాలు పేరు పెట్టబడ్డాయి, ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.societechimiquedefrance.fr/Medaille-Lavoisier.html?lang=fr|title=Société Chimique de France|website=www.societechimiquedefrance.fr|access-date=2019-03-28|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329025132/http://www.societechimiquedefrance.fr/Medaille-Lavoisier.html?lang=fr|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://biocalorimetry.ucoz.org/index/0-23|title=International Society for Biological Calorimetry (ISBC) - About ISBC_|website=biocalorimetry.ucoz.org|access-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dupont.com/corporate-functions/our-approach/innovation-excellence/science/scientists-engineers/awards-and-recognition/articles/lavoisier-medalists-OLD.html|title=The Lavoisier Medal honors exceptional scientists and engineers {{!}} DuPont USA|last=workflow-process-service|website=www.dupont.com|language=en|access-date=2019-03-28}}</ref> == ఎంపిక చేయబడిన రచనలు == [[File:SeimiKaisouChemistry.jpg|thumb|The work of Lavoisier was translated in Japan in the 1840s, through the process of [[Rangaku]]. Page from [[Udagawa Yōan]]'s 1840 ''Seimi Kaisō'']] * ''[[commons:File:Lavoisier - Opuscules physiques et chimiques.djvu|Opuscules physiques et chimiques]]'' (Paris: Chez Durand, Didot, Esprit, 1774). ([https://archive.org/details/opusculesphysiq00goog Second edition, 1801]) * ''L'art de fabriquer le salin et la potasse, publié par ordre du Roi, par les régisseurs-généraux des Poudres & Salpêtres'' (Paris, 1779). * ''Instruction sur les moyens de suppléer à la disette des fourrages, et d'augmenter la subsistence des bestiaux, Supplément à l'instruction sur les moyens de pourvoir à la disette des fourrages, publiée par ordre du Roi le 31 mai 1785'' (Instruction on the means of compensating for the food shortage with fodder, and of increasing the subsistence of cattle, Supplement to the instruction on the means of providing for the food shortage with fodder, published by order of King on 31 May 1785). * (with Guyton de Morveau, Claude-Louis Berthollet, Antoine Fourcroy) ''[https://web.archive.org/web/20110721021630/http://imgbase-scd-ulp.u-strasbg.fr/displayimage.php?album=692&pos=3 Méthode de nomenclature chimique]'' (Paris: Chez Cuchet, 1787) * (with Fourcroy, Morveau, Cadet, Baumé, d'Arcet, and Sage) ''[https://books.google.com/books?id=-bM5AAAAcAAJ Nomenclature chimique, ou synonymie ancienne et moderne, pour servir à l'intelligence des auteurs.]'' (Paris: Chez Cuchet, 1789) * ''[http://isnature.org/Files/Lavoisier1789-Traite_elementaire_de_chimie.htm Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau et d'après les découvertes modernes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006145025/http://isnature.org/Files/Lavoisier1789-Traite_elementaire_de_chimie.htm |date=2011-10-06 }}'' (Paris: Chez Cuchet, 1789; Bruxelles: Cultures et Civilisations, 1965) (lit. Elementary Treatise on Chemistry, presented in a new order and alongside modern discoveries) also [https://web.archive.org/web/20100109164241/http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_book_detail-fr-text-lavosier-Lavoisier-89-6.html here] * (with [[Pierre-Simon Laplace]]) "[http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&typeofbookDes=Memoires&bookId=38&pageChapter=M%E9moire%20sur%20la%20chaleur&pageOrder=1&facsimile=off&search=no&num=&nav=1 Mémoire sur la chaleur]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}," ''Mémoires de l'Académie des sciences'' (1780), pp.&nbsp;355–408. * ''[http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&typeofbookDes=Memoires&bookId=65&pageChapter=Premier%20m%E9moire%20contenant%20les%20exp%E9riences%20faites%20sur%20la%20chaleur,%20pendant%20l%27hiver%20de%201783%20%E0%201784,%20par%20P.S.%20de%20Laplace%20et%20A.L.%20%20Lavoisier&pageOrder=1&facsimile=off&search=no&num=&nav=1 Mémoire contenant les expériences faites sur la chaleur, pendant l'hiver de 1783 à 1784, par P.S. de Laplace & A. K. Lavoisier]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (1792) * ''Mémoires de physique et de chimie'' (1805: posthumous) === అనువాద రచనలు === * ''[https://archive.org/details/essaysphysicala00lavogoog Essays Physical and Chemical]'' (London: for Joseph Johnson, 1776; London: Frank Cass and Company Ltd., 1970) translation by Thomas Henry of ''Opuscules physiques et chimiques'' * ''The Art of Manufacturing Alkaline Salts and Potashes, Published by Order of His Most Christian Majesty, and approved by the Royal Academy of Sciences'' (1784) trans. by Charles Williamos<ref>See Denis I. Duveen and Herbert S. Klickstein, "[https://www.jstor.org/pss/1917020 The "American" Edition of Lavoisier's ''L'art de fabriquer le salin et la potasse'']," ''The William and Mary Quarterly, Third Series'' 13:4 (October 1956), 493–498.</ref> of ''L'art de fabriquer le salin et la potasse'' * (with [[Pierre-Simon Laplace]]) ''Memoir on Heat: Read to the Royal Academy of Sciences, 28 June 1783, by Messrs. Lavoisier & De La Place of the same Academy.'' (New York: Neale Watson Academic Publications, 1982) trans. by Henry Guerlac of ''Mémoire sur la chaleur'' * ''[https://archive.org/details/essaysoneffects00henrgoog Essays, on the Effects Produced by Various Processes On Atmospheric Air; With A Particular View To An Investigation Of The Constitution Of Acids]'', trans. Thomas Henry (London: Warrington, 1783) collects these essays: # "Experiments on the Respiration of Animals, and on the Changes effected on the Air in passing through their Lungs." (Read to the Académie des Sciences, 3 May 1777) # "On the Combustion of Candles in Atmospheric Air and in Dephlogistated Air." (Communicated to the Académie des Sciences, 1777) # "On the Combustion of Kunckel's Phosphorus." # "On the Existence of Air in the Nitrous Acid, and on the Means of decomposing and recomposing that Acid." # "On the Solution of Mercury in Vitriolic Acid." # "Experiments on the Combustion of Alum with Phlogistic Substances, and on the Changes effected on Air in which the Pyrophorus was burned." # "On the Vitriolisation of Martial Pyrites." # "General Considerations on the Nature of Acids, and on the Principles of which they are composed." # "On the Combination of the Matter of Fire with Evaporable Fluids; and on the Formation of Elastic Aëriform Fluids." * “Reflections on Phlogiston”, translation by Nicholas W. Best of “Réflexions sur le phlogistique, pour servir de suite à la théorie de la combustion et de la calcination” (read to the Académie Royale des Sciences over two nights, 28 June and 13 July 1783). Published in two parts: # {{cite journal|doi=10.1007/s10698-015-9220-5|title=Lavoisier's "Reflections on phlogiston" I: Against phlogiston theory|journal=Foundations of Chemistry|volume=17|issue=2|pages=361–378|year=2015|last1=Best|first1=Nicholas W.}} # {{cite journal|doi=10.1007/s10698-015-9236-x|title=Lavoisier's "Reflections on phlogiston" II: On the nature of heat|journal=Foundations of Chemistry|volume=18|issue=1|pages=3–13|year=2016|last1=Best|first1=Nicholas W.}} * ''Method of chymical nomenclature: proposed by Messrs. De Moreau, Lavoisier, Bertholet, and De Fourcroy'' (1788) [http://web.lemoyne.edu/~giunta/nomenclature.html Dictionary] * ''Elements of Chemistry, in a New Systematic Order, Containing All the Modern Discoveries'' (Edinburgh: William Creech, 1790; New York: Dover, 1965) translation by Robert Kerr of ''Traité élémentaire de chimie''. {{ISBN|978-0-486-64624-4}} (Dover). ** [https://archive.org/details/elementschemist00kerrgoog 1799 edition] ** 1802 edition: [https://archive.org/details/elementschemist01lavogoog volume 1], [https://archive.org/details/elementschemist00lavogoog volume 2] ** [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b21000856.r=lavoisier.langEN Some illustrations] from 1793 edition ** [http://othmerlib.sciencehistory.org/record=b1034183~S2 Some more illustrations] from the [[Science History Institute]] ** [http://othmerlib.sciencehistory.org/record=b1034193~S2 More illustrations] (from Collected Works) from the [[Science History Institute]] == నోట్సు == {{Reflist}} == ఇతర పఠనాలు == {{div col|colwidth=30em}} * Bailly, J.-S., "Secret Report on Mesmerism or Animal Magnetism", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol. 50, No. 4, (October 2002), pp.&nbsp;364–368. {{doi|10.1080/00207140208410110}} * {{cite book|author=Berthelot, M.|first=|title=La révolution chimique: Lavoisier|url=https://archive.org/details/larvolutionchim00bertgoog|location=Paris|pages=|publisher=Alcan|year=1890|isbn=}} * ''Catalogue of Printed Works by and Memorabilia of Antoine Laurent Lavoisier, 1743–1794... Exhibited at the Grolier Club'' (New York, 1952). * {{cite book|author=Daumas, M.|first=|title=Lavoisier, théoricien et expérimentateur|location=Paris|pages=|publisher=Presses Universitaires de France|year=1955|isbn=}} * {{cite book|author=Donovan, Arthur|first=|title=Antoine Lavoisier: Science, Administration, and Revolution|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|pages=|year=1993|isbn=}} * Duveen, D.I. and H.S. Klickstein, ''A Bibliography of the Works of Antoine Laurent Lavoisier, 1743–1794'' (London, 1954) * Franklin, B., Majault, M.J., Le Roy, J.B., Sallin, C.L., Bailly, J.-S., d'Arcet, J., de Bory, G., Guillotin, J.-I. & Lavoisier, A., "Report of The Commissioners charged by the King with the Examination of Animal Magnetism", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.50, No.4, (October 2002), pp.&nbsp;332–363. {{doi|10.1080/00207140208410109}} * {{cite book|author=Grey, Vivian|first=|title=The Chemist Who Lost His Head: The Story of Antoine Lavoisier|url=https://archive.org/details/chemistwholosthi00grey|url-access=registration|publisher=Coward, McCann & Geoghegan, Inc.|year=1982|isbn=|location=|pages=}} * {{cite book|author=Guerlac, Henry|first=|title=Lavoisier – The Crucial Year|url=https://archive.org/details/lavoisierthecruc00guer|url-access=registration|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca, New York|pages=|year=1961|isbn=}} * {{cite book|author=Holmes, Frederic Lawrence|first=|title=Lavoisier and the Chemistry of Life|url=https://archive.org/details/lavoisierchemist0000holm|publisher=University of Wisconsin Press|location=Madison, Wisconsin|pages=|year=1985|isbn=}} * {{cite book|author=Holmes, Frederic Lawrence|first=|title=Antoine Lavoisier – The Next Crucial Year, or the Sources of his Quantitative Method in Chemistry|url=https://archive.org/details/antoinelavoisier0000holm|publisher=Princeton University Press|year=1998|isbn=|location=|pages=}} * {{cite book|author=Jackson, Joe|first=|title=A World on Fire: A Heretic, An Aristocrat And The Race to Discover Oxygen|url=https://archive.org/details/worldonfireheret00jack|publisher=Viking|year=2005|isbn=|location=|pages=}} * {{cite journal|last=Johnson|first=Horton A.|title=Revolutionary Instruments, Lavoisier's Tools as Objets d'Art|journal=Chemical Heritage Magazine|date=|year=2008|volume=26|pages=30–35|via=|issue=1|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/revolutionary-instruments-lavoisiers-tools-as-objets-dart}} * {{cite book|author=Kelly, Jack|first=|title=Gunpowder: Alchemy, Bombards, & Pyrotechnics''|publisher=Basic Books|year=2004|isbn=978-0-465-03718-6|location=|pages=|url=https://archive.org/details/gunpowderalchemy00jack}} * {{cite book|author=McKie, Douglas|first=|title=Antoine Lavoisier: The Father of Modern Chemistry|publisher=J.P. Lippincott Company|location=Philadelphia|pages=|year=1935|isbn=}} * {{cite book|author=McKie, Douglas|first=|title=Antoine Lavoisier: Scientist, Economist, Social Reformer|url=https://archive.org/details/antoinelavoisier00mcki|url-access=registration|publisher=Henry Schuman|location=New York|pages=|year=1952|isbn=}} * {{cite book|author=Poirier, Jean-Pierre|first=|title=Lavoisier|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1996|isbn=|edition=English|location=|pages=}} * {{cite book|author=Scerri, Eric|first=|title=The Periodic Table: Its Story and Its Significance|url=https://archive.org/details/periodictableits0000scer|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=|location=|pages=}} * {{cite book|author=Smartt Bell, Madison|first=|title=Lavoisier in the Year One: The Birth of a New Science in an Age of Revolution|url=https://archive.org/details/lavoisierinyearo00madi|url-access=registration|publisher=Atlas Books, W.W. Norton|year=2005|isbn=|location=|pages=}} {{div col end}} == బాహ్య లంకెలు == {{Wikiquote}} {{Commons|Antoine-Laurent de Lavoisier|Antoine Lavoisier}} {{wikisource author}} {{Library resources box|by=yes|onlinebooksby=yes|viaf=2495579}} * Archives: [http://www.academie-sciences.fr/pdf/dossiers/Lavoisier/Lavoisier2/archives_Lavoisier_oeuvre.htm Fonds Antoine-Laurent Lavoisier], Le Comité Lavoisier,<ref name="LABORATOIRE">{{cite web |title=Le Prix Franklin–Lavoiser2018 a été décerné au Comité Lavoisier |url=https://www.gazettelabo.fr/breves/breves.php?id=7667 |website=La Gazette du Laboratoire |accessdate=15 January 2019|date=2018-06-20}}</ref> [[Académie des sciences]] * [http://moro.imss.fi.it/lavoisier/ Panopticon Lavoisier] a virtual museum of Antoine Lavoisier * [http://moro.imss.fi.it/lavoisier/main.asp Bibliography] at Panopticon Lavoisier * [http://www.lavoisier.cnrs.fr/ Les Œuvres de Lavoisier] '''అతని పరిశోధనలు''' * [https://maps.google.com/maps/ms?hl=en&ie=UTF8&msa=0&msid=103015796427039682952.00046ac5940f4335f749d&ll=48.8528,2.366459&spn=0.007427,0.016372&z=16 Location of Lavoisier's laboratory in Paris] * [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20071115.shtml Radio 4 program on the discovery of oxygen] by the [[BBC]] * [http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/matter/faq/who-defined-compounds.shtml Who was the first to classify materials as "compounds"?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903124031/http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/matter/faq/who-defined-compounds.shtml |date=2011-09-03 }} – Fred Senese * [http://rmc.library.cornell.edu/collections/lavoisier.html Cornell University's Lavoisier collection] అతని రచనలు * {{Gutenberg author |id=Lavoisier,+Antoine | name=Antoine Lavoisier}} *[http://www.lavoisier.cnrs.fr/ Les Œuvres de Lavoisier] (The Complete Works of Lavoisier) edited by Pietro Corsi (Oxford University) and [[Patrice Bret (historian)|Patrice Bret]] (CNRS) {{in lang|fr}} * [http://gallica.bnf.fr/Search?ArianeWireIndex=index&q=%22Oeuvres+de+Lavoisier%22&p=1&lang=en Oeuvres de Lavoisier] (Works of Lavoisier) at Gallica BnF in six volumes. {{in lang|fr}} * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n50-39793 WorldCat author page] * Title page, woodcuts, and copperplate engravings by Madame Lavoisier from a 1789 first edition of ''[https://digital.sciencehistory.org/works/v979v4270 Traité élémentaire de chimie]'' (all images freely available for download in a variety of formats from [[Science History Institute]] Digital Collections at [https://web.archive.org/web/20190202042542/https://digital.sciencehistory.org/ digital.sciencehistory.org]. {{Authority control}} [[వర్గం:1743 జననాలు]] [[వర్గం:1794 మరణాలు]] [[వర్గం:Members of the French Academy of Sciences]] [[వర్గం:Fellows of the Royal Society]] [[వర్గం:Discoverers of chemical elements]] [[వర్గం:Independent scientists]] [[వర్గం:Holders of the office of fermier général]] [[వర్గం:People of the Industrial Revolution]] [[వర్గం:French male writers]] [[వర్గం:18th-century French writers]] [[వర్గం:18th-century male writers]] [[వర్గం:University of Paris alumni]] [[వర్గం:French Roman Catholics]] [[వర్గం:Scientists from Paris]] [[వర్గం:French people executed by guillotine during the French Revolution]] [[వర్గం:Executed scientists]] [[వర్గం:Burials at Picpus Cemetery]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఫ్రాన్స్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రవేత్తలు]] sqa5o8x33i1wu59mxammgr13tm826w9 4991214 4991213 2026-10-29T12:37:57Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991214 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name=ఆంటోనీ లారెంట్ డి లావోయిజర్ |image=Antoine lavoisier color.jpg |caption=Line engraving by Louis Jean Desire Delaistre, after a design by Julien Leopold Boilly |birth_date={{birth date|df=yes|1743|8|26}} |birth_place=ప్యారిస్, ఫ్రాన్స్ |death_date={{death date and age|df=yes|1794|5|8|1743|8|26}} |death_place=ప్యారిస్, ఫ్రాన్స్ |death_cause=Execution by [[guillotine]] |resting_place=[[Picpus Cemetery]] |alma_mater=[[Collège des Quatre-Nations]], [[University of Paris]] |occupation=రసాయన శాస్త్రవేత్త |influences=[[Guillaume-François Rouelle]], [[Étienne Condillac]] |notable_students=[[Éleuthère Irénée du Pont]] |known_for={{unbulleted list | [[Combustion]] |Identified [[oxygen]] |Identified [[hydrogen]] | [[Stoichiometry]] }} |footnotes= |fields=biologist, chemist |signature=Antoine Lavoisier Signature.svg }} [[దస్త్రం:Antoine-Laurent_Lavoisier_by_Jules_Dalou_1866,_NGS.JPG|thumb|Antoine-Laurent Lavoisier by [[Jules Dalou]] 1866]] '''ఆంటోనీ-లారెంట్ఆం డి లావోయిజర్ (ఆంటోనీ లావోయిజర్)''' (1743 ఆగస్టు 26 - 1794 మే 8) '''<ref name="cnrs">{{fr}} [http://www.cnrs.fr/cw/dossiers/doslavoisier/contenu/alternative/alter2_textes.html Lavoisier, le parcours d'un scientifique révolutionnaire] CNRS ([[Centre National de la Recherche Scientifique]])</ref>''' [[ఫ్రెంచ్ ]] రసాయన శాస్త్రవేత్త. [[రసాయన శాస్త్రం]]లో అతను చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఆయనను కొందరు "ఆధునిక రసాయన శాస్త్ర పితామహుడు" అని పిలుస్తారు.<ref>"More recently, he has been dubbed the "father of modern nutrition", as being the first to discover the metabolism that occurs inside the human body. [http://www.britannica.com/eb/article-9369846 Lavoisier, Antoine.]" ''Encyclopædia Britannica''. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 24 July 2007.</ref><ref>{{cite journal|author1=Eddy, Matthew Daniel|author2=Newman, William R.|author3=Mauskopf, Seymour|title=Chemical Knowledge in the Early Modern World|journal=Chicago: University of Chicago Press|date=2014|url=https://www.academia.edu/3088576/Chemical_Knowledge_in_the_Early_Modern_World_2014_._Co-edited_with_Seymour_Mauskopf_and_William_Newman}}</ref> అతను "హిస్టరీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ", "హిస్టరీ ఆఫ్ బయాలజీ" గ్రంథాల రచనతో ఎంతో గుర్తింపు పొందాడు.<ref name="Schwinger">{{cite book|title=Einstein's Legacy|url=https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw|last=Schwinger|first=Julian|publisher=Scientific American Library|year=1986|isbn=0-7167-5011-2|location=New York|pages=[https://archive.org/details/einsteinslegacyu00schw/page/93 93]}}</ref> అతను దహన చర్యల గురించి అధ్యయనం చేసాడు. అతను పదార్థాల భౌతిక స్థితులకు సంబంధం లేకుండా క్రియాజనకాల, క్రియాజన్యాల ద్రవ్యరాశులను కచ్చితంగా లెక్కించగలిగాడు. తన పరిశీలనల ఆధారంగా ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమాన్ని ప్రతిపాదించాడు. దహన క్రియలో ఆక్సిజన్ పాత్రను ఆవిష్కరించడం ద్వారా ప్రసిద్ధుడైనాడు. అతను [[ఆక్సిజన్]]కు 1778లో, [[హైడ్రోజన్]]కు 1783 లలో నామకరణం చేసాడు. అతను మెట్రిక్ వ్యవస్థ నిర్మాణంలో సహాయపడ్డాడు. అతను మొదటిసారి విస్తృతమైన మూలకాల జాబితాలను రాసాడు. ఇది రసాయన పదార్థాల నామీకరణ విధానానికి దోహదపడింది. అతను సిలికాన్ మూలక ఉనికిని 1787లో అంచనా వేసాడు.<ref>In his table of the elements, Lavoisier listed five "salifiable earths" (i.e., ores that could be made to react with acids to produce salts (''salis'' = salt, in Latin)): ''chaux'' (calcium oxide), ''magnésie'' (magnesia, magnesium oxide), ''baryte'' (barium sulfate), ''alumine'' (alumina, aluminum oxide), and ''silice'' (silica, silicon dioxide). About these "elements", Lavoisier speculates: "We are probably only acquainted as yet with a part of the metallic substances existing in nature, as all those which have a stronger affinity to oxygen than carbon possesses, are incapable, hitherto, of being reduced to a metallic state, and consequently, being only presented to our observation under the form of oxyds, are confounded with earths. It is extremely probable that barytes, which we have just now arranged with earths, is in this situation; for in many experiments it exhibits properties nearly approaching to those of metallic bodies. It is even possible that all the substances we call earths may be only metallic oxyds, irreducible by any hitherto known process." – from [https://books.google.com/books?id=adYKAAAAIAAJ&pg=PA218 p. 218] of: Lavoisier with Robert Kerr, trans., ''Elements of Chemistry'', ..., 4th ed. (Edinburgh, Scotland: William Creech, 1799). (The original passage appears in: Lavoisier, ''Traité Élémentaire de Chimie'', ... (Paris, France: Cuchet, 1789), vol. 1, [https://books.google.com/books?id=hZch3yOrayUC&pg=PA174 p. 174].)</ref> అతను సల్ఫర్ (గంధకం) ఒక మూలకమని మొదటిసారి తెలియజేసాడు.<ref>Hogan, C. Michael (2011). [http://www.eoearth.org/article/Sulfur?topic=49557 "Sulfur"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028080550/http://www.eoearth.org/article/Sulfur?topic=49557|date=28 October 2012}} in ''Encyclopedia of Earth'', eds. A. Jorgensen and C.J. Cleveland, National Council for Science and the environment, Washington DC</ref> అతను పదార్థం దాని స్థితిలోనూ, ఆకారంలో మార్పు వచ్చినప్పటికీ దాని ద్రవ్యరాశిలో మార్పు ఉండదని నిరూపించాడు. == జీవిత విశేషాలు == === ప్రారంభ జీవితం , విద్య === అతను పారిస్ నగరంలో ఉన్నత వర్గానికి చెందిన సంపన్న కుటుంబంలో 1743 ఆగస్టు 26 న జన్మించాడు. అతని తండ్రి పారిస్ పార్లమెంటులో న్యాయవాదిగా ఉండేవాడు. అతనికి ఐదు సంవత్సరాల వయసులో తన తల్లిని మరణించింది.<ref>{{Cite CE1913|wstitle=Antoine-Laurent Lavoisier}}</ref> పారిస్ విశ్వవిద్యాలయం లోని కాలేజ్ డెస్ క్వారెలో పాఠశాల తన 11వయేట 1754లో విద్యను ప్రారంభించాడు. చివరి రెండు సంవత్సరాల విద్యాభ్యాసంలో (1750-61) అతను రసాయన శాస్త్రం, వృక్ష శాస్త్రము, ఖగోళ శాస్త్రం, గణిత శాస్త్రాలను అభ్యసించాడు. తత్వ శాస్త్రంలో అతను ప్రముఖ గణిత శాస్త్రవేత్త, పరిశీలనా ఖగోళ శాస్త్రవేత్త అయిన ఆబ్బే నికోలస్ డి లాకాలైట్ వద్ద శిక్షణ పొందాడు. అతను వాతావరణ పరిశీలనలో ఆసక్తిని కలిగించి శాస్త్రజ్ఞానంపై ఉత్సుకతను కలిగించాడు. లావోయిజర్ న్యాయ పాఠశాలలో చేరి 1763 లో బ్యాచిలర్స్ డిగ్రీని పొందాడు. 1764 లో లైసెన్స్ పొందాడు. న్యాయ శాస్త్ర పట్టాను అందుకుని బార్ కౌన్సిల్ లో సభ్యుడయ్యాడు కానీ ఎప్పుడూ న్యాయవాద వృత్తిని ఆచరించలేదు. కానీ శాస్త్ర విద్యపై పరిశోధనలకు తన సమయాన్ని కొనసాగించాడు. === ప్రారంభ శాస్త్రీయ పనులు === లావోసియర్ విద్య ఆనాటి ఫ్రెంచ్ జ్ఞానోదయం ఆదర్శాలతో నిండి ఉంది. పియరీ మాక్వేర్ రాసిన రసాయన శాస్త్ర నిఘంటువుతో అతను ఆకర్షితుడయ్యాడు. అతను విజ్ఞాన శాస్త్రాలలో ఉపన్యాసాలకు హాజరయ్యేవాడు. లావోసియర్‌కు రసాయన శాస్త్రం పట్ల అభిరుచి, ఆసక్తి 18 వ శతాబ్దానికి చెందిన ఫ్రెంచ్ పండితుడు ఎటియెన్ కొండిలాక్ చే ప్రభావితం చేయబడింది. అతని మొదటి రసాయన ప్రచురణ 1764 లో కనిపించింది. 1763 నుండి 1767 వరకు అతను జీన్-ఎటియెన్ గుట్టార్డ్ వద్ద భూగర్భ శాస్త్రాన్ని అభ్యసించాడు. గుటార్డ్ సహకారంతో లావోసియర్ జూన్ 1767 లో అల్సాస్-లోరైన్ భౌగోళిక సర్వేలో పనిచేశాడు. 1764 లో, జిప్సం (హైడ్రేటెడ్ కాల్షియం సల్ఫేట్) రసాయన, భౌతిక ధర్మాలపై ఫ్రాన్స్‌లో అత్యంత ఉన్నత శాస్త్రీయ సమాజం అయిన ఫ్రెంచ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు అతను తన మొదటి పరిశోధనా పత్రాన్ని సమర్పించాడు. 1766 లో పారిస్ వీధుల్లో దీపాలను అమర్చాలని సూచించారు. దానికి అతనికి బంగారు పతకం లభించింది. 1768 లో లావోసియర్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌లో తాత్కాలిక నియామకాన్ని పొందాడు.<ref name="Yount">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=N9ifbmgWLAIC&pg=PA115|title=Antoine Lavoisier : founder of modern chemistry|date=2008|publisher=Enslow Publishers|isbn=978-0766030114|location=Berkeley Heights, NJ|pages=115|last1=Yount|first1=Lisa}}</ref> 1769 లో అతను ఫ్రాన్స్ మొదటి భౌగోళిక పటం తయారీలో పనిచేశాడు. === సామాజిక సంస్కర్తగా లావోసియర్ === ==== పరిశోధన ప్రజలకు మేలు చేస్తుంది. ==== లావోసియర్ విజ్ఞనశాస్త్రాలకు తన సేవలనందించాడు. అతను తన జీవితకాలంలో అధిక భాగాన్ని ప్రజలకు ప్రయోజనం చేకూర్చే పనులకు అంకితం చేశాడు.<ref name="Supplement">{{cite book|last1=Duveen|first1=Dennis I.|title=Supplement to a bibliography of the works of Antoine Laurent Lavoisier, 1743-1794|url=https://archive.org/details/bibliographyofwo0000duve_t8u6|date=1965|publisher=Dawsons|location=London}}</ref> <ref name="Bibliographic">{{cite book|last1=McKie|first1=Douglas|title=Bibliographic Details Antoine Lavoisier, the father of modern chemistry, by Douglas McKie ... With an introduction by F. G. Donnan|date=1935|publisher=V. Gollancz ltd.|location=London}}</ref> <ref name="Bibliographic P">{{cite book|title=Bibliographic Details Lavoisier in perspective / edited by Marco Beretta.|date=2005|publisher=Deutsches Museum|location=Munich}}</ref> <ref name="Lavoisier in the year one">{{cite book|last1=Bell|first1=Madison Smart|title=Lavoisier in the year one|url=https://archive.org/details/lavoisierinyearo0000bell|date=2005|publisher=W.W. Norton|location=New York}}</ref> లావోసియర్ ఒక మానవతావాది - అతను తన దేశంలోని ప్రజల గురించి ఎక్కువగా శ్రద్ధ వహించాడు. వ్యవసాయం, పరిశ్రమలు, విజ్ఞాన శాస్త్రాల ద్వారా జనాభా జీవనోపాధిని మెరుగుపర్చడంలో తన ఆసక్తిని కనబరచేవాడు.<ref name="Bibliographic" /> దీనికి మొదటి ఉదాహరణ 1765 లో, పట్టణ వీధి దీపాలను మెరుగుపరచడం గురించి ఒక వ్యాసాన్ని ఫ్రెంచ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు సమర్పించినప్పుడు జరిగింది.<ref name="Bibliographic" /> <ref name="Bibliographic P" /> <ref name="Lavoisier in the year one" /> మూడు సంవత్సరాల తరువాత 1768లో అతను కృత్రిమ జలమార్గం కోసం ఒక కొత్త ప్రాజెక్ట్ చేసాడు. ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం, పౌరులకు స్వచ్ఛమైన తాగునీరు ఉండేలా వ్వెట్టే నది నుండి పారిస్‌లోకి నీటిని తీసుకురావడం. కానీ, నిర్మాణం ఎప్పుడూ ప్రారంభించనందున, అతను దీనికి బదులుగా పెద్ద వల నుండి. నీటిని శుద్ధి చేయటానికి తన దృష్టిని మరల్చాడు. ఇది లావోయిజర్ కు నీటి రసాయనశాస్త్రాన్ని, ప్రజా పారిశుద్ధ్య విధుల్లో గల ఆసక్తి ఉన్న ప్రాజెక్ట్.<ref name="Lavoisier in the year one" /> అతను అదనంగా గాలి నాణ్యతపై ఆసక్తితో గన్‌పౌడర్ ప్రభావంతో కలిగే ఆరోగ్య ప్రమాదాలను అధ్యయనం చేయడానికి కొంత సమయం గడిపాడు.<ref name="Bibliographic P" /> 1772 లో, హొటెల్-డైయు ఆసుపత్రి అగ్నిప్రమాదానికి గురైన తరువాత అతను దానిని సరైన వాయుప్రసారం, స్వచ్ఛమైన గాలి వచ్చే విధంగా ఎలా పునర్నిర్మించాలో అధ్యయనం చేశాడు.<ref name="Lavoisier in the year one" /> ఆ కాలంలో పారిస్‌లోని జైళ్లు ఎక్కువగా నివసించడానికి వీలువేనివిగా ఉండి ఖైదీల పట్ల ఆదరణ అమానుషంగా ఉండేది.<ref name="Supplement" /> లావోసియర్ జైళ్లలో పరిశుభ్రతపై 1780 లో (మళ్ళీ 1791 లో) పరిశోధనలలో పాల్గొన్నాడు. ఎక్కువగా విస్మరించిన జీవన పరిస్థితులను మెరుగుపరిచేందుకు సూచనలు చేసాడు.<ref name="Supplement" /> <ref name="Lavoisier in the year one" /> ఒకప్పుడు అకాడమీలో భాగమైన లావోసియర్ ప్రజలను మెరుగుపర్చడానికి, తన సొంత పరిశోధనలను కొరకు తాను స్వంతంగా కూడా పోటీలను నిర్వహించి పరిశోధనలను ప్రోత్సహించాడు.<ref name="Bibliographic P" /> 1793 లో అతను ప్రతిపాదించిన అటువంటి ప్రాజెక్ట్ "అవాంఛనీయ కళలపై ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం". ==== విజ్ఞానశాస్త్రాలకు భాద్యతవహించడం ==== లావోసియర్ తన పొలంలో చెట్లను అమ్మడం ద్వారా తన ఆదాయంలో ఎక్కువ భాగాన్ని సంపాదించాడు. ఇది అతనికి పూర్తి సమయం సైన్స్‌లో పనిచేయడానికి, హాయిగా జీవించడానికి, సమాజాన్ని మెరుగుపరచడానికి ఆర్థికంగా తోడ్పడటానికి అనుమతించింది.<ref name="Lavoisier in the year one" /> ఆ కాలంలో శాస్త్రాల కోసం ప్రభుత్వ నిధులను పొందడం చాలా కష్టంగా ఉండేది. సగటు శాస్త్రవేత్తకు చాలా ఆర్థికంగా ఇబ్బంది ఉండేది. కాబట్టి లావోసియర్ తన సంపదను ఫ్రాన్స్‌లో చాలా ఖరీదైన, అధునాతన ప్రయోగశాలను తెరవడానికి ఉపయోగించాడు. తద్వారా శాస్త్రవేత్తలు అడ్డంకులు లేకుండా అధ్యయనం చేసేందుకు, వారి పరిశోధన కోసం నిధులను అందజేసేవాడు.<ref name="Supplement" /><ref name="Lavoisier in the year one" /> అతను విజ్ఞాన శాస్త్రంలో ప్రభుత్వ విద్య అందించేందుకు కూడా ముందుకు వచ్చాడు. అతను లైసీ, మ్యూసీ డెస్ ఆర్ట్స్ ఎట్ మాటియర్స్ అనే రెండు సంస్థలను స్థాపించాడు. ఇవి ప్రజలకు విద్యా సాధనంగా ఉపయోగపడేవి. ధనవంతులు, గొప్పవారు అందజేసే నిధులతో "లైసీ" క్రమం తప్పకుండా ప్రజలకు 1793 లో కోర్సులు నేర్పింది.<ref name="Bibliographic P" /> === ఫెర్మ్ జెనారెల్, వివాహం === [[File:Lavoisier explaining to his wife the result of his experimen Wellcome V0018151.jpg|thumb|ఎర్నెస్ట్ బోర్డ్ గాలిలో చేసిన ప్రయోగాల ఫలితాన్ని లావోసియర్ తన భార్యకు వివరించే చిత్రం]] 26 సంవత్సరాల వయస్సులో, అతను అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌కు ఎన్నికైన సమయంలో, వ్యవసాయ ఆర్థిక సంస్థ అయిన ఫెర్మ్ జెనెరెల్‌లో వాటాను కొనుగోలు చేశాడు. ఈ సంస్థ పన్నులు వసూలు చేసే హక్కుకు బదులుగా అంచనా వేసిన పన్ను ఆదాయాన్ని రాజ ప్రభుత్వానికి అందించేది. ఫెర్మ్ జెనారెల్ తరపున లావోసియర్ పారిస్ చుట్టూ గోడను నిర్మించాడు. తద్వారా నగరానికి వెలుపల నుండి వస్తువులను రవాణా చేసే వారి నుండి కస్టమ్స్ సుంకాలు సేకరించవచ్చు.<ref>''Citizens'', Simon Schama. Penguin 1989 p. 236</ref> ఫ్రాన్స్‌లో "టెర్రర్ పాలన" ప్రారంభమైనప్పుడు, పన్నుల వసూలులో అతను పాల్గొనడంతో అతను ఖ్యాతిని పొందలేదు.   ఫ్రెంచ్ విప్లవం సమయంలో ప్రభుత్వ సంస్కరణ పేలవంగా ఉండేది. 1771 లో 28 సంవత్సరాల వయస్సులో, అతను ఫెర్మ్ జెనెరెల్ సంస్థ సీనియర్ సభ్యుడి కుమార్తె 13 ఏళ్ల మేరీ-అన్నే పియరెట్ పాల్జ్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. దీని ద్వారా అతను తన సామాజిక, ఆర్థిక స్థితిని పదిలం చేసుకున్నాడు.<ref name="cnrs" /> లావోసియర్ శాస్త్రీయ పరిశోధనా వృత్తిలో ఆమె ఒక ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ఆమె అతని కోసం ఆంగ్లంలో ఉన్న రిచర్డ్ కిర్వాన్ రాసిన "ఎస్సే ఆన్ ఫ్లోజిస్టన్", [[జోసెఫ్ ప్రీస్ట్‌లీ|జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ]] పరిశోధనలను అనువదించింది. అదనంగా, ఆమె అతనికి ప్రయోగశాలలో సహాయం చేసేది. లావోసియర్, అతని సహచరులు వారి శాస్త్రీయ పరిశోధనల కోసం ఉపయోగించే ప్రయోగశాల పరికరాల అమరికల చిత్రాలను, నగిషీ చెక్కడం వంటి వాటిని సృష్టించేది. మేడమ్ లావోసియర్ అతని జ్ఞాపకాలను సవరించి ప్రచురించింది. ప్రముఖ శాస్త్రవేత్తలు రసాయన శాస్త్రానికి సంబంధించిన ఆలోచనలు, సమస్యలను చర్చించేందుకు పార్టీలను నిర్వహించింది.<ref>{{cite journal |last=Eagle |first=Cassandra T. |author2=Jennifer Sloan |title=Marie Anne Paulze Lavoisier: The Mother of Modern Chemistry |journal=The Chemical Educator |year=1998 |volume=3 |issue=5 |pages=1–18 |doi=10.1007/s00897980249a}}</ref> ఆంటోనీ లావోయిజర్, మేరీ-అన్నే లావోసియర్ చిత్రపటాన్ని కళాకారుడు జాక్వెస్-లూయిస్ డేవిడ్ చిత్రించాడు. సంపన్న వ్యతిరేక కోరికలను రేకెత్తిస్తుందనే భయంతో, 1788 లో విప్లవం పూర్తయిన సందర్భంగా ఈ పెయింటింగ్‌ను ఆచారంగా పారిస్ సలోన్ వద్ద బహిరంగ ప్రదర్శనలో ఉంచడానికి ప్రభుత్వం నిరాకరించింది.<ref name="Donovan">{{Cite book |title=Antoine Lavoisier: Science, Administration, and Revolution |last=Donovan |first=Arthur |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=978-0-521-56672-8 |page=273 |url=https://books.google.com/books?id=0-fOasz2GUMC&lpg=PA273 }}</ref> "ఫెర్మ్ జెనెరెల్‌"లోకి ప్రవేశించిన తరువాత మూడు సంవత్సరాలు లావోసియర్ ఎక్కువ సమయం అధికారిక ఫెర్మ్ జెనెరెల్ వ్యాపారంతో కొనసాగడం వల్ల శాస్త్రీయ కార్యకలాపాలు కొంతవరకు తగ్గాయి. ఏదేమైనా, ఈ కాలంలో అతను అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ కు ఒక ముఖ్యమైన జ్ఞాపకాన్ని అందించాడు, అది "బాష్పీభవనం ద్వారా నీటిని భూమిలోకి మార్చడం". ఒక గాజు పాత్రలో నీటిని దీర్ఘకాలం వేడిచేసిన తరువాత ఏర్పడిన "మట్టి" అవక్షేపం ఉత్పత్తి   నీటిని, భూమిలోకి మార్చడం వల్ల ఏర్పడినది కాదు, వేడినీటి వల్ల గాజు పాత్ర లోపలి భాగం క్రమంగా విచ్ఛిన్నం కావడం వల్ల ఉత్పత్తి చేయబడినదని చాలా కచ్చితమైన పరిమాణాత్మక ప్రయోగం ద్వారా లావోసియర్ దానిని చూపించాడు. రైతులకు సహాయం చేయడానికి ఫ్రెంచ్ ద్రవ్య, పన్ను విధానంలో సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టడానికి కూడా అతను ప్రయత్నించాడు. === పొగాకు కల్తీ === "ఫార్మర్స్ జనరల్" ఫ్రాన్స్‌లో పొగాకు ఉత్పత్తి, దిగుమతి, అమ్మకాలపై గుత్తాధిపత్యాన్ని కలిగి ఉండేది. పొగాకుపై వారు విధించే పన్నులు సంవత్సరానికి 30 మిలియన్ లివర్ల ఆదాయాన్ని తెచ్చిపెట్టేవి. పొగాకులో పెరుగుతున్న నల్ల మార్కెట్ కారణంగా అక్రమ రవాణా, బూడిద, నీటితో కల్తీ వలన ఈ ఆదాయం తగ్గడం ప్రారంభమైంది. లావోసియర్ పొగాకుతో బూడిద కలపబడిందా అని తనిఖీ చేసే పద్ధతిని రూపొందించాడు:"విట్రియాల్ స్పిరిట్, ఆక్వా ఫార్టిస్ లేదా ఇతర ఆమ్ల ద్రావణాలను ఆ బూడిదపై పోసినపుడు సులభంగా గుర్తించదగిన శబ్దంతో పాటు వెంటనే చాలా తీవ్రమైన ప్రభావవంతమైన ప్రతిచర్య ఉంటుంది. " తక్కువ మోతాదులో బూడిదను చేర్చడం వల్ల పొగాకు రుచి మెరుగుపడుతుందని లావోసియర్ గమనించాడు. లావోసియర్ పొగాకును అధికంగా చాలా నీరు కలుపుతున్నప్పుడు కిణ్వప్రక్తియ జరిగి చెడు వాసనకు కారణమవుతుందని కనుగొన్నాడు. ఆ తరువాత ఫార్మర్స్ జనరల్ యొక్క కర్మాగారాలు, అతను సిఫారసు చేసినట్లుగా, వారు ప్రాసెస్ చేసిన పొగాకుకు ఘనపరిమాణం ప్రకారం స్థిరమైన 6.3% నీరు జోడించారు.<ref name="Poirier1998">{{cite book|author=Jean-Pierre Poirier|title=Lavoisier: Chemist, Biologist, Economist|url=https://archive.org/details/lavoisierchemist00jean|url-access=registration|year=1998|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=978-0-8122-1649-3|pages=[https://archive.org/details/lavoisierchemist00jean/page/24 24]–26}}</ref> దీనిని అదనంగా అనుమతించడానికి, ఫార్మర్స్ జనరల్ సంస్థ పదిహేడు ఔన్సులు పొగాకును రిటైలర్లకు పంపిణీ చేసి, పదహారింటికి మాత్రమే డబ్బు వసూలు చేసేవారు.<ref name="Aykroyd2014">{{cite book|author=W.R. Aykroyd|title=Three Philosophers: Lavoisier, Priestley and Cavendish|url=https://books.google.com/books?id=bia0BQAAQBAJ&pg=PA168|date=12 May 2014|publisher=Elsevier Science|isbn=978-1-4831-9445-5|pages=168–170}}</ref> ఈ అధీకృత పరిమాణంలో నీరు మాత్రమే జోడించబడిందని నిర్ధారించడానికి, బ్లాక్ మార్కెట్‌ను నియంత్రించడానికి, నీటితో కలసిన నమూనాల వ్యవస్థ, అకౌంట్లు, పర్యవేక్షణ చిల్లర వ్యాపారులకు చాలా కష్టమని లావోసియర్ తెలుసుకున్నాడు. దీనిని అమలు చేయడంలో అతను శక్తివంతంగా, కఠినంగా ఉండేవాడు. అతను ప్రవేశపెట్టిన వ్యవస్థలు దేశవ్యాప్తంగా పొగాకు రిటైలర్లతో బాగా ప్రాచుర్యం పొందలేదు.<ref name="Donovan1996">{{cite book|author=Arthur Donovan|title=Antoine Lavoisier: Science, Administration and Revolution|url=https://books.google.com/books?id=0-fOasz2GUMC&pg=PA123|date=11 April 1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-56672-8|pages=123–125}}</ref> === రాయల్ కమిషన్ ఆన్ అగ్రికల్చర్ === వ్యవసాయంపై రాయల్ కమిషన్ ఏర్పాటు చేయాలని లావోసియర్ కోరాడు. ఆ తరువాత అతను దాని కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. "సోలోన్"లో వ్యవసాయ దిగుబడిని మెరుగుపర్చడానికి తన సొంత డబ్బును గణనీయమైన మొత్తంలో ఖర్చు చేశాడు. ఈ ప్రాంతం వ్యవసాయ భూమి నాణ్యత లేనిది. ఈ ప్రాంతం తేమ తరచుగా "రై" పంటకు అగ్గితెగులుకు దారితీసిం ఫలితంగా జనాభాలో వ్యాధులు వ్యాప్తి చెందుతాయి. 1788 లో, లావోసియర్ కొత్త పంటలు, పశువుల రకాలను ప్రవేశపెట్టడానికి తన ప్రయోగాత్మక పొలంలో పదేళ్ల ప్రయత్నాలను వివరిస్తూ ఒక నివేదికను కమిషన్‌కు సమర్పించాడు.<ref>''Citizens'', Simon Schama, Penguin 1989 p. 313</ref> === విప్లవం సమయంలో === జూన్ 1791 లో, లావోసియర్ "పియరీ శామ్యూల్ డు పాంట్ డి నెమోర్స్‌"కు ఒక ప్రింటింగ్ ప్రెస్ కొనడానికి 71,000 లివర్ల రుణం ఇచ్చాడు. తద్వారా ''డు పాంట్'' " లా కరస్పాండెన్స్ పేట్రియాటిక్" అనే వార్తాపత్రికను ప్రచురించాడు. దీనిలో జాతీయ రాజ్యాంగ సభలో చర్చల నివేదికలు, అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ నుండి వచ్చిన పరిశోధనా పత్రాలను చేర్చడానికి ఈ ప్రణాళిక చేసారు.<ref>Chronicle of the French Revolution, Longman 1989 p. 216</ref> విప్లవం ''డు పాంట్'' యొక్క మొదటి వార్తాపత్రికను త్వరగా దెబ్బతీసింది. కానీ అతని కుమారుడు ఇ.ఐ.డు పాంట్ త్వరలో " లే రిపబ్లికన్‌ను" పత్రికను ప్రారంభించి లావోసియర్ యొక్క తాజా రసయనశాస్త్ర గ్రంథాలను ప్రచురించాడు.<ref name="Dutton_1942">{{Citation|last=Dutton|first=William S.|year=1942|title=Du Pont: One Hundred and Forty Years|publisher=Charles Scribner's Sons|url=https://books.google.com/books?id=WEtZAAAAYAAJ|lccn=42011897|postscript=.}}</ref> లావోసియర్ తూనికలు, కొలతల<ref>''Companion to the French Revolution'', John Paxton, Facts on File Publications 1988 p. 120</ref><ref name="French Revolution p.193">A Cultural History of the French Revolution, Emmet Kennedy Yale University Press 1989 p. 193</ref> యొక్క ఏకరీతి వ్యవస్థను స్థాపించడానికి ఏర్పాటు చేసిన కమిషన్‌కు అధ్యక్షత వహించారు, ఇది మార్చి 1791 లో మెట్రిక్ విధానాన్ని అనుసరించాలని సిఫారసు చేసింది.<ref>''Chronicle of the French Revolution'', Longman 1989 p. 204</ref> బరువులు, కొలతల యొక్క కొత్త వ్యవస్థను 1793 ఆగస్టు 1 న సభ ఆమోదించింది.<ref name="French Revolution p.356">''Chronicle of the French Revolution'', Longman 1989 p. 356</ref> లావోసియర్ స్వయంగా బరువులు, కొలతలపై కమిషన్ నుండి 1793 డిసెంబరు 23 న లాప్లేస్, అనేక ఇతర సభ్యులతో కలిసి రాజకీయ కారణాల వల్ల తొలగించబడ్డారు.<ref name="French Revolution p.193" /> అతని చివరి ప్రధాన రచనలలో ఒకటి ఫ్రెంచ్ విద్యా సంస్కరణ కోసం జాతీయ సభ ప్రతిపాదించింది. గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు జోసెఫ్ లూయిస్ లాగ్రేంజ్‌తో సహా అనేకమంది విదేశాలలో జన్మించిన శాస్త్రవేత్తల తరపున అతను జోక్యం చేసుకుని, విదేశీయులందరికీ ఆస్తులు, స్వేచ్ఛను తొలగించే ఆదేశం నుండి మినహాయింపు ఇవ్వడానికి సహాయం చేశాడు.<ref>{{cite web |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Lagrange.html |title=Lagrange Biography |accessdate=20 April 2006 |last=O'Connor |first=J.J. |author2=Robertson, E.F. |date=26 September 2006 |quote=In September 1793 a law was passed ordering the arrest of all foreigners born in enemy countries and all their property to be confiscated. Lavoisier intervened on behalf of Lagrange, who certainly fell under the terms of the law. On 8 May 1794, after a trial that lasted less than a day, a revolutionary tribunal condemned Lavoisier and 27 others to death. Lagrange said on the death of Lavoisier, who was guillotined on the afternoon of the day of his trial| archiveurl= https://web.archive.org/web/20060502072418/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Lagrange.html| archivedate= 2 May 2006 | url-status= live}}</ref> === చివరి రోజులు, ఉరిశిక్ష === [[File:Lavoisier cour Napoleon Louvre.jpg|thumb|''Lavoisier'', by [[Jacques-Léonard Maillet]], ca 1853, among culture heroes in the [[Palais du Louvre|Louvre's]] ''Cour Napoléon'']]ఫ్రెంచ్ విప్లవం ఊపందుకున్న కొద్దీ, జనాదరణ లేని ఫెర్మ్ జెనెరెల్‌పై దాడులు జరిగాయి. చివరికి అది మార్చి 1791 లో రద్దు చేయబడింది.<ref>''Chronicle of the French Revolution'', Longman 1989 p. 202</ref> 1792 లో లావోసియర్ గన్‌పౌడర్ కమిషన్‌లోని తన పదవికి రాజీనామా చేయవలసి వచ్చింది. రాయల్ ఆర్సెనల్ వద్ద ఉన్న అతని ఇల్లు, ప్రయోగశాలను వదిలి వెళ్ళవలసి వచ్చింది. 1793 ఆగస్టు 8 న, అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ సహా అన్ని పాండిత్యం గల సమాజాలు అబ్బే గ్రెగోయిర్ కోరిక మేరకు అణచివేయబడ్డాయి.<ref name="French Revolution p.356" /> 1793 నవంబరు 24 న, మాజీ పన్ను కట్టే రైతులందరినీ అరెస్టు చేయాలని ఆదేశించారు. లావోసియర్, ఇతర రైతుల జనరల్ చెల్లించాల్సిన డబ్బును మోసం చేశారని, పొగాకును విక్రయించే ముందు నీటిని చేర్చారని తొమ్మిది ఆరోపణలను ఎదుర్కొన్నారు. లావోసియర్ వాటికి సమాధానంగా ఆర్థిక ఆరోపణలను తిరస్కరించడం, వారు పొగాకు యొక్క స్థిరమైన నాణ్యతను ఎలా కొనసాగించారో కోర్టుకు గుర్తు చేసాడు. కోర్టు ఆ వాదనలను ఖండిస్తూ, వారి వస్తువులను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి మొగ్గు చూపింది <ref name="Aykroyd2014" /> లావోసియర్ 1794 మే 17 న పారిస్‌లో తన 50 సంవత్సరాల వయస్సులో, 27 సహ-ప్రతివాదులతో పాటు దోషిగా నిర్ధారించబడ్డాడు.<ref>[https://archive.today/20130615102227/http://www.app.com/viewart/20130508/NJNEWS18/305080042/Today-History Today in History: 1794: Antoine Lavoisier, the father of modern chemistry, is executed on the guillotine during France's Reign of Terror]</ref> ఒక కథనం ప్రకారం, తన ప్రయోగాలను కొనసాగించడానికి తనను విడిచిపెట్టాలని చేసిన విజ్ఞప్తిని న్యాయమూర్తి కాఫిన్హాల్ తగ్గించారు: " రిపబ్లిక్‌కు శాస్త్రవేత్తలు, రసాయన శాస్త్రవేత్తల అవసరం లేదు; న్యాయం క్రమం ఆలస్యం కారాదు." అని తెలియజేసాడు.<ref>Commenting on this quotation, Denis Duveen, an English expert on Lavoiser and a collector of his works, wrote that "it is pretty certain that it was never uttered". For Duveen's evidence, see the following: {{cite journal |doi=10.1021/ed031p60 |author=Duveen, Denis I. |title=Antoine Laurent Lavoisier and the French Revolution |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_1954-02_31_2/page/60 |journal=Journal of Chemical Education |volume=31 |date=February 1954 |issue=2 |pages=60–65|bibcode = 1954JChEd..31...60D }}.</ref><ref>A full discussion of the likely origins of this phrase (in French) can be found at [https://www.marxists.org/francais/cmo/n49-jan-fev-mar-2011/P_Chronique_Lavoisier_8_.pdf]</ref> లావోసియర్ ప్రజలను, ఫ్రాన్స్ ఖజానాను దోచుకున్నందుకు, దేశం యొక్క పొగాకును నీటితో కల్తీ చేసినందుకు, ఫ్రాన్స్ యొక్క శత్రువులకు జాతీయ ఖజానా నుండి భారీ మొత్తంలో డబ్బును సరఫరా చేసినందుకు న్యాయస్థానం దోషిగా నిర్ధారించింది. లావోసియర్ విజ్ఞాన శాస్త్రానికి చేసిన ప్రాముఖ్యతను లాగ్రేంజ్ వ్యక్తీకరించాడు, అతను శిరచ్ఛేదం గురించి విలపించాడు: "ఈ తలను నరికివేయడానికి వారికి ఒక్క క్షణం మాత్రమే పట్టింది, దానిలాంటి తలను పునరుత్పత్తికి వంద సంవత్సరాలు సరిపోకపోవచ్చు." <ref>{{cite wikisource |title=Œuvres de Lagrange |wslink=Notice_sur_la_vie_et_les_ouvrages_de_M._le_Comte_J.-L._Lagrange |wslanguage=fr |last=Delambre |first=Jean-Baptiste |authorlink=Jean-Baptiste_Joseph_Delambre |year=1867 |publisher=Gauthier-Villars |pages=15–57 |nopp=y}}</ref><ref>{{cite book |last=Guerlac |first=Henry |title=Antoine-Laurent Lavoisier – Chemist and Revolutionary |publisher=Charles Scribner's Sons |year=1973 |location=New York |page=130}}</ref> ==== శవపరీక్ష ==== మరణించిన ఏడాదిన్నర తరువాత, లావోసియర్‌ను ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం నివృత్తి చేసింది. వైట్ టెర్రర్ సమయంలో, అతని వస్తువులను అతని వితంతువుకు అందజేశారు. "తప్పుగా శిక్షించబడిన లావోసియర్ యొక్క వితంతువుకు" అనే ఒక సంక్షిప్త గమనిక చేర్చబడింది.<ref>[http://www.biusante.parisdescartes.fr/ishm/vesalius/VESx2000x06x02x105x113.pdf (In French) M.-A. Paulze, épouse et collaboratrice de Lavoisier, Vesalius, VI, 2, 105–113, 2000], p. 110.</ref> ఆయన మరణించిన సుమారు ఒక శతాబ్దం తరువాత, పారిస్‌లో లావోసియర్ విగ్రహాన్ని నిర్మించారు. విగ్రహం కోసం శిల్పి లావోసియర్ తలను వాస్తవానికి నకలు చేయలేదని తరువాత కనుగొనబడింది. ఈ విగ్రహానికి లావోసియర్ యొక్క చివరి సంవత్సరాల్లో అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ కార్యదర్శిగా పనిచేసిన మార్క్విస్ డి కొండోర్సెట్ యొక్క విడి తలని ఉపయోగించారు. {{Citation needed|date=February 2013}} డబ్బు లేకపోవడం వల్ల మార్పులు చేయకుండా నిరోధించారు. ఈ విగ్రహం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో కరిగిపోయింది. దాని స్థానం మార్చబడలేదు. పారిస్‌లోని ప్రధాన "లైసీలు" (ఉన్నత పాఠశాలలు), 8 వ అరోండిస్మెంట్‌లోని ఒక వీధికి లావోసియర్ పేరు పెట్టారు. అతని విగ్రహాలు హొటెల్ డి విల్లేపై, లౌవ్రే యొక్క కోర్ నెపోలియన్ ముఖభాగంలో ఉన్నాయి. ప్రముఖ ఫ్రెంచ్ శాస్త్రవేత్తలు, ఇంజనీర్లు, గణిత శాస్త్రజ్ఞుల 72 పేర్లలో అతని పేరు ఈఫిల్ టవర్‌తో పాటు కేంబ్రిడ్జ్, MA లోని MIT వద్ద కిల్లియన్ కోర్ట్ చుట్టూ ఉన్న భవనాలపై చెక్కబడింది. == రసాయన శాస్త్రానికి తోడ్పాటు == === దహనానికి ఆక్సిజన్ సిద్ధాంతం === [[File:Lavoisier decomposition air.png|thumb|ఆంటోయిన్ లావోసియర్ యొక్క ఫ్లోజిస్టన్ ప్రయోగం. 1780 లలో ట్రెయిట్ అల్మెంటైర్ డి చిమీ (కెమిస్ట్రీపై ఎలిమెంటరీ గ్రంథం) నుండి తీసిన Mme లావోసియర్ చేత చెక్కడం]]1772 చివరలో, లావోసియర్ దహన దృగ్విషయం వైపు తన దృష్టిని మరల్చాడు. ఈ అంశంపై అతను శాస్త్రానికి తన అత్యంత ముఖ్యమైన సహకారం అందించాడు. అతను అక్టోబరు 20 న అకాడమీకి ఇచ్చిన నోట్‌లో దహనపై తన మొదటి ప్రయోగాల ఫలితాలను నివేదించాడు. దీనిలో [[భాస్వరము|భాస్వరం]] మండినప్పుడు, అది పెద్ద మొత్తంలో గాలితో కలిసి భాస్వరం యొక్క ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుందని, మండిన తరువాత భాస్వరం బరువు పెరిగిందని కనుగొన్నాడు. కొన్ని వారాల తరువాత (నవంబరు 1) అకాడమీలో జమ చేసిన రెండవ సీలు చేసిన నోట్‌లో, లావోసియర్ తన పరిశీలనలను, తీర్మానాలను సల్ఫర్ దహనం గురించి విస్తరించాడు. "సల్ఫర్, భాస్వరం యొక్క దహనంలో గమనించిన అంశాలన్నీ దహన చర్యలో బరువు పెరిగే అన్ని పదార్థాల విషయంలో కూడా జరగవచ్చు: లోహాల భస్మీకరణలో బరువు పెరగడం అదే కారణమని నేను నమ్ముతున్నాను." అని తెలియజేసాడు. ==== జోసెఫ్ బ్లాక్ యొక్క "స్థిర గాలి" ==== 1773 సమయంలో లావోసియర్ గాలి గురించి రాసిన సాహిత్యాన్ని, ముఖ్యంగా "స్థిర గాలి"ని పూర్తిగా సమీక్షించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఈ రంగంలో ఇతర శాస్త్రవేత్తలు చేసిన అనేక ప్రయోగాలను పునరావృతం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను ఈ సమీక్ష యొక్క వృత్తాంతాన్ని 1774 లో ''ఓపస్కుల్స్ ఫిజిక్స్ ఎట్ చిమిక్స్'' (ఫిజికల్ అండ్ కెమికల్ ఎస్సేస్) అనే పుస్తకంలో ప్రచురించాడు. ఈ సమీక్ష సమయంలో, అతను తేలికపాటి, దాహక క్షారాలపై ప్రాచీనంగా పరిమాణాత్మక ప్రయోగాలను నిర్వహించిన స్కాటిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ బ్లాక్ యొక్క పరిశోధనల గురించి అతను మొదటిసారి పూర్తి అధ్యయనం చేశాడు. సజల క్షారానికి (కాల్షియం కార్బొనేట్), దాహక రూపం (కాల్షియం ఆక్సైడ్) ల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని "బ్లాక్" చూపించాడు. సున్నపురాయిలో ఉన్నది స్థిరపడిన సాధారణ గాలి కాదు, "స్థిర గాలి"ని కలిగి ఉంటుంది. కానీ ఒక ప్రత్యేకమైన రసాయన జాతి వాతావరణంలో ఒక భాగంగా ఉండే కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2) అని అర్ధం. బ్లాక్ తెలియజేసిన "స్థిరగాలి", లోహాలు భస్మాలు చార్‌కోల్ తో క్షయకరణం చెందినపుడు వెలువడు వాయువు ఒకే విధమైనవని లావోయిజర్ గుర్తించాడు. లోహాల భస్మీకరణం జరిగినపుడు సంయోగం చెండే వాయువు, ఏర్పడిన పదార్థం బరువు పెరగడానికి కారణమైన వాయువు "బ్లాక్" తెలియజేసిన "స్థిర వాయువు" CO₂. ==== జోసెఫ్ ప్రిస్టిలీ ==== [[File:Priestley.jpg|thumb|[[Joseph Priestley]], an English chemist known for isolating [[oxygen]], which he termed "dephlogisticated air"]] 1774 వసంతఋతువులో, లావోసియర్ మూసివేసిన పాత్రలలో తగరము, సీసం లోహాలల భస్మీకరణంపై ప్రయోగాలు చేసాడు. దీని ఫలితాలు దహనంలో లోహాల బరువు పెరగడం గాలితో కలిపి ఉండటమేనని నిర్ధారణ చేసాడు. కానీ ఇది సాధారణ వాతావరణ గాలితో లేదా వాతావరణ గాలిలో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే కలిగి ఉందా అనే ప్రశ్న మిగిలి ఉండేది. అక్టోబరులో, ఇంగ్లీష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ పారిస్‌ను సందర్శించాడు. అక్కడ అతను లావోసియర్‌ను కలుసుకున్నాడు. పాదరసం ఎర్రటి భస్మాన్ని భూతద్దం (కుంభాకార కటకం)తో వేడి చేసినపుడు, తీవ్రమైన శక్తితో దహనానికి దోహదపడే వాయువు గురించి తెలిపాడు. కానీ ఇది సాధారణ గాలి యొక్క స్వచ్ఛమైన రూపం అని అతను భావించాడు. లావోసియర్ ఈ విచిత్రమైన పదార్ధంపై తన సొంత పరిశోధనలు చేశాడు. ఈ ఫలితం అతని రాసిన ''ఆన్ ది నేచర్ ఆఫ్ ది ప్రిన్సిపల్'' పుస్తకంలో ఈ వాయువు లోహాలతో కలిపి వారి భస్మీకరణ సమయంలో, వాటి బరువును పెంచుతుంది అని రాసాడు. ఈ ఫలితం 1775 ఏప్రిల్ 26 న అకాడమీలో చదవబడింది. (సాధారణంగా దీనిని ఈస్టర్ మెమోయిర్ అని పిలుస్తారు). లావోయిజర్ రాసిన అసలు చరిత్రలో పాదరస భస్మం అనేది నిజమైన లోహ భస్మం. ఇది ఛార్‌కోల్ తో క్షయకరణం చెందడం వల్ల ఏర్పడుతుంది. దీని వల్ల బ్లాక్ తెలియజేసిన "స్థిర గాలి" వస్తుంది.<ref name="in French">Lavoisier, Antoine (1777) [http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=26&typeofbookDes=Memoires&pageOrder=1&facsimile=off&search=no "Mémoire sur la combustion en général"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617155750/http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=26&typeofbookDes=Memoires&pageOrder=1&facsimile=off&search=no |date=17 June 2013 }} ("On Combustion in General"). ''Mémoires de l’Académie des sciences''. [http://web.lemoyne.edu/~giunta/lavoisier1.html English translation]</ref> చార్‌కోల్ లేకుండా క్షయకరణం చేసినపుడు, ఇది శ్వాసక్రియ, దహనానికి అవసరమైన మార్గంలో దోహదపడే గాలిని ఇచ్చింది. ఇది సాధారణ గాలి యొక్క స్వచ్ఛమైన రూపం అని, ఇది "అవిభక్త, మార్పు లేకుండా, వియోగం చెందకుండా" ఉండే గాలి అని, ఇది భస్మీకరణలో లోహాలతో కలిసి ఉంటుందని ఆయన తేల్చాడు. పారిస్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, ప్రిస్టీలీ మరోసారి పాదరసం భస్మం నుండి వెలువడే గాలిపై తన పరిశోధనను చేపట్టాడు. ఈ గాలి కేవలం సాధారణ గాలి యొక్క స్వచ్ఛమైన రూపం కాదని అతని ఫలితాలు ఇప్పుడు చూపించాయి. కానీ "సాధారణ గాలి కంటే ఐదు లేదా ఆరు రెట్లు మంచిది, శ్వాసక్రియ, మంట , ... సాధారణ గాలి యొక్క ప్రతి ఇతర ఉపయోగం". అని అతని ఫలితాలు చూపించాయి. అతను ఈ గాలిని "డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ ఎయిర్" అని పిలిచాడు. అతను దాని ఫ్లోజిస్టన్ నుండి కోల్పోయిన సాధారణ గాలి అని భావించాడు. అందువల్ల మృతదేహాలను కాల్చడం, జంతువులను శ్వాసించడం కోసం ఇవ్వబడిన చాలా ఎక్కువ పరిమాణంలో ఉన్న ఫ్లోజిస్టన్‌ను గ్రహించే స్థితిలో ఉన్నందున, పదార్థాల యొక్క దహన, ఈ గాలిలో ఎక్కువ శ్వాస తీసుకోవడం గూర్చి వివరించబడింది. === రసాయన సమీకరణ గణనల మార్గదర్శి === లావోసియర్ పరిశోధనలలో మొట్టమొదటి నిజమైన పరిమాణాత్మక రసాయన ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. అతను మూసివేసిన గాజు పాత్రలో రసాయన చర్య యొక్క క్రియాజనకాలు, క్రియాజన్యాలను జాగ్రత్తగా తూకం వేశాడు. తద్వారా ఎటువంటి వాయువులు తప్పించుకోలేవు, ఇది రసాయన శాస్త్ర పురోగతిలో కీలకమైన దశ.<ref>Petrucci R.H., Harwood W.S. and Herring F.G., ''General Chemistry'' (8th ed. Prentice-Hall 2002), p. 34</ref> రసాయన ప్రతిచర్యలో పదార్థం దాని స్థితిని మార్చుకున్నప్పటికీ, దానిలో క్రియా జనకాల ద్రవ్యరాశి, క్రియాజన్యాల ద్రవ్యరాశికి సమానంగా ఉండటాన్ని లావోయిజర్ 1774లో నిరూపించాడు. ఉదాహరణకు ఒక చెక్క ముక్కను కాల్చి బూడిద చేసినట్లయితే అందులోని క్రియా జనాకాల, క్రియా జన్యాల లోని వాయువుల ద్రవ్యరాశులను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకుంటే మొత్తం ద్రవ్యరాశి మారదు. లావోసియర్ ప్రయోగాలు ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమానికి ఆధారాన్ని ఇచ్చాయి. ఫ్రాన్సులో ఈ నియమాన్ని "లావోయిజర్ నియమం"గా బోధిస్తారు. "ట్రైటె ఎలెమెంటరీ డె కిమె" పుస్తకంలో ఈ నియమాన్ని ఇలా వివరిస్తారు: "ఏమీ కోల్పీదు, ఏమీ సృష్టించబడదు, ఒక రూపంలో నుండి వేరొక రూపంలోకి మారుతుంది". మిఖాయిల్ లోమోనోసోవ్ (1711–1765) గతంలో 1748 లో ఇలాంటి ఆలోచనలను వ్యక్తం చేసి, వాటిని ప్రయోగాలలో నిరూపించాడు; లావోయిజర్ ఆలోచనలను అంతకు ముందు జీన్ రే (1583–1645), జోసెఫ్ బ్లాక్ (1728–1799), హెన్రీ కేవిండిష్ లు కూడా వ్యక్తం చేసారు.<ref>[http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/search/recordDetails.jsp?searchtype=keyword&ERICExtSearch_SearchValue_0=EJ128341&ERICExtSearch_SearchType_0=kw&_pageLabel=RecordDetails&objectId=0900019b8005c793&accno=EJ128341&_nfls=false An Historical Note on the Conservation of Mass]</ref> === రసాయన నామీకరణం === లావోసియర్, లూయిస్-బెర్నార్డ్ గైటన్ డి మోర్వే, క్లాడ్-లూయిస్ బెర్తోలెట్, ఆంటోయిన్ ఫ్రాంకోయిస్ డి ఫోర్‌క్రోయ్ లు కలసి రసాయన నామీకరణాల సంస్కరణల కోసం 1787 లో అకాడమీకి కొత్త కార్యక్రమాన్ని సమర్పించారు, ఆ సమయంలో రసాయన నామకరణానికి హేతుబద్ధమైన వ్యవస్థ వాస్తవంగా లేదు. "మెథొడ్ డె నామిన్‌క్లేచర్ కిమిక్ (రసాయనాల నామీకరణ పద్ధతి, 1787) పుస్తకంలో రసాయన పదార్థాల నామీకరణ విధానానికి కొత్త వ్యవస్థ రాయబడింది. అందులో లావోయిజర్ మొత్త ఆక్సిజన్ సిద్ధాంతం కూడా ఉంది.<ref>{{Cite journal|last=Duveen|first=Denis|last2=Klickstein|first2=Herbert|date=Sep 1954|title=The Introduction of Lavoisier's Chemical Nomenclature into America|url=|journal=The History of Science Society|volume=45|issue=3}}</ref> సాంప్రదాయక అంశాలైన భూమి, గాలి, అగ్ని, నీరు వంటివి విస్మరించబడ్డాయి. వాటికి బదులుగా ఏ రసాయన పద్ధతుల ద్వారా కూడా చిన్న పదార్థాలుగా విభజింప వీలులేని 55 పదార్థాలను మూలకాలుగా జాబితా తయారుచేయబడింది. కాంతిని కలిగే మూలకాలు; కలోరిక్ (వేడి పదార్థం); ఆక్సిజన్, హైడ్రోజన్, అజోట్ (నత్రజని) సూత్రాలు; కార్బన్; సల్ఫర్; భాస్వరం; మురియాటిక్ ఆమ్లం (హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం), బోరిక్ ఆమ్లం , "ఫ్లోరిక్" ఆమ్లం యొక్క ఇంకా తెలియని "రాడికల్స్"; 17 లోహాలు; 5 మృత్తికలు (ప్రధానంగా మెగ్నీషియా, బారియా, స్ట్రోంటియా వంటి ఇంకా తెలియని లోహాల ఆక్సైడ్లు); మూడు క్షారాలు (పొటాష్, సోడా, అమ్మోనియా);, 19 సేంద్రీయ ఆమ్లాల "రాడికల్స్". 403/5000 కొత్త వ్యవస్థలో ఆక్సిజన్‌తో కూడిన వివిధ మూలకాల సమ్మేళనంగా పరిగణించబడే ఆమ్లాలకు పేర్లు ఇవ్వబడ్డాయి. ఇవి ఆ మూలకం యొక్క ఆక్సిజనేషన్ డిగ్రీతో కలిసి ఉన్న మూలకాన్ని సూచిస్తాయి. ఉదాహరణకు సల్ఫ్యూరిక్, సల్ఫ్యూరస్ ఆమ్లాలు, ఫాస్ఫారిక్, ఫాస్పరస్ ఆమ్లాలు, నైట్రిక్, నైట్రస్ ఆమ్లాలు. "ous" ముగింపు ఉన్న వాటి కంటే ఎక్కువ ఆక్సిజన్ కలిగిన ఆమ్లాలను సూచించేది "ic" ముగింపు. అదేవిధంగా, "ic ఆమ్లాల లవణాలకు కాపర్ సల్ఫేట్ మాదిరిగా "ate" ఆనే టెర్మినల్ అక్షరాలు ఇవ్వబడ్డాయి, అయితే "ous" ఆమ్లాల లవణాలు కాపర్ సల్ఫేట్ మాదిరిగా "it" అనే ప్రత్యయంతో ముగిశాయి. "కాపర్ సల్ఫేట్" అనే కొత్త పేరును "వీట్రస్ ఆఫ్ వీనస్" అనే పాత పదంతో పోల్చడం ద్వారా కొత్త నామకరణం యొక్క మొత్తం ప్రభావాన్ని అంచనా వేయవచ్చు. లావోసియర్ యొక్క కొత్త నామకరణం ఐరోపా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంతటా వ్యాపించింది. రసాయన శాస్త్ర రంగంలో సాధారణంగా ఉపయోగం అయ్యింది. === రసాయన విప్లవం, వ్యతిరేకత === ఆంటోయిన్ లావోసియర్ సాధారణంగా రసాయన విప్లవానికి ప్రధాన సహకారిగా పేర్కొనబడింది. అతని ప్రయోగం పూర్తయినంతవరకు కచ్చితమైన కొలతలు, బ్యాలెన్సు షీట్లు కచ్చితంగా ఉంచడం మూలంగా ద్రవ్య నిత్యత్వ నియమం విస్తృతంగా ఆమోదించడానికి ఉపయోగ పడింది.రసాయన శాస్త్రంలో కొత్త పరిభాషను పరిచయం చేయడం, లిన్నెయస్ తరహాలో రూపొందించిన ద్వినామీకరణ వ్యవస్థ, రసాయన విప్లవం అని సాధారణంగా సూచించబడే ఈ రంగంలో అనూహ్య మార్పులను గుర్తించడానికి కూడా సహాయపడుతుంది. ఈ రంగాన్ని మార్చడానికి లావోసియర్ ముఖ్యంగా బ్రిటిష్ ఫిలాజిస్టిక్ శాస్త్రవేత్తల నుండి చాలా వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నాడు, జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ, రిచర్డ్ కిర్వాన్, జేమ్స్ కైర్, విలియం నికల్సన్ తదితరులు పదార్ధాల పరిమాణం ద్రవ్యనిత్యత్వ నియమాన్ని సూచించదని వాదించారు.<ref name=":0">{{cite journal|author=Golinski, Jan |title=Precision instruments and the demonstrative order of proof in Lavoisier's chemistry|journal= Osiris|year=1994|pages=30–47|jstor=301997|volume=9|doi=10.1086/368728}}</ref> వాస్తవిక సాక్ష్యాలను నివేదించడం కంటే, లావోసియర్ తన పరిశోధన యొక్క భావాలను తప్పుగా అర్థం చేసుకుంటున్నారని ప్రతిపక్షం పేర్కొంది. లావోసియర్ యొక్క మిత్రులలో ఒకరైన జీన్ బాప్టిస్ట్ బయోట్, లావోసియర్ యొక్క పద్ధతి గురించి ఇలా వ్రాశాడు, "ప్రయోగాలలో ఖచ్చితత్వాన్ని తార్కికతతో అనుసంధానించాల్సిన అవసరాన్ని ఒకరు భావించారు."<ref name=":0" /> ప్రయోగంలో కచ్చితత్వం అనుమానాలు, తార్కికంలో కచ్చితత్వాన్ని సూచించలేదని అతని వ్యతిరేక వర్గం వాదించింది. వ్యతిరేకత ఉన్నప్పటికీ, లావోసియర్ తన ప్రయోగ ఫలితాల కచ్చితత్వాన్ని ఇతర రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు ఒప్పించడానికి కచ్చితమైన పరికరాలను ఉపయోగించడం కొనసాగించాడు. తరచూ ఐదు నుండి ఎనిమిది దశాంశ స్థానాలకు గణనలను చేసేవాడు. == ముఖ్యమైన పరిశోధనలు == [[File:Laboratoire-de-Lavoisier.jpg|thumb|Lavoisier's Laboratory, [[Musée des Arts et Métiers]], Paris]] === ఈస్టర్ జ్ఞాపకం === లావోసియర్ యొక్క ఈస్టర్ చరిత్ర "అధికారిక" వివరణ 1778 లో కనిపించింది. ఈ మధ్య కాలంలో, లావోసియర్‌కు ప్రీస్ట్లీ యొక్క కొన్ని తాజా ప్రయోగాలను పునరావృతం చేయడానికి, తన స్వంత కొన్ని కొత్త వాటిని చేయడానికి తగినంత సమయం ఉంది. ఈ మధ్య కాలంలో అతనికి జోసెఫ్ ప్రిస్టిలీ చేసిన ప్రయోగాలను పునరావృతం చేయడానికి, స్వంతంగా కొన్ని ప్రయోగాలు చేయడానికి సమయం దొరికింది. ప్రీస్ట్లీ చేసిన డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ గాలిని అధ్యయనం చేయడంతో పాటు, లోహాలను భస్మీకరించిన తరువాత వెలువడిన అవశేష గాలిని అతను మరింత బాగా అధ్యయనం చేశాడు. ఈ అవశేష గాలి దహనానికి లేదా శ్వాసక్రియకు సహాయపడదని, ఈ గాలి యొక్క సుమారు ఐదు ఘనపరిమాణాలు డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ గాలి యొక్క ఒక ఘనపరిమాణానికి జోడించబడి సాధారణ వాతావరణ గాలిని ఇచ్చాయని అతను చూపించాడు. సాధారణ గాలి అప్పుడు రెండు విభిన్న రసాయన ధర్మాలు గల మిశ్రమం. 1778 లో ఈస్టర్ చరిత్ర సవరించిన కథనం ప్రచురించబడినప్పుడు, లోహాల భస్మీకరణ సూత్రంలో కలిసేది సాధారణ గాలి అని చెప్పలేదు కానీ "గాలి యొక్క ఆరోగ్యకరమైన, స్వచ్ఛమైన భాగం తప్ప మరేమీ లేదు" లేదా "గొప్పగా శ్వాసించదగిన గాలి యొక్క భాగం " భస్మీకరణానికి కారణం అని తెలియజేసాడు. అదే సంవత్సరం అతను గాలి యొక్క ఈ భాగానికి "ఆక్సిజన్" అనే పేరు పెట్టాడు, గ్రీకు భాషలో ఆక్సిజన్ అనగా "ఆమ్లాన్ని తయారుచేసేది" అని అర్ధం.<ref name="in French" /><ref>Lavoisier, Antoine (1778) [http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=31&typeofbookDes=&pageOrder=1&facsimile=off&search=no "Considérations générales sur la nature des acides"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617161431/http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&bookId=31&typeofbookDes=&pageOrder=1&facsimile=off&search=no |date=17 June 2013 }} ("General Considerations on the Nature of Acids"). ''Mémoires de l’Académie des sciences''. lavoisier.cnrs.fr</ref> [[గంధకము|సల్ఫర్]], [[భాస్వరము|భాస్వరం]], [[బొగ్గు]], [[నత్రజని]] వంటి అలోహాల యొక్క దహన ఉత్పత్తులు ఆమ్లంగా ఉండటం వలన అతను చలించిపోయాడు. అన్ని ఆమ్లాలలో ఆక్సిజన్ ఉందని, అందువల్ల ఆక్సిజన్ ఆమ్లీకరణ సూత్రం అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. === ఫ్లోజిస్టన్ సిద్ధాంతాన్ని నిర్వీర్యం చేయడం === 1772 నుండి 1778 వరకు గల మధ్య లావోసియర్ రసాయన పరిశోధనలలో ఎక్కువగా తన స్వంత దహన సిద్ధాంతాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో జరిగింది. 1783 లో అతను అకాడమీలో ప్లాజిస్టాన్ సిద్ధాంతంపై తన ఆక్షేపణలతో కూడిన పత్రాన్ని చదివాడు. ఇది ప్రస్తుత దహన సిద్ధాంతంపై పూర్తి స్థాయి ఆక్షేపణ. ఆ సంవత్సరం లావోసియర్ నీటి సంఘటనంపై అనేక ప్రయోగాలను ప్రారంభించాడు. ఇది అతని దహన సిద్ధాంతానికి ఒక ముఖ్యమైన తుది ఋజువును అందించింది. అనేక మందిని పరివర్తనలోకి తీసుకొని వచ్చింది. చాలా మంది పరిశోధకులు [[హెన్రీ కేవిండిష్|హెన్రీ కావెండిష్]] తెలియజేసిన మంట గాలి కలయికతో ప్రయోగాలు చేశారు. దీనిని లావోసియర్ హైడ్రోజన్ ( గ్రీకు భాషలో నీటిని ఉత్పత్తి చేసేది అని అర్థం) అని పిలిచాడు. ఇది "డీఫ్లోజిస్టికేటెడ్ ఎయిర్" (దహన ప్రక్రియలో గాలి, ఇప్పుడు ఆక్సిజన్ అని పిలుస్తారు) తో కలసి విద్యుత్ స్ఫులింగం జరిగి ఏర్పడే వాయువుల మిశ్రమం వలన నీరు ఏర్పడుతుంది. ఆక్సిజన్‌లో హైడ్రోజన్‌ను మండించడం ద్వారా కావెండిష్ స్వచ్ఛమైన నీటిని ఉత్పత్తి చేయడాన్ని పరిశోధకులందరూ గుర్తించారు. కాని వారు ఫ్లోజిస్టన్ సిద్ధాంత చట్రంలో ప్రతిచర్యను వివిధ మార్గాల్లో వివరించారు. లావోసియర్ జూన్ 1783 లో చార్లెస్ బ్లాగ్డెన్ ద్వారా కావెండిష్ ప్రయోగం గురించి తెలుసుకున్నాడు (ఫలితాలు 1784 లో ప్రచురించబడటానికి ముందు), వెంటనే నీటిని జలవిద్యుత్ వాయువు యొక్క ఆక్సైడ్ గా గుర్తించాడు.<ref>{{cite book |last=Gillispie |first=Charles Coulston |title=The Edge of Objectivity: An Essay in the History of Scientific Ideas |year=1960 |publisher=Princeton University Press |isbn=0-691-02350-6 |p=[https://archive.org/details/edgeofobjectivit00char/page/228 228] |url=https://archive.org/details/edgeofobjectivit00char/page/228 }}</ref> గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు పియరీ సైమన్ డి లాప్లేస్ సహకారంతో, పాదరసంపై గంటజాడీలో హైడ్రోజన్, ఆక్సిజన్ జెట్లను కాల్చడం ద్వారా లావోసియర్ నీటిని సంశ్లేషించాడు. 2,000 సంవత్సరాలకు పైగా భావించినట్లుగా నీరు ఒక మూలకం కాదని, హైడ్రోజన్, ఆక్సిజన్ అనే రెండు వాయువుల సమ్మేళనం అనే వాదనకు మద్దతు ఇవ్వడానికి పరిమాణాత్మక ఫలితాలు సరిపోతాయి. ఆమ్లాలలో లోహాలను కలపడం వలన ఏర్పడిన చర్య ద్వారా (నీరు వియోగం చెంది హైడ్రోజన్ ఏర్పడుతుంది), లోహ భస్మాలను మండించడం ద్వారా క్షయకరణం చెందించడం (లోహభస్మం నుండి వెలువడే వాయువు, ఆక్సిజన్ తో కలవడం) వల్ల వెలువడే వాయువుల మిశ్రమం నీరు అని వివరించబడింది.<ref name=":0" /> ఈ ప్రయోగాలు ఉన్నప్పటికీ, లావోసియర్ చేసిన ఫ్లాజిస్టిక్ సిధ్దాంత వ్యతిరేక విధానాన్ని అనేక మంది ఇతర రసాయన శాస్త్రవేత్తలు అంగీకరించలేదు. లావోసియర్ నీటి సంఘటనానికి కచ్చితమైన ఋజువును అందించడానికి శ్రమించాడు. దీనిని తన సిద్ధాంతానికి ఆధారంగా ఉపయోగించటానికి ప్రయత్నించాడు.జీన్-బాప్టిస్ట్ మీస్నియర్‌తో కలిసి పనిచేస్తూ, లావోసియర్ ఎర్రగా కాల్చబడిన ఇనుప తుపాకీ గొట్టం ద్వరా నీటిని పంపాడు. నీరు వియోగం చెంది అందులోని ఆక్సిజన్ ఇనుముతో కలసి ఆక్సైడ్ ఏర్పడింది. పైపు చివర నుండి హైడ్రోజన్ వెలువడింది. అతను నీటి సంఘటనం గురించి తన పరిశోధనలను ఏప్రిల్ 1784 లో అకాడెమీ డెస్ సైన్సెస్‌కు సమర్పించాడు. తాను ప్రయోగాల ద్వారా చేసిన గణాంకాలను ఎనిమిది దశాంశ స్థానాల వరకు నివేదించాడు.<ref name=":0" /> ఈ తదుపరి ప్రయోగానికి అతని వ్యతిరేకులు స్పందిస్తూ లావోసియర్ తప్పు సిద్ధాంతాలను ప్రవేశపెడుతున్నట్లు స్పందిచారు. అతని ప్రయోగం లోహంతో నీటి కలయిక ద్వారా ఇనుము నుండి ఫ్లోజిస్టన్ ను స్థానభ్రంశం చేయుటను ప్రదర్శించింది. జాగ్రత్తగా క్రమాంకనం చేయబడిన వాయు ద్రోణి, త్రాసు, థర్మామీటర్, బేరోమీటర్‌ను ఉపయోగించుకొనే కొత్త పరికరాన్ని అభివృద్ధి చేసాడు. లావోసియర్ ఈ ఉపకరణాన్ని ఉపయోగించి నీరు వియోగం చెందడం, సంశ్లేషణ చెందడం లను ఋజువు చేయడానికి ముప్పై మంది జ్ఞానులను ఆహ్వానించాడు. తన సిద్ధాంతాల కచ్చితత్వానికి హాజరైన చాలా మందిని ఒప్పించాడు. ఈ ప్రదర్శన నీటిని ఆక్సిజన్, హైడ్రోజన్ సమ్మేళనంగా వివరించింది.<ref>Lavoisier and Meusnier, "Développement" (cit. n. 27), pp. 205–209; cf. Holmes, ''Lavoisier'' (cn. 8), p. 237.</ref> === ''రసాయనశాస్త్ర ప్రాథమిక శాస్త్ర గ్రంథం'' === [[File:Liebig Company Trading Card Ad 01.12.004 front.tif|thumb|Lavoisier and Berthollet, Chimistes Celebres, [[Liebig's Extract of Meat Company]] Trading Card, 1929]] లావోసియర్ 1789 లో ప్రచురించబడిన తన "ట్రెయిట్ ఎల్మెంటైర్ డి కిమీ" (''రసాయనశాస్త్ర ప్రాథమిక శాస్త్ర గ్రంథం'') లో కొత్త నామీకరణాన్ని ఉపయోగించాడు. ఈ పని రసాయన శాస్త్రానికి లావోసియర్ చేసిన సహకారాన్ని సూచిస్తుంది. ఈ అంశంపై మొదటి ఆధునిక పాఠ్యపుస్తకంగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ పుస్తకంలో ప్రధాన భాగం ఆక్సిజన్ సిద్ధాంతం. కొత్త సిద్ధాంతాల ప్రసారానికి ఈ పని అత్యంత ప్రభావవంతమైన సాధనంగా మారింది. ఇది రసాయన శాస్త్రం కొత్త సిద్ధాంతాల యొక్క ఏకీకృత దృక్పథాన్ని ప్రదర్శించింది. ద్రవ్యరాశి నిశ్చత్వం యొక్క స్పష్టమైన నియమాన్ని కలిగి ఉంది. ఫ్లోజిస్టన్ ఉనికిని ఖండించింది. ఈ పాఠ్యం ఒక మూలకం యొక్క భావనను రసాయన విశ్లేషణ యొక్క ఏదైనా తెలిసిన పద్ధతి ద్వారా విభజించలేని పదార్ధంగా స్పష్టం చేసింది. మూలకాల నుండి రసాయన సమ్మేళనాలు ఏర్పడటం గురించి లావోసియర్ యొక్క సిద్ధాంతాన్ని తెలియజేసింది. ఇది విజ్ఞాన శాస్త్ర చరిత్రలో ఒక ప్రామాణిక గ్రంథంగా నిలిచింది. అప్పటి రసాయన శాస్త్రవేత్తలు లావోసియర్ కొత్త ఆలోచనలను అంగీకరించడానికి నిరాకరించారు.<ref>See the "Advertisement," p. vi of Kerr's translation, and pp. xxvi–xxvii, xxviii of Douglas McKie's introduction to the Dover edition.</ref> === శారీరక పని === [[File:Œuvres de Lavoisier Paris, Imprimerie impériale, 1862-93 RGNb10341936.22.vol III.plate IX.tif|thumb|Lavoisier (wearing goggles) operates his solar furnace to prevent contamination from combustion products.]] రెండు ప్రక్రియలలో [[గాలి (పవనం)|గాలి]] పోషించిన ముఖ్యమైన పాత్ర నుండి దహనం, శ్వాసక్రియ మధ్య సంబంధం చాలాకాలంగా గుర్తించబడింది. లావోసియర్ శరీర ధర్మశాస్త్రంలో శ్వాసక్రియ రంగంలో తన కొత్త దహన సిద్ధాంతాన్ని చేర్చి, విస్తరించడానికి దాదాపుగా బాధ్యత వహించాడు. ఈ అంశంపై అతని మొట్టమొదటి జ్ఞాపకాలు 1777 లో అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్‌లో చదవబడ్డాయి. కాని ఈ రంగానికి ఆయన చేసిన అత్యంత ముఖ్యమైన సహకారం 1782/1783 శీతాకాలంలో లాప్లేస్‌తో కలిసి చేసిన పరిశోధనలో జరిగింది. ఈ వృత్తాంతం యొక్క ఫలితం "ఆన్ హీట్" అనే జ్ఞాపకంలో ప్రచురించబడింది. లావోసియర్, లాప్లేస్ దహన లేదా శ్వాసక్రియ సమయంలో వెలువడిన [[ఉష్ణము|వేడి]]ని కొలవడానికి ఒక ఐస్కెలోరీమీటర్ అనే ఉపకరణాన్ని రూపొందించారు. కెలోరీమీటరు బయటి కవచం మంచుతో నిండి మంచుతో నిండిన లోపలి కవచం చుట్టూ 0&nbsp;°C స్థిరమైన ఉష్ణోగ్రతని నిర్వహించడానికి కరిగిపోతుంది. ఈ ఉపకరణంలో బ్రతికిఉన్న గినియా పందిని పరిమితం చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన కార్బన్ డయాక్సైడ్, వేడి పరిమాణాన్ని కొలిచాడు. గినియా పంది విడిచిన కార్బన్‌డైఆక్సైడ్, అదే మొత్తంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉత్పత్తి చేయడానికి ఐస్ కేలరీమీటర్‌లో తగినంత కార్బన్ మండినప్పుడు ఉత్పత్తి చేయబడిన వేడిని పోల్చడం ద్వారా శ్వాసక్రియ నెమ్మదిగా జరిగే దహన ప్రక్రియ అని వారు తేల్చారు. లావోసియర్ ఇలా పేర్కొన్నాడు, "లా రెస్పిరేషన్ ఈస్ట్ డాన్క్ యు కంబషన్," అంటే, శ్వాసకోశ వాయు మార్పిడి ఒక కొవ్వొత్తి దహనం వంటి దహన చర్య.<ref>[http://www.ajcn.org/cgi/content/full/79/5/899S Is a Calorie a Calorie?] ''American Journal of Clinical Nutrition'', Vol. 79, No. 5, 899S–906S, May 2004</ref> ఈ నిరంతర, నెమ్మదిగా జరిగే దహన చర్య ఊపిరితిత్తులలో జరగడం వల్ల సజీవ జంతువు దాని శరీర ఉష్ణోగ్రతను దాని పరిసరాల కంటే ఎక్కువగా నిర్వహించడానికి వీలు కల్పించింది. తద్వారా జంతువుల వేడి యొక్క అస్పష్టమైన దృగ్విషయానికి ఇది కారణమైంది. లావోసియర్ 1789–1790లో అర్మాండ్ సెగుయిన్ సహకారంతో ఈ శ్వాస ప్రయోగాలను కొనసాగించాడు. శరీర జీవక్రియ యొక్క మొత్తం ప్రక్రియను అధ్యయనం చేయడానికి, ప్రయోగాలలో సెగుయిన్‌ను మానవ గినియా పందిగా ఉపయోగించడం ద్వారా వారు ప్రతిష్ఠాత్మక ప్రయోగాల సమితిని రూపొందించారు. విప్లవం యొక్క అంతరాయం కారణంగా వారి పని పాక్షికంగా మాత్రమే పూర్తయింది, ప్రచురించబడింది; కానీ ఈ రంగంలో లావోసియర్ యొక్క మార్గదర్శక పరిశోధనలు రాబోయే తరాలకు శారీరక ప్రక్రియలపై ఇలాంటి పరిశోధనలను ప్రేరేపించడానికి ఉపయోగపడింది. == వారసత్వం == [[File:Antoine-Laurent Lavoisier by Jules Dalou 1866, NGS.JPG|thumb|జూల్స్ డలో 1866 చే ఆంటోయిన్-లారెంట్ లావోసియర్|230x230px]] రసాయన శాస్త్రానికి లావోసియర్ చేసిన ప్రాథమిక రచనలు అన్ని ప్రయోగాలను ఒకే సిద్ధాంతం యొక్క చట్రంలో అమర్చడానికి చేసిన చేతన ప్రయత్న ఫలితం. అతను రసాయన సమతుల్యత స్థిరమైన వాడకాన్ని స్థాపించాడు. ఫ్లోజిస్టన్ సిద్ధాంతాన్ని పడగొట్టడానికి ఆక్సిజన్‌ను ఉపయోగించారు, ఇది రసాయన నామకరణం యొక్క కొత్త వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది. ఇది ఆక్సిజన్ అన్ని ఆమ్లాలకు అవసరమైన భాగం అని పేర్కొంది (తరువాత ఇది తప్పుగా మారింది). లావోసియర్ [[లాప్‌లేస్‌]]తో కలసి చేసిన ఉమ్మడి ప్రయోగాలలో భౌతిక రసాయన శాస్త్రం, ఉష్ణ గతికశాస్త్రంలో ప్రారంభ పరిశోధనలు చేశాడు. ఉత్పత్తి చేయబడిన [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]] యొక్క వేడిని అంచనా వేయడానికి వారు [[కేలరీమీటర్‌]]ను ఉపయోగించారు, చివరికి మంట, జంతువులకు ఒకే కార్బన్‌డై ఆక్సైడ్ నిష్పత్తిని కనుగొన్నారు. ఇది జంతువులు ఒక రకమైన దహన ప్రతిచర్య ద్వారా శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయని సూచిస్తుంది. లావోసియర్ రాడికల్ సిద్ధాంతాన్ని పేర్కొనడం ద్వారా సంఘటనము, రసాయన మార్పులపై ప్రారంభ ఆలోచనలకు దోహదపడింది. రసాయన ప్రక్రియలో ఒకే సమూహంగా పనిచేసే రాడికల్స్, ప్రతిచర్యలలో ఆక్సిజన్‌తో కలిసిపోతాయని నమ్ముతారు. [[వజ్రం]] [[కార్బన్]] యొక్క స్ఫటికాకార రూపమని కనుగొన్నప్పుడు రసాయన మూలకాలలో రూపాంతరత (ఆల్లోట్రోఫీ) అవకాశాన్ని కూడా అతను పరిచయం చేశాడు. అతను తన ప్రదర్శనలలో ఉపయోగించిన ఖరీదైన పరికరం గ్యాసోమీటర్ నిర్మాణంలో పూర్తి బాధ్యత వహించాడు. అతను తన గ్యాసోమీటర్‌ను ప్రయోగాల కోసం ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించినప్పుడు, ఎక్కువ మంది రసాయన శాస్త్రవేత్తలు పునర్నిర్మించగలిగేంత కచ్చితత్వంతో పనిచేసే చిన్న, చౌకైన, మరింత ఆచరణాత్మక గ్యాసోమీటర్లను కూడా సృష్టించాడు.<ref>{{Cite book|title = Transforming Matter|url = https://archive.org/details/transformingmatt0000leve|last = Levere|first = Trevor|publisher = The Johns Hopkins University Press|year = 2001|isbn = 978-0-8018-6610-4|location = Maryland|pages = [https://archive.org/details/transformingmatt0000leve/page/72 72]–73}}</ref> అతను తప్పనిసరిగా సిద్ధాంతకర్త, ఇతరులు చేసిన ప్రయోగాత్మక పనిని తిరిగి చేపట్టే సామర్థ్యం అతనిలోని గొప్ప యోగ్యత - వారి వాదనలను ఎల్లప్పుడూ తగినంతగా గుర్తించకుండా - కఠినమైన తార్కిక విధానం ద్వారా, తన సొంత పరిమాణాత్మక ప్రయోగాల ద్వారా బలోపేతం చేయబడి, ఫలితాల యొక్క నిజమైన వివరణను వివరిస్తాడు. అతను బ్లాక్, [[జోసెఫ్ ప్రీస్ట్‌లీ|ప్రిస్టిలీ]], [[హెన్రీ కేవిండిష్|కావెండిష్]] యొక్క పరిశోధనలకు, వారి ప్రయోగాలకు సరైన వివరణ ఇచ్చాడు. మొత్తంమీద, 18 వ శతాబ్దంలో భౌతిక శాస్త్రం, గణితంలో చేరిన స్థాయికి రసాయన శాస్త్రాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో అతని రచనలు చాలా ముఖ్యమైనవిగా భావిస్తారు.<ref>Gillespie, Charles C. (1996), Foreword to ''Lavoisier'' by Jean-Pierre Poirier, University of Pennsylvania Press, English Edition.</ref> == గౌరవాలు, గుర్తింపులు == తన జీవితకాలంలో, లావోసియర్‌కు పట్టణ వీధి దీపాలపై (1766) చేసిన కృషికి ఫ్రాన్స్ రాజు బంగారు పతకాన్ని ప్రదానం చేశాడు. ఫ్రెంచ్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1768) కు నియమించబడ్డాడు.<ref name="Yount" /> 1999లో అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ, అకాడెమీ డెస్ సైన్సెస్ డి ఎల్ ఇనిస్టిట్యూట్ డి ఫ్రాన్స్, సొసైటీ చిమిక్ డి ఫ్రాన్స్ లు అంతర్జాతీయ చారిత్రక రసాయన మైలురాయిగా లావోసియర్ పరిశోధనలు గుర్తించాయి.<ref>{{cite web|url=http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/lavoisier/index.htm |archive-url=https://archive.today/20130223052254/http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/lavoisier/index.htm |url-status=dead |archive-date=23 February 2013 |title=Antoine-Laurent Lavoisier: The Chemical Revolution |publisher=American Chemical Society |work=National Historic Chemical Landmarks |accessdate=25 March 2013 }}</ref> ఆంటోనీ లావోయిజర్ లూయీస్ 1788 రచన "మెథోడ్ డి నామిన్‌క్లేచర్ కిమెక్" అతని సహచరులైన లూయీస్-బెర్నార్డ్ గూటెన్ డి మోర్వెయు, క్లాడి లోయీస్ బెత్రొల్లైట్, ఆంటోనీ ప్రాంల్ఫ్సొస్ కోంటే డి ఫోర్ క్రాయ్ లు ప్రచురించారు.<ref name="publication">{{cite book|last1=Guyton de Morveau|first1=Louis Bernard|last2=Lavoisier|first2=Antoine Laurent|last3=Berthollet|first3=Claude-Louis|last4=Fourcroy|first4=Antoine-François de|title=Méthode de Nomenclature Chimique|url=https://archive.org/details/bub_gb_0MMPAAAAQAAJ_2|date=1787|publisher=Chez Cuchet (Sous le Privilége de l’Académie des Sciences)|location=Paris, France}}</ref> 2015 లో అకాడెమీ డెస్ సైన్సెస్ (పారిస్) లో సమర్పించిన అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ హిస్టరీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ విభాగం నుండి సైటేషన్ ఫర్ కెమికల్ బ్రేక్త్రూ అవార్డు ద్వారా సత్కరించింది.<ref name="Award">{{cite web|title=2015 Awardees|url=http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/CCB-2015_Awardees.php|website=American Chemical Society, Division of the History of Chemistry|publisher=University of Illinois at Urbana-Champaign School of Chemical Sciences|date=2015|accessdate=1 July 2016|archive-date=21 జూన్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621153928/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/CCB-2015_Awardees.php|url-status=dead}}</ref><ref name="Breakthrough">{{cite web|title=Citation for Chemical Breakthrough Award|url=http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/Citations/2015-Guyton%20de%20Morveau%20Lavoisier%20plaque.pdf|website=American Chemical Society, Division of the History of Chemistry|publisher=University of Illinois at Urbana-Champaign School of Chemical Sciences|date=2015|accessdate=1 July 2016|archive-date=19 సెప్టెంబరు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160919183608/http://www.scs.illinois.edu/~mainzv/HIST/awards/Citations/2015-Guyton%20de%20Morveau%20Lavoisier%20plaque.pdf|url-status=dead}}</ref> సొసైటీ కిమిక్ డి ఫ్రాన్స్, ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఫర్ బయోలాజికల్ క్యాలరీమెట్రీ,డుపోంట్ సంస్థతో సహా లావోసియర్ గౌరవార్థం అనేక లావోసియర్ పతకాలు పేరు పెట్టబడ్డాయి, ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.societechimiquedefrance.fr/Medaille-Lavoisier.html?lang=fr|title=Société Chimique de France|website=www.societechimiquedefrance.fr|access-date=2019-03-28|archive-date=2019-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190329025132/http://www.societechimiquedefrance.fr/Medaille-Lavoisier.html?lang=fr|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://biocalorimetry.ucoz.org/index/0-23|title=International Society for Biological Calorimetry (ISBC) - About ISBC_|website=biocalorimetry.ucoz.org|access-date=2019-03-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dupont.com/corporate-functions/our-approach/innovation-excellence/science/scientists-engineers/awards-and-recognition/articles/lavoisier-medalists-OLD.html|title=The Lavoisier Medal honors exceptional scientists and engineers {{!}} DuPont USA|last=workflow-process-service|website=www.dupont.com|language=en|access-date=2019-03-28}}</ref> == ఎంపిక చేయబడిన రచనలు == [[File:SeimiKaisouChemistry.jpg|thumb|The work of Lavoisier was translated in Japan in the 1840s, through the process of [[Rangaku]]. Page from [[Udagawa Yōan]]'s 1840 ''Seimi Kaisō'']] * ''[[commons:File:Lavoisier - Opuscules physiques et chimiques.djvu|Opuscules physiques et chimiques]]'' (Paris: Chez Durand, Didot, Esprit, 1774). ([https://archive.org/details/opusculesphysiq00goog Second edition, 1801]) * ''L'art de fabriquer le salin et la potasse, publié par ordre du Roi, par les régisseurs-généraux des Poudres & Salpêtres'' (Paris, 1779). * ''Instruction sur les moyens de suppléer à la disette des fourrages, et d'augmenter la subsistence des bestiaux, Supplément à l'instruction sur les moyens de pourvoir à la disette des fourrages, publiée par ordre du Roi le 31 mai 1785'' (Instruction on the means of compensating for the food shortage with fodder, and of increasing the subsistence of cattle, Supplement to the instruction on the means of providing for the food shortage with fodder, published by order of King on 31 May 1785). * (with Guyton de Morveau, Claude-Louis Berthollet, Antoine Fourcroy) ''[https://web.archive.org/web/20110721021630/http://imgbase-scd-ulp.u-strasbg.fr/displayimage.php?album=692&pos=3 Méthode de nomenclature chimique]'' (Paris: Chez Cuchet, 1787) * (with Fourcroy, Morveau, Cadet, Baumé, d'Arcet, and Sage) ''[https://books.google.com/books?id=-bM5AAAAcAAJ Nomenclature chimique, ou synonymie ancienne et moderne, pour servir à l'intelligence des auteurs.]'' (Paris: Chez Cuchet, 1789) * ''[http://isnature.org/Files/Lavoisier1789-Traite_elementaire_de_chimie.htm Traité élémentaire de chimie, présenté dans un ordre nouveau et d'après les découvertes modernes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006145025/http://isnature.org/Files/Lavoisier1789-Traite_elementaire_de_chimie.htm |date=2011-10-06 }}'' (Paris: Chez Cuchet, 1789; Bruxelles: Cultures et Civilisations, 1965) (lit. Elementary Treatise on Chemistry, presented in a new order and alongside modern discoveries) also [https://web.archive.org/web/20100109164241/http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_book_detail-fr-text-lavosier-Lavoisier-89-6.html here] * (with [[Pierre-Simon Laplace]]) "[http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&typeofbookDes=Memoires&bookId=38&pageChapter=M%E9moire%20sur%20la%20chaleur&pageOrder=1&facsimile=off&search=no&num=&nav=1 Mémoire sur la chaleur]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}," ''Mémoires de l'Académie des sciences'' (1780), pp.&nbsp;355–408. * ''[http://www.lavoisier.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&type=text&bdd=lavosier&table=Lavoisier&typeofbookDes=Memoires&bookId=65&pageChapter=Premier%20m%E9moire%20contenant%20les%20exp%E9riences%20faites%20sur%20la%20chaleur,%20pendant%20l%27hiver%20de%201783%20%E0%201784,%20par%20P.S.%20de%20Laplace%20et%20A.L.%20%20Lavoisier&pageOrder=1&facsimile=off&search=no&num=&nav=1 Mémoire contenant les expériences faites sur la chaleur, pendant l'hiver de 1783 à 1784, par P.S. de Laplace & A. K. Lavoisier]{{dead link|date=March 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (1792) * ''Mémoires de physique et de chimie'' (1805: posthumous) === అనువాద రచనలు === * ''[https://archive.org/details/essaysphysicala00lavogoog Essays Physical and Chemical]'' (London: for Joseph Johnson, 1776; London: Frank Cass and Company Ltd., 1970) translation by Thomas Henry of ''Opuscules physiques et chimiques'' * ''The Art of Manufacturing Alkaline Salts and Potashes, Published by Order of His Most Christian Majesty, and approved by the Royal Academy of Sciences'' (1784) trans. by Charles Williamos<ref>See Denis I. Duveen and Herbert S. Klickstein, "[https://www.jstor.org/pss/1917020 The "American" Edition of Lavoisier's ''L'art de fabriquer le salin et la potasse'']," ''The William and Mary Quarterly, Third Series'' 13:4 (October 1956), 493–498.</ref> of ''L'art de fabriquer le salin et la potasse'' * (with [[Pierre-Simon Laplace]]) ''Memoir on Heat: Read to the Royal Academy of Sciences, 28 June 1783, by Messrs. Lavoisier & De La Place of the same Academy.'' (New York: Neale Watson Academic Publications, 1982) trans. by Henry Guerlac of ''Mémoire sur la chaleur'' * ''[https://archive.org/details/essaysoneffects00henrgoog Essays, on the Effects Produced by Various Processes On Atmospheric Air; With A Particular View To An Investigation Of The Constitution Of Acids]'', trans. Thomas Henry (London: Warrington, 1783) collects these essays: # "Experiments on the Respiration of Animals, and on the Changes effected on the Air in passing through their Lungs." (Read to the Académie des Sciences, 3 May 1777) # "On the Combustion of Candles in Atmospheric Air and in Dephlogistated Air." (Communicated to the Académie des Sciences, 1777) # "On the Combustion of Kunckel's Phosphorus." # "On the Existence of Air in the Nitrous Acid, and on the Means of decomposing and recomposing that Acid." # "On the Solution of Mercury in Vitriolic Acid." # "Experiments on the Combustion of Alum with Phlogistic Substances, and on the Changes effected on Air in which the Pyrophorus was burned." # "On the Vitriolisation of Martial Pyrites." # "General Considerations on the Nature of Acids, and on the Principles of which they are composed." # "On the Combination of the Matter of Fire with Evaporable Fluids; and on the Formation of Elastic Aëriform Fluids." * “Reflections on Phlogiston”, translation by Nicholas W. Best of “Réflexions sur le phlogistique, pour servir de suite à la théorie de la combustion et de la calcination” (read to the Académie Royale des Sciences over two nights, 28 June and 13 July 1783). Published in two parts: # {{cite journal|doi=10.1007/s10698-015-9220-5|title=Lavoisier's "Reflections on phlogiston" I: Against phlogiston theory|journal=Foundations of Chemistry|volume=17|issue=2|pages=361–378|year=2015|last1=Best|first1=Nicholas W.}} # {{cite journal|doi=10.1007/s10698-015-9236-x|title=Lavoisier's "Reflections on phlogiston" II: On the nature of heat|journal=Foundations of Chemistry|volume=18|issue=1|pages=3–13|year=2016|last1=Best|first1=Nicholas W.}} * ''Method of chymical nomenclature: proposed by Messrs. De Moreau, Lavoisier, Bertholet, and De Fourcroy'' (1788) [http://web.lemoyne.edu/~giunta/nomenclature.html Dictionary] * ''Elements of Chemistry, in a New Systematic Order, Containing All the Modern Discoveries'' (Edinburgh: William Creech, 1790; New York: Dover, 1965) translation by Robert Kerr of ''Traité élémentaire de chimie''. {{ISBN|978-0-486-64624-4}} (Dover). ** [https://archive.org/details/elementschemist00kerrgoog 1799 edition] ** 1802 edition: [https://archive.org/details/elementschemist01lavogoog volume 1], [https://archive.org/details/elementschemist00lavogoog volume 2] ** [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b21000856.r=lavoisier.langEN Some illustrations] from 1793 edition ** [http://othmerlib.sciencehistory.org/record=b1034183~S2 Some more illustrations] from the [[Science History Institute]] ** [http://othmerlib.sciencehistory.org/record=b1034193~S2 More illustrations] (from Collected Works) from the [[Science History Institute]] == నోట్సు == {{Reflist}} == ఇతర పఠనాలు == {{div col|colwidth=30em}} * Bailly, J.-S., "Secret Report on Mesmerism or Animal Magnetism", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol. 50, No. 4, (October 2002), pp.&nbsp;364–368. {{doi|10.1080/00207140208410110}} * {{cite book|author=Berthelot, M.|first=|title=La révolution chimique: Lavoisier|url=https://archive.org/details/larvolutionchim00bertgoog|location=Paris|pages=|publisher=Alcan|year=1890|isbn=}} * ''Catalogue of Printed Works by and Memorabilia of Antoine Laurent Lavoisier, 1743–1794... Exhibited at the Grolier Club'' (New York, 1952). * {{cite book|author=Daumas, M.|first=|title=Lavoisier, théoricien et expérimentateur|location=Paris|pages=|publisher=Presses Universitaires de France|year=1955|isbn=}} * {{cite book|author=Donovan, Arthur|first=|title=Antoine Lavoisier: Science, Administration, and Revolution|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, England|pages=|year=1993|isbn=}} * Duveen, D.I. and H.S. Klickstein, ''A Bibliography of the Works of Antoine Laurent Lavoisier, 1743–1794'' (London, 1954) * Franklin, B., Majault, M.J., Le Roy, J.B., Sallin, C.L., Bailly, J.-S., d'Arcet, J., de Bory, G., Guillotin, J.-I. & Lavoisier, A., "Report of The Commissioners charged by the King with the Examination of Animal Magnetism", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.50, No.4, (October 2002), pp.&nbsp;332–363. {{doi|10.1080/00207140208410109}} * {{cite book|author=Grey, Vivian|first=|title=The Chemist Who Lost His Head: The Story of Antoine Lavoisier|url=https://archive.org/details/chemistwholosthi00grey|url-access=registration|publisher=Coward, McCann & Geoghegan, Inc.|year=1982|isbn=|location=|pages=}} * {{cite book|author=Guerlac, Henry|first=|title=Lavoisier – The Crucial Year|url=https://archive.org/details/lavoisierthecruc00guer|url-access=registration|publisher=Cornell University Press|location=Ithaca, New York|pages=|year=1961|isbn=}} * {{cite book|author=Holmes, Frederic Lawrence|first=|title=Lavoisier and the Chemistry of Life|url=https://archive.org/details/lavoisierchemist0000holm|publisher=University of Wisconsin Press|location=Madison, Wisconsin|pages=|year=1985|isbn=}} * {{cite book|author=Holmes, Frederic Lawrence|first=|title=Antoine Lavoisier – The Next Crucial Year, or the Sources of his Quantitative Method in Chemistry|url=https://archive.org/details/antoinelavoisier0000holm|publisher=Princeton University Press|year=1998|isbn=|location=|pages=}} * {{cite book|author=Jackson, Joe|first=|title=A World on Fire: A Heretic, An Aristocrat And The Race to Discover Oxygen|url=https://archive.org/details/worldonfireheret00jack|publisher=Viking|year=2005|isbn=|location=|pages=}} * {{cite journal|last=Johnson|first=Horton A.|title=Revolutionary Instruments, Lavoisier's Tools as Objets d'Art|journal=Chemical Heritage Magazine|date=|year=2008|volume=26|pages=30–35|via=|issue=1|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/revolutionary-instruments-lavoisiers-tools-as-objets-dart}} * {{cite book|author=Kelly, Jack|first=|title=Gunpowder: Alchemy, Bombards, & Pyrotechnics''|publisher=Basic Books|year=2004|isbn=978-0-465-03718-6|location=|pages=|url=https://archive.org/details/gunpowderalchemy00jack}} * {{cite book|author=McKie, Douglas|first=|title=Antoine Lavoisier: The Father of Modern Chemistry|publisher=J.P. Lippincott Company|location=Philadelphia|pages=|year=1935|isbn=}} * {{cite book|author=McKie, Douglas|first=|title=Antoine Lavoisier: Scientist, Economist, Social Reformer|url=https://archive.org/details/antoinelavoisier00mcki|url-access=registration|publisher=Henry Schuman|location=New York|pages=|year=1952|isbn=}} * {{cite book|author=Poirier, Jean-Pierre|first=|title=Lavoisier|publisher=University of Pennsylvania Press|year=1996|isbn=|edition=English|location=|pages=}} * {{cite book|author=Scerri, Eric|first=|title=The Periodic Table: Its Story and Its Significance|url=https://archive.org/details/periodictableits0000scer|url-access=registration|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=|location=|pages=}} * {{cite book|author=Smartt Bell, Madison|first=|title=Lavoisier in the Year One: The Birth of a New Science in an Age of Revolution|url=https://archive.org/details/lavoisierinyearo00madi|url-access=registration|publisher=Atlas Books, W.W. Norton|year=2005|isbn=|location=|pages=}} {{div col end}} == బాహ్య లంకెలు == {{Wikiquote}} {{Commons|Antoine-Laurent de Lavoisier|Antoine Lavoisier}} {{wikisource author}} {{Library resources box|by=yes|onlinebooksby=yes|viaf=2495579}} * Archives: [http://www.academie-sciences.fr/pdf/dossiers/Lavoisier/Lavoisier2/archives_Lavoisier_oeuvre.htm Fonds Antoine-Laurent Lavoisier], Le Comité Lavoisier,<ref name="LABORATOIRE">{{cite web |title=Le Prix Franklin–Lavoiser2018 a été décerné au Comité Lavoisier |url=https://www.gazettelabo.fr/breves/breves.php?id=7667 |website=La Gazette du Laboratoire |accessdate=15 January 2019|date=2018-06-20}}</ref> [[Académie des sciences]] * [http://moro.imss.fi.it/lavoisier/ Panopticon Lavoisier] a virtual museum of Antoine Lavoisier * [http://moro.imss.fi.it/lavoisier/main.asp Bibliography] at Panopticon Lavoisier * [http://www.lavoisier.cnrs.fr/ Les Œuvres de Lavoisier] '''అతని పరిశోధనలు''' * [https://maps.google.com/maps/ms?hl=en&ie=UTF8&msa=0&msid=103015796427039682952.00046ac5940f4335f749d&ll=48.8528,2.366459&spn=0.007427,0.016372&z=16 Location of Lavoisier's laboratory in Paris] * [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20071115.shtml Radio 4 program on the discovery of oxygen] by the [[BBC]] * [http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/matter/faq/who-defined-compounds.shtml Who was the first to classify materials as "compounds"?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903124031/http://antoine.frostburg.edu/chem/senese/101/matter/faq/who-defined-compounds.shtml |date=2011-09-03 }} – Fred Senese * [http://rmc.library.cornell.edu/collections/lavoisier.html Cornell University's Lavoisier collection] అతని రచనలు * {{Gutenberg author |id=Lavoisier,+Antoine | name=Antoine Lavoisier}} *[http://www.lavoisier.cnrs.fr/ Les Œuvres de Lavoisier] (The Complete Works of Lavoisier) edited by Pietro Corsi (Oxford University) and [[Patrice Bret (historian)|Patrice Bret]] (CNRS) {{in lang|fr}} * [http://gallica.bnf.fr/Search?ArianeWireIndex=index&q=%22Oeuvres+de+Lavoisier%22&p=1&lang=en Oeuvres de Lavoisier] (Works of Lavoisier) at Gallica BnF in six volumes. {{in lang|fr}} * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n50-39793 WorldCat author page] * Title page, woodcuts, and copperplate engravings by Madame Lavoisier from a 1789 first edition of ''[https://digital.sciencehistory.org/works/v979v4270 Traité élémentaire de chimie]'' (all images freely available for download in a variety of formats from [[Science History Institute]] Digital Collections at [https://web.archive.org/web/20190202042542/https://digital.sciencehistory.org/ digital.sciencehistory.org]. {{Authority control}} [[వర్గం:1743 జననాలు]] [[వర్గం:1794 మరణాలు]] [[వర్గం:Members of the French Academy of Sciences]] [[వర్గం:Fellows of the Royal Society]] [[వర్గం:Discoverers of chemical elements]] [[వర్గం:Independent scientists]] [[వర్గం:Holders of the office of fermier général]] [[వర్గం:People of the Industrial Revolution]] [[వర్గం:French male writers]] [[వర్గం:18th-century French writers]] [[వర్గం:18th-century male writers]] [[వర్గం:University of Paris alumni]] [[వర్గం:French Roman Catholics]] [[వర్గం:Scientists from Paris]] [[వర్గం:French people executed by guillotine during the French Revolution]] [[వర్గం:Executed scientists]] [[వర్గం:Burials at Picpus Cemetery]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఫ్రాన్స్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:రసాయన శాస్త్రవేత్తలు]] 73pn0af3fmfyin3pks8y46wqk8xjj2d 0 244099 4991650 4831091 2026-10-30T10:03:48Z ~2026-57843-34 156000 /* హత్య విషయాలు */ 4991650 wikitext text/x-wiki బెల్లి లలిత (26 ఏప్రిల్ 1974 - 26 మే 1999) ప్రముఖ ఉద్యమ పాటల గాయని, తెలంగాణ కళాసమితి వ్యవస్థాపకురాలు<ref>{{cite news|url=http://www.telangananewspaper.com/belli-lalitha-profile-death/|title=Belli Lalitha Profile & Death Secret|date=8 August 2016}} {{unreliable source?|date=May 2017}}</ref>. ఈమె 'తెలంగాణ గాన కోకిల' గా పేరుగాంచింది. ఆమె తెలంగాణలోని భువనగిరిలో 1999 మే 26న హత్య గావించబడింది<ref>http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-09-13/hyderabad/27231785_1_forensic-science-dna-fingerprinting-cdfd {{dead link|date=May 2017}}</ref>. ==కుటుంబ జీవితం== బెల్లి లలిత నిరుపేద కుటుంబంలో పుట్టిన ముద్దుల ఆడబిడ్డ. ఒక అన్న బెల్లి కృష్ణకు, తోబుట్టువుల్లో లలిత నడిపి చెల్లె. ఇక్కడ బెల్లి లలిత కుటుంబం గురించి ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. అంతా ఉమ్మడి కుటుంబంగా ఉంటూ.. సందడి సందడిగా.. ఉండేది. కొత్తగా చూసి న వారికి ఓ పండుగలా ఉండేది. ప్రాథమిక విద్యకూడా పూర్తికాకుండానే ఆగిపోయిన చదువుతో.. కుటుంబ భారాన్ని మోయడానికి లలిత చిన్నప్పటి నుంచి భువనగిరి దగ్గరలోని ఒక స్పిన్నింగ్‌మిల్లులో కార్మికురాలిగా చేరింది. జీవన పోరాటంలో కార్మికురాలుగా.. పనిచేస్తూనే.. తన చుట్టూ ఉన్న సమాజాన్ని చదివింది. 28 ఏళ్లు నిండకుండానే ఇద్దరు పిల్లల తల్లి అయింది. ==సాహిత్య, గాన, రాజకీయ కృషి== తనదైన జీవితంనుంచి నేర్చుకున్న అనుభవాలు, ఫ్యాక్టరీలోని కార్మిక సంఘం ఇచ్చిన చైతన్యం అన్నీ కలిసి ఆమెను చైతన్యపు దీప్తిగా తీర్చి దిద్దాయి. సరిగ్గా అప్పుడే.. భువనగిరిలో సాహితీ మిత్రమండలి తన కార్యక్రమాలతో ప్రత్యామ్నాయ సాహిత్య, రాజకీయ కృషిని ప్రారంభించింది. ప్రతి బుధవారం అధ్యయన తరగతులు, సాహిత్యసభలతో ప్రజల్లో చైతన్యాన్ని నింపేందుకు కార్యాచరణను చేపట్టింది. సీఐటీయూ రివిజనిస్టు రాజకీయాల డొల్లతనాన్ని త్వరగానే తెలుసుకున్న బెల్లి లలిత.. నిజమైన ఉద్యమ కార్యాచరణను ఎన్నుకున్నది. ఆ క్రమంలో.. భువనగిరిలో ఓ నిత్యచైతన్య జ్వాలయై వెలిగింది. భువనగిరిలోని బస్తిల్లోని సమస్యల పరిష్కారానికి, ముఖ్యంగా నీటి సమస్యను పరిష్కరించేందుకు ఉద్యమం చేపట్టిం ది. మహిళలను చైతన్య పరిచి, సంఘటితం చేసేందుకు ‘మహిళా స్రవంతి’ని ఏర్పాటుచేసింది. మహిళల హక్కుల కోసం, యువతలో పెరిగిపోయిన గుట్కా, పాన్‌పరాగ్, సారా లాంటి వ్యసనాలకు వ్యతిరేకంగా పాటలు కట్టి ఊరూరా ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. యువతలో చైతన్యం పెంచి సంఘటితం చేసి ఉద్యమానికి బాటలు వేసింది. భువనగిరిలో వ్యభిచార నిర్మూలన కమిటీ ఏర్పాటు చేసి పడుపువృత్తికి వ్యతిరేకంగా పెద్ద ఉద్యమాన్ని నడిపింది. వ్యభిచార నరక కూపంలో మగ్గిపోతున్న యాదమ్మ అనే అమ్మాయిని రక్షించి తల్లిదంవూడుల చెంతకు చేర్చింది. ఎక్కడ ఏ సమస్య కోసం ప్రజలు పోరాడుతున్నా. అక్కడ ప్రత్యక్షమై తనదైన పాటలతో, మాటలతో ప్రజలను చైతన్యం చేసేందుకు జీవితకాలాన్నంతా వెచ్చించింది. 1997 మార్చిలో జరిగిన మొట్టమొదటి ‘దగాపడ్డ తెలంగాణ’ సభను విజయవంతం చేయడంలో బెల్లి లలిత ముఖ్యపాత్ర పోషించింది.రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా తెలంగాణ నినాదం గురించి చాటుమాటుగా, గుసగుసగా చర్చించుకుంటున్న సందర్భంలో మొట్టమొదటి బహిరంగ సభ ద్వారా తెలంగాణ నినాదానికి జీవం పోసిన కృషిలో బెల్లి లలిత పాత్ర ఎనలేనిది. [[భువనగిరి]] సభ మొదలు..నాటి నుంచీ.. [[మెదక్]], [[మహబూబ్ నగర్|మహబూబ్‌నగర్]], [[వరంగల్ జిల్లా]]ల్లో తెలంగాణ పాటకు పర్యాయ పదంగా మారింది బెల్లి లలిత. తెలంగాణ జనసభ కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటూనే.. తెలంగాణ కళామండలి రాష్ట్ర కో-కన్వీనర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించి తెలంగాణ పాటే జీవితంగా ఎంచుకున్నది. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే..తెలంగాణ ఉద్యమానికి జవ జీవాలు పోసింది బెల్లి లలిత. ==హత్య విషయాలు== తన చుట్టూ ఉన్న సమాజంలోని సకల చెడులు, దురలవాట్లను ఆమె పాటై నిరసించింది. ప్రాంతీయ అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ.. పాలకులను నిలదీసిందామె. మొత్తంగా తనలాంటి శ్రామిక ప్రజలు, జాతి జనుల విముక్తి గీతాన్ని ఆమె గొంతెత్తి పాడింది. ఇది పాలకులకు కంటగింపు అయ్యింది. రాజ్యం కక్ష గట్టి కత్తి నూరింది. విముక్తి పాటను పాడిన గొంతును తెగ నరికింది. కాలికి గజ్జె కట్టి ఆటఆడి పాట పాడినందుకు.. ఆడిపాడిన ఆ అవయవాలను ఖండఖండాలుగా 17 ముక్కలుగా నరికిందీ రాక్షస రాజ్యం. 1999 మే 26 సాయంత్రం ఎప్పటిలాగే తాను పనిచేస్తున్న స్పిన్నింగ్‌మిల్లు నుంచి ఇంటికి వచ్చి సాయంత్రం మరో గంటలో తిరిగి kaadu anduke వెళ్లింది. అంతే.. రోజులు గడుస్తున్నా ఆచూకీ లేదు. నాడున్న ప్రభుత్వ నిర్బంధం, భువనగిరిలో ఉన్న ప్రత్యేక పరిస్థితుల నేపథ్యంలో తెలంగాణ గానకోకిల బెల్లి లలితకు రాజ్యం ఏదైనా అపాయం తలపెట్టవచ్చని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అందరూ భయపడ్డారు. అరెస్టు చేస్తే ఆచూకీ తెలపాలని అన్ని ప్రజాసంఘాలు, హక్కుల సంఘాలు ప్రభుత్వాన్ని డిమాండ్ చేశాయి. అందరినీ పలకరిస్తూ.. నిత్యం తమ కళ్లముందు తిరిగే బెల్లిలలిత ఏమైందో తెలపాలని భువనగిరి ప్రజలు ఆబాలగోపాలం రోడ్లపైకి వచ్చి పాలకులను నిలదీశారు. బెల్లి లలిత అన్న బెల్లి కృష్ణ తనకున్న అనుమానాలతో.. కొందరి ప్రమేయముందని వారి కుట్రకు బలయ్యే ప్రమాదముందని వెంటనే తన చెల్లెలిని రక్షించాలని ప్రభుత్వాన్ని కోరాడు. తెలంగాణ జిల్లాల్లో బెల్లి లలిత ఆచూకీ తెలపాలని ప్రజలు పెద్ద ఎత్తున కదిలి ప్రదర్శనలు చేశారు. ధర్నా, రాస్తారోకోలతో ప్రభుత్వ దమన నీతి ని ఖండించారు. ఆందోళనలు జరుగుతుండగానే ప్రజలను తప్పు దోవ పట్టించేందుకు ఓ నకిలీ లేఖను సృష్టించారు. దానిలో ఆకుకు అందని, పోకకు పొందని కాకమ్మ కథలు రాశారు. ఆ లేఖ సారాంశం మొత్తం లలిత వ్యక్తిత్వాన్ని కించపరిచే విధంగానే ఉండటంతో.. అది నకిలీ లేఖ అని ప్రజలు మరింత ఆగ్రహం వ్యక్తంచేశారు. పోలీసుల తీరును అనుమానించారు. ఇంతలో నాలుగోరోజు భువనగిరి తూర్పుభాగాన ఉన్న దర్గా సమీపంలో ఉన్న వ్యవసాయబావులలో ఏవో మానవ శరీర భాగాలు నీటిపై తేలియాడుతున్నాయని ప్రచారం జరిగింది. అంతే.. ఒక్కసారిగా భువనగిరి ఉలిక్కిపడింది. అనుమానించినంత ఘోరం జరిగిందని భువనగిరి విలవిల లాడింది. లలితను కుట్రపూరితంగా ప్రభుత్వమే హత్య చేయించిందని ప్రజలంతా ఆరోపించారు. అయినా.. ప్రభుత్వం శరీర భాగాలను ప్రజలకు చూపకుండా.. బెల్లి లలితవి కావని బుకాయించింది. లలిత ఎక్కడికో నక్సలైట్ పార్టీ దళాల్లోకి వెళ్లి ఉంటుందని ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టించే ప్రయత్నం చేసింది. ‘బెల్లి లలితను అలా ముక్క లు ముక్కలుగా నరికి చంపాల్సిన అవసరం తమకు లేదని, చంపితే అన్నింటిలాగే బహిరంగంగా ఎన్‌కౌంటర్ చేస్తాం గదా’ అని అప్పటి జిల్లా పోలీస్ అధికారి ప్రకటించారు. అసలు శరీర భాగాలు ఎవరివో తేలాల్సి ఉందని చెప్పుకొచ్చారు. ప్రజలనుంచి వస్తున్న ఒత్తిడి, నిందితులకు ప్రభుత్వం కొమ్ము కాస్తున్నదని విమర్శలు రావడంతో.. చివరికి ఇద్దరు అనుమానితులను తెరమీదికి తెచ్చారు. ఆ ఇద్దరి చేత అనేక అసత్యాలు చెప్పించారు. ఈ మొత్తం వ్యవహారంలో.. బెల్లి లలిత వ్యక్తిత్వానికి మసి పూసేందుకు ప్రభుత్వం, అప్పటి హోంమంత్రి [[ఎలిమినేటి మాధవ రెడ్డి]] కూడా ప్రయత్నించాడు. అక్రమ సంబంధాలు, ప్రేమ వ్యవహారాల నేపథ్యంలోనే బెల్లి లలితను వ్యక్తిగత కక్షలతోనే ఆమె విరోధులు చంపారని చెప్పడానికి ప్రభుత్వం పడరాని పాట్లు పడింది. అయితే.. బెల్లి లలిత జీవితం, వ్యక్తిత్వం తెలిసిన వారెవ్వరూ ప్రభుత్వ దుర్మార్గ ప్రచారాన్ని నమ్మలేదు. నమ్మకపోగా ఒక ఆడ కూతురును రాక్షసంగా ముక్కలు ముక్కలుగా నరికిచంపి, పైగా అపనిందలు వేస్తున్నారని ప్ర€ASజలంతా ఈసడించుకున్నారు. బెల్లి లలితను హత్య చేసి తెలంగాణ నినాదాన్ని, వాదాన్ని రూపు మాపవచ్చని పాలకులు కుట్రపూరితంగా హత్యచేశారు. ఈ దుర్మార్గాన్నంతా కొంతమంది వ్యక్తులపై నెట్టేసి తన చేతుల రక్తపు మరకలను దాచుకునేందుకు ప్రభుత్వం ప్రయ త్నం చేసింది. కొంత మంది అమాయకంగా ఇదినిజమేనని నమ్మారు కూడా. కానీ.. ఇది పచ్చి అబద్ధం. ఇది రాజ్యం చేసిన హత్య. రాజ్యం కొంతమందిని ఆయుధాలుగా వాడుకుని తప్పించుకున్నదిపజలు నెమ్మదిగా నైనా నిజాన్ని గుర్తించారు. పాలకుల కుట్రలను ఓడించారు. బెల్లిలలిత గొంతును తెగనరికి తెలంగాణ పాటను ఆపామని కలగన్న పాలకులకు కోట్ల గొంతులలో తెలంగాణ పాట హోరెత్తుతున్నది. వలసపాలకులు పారిపోక తప్పని పరిస్థితి తెస్తున్నది. ఇదంతా.. బెల్లి లలిత త్యాగాల్లోంచి వచ్చిన వారసత్వమే. బెల్లి లలిత జీవితం, త్యాగం ఒక ఎత్తు అయితే ఆ కుటుంబంపై జరిగిన దాడి, హింస భయంకరమైనది. బెల్లి లలిత చెల్లె భర్త ముక్క కరుణాకర్, అక్క భర్త శ్రీరాములును ఈ రాజ్యమే దుర్మార్గంగా హత్యచేసింది. ఒకే ఇంట్లో ముగ్గురిని బలితీసుకున్న రాజ్యం రక్తదాహానికి పచ్చని గూడు కకావికలమైంది.అప్పటి ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు, హోమ్ మంత్రి ఎలిమినేటి మాధవరెడ్డి లు బెల్లి లలిత ని చంపించినట్టు ప్రజలు అనుకుంటూ ఉన్నారు. == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == బయటి లంకెలు == * {{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wLsc-0JvUf4|title=Indian Folk Singer "Belli Lalitha" {{!}} Unkown secrets {{!}} V6 News}} {{Authority control}} rf3emweai1rheenyrln0ifgrmhkwxri 0 248302 4991615 4834285 2026-10-30T06:22:36Z ~2026-52118-02 154738 /* */ అక్షర దోషం సవరించాను 4991615 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:పెంచికల బసిరెడ్డి.jpg|thumb|పెంచికల బసిరెడ్డి]] '''పెంచికల బసిరెడ్డి''' (జ.1907, జూన్ 1<ref name="ఆంధ్రప్రభ19770428_1">{{cite news|title=రాష్ట్ర మాజీమంత్రి శ్రీ బసిరెడ్డి కాలధర్మం|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/archive_new/STATE_CENTRAL_LIBRARY_AFZALGUNJ/ANDHRAPRABHA/806046_ANDHRAPRABHA_28_04_1977_Volume_no_42_issue_no_214/00000001.pdf|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రప్రభ|issue=1977 ఏప్రిల్ 28|page=1}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - మ. 1977, ఏప్రిల్ 27), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]{{ZWNJ}}కు చెందిన [[భారత జాతీయ కాంగ్రేసు]] నాయకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, మాజీ [[మంత్రి]], [[శాసనసభ సభ్యుడు|శాసనసభ్యుడు]]. [[కడప జిల్లా]] తొలి జిల్లా పరిషత్తు అధ్యక్షుడు. [[పులివెందుల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి 1955, 1967, 1972 మూడు పర్యాయాలు, శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. [[పి.వి.నరసింహారావు]], [[జలగం వెంగళరావు]] మంత్రివర్గాల్లో మంత్రిగా పనిచేశాడు. బసిరెడ్డి, 1907, జూన్ 1న కడప జిల్లా, [[సింహాద్రిపురం]] మండలంలోని ఎద్దులయ్యగారి కొత్తపల్లె (వై.కొత్తపల్లె) గ్రామంలో జన్మించాడు.<ref name="అంధ్రభూమి19770428_1">{{cite news|title=జనతా ఫ్రంట్ నాయకుడు బసిరెడ్డి హఠాన్మరణం|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/archive_new/STATE_CENTRAL_LIBRARY_AFZALGUNJ/ANDHRABHOOMI/113927_ANDHRABHOOMI_28_04_1977_Volume_no_17_issue_no_206/00000001.pdf|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రభూమి|issue=1977 ఏప్రిల్ 28|page=1}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు [[బొమ్మిరెడ్డి నాగిరెడ్డి]] ఈ గ్రామానికి చెందిన వాడే.<ref name=andhrajyothi_20170225>{{cite news|last1=నర్రెడ్డి|first1=తులసిరెడ్డి|title=వినోద విజ్ఞానాల కృషీవలుడు|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=374463|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రజ్యోతి|issue=25-02-2017}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఉపాధ్యాయుడిగా జీవితాన్ని ప్రారంభించి, జిల్లా బోర్డులో క్లర్కుగా పనిచేశాడు. ఆక్కడ పనిచేస్తున్న రోజుల్లోనే, న్యాయశాస్త్రంలో పట్టభద్రుడై, జిల్లాలో ప్రసిద్ధ క్రిమినల్ లాయరుగా ఎదిగాడు. 1938 నుండి 1941 వరకు కడప జిల్లా బోర్డుకు కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. 1942లో [[క్విట్ ఇండియా]] ఉద్యమంలో పాల్గొన్నాడు. 1946లో జిల్లా కాంగ్రేసు కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికై, మూడు పర్యాయాలు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు. 1951లో కడప జిల్లా నుండి రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు ఎన్నికయ్యాడు. 1952లో [[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి లోక్‌సభకు పోటీచేసి రెండు వేల ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref name=aplegis19770620>{{cite book|title=AP Assembly Archives - AP Legislature|date=20 June 1977|publisher=Government of Andhra Pradesh|location=Hyderabad|url=http://archives.aplegislature.org:9090/documents/archives/A-000275_20-06-1977.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819023951/http://archives.aplegislature.org:9090/documents/archives/A-000275_20-06-1977.pdf|archive-date=19 ఆగస్టు 2017|url-status=dead}}</ref> 1956లో [[వైఎస్ఆర్ జిల్లా|కడప జిల్లా]] పరిషత్తు ఏర్పడినప్పుడు ఎకగ్రీవంగా జిల్లా పరిషత్తు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1962లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిశ్రమాభివృద్ధి సంస్థ ఏర్పడినప్పుడు, ఆ సంస్థ తొలి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆ తర్వాత విశాఖపట్నంలోని భారత్ హెవీ ప్లేట్స్ వెసల్స్ లిమిటెడుకు చైర్మన్‌గా పనిచేశాడు.<ref name=thehindu_20120423>{{cite news|title=Kiran unveils Basi Reddy's statue|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/kiran-unveils-basi-reddys-statue/article3343701.ece|accessdate=27 November 2017|work=The Hindu|issue=April 23, 2012}}</ref><ref name="అంధ్రభూమి19770428_1" /> బసిరెడ్డి 1971లో పి.వి.నరసింహారావు మంత్రి వర్గంలో న్యాయశాఖా మంత్రిగా పనిచేశాడు. [[జై ఆంధ్ర ఉద్యమం|ప్రత్యేక ఆంధ్ర ఉద్యమం]]లో ప్రముఖపాత్ర వహించాడు.<ref name=nadendla2008>{{cite book|last1=Nadendla|first1=Bhaskar Rao|title=Walking with Destiny|date=2008|location=Andhra Pradesh, India|page=41|url=https://books.google.com/books?id=Y8WikyrDp0kC&pg=PA41&lpg=PA41&dq=P.+Basi+reddy#v=onepage&q=P.%20Basi%20reddy&f=false}}</ref> తొలుత ప్రత్యేకాంధ్ర ఉద్యమాన్ని సమర్ధించి, పి.వి.నరసింహారావుకు వ్యతిరేకంగా ధర్నాచేసిన బసిరెడ్డి, ఆ తర్వాత కాలంలో తన మనసు మార్చుకొని, ఆరు సూత్రాల పథకాన్ని రూపొందించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించి, రాష్ట్ర సమైక్యతను కాపాడాడు.<ref name=aplegis19770620/> ఆ తరువాత జలగం వెంగళరావు మంత్రి వర్గంలో పరిశ్రమల శాఖామంత్రిగా పనిచేశాడు. కానీ ఈయన స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వంతో, ప్రభుత్వ విధానాలను నిరసిస్తూ, మంత్రి పదవికి రాజీనామా చేయవలసి వచ్చింది.<ref name=innaiah2009>{{cite book|last1=Narisetti|first1=Innaiah|title=Political History of Andhra Pradesh :1909-2009|date=2009|publisher=Center for Inquiry India|page=101|url=http://www.indianshout.com/wp-content/uploads/2011/12/Pradesh-Part-2_2.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516113029/http://www.indianshout.com/wp-content/uploads/2011/12/Pradesh-Part-2_2.pdf|archive-date=16 మే 2013|url-status=dead}}</ref> ఆ తర్వాత కాంగ్రేసు పార్టీకి రాజీనామా చేసి, జనతా పార్టీలో చేరాడు. 1977లో జనతా పార్టీ తరఫున శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. జనతా పార్టీ నాయకులు శాసనసభా పక్ష నాయకుడిగా ఉండమని కోరడంతో ఆ బాధ్యతను స్వీకరించాడు.<ref name=aplegis19770620/> బసిరెడ్డి, 1977 ఏప్రిల్ 27న కొంతకాలంగా అస్వస్థతతో బాధపడుతూ, [[హైదరాబాదు]]లోని ఉస్మానియా ఆసుపత్రిలో హృద్రోగం వల్ల మరణించాడు. ఈయనకు భార్య, ఒక [[కొడుకు|కుమారుడు]] ఉన్నారు. ఈయన మృతదేహానికి కడపలో అధికార లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు జరిపారు.<ref name="అంధ్రభూమి19770428_4">{{cite news|title=బసిరెడ్డి మృతి|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/archive_new/STATE_CENTRAL_LIBRARY_AFZALGUNJ/ANDHRABHOOMI/113927_ANDHRABHOOMI_28_04_1977_Volume_no_17_issue_no_206/00000004.pdf|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రభూమి|issue=1977 ఏప్రిల్ 28|page=4}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కడప జిల్లాలో [[చిత్రావతి]] నదిపై నిర్మించిన బాలెన్సింగు రిజర్వాయరుకు ఈయన స్మారకార్ధం పెంచికల బసిరెడ్డి జలాశయంగా నామకరణం చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా|2}} {{Authority control}} [[వర్గం:1907 జననాలు]] [[వర్గం:1977 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లాకు చెందిన రాష్ట్ర మంత్రులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లాకు చెందిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసన సభ్యులు]] 5tw4snv4upr1k6k671i7x67xrb9zir8 4991616 4991615 2026-10-30T06:33:22Z ~2026-52118-02 154738 /* */ తొలి అనే విశేషణం అధ్యక్షుడు అనే నామవాచకానికి ముందు ప్రయోగించాలి. వ్యాకరణ దోషాన్ని తొలగించాను. 4991616 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:పెంచికల బసిరెడ్డి.jpg|thumb|పెంచికల బసిరెడ్డి]] '''పెంచికల బసిరెడ్డి''' (జ.1907, జూన్ 1<ref name="ఆంధ్రప్రభ19770428_1">{{cite news|title=రాష్ట్ర మాజీమంత్రి శ్రీ బసిరెడ్డి కాలధర్మం|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/archive_new/STATE_CENTRAL_LIBRARY_AFZALGUNJ/ANDHRAPRABHA/806046_ANDHRAPRABHA_28_04_1977_Volume_no_42_issue_no_214/00000001.pdf|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రప్రభ|issue=1977 ఏప్రిల్ 28|page=1}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - మ. 1977, ఏప్రిల్ 27), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]{{ZWNJ}}కు చెందిన [[భారత జాతీయ కాంగ్రేసు]] నాయకుడు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, మాజీ [[మంత్రి]], [[శాసనసభ సభ్యుడు|శాసనసభ్యుడు]]. [[కడప జిల్లా]] పరిషత్తు తొలి అధ్యక్షుడు. [[పులివెందుల శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి 1955, 1967, 1972 మూడు పర్యాయాలు, శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. [[పి.వి.నరసింహారావు]], [[జలగం వెంగళరావు]] మంత్రివర్గాల్లో మంత్రిగా పనిచేశాడు. బసిరెడ్డి, 1907, జూన్ 1న కడప జిల్లా, [[సింహాద్రిపురం]] మండలంలోని ఎద్దులయ్యగారి కొత్తపల్లె (వై.కొత్తపల్లె) గ్రామంలో జన్మించాడు.<ref name="అంధ్రభూమి19770428_1">{{cite news|title=జనతా ఫ్రంట్ నాయకుడు బసిరెడ్డి హఠాన్మరణం|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/archive_new/STATE_CENTRAL_LIBRARY_AFZALGUNJ/ANDHRABHOOMI/113927_ANDHRABHOOMI_28_04_1977_Volume_no_17_issue_no_206/00000001.pdf|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రభూమి|issue=1977 ఏప్రిల్ 28|page=1}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు [[బొమ్మిరెడ్డి నాగిరెడ్డి]] ఈ గ్రామానికి చెందిన వాడే.<ref name=andhrajyothi_20170225>{{cite news|last1=నర్రెడ్డి|first1=తులసిరెడ్డి|title=వినోద విజ్ఞానాల కృషీవలుడు|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=374463|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రజ్యోతి|issue=25-02-2017}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఉపాధ్యాయుడిగా జీవితాన్ని ప్రారంభించి, జిల్లా బోర్డులో క్లర్కుగా పనిచేశాడు. ఆక్కడ పనిచేస్తున్న రోజుల్లోనే, న్యాయశాస్త్రంలో పట్టభద్రుడై, జిల్లాలో ప్రసిద్ధ క్రిమినల్ లాయరుగా ఎదిగాడు. 1938 నుండి 1941 వరకు కడప జిల్లా బోర్డుకు కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. 1942లో [[క్విట్ ఇండియా]] ఉద్యమంలో పాల్గొన్నాడు. 1946లో జిల్లా కాంగ్రేసు కమిటీ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికై, మూడు పర్యాయాలు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు. 1951లో కడప జిల్లా నుండి రాజ్యాంగ పరిషత్తుకు ఎన్నికయ్యాడు. 1952లో [[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి లోక్‌సభకు పోటీచేసి రెండు వేల ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref name=aplegis19770620>{{cite book|title=AP Assembly Archives - AP Legislature|date=20 June 1977|publisher=Government of Andhra Pradesh|location=Hyderabad|url=http://archives.aplegislature.org:9090/documents/archives/A-000275_20-06-1977.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819023951/http://archives.aplegislature.org:9090/documents/archives/A-000275_20-06-1977.pdf|archive-date=19 ఆగస్టు 2017|url-status=dead}}</ref> 1956లో [[వైఎస్ఆర్ జిల్లా|కడప జిల్లా]] పరిషత్తు ఏర్పడినప్పుడు ఎకగ్రీవంగా జిల్లా పరిషత్తు అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. 1962లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయాడు. ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిశ్రమాభివృద్ధి సంస్థ ఏర్పడినప్పుడు, ఆ సంస్థ తొలి అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆ తర్వాత విశాఖపట్నంలోని భారత్ హెవీ ప్లేట్స్ వెసల్స్ లిమిటెడుకు చైర్మన్‌గా పనిచేశాడు.<ref name=thehindu_20120423>{{cite news|title=Kiran unveils Basi Reddy's statue|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/kiran-unveils-basi-reddys-statue/article3343701.ece|accessdate=27 November 2017|work=The Hindu|issue=April 23, 2012}}</ref><ref name="అంధ్రభూమి19770428_1" /> బసిరెడ్డి 1971లో పి.వి.నరసింహారావు మంత్రి వర్గంలో న్యాయశాఖా మంత్రిగా పనిచేశాడు. [[జై ఆంధ్ర ఉద్యమం|ప్రత్యేక ఆంధ్ర ఉద్యమం]]లో ప్రముఖపాత్ర వహించాడు.<ref name=nadendla2008>{{cite book|last1=Nadendla|first1=Bhaskar Rao|title=Walking with Destiny|date=2008|location=Andhra Pradesh, India|page=41|url=https://books.google.com/books?id=Y8WikyrDp0kC&pg=PA41&lpg=PA41&dq=P.+Basi+reddy#v=onepage&q=P.%20Basi%20reddy&f=false}}</ref> తొలుత ప్రత్యేకాంధ్ర ఉద్యమాన్ని సమర్ధించి, పి.వి.నరసింహారావుకు వ్యతిరేకంగా ధర్నాచేసిన బసిరెడ్డి, ఆ తర్వాత కాలంలో తన మనసు మార్చుకొని, ఆరు సూత్రాల పథకాన్ని రూపొందించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించి, రాష్ట్ర సమైక్యతను కాపాడాడు.<ref name=aplegis19770620/> ఆ తరువాత జలగం వెంగళరావు మంత్రి వర్గంలో పరిశ్రమల శాఖామంత్రిగా పనిచేశాడు. కానీ ఈయన స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వంతో, ప్రభుత్వ విధానాలను నిరసిస్తూ, మంత్రి పదవికి రాజీనామా చేయవలసి వచ్చింది.<ref name=innaiah2009>{{cite book|last1=Narisetti|first1=Innaiah|title=Political History of Andhra Pradesh :1909-2009|date=2009|publisher=Center for Inquiry India|page=101|url=http://www.indianshout.com/wp-content/uploads/2011/12/Pradesh-Part-2_2.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516113029/http://www.indianshout.com/wp-content/uploads/2011/12/Pradesh-Part-2_2.pdf|archive-date=16 మే 2013|url-status=dead}}</ref> ఆ తర్వాత కాంగ్రేసు పార్టీకి రాజీనామా చేసి, జనతా పార్టీలో చేరాడు. 1977లో జనతా పార్టీ తరఫున శాసనసభకు ఎన్నికయ్యాడు. జనతా పార్టీ నాయకులు శాసనసభా పక్ష నాయకుడిగా ఉండమని కోరడంతో ఆ బాధ్యతను స్వీకరించాడు.<ref name=aplegis19770620/> బసిరెడ్డి, 1977 ఏప్రిల్ 27న కొంతకాలంగా అస్వస్థతతో బాధపడుతూ, [[హైదరాబాదు]]లోని ఉస్మానియా ఆసుపత్రిలో హృద్రోగం వల్ల మరణించాడు. ఈయనకు భార్య, ఒక [[కొడుకు|కుమారుడు]] ఉన్నారు. ఈయన మృతదేహానికి కడపలో అధికార లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు జరిపారు.<ref name="అంధ్రభూమి19770428_4">{{cite news|title=బసిరెడ్డి మృతి|url=http://www.pressacademyarchives.ap.nic.in/archive_new/STATE_CENTRAL_LIBRARY_AFZALGUNJ/ANDHRABHOOMI/113927_ANDHRABHOOMI_28_04_1977_Volume_no_17_issue_no_206/00000004.pdf|accessdate=28 November 2017|work=ఆంధ్రభూమి|issue=1977 ఏప్రిల్ 28|page=4}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కడప జిల్లాలో [[చిత్రావతి]] నదిపై నిర్మించిన బాలెన్సింగు రిజర్వాయరుకు ఈయన స్మారకార్ధం పెంచికల బసిరెడ్డి జలాశయంగా నామకరణం చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా|2}} {{Authority control}} [[వర్గం:1907 జననాలు]] [[వర్గం:1977 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:తెలుగువారిలో న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లాకు చెందిన రాష్ట్ర మంత్రులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లాకు చెందిన రాజ్యాంగ పరిషత్తు సభ్యులు]] [[వర్గం:కడప జిల్లా న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసన సభ్యులు]] synrbve6dsjc585984lemyxibjggzb3 3 258174 4991553 4982955 2026-10-30T04:28:56Z Edla praveen 122480 /* వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 */ కొత్త విభాగం 4991553 wikitext text/x-wiki {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- ఇక రాయండి --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు <font color="white">[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]</font>! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> <div style="align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;"> {{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. {{ #if: | | * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. * దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో <nowiki>(~~~~)</nowiki> ఇలా సంతకం చేస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.) * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022 తెవికీ సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] <!-- * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక మైయిల్ పంపండి. --> }} తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 15:00, 1 జూన్ 2018 (UTC) </div> == మూలాల గురించి. == [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] మీరు తెలుగు వికీలో రచనలు చేయుటకు ఉత్సాహం చూపడం బాగుంది. అయితే మీరు కొన్ని నియమాలు తెలుసుకోవడానికి కొంత సమయం వెచ్చించండి. తెలుగు వికీలో మూలాలు లేదా ఆధారాలు అంటే పుస్తకాలు, పరిశోధనా పత్రాలు, వార్తా పత్రికల వెబ్ సైట్లు మొదలైనవి. తెలుగు వికీలో వ్యాసం రాస్తూ తెలుగు వికీలోని మరో వ్యాసాన్ని మూలంగా అంగీకరించబడదు. మూలల గురించి మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:మూలాలను పేర్కొనడం|ఇక్కడ]] చూడండి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 06:55, 28 మార్చి 2019 (UTC) : మీకు మూలాలు ఇవ్వడం గురించి పూర్తిగా తెలియలేదు. దయచేసి మీరు పైన ఇచ్చిన లింకు చదివి, ఉదాహరణలు చూసి నేర్చుకోగలరు. నేర్చుకోవడానికి ప్రయోగశాల పద్ధతి సరైనది. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju/ప్రయోగశాల|ప్రయోగశాల]] లింకును నొక్కి మీ ప్రయోగాలు చేయండి. అన్నీ సరిగా చేయగలిగినప్పుడు వ్యాసంలో మార్పులు చేయడానికి ప్రయత్నించండి.[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:15, 31 మార్చి 2019 (UTC) ::[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్]] మన దగ్గర మూలాల గురించి వీడియో పాఠాలు ఉంటే ఇక్కడ లింకు ఇవ్వండి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 18:56, 31 మార్చి 2019 (UTC) == శ్రీ కోనసీమ భనోజీ రామర్స్ కళాశాల వ్యాసంలో తొలగింపు మూస గురించి. == [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారూ వికీపీడియాలో ఎడా,పెడా వ్యాసాలు రాస్తున్నందుకు అభినందనలు. మనం ఎన్ని రాసామన్నది ముఖ్యం కాదు. వికీపీడియా రాసికన్నా వాసి ముఖ్యం అనే సూత్రానికి విలువ ఇస్తుంది. మీ వ్యాసాలు కొన్ని పరిశీలించగా వికీనియమాలుకు విరుద్దంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. కొత్తలో తప్పులు చేయటం అందరికి సహజం.తప్పులు చేసేదానికన్నా ముందుగా వికీపీడియా నియమాలు, [[వికీపీడియా:శైలి]], [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]], [[మూస:వికీపీడియా విధానాలు,మార్గదర్శకాలు|వికీపీడియా విధానాలు,మార్గదర్శకాలు]], [[వికీపీడియా:శైలి/మార్గదర్శక, విధాన నిర్ణయాలు]], [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] వీటన్నిటిని ఒకసారి చదివి అర్దం చేసుకొని ముందుకు వెళ్లండి. [[గ్రీబ్ పక్షి|ఏక వ్యాక్యం]] , [[బిరుదురాజు శేషాద్రి రాజు|మూలాలు లేని వ్యాసాలు]], ప్రచారం చేసే విధంగా రాసినట్లుగా ఉన్న వ్యాసాలు వికీపీడియా శైలి నియమాలకు విరుద్దం.శ్రీ కోనసీమ భనోజీ రామర్స్ కళాశాల వ్యాసంలో తొలగింపు మూసను మీరు తొలగించారు. వికీపీడియా నిర్వహణలో భాగంగా ఈ మూసలు చేర్చుతారు. వాటిని మీరు తొలగిస్తున్నారు.మీరు తొలగించకూడదు.వ్యాసాన్ని సరిచేసి నిర్వహకులను సంప్రదిస్తే వారు వ్యాసాన్ని పరిశీలించి వారు తొలగిస్తారు. మీ వ్యాసాలలో రాసిన చర్చాపేజీలు పరిశీలించండి.మీరు ఏ [[చర్చ:ఓటు హక్కు|ఒక్క దానికి]] స్పందించ లేదు.వికీపీడియాలో కొత్త వ్యాసాలు సృష్టించేదానికన్నా ఉన్న వ్యాసాలను అభివృద్ది చేయుటలో భాగస్వామ్యం వహించవచ్చు.నా దృష్టిలో ఇదే గొప్ప కార్యక్రమం.మీరు ఈ విషయాలలో స్పందించి ముందుకు వెళ్లగలరు. మీకు తెలియని విషయం, సందిగ్దంగా తోచిన విషయాలు తోటి వీకీపీడియన్స్ , లేదా నిర్వహకులను సంప్రదించండి.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:47, 30 ఏప్రిల్ 2019 (UTC) ::[[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ నేను వికిపిడియా లో కొత్త సభ్యుడిని. వికీపీడియా లో అంతా గందరగోళంగా ఉంది. ఇప్పుడు ఇప్పుడే వికిపిడియా గురించి తెలుసుకున్న.కోనసీమ భనోజీ రామర్స్ కళాశాల అనేది తూర్పుగోదావరి జిల్లా కోనసీమ పేరుగాంచిన కళాశాల అందుకని వికీపీడియా వ్యాసము వ్రాసిన, కానీ వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధంగా ఉంది కనుక సరైన మూలాలు ఇచ్చి వికిపిడియా నిబంధనలు ప్రకారం వ్రాస్తాను. నాకు తెలియక మూసలు తెలియ తొలిగించాను.ఇక నుండి వికీపీడియా లో వ్యాసాలు రాసే ముందు సరైన మూలాలు ఇచ్చి వికీపీడియా నియమాలు ప్రకారం వ్రాస్తాను.మీరు చెప్పినట్లు వ్యాసాలు అభివృద్ధి చేయుటలో భాగస్వామ్యం అవుతాను. '' ~~[[Ch Maheswara Raju]] ~~ 04:23, 30 ఏప్రిల్ 2019 (UTC) :[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారూ అర్థం చేసుకుని స్పందించినందుకు ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:27, 30 ఏప్రిల్ 2019 (UTC) == మీరు సృష్టిస్తున్న వ్యాసాల్లో == రాజు గారూ, కొత్త వ్యాసాలను సృష్టిస్తున్నందుకు, వికీలో చురుగ్గా రాస్తున్నందుకూ ధన్యవాదాలు. ఈ వ్యాసాలకు సంబంధించి కొన్ని సూచనలు.. * యంత్రం చేసిన అనువాదాలు: యంత్రం చేసే అనువాదాలు అసహజంగా ఉంటాయి. చదివే వాళ్ళకు వికీ పట్ల చులకన భావం కలిగిస్తాయి. ఓ రెండు ఉదాహరణలు కింద ఇస్తున్నాను, పరిశీలించండి. **"''దీనిని పేరు విక్రమ శీలా సేతు అని పురాతన మహావిహరా అనే పేరు పెట్టారు.''" **"''ఈ గుహలు తాబ్లా యొక్క చరిత్రకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన రుజువులను కూడా ఉన్నాయి.''" :యాంత్రికానువాద పాఠ్యంతో సృష్టించిన పేజీలను నిర్దాక్షిణ్యంగా తొలగించాలని గతంలో అనేక మార్లు సముదాయం తీర్మానించింది. మీరు కొత్తవారు కనుక మీ దృష్టికి తీసుకు వస్తున్నాను. ఒకవేళ యాంత్రికానువాదం చేసినా, దాన్ని సరిచేసుకున్నాకే ప్రచురించాలి. లేదా పూర్తిగా మానవికంగానే అనువదించాలి. తెలుగులో యాంత్రికానువాదం ఇంకా పాసు మార్కులు కూడా తెచ్చుకోలేదు. దయచేసి దాన్ని వదిలెయ్యండి. ఇప్పటికే సృష్టించిన పేజీల్లో ఆయా అనువాదాలను సవరించగలరు. ఇకపై యాంత్రిక అనువాదాలను వదిలేసి, సొంతంగా చెయ్యవలసినదిగాఅ మనవి. * పేజీ పేర్లు: కొన్ని కొత్త పేజీలకు పెడుతున్న పేర్లు సరి చూసుకోవాలి -ముఖ్యంగా తెలుగేతర ప్రాంతాల్లోని విషయాలకు సంబంధించిన పేర్లు. ఉదాహరణకు [[విక్రమ్ శీలా సేతు]], [[కోతుంసర్ గుహలు]], [[భజ గుహలు]] (వ్యాసంలో "భాజ గుహలు" అని రాసారు. ఏది సరైనది?), [[వెంబనాద్ రైల్వే వంతెన]] (వెంబనాడ్ అని పేజీలో సరిగ్గానే రాసారు.). వీటిని సరి చూసుకోండి. సరి కాని వాటిని సవరించ గలరు. * గతంలో మీకు వివరించినట్టు, ఇంగ్లీషు వ్యాసం నుండి కాపీ చేసి తెచ్చేటపుడు, అక్కడి పేజీని ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి (view source ను గాని, edit source ను గాని, edit ను గానీ నొక్కండి) అప్పుడు పాఠ్యాన్ని కాపీ చెయ్యండి. దాంతో అక్కడి మూలాలు కూడా కాపీ అవుతాయి. లేకపోతే.. ''గుప్పీలు 25.5 మరియు 27.8 ° C (78 మరియు 82 ° F) మరియు 19 l (5 US గ్యాలన్లు) కు ఒక టేబుల్ స్పూన్ కు సమానమైన ఉప్పు స్థాయిలు మధ్య ఒక హార్డ్-హార్డ్ ఆక్వేరియంను ఇష్టపడతారు. [50] '' అనే వాక్యం చూడండి.. అందులో [50] అనేది కూడా కాపీ అయింది. అది మూలం సంఖ్య. సంఖ్య మాత్రమే వచ్చింది గాని దానికి సంబంధించిన మూలం రాలేదు. రాదు కూడా. పైగా ఈ అంకెలను జాగర్తగా తొలగించుకుంటూ ఉండాలి. పైగా మూలాలను ప్రత్యేకంగా తెచ్చి పెట్టుకోవాల్సి ఉంటుంది. అదొక పెద్ద పని. ఎడిట్ మోడ్‌లో తెస్తే అన్నీ వస్తాయి. మరొక్కటి.. "మరియు" అనేది మన భాషకు పొసగని మాట. ఇంగ్లీషులో అండ్ వచ్చిన చోటల్లా మరియు రాసేస్తూంటుంది, యంత్రం. మానవికంగా అనువాదాలు చేసేటపుడు కూడా కొందరు ఇది రాస్తూంటారు. కానీ మనకు దాని అవసరం లేదు. గమనించగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:06, 27 మే 2019 (UTC) ==మీ వ్యాసాలకు మరి కొన్ని హంగులు== రాజు గారూ, వికీలో రాయటంలో మీరు చూపిస్తున్న ఉత్సాహం సంతోషం కలిగిస్తోంది. మీ వ్యాసాలకు కొన్ని హంగులు చేకూరిస్తే వాటికి మరింత శోభ చేకూరుతుంది. వాటిలో ఒక అంశాన్ని మీకు చెబుతాను. అదే "వర్గం"! వ్యాసానికి అన్నిటి కంటే దిగువన వర్గాలు ఉంటాయి. ఆ పేజీ ఏయే వర్గాల్లో ఉందో ఇవి చూపిస్తాయి. వికీలో పేజీలను వెతకడానికి ఇదొక దగ్గరి దారి. ఉదాహరణకు 1983 లో మరణించిన వారు ఎవరో చూడాలని అనుకుంటే [[:వర్గం:1983 మరణాలు]] అనే వర్గాన్ని చూస్తే తెలిసిపోతుంది. అలాగే మీరు సృష్టించిన [[మహానది రైల్వే వంతెన]] పేజీని [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో మహానదిపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] అనే వర్గం లోకి చేర్చారనుకుందాం. ఈ వర్గంలోకి ఒరిస్సాలో నదులపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలన్నీ చేర్చవచ్చు. ఆ పేజీలన్ని ఒక్కచోటే చేరి ఆ పేజీలను కనుక్కోవడం పాఠకుడికి తేలికై పోతుంది. అన్నట్టూ ఆ పేజీని నిన్నటి వరకు 20 మంది చూసారు. మీరు కాకుండా కనీసం 10 మందైనా చూసి ఉంటారు. వాళ్ళు ఈ పేజీ చూసినపుడు ఇలాంటి వంతెనలకు సంబంధించిన మిగతా పేజీలను కూడా చూసే వీలు వర్గాలుంటే కలుగుతుంది. అంచేత వర్గీకరించే పద్ధతిని చూడండి. ఈ మహానది రైల్వే వంతెన పేజీని కింది విధంగా వర్గీకరించవచ్చు: [[మహానది రైల్వే వంతెన]] --> [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో మహానదిపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] పేజీని పై విధంగా వర్గూఈకరించాలి. ఆ తరువాత ఆ వర్గాన్ని కింది విధంగా వర్గీకరించవచ్చు: [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో మహానదిపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] --> [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో నదులపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో నదులపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] --> [[:వర్గం:ఒరిస్సా లోని రైల్వే వంతెనలు]] [[:వర్గం:ఒరిస్సా లోని రైల్వే వంతెనలు]] --> [[:వర్గం:భారతదేశం లోని రైల్వే వంతెనలు]] ఇలా వర్గీకరించుకుంటూ పోవచ్చు. దీనిపై దృష్టి సారించగలరు. ప్రస్తుతానికి ఈ పేజీని నేను వర్గీకరిస్తున్నాను, గమనించగలరు. ఆ తరువాత నేనేమైనా సాయపడాలంటే చెప్పండి, నేన్రెడీ. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:50, 31 మే 2019 (UTC) == వర్గం గురించి == చదువరి గారూ తప్పకుండా చెస్తాను అండి. కొత్త సభ్యుడిని కదా అందుకే వాటి జోలికి పోలేదు.మీరు చెప్పినట్టే చేస్తాను. అలాగే నేను రాసిన వ్యాసాలులో కూడా మార్పులు చేయాలని గతంలో మీరు చెప్పారు. తప్పకుండా చేస్తాను. ఇక నుంచి నేను వ్రాసిన వ్యాసము విస్తరణ చేయడం మరియు సరైన మూలాలు ఇవ్వడంలో సృష్టింపెడతాను. ఏమైనా సహయం కావలి అంటే మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 07:06, 31 మే 2019 (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:33, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19352606 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:09, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19395159 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:01, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19433228 --> ==వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పడు వెతుకు పెట్టెలో పరిశీలించుట== [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారూ మీరు సృష్టించే వ్యాసాలు లోగడ ఏమైనా సృష్టించబడి ఉన్నాయా? అని వెతుకు పెట్టెలో పరిశీలించకుండా సృష్టిస్తున్నారు.అవి విలీనం చేయాల్సిన అవసరం ఉంటుంది.మీరు లోగడ సృష్టించిన వ్యాసాలలోనే అభివృద్ది చేయవచ్చు.[[ప్రపంచ పోదుపు దినోత్సవం]] అనే పేజి సృష్టించారు.లోగడ ఇదే పేరుతో [[ప్రపంచ పొదుపు దినోత్సవం]] వ్యాసం ఉంది.లోగడ [[ఓటు హక్కు]] అనే పేజి సృష్టించారు.అదే పేరుతో లోగడ [[ఓటు]] అనే వ్యాసం ఉంది.ఈ రెండు వ్యాసాలను విలీనం చేయగలరు.ఇక ముందు ఈ విషయంలో తగు జాగ్రత్తలు గైకొనగలరు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:10, 30 అక్టోబరు 2019 (UTC) == వ్యాసాలను మధ్యలోనే వదిలేయడం == [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారు... మీరు తెలుగు వికీలో రాస్తుంన్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు సృష్టించిన వ్యాసాలను పూర్తిచేయకుండానే మరిన్ని వ్యాసాలను సృష్టిస్తున్నారు. వాటిల్లో కొన్ని ఉదా: [[మడోనా]], [[టెలిగ్రామ్]], [[ట్రిపుల్ తలాక్]], [[అభిషేక్ భట్]]. ఇలా చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. తెవికీ నిబంధనల ప్రకారం వ్యాసాల సంఖ్యకంటే వ్యాసాల నాణ్యతకు అధిక ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది. కాబట్టి, వ్యాసాలను పరిమిత సైజుకు తీసుకువచ్చి నాణ్యత గత వ్యాసాలుగా మార్చండి. అలా చేయని పక్షంలో వాటిని తొలగించే అవకాశం ఉంది.<font color="RED" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:41, 19 నవంబర్ 2019 (UTC) ==[[వాయు తుఫాను]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[వాయు తుఫాను]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]&#32; : :'''ఈ వ్యాసం పేజీ 2019 జూన్ 13న సృష్టించబడింది.ఎటువంటి విషయ సంగ్రహం లేదు.కావున తొలగించటానికి ప్రతిపాదించటమైనది''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:వాయు తుఫాను|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:42, 1 మార్చి 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:42, 1 మార్చి 2020 (UTC) ==[[పబ్ జి వీడియో గేమ్]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[పబ్ జి వీడియో గేమ్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]. The proposed deletion notice added to the article should explain why. వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:పబ్ జి వీడియో గేమ్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh|B.K.Viswanadh]] ([[వాడుకరి చర్చ:B.K.Viswanadh|చర్చ]]) 04:43, 2 మార్చి 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh|B.K.Viswanadh]] ([[వాడుకరి చర్చ:B.K.Viswanadh|చర్చ]]) 04:43, 2 మార్చి 2020 (UTC) B.K.Viswanadh గారు ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించవద్దు. కొన్ని మార్పులు చేశాను.ఒక సారి చూడండి.. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 07:36, 2 మార్చి 2020 (UTC) ==మడోనా వ్యాసం విస్తరణ, ఆంగ్లభాషతో ఉన్న విభాగాలు అనువదించుట గురించి== [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారూ [[మడోనా]] వ్యాసం ఆంగ్ల వ్యాసం [https://en.wikipedia.org/wiki/Madonna_(entertainer) Madonna (entertainer)]నుండి గ్రహించిన అసంపూర్తి సమాచారంతో వ్యాసం సృష్టించబడింది. అందులో కొన్ని విభాగాలు ఆంగ్లబాషలో ఉన్నవి.సమయం తీసుకుని సవరించవలసినదిగా కోరుచున్నాను.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:54, 15 మార్చి 2020 (UTC) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు మడోనా వ్యాసం వార్తాపత్రికల్లో వచ్చిన తక్కువ సమాచారంతో ఈ పేజీని సృష్టించాను. తరువాత అభివృద్ధి చేద్దాం అనుకున్న కానీ కుదరలేదు.తరువాత [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh]]గారు ఆంగ్ల వికీపీడియాలో ఉన్నది,ఉన్నట్టు తెలుగులో అనువాదం చేయకుండా ఈ పేజీలో పెట్టారు. ఈ వ్యాసంలో తెలుగు పదాల కంటే ఇంగ్లీషు పదాలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఈ వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చెయ్యలేను. తొలగించండి. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 11:24, 16 మార్చి 2020 (UTC) ==[[అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వెబ్‌సైట్ల జాబితా]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వెబ్‌సైట్ల జాబితా]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]&#32; : :'''మూలాలు, లింకులు లేవు. మొలక. దీనిని వ్యాసంగా పరిగణించలేము''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వెబ్‌సైట్ల జాబితా|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 09:45, 10 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 09:45, 10 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ==[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&#32; : :'''ఏక వాక్యం, మూస మాత్రమే కలిగిన మొలక వ్యాసం.కావున తొలగించటానికి ప్రతిపాదిస్తున్నాను''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా, మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[Talk:2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:21, 4 మే 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:21, 4 మే 2020 (UTC) == [[ఓవీఎం 6948 కెమెరా]] == ఓవీఎం 6948 కెమెరా వ్యాసాన్ని విస్తరించండి. [[User:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">''' కె.వెంకటరమణ '''</span>]][[User talk:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">(చర్చ)</span>]] 12:45, 10 మే 2020 (UTC) :: [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారు వ్యాసాన్ని ఇంకా రాయడానికి పెద్దగా సమాచారం లేదు అండి. ఆంగ్ల వ్యాసాల్లో కూడా చూశాను పెద్దగా సమాచారం లేదు. సరైన సమాచారం వచ్చినప్పుడు రాస్తాను.కానీ ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించవద్దు.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 16:07, 10 మే 2020 (UTC) :::వ్యాసం రాయాలంటే ఆంగ్లవికీ అవసరం లేదు. సరైన మూలాలు సేకరించి వ్యాసాన్ని విస్తరించవచ్చు. నేను విస్తరించాను. చూడండి.[[User:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">''' కె.వెంకటరమణ '''</span>]][[User talk:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">(చర్చ)</span>]] 04:06, 11 మే 2020 (UTC) చూసానండి విస్తరించినందుకు ధన్యవాదాలు.ఆంగ్ల వికీలో లేకపోవడం వల్ల చేయలేకపోయాను.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 04:12, 11 మే 2020 (UTC) == [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] == ఈ వ్యాసం విస్తరించండి. లేనిచో తొలగించబడుతుంది.[[User:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">''' కె.వెంకటరమణ '''</span>]][[User talk:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">(చర్చ)</span>]] 05:26, 11 మే 2020 (UTC) [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]గారు నేను ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరిస్తారు.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 05:36, 11 మే 2020 (UTC) [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]గారు ఈ వ్యాసాన్ని పూర్తిగా రాయాలని అనుకున్న కానీ చేయలేనండి. నాకు సమయం లేకపోవడం వల్ల చేయలేకపోతున్నా. వ్యాసాన్ని తొలగించండి.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 06:08, 11 మే 2020 (UTC) ==తెలుగు అనువాద వ్యాసాల పతకం== {| class="barnstar" style="border:1px solid gray; background:#dff2f3;" |- |rowspan="2" style="padding-right:5px;" | [[Image:Translation_Barnstar_te.svg|80px]] |style="font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;" | '''తెలుగు అనువాద వ్యాసాల పతకం''' |- |style="border-top: 1px solid gray;" |[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారికి, జూన్ 2015-జులై 2020 కాలంలో తెలుగులో కంటెంట్ ట్రాన్స్లేషన్ ఉపకరణం వాడి తొలగింపుకు గురికాని 1238 వ్యాసాలకు కృషిచేసిన 149 మందిలో వ్యాసాల సంఖ్యా పరంగా 80% వ్యాసాలు చేర్చిన 23 మందిలో మీరొకరు. మీరు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఈ పతకం అందజేస్తున్నాను. మీరిలాగే తెవికీలో అభివృద్ధికి కృషి చేయాలని కోరుతూ..--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:44, 13 ఆగస్టు 2020 (UTC) |} :[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు గుర్తించి,పతకం అందజేసినందుకు ధన్యవాదాలు.నా వంతు తెవికీ కృషి అందిస్తానని ఈ సందర్బంగా తెలియజేస్తున్నాను. 2020-08-14T22:07:27‎ [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|<bdi>Ch Maheswara Raju</bdi>]] ==యాంత్రికానువాదాల నాణ్యతా నియంత్రణ చర్చలు== [[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారికి, నమస్కారం. [[వికీపీడియా_చర్చ:యాంత్రికానువాదాల_నాణ్యతా_నియంత్రణ#70% కంటే తక్కువ మెరుగుపరచిన యాంత్రిక అనువాద స్థాయి విధానం సమీక్ష|ప్రస్తుత కంటెంట్ ట్రాన్స్లేషన్ ఉపకరణ నాణ్యత నియంత్రణ విధానం సమీక్ష]] చర్చ, [[వికీపీడియా_చర్చ:యాంత్రికానువాదాల_నాణ్యతా_నియంత్రణ#కొత్త విధానానికి ప్రతిపాదనలు|కొత్త విధానానికి ప్రతిపాదనలు]] చర్చ ప్రారంభమై రెండు వారాలైంది. ఇప్పటివరకు 8 మంది సహసభ్యులు చర్చలో పాల్గొన్నారు. ఉపకరణం పై అనుభవంగల మీరు ఇంకా చర్చలో పాల్గొనలేదు. ఈ సందర్భంలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/అనువాద ఉపకరణ వ్యాసాల నాణ్యతాభివృద్ధి| అనువాద ఉపకరణ వ్యాసాల నాణ్యతాభివృద్ధి]] ప్రాజెక్టు కూడా చూసి, మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, కొత్త ప్రతిపాదనలు ఆయా చర్చలలో ఒక వారంలోగా చర్చించవలసినదిగా కోరుతున్నాను. ఆ తరువాత [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు ఓటు పద్ధతి]] ప్రకారం జరిగే ఓటుపద్ధతిలో కేవలం ఓటు మాత్రమే పరిగణింపబడుతుంది, అప్పుడు మీ అభిప్రాయం తెలిపినా అది ఫలితం గణించడాన్ని ప్రభావితం చేయదు. మీ సహకారానికి ధన్యవాదాలు. -[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:32, 29 ఆగస్టు 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:37, 30 జూన్ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == ఆహ్వానం WPWP పునసమీక్షా సమావేశం == వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021 లో మీ చేర్పులకు ధన్యవాదములు, ఇందులో భాగంగా జూలై 15వ తేదీ సాయంత్రం 7.00 నుండి 8.00 IST వరకు జరుగుతున్న సభ్యుల పునసమీక్షా సమావేశంలో గూగుల్ మీట్ ద్వారా చేరగలరు ([https://meet.google.com/bqk-vdyf-gzc లింకు]) Or Open Google Meet and enter this code: bqk-vdyf-gzc , ప్రాజెక్టు జరిగే కాలంలో ఇందులో పాల్గోనే అందరూ సబ్యులూ వీలయితే నేర్చుకొన్న విషయాలు పంచుకోవచ్చు,సూచనలు కూడా చేయవచ్చు, కొత్త వారికి ప్రోత్సాహకరంగా కూడా ఉంటుంది. == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 --> == 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి == నమస్తే Ch Maheswara Raju, 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి. ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]]. 70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది. *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']]. మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21949528 --> == ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) == నమస్కారం , తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 04:14, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC) ==అభినందనలు== [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform --[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 10:01, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC) == Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 == నమస్కారం Ch Maheswara Raju గారూ , వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్ ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ "అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది. సభ్యుడిగా మారడానికి ఆంగ్ల భాష వచ్చి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. అవసరమైతే అనువాదం, వివరణ మద్దతు అందించబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే వారికి ప్రతి రెండు నెలలకు US $ 100 పారితోషికం అందిచంబడుతుంది. ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ] , పరిశీలించగలరు. ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ధన్యవాదాలు. <span style="background:Gainsboro">[[User:Nskjnv|<font color="#FF9933">'''Nsk'''</font><font color="white">'''jnv'''</font> ]][[User Talk:Nskjnv|<font color="#128807">_{☚╣✉╠☛}</font>]] </span> 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన ఫైళ్ల లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చటం== @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. మీరు ఎక్కించిన క్రింది బొమ్మ(ల)కు లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చలేదు. లైసెన్స్ లేని ఫైళ్లు వికీ సమగ్రతకు భంగం, వాటిని తొలగించే వీలుంది. # [[:File:ఘంటా_మల్లికాంబ.jpeg]] # [[:File:రామచంద్రపురం_కోట.jpeg]] # [[:File:ఆనందయ్య_ఆయుర్వేద_ముందు_కోసం_లైన్_లో_ఉన్న_జనాలు.jpeg]] # [[:File:టి_వెంకటేశ్వరరావు.jpeg]] # [[:File:Maheswara_Raju.jpeg]] # [[:File:అభిరాం_వర్మ.jpeg]] # [[:File:Masood_Azhar.jpeg]] # [[:File:పురుషుడు.webp]] # [[:File:అంకాలమ్మ_కోట.jpeg]] వీటికి లైసెన్స్ వివరాలు సరిచేయటం సులభమే. ఈ పేజీలో {{tl|Information}} లేక {{tl|Non-free use rationale}} తో [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో సరిపోయిన లైసెన్స్ మూసను వాటికి తగిన శీర్షికలతో చేర్చాలి. ఉదాహరణలకు ఆంగ్లవికీలో అటువంటి ఫైళ్ల వివరాలు చూడండి. ఒకవేళ ఉచితం కాని ఫైళ్ల లెసెన్స్ వివరాలు గుర్తించలేకపోతే, వాటిని తొలగించమని కోరవచ్చు. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. పై వాటిని సవరించితే పై ఫైళ్ల వరుసలో సరిచేసిన వివరాలను చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 05:59, 21 డిసెంబరు 2021 (UTC) == మీ సంతకం గల పేజీలు మొబైల్ వీక్షణలో అస్పష్టం == @[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీ సంతకం గల పేజీలను మొబైల్ ఫైర్ఫాక్స్, క్రోమ్ వాడి చూస్తే, నీలం రంగు పెట్టెలు లాగా కనబడతున్నది. మీరు ఒకసారి పరిశీలించి సవరించితే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:13, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు చూడండి మార్చాను[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 13:31, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) :@[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ఇప్పుడు సరిగా వుంది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:33, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) సరేనండి ఈ విషయం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 13:36, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) == [[చర్చ:మొదటి పేజీ]] గురించి [[User:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:54, 30 డిసెంబరు 2021) == అయ్యా గురువుగారు నమస్కారము నేను ఈ వికీపీడియా లో ఈరోజు ప్రవేశించాను ఇందులో సందేహం వచ్చినచో సంప్రదించగలను --[[వాడుకరి:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు]] ([[వాడుకరి చర్చ:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|చర్చ]]) 08:54, 30 డిసెంబరు 2021 (UTC) [[వాడుకరి:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు]] గారు వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు ధన్యవాదాలు.మీకు ఏమైనా సహాయం కావాలంటే అడగండి చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 14:58, 30 డిసెంబరు 2021 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు == @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Ch Maheswara Raju |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో అవసరమైతే {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Ch Maheswara Raju | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC) :@[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, నేను ఒక బొమ్మ సవరించాను( [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82%3AT_News_logo.png&type=revision&diff=3444644&oldid=3257790 ] [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%9F%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%82%E0%B0%B8%E0%B1%8D&diff=prev&oldid=3444643 ]). NFUR ధృవీకరణ అనగా "|image has rationale=yes"అని చేర్చటం ఎక్కించిన వారు కాక ఇతరులు చేయాలి. మిగతా సవరణ మీరు చేయవచ్చు. మీ బొమ్మలకు, ఇతరులు చేర్చిన ఆసక్తికరమైన బొమ్మలకు అటువంటి సవరణలు చేసి సహకరించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:46, 5 జనవరి 2022 (UTC) సరేనండి[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 10:31, 5 జనవరి 2022 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు == @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Ch Maheswara Raju |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో {{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Ch Maheswara Raju | మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:00, 11 జనవరి 2022 (UTC) :@[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీ లోగో బొమ్మలకు సముచిత వినియోగాన్ని చేర్చటానికి [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82%3AYelamanchili_Municipality_logo.png&type=revision&diff=3465928&oldid=2975683 ఉదాహరణ] చూడండి. ఆ విధంగా మీ ఇతర లోగో బొమ్మలకు సరిచేయండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:32, 17 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC) ==Non-free rationale for దస్త్రం:Gangu bai.jpg== [[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]] Thanks for uploading or contributing to '''[[:దస్త్రం:Gangu bai.jpg]]'''. I notice the file page specifies that the file is being used under [[WP:NFCC|non-free content criteria]], but there is not a suitable explanation or rationale as to why each specific use in Wikipedia is acceptable. Please go to [[:దస్త్రం:Gangu bai.jpg|the file description page]], and edit it to include a [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline|non-free rationale]]. If you have uploaded other non-free media, consider checking that you have specified the non-free rationale on those pages too. You can find a list of 'file' pages you have edited by clicking on the "[[Special:Contributions/Ch Maheswara Raju|my contributions]]" link (it is located at the very top of any Wikipedia page when you are logged in), and then selecting "File" from the dropdown box. Note that any non-free media lacking such an explanation will be deleted one week after they have been tagged, as described on [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#Images.2FMedia|criteria for speedy deletion]]. If the file is already gone, you can still make a [[Wikipedia:Requests for undeletion|request for undeletion]] and ask for a chance to fix the problem.<!-- Template:You can request undeletion --> If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:media copyright questions|Media copyright questions page]]. Thank you.<!-- Template:Di-no fair use rationale-notice --> [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:55, 1 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC) == చర్చలలో చురుకైనవారు == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Noun discuss 3764702.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''చర్చలలో చురుకైనవారు''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, 2021 లో వ్యాస, వికీపీడియా పేరుబరుల చర్చాపేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు అభివందనాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి. [[వికీపీడియా:2021 సమీక్ష/active talk pages of article, wikipedia namespaces-participants|మరిన్ని వివరాలు]] చూడండి. వికీపీడియా అభివృద్ధికి సామరస్యపూర్వక చర్చలు కీలకం. మీరు మరింత క్రియాశీలంగా చర్చలలో పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:12, 23 మార్చి 2022 (UTC) |} :[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జునరావు]] గారు చర్చలలో చురుకైన వారిగా గుర్తించి పతకాన్ని బహుకరించినందుకు ధన్యవాదాలు. -- 2022-04-06T16:27:31‎ Ch Maheswara Raju == చర్చాంశాలను తొలగించకూడదు == @[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, [[చర్చ:అనకాపల్లి జిల్లా]], మీరు తొలగించిన చర్చాంశాన్ని పునరుద్ధరించాను, చర్చలు తొలగించకూడదు కాబట్టి. పొరబాటుగా చేర్చానని వ్యాఖ్య చేరిస్తే సరిపోతుంది. అందులో వున్న మూలం మిగతావారికి ఉపయోగపడే అవకాశం వుంది. అలాగే వికీపీడియాలోచర్చాంశాలు, సహకారస్థితిని గమనించడానికి ముఖ్య సూచికలు. గమనించండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:34, 22 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) సరేనండి [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 02:00, 23 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) ==ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కృషిలో చురుకైనవారు== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Andhra Pradesh districts - Telugu.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కృషిలో చురుకైనవారు''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారికి, [[వికీపీడియా:ఆంధ్రప్రదేశ్ లింకు వ్యాసాల అభివృద్ధి|ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీరణ 2022 - సంబంధిత అధిక ప్రాధాన్యతా వ్యాసాల అభివృద్ధి కృషిలో]] చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు,మీ సహకారానికి ధన్యవాదాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి.. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 14:16, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC) |} :[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు గుర్తించి,పతకం అందజేసినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 15:23, 26 ఆగస్టు 2022 (UTC) == [[User:UPENDER DEVADASU|UPENDER DEVADASU]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:03, 16 సెప్టెంబరు 2022) == నమస్కారం, నేను నూతన ఖాతాదారుడిని, నేను "నెల్లూరి కేశవ స్వామి" గారి గురించి ఒక వ్యాసం రాయాలి అనుకుంటున్న, దీనిపై ఏదయినా వ్యాసం ప్రచురితం అయ్యిందా తెలుపగలరు. --[[వాడుకరి:UPENDER DEVADASU|UPENDER DEVADASU]] ([[వాడుకరి చర్చ:UPENDER DEVADASU|చర్చ]]) 10:03, 16 సెప్టెంబరు 2022 (UTC) :[[వాడుకరి:UPENDER DEVADASU|దేవదాసు]] గారు మీరు వికీపీడియాలో వాడుకరిగా చేరినందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు రాయాలనుకున్న వ్యాసం ఇప్పటికే వికీపీడియాలో ఉంది.[[నెల్లూరి కేశవస్వామి]] ఈ వ్యాసానికి సంబంధించి మరింత సమాచారం మీ దగ్గర ఏమైనా ఉంటే ఇందులో పొందుపరచండి. ఇంకా మీకు ఏమైనా సందేశాలు ఉంటే అడగండి[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 13:28, 16 సెప్టెంబరు 2022 (UTC) == WPWPTE ముగింపు వేడుక == నమస్కారం ! [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. వేడుకకి హాజరయ్యే వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు. పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. ధన్యవాదాలు. <span style="background:Gainsboro">[[వాడుకరి:Nskjnv|<font color="green">'''Nsk'''</font><font color="blue">'''Jnv'''</font>]] </span> 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == [[User:నెనచంద్ర|నెనచంద్ర]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (20:15, 18 మార్చి 2023) == నమస్కారం గురువు గారూ ఎలా ఉన్నారు. నన్ను గురించి. తెలుగులో కొన్ని పుస్తకాలు రాసి ప్రచురించా. కెనడా వాసిని. ఫిసిక్సు లో డాక్టరేటు దెగ్రీ కెనడాలోని ఆల్బర్టా విశ్వవిద్యాలయం నుండి తీసుకున్నాను 1970 లో. నా వయస్సు 81 ఏళ్ళు. తెలుగు భాష అంటే ఎంతో ఇష్టం. "దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స" అని భావిస్తాను. ప్రపంచ భాషలందు కూడా తెలుగు లెస్స అని నా అభిప్రాయం. వాడుకరి అనేపదం బదులు వేరే ప్రయోగించాలని ఒక చిన్న వ్యాసం రాసా.చదివి మీ అభిప్రాయం చెప్పండి. అయ్యా తెలుగులో వాడుకరి అనే పదం లేదు. వినియోగి అనే పదం ముక్కు మూసుకుని వాడవచ్చు. "వాడుకరిపేరు" అని చూసి నేను "వాడుక" ఒక పదం, "రిపేరు" రెండవ పదం గా భావించి తల బద్దలు కొట్టుకున్నా. తర్వాత వాడుక USE కావచ్చు, కాని "వాడుకరి" మాత్రము USER కాలేదు. నియోగి అంటే నియోగించేవాడు. వినియోగి అంటే వాడుకునేవాడు. లేక పోతే "యోగి" కూడా వాడవచ్చు USER కు బదులుగా. ఉపయోగము అంటే USE అయితే, ఉపయోగి USER కావచ్చు. దయ చేసి వాడుకరి తీసేయండి. --[[వాడుకరి:నెనచంద్ర|నెనచంద్ర]] ([[వాడుకరి చర్చ:నెనచంద్ర|చర్చ]]) 20:15, 18 మార్చి 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == [[User:Eppala Suresh|Eppala Suresh]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (13:42, 7 నవంబరు 2023) == Hi Andi My Name Is Sri . i am Youtuber ( Creative thinks ) How can add my channel details in this wiki site any suggestion please... --[[వాడుకరి:Eppala Suresh|Eppala Suresh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Eppala Suresh|చర్చ]]) 13:42, 7 నవంబరు 2023 (UTC) :వికీపీడియాలో ఇలాంటివి ప్రచారం చేయకూడదు వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం విరుద్ధం [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 01:53, 22 జనవరి 2024 (UTC) == తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం == నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ) == [[తానేటి వ‌నిత]] గురించి [[User:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (20:47, 21 జనవరి 2024) == తానేటి వ‌నిత హోంశాఖ, ప్రకృతి విపత్తుల నివారణ శాఖ మంత్రి అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి అధికార ప్రారంభం 2022 ఏప్రిల్ 11 - ప్రస్తుతం మ‌హిళా సంక్షేమ శాఖ మంత్రి ప్రస్తుత పదవిలో అధికార కాలం 2019 జూన్ 8 - 2022 ఏప్రిల్ 10 ఎమ్మెల్యే ప్రస్తుత పదవిలో అధికార కాలం 2019 మే 23 - 2023 ముందు కేఎస్‌ జవహర్‌ నియోజకవర్గం కొవ్వూరు ఎమ్మెల్యే పదవీ కాలం 2009 – 2014 ముందు మద్దాల సునీత నియోజకవర్గం గోపాలపురం నియోజకవర్గం గోపాలపురం వ్యక్తిగత వివరాలు జననం 24 జూన్ 1975 జాతీయత  భారతదేశం రాజకీయ పార్టీ వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (2011 నుండి) ఇతర రాజకీయ పార్టీలు తెలుగుదేశం పార్టీ జీవిత భాగస్వామి శ్రీనివాసరావు సంతానం ప్రణతి నివాసం కొవ్వూరు మతం హిందూ --[[వాడుకరి:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sodabathula sujankumar|చర్చ]]) 20:47, 21 జనవరి 2024 (UTC) == [[ఆంధ్రరాష్ట్రం]] గురించి [[User:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (21:10, 21 జనవరి 2024) == ys Jagan Mohan Reddy --[[వాడుకరి:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sodabathula sujankumar|చర్చ]]) 21:10, 21 జనవరి 2024 (UTC) == [[ఆంధ్రరాష్ట్రం]] గురించి [[User:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (21:11, 21 జనవరి 2024) == YS Jagan Mohan Reddy --[[వాడుకరి:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sodabathula sujankumar|చర్చ]]) 21:11, 21 జనవరి 2024 (UTC) == [[User:దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్|దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:03, 24 జనవరి 2024) == నమస్కారం --[[వాడుకరి:దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్|దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్|చర్చ]]) 04:03, 24 జనవరి 2024 (UTC) == [[గౌతమ బుద్ధుడు]] గురించి [[User:BILLA RAJESH YADAV Billa|BILLA RAJESH YADAV Billa]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:10, 29 జనవరి 2024) == You are terrorist --[[వాడుకరి:BILLA RAJESH YADAV Billa|BILLA RAJESH YADAV Billa]] ([[వాడుకరి చర్చ:BILLA RAJESH YADAV Billa|చర్చ]]) 15:10, 29 జనవరి 2024 (UTC) ==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]== నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు. 2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. ధన్యవాదాలు. ఇట్లు --[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 16:49, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) == [[User:Daivabhakthitelugu|Daivabhakthitelugu]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:31, 20 ఏప్రిల్ 2024) == అయ్యా నమస్కారం. ఇందులో కొన్ని ఆర్టికల్స్ వీలునుబట్టి రాయాలనుకుంటున్నాను. అలాగే కొన్నిటిని సరిదిద్దాలనుకుంటున్నాను. నాకు సహకరించగలరు. ధన్యవాదములు --[[వాడుకరి:Daivabhakthitelugu|Daivabhakthitelugu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Daivabhakthitelugu|చర్చ]]) 08:31, 20 ఏప్రిల్ 2024 (UTC) == [[User:Isanaka Muralidhar|Isanaka Muralidhar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (13:15, 25 మే 2024) == నమస్కారము గురువుగారూ ఇసనాక మురళీధర్ --[[వాడుకరి:Isanaka Muralidhar|Isanaka Muralidhar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Isanaka Muralidhar|చర్చ]]) 13:15, 25 మే 2024 (UTC) == [[User:Raju Bommidi|Raju Bommidi]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (05:58, 13 జూన్ 2024) == భారతీయ ఎలక్షన్స్ లో 20లక్షల EVMల విషింగ్ జాడ ఏంటి? --[[వాడుకరి:Raju Bommidi|Raju Bommidi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Raju Bommidi|చర్చ]]) 05:58, 13 జూన్ 2024 (UTC) == భారతీయ ఎలక్షన్స్ లో 20లక్షల EVMల మిషింగ్ జాడ ఏంటి? == ఆ EVMల జాడ కనిపించలేదా? అయితే, ప్రజాస్వామ్యం లో ఓటుకు ఉన్న హక్కు ఏదీ, ప్రజల విలువ ఏదీ. [[వాడుకరి:Raju Bommidi|Raju Bommidi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Raju Bommidi|చర్చ]]) 06:21, 13 జూన్ 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == [[User:Bhumiputra16|Bhumiputra16]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:16, 27 అక్టోబరు 2024) == ఫోటో ఎలా పెట్టాలి సర్ --[[వాడుకరి:Bhumiputra16|Bhumiputra16]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bhumiputra16|చర్చ]]) 09:17, 27 అక్టోబరు 2024 (UTC) == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:46, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == [[User:కంచర్ల శ్రీనివాస్|కంచర్ల శ్రీనివాస్]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (03:49, 9 జనవరి 2025) == సార్..నమస్తే నా పరిచయాన్ని ఇక్కడ ఎలా నమోదు చేసుకోవచ్చో తెలపగలరు --[[వాడుకరి:కంచర్ల శ్రీనివాస్|కంచర్ల శ్రీనివాస్]] ([[వాడుకరి చర్చ:కంచర్ల శ్రీనివాస్|చర్చ]]) 03:49, 9 జనవరి 2025 (UTC) == [[వాడుకరి:N.lakshmi siva parvathi]] గురించి [[User:N.lakshmi siva parvathi|N.lakshmi siva parvathi]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (06:33, 4 ఫిబ్రవరి 2025) == N.lakshmi siva parvathi wikipedia how to use --[[వాడుకరి:N.lakshmi siva parvathi|N.lakshmi siva parvathi]] ([[వాడుకరి చర్చ:N.lakshmi siva parvathi|చర్చ]]) 06:33, 4 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == [[User:Vihaan Ram Jatoth|Vihaan Ram Jatoth]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (06:00, 7 ఫిబ్రవరి 2025) == Please remove Vadukari word before the name of Vihaan Ram jatoth --[[వాడుకరి:Vihaan Ram Jatoth|Vihaan Ram Jatoth]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vihaan Ram Jatoth|చర్చ]]) 06:00, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == [[User:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (16:17, 15 నవంబరు 2025) == నమస్కారం గురువు గారు . కొత్తగా వ్యాసం ఎలా రాయాలి గురువు గారు --[[వాడుకరి:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:కంకల మహేశ్వరి|చర్చ]]) 16:17, 15 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (01:57, 16 నవంబరు 2025) == నమస్కారం గురువు గారు. వికీలో మన చిత్రాలు చేర్చడం ఎలాగో చెప్పండి గురువు గారు. --[[వాడుకరి:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:కంకల మహేశ్వరి|చర్చ]]) 01:57, 16 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:Samrat28|Samrat28]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (05:27, 18 నవంబరు 2025) == న‌మ‌స్కారం గురువు గారు.. నేను కొత్త వ్య‌క్తుల వికీపీడియా రాయ‌డం సాధ్య‌మ‌వుతుందా.? --[[వాడుకరి:Samrat28|Samrat28]] ([[వాడుకరి చర్చ:Samrat28|చర్చ]]) 05:27, 18 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:Eshani Garisapati|Eshani Garisapati]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (12:49, 29 నవంబరు 2025) == hello i wanted to ask if i write any article or make any corrections will my name be shown to others or its always hidden? --[[వాడుకరి:Eshani Garisapati|Eshani Garisapati]] ([[వాడుకరి చర్చ:Eshani Garisapati|చర్చ]]) 12:49, 29 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:Banavath Vijay Kumar|Banavath Vijay Kumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (21:05, 1 డిసెంబరు 2025) == Hi --[[వాడుకరి:Banavath Vijay Kumar|Banavath Vijay Kumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Banavath Vijay Kumar|చర్చ]]) 21:05, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == [[User:NyalkalEditor|NyalkalEditor]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (17:52, 15 ఫిబ్రవరి 2026) == హాయ్ సర్ --[[వాడుకరి:NyalkalEditor|NyalkalEditor]] ([[వాడుకరి చర్చ:NyalkalEditor|చర్చ]]) 17:52, 15 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == [[User:Pusthakamaala|Pusthakamaala]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (11:13, 8 మార్చి 2026) == Dear sir How to promote book reviews --[[వాడుకరి:Pusthakamaala|Pusthakamaala]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pusthakamaala|చర్చ]]) 11:13, 8 మార్చి 2026 (UTC) == [[:సామాజిక భద్రత|సామాజిక భద్రత]] గురించి [[User:Kota hanuman babu|Kota hanuman babu]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (07:35, 25 జూలై 2026) == Kota hanuman babu mandalam maddirala gramam maddirala Jilla suripet --[[వాడుకరి:Kota hanuman babu|Kota hanuman babu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kota hanuman babu|చర్చ]]) 07:35, 25 జూలై 2026 (UTC) == [[:వికీపీడియా:శైలి|వికీపీడియా:శైలి]] గురించి [[User:Madapsak.somanarsaiah|Madapsak.somanarsaiah]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (22:26, 16 అక్టోబరు 2026) == ప్రేమ ప్రేమ గురించి తెలియజేయండి నా పేరు మీద చేర్చండి సార్. --[[వాడుకరి:Madapsak.somanarsaiah|Madapsak.somanarsaiah]] ([[వాడుకరి చర్చ:Madapsak.somanarsaiah|చర్చ]]) 22:26, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 == నమస్కారం [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారూ!గతంలో మనం తెలుగు వికీపీడియాలో వికీపీడియా ఏషియన్ నెల (Wikipedia Asian Month) కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించుకున్న విషయం మీకు తెలిసిందే. అదే ఉత్సాహంతో ఈ సంవత్సరం కూడా 2026 నవంబర్ 1 నుంచి 30వ తేదీ వరకు ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించనున్నాం.ఈసారి మరింత నాణ్యమైన, సమాచారపరంగా విలువైన వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలో అభివృద్ధి చేయాలనే లక్ష్యంతో ఈ కార్యక్రమాన్ని చేపడుతున్నాం. ఇందులో భాగంగా పాల్గొనేవారిని ప్రోత్సహించేందుకు ఆకర్షణీయమైన బహుమతులను కూడా అందించనున్నాం.వికీపీడియా ఏషియన్ నెల అనేది ఆసియా ఖండంలోని వివిధ దేశాల చరిత్ర, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, సాహిత్యం, ప్రముఖ వ్యక్తులు, ఇతర విశేషాలను తెలుగు భాషలో పరిచయం చేసే ఒక విజ్ఞాన కార్యక్రమం. తద్వారా ఆసియా దేశాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని తెలుగు వికీపీడియాలో అందుబాటులోకి తీసుకురావడమే ఈ ప్రాజెక్టు ముఖ్య ఉద్దేశం.ఈ విజ్ఞాన యజ్ఞంలో మీలాంటి అనుభవజ్ఞులైన వికీపీడియన్ల భాగస్వామ్యం ఎంతో విలువైనది. గతంలో కూడా మీరు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న అనుభవం ఉంది. ఆ అనుభవంతో ఈసారి కూడా మీరు చురుగ్గా పాల్గొని, మరిన్ని మంచి వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేస్తారని ఆశిస్తున్నాం.ఈ ఏడాది వికీపీడియా ఏషియన్ నెలలో మీరు కూడా భాగస్వాములు కావాలని మనస్ఫూర్తిగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.ప్రాజెక్ట్ వివరాలు, పాల్గొనే విధానం కోసం:[[https://w.wiki/ekF9 లింక్]]ప్రాజెక్టు నిర్వాహకుడు మీ [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 04:28, 30 అక్టోబరు 2026 (UTC) gtyd11449ybwbv0n1kfjomrvilpiq5n 4991555 4991553 2026-10-30T04:35:12Z Edla praveen 122480 /* వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 */ 4991555 wikitext text/x-wiki {{పాత చర్చల పెట్టె|auto=yes}} <!-- ఇక రాయండి --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు <font color="white">[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]</font>! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> <div style="align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;"> {{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. {{ #if: | | * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. * దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో <nowiki>(~~~~)</nowiki> ఇలా సంతకం చేస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.) * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022 తెవికీ సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] <!-- * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక మైయిల్ పంపండి. --> }} తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 15:00, 1 జూన్ 2018 (UTC) </div> == మూలాల గురించి. == [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] మీరు తెలుగు వికీలో రచనలు చేయుటకు ఉత్సాహం చూపడం బాగుంది. అయితే మీరు కొన్ని నియమాలు తెలుసుకోవడానికి కొంత సమయం వెచ్చించండి. తెలుగు వికీలో మూలాలు లేదా ఆధారాలు అంటే పుస్తకాలు, పరిశోధనా పత్రాలు, వార్తా పత్రికల వెబ్ సైట్లు మొదలైనవి. తెలుగు వికీలో వ్యాసం రాస్తూ తెలుగు వికీలోని మరో వ్యాసాన్ని మూలంగా అంగీకరించబడదు. మూలల గురించి మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:మూలాలను పేర్కొనడం|ఇక్కడ]] చూడండి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 06:55, 28 మార్చి 2019 (UTC) : మీకు మూలాలు ఇవ్వడం గురించి పూర్తిగా తెలియలేదు. దయచేసి మీరు పైన ఇచ్చిన లింకు చదివి, ఉదాహరణలు చూసి నేర్చుకోగలరు. నేర్చుకోవడానికి ప్రయోగశాల పద్ధతి సరైనది. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju/ప్రయోగశాల|ప్రయోగశాల]] లింకును నొక్కి మీ ప్రయోగాలు చేయండి. అన్నీ సరిగా చేయగలిగినప్పుడు వ్యాసంలో మార్పులు చేయడానికి ప్రయత్నించండి.[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 17:15, 31 మార్చి 2019 (UTC) ::[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్]] మన దగ్గర మూలాల గురించి వీడియో పాఠాలు ఉంటే ఇక్కడ లింకు ఇవ్వండి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 18:56, 31 మార్చి 2019 (UTC) == శ్రీ కోనసీమ భనోజీ రామర్స్ కళాశాల వ్యాసంలో తొలగింపు మూస గురించి. == [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారూ వికీపీడియాలో ఎడా,పెడా వ్యాసాలు రాస్తున్నందుకు అభినందనలు. మనం ఎన్ని రాసామన్నది ముఖ్యం కాదు. వికీపీడియా రాసికన్నా వాసి ముఖ్యం అనే సూత్రానికి విలువ ఇస్తుంది. మీ వ్యాసాలు కొన్ని పరిశీలించగా వికీనియమాలుకు విరుద్దంగా ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. కొత్తలో తప్పులు చేయటం అందరికి సహజం.తప్పులు చేసేదానికన్నా ముందుగా వికీపీడియా నియమాలు, [[వికీపీడియా:శైలి]], [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]], [[మూస:వికీపీడియా విధానాలు,మార్గదర్శకాలు|వికీపీడియా విధానాలు,మార్గదర్శకాలు]], [[వికీపీడియా:శైలి/మార్గదర్శక, విధాన నిర్ణయాలు]], [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] వీటన్నిటిని ఒకసారి చదివి అర్దం చేసుకొని ముందుకు వెళ్లండి. [[గ్రీబ్ పక్షి|ఏక వ్యాక్యం]] , [[బిరుదురాజు శేషాద్రి రాజు|మూలాలు లేని వ్యాసాలు]], ప్రచారం చేసే విధంగా రాసినట్లుగా ఉన్న వ్యాసాలు వికీపీడియా శైలి నియమాలకు విరుద్దం.శ్రీ కోనసీమ భనోజీ రామర్స్ కళాశాల వ్యాసంలో తొలగింపు మూసను మీరు తొలగించారు. వికీపీడియా నిర్వహణలో భాగంగా ఈ మూసలు చేర్చుతారు. వాటిని మీరు తొలగిస్తున్నారు.మీరు తొలగించకూడదు.వ్యాసాన్ని సరిచేసి నిర్వహకులను సంప్రదిస్తే వారు వ్యాసాన్ని పరిశీలించి వారు తొలగిస్తారు. మీ వ్యాసాలలో రాసిన చర్చాపేజీలు పరిశీలించండి.మీరు ఏ [[చర్చ:ఓటు హక్కు|ఒక్క దానికి]] స్పందించ లేదు.వికీపీడియాలో కొత్త వ్యాసాలు సృష్టించేదానికన్నా ఉన్న వ్యాసాలను అభివృద్ది చేయుటలో భాగస్వామ్యం వహించవచ్చు.నా దృష్టిలో ఇదే గొప్ప కార్యక్రమం.మీరు ఈ విషయాలలో స్పందించి ముందుకు వెళ్లగలరు. మీకు తెలియని విషయం, సందిగ్దంగా తోచిన విషయాలు తోటి వీకీపీడియన్స్ , లేదా నిర్వహకులను సంప్రదించండి.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:47, 30 ఏప్రిల్ 2019 (UTC) ::[[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ నేను వికిపిడియా లో కొత్త సభ్యుడిని. వికీపీడియా లో అంతా గందరగోళంగా ఉంది. ఇప్పుడు ఇప్పుడే వికిపిడియా గురించి తెలుసుకున్న.కోనసీమ భనోజీ రామర్స్ కళాశాల అనేది తూర్పుగోదావరి జిల్లా కోనసీమ పేరుగాంచిన కళాశాల అందుకని వికీపీడియా వ్యాసము వ్రాసిన, కానీ వికీపీడియా నియమాలకు విరుద్ధంగా ఉంది కనుక సరైన మూలాలు ఇచ్చి వికిపిడియా నిబంధనలు ప్రకారం వ్రాస్తాను. నాకు తెలియక మూసలు తెలియ తొలిగించాను.ఇక నుండి వికీపీడియా లో వ్యాసాలు రాసే ముందు సరైన మూలాలు ఇచ్చి వికీపీడియా నియమాలు ప్రకారం వ్రాస్తాను.మీరు చెప్పినట్లు వ్యాసాలు అభివృద్ధి చేయుటలో భాగస్వామ్యం అవుతాను. '' ~~[[Ch Maheswara Raju]] ~~ 04:23, 30 ఏప్రిల్ 2019 (UTC) :[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారూ అర్థం చేసుకుని స్పందించినందుకు ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:27, 30 ఏప్రిల్ 2019 (UTC) == మీరు సృష్టిస్తున్న వ్యాసాల్లో == రాజు గారూ, కొత్త వ్యాసాలను సృష్టిస్తున్నందుకు, వికీలో చురుగ్గా రాస్తున్నందుకూ ధన్యవాదాలు. ఈ వ్యాసాలకు సంబంధించి కొన్ని సూచనలు.. * యంత్రం చేసిన అనువాదాలు: యంత్రం చేసే అనువాదాలు అసహజంగా ఉంటాయి. చదివే వాళ్ళకు వికీ పట్ల చులకన భావం కలిగిస్తాయి. ఓ రెండు ఉదాహరణలు కింద ఇస్తున్నాను, పరిశీలించండి. **"''దీనిని పేరు విక్రమ శీలా సేతు అని పురాతన మహావిహరా అనే పేరు పెట్టారు.''" **"''ఈ గుహలు తాబ్లా యొక్క చరిత్రకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన రుజువులను కూడా ఉన్నాయి.''" :యాంత్రికానువాద పాఠ్యంతో సృష్టించిన పేజీలను నిర్దాక్షిణ్యంగా తొలగించాలని గతంలో అనేక మార్లు సముదాయం తీర్మానించింది. మీరు కొత్తవారు కనుక మీ దృష్టికి తీసుకు వస్తున్నాను. ఒకవేళ యాంత్రికానువాదం చేసినా, దాన్ని సరిచేసుకున్నాకే ప్రచురించాలి. లేదా పూర్తిగా మానవికంగానే అనువదించాలి. తెలుగులో యాంత్రికానువాదం ఇంకా పాసు మార్కులు కూడా తెచ్చుకోలేదు. దయచేసి దాన్ని వదిలెయ్యండి. ఇప్పటికే సృష్టించిన పేజీల్లో ఆయా అనువాదాలను సవరించగలరు. ఇకపై యాంత్రిక అనువాదాలను వదిలేసి, సొంతంగా చెయ్యవలసినదిగాఅ మనవి. * పేజీ పేర్లు: కొన్ని కొత్త పేజీలకు పెడుతున్న పేర్లు సరి చూసుకోవాలి -ముఖ్యంగా తెలుగేతర ప్రాంతాల్లోని విషయాలకు సంబంధించిన పేర్లు. ఉదాహరణకు [[విక్రమ్ శీలా సేతు]], [[కోతుంసర్ గుహలు]], [[భజ గుహలు]] (వ్యాసంలో "భాజ గుహలు" అని రాసారు. ఏది సరైనది?), [[వెంబనాద్ రైల్వే వంతెన]] (వెంబనాడ్ అని పేజీలో సరిగ్గానే రాసారు.). వీటిని సరి చూసుకోండి. సరి కాని వాటిని సవరించ గలరు. * గతంలో మీకు వివరించినట్టు, ఇంగ్లీషు వ్యాసం నుండి కాపీ చేసి తెచ్చేటపుడు, అక్కడి పేజీని ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి (view source ను గాని, edit source ను గాని, edit ను గానీ నొక్కండి) అప్పుడు పాఠ్యాన్ని కాపీ చెయ్యండి. దాంతో అక్కడి మూలాలు కూడా కాపీ అవుతాయి. లేకపోతే.. ''గుప్పీలు 25.5 మరియు 27.8 ° C (78 మరియు 82 ° F) మరియు 19 l (5 US గ్యాలన్లు) కు ఒక టేబుల్ స్పూన్ కు సమానమైన ఉప్పు స్థాయిలు మధ్య ఒక హార్డ్-హార్డ్ ఆక్వేరియంను ఇష్టపడతారు. [50] '' అనే వాక్యం చూడండి.. అందులో [50] అనేది కూడా కాపీ అయింది. అది మూలం సంఖ్య. సంఖ్య మాత్రమే వచ్చింది గాని దానికి సంబంధించిన మూలం రాలేదు. రాదు కూడా. పైగా ఈ అంకెలను జాగర్తగా తొలగించుకుంటూ ఉండాలి. పైగా మూలాలను ప్రత్యేకంగా తెచ్చి పెట్టుకోవాల్సి ఉంటుంది. అదొక పెద్ద పని. ఎడిట్ మోడ్‌లో తెస్తే అన్నీ వస్తాయి. మరొక్కటి.. "మరియు" అనేది మన భాషకు పొసగని మాట. ఇంగ్లీషులో అండ్ వచ్చిన చోటల్లా మరియు రాసేస్తూంటుంది, యంత్రం. మానవికంగా అనువాదాలు చేసేటపుడు కూడా కొందరు ఇది రాస్తూంటారు. కానీ మనకు దాని అవసరం లేదు. గమనించగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:06, 27 మే 2019 (UTC) ==మీ వ్యాసాలకు మరి కొన్ని హంగులు== రాజు గారూ, వికీలో రాయటంలో మీరు చూపిస్తున్న ఉత్సాహం సంతోషం కలిగిస్తోంది. మీ వ్యాసాలకు కొన్ని హంగులు చేకూరిస్తే వాటికి మరింత శోభ చేకూరుతుంది. వాటిలో ఒక అంశాన్ని మీకు చెబుతాను. అదే "వర్గం"! వ్యాసానికి అన్నిటి కంటే దిగువన వర్గాలు ఉంటాయి. ఆ పేజీ ఏయే వర్గాల్లో ఉందో ఇవి చూపిస్తాయి. వికీలో పేజీలను వెతకడానికి ఇదొక దగ్గరి దారి. ఉదాహరణకు 1983 లో మరణించిన వారు ఎవరో చూడాలని అనుకుంటే [[:వర్గం:1983 మరణాలు]] అనే వర్గాన్ని చూస్తే తెలిసిపోతుంది. అలాగే మీరు సృష్టించిన [[మహానది రైల్వే వంతెన]] పేజీని [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో మహానదిపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] అనే వర్గం లోకి చేర్చారనుకుందాం. ఈ వర్గంలోకి ఒరిస్సాలో నదులపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలన్నీ చేర్చవచ్చు. ఆ పేజీలన్ని ఒక్కచోటే చేరి ఆ పేజీలను కనుక్కోవడం పాఠకుడికి తేలికై పోతుంది. అన్నట్టూ ఆ పేజీని నిన్నటి వరకు 20 మంది చూసారు. మీరు కాకుండా కనీసం 10 మందైనా చూసి ఉంటారు. వాళ్ళు ఈ పేజీ చూసినపుడు ఇలాంటి వంతెనలకు సంబంధించిన మిగతా పేజీలను కూడా చూసే వీలు వర్గాలుంటే కలుగుతుంది. అంచేత వర్గీకరించే పద్ధతిని చూడండి. ఈ మహానది రైల్వే వంతెన పేజీని కింది విధంగా వర్గీకరించవచ్చు: [[మహానది రైల్వే వంతెన]] --> [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో మహానదిపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] పేజీని పై విధంగా వర్గూఈకరించాలి. ఆ తరువాత ఆ వర్గాన్ని కింది విధంగా వర్గీకరించవచ్చు: [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో మహానదిపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] --> [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో నదులపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] [[:వర్గం:ఒరిస్సాలో నదులపై ఉన్న రైల్వే వంతెనలు]] --> [[:వర్గం:ఒరిస్సా లోని రైల్వే వంతెనలు]] [[:వర్గం:ఒరిస్సా లోని రైల్వే వంతెనలు]] --> [[:వర్గం:భారతదేశం లోని రైల్వే వంతెనలు]] ఇలా వర్గీకరించుకుంటూ పోవచ్చు. దీనిపై దృష్టి సారించగలరు. ప్రస్తుతానికి ఈ పేజీని నేను వర్గీకరిస్తున్నాను, గమనించగలరు. ఆ తరువాత నేనేమైనా సాయపడాలంటే చెప్పండి, నేన్రెడీ. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:50, 31 మే 2019 (UTC) == వర్గం గురించి == చదువరి గారూ తప్పకుండా చెస్తాను అండి. కొత్త సభ్యుడిని కదా అందుకే వాటి జోలికి పోలేదు.మీరు చెప్పినట్టే చేస్తాను. అలాగే నేను రాసిన వ్యాసాలులో కూడా మార్పులు చేయాలని గతంలో మీరు చెప్పారు. తప్పకుండా చేస్తాను. ఇక నుంచి నేను వ్రాసిన వ్యాసము విస్తరణ చేయడం మరియు సరైన మూలాలు ఇవ్వడంలో సృష్టింపెడతాను. ఏమైనా సహయం కావలి అంటే మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తాను ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 07:06, 31 మే 2019 (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:33, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19352606 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:09, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19395159 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 19:01, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19433228 --> ==వ్యాసాలు సృష్టించేటప్పడు వెతుకు పెట్టెలో పరిశీలించుట== [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారూ మీరు సృష్టించే వ్యాసాలు లోగడ ఏమైనా సృష్టించబడి ఉన్నాయా? అని వెతుకు పెట్టెలో పరిశీలించకుండా సృష్టిస్తున్నారు.అవి విలీనం చేయాల్సిన అవసరం ఉంటుంది.మీరు లోగడ సృష్టించిన వ్యాసాలలోనే అభివృద్ది చేయవచ్చు.[[ప్రపంచ పోదుపు దినోత్సవం]] అనే పేజి సృష్టించారు.లోగడ ఇదే పేరుతో [[ప్రపంచ పొదుపు దినోత్సవం]] వ్యాసం ఉంది.లోగడ [[ఓటు హక్కు]] అనే పేజి సృష్టించారు.అదే పేరుతో లోగడ [[ఓటు]] అనే వ్యాసం ఉంది.ఈ రెండు వ్యాసాలను విలీనం చేయగలరు.ఇక ముందు ఈ విషయంలో తగు జాగ్రత్తలు గైకొనగలరు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:10, 30 అక్టోబరు 2019 (UTC) == వ్యాసాలను మధ్యలోనే వదిలేయడం == [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju]] గారు... మీరు తెలుగు వికీలో రాస్తుంన్నందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు సృష్టించిన వ్యాసాలను పూర్తిచేయకుండానే మరిన్ని వ్యాసాలను సృష్టిస్తున్నారు. వాటిల్లో కొన్ని ఉదా: [[మడోనా]], [[టెలిగ్రామ్]], [[ట్రిపుల్ తలాక్]], [[అభిషేక్ భట్]]. ఇలా చాలా వ్యాసాలు ఉన్నాయి. తెవికీ నిబంధనల ప్రకారం వ్యాసాల సంఖ్యకంటే వ్యాసాల నాణ్యతకు అధిక ప్రాముఖ్యత ఉంటుంది. కాబట్టి, వ్యాసాలను పరిమిత సైజుకు తీసుకువచ్చి నాణ్యత గత వ్యాసాలుగా మార్చండి. అలా చేయని పక్షంలో వాటిని తొలగించే అవకాశం ఉంది.<font color="RED" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 09:41, 19 నవంబర్ 2019 (UTC) ==[[వాయు తుఫాను]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[వాయు తుఫాను]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]&#32; : :'''ఈ వ్యాసం పేజీ 2019 జూన్ 13న సృష్టించబడింది.ఎటువంటి విషయ సంగ్రహం లేదు.కావున తొలగించటానికి ప్రతిపాదించటమైనది''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:వాయు తుఫాను|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:42, 1 మార్చి 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:42, 1 మార్చి 2020 (UTC) ==[[పబ్ జి వీడియో గేమ్]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[పబ్ జి వీడియో గేమ్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]. The proposed deletion notice added to the article should explain why. వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:పబ్ జి వీడియో గేమ్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh|B.K.Viswanadh]] ([[వాడుకరి చర్చ:B.K.Viswanadh|చర్చ]]) 04:43, 2 మార్చి 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh|B.K.Viswanadh]] ([[వాడుకరి చర్చ:B.K.Viswanadh|చర్చ]]) 04:43, 2 మార్చి 2020 (UTC) B.K.Viswanadh గారు ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించవద్దు. కొన్ని మార్పులు చేశాను.ఒక సారి చూడండి.. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 07:36, 2 మార్చి 2020 (UTC) ==మడోనా వ్యాసం విస్తరణ, ఆంగ్లభాషతో ఉన్న విభాగాలు అనువదించుట గురించి== [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారూ [[మడోనా]] వ్యాసం ఆంగ్ల వ్యాసం [https://en.wikipedia.org/wiki/Madonna_(entertainer) Madonna (entertainer)]నుండి గ్రహించిన అసంపూర్తి సమాచారంతో వ్యాసం సృష్టించబడింది. అందులో కొన్ని విభాగాలు ఆంగ్లబాషలో ఉన్నవి.సమయం తీసుకుని సవరించవలసినదిగా కోరుచున్నాను.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:54, 15 మార్చి 2020 (UTC) [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారు మడోనా వ్యాసం వార్తాపత్రికల్లో వచ్చిన తక్కువ సమాచారంతో ఈ పేజీని సృష్టించాను. తరువాత అభివృద్ధి చేద్దాం అనుకున్న కానీ కుదరలేదు.తరువాత [[వాడుకరి:B.K.Viswanadh]]గారు ఆంగ్ల వికీపీడియాలో ఉన్నది,ఉన్నట్టు తెలుగులో అనువాదం చేయకుండా ఈ పేజీలో పెట్టారు. ఈ వ్యాసంలో తెలుగు పదాల కంటే ఇంగ్లీషు పదాలే ఎక్కువగా ఉన్నాయి. ఈ వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చెయ్యలేను. తొలగించండి. [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 11:24, 16 మార్చి 2020 (UTC) ==[[అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వెబ్‌సైట్ల జాబితా]] వ్యాసం యొక్క [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు ప్రతిపాదన]]== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వెబ్‌సైట్ల జాబితా]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన [[Wikipedia:Proposed deletion|తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదిస్తున్నాను]]&#32; : :'''మూలాలు, లింకులు లేవు. మొలక. దీనిని వ్యాసంగా పరిగణించలేము''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించవచ్చు. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసివేసి, మీరు ప్రతిపాదించిన తొలగింపును ఆపవచ్చు. కానీ దానికి కారణాన్ని మీ [[సహాయం:దిద్దుబాటు సారాంశం|దిద్దుబాటు సారాంశం]]లో గానీ, [[Talk:అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన వెబ్‌సైట్ల జాబితా|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] గానీ రాయండి. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. {{Tlc|proposed deletion/dated}} నోటీసును తీసెయ్యడంతో, [[Wikipedia:Proposed deletion|proposed deletion process]] ఆగవచ్చు. కానీ, చర్చలేమీ లేకుండా [[వికీపీడియా:సత్వర తొలగింపు|సత్వరమే తొలగించడం]], చర్చ ద్వారా ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చే [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు|తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు]] వంటి ఇతర [[వికీపీడియా:తొలగింపు పద్ధతి|తొలగింపు పద్ధతులు]] కూడా ఉన్నాయి. <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 09:45, 10 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> <span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 09:45, 10 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ==[[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన== [[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]] [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&#32; : :'''ఏక వాక్యం, మూస మాత్రమే కలిగిన మొలక వ్యాసం.కావున తొలగించటానికి ప్రతిపాదిస్తున్నాను''' వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL#REASON|వివిధ కారాణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా, మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[Talk:2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:21, 4 మే 2020 (UTC) <!-- Template:Proposed deletion notify --> [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:21, 4 మే 2020 (UTC) == [[ఓవీఎం 6948 కెమెరా]] == ఓవీఎం 6948 కెమెరా వ్యాసాన్ని విస్తరించండి. [[User:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">''' కె.వెంకటరమణ '''</span>]][[User talk:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">(చర్చ)</span>]] 12:45, 10 మే 2020 (UTC) :: [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారు వ్యాసాన్ని ఇంకా రాయడానికి పెద్దగా సమాచారం లేదు అండి. ఆంగ్ల వ్యాసాల్లో కూడా చూశాను పెద్దగా సమాచారం లేదు. సరైన సమాచారం వచ్చినప్పుడు రాస్తాను.కానీ ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించవద్దు.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 16:07, 10 మే 2020 (UTC) :::వ్యాసం రాయాలంటే ఆంగ్లవికీ అవసరం లేదు. సరైన మూలాలు సేకరించి వ్యాసాన్ని విస్తరించవచ్చు. నేను విస్తరించాను. చూడండి.[[User:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">''' కె.వెంకటరమణ '''</span>]][[User talk:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">(చర్చ)</span>]] 04:06, 11 మే 2020 (UTC) చూసానండి విస్తరించినందుకు ధన్యవాదాలు.ఆంగ్ల వికీలో లేకపోవడం వల్ల చేయలేకపోయాను.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 04:12, 11 మే 2020 (UTC) == [[2019 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] == ఈ వ్యాసం విస్తరించండి. లేనిచో తొలగించబడుతుంది.[[User:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">''' కె.వెంకటరమణ '''</span>]][[User talk:K.Venkataramana|<span style="background:#cedff2;color:#11e">(చర్చ)</span>]] 05:26, 11 మే 2020 (UTC) [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]గారు నేను ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరిస్తారు.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 05:36, 11 మే 2020 (UTC) [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]గారు ఈ వ్యాసాన్ని పూర్తిగా రాయాలని అనుకున్న కానీ చేయలేనండి. నాకు సమయం లేకపోవడం వల్ల చేయలేకపోతున్నా. వ్యాసాన్ని తొలగించండి.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 06:08, 11 మే 2020 (UTC) ==తెలుగు అనువాద వ్యాసాల పతకం== {| class="barnstar" style="border:1px solid gray; background:#dff2f3;" |- |rowspan="2" style="padding-right:5px;" | [[Image:Translation_Barnstar_te.svg|80px]] |style="font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;" | '''తెలుగు అనువాద వ్యాసాల పతకం''' |- |style="border-top: 1px solid gray;" |[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారికి, జూన్ 2015-జులై 2020 కాలంలో తెలుగులో కంటెంట్ ట్రాన్స్లేషన్ ఉపకరణం వాడి తొలగింపుకు గురికాని 1238 వ్యాసాలకు కృషిచేసిన 149 మందిలో వ్యాసాల సంఖ్యా పరంగా 80% వ్యాసాలు చేర్చిన 23 మందిలో మీరొకరు. మీరు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఈ పతకం అందజేస్తున్నాను. మీరిలాగే తెవికీలో అభివృద్ధికి కృషి చేయాలని కోరుతూ..--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:44, 13 ఆగస్టు 2020 (UTC) |} :[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు గుర్తించి,పతకం అందజేసినందుకు ధన్యవాదాలు.నా వంతు తెవికీ కృషి అందిస్తానని ఈ సందర్బంగా తెలియజేస్తున్నాను. 2020-08-14T22:07:27‎ [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|<bdi>Ch Maheswara Raju</bdi>]] ==యాంత్రికానువాదాల నాణ్యతా నియంత్రణ చర్చలు== [[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారికి, నమస్కారం. [[వికీపీడియా_చర్చ:యాంత్రికానువాదాల_నాణ్యతా_నియంత్రణ#70% కంటే తక్కువ మెరుగుపరచిన యాంత్రిక అనువాద స్థాయి విధానం సమీక్ష|ప్రస్తుత కంటెంట్ ట్రాన్స్లేషన్ ఉపకరణ నాణ్యత నియంత్రణ విధానం సమీక్ష]] చర్చ, [[వికీపీడియా_చర్చ:యాంత్రికానువాదాల_నాణ్యతా_నియంత్రణ#కొత్త విధానానికి ప్రతిపాదనలు|కొత్త విధానానికి ప్రతిపాదనలు]] చర్చ ప్రారంభమై రెండు వారాలైంది. ఇప్పటివరకు 8 మంది సహసభ్యులు చర్చలో పాల్గొన్నారు. ఉపకరణం పై అనుభవంగల మీరు ఇంకా చర్చలో పాల్గొనలేదు. ఈ సందర్భంలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/అనువాద ఉపకరణ వ్యాసాల నాణ్యతాభివృద్ధి| అనువాద ఉపకరణ వ్యాసాల నాణ్యతాభివృద్ధి]] ప్రాజెక్టు కూడా చూసి, మీ విలువైన అభిప్రాయాలు, కొత్త ప్రతిపాదనలు ఆయా చర్చలలో ఒక వారంలోగా చర్చించవలసినదిగా కోరుతున్నాను. ఆ తరువాత [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు ఓటు పద్ధతి]] ప్రకారం జరిగే ఓటుపద్ధతిలో కేవలం ఓటు మాత్రమే పరిగణింపబడుతుంది, అప్పుడు మీ అభిప్రాయం తెలిపినా అది ఫలితం గణించడాన్ని ప్రభావితం చేయదు. మీ సహకారానికి ధన్యవాదాలు. -[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:32, 29 ఆగస్టు 2020 (UTC) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:37, 30 జూన్ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == ఆహ్వానం WPWP పునసమీక్షా సమావేశం == వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021 లో మీ చేర్పులకు ధన్యవాదములు, ఇందులో భాగంగా జూలై 15వ తేదీ సాయంత్రం 7.00 నుండి 8.00 IST వరకు జరుగుతున్న సభ్యుల పునసమీక్షా సమావేశంలో గూగుల్ మీట్ ద్వారా చేరగలరు ([https://meet.google.com/bqk-vdyf-gzc లింకు]) Or Open Google Meet and enter this code: bqk-vdyf-gzc , ప్రాజెక్టు జరిగే కాలంలో ఇందులో పాల్గోనే అందరూ సబ్యులూ వీలయితే నేర్చుకొన్న విషయాలు పంచుకోవచ్చు,సూచనలు కూడా చేయవచ్చు, కొత్త వారికి ప్రోత్సాహకరంగా కూడా ఉంటుంది. == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 --> == 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి == నమస్తే Ch Maheswara Raju, 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి. ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]]. 70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది. *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']]. మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21949528 --> == ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) == నమస్కారం , తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 04:14, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC) ==అభినందనలు== [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform --[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 10:01, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC) == Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 == నమస్కారం Ch Maheswara Raju గారూ , వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్ ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ "అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది. సభ్యుడిగా మారడానికి ఆంగ్ల భాష వచ్చి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. అవసరమైతే అనువాదం, వివరణ మద్దతు అందించబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే వారికి ప్రతి రెండు నెలలకు US $ 100 పారితోషికం అందిచంబడుతుంది. ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ] , పరిశీలించగలరు. ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ధన్యవాదాలు. <span style="background:Gainsboro">[[User:Nskjnv|<font color="#FF9933">'''Nsk'''</font><font color="white">'''jnv'''</font> ]][[User Talk:Nskjnv|<font color="#128807">_{☚╣✉╠☛}</font>]] </span> 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన ఫైళ్ల లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చటం== @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. మీరు ఎక్కించిన క్రింది బొమ్మ(ల)కు లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చలేదు. లైసెన్స్ లేని ఫైళ్లు వికీ సమగ్రతకు భంగం, వాటిని తొలగించే వీలుంది. # [[:File:ఘంటా_మల్లికాంబ.jpeg]] # [[:File:రామచంద్రపురం_కోట.jpeg]] # [[:File:ఆనందయ్య_ఆయుర్వేద_ముందు_కోసం_లైన్_లో_ఉన్న_జనాలు.jpeg]] # [[:File:టి_వెంకటేశ్వరరావు.jpeg]] # [[:File:Maheswara_Raju.jpeg]] # [[:File:అభిరాం_వర్మ.jpeg]] # [[:File:Masood_Azhar.jpeg]] # [[:File:పురుషుడు.webp]] # [[:File:అంకాలమ్మ_కోట.jpeg]] వీటికి లైసెన్స్ వివరాలు సరిచేయటం సులభమే. ఈ పేజీలో {{tl|Information}} లేక {{tl|Non-free use rationale}} తో [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో సరిపోయిన లైసెన్స్ మూసను వాటికి తగిన శీర్షికలతో చేర్చాలి. ఉదాహరణలకు ఆంగ్లవికీలో అటువంటి ఫైళ్ల వివరాలు చూడండి. ఒకవేళ ఉచితం కాని ఫైళ్ల లెసెన్స్ వివరాలు గుర్తించలేకపోతే, వాటిని తొలగించమని కోరవచ్చు. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. పై వాటిని సవరించితే పై ఫైళ్ల వరుసలో సరిచేసిన వివరాలను చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 05:59, 21 డిసెంబరు 2021 (UTC) == మీ సంతకం గల పేజీలు మొబైల్ వీక్షణలో అస్పష్టం == @[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీ సంతకం గల పేజీలను మొబైల్ ఫైర్ఫాక్స్, క్రోమ్ వాడి చూస్తే, నీలం రంగు పెట్టెలు లాగా కనబడతున్నది. మీరు ఒకసారి పరిశీలించి సవరించితే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:13, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు చూడండి మార్చాను[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 13:31, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) :@[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] ఇప్పుడు సరిగా వుంది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:33, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) సరేనండి ఈ విషయం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 13:36, 29 డిసెంబరు 2021 (UTC) == [[చర్చ:మొదటి పేజీ]] గురించి [[User:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:54, 30 డిసెంబరు 2021) == అయ్యా గురువుగారు నమస్కారము నేను ఈ వికీపీడియా లో ఈరోజు ప్రవేశించాను ఇందులో సందేహం వచ్చినచో సంప్రదించగలను --[[వాడుకరి:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు]] ([[వాడుకరి చర్చ:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|చర్చ]]) 08:54, 30 డిసెంబరు 2021 (UTC) [[వాడుకరి:తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు|తండ్రి చెప్పిన కాలధర్మ తీర్పు]] గారు వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు ధన్యవాదాలు.మీకు ఏమైనా సహాయం కావాలంటే అడగండి చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 14:58, 30 డిసెంబరు 2021 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు == @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Ch Maheswara Raju |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో అవసరమైతే {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Ch Maheswara Raju | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC) :@[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, నేను ఒక బొమ్మ సవరించాను( [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82%3AT_News_logo.png&type=revision&diff=3444644&oldid=3257790 ] [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%9F%E0%B1%80_%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%82%E0%B0%B8%E0%B1%8D&diff=prev&oldid=3444643 ]). NFUR ధృవీకరణ అనగా "|image has rationale=yes"అని చేర్చటం ఎక్కించిన వారు కాక ఇతరులు చేయాలి. మిగతా సవరణ మీరు చేయవచ్చు. మీ బొమ్మలకు, ఇతరులు చేర్చిన ఆసక్తికరమైన బొమ్మలకు అటువంటి సవరణలు చేసి సహకరించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:46, 5 జనవరి 2022 (UTC) సరేనండి[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 10:31, 5 జనవరి 2022 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు == @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Ch Maheswara Raju |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో {{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Ch Maheswara Raju | మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:00, 11 జనవరి 2022 (UTC) :@[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, మీ లోగో బొమ్మలకు సముచిత వినియోగాన్ని చేర్చటానికి [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82%3AYelamanchili_Municipality_logo.png&type=revision&diff=3465928&oldid=2975683 ఉదాహరణ] చూడండి. ఆ విధంగా మీ ఇతర లోగో బొమ్మలకు సరిచేయండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:32, 17 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC) ==Non-free rationale for దస్త్రం:Gangu bai.jpg== [[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]] Thanks for uploading or contributing to '''[[:దస్త్రం:Gangu bai.jpg]]'''. I notice the file page specifies that the file is being used under [[WP:NFCC|non-free content criteria]], but there is not a suitable explanation or rationale as to why each specific use in Wikipedia is acceptable. Please go to [[:దస్త్రం:Gangu bai.jpg|the file description page]], and edit it to include a [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline|non-free rationale]]. If you have uploaded other non-free media, consider checking that you have specified the non-free rationale on those pages too. You can find a list of 'file' pages you have edited by clicking on the "[[Special:Contributions/Ch Maheswara Raju|my contributions]]" link (it is located at the very top of any Wikipedia page when you are logged in), and then selecting "File" from the dropdown box. Note that any non-free media lacking such an explanation will be deleted one week after they have been tagged, as described on [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#Images.2FMedia|criteria for speedy deletion]]. If the file is already gone, you can still make a [[Wikipedia:Requests for undeletion|request for undeletion]] and ask for a chance to fix the problem.<!-- Template:You can request undeletion --> If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:media copyright questions|Media copyright questions page]]. Thank you.<!-- Template:Di-no fair use rationale-notice --> [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:55, 1 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC) == చర్చలలో చురుకైనవారు == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Noun discuss 3764702.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''చర్చలలో చురుకైనవారు''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, 2021 లో వ్యాస, వికీపీడియా పేరుబరుల చర్చాపేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు అభివందనాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి. [[వికీపీడియా:2021 సమీక్ష/active talk pages of article, wikipedia namespaces-participants|మరిన్ని వివరాలు]] చూడండి. వికీపీడియా అభివృద్ధికి సామరస్యపూర్వక చర్చలు కీలకం. మీరు మరింత క్రియాశీలంగా చర్చలలో పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:12, 23 మార్చి 2022 (UTC) |} :[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జునరావు]] గారు చర్చలలో చురుకైన వారిగా గుర్తించి పతకాన్ని బహుకరించినందుకు ధన్యవాదాలు. -- 2022-04-06T16:27:31‎ Ch Maheswara Raju == చర్చాంశాలను తొలగించకూడదు == @[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, [[చర్చ:అనకాపల్లి జిల్లా]], మీరు తొలగించిన చర్చాంశాన్ని పునరుద్ధరించాను, చర్చలు తొలగించకూడదు కాబట్టి. పొరబాటుగా చేర్చానని వ్యాఖ్య చేరిస్తే సరిపోతుంది. అందులో వున్న మూలం మిగతావారికి ఉపయోగపడే అవకాశం వుంది. అలాగే వికీపీడియాలోచర్చాంశాలు, సహకారస్థితిని గమనించడానికి ముఖ్య సూచికలు. గమనించండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:34, 22 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) సరేనండి [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 02:00, 23 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) ==ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కృషిలో చురుకైనవారు== {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" style="vertical-align:middle;" | [[File:Andhra Pradesh districts - Telugu.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కృషిలో చురుకైనవారు''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | @[[User:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారికి, [[వికీపీడియా:ఆంధ్రప్రదేశ్ లింకు వ్యాసాల అభివృద్ధి|ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీరణ 2022 - సంబంధిత అధిక ప్రాధాన్యతా వ్యాసాల అభివృద్ధి కృషిలో]] చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు,మీ సహకారానికి ధన్యవాదాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి.. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 14:16, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC) |} :[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు గుర్తించి,పతకం అందజేసినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 15:23, 26 ఆగస్టు 2022 (UTC) == [[User:UPENDER DEVADASU|UPENDER DEVADASU]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (10:03, 16 సెప్టెంబరు 2022) == నమస్కారం, నేను నూతన ఖాతాదారుడిని, నేను "నెల్లూరి కేశవ స్వామి" గారి గురించి ఒక వ్యాసం రాయాలి అనుకుంటున్న, దీనిపై ఏదయినా వ్యాసం ప్రచురితం అయ్యిందా తెలుపగలరు. --[[వాడుకరి:UPENDER DEVADASU|UPENDER DEVADASU]] ([[వాడుకరి చర్చ:UPENDER DEVADASU|చర్చ]]) 10:03, 16 సెప్టెంబరు 2022 (UTC) :[[వాడుకరి:UPENDER DEVADASU|దేవదాసు]] గారు మీరు వికీపీడియాలో వాడుకరిగా చేరినందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు రాయాలనుకున్న వ్యాసం ఇప్పటికే వికీపీడియాలో ఉంది.[[నెల్లూరి కేశవస్వామి]] ఈ వ్యాసానికి సంబంధించి మరింత సమాచారం మీ దగ్గర ఏమైనా ఉంటే ఇందులో పొందుపరచండి. ఇంకా మీకు ఏమైనా సందేశాలు ఉంటే అడగండి[[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 13:28, 16 సెప్టెంబరు 2022 (UTC) == WPWPTE ముగింపు వేడుక == నమస్కారం ! [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. వేడుకకి హాజరయ్యే వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు. పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. ధన్యవాదాలు. <span style="background:Gainsboro">[[వాడుకరి:Nskjnv|<font color="green">'''Nsk'''</font><font color="blue">'''Jnv'''</font>]] </span> 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == [[User:నెనచంద్ర|నెనచంద్ర]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (20:15, 18 మార్చి 2023) == నమస్కారం గురువు గారూ ఎలా ఉన్నారు. నన్ను గురించి. తెలుగులో కొన్ని పుస్తకాలు రాసి ప్రచురించా. కెనడా వాసిని. ఫిసిక్సు లో డాక్టరేటు దెగ్రీ కెనడాలోని ఆల్బర్టా విశ్వవిద్యాలయం నుండి తీసుకున్నాను 1970 లో. నా వయస్సు 81 ఏళ్ళు. తెలుగు భాష అంటే ఎంతో ఇష్టం. "దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స" అని భావిస్తాను. ప్రపంచ భాషలందు కూడా తెలుగు లెస్స అని నా అభిప్రాయం. వాడుకరి అనేపదం బదులు వేరే ప్రయోగించాలని ఒక చిన్న వ్యాసం రాసా.చదివి మీ అభిప్రాయం చెప్పండి. అయ్యా తెలుగులో వాడుకరి అనే పదం లేదు. వినియోగి అనే పదం ముక్కు మూసుకుని వాడవచ్చు. "వాడుకరిపేరు" అని చూసి నేను "వాడుక" ఒక పదం, "రిపేరు" రెండవ పదం గా భావించి తల బద్దలు కొట్టుకున్నా. తర్వాత వాడుక USE కావచ్చు, కాని "వాడుకరి" మాత్రము USER కాలేదు. నియోగి అంటే నియోగించేవాడు. వినియోగి అంటే వాడుకునేవాడు. లేక పోతే "యోగి" కూడా వాడవచ్చు USER కు బదులుగా. ఉపయోగము అంటే USE అయితే, ఉపయోగి USER కావచ్చు. దయ చేసి వాడుకరి తీసేయండి. --[[వాడుకరి:నెనచంద్ర|నెనచంద్ర]] ([[వాడుకరి చర్చ:నెనచంద్ర|చర్చ]]) 20:15, 18 మార్చి 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&oldid=25451578 --> == [[User:Eppala Suresh|Eppala Suresh]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (13:42, 7 నవంబరు 2023) == Hi Andi My Name Is Sri . i am Youtuber ( Creative thinks ) How can add my channel details in this wiki site any suggestion please... --[[వాడుకరి:Eppala Suresh|Eppala Suresh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Eppala Suresh|చర్చ]]) 13:42, 7 నవంబరు 2023 (UTC) :వికీపీడియాలో ఇలాంటివి ప్రచారం చేయకూడదు వికీపీడియా నియమాల ప్రకారం విరుద్ధం [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju☻]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ch Maheswara Raju|చర్చ]]) 01:53, 22 జనవరి 2024 (UTC) == తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం == నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ) == [[తానేటి వ‌నిత]] గురించి [[User:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (20:47, 21 జనవరి 2024) == తానేటి వ‌నిత హోంశాఖ, ప్రకృతి విపత్తుల నివారణ శాఖ మంత్రి అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి అధికార ప్రారంభం 2022 ఏప్రిల్ 11 - ప్రస్తుతం మ‌హిళా సంక్షేమ శాఖ మంత్రి ప్రస్తుత పదవిలో అధికార కాలం 2019 జూన్ 8 - 2022 ఏప్రిల్ 10 ఎమ్మెల్యే ప్రస్తుత పదవిలో అధికార కాలం 2019 మే 23 - 2023 ముందు కేఎస్‌ జవహర్‌ నియోజకవర్గం కొవ్వూరు ఎమ్మెల్యే పదవీ కాలం 2009 – 2014 ముందు మద్దాల సునీత నియోజకవర్గం గోపాలపురం నియోజకవర్గం గోపాలపురం వ్యక్తిగత వివరాలు జననం 24 జూన్ 1975 జాతీయత  భారతదేశం రాజకీయ పార్టీ వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (2011 నుండి) ఇతర రాజకీయ పార్టీలు తెలుగుదేశం పార్టీ జీవిత భాగస్వామి శ్రీనివాసరావు సంతానం ప్రణతి నివాసం కొవ్వూరు మతం హిందూ --[[వాడుకరి:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sodabathula sujankumar|చర్చ]]) 20:47, 21 జనవరి 2024 (UTC) == [[ఆంధ్రరాష్ట్రం]] గురించి [[User:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (21:10, 21 జనవరి 2024) == ys Jagan Mohan Reddy --[[వాడుకరి:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sodabathula sujankumar|చర్చ]]) 21:10, 21 జనవరి 2024 (UTC) == [[ఆంధ్రరాష్ట్రం]] గురించి [[User:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (21:11, 21 జనవరి 2024) == YS Jagan Mohan Reddy --[[వాడుకరి:Sodabathula sujankumar|Sodabathula sujankumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Sodabathula sujankumar|చర్చ]]) 21:11, 21 జనవరి 2024 (UTC) == [[User:దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్|దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:03, 24 జనవరి 2024) == నమస్కారం --[[వాడుకరి:దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్|దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:దీక్ష గురు ప్రేమ్ సింగ్ మహారాజ్|చర్చ]]) 04:03, 24 జనవరి 2024 (UTC) == [[గౌతమ బుద్ధుడు]] గురించి [[User:BILLA RAJESH YADAV Billa|BILLA RAJESH YADAV Billa]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:10, 29 జనవరి 2024) == You are terrorist --[[వాడుకరి:BILLA RAJESH YADAV Billa|BILLA RAJESH YADAV Billa]] ([[వాడుకరి చర్చ:BILLA RAJESH YADAV Billa|చర్చ]]) 15:10, 29 జనవరి 2024 (UTC) ==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]== నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు. 2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. ధన్యవాదాలు. ఇట్లు --[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 16:49, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) == [[User:Daivabhakthitelugu|Daivabhakthitelugu]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:31, 20 ఏప్రిల్ 2024) == అయ్యా నమస్కారం. ఇందులో కొన్ని ఆర్టికల్స్ వీలునుబట్టి రాయాలనుకుంటున్నాను. అలాగే కొన్నిటిని సరిదిద్దాలనుకుంటున్నాను. నాకు సహకరించగలరు. ధన్యవాదములు --[[వాడుకరి:Daivabhakthitelugu|Daivabhakthitelugu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Daivabhakthitelugu|చర్చ]]) 08:31, 20 ఏప్రిల్ 2024 (UTC) == [[User:Isanaka Muralidhar|Isanaka Muralidhar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (13:15, 25 మే 2024) == నమస్కారము గురువుగారూ ఇసనాక మురళీధర్ --[[వాడుకరి:Isanaka Muralidhar|Isanaka Muralidhar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Isanaka Muralidhar|చర్చ]]) 13:15, 25 మే 2024 (UTC) == [[User:Raju Bommidi|Raju Bommidi]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (05:58, 13 జూన్ 2024) == భారతీయ ఎలక్షన్స్ లో 20లక్షల EVMల విషింగ్ జాడ ఏంటి? --[[వాడుకరి:Raju Bommidi|Raju Bommidi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Raju Bommidi|చర్చ]]) 05:58, 13 జూన్ 2024 (UTC) == భారతీయ ఎలక్షన్స్ లో 20లక్షల EVMల మిషింగ్ జాడ ఏంటి? == ఆ EVMల జాడ కనిపించలేదా? అయితే, ప్రజాస్వామ్యం లో ఓటుకు ఉన్న హక్కు ఏదీ, ప్రజల విలువ ఏదీ. [[వాడుకరి:Raju Bommidi|Raju Bommidi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Raju Bommidi|చర్చ]]) 06:21, 13 జూన్ 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == [[User:Bhumiputra16|Bhumiputra16]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:16, 27 అక్టోబరు 2024) == ఫోటో ఎలా పెట్టాలి సర్ --[[వాడుకరి:Bhumiputra16|Bhumiputra16]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bhumiputra16|చర్చ]]) 09:17, 27 అక్టోబరు 2024 (UTC) == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:46, 7 నవంబరు 2024 (UTC) == [[User:కంచర్ల శ్రీనివాస్|కంచర్ల శ్రీనివాస్]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (03:49, 9 జనవరి 2025) == సార్..నమస్తే నా పరిచయాన్ని ఇక్కడ ఎలా నమోదు చేసుకోవచ్చో తెలపగలరు --[[వాడుకరి:కంచర్ల శ్రీనివాస్|కంచర్ల శ్రీనివాస్]] ([[వాడుకరి చర్చ:కంచర్ల శ్రీనివాస్|చర్చ]]) 03:49, 9 జనవరి 2025 (UTC) == [[వాడుకరి:N.lakshmi siva parvathi]] గురించి [[User:N.lakshmi siva parvathi|N.lakshmi siva parvathi]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (06:33, 4 ఫిబ్రవరి 2025) == N.lakshmi siva parvathi wikipedia how to use --[[వాడుకరి:N.lakshmi siva parvathi|N.lakshmi siva parvathi]] ([[వాడుకరి చర్చ:N.lakshmi siva parvathi|చర్చ]]) 06:33, 4 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == [[User:Vihaan Ram Jatoth|Vihaan Ram Jatoth]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (06:00, 7 ఫిబ్రవరి 2025) == Please remove Vadukari word before the name of Vihaan Ram jatoth --[[వాడుకరి:Vihaan Ram Jatoth|Vihaan Ram Jatoth]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vihaan Ram Jatoth|చర్చ]]) 06:00, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) == [[User:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (16:17, 15 నవంబరు 2025) == నమస్కారం గురువు గారు . కొత్తగా వ్యాసం ఎలా రాయాలి గురువు గారు --[[వాడుకరి:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:కంకల మహేశ్వరి|చర్చ]]) 16:17, 15 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (01:57, 16 నవంబరు 2025) == నమస్కారం గురువు గారు. వికీలో మన చిత్రాలు చేర్చడం ఎలాగో చెప్పండి గురువు గారు. --[[వాడుకరి:కంకల మహేశ్వరి|కంకల మహేశ్వరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:కంకల మహేశ్వరి|చర్చ]]) 01:57, 16 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:Samrat28|Samrat28]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (05:27, 18 నవంబరు 2025) == న‌మ‌స్కారం గురువు గారు.. నేను కొత్త వ్య‌క్తుల వికీపీడియా రాయ‌డం సాధ్య‌మ‌వుతుందా.? --[[వాడుకరి:Samrat28|Samrat28]] ([[వాడుకరి చర్చ:Samrat28|చర్చ]]) 05:27, 18 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:Eshani Garisapati|Eshani Garisapati]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (12:49, 29 నవంబరు 2025) == hello i wanted to ask if i write any article or make any corrections will my name be shown to others or its always hidden? --[[వాడుకరి:Eshani Garisapati|Eshani Garisapati]] ([[వాడుకరి చర్చ:Eshani Garisapati|చర్చ]]) 12:49, 29 నవంబరు 2025 (UTC) == [[User:Banavath Vijay Kumar|Banavath Vijay Kumar]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (21:05, 1 డిసెంబరు 2025) == Hi --[[వాడుకరి:Banavath Vijay Kumar|Banavath Vijay Kumar]] ([[వాడుకరి చర్చ:Banavath Vijay Kumar|చర్చ]]) 21:05, 1 డిసెంబరు 2025 (UTC) == [[User:NyalkalEditor|NyalkalEditor]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (17:52, 15 ఫిబ్రవరి 2026) == హాయ్ సర్ --[[వాడుకరి:NyalkalEditor|NyalkalEditor]] ([[వాడుకరి చర్చ:NyalkalEditor|చర్చ]]) 17:52, 15 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC) == [[User:Pusthakamaala|Pusthakamaala]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (11:13, 8 మార్చి 2026) == Dear sir How to promote book reviews --[[వాడుకరి:Pusthakamaala|Pusthakamaala]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pusthakamaala|చర్చ]]) 11:13, 8 మార్చి 2026 (UTC) == [[:సామాజిక భద్రత|సామాజిక భద్రత]] గురించి [[User:Kota hanuman babu|Kota hanuman babu]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (07:35, 25 జూలై 2026) == Kota hanuman babu mandalam maddirala gramam maddirala Jilla suripet --[[వాడుకరి:Kota hanuman babu|Kota hanuman babu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kota hanuman babu|చర్చ]]) 07:35, 25 జూలై 2026 (UTC) == [[:వికీపీడియా:శైలి|వికీపీడియా:శైలి]] గురించి [[User:Madapsak.somanarsaiah|Madapsak.somanarsaiah]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (22:26, 16 అక్టోబరు 2026) == ప్రేమ ప్రేమ గురించి తెలియజేయండి నా పేరు మీద చేర్చండి సార్. --[[వాడుకరి:Madapsak.somanarsaiah|Madapsak.somanarsaiah]] ([[వాడుకరి చర్చ:Madapsak.somanarsaiah|చర్చ]]) 22:26, 16 అక్టోబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఏషియన్ నెల 2026 == నమస్కారం [[వాడుకరి:Ch Maheswara Raju|Ch Maheswara Raju]] గారూ! గతంలో మనం తెలుగు వికీపీడియాలో వికీపీడియా ఏషియన్ నెల (Wikipedia Asian Month) కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించుకున్న విషయం మీకు తెలిసిందే. అదే ఉత్సాహంతో ఈ సంవత్సరం కూడా 2026 నవంబర్ 1 నుంచి 30వ తేదీ వరకు ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించనున్నాం. ఈసారి మరింత నాణ్యమైన, సమాచారపరంగా విలువైన వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలో అభివృద్ధి చేయాలనే లక్ష్యంతో ఈ కార్యక్రమాన్ని చేపడుతున్నాం. ఇందులో భాగంగా పాల్గొనేవారిని ప్రోత్సహించేందుకు ఆకర్షణీయమైన బహుమతులను కూడా అందించనున్నాం. వికీపీడియా ఏషియన్ నెల అనేది ఆసియా ఖండంలోని వివిధ దేశాల చరిత్ర, సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, సాహిత్యం, ప్రముఖ వ్యక్తులు, ఇతర విశేషాలను తెలుగు భాషలో పరిచయం చేసే ఒక విజ్ఞాన కార్యక్రమం. తద్వారా ఆసియా దేశాలకు సంబంధించిన సమాచారాన్ని తెలుగు వికీపీడియాలో అందుబాటులోకి తీసుకురావడమే ఈ ప్రాజెక్టు ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ విజ్ఞాన యజ్ఞంలో మీలాంటి అనుభవజ్ఞులైన వికీపీడియన్ల భాగస్వామ్యం ఎంతో విలువైనది. గతంలో కూడా మీరు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న అనుభవం ఉంది. ఆ అనుభవంతో ఈసారి కూడా మీరు చురుగ్గా పాల్గొని, మరిన్ని మంచి వ్యాసాలను అభివృద్ధి చేస్తారని ఆశిస్తున్నాం. ఈ ఏడాది వికీపీడియా ఏషియన్ నెలలో మీరు కూడా భాగస్వాములు కావాలని మనస్ఫూర్తిగా ఆహ్వానిస్తున్నాం. ప్రాజెక్ట్ వివరాలు, పాల్గొనే విధానం కోసం:[[https://w.wiki/ekF9 లింక్]] ప్రాజెక్టు నిర్వాహకుడు మీ [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 04:28, 30 అక్టోబరు 2026 (UTC) egu5k4mlnbm8ads683u6gcd62w8wq9t 0 267836 4991653 4989798 2026-10-30T10:28:37Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991653 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రేణిగుంట మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలంలోని పట్టణాలు == * [[రేణిగుంట]] (సెన్సస్ టౌన్) == మండల గణాంకాలు == 2001 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల జనాభా -మొత్తం 66,563 - అందులో పురుషులు 33,801 మందికాగా, స్త్రీలు 32,762 మంది ఉన్నారు. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అడుసుపాళెం]] # [[అత్తూరు (రేణిగుంట)|అత్తూరు]] # [[అన్నసామిపల్లె]] # [[అమ్మవారిపట్టెడ]] # [[ఆర్. మల్లవరం]] # [[ఎర్రగుంట (రేణిగుంట)|ఎర్రగుంట]] # [[ఎర్రమరెడ్డిపాలెం]] # [[ఎలమండ్యం]] # [[కరకంబాడి (గ్రామీణ)|కరకంబాడి]] # [[కురుకాల్వ]] # [[కృష్ణయ్య కాల్వ]] # [[కృష్ణాపురం (రేణిగుంట)|కృష్ణాపురం]] # [[కొట్రమంగళం]] # [[కొత్తపాలెం (రేణిగుంట)|కొత్తపాలెం]] # [[గాజులమండ్యం]] # [[జీపాలెం]] # [[తండ్లం]] # [[తాతయ్య కాల్వ]] # [[తూకివాకం (గ్రామీణ)|తూకివాకం]] # [[ధర్మాపురం ఖండ్రిగ]] # [[నల్లపాలెం (రేణిగుంట)|నల్లపాలెం]] # [[బాలుపల్లె (రేణిగుంట)|బాలుపల్లె]] # [[మామండూరు (రేణిగుంట)|మామండూరు]] # [[మొలగమూడి]] # [[రేణిగుంట అగ్రహారం]] # [[వెంకటాపురం (రేణిగుంట)|వెంకటాపురం]] # [[వెదుళ్లచెరువు (రేణిగుంట)|వెదుళ్లచెరువు]] # [[శ్రీనివాసౌదాసిపురం]] # [[సంజీవరాయనిపట్టెడ]] # [[సూరప్పకశం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[చెంగారెడ్డిపల్లె]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{తిరుపతి జిల్లా మండలాలు}} b3s93f4ukeqkopiuupqnbpqic7aig52 0 268167 4991625 4989674 2026-10-30T07:13:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991625 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రామచంద్రపురం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[కోనసీమ జిల్లా]]కు చెందిన మండలం. <ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఈ మండలంలో నిర్జన గ్రామాలుతో కలిపి 21 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4924-ramachandrapuram-east-godavari-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Ramachandrapuram Mandal of East Godavari, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-06-20}}</ref> మండలం కోడ్: 04924.<ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/04924.html|title=Ramachandrapuram Mandal Villages, East Godavari, Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-20}}</ref>  రామచంద్రపురం మండలం అదే పేరుతో ఉన్న [[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] శాసనసభ నియోజకవర్గం, [[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధికి చెందిన మండలం.ఇది అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలో ఉన్న 16 మండలాలలో ఒకటి.<ref>https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రామచంద్రపురం మండలం మొత్తం జనాభా 1,14,527. వీరిలో 57,410 మంది పురుషులు కాగా 5,7,117 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలో మొత్తం 32,630 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/ramachandrapuram-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4924|title=Ramachandrapuram Mandal Population, Religion, Caste East Godavari district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-20|archive-date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421201035/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/ramachandrapuram-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4924|url-status=dead}}</ref> 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలోని జనాభా 38.1% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా 61.9% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.మండలంలో 0 - 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 11186 మంది ఉన్నారు. ఇది మొత్తం జనాభాలో 10%గా ఉంది. 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య 5648 మగ పిల్లలు ఉండగా, 5538 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండలం బాలల లైంగిక నిష్పత్తి 981. ఇది రామచంద్రపురం మండల సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి (995) కన్నా తక్కువ.మండలం మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 77.33%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 72.47%, స్త్రీ అక్షరాస్యత రేటు 67.08%.గా ఉంది.<ref name=":0" /> == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[రామచంద్రపురం (తూర్పుగోదావరి జిల్లా)|రామచంద్రపురం]] == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[చోడవరం (రామచంద్రాపురం)|చోడవరం]] #[[అంబికపల్లి అగ్రహారం]] #[[నరసాపురపుపేట]] #[[ఓదూరు]] #[[యనమదల]] #[[తాడిపల్లి]] #[[కాపవరం (రామచంద్రాపురం)|కాపవరం]] #[[కందులపాలెం (రామచంద్రాపురం)|కందులపాలెం]] #[[వెల్ల]] #[[యేరుపల్లి]] #[[ఉట్రుమిల్లి]] #[[వేలంపాలెం]] #[[జగన్నాయకులపాలెం]] #[[ద్రాక్షారామం]] #[[వెంకటాయపాలెం (రామచంద్రాపురం మండలం)|వెంకటాయపాలెం]] #[[వేగాయమ్మపేట]] #[[తోటపేట]] #[[హసన్‌వాడ]] #[[ఉండూరు (రామచంద్రాపురం)|ఉండూరు]] #[[భీమక్రోసుపాలెం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[నెలపర్తిపాడు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == బయటి లింకులు == {{కోనసీమ జిల్లా మండలాలు}} p6vo6ceft1wzaki36umucqvkbox06d7 0 268174 4991206 4990056 2026-10-29T12:23:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991206 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మండపేట మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల కేంద్రం == ఈ మండలానికి కేంద్రం మండపేట. ఇది ఎ-గ్రేడ్ [[పురపాలక సంఘం]]. ఇది చుట్టుపక్కల గ్రామాలకు వాణిజ్య, వినోద కేంద్రం. బియ్యం మిల్లులకు, ఇతర వ్యవసాయానుబంధ కర్మాగారాలకు ఇది ప్రసిద్ధి. == మండల జనాభా == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా మొత్తం 1,32,679, అందులో పురుషులు 65,724 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 66,955 మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత మొత్తం 64.92%, పురుషులు అక్షరాస్యత 68.73%, స్త్రీలు అక్షరాస్యత 61.12% == మండలం లోని పట్టణాలు == *[[మండపేట]] == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కేశవరం (మండపేట)|కేశవరం]] # [[వేములపల్లి @ సీతయ్యపాలెం]] # [[ద్వారపూడి (మండపేట)|ద్వారపూడి]] # [[చినదేవరపూడి]] # [[జెడ్.మేడపాడు]] #[[మెరుయిపాడు]] # [[వెలగతోడు]] # [[పాలతోడు]] # [[ఇప్పనపాడు]] # [[తాపేశ్వరం]] # [[ఏడిద]] # [[అర్తమూరు (మండపేట)|అర్తమూరు]] # [[మారేడుబాక (మండపేట)|మారేడుబాక]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[ఏడిద కొత్తూరు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తూర్పు గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} ebxakvut0efeymkd939ygddgpo5x7cy 0 268183 4991632 4989425 2026-10-30T07:57:45Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991632 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రాయచోటి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య జిల్లాకు]] చెందిన మండలం<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>. == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[చెన్నముక్కపల్లె (రాయచోటి)|చెన్నముక్కపల్లె]] (సెన్సస్ టౌన్) * [[రాయచోటి]] (మున్సిపల్ టౌన్) : [[రాయచోటి మండలం|రాయచోటి మండలానికి]] ప్రధాన కేంద్రం. [[మాండవ్య నది]] ఈ పట్టణం గుండా పోతుంది. ఇది [[పెన్నా నది|పెన్న]] ఉపనదుల్లో ఒకటైన [[చెయ్యేరు నది|చెయ్యేరు]] లేదా బాహుదా నదికి ఉపనది. ఈ పట్టణంలోని పురాతన [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము|వీరభద్రాలయం]] [[శైవము|శైవులకు]] అత్యంత ప్రీతిపాత్రకరమైంది. ప్రతి సంవత్సరం ఇక్కడ మార్చి నెలలో 11 రోజులపాటు బ్రహ్మోత్సవాలు జరుగుతాయి. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అబ్బవరం (గ్రామీణ)|అబ్బవరం]] # [[బొట్లచెరువు]] # [[చెర్లోపల్లె (రాయచోటి)|చెర్లోపల్లె]] # [[దూళ్లవారిపల్లె]] # [[గొర్లముడివీడు]] # [[గుంటిమడుగు (రాయచోటి)|గుంటిమడుగు]] # [[ఇందుకూరుపల్లె]] # [[కాటమయ్యకుంట]] # [[మాధవరం (రాయచోటి)|మాధవరం]] # [[మాసాపేట (రాయచోటి)|మాసాపేట]] # [[పెద్దకాల్వపల్లె]] # [[పెమ్మడపల్లె]] # [[సిబ్యాల]] # [[యాండపల్లె (రాయచోటి)|యాండపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[పెద్ద రామిరెడ్డి గారి పల్లి]] * [[:en: Pathagollapalle]] * [[:en:Sambepalle]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అన్నమయ్య జిల్లా మండలాలు}} l7bfcog4917nlz37ol9x1o73mwopm9r 0 268189 4991569 4990898 2026-10-30T05:16:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991569 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రాజంపేట మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[రాజంపేట]] == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఆకెపాడు]] # [[బహిరాజుపల్లె]] # [[బ్రాహ్మణపల్లె (రాజంపేట)|బ్రాహ్మణపల్లె]] # [[గోపమాంబాపురం]] # [[గుండ్లూరు]] # [[హెచ్.కొత్తపల్లె]] # [[హస్తవరం]] # [[కిచ్చమాంబాపురం]] # [[మదనగోపాలపురం (రాజంపేట)|మదనగోపాలపురం]] # [[మండపల్లె (రాజంపేట)|మండపల్లె]] # [[మన్నూరు (రాజంపేట)|మన్నూరు]] # [[పెనగలూరు]] # [[మిట్టమీదపల్లె]] # [[పోలి]] # [[పూలపుత్తూరు]] # [[ఆర్.బుడుగుంటపల్లె]] # [[రాజంపేట]] # [[రోల్లమడుగు]] # [[శేషమాంబాపురం]] # [[సితారాంపురం]] # [[శ్రీరంగరాజాపురం (రాజంపేట)|శ్రీరంగరాజాపురం]] # [[తాళ్లపాక]] # [[ఊటుకూరు (రాజంపేట మండలం)|ఊటుకూరు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[బసినాయుడుగారి పల్లి]] # [[హస్తివారి పల్లి]] # [[బోయనపల్లె (రాజంపేట)|బోయనపల్లె]] # [[చొప్పవారిపల్లె]] # [[కొల్లావారిపల్లె]] # [[భువనగిరిపల్లె]] # [[కూచివారి పల్లె]] # [[అత్తిరాల]] # [[రాజుపాళెం]] # [[చక్రంపేట]] # [[చిన్నెల్లుగారి పల్లె]] # [[మందరం]] # [[వెంకటపల్లె]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా మండలాలు}} 9bhtpz32ljbicig8t8dz3yp3pafe4p9 0 268198 4991466 4990895 2026-10-29T20:47:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991466 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''ముద్దనూరు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[ముద్దనూరు]] -జనగణన పట్టణం == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఆరవేటిపల్లె]] # [[బొందలకుంట (ముద్దనూరు)|బొందలకుంట]] # [[చిన్నదుద్యాల]] # [[చింతకుంట (ముద్దనూరు)|చింతకుంట]] # [[దేనెపల్లె]] # [[కే.తిమ్మాపురం (ముద్దనూరు)|కే.తిమ్మాపురం]] # [[కడసాని కొత్తపల్లె]] # [[కిబిలి రాఘవాపురం]] # [[కొలవలి]] # [[కొర్రపాడు (ముద్దనూరు)|కొర్రపాడు]] # [[కొసినెపల్లె]] # [[మంగపట్నం]] # [[నల్లబల్లె]] # [[ఓబులాపురం (ముద్దనూరు)|ఓబులాపురం]] # [[పెద్దదుద్యాల]] # [[పెనికలపాడు (ముద్దనూరు)|పెనికలపాడు]] # [[రాజులగురువాయపల్లె]] # [[ఉప్పలూరు (ముద్దనూరు)|ఉప్పలూరు]] # [[వీ.రాఘవాపురం]] # [[వేల్పుచెర్ల (ముద్దనూరు)|వేల్పుచెర్ల]] # [[యామవరం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[రామచంద్రాపురం (ముద్దనూరు)|రామచంద్రాపురం]] * [[మాదన్నగారిపల్లె(ముద్దనూరు)|మాదన్నగారిపల్లె]] * [[కొత్తపల్లె (ముద్దనూరు)|కొత్తపల్లె]] * [[ఉమ్మారెడ్డిపల్లె]] * [[అర్జీపల్లె]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా మండలాలు}} skdugq7z981fs447ekk3zcm4y476lrz 0 268203 4991510 4990897 2026-10-30T01:55:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991510 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''యర్రగుంట్ల మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ఈ మండలంలో 16 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villagestowns/yerraguntla-mandal-ysr-andhra-pradesh-5223|title=Villages and Towns in Yerraguntla Mandal of YSR, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-22|archive-date=2020-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623022140/https://www.censusindia.co.in/villagestowns/yerraguntla-mandal-ysr-andhra-pradesh-5223|url-status=dead}}</ref> మండలం కోడ్: 05223.<ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/05223.html|title=Yerraguntla Mandal Villages, Y.S.R., Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-22}}</ref> యర్రగుంట్ల మండలం, [[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[జమ్మలమడుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] కింద నిర్వహించబడుతుంది.ఇది [[కడప  రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధికి చెందిన 18 మండలాల్లో ఇది ఒకటి. == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[యర్రగుంట్ల]] (మున్సిపల్ టౌన్) == మండల గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం యర్రగుంట్ల మండలంలో మొత్తం జనాభా 77,072. వీరిలో 38,948 మంది పురుషులు కాగా, 38,124 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మండల పరిధిలో మొత్తం 19,190 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/yerraguntla-mandal-ysr-andhra-pradesh-5223|title=Yerraguntla Mandal Population, Religion, Caste YSR district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-22|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622234241/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/yerraguntla-mandal-ysr-andhra-pradesh-5223|url-status=dead}}</ref> మొత్తం జనాభాలో, 42.3% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా, 57.7% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత 70.6% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 69.3%గా ఉంది. పట్టణ ప్రాంతాల సెక్స్ నిష్పత్తి 967 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల సంఖ్య 987 గా ఉంది.మండలం పరిధిలో 0 - 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 8854 మంది ఉన్నారు. ఇది మొత్తం మండల జనాభాలో 11%గా ఉంది. 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య 4631 మంది మగ పిల్లలు ఉండగా, 4223 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండల బాలల లైంగిక నిష్పత్తి 912, ఇది యర్రగుంట్ల మండలం సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి (979) కన్నా తక్కువ.మండల మొత్తం అక్షరాస్యత 69.86%గా ఉంది. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 70,52%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 52,95%గా ఉంది.<ref name=":0" /> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[చిలమకూరు (యర్రగుంట్ల)|చిలమకూరు]] #[[చిన్నదండ్లూరు]] #[[హనుమానగుత్తి]] #[[ఇల్లూరు (యర్రగుంట్ల)|ఇల్లూరు]] #[[కలమల్ల]] #[[కత్తుగుటవెంగన్నగారిపల్లె]] #[[కోడూరు (యర్రగుంట్ల)|కోడూరు]] #[[మాలెపాడు (యర్రగుంట్ల)|మాలెపాడు]] #[[నిడిజువ్వి]] #[[పి.గోపాలపురం]] #[[పెద్దనపాడు]] #[[పొట్లదుర్తి]] #[[టీ.సుంకేసుల]] #[[తిప్పలూరు]] #[[వలసపల్లె (యర్రగుంట్ల)|వలసపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === *[[సున్నపురాళ్లపల్లి]] *[[కదిరి వారి పల్లె]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా మండలాలు}} 3moaf54qs0rdtsaq4iu650i9nf9izk8 0 268254 4991410 4990113 2026-10-29T16:53:21Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991410 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మాచర్ల మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], రాష్ట్రం, [[పల్నాడు జిల్లా]] లోని మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలం లోని పట్టణాలు == * [[మాచర్ల (పట్టణ)]] == మండలం లోని గ్రామాలు == # [[ఆమని జమ్మలమడక]], # [[దక్షిణ విజయపురి]], # [[నాగులవరం (మాచర్ల)|నాగులవరం]] # [[కొప్పునూరు]] # [[పసువేముల]] # [[తాళ్ళపల్లి (మాచర్ల)|తాళ్ళపల్లి]] # [[కొత్తపల్లి (మాచర్ల)|కొత్తపల్లి]] # [[కంభంపాడు (మాచర్ల మండలం)|కంభంపాడు]] # [[ముత్యాలంపాడు (మాచర్ల మండలం)|ముత్యాలంపాడు]] # [[రాయవరం (మాచర్ల)|రాయవరం]] # [[మాచర్ల (గ్రామీణ)]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[ఏకోనాంపేట]] * [[గన్నవరం (మాచర్ల మండలం)|గన్నవరం]] *[[అచ్చమ్మకుంటతండా]] * [[అలుగురాజుపల్లి]] * [[మిట్టమీదపల్లె (మాచర్ల)|మిట్టమీదపల్లె]] * [[లింగాపురం(మాచర్ల)|లింగాపురం]] * [[బెల్లంకొండవారి పాలెం]] * [[బోదనంపాడు(మాచర్ల)|బోదనంపాడు]] * [[భైరవునిపాడు]] * [[కొత్తూరు(మాచెర్ల)|కొత్తూరు]] * [[లచ్చంబావి]] * [[చింతలతండా]] * [[రేగులవరం తండా]] * [[ద్వారకాపురి]] * [[:en:Kothaganesunipadu]] == మూలాలు == {{మూలాలు}}{{పల్నాడు జిల్లా మండలాలు}} fbj9v0xobbl0it2054tz6alk9433gir 0 268462 4991584 4990832 2026-10-30T05:51:29Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991584 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాజాం మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలం కోడ్: 48.ఈ మండలంలో 31 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-21 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref>నిర్జన గ్రామాలు లేవు. == గణాంకాలు == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 94,039 - పురుషులు 47,017 - స్త్రీలు 47,022 == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[అంతకపల్లి (రాజాం)|అంతకపల్లి]] # [[డీ.ఆర్.ఎన్. వలస]] # [[ఆగూరు]] # [[అమరం]] # [[గాడిముదిడం]] # [[కంచరం]] # [[కొండంపేట]] # [[గురవం]] # [[సారధి]] # [[కొత్త వలస]] #[[రాజాం]] # [[గోపాలపురం (రాజాం)|గోపాలపురం]] # [[రాజయ్యపేట (రాజాం)|రాజయ్యపేట]] # [[ఒమ్మి]] # [[ఇల్లంనాయిడు వలస]] # [[విజయరామపురం (రాజాం)|విజయరామపురం]] # [[బొమ్మినాయుడు వలస]] # [[ముద్దాడ జొగివలస]] # [[మారేడుబాక (రాజాం)|మారేడుబాక]] # [[గర్రాజు చీపురుపల్లి]] # [[సాపేరు]] # [[బొద్దాం]] # [[పెనుబాక (రాజాం)|పెనుబాక]] # [[కోటారిపురం]] # [[నండబలగ]] # [[బొడ్డవలస (రాజాం)|బొడ్డవలస]] # [[గుయ్యన్న వలస]] # [[శ్యాంపురం]] # [[రామానుజులపేట]] # [[వి అర్ అగ్రహారం]] # [[పొగిరి]]<br /> {{Div end}} == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{విజయనగరం జిల్లా మండలాలు}} 02pz8aqusztl9ch0he9q5im7v55gt47 0 268909 4991649 4990121 2026-10-30T09:54:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991649 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రెంటచింతల మండలం''' ఆంధ్ర ప్రదేశ్, [[పల్నాడు జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> [[రెంటచింతల]] గ్రామం ఈ మండలానికి కేంద్రం. ఈ మండలం జిల్లాలోని పల్నాడు ప్రాంతంలో ఉంది. మండలానికి ఉత్తరాన [[కృష్ణా నది|కృష్ణానది]] ప్రవహిస్తూ ఉంది. == సమీప మండలాలు == తూర్పున [[గురజాల మండలం]], పశ్చిమ, దక్షిణాల్లో [[మాచర్ల మండలం]], దక్షిణాన [[దుర్గి మండలం|దుర్గి మండలాలు]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. == మండలంలోని విశేషాలు == === వాతవరణ నమోదు కేంద్రం === రెంటచింతల గ్రామం రాష్ట్రంలోనే అత్యధిక [[ఉష్ణోగ్రత]] కేంద్రంగా నమోదుఅవుతుంది. ఈ కేంద్రాన్ని తొలుత ఇక్కడ, 1936, ఫిబ్రవరి-21న ఏర్పాటుచేసారు. స్థానిక సెయింట్ జోసెఫ్స్ ఉన్నత పాఠశాలలో, పాఠశాలవారు విరళణంగా ఇచ్చిన స్థలంలో, నూతనంగా ఆరు లక్షల రూపాయల వ్యయంతో ఈ కేంద్రం నిర్మాణానికి, 2016, జనవరి-7వ తేదీనాడు శంకుస్థాపన నిర్వహించారు. ఈ కేంద్రాన్ని, 2016, జనవరి-14వ తేదీనాడు ప్రారంభించారు. ఈ కేంద్రంలో, శాటలైట్ ద్వారా గంటగంటకూ, ఉష్ణోగ్రత, వర్షపాతం నమోదవుతవి. ఈ కేంద్రంద్వారా వివరాలను ప్రతి ఒక్కరూ ఇంటర్ నెట్ ద్వారా తెలుసుకోవచ్చు. అన్నదాతలు ఈ వాతావరణ కేంద్రంలో పేర్లు రిజిస్టరు చేసుకుంటే, ప్రతి మంగళవారం, శుక్రవారం, వారి చరవాణి (సెల్ ఫోన్) లో వాతావరణ వివరాలు పంపించెదరు. ఈ కేంద్రంలో నమోదయిన వివరాల ప్రకారం, 1964, సెప్టెంబరు-29న రెంటచింతలలో అత్యధికంగా, 227 మి.మీ.వర్షపాతం నమోదయినది. రెంటచింతల ప్రాంతానికి చెందిన నరిశెట్టి లిపిక, తల్లిదండ్రులతోపాటు [[అమెరికా|అమెరికాలో]] ఉంటూ అక్కడే చదువుకొంటున్నది. ఆమె ఇటీవల అమెరికాలో నిర్వహించిన స్పెల్లింగుల పోటీలలో విశేషప్రతిభ చూపినది. 2015, జూన్-17న [[గుంటూరు]] వచ్చిన ఆమెను కలెక్టర్ శ్రీ కాంతీలాల్ దండే ప్రశంసించారు. === రెంటచింతలలో గాంధీజీ === పూజ్య బాపూజీ పాదస్పర్శతో పులకించిన పల్నాట ఏకైక పల్లె, రెంటచింతల. గాంధీజీ ఈ గ్రామములో 1929, ఏప్రిల్-21న పర్యటించారు. విదేశీవస్త్ర బహిష్కరణ చేయాలని స్థానికులను కోరితే, వేలాదిమంది వస్త్రాలను నడివీధిలో వేసి, పెట్రోలుపోసి తగులబెట్టినారు. వై.ఆర్.ఎస్.ఉన్నత పాఠశాల ప్రాంగణంలో, తాటాకు పందిరివేసినారు. ఖద్దరు ఉద్యమంలో భాగంగా, జాతిపిత సుమారు 500 రాట్నాలతో రోజంతా నూలు నేసినన అరుదైన సన్నివేశం, రెంటచింతల గ్రామస్థులకు ఒక తీపి గురుతుగా నిలిచిపోయింది. == మండల గణాంకాలు == మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు 10 అందులో ఒకటి నిర్జన గ్రామం. 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 46,620.అందులో పురుషులు 23720.స్త్రీలు 22890. మండల పరిధిలోని మొత్తం అక్షరాస్యత శాతం: 49.69, పురుషులు అక్షరాస్యత శాతం 59.57.స్త్రీల అక్షరాస్యత శాతం 39.49. 2001-2011 దశాబ్దిలో మండల జనాభా పెరుగుదల 6.87% గా ఉంది. ఇదే కాలంలో జిల్లా జనాభా పెరుగుదల 9.47%.'''<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/Ap.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|last=|first=|date=|website=www.censusindia.gov.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113221953/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/Ap.html|archive-date=2019-11-13|access-date=2020-01-15}}</ref>''' == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[మల్లవరం (రెంటచింతల మండలం)|మల్లవరం]] #[[గోలి]] #[[మిట్టగుడిపాడు]] #[[రెంటచింతల]] #[[పసర్లపాడు]] #[[తుమృకోట]] #[[పాలువాయి]] #[[మంచికల్లు]] #[[రెంటాల]] గమనిక:సముదాయం నిర్ణయం మేరకు నిర్జన గ్రామాలు పరిగణనలోకి తీసుకోలేదు === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === *[[జెట్టిపాలెం]] *[[సత్రసాల]] * [[:en:New Paluvayi]] == మూలాలు == <references /> {{పల్నాడు జిల్లా మండలాలు}} k0x3t1kuv01mcxd7izv9v8wg9z0dy7c 0 268913 4991411 4990114 2026-10-29T16:53:25Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991411 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మాచవరం మండలం,''' ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, పల్నాడు జిల్లాలోని మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం జనాభా మొత్తం 48,800 ఇందులో పురుషులు 24680, స్త్రీలు 24120.అక్షరాస్యత మొత్తం 48.90, పురుషులు అక్షరాస్యత 61.35,స్త్రీల అక్షరాస్యత 36.23. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[చెన్నయ్యపాలెం]] #[[తాడుట్ల]] # [[వేమవరం (మాచవరం మండలం)|వేమవరం]] #[[పిన్నెల్లి]] # [[మల్లవోలు (మాచవరం మండలం)|మల్లవోలు]] #[[మాచవరం (మాచవరం మండలం)|మాచవరం]] # [[పిల్లుట్ల (మాచవరం మండలం)|పిల్లుట్ల]] # [[శ్రీరుక్మిణీపురం]] #[[ఆకురాజుపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[గంగిరెడ్డిపాలెం (మాచవరం)|గంగిరెడ్డిపాలెం]] * [[తురకపాలెం(మాచవరం)|తురకపాలెం]] * [[కొత్తపాలెం (మాచవరం)|కొత్తపాలెం]] * [[మోర్జంపాడు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{పల్నాడు జిల్లా మండలాలు}} {{మొలక-గ్రామం}} bgety29k6fqu7aj0udm3yobgalhnivp 0 268922 4991600 4990120 2026-10-30T06:04:56Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991600 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాజుపాలెం మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని, [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు జిల్లాలోని]] ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> రాజుపాలెం మండలంలో 8 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web | title=Villages & Towns in Rajupalem Mandal of Guntur, Andhra Pradesh | website=Census 2011 India | url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/5059-rajupalem-guntur-andhra-pradesh.html | access-date=2025-11-09}}</ref> మండలం కోడ్:05059.<ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/05059.html|title=Rajupalem Mandal Villages, Guntur, Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-12}}</ref> రాజుపాలెం మండలం [[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[సత్తెనపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] కింద నిర్వహించబడుతుంది. == గణాంకాలు == 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల ప్రకారం మండలంలో 11602 గృహాలు ఉండగా, 45213 జనాభా, ఇందులో 22591 మంది పురుషులు, 22622 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.censusindia2011.com/andhra-pradesh/guntur/rajupalem-population.html|title=Rajupalem Mandal Population Guntur, Andhra Pradesh, List of Villages & Towns in Rajupalem Mandal|website=Censusindia2011.com|access-date=2020-06-12}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 5296, ఇది మొత్తం జనాభాలో 11.71%.మండలం లింగ నిష్పత్తి 993 తో పోలిస్తే 1001 గా ఉంది. అక్షరాస్యత రేటు 48.72%, అందులో 57.84% మంది పురుషులు అక్షరాస్యులు, 39.61% మంది మహిళలు అక్షరాస్యులు.మొత్తం వైశాల్యం 165.43 చ. కి.మీ. జనాభా సాంద్రత చ. కి.కు 273. మొత్తం జనాభాలో 16.64% షెడ్యూల్డ్ కులం (ఎస్సీ), 6.81% షెడ్యూల్డ్ తెగ (ఎస్టీ) ఉన్నారు. 2001 భారత  జనగణన గణాంకాల ప్రకారం మండలంలో- మొత్తం 42,340, పురుషుల సంఖ్య 21,350, స్త్రీల సంఖ్య 20,990. అక్షరాస్యత మొత్తం 51.95%, పురుషుల సంఖ్య 63.22%, స్త్రీల సంఖ్య 40.53%.<ref name=":0" /> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[నెమలిపురి (రాజుపాలెం)|నెమలిపురి]] # [[కుబాద్‌పురం]] # [[చౌటపాపాయపాలెం]] # [[రాజుపాలెం (పల్నాడు జిల్లా)|రాజుపాలెం]] # [[రెడ్డిగూడెం (రాజుపాలెం మండలం)|రెడ్డిగూడెం]] # [[గణపవరం (రాజుపాలెం)|గణపవరం]] # [[బలిజేపల్లి]] # [[ఉప్పలపాడు (రాజుపాలెం మండలం)|ఉప్పలపాడు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[ఇనిమెట్ల]] * [[దేవరంపాడు (రాజుపాలెం)|దేవరంపాడు]] * [[బ్రాహ్మణపల్లి (రాజుపాలెం)|బ్రాహ్మణపల్లి]] * Kothapalem * [[అనుపాలెం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{పల్నాడు జిల్లా మండలాలు}} 54qymoyxdsnz78uxji9w932jsct5bor 0 268927 4991668 4990122 2026-10-30T10:54:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991668 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రొంపిచర్ల మండలం''', ఆంధ్రప్రదేశ్, [[పల్నాడు జిల్లా]] లోని మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఆరేపల్లి అగ్రహారం]] # [[దాసరిపాలెం]] # [[సంతగుడిపాడు]] # [[విప్పర్ల (రొంపిచర్ల)|విప్పర్ల]] # [[మాచవరం (రొంపిచర్ల)|మాచవరం]] # [[నల్లగార్లపాడు]] # [[అన్నవరం (రొంపిచర్ల)|అన్నవరం]] # [[రొంపిచర్ల]] # [[గోగులపాడు (రొంపిచర్ల)|గోగులపాడు]] # [[ఆలవాల]] # [[తురుమెళ్ళ (రొంపిచర్ల)|తురుమెళ్ళ]] # [[అన్నవరప్పాడు (రొంపిచర్ల)|అన్నవరప్పాడు]] # [[విప్పర్లపల్లి]] # [[ముత్తనపల్లి]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[పరగటిచర్ల]] * [[అన్నవరప్పాడు (రొంపిచెర్ల)|అన్నవరప్పాడు]] * [[కొనకంచివారిపాలెం]] * [[సుబ్బయ్య పాలెం]] * [[అచ్చయ్యపాలెం]] * [[చిట్టు పోతూరి వారి పాలెం]] * [[వి.రెడ్డిపాలెం]] * [[రామిరెడ్డి పాలెం]] * [[వడ్లముడి వారిపాలెం]] * [[బుచ్చిపాపన్నపాలెం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{పల్నాడు జిల్లా మండలాలు}} 15lir706da8438g5vzfwnigzd98is7c 0 268928 4991468 4990117 2026-10-29T20:58:45Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991468 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''ముప్పాళ్ళ మండలం, ''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]]లోని [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==మండల జనాభా== 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం పల్నాడు జిల్లా ముప్పాళ్ళ మండలం మొత్తం జనాభా 42,509. వీరిలో 21,285 మంది పురుషులు కాగా, 21,224 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలో మొత్తం 11,189 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. మండలం సగటు లింగ నిష్పత్తి 997.ముప్పాళ్ల మండలం జనాభా అంతా పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతంలో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 58.8% మండల లింగ నిష్పత్తి 997.మండలంలో పరిధిలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 4,316, ఇది మొత్తం జనాభాలో 10%గా ఉంది. వారిలో 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 2,243 మగ పిల్లలు, 2,073 ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండల పిల్ల లింగ నిష్పత్తి రేటు 924, ఇది మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి 997 కన్నా తక్కువ. మండలంలో మొత్తం అక్షరాస్యత 58.75%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 61.31%, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 44.24%.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/muppalla-mandal-guntur-andhra-pradesh-5068|title=Muppalla Mandal Population, Religion, Caste Guntur district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=2021-04-14|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414033530/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/muppalla-mandal-guntur-andhra-pradesh-5068|url-status=dead}}</ref> == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[గోళ్లపాడు (ముప్పాళ్ళ)|గోళ్లపాడు]] # [[ముప్పాళ్ళ (పల్నాడు జిల్లా)|ముప్పాళ్ల]] # [[తొండపి]] # [[మాదల]] # [[బొల్లవరం (ముప్పాళ్ళ మండలం)|బొల్లవరం]] # [[దమ్మాలపాడు]] # [[లంకెలకూరపాడు]] # [[పలుదేవర్లపాడు]] # [[నార్నెపాడు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[రుద్రవరం (అచ్చంపేట)|రుద్రవరం]] * [[చాగంటివారిపాలెం]] * [[ఇరుకుపాలెం]] * [[తురకపాలెం (ముప్పాళ్ళ)|తురకపాలెం]] *[[కుందురువారిపాలెం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{పల్నాడు జిల్లా మండలాలు}} 5f92s6xpx78hgd1a232iemnzgy0gxgp 0 268933 4991505 4990119 2026-10-30T01:49:28Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991505 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''యడ్లపాడు మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రం]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు జిల్లాలోని]] మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == సమీప మండలాలు == పశ్చిమాన నాదెండ్ల మండలం, దక్షణాన చిలకలూరిపేట మండలం, తూర్పున ప్రత్తిపాడు మండలం, ఉత్తరాన ఫిరంగిపురం మండలం. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఉన్నవ]] #[[యడ్లపాడు]] # [[కొండవీడు]] #[[కారుచొల|కారుచోల]] #[[జాలాది (గ్రామము)|జాలాది]] #[[తిమ్మాపురం (యడ్లపాడు)|తిమ్మాపురం]] #[[తుర్లపాడు (యడ్లపాడు)|తుర్లపాడు]] #[[మైదవోలు]] #[[మర్రిపాలెం (యడ్లపాడు)|మర్రిపాలెం]] #[[వంకాయలపాడు]] #[[సందెపూడి]] #[[సొలస]] గమనిక:నిర్జన గ్రామం ఒకటి పరిగణించబడలేదు. === రెవెన్యూయేతర గ్రామలు === *[[కొత్తపాలెం(యడ్లపాడు)|కొత్తపాలెం]] *[[కోట (గ్రామం)|కోట]] *[[గనేశునివారిపాలెం]] *[[జగ్గాపురం(యడ్లపాడు)|జగ్గాపురం]] *[[లింగారావుపాలెం (యడ్లపాడు)|లింగారావుపాలెం]] *[[బోయపాలెం (యడ్లపాడు)|బోయపాలెం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{పల్నాడు జిల్లా మండలాలు}} nmhpecynmi629nff8kyuxhyplqohlpr 0 268940 4991479 4989695 2026-10-29T22:41:13Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991479 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మేడికొండూరుమండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[గుంటూరు జిల్లా]]<nowiki/>లోని మండలం. <ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఈ జిల్లాలోని 18 మండలాల్లో ఇది ఒకటి. ఈ మండలం [[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] పరిపాలనలో ఉంది. జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు 19 మండలాలు ఉండేవి. 2022లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత 10 మండలాలు మాత్రమే మిగిలాయి.<ref>{{cite web|title=Adminsistrative divisions of Guntur district|url=http://guntur.nic.in/statistics/ataglance.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626041854/http://guntur.nic.in/statistics/ataglance.pdf|archive-date=2014-06-26|website=|publisher=guntur.nic.in|accessdate=26 May 2014}}</ref> మండల కేంద్ర కార్యాలయం [[మేడికొండూరు|మెడికొండూరు]]<nowiki/>లో ఉంది. ఇది జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఇది సమీప పట్టణమైన [[సత్తెనపల్లి]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. ఇక్కడి ప్రముఖులలో క్రికెట్ క్రీడాకారుడు [[ఎం.ఎస్.కె. ప్రసాద్]] ఒకడు. == మండల గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 56,090 మందికాగా, అందులో పురుషులు 28,610, స్త్రీలు 27,480. ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 976 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లలు 6912 మంది ఉన్నారు. ఇక్కడ అక్షరాస్యత మొత్తం 59.04 శాతం. == మండలం లోని గ్రామాలు == 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలో 12 గ్రామాలు ఉన్నాయి. మేడికొండూరు సమీప గ్రామాలలో [[విశదల|విసదల]] 2 కి.మీ, [[డోకిపర్రు]] 3 కి.మీ, [[మందపాడు]] 6 కి.మీ, [[సిరిపురం (మేడికొండూరు)|సిరిపురం]] 7 కి.మీ, [[ఫిరంగిపురం]] 7 కి.మీ. ఉన్నాయి. === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కొర్రపాడు (మేడికొండూరు)|కొర్రపాడు]] # [[పాలడుగు (మేడికొండూరు)|పాలడుగు]] # [[సిరిపురం (మేడికొండూరు)|సిరిపురం]] # [[వరగాని (మేడికొండూరు)|వరగాని]] # [[మందపాడు]] # [[వెలవర్తిపాడు]] # [[పొట్లపాడు (మేడికొండూరు)|పొట్లపాడు]] # [[మంగళగిరిపాడు]] # [[మేడికొండూరు]] # [[డోకిపర్రు]] # [[విశదల]] # [[పేరేచర్ల]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[గుండ్లపాలెం (మేడికొండూరు)|గుండ్లపాలెం]] * [[జంగంగుంట్లపాలెం]] == పరిపాలన == ఈ మండలం ఒక [[తహశీల్దార్]] నియంత్రణలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=List of RDOs working in Guntur District as on 01.10.2015|url=http://guntur.nic.in/statistics/tahsildars.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016202326/http://guntur.nic.in/statistics/tahsildars.pdf|archive-date=16 October 2014|access-date=2016-01-05|website=Guntur.nic.in|format=PDF}}</ref> మేడికొండూరు మండలం అనేది [[తాడికొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] క్రింద ఉన్న 5 మండలాలలో ఒకటి.<ref>{{Cite web|title=Delimitation of Parliamentary and Assembly Constituencies Order, 2008|url=http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/CONSOLIDATED_ORDER%20_ECI%20.pdf|access-date=11 October 2014|publisher=Election Commission of India|page=22|format=PDF}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు]] * [[గుంటూరు జిల్లా గ్రామాల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలు}}{{గుంటూరు జిల్లా మండలాలు}} [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా]] mduv58ut2gilmvzxa7e3onmxv76y1wo 0 271116 4991216 4990974 2026-10-29T12:40:55Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991216 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మడకశిర మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref><br /> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల జనాభా - మొత్తం 81,227 -అందులో పురుషులు 41,068 - స్త్రీలు 40,159; == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాాలు === # [[ఆమిదాలగొంది]] # [[బుల్లసముద్రం]] # [[సీ.కోడిగెపల్లె]] # [[చందకచర్ల]] # [[ఛత్రం (గ్రామం)|ఛత్రం]] # [[గోవిందాపురం (మడకశిర మండలం)|గోవిందాపురం]] # [[గౌడనహళ్లి]] # [[హరేసముద్రం (మడకశిర)|హరేసముద్రం]] # [[జాడ్రహళ్లి]] # [[కల్లుమర్రి]] # [[కారెసంకనహళ్లి]] # [[కొత్తలం]] # [[మడకశిర]] # [[మల్లినాయకనహళ్లి]] # [[మానూరు (మడకశిర)|మనూరు]] # [[మేలవోయి]] # [[ఆర్. అనంతపురం]] # [[ఉప్పర్లహళ్లి]] # [[యెర్రబొమ్మనహళ్లి]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[కొనప్పపాళ్యం]] # [[కొడిపల్లి]] # [[జిల్లేడుగుంట]] # [[భక్తరపల్లి]] # [[ఉప్పర్లహళ్లి]] # [[గుండుమాల]] ; == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు}} jlqnemulu69jv2neb3s113qfm3vebsx 0 271117 4991513 4989371 2026-10-30T02:06:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991513 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''యాడికి మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలో [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జిల్లాలోని]] మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>యాడికి మండలం తాడిపత్రి నియోజకవర్గం లో భాగంగా వున్నది, యాడికి బ్రిటీష్ పరిపాలనలో తాలూకాగా నిర్వహించబడింది. స్వాతంత్రం తర్వాత యాడికి తాలుకాను రద్దుచేసి తాడిపత్రి తాలూకాలో చేర్చారు, యాడికి మండలం అనంతపురం జిల్లాలోనే ఎక్కువగా కరువుకు గురయ్యే ప్రాంతం, ఈ మండలంలో ఎక్కువగా వ్యవసాయం పైనే ఆధారపడి ఉన్నార రెండు సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీలు ఉన్నాయి, యాడికి మండల కేంద్రంలో చేనేత ఆధారిత కుటుంబాలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. == మండల గణాంకాలు == 2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 49,780 - పురుషులు 25,466 - స్త్రీలు 24,314. అక్షరాస్యత - మొత్తం 54.95% - పురుషులు 69.41% - స్త్రీలు 39.85%.పిన్ కోడ్ 515408. == మండలం లోని బ్యాంకులు == కెనరా బ్యాంక్ (యాడికి), స్టేట్ బాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (యాడికి), ఏ.డి.సి.సి బాంక్ (యాడికి), స్టేట్ బాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (రాయలచెఱువు), ఏ.పి.జి.బి (రాయలచెఱువు). == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[ఓబులాపురం (యాడికి మండలం)|ఓబులాపురం]] # [[కోనుప్పలపాడు]] #[[కమలపాడు (యాడికి మండలం)|కమలపాడు]] # [[కుందనకోట]] # [[గుడిపాడు (యాడికి మండలం)|గుడిపాడు]] #[[చందన (యాడికి మండలం)|చందన]] #[[తిమ్మాపురం (యాడికి మండలం)|తిమ్మాపురం]] #[[తుట్రాల్లపల్లి]] #[[నగరూరు (యాడికి మండలం)|నగరూరు]] #[[నిట్టూరు (యాడికి మండలం)|నిట్టూరు]] #[[పుప్పాల]] #[[యాడికి]] #[[రాయలచెరువు (యాడికి మండలం)|రాయలచెరువు]] #[[వేములపాడు (యాడికి మండలం)|వేములపాడు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === *[[చింతలాయపల్లి]] *[[పెద్దపేట (యాడికి)|పెద్దపేట]] *[[కొత్తపల్లి (యాడికి)|కొత్తపల్లి]] *[[భోగాలకట్ట (యాడికి మండలం)|భోగాలకట్ట]] *[[కేశవరాయునిపేట]] *తిప్పారెడ్డిపల్లె *వి. కొట్టాలపల్లె *తిరునామ్ పల్లె *వీరన్న పల్లె *ఎన్. కొత్తపల్లె (నిట్టూరు) *బోయరెడ్డిపల్లె *కొత్త పెండేకల్లు *ఎన్. తిమ్మాపురం *పిన్నేపల్లి *కత్తిమానుపల్లె *ఓబుళాపురం *రామన్నగుడిసెల *చంద్రాయుని పల్లె *రామరాజు పల్లె *పచ్చారు మేకల పల్లె *లక్షుంపల్లె *కుందనకోట *దైవాలమడుగు *కుర్మాజిపేట *పి. వెంగన్నపల్లి *పుప్పాలతాండా == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{అనంతపురం జిల్లా మండలాలు}} bq9bdekdmp93j9huryqnuw54bb8osi0 0 271118 4991620 4989372 2026-10-30T06:59:57Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991620 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రాప్తాడు మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == జనాభా గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం అనంతపురం జిల్లాకు చెందిన రాప్తాడు మండలం మొత్తం జనాభా 38,057. వీరిలో 19,558 మంది పురుషులు కాగా, 18,499 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మండలం పరిధిలో మొత్తం 9,377 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. మండలం సగటు లింగ నిష్పత్తి 946.2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాప్తాడు మండలోని మొత్తం జనాభాలో 16.2% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా 83.8% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత 78.2% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 58.3%గా ఉంది.పట్టణ ప్రాంతాల సెక్స్ నిష్పత్తి 960 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాలు 943గా ఉంది..మండలంలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 4039, ఇది మొత్తం జనాభాలో 11%గా ఉంది 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 2180 మంది మగ పిల్లలు ఉండగా, 1859 ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు.మండలం బాలల లైంగిక నిష్పత్తి 853, ఇది రాప్తాడు మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి 946 కన్నా తక్కువ.మండలం మొత్తం అక్షరాస్యత 61.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 63.33% ఉండగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 46.27%గా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/raptadu-mandal-anantapur-andhra-pradesh-5331|title=Raptadu Mandal Population, Religion, Caste Anantapur district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|language=en-US|access-date=2021-04-14|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414074758/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/raptadu-mandal-anantapur-andhra-pradesh-5331|url-status=dead}}</ref> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[బొమ్మేపర్తి]] #[[రాప్తాడు]] #[[గంగులకుంట]] #[[హంపాపురం]] #[[గొందిరెడ్డిపల్లి]] #[[బుక్కచెర్ల]] #[[గాండ్లపర్తి]] #[[పాలచెర్ల]] #[[బండమీదపల్లి]] #[[ఎర్రగుంట (రాప్తాడు మండలం)|ఎర్రగుంట]] #[[మరూరు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === *[[గొల్లపల్లి (రాప్తాడు)|గొల్లపల్లి]] *[[పర్వతదేవరపల్లె]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{అనంతపురం జిల్లా మండలాలు}} 1ym34o9m0goplkrvir9b223tj51tds1 0 271119 4991624 4990976 2026-10-30T07:11:27Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991624 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రామగిరి మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల జనాభా == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం - మొత్తం 34,001 - పురుషులు 17,364 - స్త్రీలు 16,637 2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం - మొత్తం 31,474 - పురుషులు 16,268 - స్త్రీలు 15,205 == మండలం లోని గ్రామాలు == ===రెవెన్యూ గ్రామాలు=== #[[పేరూరు (రామగిరి మండలం)|పేరూరు]] #[[మక్కినవారిపల్లి]] #[[కొండాపురం (రామగిరి మండలం)|కొండాపురం]] #[[మెటారుచింతలపల్లి]] #[[నసనకోట]] #[[రామగిరి]] #[[గంతిమర్రి]] #[[కుంటిమద్ది]] #[[శేషాద్రిభట్ర హళ్లి]] #[[పోలేపల్లి (రామగిరి మండలం)|పోలేపల్లి]] ===రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు=== #[[ఎగువపల్లి (కొత్తగేరి)]] #[[వెంకటాపురం (రామగిరి మండలం)|వెంకటాపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు}} {{మొలక-గ్రామం}} qew24ky5z6rzfet6q2stomysr676ssa 0 271120 4991670 4990977 2026-10-30T10:55:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991670 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రొద్దం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల కేంద్రం == ఈ మండలానికి కేంద్రం [[రొడ్డం]] గ్రామం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[హిందూపురం]] నుండి 35 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2311 ఇళ్లతో, 10164 జనాభాతో 5505 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 5073, ఆడవారి సంఖ్య 5091. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1418 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 64. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 595339<ref>{{Cite web|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}</ref>.పిన్ కోడ్: 515 123. == చరిత్ర == పెనుగొండ నుండి పది మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న రొడ్డం గ్రామం జిల్లాలోనే అత్యంత ప్రాచీన గ్రామాలలో ఒకటి. ఇది సా.శ. 4వ శతాబ్దము నుండి 7వ శతాబ్దము మధ్యకాలంలో స్థాపించబడినదని అంచనా. ఇక్కడ పెన్నానది ఒడ్డున స్థానికులు రుద్ర పాదం అని పిలిచే ఒక శిలపైన కట్టిన గుడి ఉంది.<ref>[http://books.google.com/books?id=QswOAAAAQAAJ&pg=PR120&lpg=PR120&dq=roddam#v=onepage&q=roddam&f=false Lists of the Antiquarian Remains in the Presidency of Madras, Volume 1]</ref> పశ్చిమ చాళుక్యుల కాలంలో రొద్ద (రొద్దం) నొళంబవాడికి ప్రాంతీయ రాజధానిగా ఉంది. సా.శ.992లో రెండవ తైలాపుడు చోళ రాజరాజును ఓడించిన తర్వాత రొద్దంలో స్థావరమేర్పరచినట్టు బళ్ళారి జిల్లాలోని కొగలి శాసనాలు తెలుపుతున్నవి. ఆహవమల్ల మొదటి సోమేశ్వరుడు రొద్దం ప్రాంతీయ రాజధానిగా నొళంబవాడిని పాలించినట్టు శాసనాలలో తెలుస్తున్నది.రొద్దం గ్రామానికి పూర్వ నామం రౌద్రపురము అని పేరున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ములకలచెరువు, రొద్దం|ములకలచెరువు]] # [[నరనాగెపల్లె]] # [[జక్కలచెరువు (రొద్దం)|జక్కలచెరువు]] # [[కోగిర]] # [[బొక్కసంపల్లె]] # [[తురకలపట్నం]] # [[ఆర్.లోచర్ల]] # [[బూచర్ల]] # [[రొడ్డకంపల్లె]] # [[రొడ్డం]] # [[పెద్దిపల్లె (రొద్దం)|పెద్దిపల్లె]] # [[సానిపల్లె]] # [[చోలెమర్రి]] # [[నల్లూరు (రొద్దం)|నల్లూరు]] # [[రెడ్డిపల్లె (రొద్దం)|రెడ్డిపల్లె]] # [[దొడగట్ట (రొద్దం)|దొడగట్ట]] # [[చిన్నమంతూరు]] # [[పెద్దమంతూరు]] # [[చెరుకూరు (రొద్దం)|చెరుకూరు]] # [[కలిపి]] == మూలాలు == <references /> {{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు}} en7eyi9rjyrcvahk8d6o7n2qmbz76vy 0 271121 4991677 4990978 2026-10-30T11:01:29Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991677 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రొల్ల మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> 7 గ్రామాలున్న ఈ మండలానికి కేంద్రం రొల్ల. ఇది కర్ణాటక సరిహద్దులో ఉన్న మండలం. మండలానికి ఉత్తరాన [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]], పశ్చిమాన [[అగలి మండలం|అగలి]] మండలాలు వాయవ్యాన, తూర్పు దక్షిణాల్లోనూ [[కర్ణాటక]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.<br /> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా - మొత్తం 39,964 - పురుషులు 20,350 - స్త్రీలు 19,614. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 51.48% - పురుషులు అక్షరాస్యత 63.56% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 39.21% 2001 లో 34,888 ఉన్న గ్రామ జనాభా 2011 నాటికి 14.55% పెరిగి 39,964 కు చేరింది. జిల్లా సగటు పెరుగుదల (12.11%) కంటే ఎక్కువ పెరుగుదల ఉన్న గ్రామీణ మండలాల్లో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/Ap.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113221953/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/Ap.html|archive-date=2019-11-13|access-date=2020-01-15|website=www.censusindia.gov.in}}</ref> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఎం.రాయపురం]] # [[బొమ్మగుండనహళ్లి]] # [[రొల్ల]] # [[తుబినకుంట]] # [[రత్నగిరి, రొల్ల|రత్నగిరి]] # [[కాకి (గ్రామం)|కాకి]] # [[దొడ్డేరి]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[ఆవినకుంట]] # [[దొక్కలపల్లి]] # [[హనుమంతనపల్లి]] # [[గిడ్డమనపల్లి]] # [[బీరనపల్లి]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు}} fdqpisonk4m1lxop5dm9rjbtsgl01wh 0 271196 4991208 4989547 2026-10-29T12:28:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991208 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మంత్రాలయం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా మొత్తం 61,294 -అందులో పురుషులు 30,466 - స్త్రీలు 30,828 == మండల కేంద్రం == ఈ మండల కేంద్రం [[మంత్రాలయం]]. ఇది [[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు జిల్లాకు]] చెందిన పట్టణం. [[ద్వైతము|మధ్వాచార్యుల]] పరంపరలో ధృవనక్షత్ర సమానమైన [[రాఘవేంద్రస్వామి|రాఘవేంద్రస్వామివారి]] పుణ్యక్షేత్రం మంత్రాలయం [[తుంగభద్రా]] నదీతీరంలో ఉంది. ఇది రాఘవేంద్రస్వామి అతి ప్రసిద్దమైన పుణ్యక్షేత్రం.ఇది [[కర్నూలు]] నుండి 100కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడకు దగ్గరలో పంచముఖి ఆంజనేయుని ఆలయం ఉంది. ఇక్కడ ప్రతిరోజు ఉచిత అన్నదానం జరుగుతుంది. ఇక్కడ వివిథ కులస్తుల ఉచిత సత్రాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ గురువారం ప్రత్యేకత. ఇక్కడ సాయంత్రం స్వామివారి ఏనుగు అందరిని దీవిస్తూ సందడి చేస్తుంది. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ డివిజన్లు === # [[బుడూరు]] # [[చిలకలదోన]] # [[దిబ్బనదొడ్డి]] # [[కాచాపురం]] # [[కగ్గళ్లు]] # [[కలుదేవకుంట]] # [[మాధవరం (మంత్రాలయము)|మాధవరం]] # [[మాలపల్లె]] # [[మంచాల (మంత్రాలయము)|మంచాల]] # [[పరమనదొడ్డి]] # [[రాచుమర్రి (మంత్రాలయము)|రాచుమర్రి]] # [[రాంపురం (మంత్రాలయము)|రాంపురం]] # [[సింగరాజనహళ్లి]] # [[సౌలహళ్లి]] # [[సుగూరు (మంత్రాలయము)|సుగూరు]] # [[సుంకేశ్వరి]] # [[టీ.నారాయణపురం]] # [[H.తిమ్మాపురం|వీ.తిమ్మాపురం]] # [[బసపురం (మంత్రాలయము)|బసపురం]] # [[చేత్నిహళ్లి]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == ; ; {{కర్నూలు జిల్లా మండలాలు}} 9qc7dlnyu4h7q6280yh48i41wjvnh6r 0 271197 4991232 4989548 2026-10-29T13:10:59Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991232 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మద్దికేర తూర్పు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలంలో మొత్తం 8 గ్రామాలుండగా వాటిలో 2 నిర్జన గ్రామాలు.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/Ap.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|last=|first=|date=|website=www.censusindia.gov.in|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113221953/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/Ap.html|archive-date=2019-11-13|access-date=2020-01-15}}</ref> == సరిహద్దు మండలాలు == మండలానికి సరిహద్దులుగా తూర్పున [[తుగ్గలి మండలం|తుగ్గలి]], ఉత్తరాన [[పత్తికొండ మండలం|పత్తికొండ]], వాయవ్యాన [[ఆలూరు (కర్నూలు జిల్లా) మండలం|ఆలూరు]], పశ్చిమాన [[చిప్పగిరి మండలం|చిప్పగిరి]], దక్షిణాన [[అనంతపురం జిల్లా]] లోని [[బొమ్మనహాళ్ మండలం|బొమ్మనహాళ్]] మండలాలు ఉన్నాయి. == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల జనాభా- మొత్తం 36,834 -అందులో పురుషులు 18,653 మంది ఉండగా - స్త్రీలు 18,181 మంది ఉన్నారు. మొత్తం అక్షరాస్యత 55.13% - పురుషులు అక్షరాస్యత 70.53% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 39.07%. ఉంది. 2001-2011 దశాబ్దిలో జనాభా 33,601 నుండి జిల్లా సగటు (14.85%) కంటే తక్కువగా 9.62% పెరిగి 36,834 కు చేరింది.<ref name=":0" /> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[బురుజుల]] # [[ఎడవల్లి (మద్దికేర తూర్పు)|ఎడవల్లి]] # [[హంప]] # [[మద్దికేర తూర్పు]] # [[మద్దికేర అగ్రహారం]] # [[పెరవలి (మద్దికేర తూర్పు)|పెరవలి]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లింకులు == {{కర్నూలు జిల్లా మండలాలు}} aq6k1aq1g6vuw182k4cloc5dvu7xvtm 0 271198 4991378 4990086 2026-10-29T16:02:37Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991378 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మహానంది మండలం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల జిల్లాలోని]] మండలం.<ref>{{Cite web|url=https://kurnool.ap.gov.in/te/%e0%b0%ae%e0%b0%b9%e0%b0%be%e0%b0%a8%e0%b0%82%e0%b0%a6%e0%b0%bf-%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%ae/|title=మహానంది మండలంలో గ్రామ సచివాలయాల జాబితా {{!}} నంద్యాల జిల్లా , ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం|language=te|access-date=2021-04-05}}</ref> <ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref><br /> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 38,487 - పురుషులు 19,431 - స్త్రీలు 19,056.అక్షరాస్యత శాతం - మొత్తం 49.64% - పురుషులు అక్షరాస్యత 63.57% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 34.94% == మండలం లోని గ్రామాలు == ===రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[బొల్లవరం (మహానంది మండలం)|బొల్లవరం]] #[[బుక్కాపురం (మహానంది)|బుక్కాపురం]] #[[తిమ్మాపురం (మహానంది)|తిమ్మాపురం]] #[[తమ్మడపల్లె (మహానంది)|తమ్మడపల్లె]] #[[నందిపల్లె]] #[[మసీదుపురం]] #[[గోపవరం (మహానంది)|గోపవరం]] #[[గాజులపల్లె]] #[[బసవపురం (మహానంది)|బసవపురం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[మహానంది]] *[[సీతారాంపురం (మహానంది)|సీతారాంపురం]] *[[నాగులవరం (మహానంది)|నాగులవరం]] *[[గంగవరం (మహానంది)|గంగవరం]] == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నంద్యాల జిల్లా మండలాలు}} 2e9kc0snc8ko0dw7cth30qhyl7jd6rx 0 271199 4991453 4990087 2026-10-29T18:53:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991453 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మిడుతూరు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల కేంద్రం == ఈ మండల కేంద్రం మిడుతూరు. ఇది సమీప పట్టణమైన [[కర్నూలు]] నుండి 26 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 657 ఇళ్లతో, 2570 జనాభాతో 1309 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1294, ఆడవారి సంఖ్య 1276. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 577 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 594002. == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాభా మొత్తం 41,652 - అందులో పురుషులు 21,099 - స్త్రీలు 20,553. ==మండలం లోని గ్రామాలు == ===రెవెన్యూ గ్రామాలు=== #[[అలగనూరు]] #[[బన్నూరు (మిడ్తూరు)|బన్నూరు]] #[[బైరాపురం (మిడ్తూరు)|బైరాపురం]] #[[చెరకుచెర్ల]] #[[చింతలపల్లె (మిడ్తూరు)|చింతలపల్లె]] #[[చౌటకూరు]] #[[దేవనూరు]] #[[జలకనూరు]] #[[కడుమూరు]] #[[మాసాపేట (మిడ్తూరు)|మాసాపేట]] #[[మిడుతూరు (మిడుతూరు)|మిడుతూరు]] #[[నాగలూటి]] #[[రోల్లపాడు]] #[[సుంకేశుల (మిడ్తూరు)|సుంకేశుల]] #[[తలముడిపి (మిడ్తూరు)|తలముడిపి]] #[[తిమ్మాపురం (మిడ్తూరు)|తిమ్మాపురం]] #[[వీపనగండ్ల (మిడ్తూరు)|వీపనగండ్ల]] ===రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు=== * చింతలపల్లి == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{నంద్యాల జిల్లా మండలాలు}} hnvjdxh9xpqzgqq9nkcmx47rpmoyj6p 0 271200 4991640 4990088 2026-10-30T09:13:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991640 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రుద్రవరం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాభా మొత్తం 49,003, అందులో పురుషులు 24,703, స్త్రీలు 24,300. అక్షరాస్యత మొత్తం 44.57% - పురుషులు అక్షరాస్యత 59.23% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 29.63% == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[ఆలమూరు (రుద్రవరము మండలం)|ఆలమూరు]] #[[బీరవోలు (రుద్రవరము)|బీరవోలు]] #[[చందలూరు (రుద్రవరము)|చందలూరు]] #[[చిలకలూరు (రుద్రవరము)|చిలకలూరు]] #[[చిన్నకంబలూరు]] #[[ఎల్లావత్తుల]] #[[ఎర్రగుడిదిన్నె]] #[[కొండమయ్యపల్లె]] #[[కోటకొండ (రుద్రవరము)|కోటకొండ]] #[[మందలూరు]] #[[ముత్తలూరు]] #[[నరసాపురం (రుద్రవరము మండలం)|నరసాపురం]] #[[పెద్ద కంబలూరు]] #[[పేరూరు (రుద్రవరము మండలం)|పేరూరు]] #[[ఆర్.నాగులవరం]] #[[రుద్రవరం]] #[[శ్రీరంగాపురం (రుద్రవరము)|శ్రీరంగాపురం]] #[[టీ.లింగందిన్నె]] #[[వెలగలపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === *[[కొత్తల]] *[[లాలాయిపేట (రుద్రవరం మండలం)|లాలాయి పేట]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{నంద్యాల జిల్లా మండలాలు}} os50bj5oukm7bkwbbywm1mrr5vw8q8r 0 271375 4991470 4989422 2026-10-29T21:08:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991470 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ములకలచెరువు మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల జనాభా == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 41,711 - అందులో పురుషులు 20,956 - స్త్రీలు 20,755. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 55.36% - పురుషులు అక్షరాస్యత 69.42% , స్త్రీలు అక్షరాస్యత 41.14% == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కలవపల్లె]] # [[టి.సౌదసముద్రం]] # [[గుడుపల్లె]] # [[సోంపల్లె (ములకలచెరువు)|సోంపల్లె]] # [[ములకలచెరువు]] # [[నాయనిచెరువుపల్లె]] # [[మరెల్లగడ్డ]] # [[కదిరినాథునికోట]] # [[చెన్నైయ్యగారిపల్లె]] # [[పెద్దపాలెం]] # [[దేవలచెరువు (ములకలచెరువు)|దేవలచెరువు]] # [[బూరకాయలకోట]] # [[వేపూరికోట]] # [[మద్దినాయనిపల్లె (ములకలచెరువు)|మద్దినాయనిపల్లె]] # [[దెవరపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[గట్టుక్రిందపల్లి]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అన్నమయ్య జిల్లా మండలాలు}} {{మొలక-గ్రామం}} 2p8gx5wmw0xmo0wv7j0pvtvcmfgg3ky 0 271376 4991514 4989722 2026-10-30T02:07:25Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991514 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''యాదమరి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref><br /> == జనాభా గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా - మొత్తం 49,437 -అందులో పురుషులు 25,031 - స్త్రీలు 24,406. అక్షరాస్యత రేటు - మొత్తం 70.40% - పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు 80.78% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత రేటు 59.87% == మండలాధ్యక్షులుగా పనిచేసిన వారు == *ఆమరనాథ రెడ్డి -పెరియంబాడి *హరినాయడు- కీనాటం పల్లె *సుందరమ్మ -గొందివాళ్ళవూరు *ధనుంజయ రెడ్డి-యాదమరి == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[మాదిరెడ్డిపల్లె]] # [[బుడితిరెడ్డిపల్లె]] # [[మజరా కొత్తపల్లె]] # [[కుక్కలపల్లె]] # [[కోనపల్లె]] # [[జంగాలపల్లె (యాదమరి)|జంగాలపల్లె]] # [[మాధవరం (యడమరి)|మాధవరం]] # [[పెరియంబాడి]] # [[యాదమరి]] # [[గొల్లపల్లె (యడమరి)|గొల్లపల్లె]] # [[దాసరపల్లె]] # [[కాశిరాళ్ల]] # [[భూమిరెడ్డిపల్లె]] # [[కణతలచెరువు]] # [[బోడగుట్టపల్లె (యడమరి)|బోడగుట్టపల్లె]] # [[కమ్మపల్లె (యడమరి)|కమ్మపల్లె]] # [[పత్రపల్లె (యడమరి)|పత్రపల్లె]] # [[మోదిపల్లె]] # [[సిద్దారెడ్డిపల్లె]] # [[ముద్దురామపురం]] # [[ఓటిరిపల్లె]] # [[నడింపల్లె (యడమరి)|నడింపల్లె]] # [[ఓటివారిపల్లె]] # [[కోటలం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * కమ్మరాయనిమిట్ట * [[కీనాటంపల్లె]] * [[:en:Bandivandluru]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{చిత్తూరు జిల్లా మండలాలు}} qlleg8irtdflqn0cjs5djm6jksoe0pj 0 271377 4991530 4989795 2026-10-30T03:03:28Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991530 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''యెర్రావారిపాలెం మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[తిరుపతి జిల్లా]] లోని మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref><br /> == మండల గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా గణాంకాలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 28,011. అందులో పురుషులు 14,123 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 13,888 మంది ఉన్నారు. 2001 భారత జనాభా గణాంకాలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 25,173 - అందులో పురుషులు 12,686 మందికాగా, స్త్రీలు 12,487 మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 58.71%. పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు 72.19% ఉండగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 45.07% ఉంది. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఉస్తికాయలపెంట]] # [[ఎల్లమంద (యెర్రావారిపాలెం)|ఎల్లమంద]] # [[వెంకటరామరాజుపురం]] # [[బోడెవాండ్లపల్లి]] # [[నెరబైలు]] # [[ఉదయమాణిక్యం]] # [[ఉదయమాణిక్యం అగ్రహారం]] # [[యెర్రావారిపాలెం]] # [[కమలయ్యవారిపల్లి]] # [[చింతకుంట (యెర్రావారిపాలెం)|చింతకుంట]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[బండమీద కమ్మ పల్లి]] * [[తవ్వావాండ్ల పల్లి]] * [[బావికాడ కమ్మ పల్లి]] * [[కోటకాడపల్లి]] * [[యనమలవారిపల్లె]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{తిరుపతి జిల్లా మండలాలు}} 4nr4h3csv9w9860c47bdq6gvwpzjn2p 0 271378 4991623 4989723 2026-10-30T07:10:18Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991623 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రామకుప్పం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 50,874, అందులో పురుషులు 26,035, స్త్రీలు 24,839. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 53.58% - పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు 66.05% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత రేటు 40.52% == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కొంగనపల్లె (రామకుప్పం)|కొంగనపల్లె]] # [[కొల్లుపల్లె]] # [[చెల్దిగానిపల్లె]] # [[రాజుపేట (రామకుప్పం)|రాజుపేట]] # [[బైపరెడ్లపల్లె]] # [[కెంపసముద్రం]] # [[తిమ్మసముద్రం (రామకుప్పం)|తిమ్మసముద్రం]] # [[బందర్లపల్లె (రామకుప్పం)|బందర్లపల్లె]] # [[గొరివిమాకులపల్లె]] # [[పంద్యాలమడుగు]] # [[పామన బోయనపల్లె]] # [[గిద్దపల్లె]] # [[రామకుప్పం]] # [[అత్తికుప్పం]] # [[కిల్లాకుపోడు]] # [[మణేంద్రం]] # [[చెన్నారెడ్డిపల్లె]] # [[ముద్దనపల్లె (రామకుప్పం)|ముద్దనపల్లె]] # [[బొందలగుంట]] # [[కడసినకుప్పం]] # [[విజలపురం]] # [[అంకిరెడ్డిపల్లె (రామకుప్పం మండలం)|అంకిరెడ్డిపల్లె]] # [[బాలఓబనపల్లె]] # [[సింగసముద్రం (రామకుప్పం)|సింగసముద్రం]] # [[పెద్దూరు (రామకుప్పం)|పెద్దూరు]] # [[పచ్చరుమాకుల పల్లె]] # [[కంచనబల్ల]] # [[బత్తువారిపల్లె (రామకుప్పం)|బత్తువారిపల్లె]] # [[ఉనిసిగాని పల్లె]] # [[పెద్దగనూరు]] # [[జౌకుపల్లె]] # [[గోవిందపల్లె (రామకుప్పం)|గోవిందపల్లె]] # [[రెడ్డివానిపోడు]] # [[కృష్ణాపురం దిన్నె]] # [[పెద్దకురబల పల్లె]] # [[బల్ల (రామకుప్పం)|బల్ల]] # [[వీరనమల]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} === వెలుపలి లంకెలు === {{చిత్తూరు జిల్లా మండలాలు}} 5gf92t00unoj5ops6vpbzciycne1rzl 0 271379 4991629 4989423 2026-10-30T07:25:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991629 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రామసముద్రం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref><br /> == మండల కేంద్రం == ఈ మండలానికి కేంద్రం రామసముద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[పుంగనూరు]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1704 ఇళ్లతో, 7645 జనాభాతో 1081 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3831, ఆడవారి సంఖ్య 3814. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1470 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 34. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 596531<ref>{{Cite web|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}</ref>. 2022 లో చేసిన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు జిల్లాలో]], ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజపత్రము|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220906064441/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-09-06|access-date=2022-09-06|website=ahd.aptonline.in}}</ref> == మండల గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా గణాంకాలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 45,078 -అందులో పురుషులు 22,622 - స్త్రీలు 22,456. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 57.40% - పురుషులు అక్షరాస్యత 70.89%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 43.74% == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[నారిగానిపల్లె]] # [[చెంబకూరు]] # [[కప్పల్లె]] # [[పెద్దకూరపల్లె]] # [[ఆర్.నడింపల్లె]] # [[ఎలవనెల్లూరు]] # [[రామసముద్రం (చిత్తూరు జిల్లా)|రామసముద్రం]] # [[కురిజాల]] # [[చొక్కండ్లపల్లె]] # [[వూలపాడు]] # [[మినికి]] # [[అరికెల]] # [[మలెనతం]] # [[కుదురుచీమనపల్లె]] # [[మూగవాడి]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అన్నమయ్య జిల్లా మండలాలు}} 4zpe65txaohg0eptidrkt2gwnqqcusa 0 271380 4991667 4989724 2026-10-30T10:54:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991667 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రొంపిచర్ల మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 26,335 -అందులో పురుషులు 13,168 మందికాగా, స్త్రీలు 13,167 మంది ఉన్నారు. 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం- మొత్తం 27,359 - అందులో పురుషులు 13,718 మందికాగా, స్త్రీలు 13,641 మంది ఉన్నారు. విస్తీర్ణం 1745 హెక్టార్లు. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 59.72% - పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 73.66% - స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 45.79% == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[గానుగచింత]] # [[మోటుమల్లెల]] # [[పెద్దమల్లెల]] # [[రొంపిచెర్ల (చిత్తూరు)|రొంపిచెర్ల]] # [[బండకిందపల్లె]] # [[పెద్దగొట్టిగల్లు]] # [[బొమ్మయ్యగారి పల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[కుమ్మర పల్లి]] * [[దుస్సావారిపల్లి]] * [[చల్లావారిపల్లె (చిత్తూరు జిల్లా)|చల్లావారిపల్లె]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{చిత్తూరు జిల్లా మండలాలు}} flg8cp4yoxk424ezokpdliix4ghajc6 0 271490 4991619 4990940 2026-10-30T06:59:52Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991619 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాపూరు మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఈ మండలానికి రూపూరు మండల కేంద్రం. ==మండల జనాభా == 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 45,747 అందులో పురుషులు 22,712 స్త్రీలు 22,035. అక్షరాస్యత మొత్తం 55.96% - పురుషులు 64.87% కాగా స్త్రీలు 47.06% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[అదురుపల్లె]] #[[అకిలవలస]] #[[కోటూరుపాడు]] #[[కంభాలపల్లె]] #[[గరిమెనపెంట (రాపూరు)|గరిమెనపెంట]] #[[గండూరుపల్లె]] #[[గిలకపాడు]] #[[గుండవోలు]] #[[గోను నరసయ్యపాలెం]] #[[గోనుపల్లె]] #[[చుట్టుపాలెం]] #[[జోరేపల్లె]] #[[జోరేపల్లె అక్కమాంబాపురం]] #[[తాటిపల్లె]] #[[తూమయి]] #[[తెగచెర్ల]] #[[నాయనిపల్లె]] #[[నెల్లేపల్లె]] #[[పంగిలి]] #[[పులిగిలపాడు]] #[[పెనుబర్తి (రాపూరు)|పెనుబర్తి]] #[[పెనుబర్తి గోపసముద్రం]] #[[బండేపల్లె]] #[[బొజ్జనపల్లె]] #[[మునగల వెంకటాపురం]] #[[ఏపూరు]] #[[రాపూరు]] #[[రావిగుంటపల్లె]] #[[లింగపాలెం (రావూరు మండలం)|లింగపాలెం]] #[[వీరయ్యపాలెం]] #[[సంక్రాంతిపల్లె]] #[[సిద్దవరం (రాపూరు)|సిద్దవరం]] #[[సుద్దమల్ల (రావూరు మండలం)|సుద్దమల్ల]] #[[సానయపాలెం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[కండలేరు]] * [[రేగడపల్లి]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా మండలాలు}} ky7fn58pk2yvbtmjb1nyb159ag5d5dc 0 271501 4991463 4990939 2026-10-29T20:39:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991463 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|ముత్తుకూరు}} '''ముతుకూరు మండలం''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> {{Infobox India AP Mandal}} == మండల జనాభా == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 50,712 -అందులో పురుషులు 25,747 - స్త్రీలు 24,965 మొత్తం అక్షరాస్యత శాతం 64.31% - పురుషులు అక్షరాస్యత శాతం 70.60% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత శాతం 57.82% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[ఆముదాలపాడు]] # [[బ్రహ్మదేవం]] # [[ఈపూరు బిట్-1-ఎ]] # [[ఈపూరు బిట్- I -బి]] # [[కృష్ణపట్నం]] # [[మామిడిపూడి]] # [[మొల్లూరు]] # [[ముత్తుకూరు]] # [[నారికేలపల్లె]] # [[నేలటూరు (ముత్తుకూరు)|నేలటూరు]] # [[పిడతపోలూరు]] # [[పైనంపురం]] # [[సర్వేపల్లి బిట్ - 5]] # [[వల్లూరు]] # [[వల్లూరువారి ఖండ్రిగ]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[పంటపాలెం]] # [[తాళ్ళపూడి (ముత్తుకూరు)|తాళ్ళపూడి]] # [[కొత్తపాలెం (ముత్తుకూరు)|కొత్తపాలెం]] # [[గురవయ్యసాల]] # [[కప్పలదొరువు]] # [[పొట్టెంపాడు]] # [[గోపాలపురం (ముత్తుకూరు)|గోపాలపురం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా మండలాలు}} mstkbf0dsnzck36i7s05vxj87k7m6co 0 271506 4991336 4990936 2026-10-29T13:59:14Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991336 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మనుబోలు మండలం''' [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాకు]]లో చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> దీని మండల కేంద్రం [[మనుబోలు]] == జనాభా గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 35,828, అందులో పురుషులు 17,924 స్త్రీలు 17,904. అక్షరాస్యత మొత్తం శాతం 61.77% పురుషులు అక్షరాస్యత శాతం 68.54%, స్త్రీలు అక్షరాస్యత శాతం 55.03% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[అక్కంపేట (మనుబోలు)|అక్కంపేట]] # [[అనుపల్లిపాడు]] # [[బద్దెవోలు (మనుబోలు)|బద్దెవోలు]] # [[బందేపల్లి]] # [[చెరుకుమూడి]] # [[గురివిందపూడి (మనుబోలు)|గురివిందపూడి]] # [[కాగితాలపూరు]] # [[కట్టువపల్లి (మనుబోలు)|కట్టువపల్లి]] # [[కొలనకుదురు]] # [[కుడితిపల్లి]] # [[మదమానూరు]] # [[మనుబోలు]] # [[ముద్దుమూడి (మనుబోలు)|ముద్దుమూడి]] # [[పార్లపాడు (మనుబోలు)|పార్లపాడు]] # [[పిదూరు]] # [[పిడూరుపాలెం]] # [[వడ్లపూడి]] # [[వెంకన్నపాలెం (మనుబోలు)|వెంకన్నపాలెం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[చెర్లొపల్లి]] * [[లక్ష్మీనరసాపురం (మనుబోలు)|లక్ష్మీనరసాపురం]] * [[వీరంపల్లి (మనుబోలు)|వీరంపల్లి]] * [[యాచవరం (మనుబోలు)|యాచవరం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లింకులు == {{శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా మండలాలు}} 88ehkluk4z0l7qko1jv3firjj2uh1er 0 271789 4991233 4990699 2026-10-29T13:11:08Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991233 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మద్దిపాడు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[ప్రకాశం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==జనాభా గణాంకాలు== 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకార మండలం లోని జనాభాం మొత్తం 49,473, అందులో పురుషులు 25,349 - స్త్రీలు 24,124 మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 63.98% - పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు 75.70% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత రేటు 51.68% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[గార్లపాడు (మద్దిపాడు మండలం)|గార్లపాడు]] # [[అన్నంగి]] # [[గుండ్లపల్లి (మద్దిపాడు)|గుండ్లపల్లి]] # [[రాచవారిపాలెం]] # [[కీర్తిపాడు]] # [[వెల్లంపల్లి (మద్దిపాడు)|వెల్లంపల్లి]] # [[కొలచనకోట]] # [[మల్లవరం (మద్దిపాడు మండలం)|మల్లవరం]] # [[దొడ్డవరం (మద్దిపాడు)|దొడ్డవరం]] # [[నేలటూరు (మద్దిపాడు)|నేలటూరు]] # [[మద్దిపాడు]] # [[సీతారాంపురం (మద్దిపాడు)|సీతారాంపురం]] # [[నందిపాడు (మద్దిపాడు)|నందిపాడు]] # [[ఇనమనమెల్లూరు]] # [[దొడ్డవరప్పాడు]] # [[పెద కొత్తపల్లి]] # [[లింగంగుంట (మద్దిపాడు)|లింగంగుంట]] # [[ఏడుగుండ్లపాడు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[తెల్లబాడు]] * [[నర్సాయపాలెం (మద్దిపాడు)|నర్సాయపాలెం]] * [[నాగన్నపాలెం(మద్దిపాడు)|నాగన్నపాలెం]] * [[బసవన్నపాలెం]] * [[మార్లెగుంటపాలెం]] * [[వెంకటరాజు పాలెం (మద్దిపాడు)|వెంకటరాజు పాలెం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ప్రకాశం జిల్లా మండలాలు}} q2a4t4ic3ly2f24c77zwazs4zw21v38 0 271790 4991341 4990700 2026-10-29T14:58:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991341 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మర్రిపూడి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[ప్రకాశం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == జనాభా గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం ప్రకాశం జిల్లాకు చెందిన మర్రిపుడి మండలం మొత్తం జనాభా 38,848 గా ఉంది. అందులో 19,628 మంది పురుషులు కాగా, 19,220 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మండలంలో మొత్తం 9,416 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి. మండలం సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి 979.మండల జనాభా అంతా పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతంలో సగటు అక్షరాస్యత రేటు 48.8%, మండల లింగ నిష్పత్తి 979గా ఉంది. మండల పరిధిలో 0-6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 4882 మంది నివసిస్తున్నారు.. ఇది మొత్తం జనాభాలో 13%గా ఉంది. 0-6 సంవత్సరాల మధ్య 2591 మంది మగ పిల్లలు ఉండగా, 2291 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు.మర్రిపుడి మండలం పిల్లల లింగ నిష్పత్తి 884, ఇది మర్రిపూడి మండల సగటు లింగ నిష్పత్తి 979 కన్నా తక్కువగా ఉంది..మండల మొత్తం అక్షరాస్యత 48.84%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 51.31% ఉండగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 33.91%గా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/marripudi-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5129|title=Marripudi Mandal Population, Religion, Caste Prakasam district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2021-04-14|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414103354/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/marripudi-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5129|url-status=dead}}</ref> 2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం జనాభా 38,229, అందులో -పురుషులు 19,440 మంది కాగా,-స్త్రీలు 18,789 మంది ఉన్నారు.2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మొత్తం అక్షరాస్యత 44.57% ఉండగా, పురుషులు అక్షరాస్యత 56.75% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 32.02%గా ఉంది ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[రాజుపాలెం (మర్రిపూడి)|రాజుపాలెం]] # [[గుండ్లసముద్రం]] # [[గోసుకొండ అగ్రహారం]] # [[కెల్లంపల్లి (మర్రిపూడి)|కెల్లంపల్లి]] # [[పన్నూరు (మర్రిపూడి)|పన్నూరు]] # [[కాకర్ల (మర్రిపూడి)|కాకర్ల]] # [[చిలమకూరు (మర్రిపూడి)|చిలమకూరు]] # [[రామయపాలెం (మర్రిపూడి)|రామయపాలెం]] # [[చిమట]] # [[వల్లయపాలెం]] # [[నిర్మాణపురం]] # [[మర్రిపూడి]] # [[అంకేపల్లి]] # [[కూచిపూడి (మర్రిపూడి)|కూచిపూడి]] # [[గార్లపేట]] # [[వంకమర్రిపాలెం]] # [[వేమవరం (మర్రిపూడి మండలం)|వేమవరం]] # [[గంజిపాలెం]] # [[సన్నమూరు]] # [[జువ్విగుంట]] # [[ధర్మవరం (మర్రిపూడి)|ధర్మవరం]] # [[వెంకటకృష్ణపురం]] # [[తంగెళ్ల]] # [[అయ్యపరాజుపాలెం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ప్రకాశం జిల్లా మండలాలు}} m4wnxi3p54gg9r2w9mx14xxv4ogwihs 0 271791 4991441 4990802 2026-10-29T18:20:08Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991441 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మార్టూరు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[బాపట్ల జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/5106-martur-prakasam-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Martur Mandal of Prakasam, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-06-12}}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మార్టూరు మండలంలో 13  రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. ఇది [[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని,]] [[పరుచూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్చూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] కింద నిర్వహించబడుతుంది.మార్టూరు మండలం [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధికి చెందిన మండలాల్లో ఇది ఒకటి. == గణాంకాలు == 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం మార్టూరు మండలం మొత్తం జనాభా 73,862, ఇందులో పట్టణ జనాభా 0 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతం జనాభా 73,862.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villagestowns/martur-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5106|title=Villages and Towns in Martur Mandal of Prakasam, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-12|archive-date=2020-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612155314/https://www.censusindia.co.in/villagestowns/martur-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5106|url-status=dead}}</ref> 2001 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 63,954- పురుషులు 32,269 - స్త్రీలు 31,685 అక్షరాస్యత - మొత్తం 56.10% - పురుషులు 66.71% - స్త్రీలు 45.29% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[నాగరాజుపల్లి]] #[[రాజుపాలెం (మార్టూరు)|రాజుపాలెం]] #[[మార్టూరు]] #[[బొబ్బెపల్లి]] #[[జొన్న తాళి అగ్రహారం]] #[[దర్శి అగ్రహారం]] #[[వలపర్ల]] #[[జంగమహేశ్వరపురం (మార్టూరు మండలం)|జంగమహేశ్వరపురం]] #[[లక్కవరం అగ్రహారం]] #[[బొల్లాపల్లి]] #[[కొలలపూడి]] #[[కోనంకి (మార్టూరు మండలం)|కోనంకి]] #[[ద్రోణాదుల]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} === వెలుపలి లంకెలు === {{బాపట్ల జిల్లా మండలాలు}} a2frnx6hjqq2bhuinrc27vcidjguei9 0 271792 4991461 4990702 2026-10-29T20:07:45Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991461 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ముండ్లమూరు మండలం''' [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 53,132 - అందులో పురుషులు 27,147 మందికాగా, స్త్రీలు 25,985మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 43.96% - పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు 55.69%, స్త్రీలు అక్షరాస్యత రేటు 31.65% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఈదర (ముండ్లమూరు)|ఈదర]] # [[భీమవరం (ముండ్లమూరు)|భీమవరం]] # [[జమ్మలమడక (ముండ్లమూరు)|జమ్మలమడక]] # [[పురిమెట్ల]] # [[మారెళ్ల (ముండ్లమూరు)|మారెళ్ల]] # [[భట్లపల్లి (ముండ్లమూరు)|భట్లపల్లి]] # [[తూర్పు కంభంపాడు]] # [[నూజెల్లపల్లి]] # [[తమ్మలూరు]] # [[ఉమామహేశ్వరపురం (ముండ్లమూరు)|ఉమామహేశ్వరపురం]] # [[వేములబండ]] # [[వేముల (ముండ్లమూరు)|వేముల]] # [[చింతలపూడి (ముండ్లమూరు)|చింతలపూడి]] # [[కెల్లంపల్లి (ముండ్లమూరు)|కెల్లంపల్లి]] # [[కొమ్మవరం (ముండ్లమూరు)|కొమ్మవరం]] # [[బృందావనం (ముండ్లమూరు)|బృందావనం]] # [[పులిపాడు (ముండ్లమూరు మండలం)|పులిపాడు]] # [[బసవపురం (ముండ్లమూరు)|బసవపురం]] # [[పెదవుల్లగల్లు]] # [[చిన్నవుల్లగల్లు]] # [[పసుపుగల్లు]] # [[శంకరాపురం (ముండ్లమూరు)|శంకరాపురం]] # [[సింగనపాలెం]] # [[ముండ్లమూరు]] # [[వేంపాడు (ముండ్లమూరు)|వేంపాడు]] # [[పెద్దరావిపాడు]] # [[పోలవరం (ముండ్లమూరు)|పోలవరం]] # [[అవిశనవారిపాలెం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[బొప్పూడివారిపాలెం]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ప్రకాశం జిల్లా మండలాలు}} 70g18xminkeukhvuxbdp5dw6x72gckm 0 271793 4991506 4990803 2026-10-30T01:49:49Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991506 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''యద్దనపూడి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఈ మండలంలో ఎనిమిది రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.మండలం కోడ్05107. <ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/05107.html|title=Yeddana Pudi Mandal Villages, Prakasam, Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-11}}</ref> యద్దనపూడి మండలం [[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[పరుచూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పర్చూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] కింద నిర్వహించబడుతుంది.ఇది [[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను|ఒంగోలు రెవెన్యూ విభాగం]] పరిధికి చెందిన మండలాల్లో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web|url=https://prakasam.ap.gov.in/tehsil/|title=DIVISION WISE MANDALS LIST {{!}} Prakasam District , Government of Andhra Pradesh {{!}} India|access-date=2020-06-11}}</ref> == మండల జనాభా == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం బాపట్ల జిల్లా యద్దన పూడి మండలం మొత్తం జనాభా 28,373. వీరిలో 13,417 మంది పురుషులు కాగా 14,956 మంది మహిళలు ఉన్నారు.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/yeddana-pudi-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5107|title=Yeddana Pudi Mandal Population, Religion, Caste Prakasam district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-11|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611162626/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/yeddana-pudi-mandal-prakasam-andhra-pradesh-5107|url-status=dead}}</ref> 2011 లెక్కల ప్రకారం మండలంలో మొత్తం 8,138 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.మండలం సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి 1,115.మండల జనాభా అంతా పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతంలో సగటు అక్షరాస్యత 65.3%, మండలం లింగ నిష్పత్తి 1,115. మండలంలో 0 - 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 2453, ఇది మొత్తం జనాభాలో 9%. 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య 1280 మంది మగ పిల్లలు, 1173 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండలం బాలల లైంగిక నిష్పత్తి 916, మండల సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి (1,115) కన్నా తక్కువ. మొత్తం అక్షరాస్యత 65.3%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 66.95%, స్త్రీ అక్షరాస్యత రేటు 53.12%.<ref name=":0" /> ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[అనంతవరం (యద్దనపూడి మండలం)|అనంతవరం]] #[[యనమదల(యద్దనపూడి మండలం)|యనమదల]] #[[యద్దనపూడి]] #[[వింజనంపాడు]] #[[పోలూరు (యద్దనపూడి)|పోలూరు]] #[[గన్నవరం (యద్దనపూడి)|గన్నవరం]] #[[పూనూరు]] #[[జాగర్లమూడి]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === *[[శామలవారిపాలెం]] *[[మున్నంగివారిపాలెం]] *[[తనుబొద్దివారిపాలెం]] *[[సూరవరపుపల్లె]] *[[చిలుకూరివారిపాలెం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{బాపట్ల జిల్లా మండలాలు}} ho9nr8w3702f3ovhpd5v7js1kfz51z0 0 271943 4991207 4989485 2026-10-29T12:24:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991207 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మండవల్లి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[ఏలూరు జిల్లా|కృష్ణా]] జిల్లాకు చెందిన ఒక గ్రామం, మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[అప్పాపురం (మండవల్లి)|అప్పాపురం]] #[[అయ్యవారిరుద్రవరం]] #[[భైరవపట్నం]] #[[చావలిపాడు]] #[[చింతలపూడి (మండవల్లి)|చింతలపూడి]] #[[చింతపాడు]] #[[దయ్యంపాడు]] #[[గన్నవరం (మండవల్లి)|గన్నవరం]] #[[ఇంగిలిపాకలంక]] #[[కానుకొల్లు]] #[[కొవ్వాడలంక]] #[[లేళ్ళపూడి]] #[[లింగాల (మండవల్లి)|లింగాల]] #[[మండవల్లి]] #[[మనుగునూరు]] #[[మొఖాసాకలవపూడి]] #[[మూడుతల్లపాడు]] #[[నందిగామలంక]] #[[నుత్చుముల్లి]] #[[పసలపూడి (మండవల్లి)|పసలపూడి]] #[[పెనుమాకలంక]] #[[పిల్లిపాడు]] #[[ప్రత్తిపాడు (మండవల్లి)|ప్రత్తిపాడు]] #[[పులపర్రు]] #[[పుట్లచెరువు]] #[[సింగనపూడి]] #[[శోభనాద్రిపురం (మండవల్లి)|శోభనాద్రిపురం]] #[[తక్కెలపాడు (మండవల్లి)|తక్కెలపాడు]] #[[ఉనికిలి (మండవల్లి)|ఉనికిలి]] #[[పెరికెగూడెం]]మూలపేట #[[లోకమూడి]] === మండలం లోని గ్రామాల జనాభా === * 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలోని గ్రామాల జనాభా వివరాలు: {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య!!ఊరి పేరు!!గడపల సంఖ్య!!మొత్తం జనాభా!!పురుషుల సంఖ్య!!స్త్రీలు |- |1. || [[అప్పాపురం (మండవల్లి)|అప్పాపురం]] || 150 || 622 || 301 || 321 |- |2. || [[అయ్యవారిరుద్రవరం]] || 439 || 1,903 || 963 || 940 |- |3. || [[భైరవపట్నం]] || 641 || 2,605 || 1,294 || 1,311 |- |4. || [[చావలిపాడు]] || 359 || 1,508 || 749 || 759 |- |5. || [[చింతలపూడి (మండవల్లి)|చింతలపూడి]] || 83 || 342 || 169 || 173 |- |6. || [[చింతపాడు]] || 391 || 1,487 || 746 || 741 |- |7. || [[దయ్యంపాడు]] || 269 || 1,119 || 554 || 565 |- |8. || [[గన్నవరం (మండవల్లి)|గన్నవరం]] || 329 || 1,381 || 676 || 705 |- |9. || [[ఇంగిలిపాకలంక]] || 327 || 1,406 || 701 || 705 |- |10. || [[కానుకొల్లు]] || 926 || 3,918 || 1,988 || 1,930 |- |11. || [[కొవ్వాడలంక]] || 418 || 1,676 || 820 || 856 |- |12. || [[లేళ్ళపూడి]] || 93 || 399 || 198 || 201 |- |13. || [[లింగాల (మండవల్లి)|లింగాల]] || 623 || 2,442 || 1,237 || 1,205 |- |14. || [[లోకమూడి]] || 685 || 2,774 || 1,399 || 1,375 |- |15. || మండవల్లి || 1,257 || 5,076 || 2,551 || 2,525 |- |16. || [[మనుగునూరు]] || 177 || 661 || 335 || 326 |- |17. || [[మొఖాసాకలవపూడి]] || 186 || 589 || 305 || 284 |- |18. || [[మూడుతల్లపాడు]] || 235 || 1,022 || 520 || 502 |- |19. || [[నందిగామలంక]] || 222 || 969 || 479 || 490 |- |20. || [[నుత్చుముల్లి]] || 296 || 1,135 || 589 || 546 |- |21. || [[పసలపూడి (మండవల్లి)|పసలపూడి]] || 251 || 857 || 419 || 438 |- |22. || [[పెనుమాకలంక]] || 459 || 1,863 || 931 || 932 |- |23. || [[పెరికెగూడెం]] || 1,043 || 4,138 || 2,097 || 2,041 |- |24. || [[పిల్లిపాడు]] || 50 || 214 || 106 || 108 |- |25. || [[ప్రత్తిపాడు (మండవల్లి)|ప్రత్తిపాడు]] || 120 || 498 || 261 || 237 |- |26. || [[పులపర్రు]] || 491 || 1,914 || 980 || 934 |- |27. || [[పుట్లచెరువు]] || 660 || 2,573 || 1,278 || 1,295 |- |28. || [[సింగనపూడి]] || 373 || 1,531 || 766 || 765 |- |29. || [[శోభనాద్రిపురం (మండవల్లి)|శోభనాద్రిపురం]] || 103 || 480 || 242 || 238 |- |30. || [[తక్కెలపాడు (మండవల్లి)|తక్కెలపాడు]] || 319 || 1,302 || 631 || 671 |- |31. || [[ఉనికిలి (మండవల్లి)|ఉనికిలి]] || 708 || 2,757 || 1,415 || 1,342 |} == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{ఏలూరు జిల్లా మండలాలు}} p2kk098hjp6u57zai4d4theqxchtj5i 0 271944 4991465 4989488 2026-10-29T20:45:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991465 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ముదినేపల్లి మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[ఏలూరు జిల్లా|కృష్ణా]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[అల్లూరు (ముదినేపల్లి)|అల్లూరు]] #[[బొమ్మినంపాడు]] #[[చిగురుకోట]] #[[చినకమనపూడి]] #[[చినపాలపర్రు]] #[[చెవురు]] #[[వాడవల్లి]] #[[దాకరం]] #[[దేవపూడి]] #[[దేవారం (ముదినేపల్లి)|దేవారం]] #[[ఈడేపల్లి]] #[[గోకినంపాడు]] #[[గురజ]] #[[కాకరవాడ (ముదినేపల్లి)|కాకరవాడ]] #[[కోడూరు (ముదినేపల్లి)|కోడూరు]] #[[కోమర్రు]] #[[కొర్రగుంటపాలెం]] # [[ముదినేపల్లి]] #[[ములకలపల్లి (ముదినేపల్లి)|ములకలపల్లి]] #[[పెదకమనపూడి]] #[[పెదగొన్నూరు]] #[[పెదపాలపర్రు]] #[[పెనుమల్లి (ముదినేపల్లి)|పెనుమల్లి]] #[[పెరూరు]] #[[పెయ్యేరు]] #[[ప్రొద్దువాక]] #[[సంకర్షణపురం|సంకర్షనపురం]] #[[సింగరాయపాలెం (ముదినేపల్లి)|సింగరాయపాలెం]] #[[ఉటుకూరు]] #[[వడాలి]] #[[వైవాక]] #[[వనుదుర్రు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === #[[చేవూరుపాలెం]] #[[వాదలి]] #[[రాఘవాపురం]] #[[రెడ్డిపూడి]] #[[ఐనంపూడి(ముదినేపల్లి)|ఐనంపూడి]] #[[స్తంభం చెరువు]] === మండలం లోని గ్రామాల జనాభా === * 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలోని గ్రామాల జనాభా వివరాలు: {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య!!ఊరి పేరు!!గడపల సంఖ్య!!మొత్తం జనాభా!!పురుషుల సంఖ్య!!స్త్రీలు |- |1. || [[అల్లూరు (ముదినేపల్లి)|అల్లూరు]] || 412 || 1,687 || 872 || 815 |- |2. || [[బొమ్మినంపాడు]] || 957 || 3,730 || 1,901 || 1,829 |- |3. || [[చెవురు]] || 840 || 3,169 || 1,577 || 1,592 |- |4. || [[చిగురుకోట]] || 925 || 3,506 || 1,743 || 1,763 |- |5. || [[చినకమనపూడి]] || 184 || 776 || 404 || 372 |- |6. || [[చినపాలపర్రు]] || 325 || 1,175 || 591 || 584 |- |7. || [[దాకరం]] || 204 || 707 || 351 || 356 |- |8. || [[దేవపూడి]] || 429 || 1,545 || 790 || 755 |- |9. || [[దేవారం (ముదినేపల్లి)|దేవారం]] || 123 || 417 || 200 || 217 |- |10. || [[ఈడేపల్లి]] || 111 || 483 || 266 || 217 |- |11. || [[గోకినంపాడు]] || 74 || 271 || 134 || 137 |- |12. || [[గురజ]] || 1,256 || 4,688 || 2,343 || 2,345 |- |13. || [[కాకరవాడ (ముదినేపల్లి)|కాకరవాడ]] || 355 || 1,292 || 637 || 655 |- |14. || [[కోడూరు (ముదినేపల్లి)|కోడూరు]] || 487 || 1,799 || 887 || 912 |- |15. || [[కోమర్రు]] || 267 || 1,003 || 509 || 494 |- |16. || [[కొర్రగుంటపాలెం]] || 601 || 2,383 || 1,213 || 1,170 |- |17. || [[ముదినేపల్లి]] || 1,697 || 6,552 || 3,264 || 3,288 |- |18. || [[ములకలపల్లి (ముదినేపల్లి)|ములకలపల్లి]] || 228 || 788 || 398 || 390 |- |19. || [[పెదకమనపూడి]] || 204 || 887 || 448 || 439 |- |20. || [[పెదగొన్నూరు]] || 1,046 || 4,327 || 2,221 || 2,106 |- |21. || [[పెదపాలపర్రు]] || 811 || 3,074 || 1,504 || 1,570 |- |22. || [[పెనుమల్లి (ముదినేపల్లి)|పెనుమల్లి]] || 315 || 1,202 || 613 || 589 |- |23. || [[పెరూరు]] || 298 || 1,093 || 572 || 521 |- |24. || [[పెయ్యేరు]] || 887 || 3,383 || 1,727 || 1,656 |- |25. || [[ప్రొద్దువాక]] || 403 || 1,573 || 786 || 787 |- |26. || [[సంఖర్షనాపురం]] || 201 || 695 || 364 || 331 |- |27. || [[సింగరాయపాలెం (ముదినేపల్లి)|సింగరాయపాలెం]] || 397 || 1,489 || 767 || 722 |- |28. || [[ఉటుకూరు]] || 565 || 2,295 || 1,176 || 1,119 |- |29. || [[వడాలి]] || 1,087 || 4,011 || 2,006 || 2,005 |- |30. || [[వాడవల్లి]] || 532 || 2,026 || 999 || 1,027 |- |31. || [[వైవాక]] || 1,009 || 3,975 || 2,044 || 1,931 |- |32. || [[వనుదుర్రు]] || 568 || 2,234 || 1,129 || 1,105 |} == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{ఏలూరు జిల్లా మండలాలు}} fjcgrkl0a6o5l61mii8oet7d87nldhk 0 271945 4991472 4989487 2026-10-29T21:13:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991472 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ముసునూరు మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం''',''' [[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ఇది సమీప పట్టణమైన [[నూజివీడు]] నుండి 12 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. ==మండల జనాభా== జనాభా (2011) - మొత్తం 57,197 - పురుషుల సంఖ్య 28,941 - స్త్రీల సంఖ్య 28,256 - గృహాల సంఖ్య 15,205 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 55,036 అందులో పురుషులు 27,996, స్త్రీలు 27,040 మంది ఉన్నారు.మండల పరిధిలోని గృహాల సంఖ్య 15,205. ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[అక్కిరెడ్డిగూడెం (ముసునూరు)|అక్కిరెడ్డిగూడెం]] #[[బలివే]] #[[చెక్కపల్లి]] #[[చిల్లబోయినపల్లి]] #[[చింతలవల్లి]] #[[ఎల్లాపురం (ముసునూరు)|ఎల్లాపురం]] #[[గోపవరం (ముసునూరు)|గోపవరం]] #[[గుళ్లపూడి (ముసునూరు)|గుళ్ళపూడి]] #[[కాట్రేనిపాడు]] #[[కొర్లగుంట]] #[[లోపూడి (ముసునూరు)|లోపూడి]] #[[ముసునూరు]] #[[రమణక్కపేట (ముసునూరు)|రమణక్కపేట]] #[[సూరెపల్లి]] #[[తల్లవల్లి]] #[[వేల్పుచెర్ల (ముసునూరు)|వేల్పుచెర్ల]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[అన్నపనేనివారిగూడెం]] * [[పెదపాటివారి గూడెం]] * [[గోగులంపాడు]] *[[బాసారపాడు]] *[[వలసపల్లి]] == మండలం లోని గ్రామాల జనాభా వివరాలు == * 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలోని గ్రామాల జనాభా వివరాలు {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య!!ఊరి పేరు!!గడపల సంఖ్య!!మొత్తం జనాభా!!పురుషుల సంఖ్య!!స్త్రీలు |- |1. || అక్కిరెడ్డిగూడెం || 738 || 2,912 || 1,477 || 1,435 |- |2. || బలివే || 403 || 1,682 || 849 || 833 |- |3. || చెక్కపల్లి || 1,253 || 5,336 || 2,735 || 2,601 |- |4. || చిల్లబోయినపల్లి || 341 || 1,548 || 791 || 757 |- |5. || చింతలవల్లి || 1,044 || 4,420 || 2,246 || 2,174 |- |6. || యెల్లాపురం || 315 || 1,131 || 552 || 579 |- |7. || గోపవరం || 1,614 || 6,134 || 3,139 || 2,995 |- |8. || గొల్లపూడి || 1,290 || 5,337 || 2,726 || 2,611 |- |9. || కాట్రేనిపాడు || 1,141 || 5,174 || 2,653 || 2,521 |- |10. || కొర్లగుంట || 403 || 1,736 || 890 || 846 |- |11. || లొపుడి || 723 || 3,035 || 1,560 || 1,475 |- |12. || ముసునూరు || 1,361 || 5,912 || 2,829 || 3,083 |- |13. || రమణక్కపేట || 1,042 || 4,475 || 2,348 || 2,127 |- |14. || సూరెపల్లి || 496 || 2,063 || 1,060 || 1,003 |- |15. || తల్లవల్లి || 27 || 102 || 49 || 53 |- |16. || వేల్పుచెర్ల || 1,014 || 4,039 || 2,092 || 1,947 |} ==మూలాలు== <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{ఏలూరు జిల్లా మండలాలు}} q5w4s7lex90itbluwzjfvb1r16n70s4 0 271948 4991487 4989601 2026-10-30T00:30:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991487 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మొవ్వమండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] జిల్లాకు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా -మొత్తం 6277 అందులో -పురుషులు 3174 -స్త్రీలు 3103 -గృహాలు 1673 -విస్తీర్ణం హెక్టార్లు 1546 ==మండలం లోని గ్రామాలు, జనాభా== === రెవెన్యూ గ్రామాలు, జనాభా === 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలోని గ్రామాల జనాభా వివరాలు: {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య!!ఊరి పేరు!!గడపల సంఖ్య!!మొత్తం జనాభా!!పురుషుల సంఖ్య!!స్త్రీలు |- |1. || [[అవురుపూడి]] || 338 || 1,300 || 655 || 645 |- |2. || [[అయ్యంకి]] || 852 || 3,096 || 1,594 || 1,502 |- |3. || [[బార్లపూడి]] || 187 || 616 || 312 || 304 |- |4. || [[భట్లపెనుమర్రు]] || 901 || 3,206 || 1,581 || 1,625 |- |5. || [[చినముత్తేవి]] || 693 || 2,435 || 1,224 || 1,211 |- |6. || [[గూడపాడు|గుడపాడు]] || 295 || 1,081 || 520 || 561 |- |7. || [[కాజ ( మొవ్వ)|కాజ]]|| 2,246 || 8,222 || 4,165 || 4,057 |- |8. || [[కోసూరు]] || 1,579 || 5,625 || 2,809 || 2,816 |- |9. || [[కూచిపూడి (మొవ్వ మండలం)|కూచిపూడి]] || 1,010 || 3,615 || 1,766 || 1,849 |- |10. || [[మొవ్వ]]|| 1,673 || 6,277 || 3,174 || 3,103 |- |11. || [[నిడుమోలు]] || 1,640 || 6,350 || 3,227 || 3,123 |- |12. || [[పలంకిపాడు]] || 209 || 701 || 356 || 345 |- |13. || [[పెదముత్తేవి]] || 1,138 || 3,825 || 1,876 || 1,949 |- |14. || [[పెదపూడి (మొవ్వ మండలం)|పెదపూడి]]|| 862 || 3,667 || 1,673 || 1,994 |- |15. || [[పెడసనగల్లు]] || 1,019 || 3,512 || 1,796 || 1,716 |- |16. || [[వేములమాడ]] || 495 || 1,721 || 824 || 897 |- |17. || [[యద్దనపూడి (మొవ్వ)|యద్దనపూడి]]|| 354 || 1,280 || 636 || 644 |} == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కృష్ణా జిల్లా మండలాలు}} eb13ear5vsx7u2oqw8pqw376g2bi6h6 0 271949 4991491 4989602 2026-10-30T00:58:21Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991491 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మోపిదేవి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] జిల్లాకు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==గణాంకాలు== 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధి లోని జనాభా మొత్తం 36,012, అందులో పురుషులు 18,071 కాగా, స్త్రీలు 17,941 మంది ఉన్నారు. == మండలం లోని గ్రామాలు== ===రెవెన్యూ గ్రామాలు=== #[[అన్నవరం (మోపిదేవి)|అన్నవరం]] #[[అయోధ్య (మోపిదేవి)|అయోధ్య]] #[[బొబ్బర్లంక (మోపిదేవి)|బొబ్బర్లంక]] #[[చిరువోలు]] #[[చిరువోలులంక ఉత్తరం]] #[[కప్తానుపాలెం (మోపిదేవి)|కప్తానుపాలెం]] #[[కొక్కిలిగడ్డ]] #[[మేళ్లమర్రు]] #[[మేళ్లమర్తిలంక]] #[[మెరకనపల్లి]] #[[మోపిదేవి]] #[[మోపిదేవిలంక]] #[[నాగాయతిప్ప]] #[[పెదకళ్ళేపల్లి (మోపిదేవి)|పెదకళ్ళేపల్లి]] #[[పెదప్రోలు (మోపిదేవి)|పెదప్రోలు]] #[[టేకుపల్లి (మోపిదేవి)|టేకుపల్లి]] #[[వెంకటాపురం (మోపిదేవి)|వెంకటాపురం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === #[[కోసూరివారిపాలెం]] #[[బోడగుంట]] #[[గంజివానిపాలెం]] #[[రావి వారి పాలెం, మోపిదేవి|రావి వారి పాలెం]] #[[శివరాంపురం (మోపిదేవి)|శివరాంపురం]] #[[బండికోళ్ళంక]] #[[అడపావారిపాలెం]] #[[కె.కొత్తపాలెం (మోపిదేవి)|కె.కొత్తపాలెం]] ==జనాభా== * 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండలంలోని గ్రామాల జనాభా వివరాలు {| class="wikitable" |- ! క్రమ సంఖ్య!!ఊరి పేరు!!గడపల సంఖ్య!!మొత్తం జనాభా!!పురుషుల సంఖ్య!!స్త్రీలు |- |1. || [[అన్నవరం (మోపిదేవి)|అన్నవరం]] || 258 || 896 || 444 || 452 |- |2. || [[అయోధ్య (మోపిదేవి)|అయోధ్య]] || 58 || 177 || 89 || 88 |- |3. || [[బొబ్బర్లంక (మోపిదేవి)|బొబ్బర్లంక]] || 225 || 834 || 401 || 433 |- |4. || [[చిరువోలు]] || 185 || 682 || 353 || 329 |- |5. || [[కప్తానుపాలెం (మోపిదేవి)|కప్తానుపాలెం]] || 408 || 1,488 || 755 || 733 |- |6. || [[కొక్కిలిగడ్డ]] || 1,194 || 4,543 || 2,330 || 2,213 |- |7. || [[మేళ్లమర్రు]]|| 53 || 195 || 101 || 94 |- |8. || [[మేళ్లమర్తిలంక]]|| 188 || 636 || 325 || 311 |- |9. || [[మెరకనపల్లి]] || 315 || 1,089 || 544 || 545 |- |10. || [[మోపిదేవి]]|| 1,846 || 6,686 || 3,319 || 3,367 |- |11. || [[మోపిదేవిలంక]] || 210 || 718 || 377 || 341 |- |12. || [[నాగాయతిప్ప]] || 504 || 1,795 || 890 || 905 |- |13. || [[ఉత్తర చిరువోలులంక]] || 1,164 || 3,820 || 1,932 || 1,888 |- |14. || [[పెదకళ్ళేపల్లి]] || 1,962 || 7,214 || 3,623 || 3,591 |- |15. || [[పెదప్రోలు (మోపిదేవి)|పెదప్రోలు]] || 955 || 3,506 || 1,739 || 1,767 |- |16. || [[టేకుపల్లి (మోపిదేవి)|టేకుపల్లి]] || 100 || 372 || 182 || 190 |- |17. || [[వెంకటాపురం (మోపిదేవి)|వెంకటాపురం]] || 374 || 1,361 || 667 || 694 |} ==మూలాలు== {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కృష్ణా జిల్లా మండలాలు}} frnpm8crawa1ke3lxitfyf0gwb1p71o 0 272070 4991533 4990057 2026-10-30T03:20:14Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991533 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రంగంపేట మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[తూర్పు గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> జిల్లాలోని 19 మండలాలలో ఇది ఒకటి.<ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh|url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601231914/https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041|archive-date=1 June 2022|access-date=2023-01-23|website=Sakshi Post|language=en}}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 15 గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref name="census2011">{{Cite web|title=Villages & Towns in Rangampeta Mandal of East Godavari, Andhra Pradesh|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4909-rangampeta-east-godavari-andhra-pradesh.html|website=census2011.co.in}}</ref> [[రంగంపేట (రంగంపేట)|రంగంపేట]] మండలానికి కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[పెద్దాపురం]] నుండి 15 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. ఇది [[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధిలోకి వస్తుంది. రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను పరిపాలన విభాగం కింద 2022 ఏప్రిల్ 4కు ముందు, ఉమ్మడి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా లో భాగంగా 8 మండలాలు ఉండేయి.<ref name="division">{{cite web|title=District Census Handbook - East Godavari|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151113225906/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf|archive-date=13 November 2015|access-date=18 January 2015|website=Census of India|pages=16|format=PDF}}</ref><ref name="name">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece|title=Rajahmundry is now ‘Rajamahendravaram’|author=Staff Reporter|date=17 October 2015|work=The Hindu|accessdate=16 May 2019|location=Vijayawada|language=en-IN}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Revenue Division {{!}} Welcome to East Godavari District Web Portal {{!}} India|url=https://eastgodavari.ap.gov.in/revenue-division/|access-date=2022-03-17}}</ref> [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022|జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] ఫలితంగా ఈ డివిజన్ లో మండలాల సంఖ్య 10కి పెరిగింది. ==గణాంకాలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం రంగపేట మండలం మొత్తం జనాభా 57,106, ఇందులో 28,913 మంది పురుషులు కాగా, 28,193 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మండలంలో అక్షరాస్యత రేటు 58.55 శాతం గా ఉంది. ఇదులో, పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 52.47%, మహిళల అక్షరాస్యత శాతం 51.8%. ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఎలకొలను]] # [[కోటపాడు (రంగంపేట)|కోటపాడు]] # [[జీ.దొంతమూరు]] # [[దక్షిణ తిరుపతి రాజపురం]] # [[దొడ్డిగుంట]] # [[నల్లమిల్లి (రంగంపేట)|నల్లమిల్లి]] # [[పెదరాయవరం]] # [[మర్రిపూడి (రంగంపేట)|మర్రిపూడి]] # [[ముకుందవరం]] # [[రంగంపేట (రంగంపేట)|రంగంపేట]] # [[వడిసలేరు]] # [[వీరంపాలెం (రంగంపేట)|వీరంపాలెం]] # [[వెంకటాపురం (రంగంపేట)|వెంకటాపురం]] # [[సింగంపల్లి (రంగంపేట మండలం)|సింగంపల్లి]] # [[సుభధ్రంపేట]] == రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు == # [[చంద్రెడు|చెంద్రేడు]] ==మండలానికి చెందిన వ్యక్తులు== * [[ఎస్వీ ప్రసాద్]], ఐఏఎస్‌ అధికారి. అతను 2010లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్​ ప్రభుత్వ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు.<ref name="అరుదైన ఐఎఎస్ అధికారి">{{cite news|url=https://www.manatelangana.news/ex-cs-s-v-prasad-passed-away/|title=అరుదైన ఐఎఎస్ అధికారి|last1=Mana Telangana|first1=|date=1 June 2021|accessdate=25 December 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231225062458/https://www.manatelangana.news/ex-cs-s-v-prasad-passed-away/|archivedate=25 December 2023}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు]] ==మూలాలు== <references/> == వెలుపలి లంకెలు == {{తూర్పు గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} 5o59ztx74qm8zo3km1ubkucsnfz10fb 0 272073 4991585 4990060 2026-10-30T05:51:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991585 wikitext text/x-wiki {{అయోమయం|రాజానగరం}} {{Infobox India AP Mandal}}'''రాజానగరం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[తూర్పు గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> జాతీయ రహదారిపైనున్న ఈ మండలం చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలకు కేంద్రంగా ఉంది. ఇక్కడ కొన్ని కలప మిల్లులు ఉన్నాయి. == మండల గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా మొత్తం 1,06,085 మంది ఉండగా, అందులో పురుషులు 53,345 మంది, స్త్రీలు 52,740 మంది ఉన్నారు. ==మండలం లోని గ్రామాలు== # [[నందరాడ]] #[[కలవచర్ల]] #[[రాజానగరం]] # [[నరేంద్రపురం (రాజానగరం)|నరేంద్రపురం]] #[[వెలుగుబండ]] #[[వెంకటాపురం (రాజానగరం)|వెంకటాపురం]] #[[జగన్నాథపురం అగ్రహారం]] #[[కనవరం]] # [[శ్రీకృష్ణపట్నం]] #[[పాలచర్ల]] # [[భూపాలపట్నం (రాజానగరం మండలం)|భూపాలపట్నం]] #[[నామవరం (రాజానగరం)|నామవరం]] #[[కొండ గుంటూరు]] #[[జీ. యెర్రంపాలెం]] #[[పాత తుంగపాడు]] # [[తోకాడ]] # [[ముక్కినాడ]] ==రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు== # దివాన్ చెరువు ==మూలాలు== {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తూర్పు గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} 8afqbw5q2pzzqp7a2kh0dh9hyguzt61 0 272074 4991571 4990058 2026-10-30T05:23:22Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991571 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[తూర్పు గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ఈ మండలంలో తొమ్మిది 3 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 5 పట్టణాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villagestowns/rajahmundry-rural-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4907|title=Villages and Towns in Rajahmundry Rural Mandal of East Godavari, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2021-06-07|archive-date=2022-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828182719/https://www.censusindia.co.in/villagestowns/rajahmundry-rural-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4907|url-status=dead}}</ref> మండలం కోడ్: 04907.<ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/04907.html|title=Rajahmundry Rural Mandal Villages, East Godavari, Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-20}}</ref>  రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం, [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[రాజమండ్రి గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది.ఇది [[రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధికి చెందిన తొమ్మది మండలాల్లో ఇది ఒకటి.<ref>https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం మొత్తం జనాభా 166,973. వీరిలో 82,544 మంది పురుషులు కాగా, 84,429 మంది మహిళలు ఉన్నారు. 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలంలో మొత్తం 44,692 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/rajahmundry-rural-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4907#:~:text=Caste-wise%20Population%20-%20Rajahmundry%20Rural,in%20Rajahmundry%20Rural%20Mandal%20of%20.|title=Rajahmundry Rural Mandal Population, Religion, Caste East Godavari district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-20|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622104410/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/rajahmundry-rural-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4907#:~:text=Caste-wise%20Population%20-%20Rajahmundry%20Rural,in%20Rajahmundry%20Rural%20Mandal%20of%20.|url-status=dead}}</ref> 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం జనాభాలో 80.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తుండగా, 19.1% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. పట్టణ ప్రాంతాల్లో సగటు అక్షరాస్యత 77.4% కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో 72.7%. రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం పట్టణ ప్రాంతాల సెక్స్ నిష్పత్తి 1,030 కాగా, గ్రామీణ ప్రాంతాలు 995. రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలంలో 0 - 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 17423. ఇది మొత్తం జనాభాలో 10%. 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య 8809 మంది మగ పిల్లలు, 8614 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండల బాలల లైంగిక నిష్పత్తి 978, ఇది రాజమండ్రి గ్రామీణ మండల సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి (1,023) కన్నా తక్కువ. మండల అక్షరాస్యత మొత్తం 76.49%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 71.66%, మహిళా అక్షరాస్యత రేటు 65.43%.<ref name=":0" /> 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజమండ్రి గ్రామీణ మండల పరిధిలో 5 పట్టణాలు, 3 గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/villagestowns/rajahmundry-rural-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4907|title=Villages and Towns in Rajahmundry Rural Mandal of East Godavari, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-20|archive-date=2022-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828182719/https://www.censusindia.co.in/villagestowns/rajahmundry-rural-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4907|url-status=dead}}</ref> == మండలం లోని పట్టణాలు == # [[ధవళేశ్వరం]] - (జనగణన పట్టణం) # [[హుకుంపేట (రాజమండ్రి గ్రామీణ)|హుకుంపేట]] - (జనగణన పట్టణం) # [[కాతేరు]] - (జనగణన పట్టణం) # [[మోరంపూడి (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)|మోరంపూడి]] - (జనగణన పట్టణం) # [[రాజమండ్రి]] - (నగరపాలక సంస్థ పాక్షికం) (ఎన్ఎమ్ఎ. అవుట్ గ్రోత్) ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కొలమూరు]] # [[రాజవోలు (రాజమండ్రి)|రాజవోలు]] # [[తొర్రేడు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[కొంతమూరు]] * [[పిడింగొయ్యి]] * [[శాటిలైట్ సిటీ]] * [[వెంకటనగరం (రాజమండ్రి గ్రామీణ)|వెంకటనగరం]] * [[బొమ్మూరు (రాజమండ్రి గ్రామీణ)|బొమ్మూరు]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తూర్పు గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} 0uei5uf4zcd18f8j2znrb2p5nk8eqqn 0 272075 4991727 4989575 2026-10-30T11:39:35Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991727 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రౌతులపూడి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[కాకినాడ జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4891-rowthulapudi-east-godavari-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Rowthulapudi Mandal of East Godavari, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2021-06-11}}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> G.O.Ms.No.31, రెవెన్యూ శాఖ ( రిజిస్ట్రేషన్లు, మండలాలు), 2002 జూన్ 5 ప్రకారం [[శంఖవరం మండలం|శంఖవరం]] మండలంలోని 12 గ్రామాలు, కోటనందూరు మండలంలోని 31 గ్రామాలు, [[తుని మండలం|తునిమండలం]] లోని 1 గ్రామం మొత్తం 44 గ్రామాలతో కలిపి రౌతులపూడి మండలం కొత్తగా ఏర్పడింది.దీనికి రౌతులపూడి గ్రామం మండల కేంద్రం. ==జనాభా గణాంకాలు== ఈ మండలం మొత్తం జనాభా 51,400. వీరిలో పురుషుల సంఖ్య 26,273, స్త్రీల సంఖ్య 25,127. 6 సం.ల లోపు పిల్లలు 6,927. వీరిలో బాలురు 3,469, బాలికలు 3,458 కలరు. ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఆర్.వెంకటాపురం]] # [[ఉప్పంపాలెం]] # [[ఎ.మల్లవరం]] # [[కొత్తూరు (రౌతులపూడి)|కొత్తూరు]] # [[కోడూరు (రౌతులపూడి)|కోడూరు]] # [[గంగవరం (రౌతులపూడి)|గంగవరం]] # [[గిడజం]] # [[గిన్నెలరం]] # [[గుమ్మరేగుల]] # [[చల్లేరు]] # [[చాకిరేవుపాలెం]] # [[జల్దం]] # [[డీ. పైడిపాల]] # [[తిరుపతమ్మపేట]] # [[దబ్బడి]] # [[దిగువ దారపల్లె]] # [[దిగువ సివాడ]] # [[ధార జగన్నాధపురం]] # [[నామగిరి నరేంద్రపట్నం]] # [[పల్లపు చేమవరం]] # [[పారుపాక]] # [[పెద్దూరు (రౌతులపూడి)|పెద్దూరు]] # [[బలరాంపురం]] # [[బాపభూపాలపట్నం]] # [[బిల్లవాక]] # [[ములగపూడి]] # [[మెరక చేమవరం]] # [[రాఘవపట్నం (రౌతులపూడి)|రాఘవపట్నం]] # [[రాజవరం (రౌతులపూడి)|రాజవరం]] # [[రామకృష్ణాపురం (రౌతులపూడి)|రామకృష్ణాపురం]] # [[రౌతులపూడి]] # [[లచ్చిరెడ్డిపాలెం (రౌతులపూడి)|లచ్చిరెడ్డిపాలెం]] # [[వెంకటనగరం (రౌతులపూడి)|వెంకటనగరం]] # [[శృంగధార అగ్రహారం]] # [[శృంగవరం (రౌతులపూడి)|శృంగవరం]] # [[సంత పైడిపాల]] # [[సత్యవరం (రౌతులపూడి)|సత్యవరం]] # [[సార్లంక]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కాకినాడ జిల్లా మండలాలు}} {{Authority control}} 9h7mk609lo2ft8bjkfxxw08pe0pmuda 0 272076 4991572 4990059 2026-10-30T05:23:27Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991572 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాజమండ్రి పట్టణ మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[తూర్పు గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref name=":0" /><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలంలో రెవెన్యూ గ్రామాలు లేవు. ఈ మండల పరిధిలో ఒకే ఒక్క రాజమండ్రి నగరపాలక సంస్థలో భాగంగా ఉన్న రాజమండ్రి పట్టణ ప్రాంతం ఉంది.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4906-rajahmundry-urban-east-godavari-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Rajahmundry Urban Mandal of East Godavari, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-06-20}}</ref> మండలం కోడ్: 04906.<ref name=":2">{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/04906.html|title=Rajahmundry (Urban) Mandal Villages, East Godavari, Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-20}}</ref>  రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం, [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[రాజమండ్రి గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది.ఇది [[రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధికి చెందిన తొమ్మది మండలాల్లో ఇది ఒకటి ==గణాంకాలు== 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల ప్రకారం రాజమండ్రి పట్టణ మండల జనాభా మొత్తం 3,41.831. అందులో పురుషులు 1,68.735 కాగా, స్త్రీలు 1,73.096 కలిగి ఉన్నారు.మండలంలో మొత్తం 91,374 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/rajahmundry-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4906#:~:text=Caste-wise%20Population%20-%20Rajahmundry%20Mandal,population%20in%20Rajahmundry%20Mandal%20of%20.|title=Rajahmundry Mandal Population, Religion, Caste East Godavari district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-20|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622123307/https://www.censusindia.co.in/subdistrict/rajahmundry-mandal-east-godavari-andhra-pradesh-4906#:~:text=Caste-wise%20Population%20-%20Rajahmundry%20Mandal,population%20in%20Rajahmundry%20Mandal%20of%20.|url-status=dead}}</ref> మండలంలో 0 - 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 32024, ఇది మొత్తం జనాభాలో 9%గా ఉంది. 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య 16261 మగ పిల్లలు ఉండగా, 15763 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజమండ్రి మండలం బాలల లైంగిక నిష్పత్తి 969. ఇది రాజమండ్రి మండల సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి (1,026) కన్నా తక్కువ.రాజమండ్రి పట్టణ మండలం మొత్తం అక్షరాస్యత రేటు 84.12%. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 79.44%, మహిళా అక్షరాస్యత రేటు 73.13%.<ref name=":1" /> 2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం - మొత్తం 3,15,251 - పురుషులు 1,58,454 - స్త్రీలు 1,56,797 == మండలం లోని పట్టణాలు == *[[రాజమండ్రి నగరపాలక సంస్థ]] <ref name=":0" /> ==మండలం లోని గ్రామాలు== రెవెన్యూ గ్రామాలు లేవు.<ref name=":2" /> == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తూర్పు గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} 029znqz023bo8xajzzmzuu1ibsdpn79 0 272128 4991635 4990061 2026-10-30T08:08:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991635 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాయవరం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> [[రాయవరం (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)|రాయవరం]] దీని కేంద్రం. ఈ మండలం మండపేట శాసనసభ నియోజకవర్గ పరిధిలోకి వస్తుంది. == మండల కేంద్రం == ఈ మండల కేంద్రం రాయవరం. ఇది జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం కాకినాడ నుండి పశ్చిమాన 30 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇది మండల ప్రధాన కార్యాలయం. రాయవరం పిన్ కోడ్ 533346, పోస్టల్ ప్రధాన కార్యాలయం రాయవరం (తూర్పు గోదావరి). ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[లొల్ల (రాయవరం)|లొల్ల]] # [[వెదురుపాక]] # [[నాదురుబాద]] # [[పసలపూడి (రాయవరం)|పసలపూడి]] # [[సోమేశ్వరం (రాయవరం)|సొమేశ్వరం]] # [[మాచవరం (రాయవరం మండలం)|మాచవరం]] # [[చెల్లూరు (రాయవరం)|చెల్లూరు]] # [[వెంటూరు]] # [[కూర్మాపురం]] # [[కురకల్లపల్లి]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === #[[రాయవరం (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)|రాయవరం]] # [[వెదురుపాక]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తూర్పు గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} 5v52mwfqbw3rx3wtx4299csob4b8veo 0 272132 4991639 4989675 2026-10-30T08:25:08Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991639 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రావులపాలెం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[కోనసీమ జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>రావులపాలెం గ్రామం కోనసీమకు ముఖద్వారం. కోనసీమ అరటిపళ్ళ మార్కెట్ కి రావులపాలెం ప్రధాన కేంద్రం.ఇక్కడ గోదావరి నదిపై వంతెన ఉంది. ==మండల గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలప ప్రకారం మండల పరిధిలోని మొత్తం జనాభా 83,360.అందులో పురుషులు 41,862 మంది ఉండగా స్త్రీలు 41,498 మంది ఉన్నారు.అక్షరాస్యత - మొత్తం 73.26% - పురుషులు అక్షరాస్యత 76.98% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 69.53% ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[ఊబలంక]] # [[రావులపాలెం]] # [[కొమర్రాజు లంక]] # [[వెదురేశ్వరం]] # [[లక్ష్మీ పోలవరం]] # [[పొడగట్లపల్లి]] # [[గోపాలపురం (రావులపాలెం)|గోపాలపురం]] # [[ఈతకోట]] # [[దేవరాపల్లి (రావులపాలెం మండలం)|దేవరాపల్లి]] # [[ముమ్మిడివరప్పాడు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[రావులపాడు]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కోనసీమ జిల్లా మండలాలు}} hccn98wn6gf6by7z0mwq4bky1qxttg0 0 272137 4991469 4989672 2026-10-29T21:01:20Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991469 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''ముమ్మిడివరం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రములోని [[కోనసీమ జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ముమ్మిడివరం దగ్గరలో ఉన్న పట్టణం [[అమలాపురం]]. జూలై 1969 సంవత్సరం వరకు ముమ్మిడివరం అమలాపురం తాలుకాలో ఉండేది. తరువాతి కాలంలో మండలాలు వచ్చాక ముమ్మిడివరానికి మండల ప్రతిపత్తి కల్పించబడింది. ==గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా - మొత్తం 68,586 - అందులో పురుషుల 34,389 మంది ఉండగా - స్త్రీలు 34,197 మంది ఉన్నారు. మండల పరిధిలో గృహాల 19,459 ఉన్నాయి. 2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 22,348.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719052907/http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |archive-date=2014-07-19 |url-status=dead }}</ref> ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 10,877, మహిళల సంఖ్య 11,471, గ్రామంలో నివాసగృహాలు 5,573 ఉన్నాయి. ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కమిని]] # [[ఠాణేలంక]] # [[కొమ్మనాపల్లి (ముమ్మిడివరం మండలం)|కొమ్మనాపల్లి]] # [[అన్నంపల్లి]] # [[గాడిలంక]] # [[కొత్తలంక]] # [[ముమ్మిడివరం]] #[[క్రాప చింతలపూడి]] # [[అనాతవరం]] # [[చెయ్యేరు గున్నేపల్లి]] # [[అయినాపురం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[గేదెల్లంక]] #[[చిన కొత్తలంక]] ==మూలాలు== {{reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కోనసీమ జిల్లా మండలాలు}} kwyl3am5pvseiz1109gmoxxo7v5jcn0 0 272142 4991437 4989671 2026-10-29T17:44:03Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991437 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మామిడికుదురు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[కోనసీమ జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4936-mamidikuduru-east-godavari-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Mamidikuduru Mandal of East Godavari, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2021-06-05}}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా - మొత్తం 70,639 - అందులో పురుషులు 35,506 - స్త్రీలు 35,133 మంది ఉన్నారు. ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[పెదపట్నం (మామిడికుదురు)]] # [[అప్పనపల్లి]] # [[బొట్లకుర్రు దొడ్డవరం]] # [[పాశర్లపూడి]] # [[మామిడికుదురు]] # [[పెదపట్నంలంక]] # [[నగరం (మామిడికుదురు)|నగరం]] # [[మొగలికుదురు]] # [[గెద్దాడ]] # [[ఈదరాడ]] # [[మాకనపాలెం]] # [[లూటుకుర్రు]] # [[పాశర్లపూడిలంక]] # [[అదుర్రు]] # [[కొమరాడ (మామిడికుదురు)|కొమరాడ]] # [[మగటపల్లి]] # [[గొగన్నమఠం]] ==కుగ్రామాలు== * ముత్యాలపాలెం == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కోనసీమ జిల్లా మండలాలు}} {{మొలక-గ్రామం}} bzvsx3r58lwry9zdvf6vzcyzue6p4tr 0 272143 4991614 4989673 2026-10-30T06:17:28Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991614 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాజోలు మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[కోనసీమ జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719052907/http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |archive-date=2014-07-19 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా మొత్తం 71,433.అంులో పురుషులు 35,468 ఉండా, స్త్రీలు 35,965 మంది ఉన్నారు. ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[తాటిపాక]] # [[పొదలాడ (రాజోలు)|పొదలాడ]] # [[సోంపల్లె (రాజోలు)|సోంపల్లె]] # [[రాజోలు]] # [[శివకోడు]] # [[బి.సావరం]] # [[పాలగుమ్మి (రాజోలు)|పాలగుమ్మి]] # [[కడలి (గ్రామం)|కడలి]] # [[చింతలపల్లె (రాజోలు)|చింతలపల్లె]] # [[కూనవరం (రాజోలు)|కూనవరం]] # [[ములికిపల్లె]] # [[పొన్నమండ]] # [[కాట్రేనిపాడు (రాజోలు)|కాట్రేనిపాడు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కోనసీమ జిల్లా మండలాలు}} i83lgpy0vv3s966y09nenpnmzs4iv3z 0 272144 4991345 4989670 2026-10-29T15:12:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991345 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మలికిపురం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[కోనసీమ జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 75,847.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719052907/http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=14 |archive-date=2014-07-19 |url-status=dead }}</ref> ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 37,989, మహిళల సంఖ్య 37,858. ==జనాభా== * 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఈ మండలంలోని గ్రామాల జనాభా పట్టిక :<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |title=2011 జనాభా లెక్కల అధికారిక జాలగూడు |website= |access-date=2013-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005084213/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Population_Finder.aspx |archive-date=2013-10-05 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" |- !వ.సంఖ్య!!గ్రామం లేదా పట్టణం!!ఇండ్ల సంఖ్య!!మొత్తం జనాభా!!పురుషులు!!స్త్రీలు |- |1. || [[గూడపల్లి]] || 2,220 || 9,010 || 4,495 || 4,515 |- |2. || [[గుడిమెల్లంక]] || 2,165 || 8,526 || 4,277 || 4,249 |- |3. || [[ఇరుసుమండ (మలికిపురం)|ఇరుసుమండ]] || 382 || 1,341 || 658 || 683 |- |4. || [[కత్తిమండ]] || 1,142 || 4,678 || 2,346 || 2,332 |- |5. || [[కేశనపల్లి (మలికిపురం)|కేశనపల్లి]] || 3,299 || 14,220 || 7,173 || 7,047 |- |6. || [[లక్కవరం (మలికిపురం)|లక్కవరం]] || 1,700 || 6,780 || 3,372 || 3,408 |- |7. || [[మలికిపురం]]|| 1,651 || 6,286 || 3,265 || 3,021 |- |8. || [[మట్టపర్రు (మలికిపురం)|మట్టపర్రు]] || 386 || 1,517 || 768 || 749 |- |9. || [[రామరాజులంక]] || 1,687 || 6,323 || 3,171 || 3,152 |- |10. || [[శంకరగుప్తం]] || 2,608 || 10,708 || 5,341 || 5,367 |- |11. || [[విశ్వేశ్వరాయపురం]] || 1,018 || 4,128 || 2,073 || 2,055 |} ==మండలం లోని గ్రామాలు== # [[రామరాజులంక]] # [[గుడిమెల్లంక]] # [[మట్టపర్రు (మలికిపురం)|మట్టపర్రు]] # [[లక్కవరం (మలికిపురం)|లక్కవరం]] # [[విశ్వేశ్వరాయపురం]] # [[మలికిపురం]] # [[కత్తిమండ]] # [[ఇరుసుమండ (మలికిపురం)|ఇరుసుమండ]] # [[గూడపల్లి]] # [[కేశనపల్లి (మలికిపురం)|కేశనపల్లి]] # [[శంకరగుప్తం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === #[[చింతలమోరి]] # దిండి == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కోనసీమ జిల్లా మండలాలు}} k568fqkxuy925hydfzb4i4vptirsim6 0 272264 4991511 4990642 2026-10-30T01:55:55Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991511 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''యలమంచిలి మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==మండలం లోని గ్రామాలు== ===రెవెన్యూ గ్రామాలు=== #[[బూరుగుపల్లి (యలమంచిలి మండలం)|బూరుగుపల్లి]] #[[చించినాడ (యలమంచిలి)|చించినాడ]] #[[దొడ్డిపట్ల (యలమంచిలి)|దొడ్డిపట్ల]] #[[యలమంచిలి]] #[[గుంపర్రు]] #[[ఇలపకుర్రు]] #[[కలగంపూడి]] #[[కాజా (యలమంచిలి మండలం)|కాజా]] #[[కొంతేరు]] #[[మేడపాడు]] #[[నేరేడుమిల్లి]] #[[పెనుమర్రు (యలమంచిలి)|పెనుమర్రు]] #[[సిరగారపల్లె]] #[[ఊటాడ]] #[[యేనుగువానిలంక]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === #[[అబ్బిరాజుపాలెం]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} {{మొలక-గ్రామం}} a0dpilr9sbxh7exevo4ela2akpxl7w5 0 272266 4991484 4990640 2026-10-29T23:46:15Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991484 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మొగల్తూరు మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాక చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలంలో 6 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4986-mogalthur-west-godavari-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Mogalthur Mandal of West Godavari, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-06-12}}</ref> పట్టణాలు ఏమీ లేవు.మండలం కోడ్:04986.<ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/04986.html|title=Mogalthur Mandal Villages, West Godavari, Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-12}}</ref>  మొగల్తూరు మండలం [[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నర్సాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[నర్సాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] కింద నిర్వహించబడుతుంది.ఇది [[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధికి చెందిన మండలం.<ref>https://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2815_PART_B_DCHB_WEST%20GODAVARI.pdf</ref> == గణాంకాలు == 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 72255 జనాభా, ఇందులో 36258 మంది పురుషులు, 35997 మంది మహిళలు ఉన్నారు.మొత్తం 20199 గృహాలు ఉన్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.censusindia2011.com/andhra-pradesh/west-godavari/mogalthur-population.html|title=Mogalthur Mandal Population West Godavari, Andhra Pradesh, List of Villages & Towns in Mogalthur Mandal|website=Censusindia2011.com|access-date=2020-06-12|archive-date=2020-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612162752/https://www.censusindia2011.com/andhra-pradesh/west-godavari/mogalthur-population.html|url-status=dead}}</ref> 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 7003, ఇది మొత్తం జనాభాలో 9.69%. మండలం లింగ నిష్పత్తి 993 తో పోలిస్తే 993 గా ఉంది.మండల అక్షరాస్యత 63.1%, అందులో 67.44% మంది పురుషులు అక్షరాస్యులు, 58.74% మంది మహిళలు అక్షరాస్యులు.మండలం మొత్తం వైశాల్యం 139.64 చ. కి. మీటర్లు, జనాభా సాంద్రత చదరపు కి.మీ.కు 517. మండలంలో మొత్తం జనాభాలో 11.11% షెడ్యూల్డ్ కులం (ఎస్సీ), 0.44% షెడ్యూల్డ్ తెగ (ఎస్టీ లకు చెందిన ప్రజలు ఉన్నారు.<ref name=":0" /> ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[కాళీపట్నం]] #[[కుమ్మరపురుగుపాలెం]] #[[మొగల్తూరు]] #[[ముత్యాలపల్లి (మొగల్తూరు)|ముత్యాలపల్లి]] #[[పేరుపాలెం]] #[[శేరిపాలెం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా మండలాలు}} kpjm6gg8195gnhx7jjq9iqgos6pesa1 0 272294 4991627 4989797 2026-10-30T07:13:52Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991627 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రామచంద్రాపురం మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[తిరుపతి జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == జనాభా గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా గణాంకాలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 30,533 -అందులో పురుషులు 15,300 మందికాగా, - స్త్రీలు 15,233 మంది ఉన్నారు. అక్షరాస్యత రేటు మొత్తం 63.92% - పురుషులు అక్షరాస్యత రేటు 75.35 - స్త్రీలు అక్షరాస్యత రేటు 52.45% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[చుట్టగుంట రామాపురం]] # [[నడవలూరు]] # [[కట్టకింద వెంకటాపురం|కట్టకింద వెంకటా పురం]] # [[బ్రాహ్మణకాల్వ]] # [[రావిళ్లవారిపల్లె]] # [[కమ్మపల్లె (రామచంద్రాపురం)|కమ్మపల్లె]] # [[సొరకాయలపాలెం]] # [[సేవోకాల్వ]] # [[నెన్నూరు]] # [[గంగిరెడ్డిపల్లె (రామచంద్రాపురం)|గంగిరెడ్డిపల్లె]] # [[ప్రసన్న వెంకటేశ్వరపురం]] # [[సంజీవరాయ పురం]] # [[నేత కుప్పం]] # [[అనుపల్లె (రామచంద్రాపురం)|అనుపల్లె]] # [[చిట్టత్తూరు కాలేపల్లె|చిట్టత్తూరు కాలెపల్లె]] # [[కుప్పంబడూరు]] # [[రాయలచెరువు (రామచంద్రాపురం)|రాయలచెరువు]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[కన్నికాపురం (రామచంద్రాపురం)|కన్నికాపురం]] * [[శెట్టివారి పల్లి]] * [[గంగమాంబాపురం (రామచంద్రాపురం)|గంగమాంబాపురం]] ==మండలం లోని ప్రముఖులు== *[[ఏ.యం.రాజా]] ==మూలాలు== {{మూలాలు}} ==వెలుపలి లంకెలు== {{తిరుపతి జిల్లా మండలాలు}} 4z54p0a9zq4uo3lphtinua5gwattxwc 0 272295 4991601 4990899 2026-10-30T06:04:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991601 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రాజుపాలెం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాకు]] చెందిన ఒక మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==మండల సమాచారం== 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా - మొత్తం 31,944 -అందులో పురుషులు 16,021 - స్త్రీలు 15,922. అక్షరాస్యత మొత్తం 63.62% - పురుషులు అక్షరాస్యత 77.75% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 49.52% ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అరకటవేముల]] # [[చిన్న జొన్నవరం]] # [[చిన్నసెట్టిపల్లె]] # [[దద్దనాల (రాజుపాలెం)|దద్దనాల]] # [[ఏరువపాలెం]] # [[గాదెగూడూరు]] # [[గోపాయపల్లె]] # [[కొర్రపాడు (రాజుపాలెం)|కొర్రపాడు]] # [[కూలూరు]] # [[పైడల]] # [[పార్లపాడు (రాజుపాలెం)|పార్లపాడు]] # [[పొట్టిపాడు (రాజుపాలెం)|పొట్టిపాడు]] # [[రాజుపాలెం (కడప)|రాజుపాలెం]] # [[టంగటూరు]] # [[తొండలదిన్నె]] # [[వెలవలి]] # [[వెల్లాల]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[వాసుదేవపురం (రాజుపాలెం)|వాసుదేవపురం]] == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా మండలాలు}} riym27anqly0z7qzgxmxixvelqzkzqj 0 272336 4991735 4989426 2026-10-30T11:44:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991735 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''లక్కిరెడ్డిపల్లె మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అన్నమయ్య జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 35,246 - అందులో పురుషులు 17,758 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 17,488 మంది ఉన్నారు.2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా మొత్తం 34,475 - అందులో పురుషులు 17,607 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 16,868 మంది ఉన్నారు. ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అనంతపురం (లక్కిరెడ్డిపల్లె)|అనంతపురం]] # [[బ్రాహ్మణ యెర్రగుడి]] # [[దప్పెపల్లె]] # [[దిన్నెపాడు]] # [[గుడ్లవారిపల్లె]] # [[కాకులవరం (లక్కిరెడ్డిపల్లె)|కాకులవరం]] # [[కర్నూతల]] # [[లక్కిరెడ్డిపల్లె]] # [[మద్దిరేవుల]] # [[నరహరిబొట్లపల్లె]] # [[పందిళ్లపల్లె (లక్కిరెడ్డిపల్లె)|పందిళ్లపల్లె]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[కోనంపల్లి]] ==మండల ప్రముఖులు== *ద్వారకానాథరెడ్డి, లక్కిరెడ్డిపల్లె మాజీ ఎమ్మెల్యే == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అన్నమయ్య జిల్లా మండలాలు}} jdt952du1ffxw3fugqxs0rxm5vkyex3 0 272337 4991631 4989424 2026-10-30T07:29:25Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991631 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రామాపురం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అన్నమయ్య జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఈ మండలంలో 12 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/5241-ramapuram-ysr-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Ramapuram Mandal of YSR, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-06-20}}</ref> మండలం కోడ్: 05241.<ref>{{Cite web|url=http://vlist.in/sub-district/05241.html|title=Ramapuram Mandal Villages, Y.S.R., Andhra Pradesh @VList.in|website=vlist.in|access-date=2020-06-20}}</ref> రామాపురం మండలం [[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలోని]], [[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధి కింద నిర్వహించబడుతుంది. == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రామపురం మండలం మొత్తం జనాభా 35,220. వీరిలో 18,031 మంది పురుషులు కాగా, 17,189 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మండలంలో మొత్తం 8,864 కుటుంబాలు నివసిస్తున్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.censusindia.co.in/subdistrict/ramapuram-mandal-ysr-andhra-pradesh-5241#:~:text=Caste-wise%20Population%20-%20Ramapuram%20Mandal,population%20in%20Ramapuram%20Mandal%20of%20.|title=Ramapuram Mandal Population, Religion, Caste YSR district, Andhra Pradesh - Census India|website=www.censusindia.co.in|access-date=2020-06-20|archive-date=2021-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616192339/https://censusindia.co.in/subdistrict/ramapuram-mandal-ysr-andhra-pradesh-5241#:~:text=Caste-wise%20Population%20-%20Ramapuram%20Mandal,population%20in%20Ramapuram%20Mandal%20of%20.|url-status=dead}}</ref> లింగ నిష్పత్తి 953. మండలంలో 0 - 6 సంవత్సరాల వయస్సు గల పిల్లల జనాభా 4578, ఇది మొత్తం జనాభాలో 13%గా ఉంది. 0 - 6 సంవత్సరాల మధ్య 2415 మగ పిల్లలు కాగా, 2163 మంది ఆడ పిల్లలు ఉన్నారు. మండల బాలల లైంగిక నిష్పత్తి 896, ఇది రామపురం మండల సగటు సెక్స్ నిష్పత్తి (953) కన్నా తక్కువ. మండల మొత్తం అక్షరాస్యత 61.11%.గా ఉంది. పురుషుల అక్షరాస్యత రేటు 64.06% కాగా, స్త్రీల అక్షరాస్యత రేటు 41.74%గా ఉంది.<ref name=":0" /> ==మండలం లోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === #[[బండ్లపల్లె (రామాపురం)|బండ్లపల్లె]] #[[చిట్లూరు]] #[[గోపగుడిపల్లె]] #[[గువ్వలచెరువు]] #[[హసనాపురం (రామాపురం)|హసనాపురం]] #[[కల్పనాయునిచెరువు]] #[[నల్లగుట్టపల్లె]] #[[నీలకంఠరావుపేట]] #[[పోతుకూరుపల్లె]] #[[రాచపల్లె (రామాపురం)|రాచపల్లె]] #[[సరస్వతిపల్లె]] #[[సుద్దమల్ల (రామాపురం మండలం)|సుద్దమల్ల]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[రామాపురం (వైఎస్ఆర్ జిల్లా)|రామాపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{అన్నమయ్య జిల్లా మండలాలు}} kgqd2x99mgkyvfpdr9we162pqjs33ac 0 272591 4991537 4989336 2026-10-30T03:52:37Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991537 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రణస్థలం మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలం కోడ్: 4805.ఈ మండలంలో ఒక నిర్జన గ్రామం కలుపుకుని 55 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-21 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 85,872 - పురుషులు 43,787 - స్త్రీలు 42,085 ==మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[వేల్పురాయి]] # [[దేవరాపల్లి (రణస్థలం)|దేవరపల్లి]] # [[అర్జునవలస]] # [[కమ్మసిగడాం]] # [[కొండములగాం]] # [[సీతంవలస]] # [[గరికిపాలెం]] # [[జగన్నాధరాజపురం (రణస్థలం)|జగన్నాధరాజపురం]] # [[ముక్తాంపురం]] # [[బంటుపల్లి (రణస్థలం)|బంటుపల్లి]] # [[తిరుపతిపాలెం]] # [[గిరివానిపాలెం]] # [[సంచాం]] # [[దేవునిపాలవలస]] # [[పైడిభీమవరం]] # [[వరిసాం]] # [[నెలివాడ (రణస్థలం)|నెలివాడ]] # [[కోస్ట]] # [[రణస్థలం]] # [[నరసింహ గోపాలపురం]] # [[కృష్ణాపురం (రణస్థలం)|కృష్ణపురం]] # [[మహంతిపాలెం]] # [[గోసాం]] # [[సురపురం]] # [[యెర్రవరం (రణస్థలం)|యెర్రవరం]] # [[నారాయణపట్నం]] # [[రావాడ (రణస్థలం)|రావాడ]] # [[ఉప్పివలస]] # [[వెంకటరావుపేట (రణస్థలం)|వెంకటరావుపేట]] # [[వల్లభరావుపేట]] # [[పిశిని]] # [[దెరసం]] # [[పాతర్లపల్లి (రణస్థలం)|పాతర్లపల్లి]] # [[సీతారాంపురం (రణస్థలం)|సీతారాంపురం]] # [[పాపారావుపేట]] # [[తెప్పలవలస]] # [[వరాహనరసింహపురం]] # [[పాతసుంద్రపాలెం]] # [[కుచ్చెర్ల]] # [[కొల్లిభీమవరం]] # [[జీరుపాలెం]] # [[కోటపాలెం]] # [[సూరంపేట (రణస్థలం)|సూరంపేట]] # [[మరువాడ (రణస్థలం)|మరువాడ]] # [[చిల్లపేటరాజాం]] # [[చిట్టివలస (రణస్థలం)|చిట్టివలస]] # [[నారువ]] # [[అక్కయపాలెం]] # [[మెంటాడ (రణస్థలం)|మెంటాడ]] # [[నారాయణగజపతిరాజపురం]] # [[జీరుకొవ్వాడ]] # [[టెక్కలి (రణస్థలం)|టెక్కలి]] # [[గూడెం (రణస్థలం)|గూడెం]] # [[రామచంద్రాపురం (రణస్థలం)|రామచంద్రపురం]] {{Div end}} గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} pelpcxqp9wsescx2de56u8m7zp8n6bq 0 272600 4991209 4989334 2026-10-29T12:30:04Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991209 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మందస మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[శ్రీకాకుళం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> దీని పరిపాలనా కేంద్రం [[మందస]]. మండలం కోడ్: 4776.ఈ మండలంలో ఎనిమిది నిర్జన గ్రామాలుతో కలుపుకుని 83 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-21 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> ==మండలం లోని గ్రామాలు== [[దస్త్రం:MANDASA BASUDEBA TEMPLE.jpg|thumb|మందసలోని వాసుదేవ పెరుమాళ్ దేవాలయం.|270x270px]] === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[గౌడుగురంటి]] # [[బూదరసింగి]] # [[సిరిపురం (మందస)|సిరిపురం]] # [[మొగలాయిపేట]] # [[పోతంగి (మందస)|పోతంగి]] # [[ముకుందాపురం (మందస)|ముకుందాపురం]] # [[పోతంగిబిశ్వాలి]] # [[బెల్లుపటియా]] # [[హొన్నాలి]] # [[చీపి]] # [[సింగుపురం (మందస)|సింగుపురం]] # [[నువగాం]] # [[దబరుసింగి]] # [[తుబ్బూరు]] # [[బంజరుయువరాజపురం]] # [[బోగబండ]] # [[సంధిగాం]] # [[కొంకాడపుట్టి]] # [[కిల్లోయి]] # [[మండవూరు]] # [[కుసుమల]] # [[హంసరాలి]] # [[ఛత్రపురం]] # [[దిమిరియా]] # [[జుల్లుండ]] # [[మండస]] # [[రాధాకృష్ణపురం]] # [[సిద్దిగాం]] # [[శ్రీరాంపురం (మందస)|శ్రీరాంపురం]] # [[ములిపాడు]] # [[సొండిపూడి]] # [[బాలాజీపురం]] # [[బైరిసారంగపురం]] # [[ఉమ్మగిరి]] # [[పిటతోలి]] # [[పుచ్చపాడు]] # [[దబరు (మందస)|దబరు]] # [[గోవిందపురం (మందస మండలం)|గోవిందపురం]] # [[కొత్తపల్లి (మందస మండలం)|కొత్తపల్లి]] # [[భిన్నాల]] # [[వెంకటవరదరాజపురం]] # [[బలిగాం]] # [[కుంతికోట]] # [[వీరగున్నమపురం]] # [[పిడిమండ్స]] # [[మధ్య]] # [[సవరమధ్య]] # [[దేవుపురం (మందస)|దేవుపురం]] # [[నరసింగపురం]] # [[కరపల్లి]] # [[కొండలోగం]] # [[మకరజోల]] # [[వాసుదేవపురం (మందస)|వాసుదేవపురం]] # [[అచ్చుతపురం]] # [[కొత్తకమలాపురం]] # [[వీరభద్ర]] # [[హరిపురం (మందస)|హరిపురం]] # [[అంబుగాం]] # [[లోహారిబండ]] # [[పితాలి]] # [[దున్నవూరు (మందస)|దున్నవూరు]] # [[మర్రిపాడు (మందస)|మర్రిపాడు]] # [[గొల్లపాలెం (మందస)|గొల్లపాలెం]] # [[లింబుగాం]] # [[నారాయణపురం (మందస మండలం)|నారాయణపురం]] # [[బంజరుకేసుపురం]] # [[రంగనాధపురం]] # [[అల్లిమెరక]] # [[సువర్ణపురం (మందస)|సువర్ణపురం]] # [[సరియపల్లి (మందస)|సరియపల్లి]] # [[బహడపల్లి]] # [[రట్టి]] # [[బేతాళపురం]] # [[లక్ష్మీపురం (మందస)|లక్ష్మీపురం]] # [[బిడిమి]] {{Div end}} గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు. === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[చిన్నబరంపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} ciy6jkkikrtz0mbgkpbzkmh1tywfjg7 0 272601 4991477 4989335 2026-10-29T22:21:24Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991477 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మెళియాపుట్టి మండలం,''' [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ఇది సమీప పట్టణమైన [[పర్లాకిమిడి|పర్లాకిమిడి (ఒరిస్సా)]] నుండి 10 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. మండలం కోడ్: 4774.ఈ మండలంలో ఐదు నిర్జన గ్రామాలుతో కలుపుకుని 70 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-21 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> ==మండలంలోని గ్రామాలు== ===రెవెన్యూ గ్రామాలు=== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[అంపురం (మెళియాపుట్టి)|అంపురం]] # [[అర్చనపురం]] # [[ఆంజనేయపురం (మెళియాపుట్టి)|ఆంజనేయపురం]] # [[కరజాడ (మెళియాపుట్టి)|కరజాడ]] # [[కె.మర్రిపాడు|కె - మర్రిపాడు]] * # [[కేరసింగి]] # [[కొడుకోలిగాం]] # [[కొసమల]] # [[కోటూరు (మెళియాపుట్టి)|కోటూరు]] # [[గంగరాజపురం]] # [[గేదలపోలూరు]] # [[గొట్టిపల్లి (మెళియాపుట్టి)|గొట్టిపల్లి]] # [[గొద్ద (మెళియాపుట్టి)|గొద్ద]] # [[గొప్పిలి]] # [[గోకర్ణపురం (మెళియాపుట్టి)|గోకర్ణపురం]] # [[చంద్రగిరి (మెళియాపుట్టి)|చంద్రగిరి]] # [[చింతపల్లి (మెళియాపుట్టి)|చింతపల్లి]] # [[చిన్నపెద్ద కొత్తూరు]] # [[చిన్నసున్నాపురం]] # [[చీపురుపల్లి (మెళియాపుట్టి)|చీపురుపల్లి]] # [[చుద్దబ]] # [[చొంపపురం]] # [[జగన్నాధపురం (మెళియాపుట్టి)|జగన్నాధపురం]] # [[జర్రిభద్ర]] # [[జాడుపల్లి]] # [[జోడూరు (మెళియాపుట్టి)|జోడూరు]] # [[తూముకొండ రామచంద్రపురం]] # [[దబరు (మెళియాపుట్టి)|దబరు]] # [[దబ్బగూడ]] # [[దీనబంధుపురం (మెళియాపుట్టి)|దీనబంధుపురం]] # [[దుర్బలపురం (మెళియాపుట్టి)|దుర్బలపురం]] # [[నండవ]] # [[నాయుడు పోలూరు]] # [[నెలబొంతు]] # [[పడ్డ]] # [[పరశురాంపురం (మెళియాపుట్టి)|పరశురాంపురం]] # [[పులసార]] # [[పుల్లంగినేరుడులోవ]] # [[పెద్దకెదరి]] # [[పెద్దపద్మాపురం]] # [[పెద్దమడి (మెళియాపుట్టి)|పెద్దమడి]] # [[బండపల్లి (మెళియాపుట్టి)|బండపల్లి]] # [[బాగాడ]] # [[బురడా రామచంద్రాపురం]] # [[మకనపల్లి (మెళియాపుట్టి)|మకనపల్లి]] # [[మరిదికోట]] # [[మర్రిపాడు - సి]] * # [[మార]] # [[ముక్తాపురం (మెళియాపుట్టి)|ముక్తాపురం]] # [[ముత్యానిబొంతు]] # [[మురుకుంటిభద్ర]] #[[మెళియాపుట్టి]] # [[రంగడుఘాటి]] # [[రామచంద్రపురం (మెళియాపుట్టి)|రామచంద్రపురం]] # [[రాయికొల]] # [[రొంపి]] # [[వసంధర]] # [[వెంకటపురం (మెళియాపుట్టి)|వెంకటపురం]] # [[సజ్జనపురం]] # [[సంతోషపురం (మెళియాపుట్టి)|సంతోషపురం]] # [[సవరజాదుపల్లి]] # [[సిరియకండి]] # [[సుందరాడ (మెళియాపుట్టి)|సుందరాడ]] # [[సుర్జిని]] # [[హద్దివాడ]] {{Div end}} * గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు. * గమనిక:*ఈ మండలంలో కె.మర్రిపాడు, మర్రిపాడు - సి అనే పేరుతో రెండు గ్రామాలు ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{శ్రీకాకుళం జిల్లా మండలాలు}} dru9av2qz9kxtx8a5anuo6ys5vb6mtg 0 272603 4991651 4990834 2026-10-30T10:27:28Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991651 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రేగిడి ఆమదాలవలస మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[విజయనగరం]] జిల్లాకు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలం కోడ్: 4786.ఈ మండలంలో మూడు నిర్జన గ్రామాలుతో కలుపుకుని 51 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-22 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> == విశేషాలు == రాజాం సమీపంలో వావిలవలస, సిరిపురం అనే రెండు పెద్ద జమిందారీలు ఉండేవి. ఇవి ఇనుగంటి రాజులకు చెందినవి. వీరిలో ప్రముఖులు రాజా ఇనుగంటి వేంకటరాయుడు, జగ్గారాయనం గారలు. గొల్ల సీతారామపురంలో బొబ్బిలి రాజులు నిర్మించిన సీతారామ దేవాలయం గొప్పది. ఇందులోని విగ్రహాలు మాత్రం వావిలవలసకు సంబంధించిన ఇనుగంటి రాజులకు చెందినవి. ==గణాంకాలు== 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా మొత్తం- మొత్తం 70,493 - పురుషులు 35,385 - స్త్రీలు 35,108 ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[వావిలవలస (రేగిడి ఆమదాలవలస)|వావిలవలస]] # [[సరసన పల్లి]] # [[కొండవలస (రేగిడి ఆమదాలవలస)|కొండవలస]] # [[జొడు బందల]] # [[కొడిస (రేగిడి ఆమదాలవలస)|కొడిస]] # [[కందిస]] # [[తునివాడ]] # [[వెంకంపేట (రేగిడి ఆమదాలవలస)|వెంకంపేట]] # [[చెలిగానివలస]] # [[రంగరాయపురం (రేగిడి ఆమదాలవలస)|రంగరాయపురం]] # [[ఆమదాలవలస (రేగిడి ఆమదాలవలస)|ఆముదాలవలస]] # [[రేగిడి]] # [[బొడ్డవలస (రేగిడి ఆమదాలవలస)|బొడ్డవలస]] # [[సంకిలి]] # [[అప్పాపురం (రేగిడి ఆమదాలవలస)|అప్పాపురం]] # [[దేవుదల]] # [[పుర్లి]] # [[కొమెర]] # [[కండ్యం]] # [[ఆడవరం]] # [[లక్ష్మిపురం (రేగిడి ఆమదాలవలస)|లక్ష్మిపురం]] # [[గోపెం పేట]] # [[కొండల మామిడి వలస]] # [[వందనపేట]] # [[ఉంగరాడ]] # [[గుల్లపాడు]] # [[లింగాల వలస]] # [[లక్క రాయపురం]] # [[వెంకట రంగరాయ పురం]] # [[నేరెళ్ళ వలస]] # [[అంబద]] # [[వెంకటాపురం (రేగిడి ఆమదాలవలస)|వెంకటాపురం]] # [[పోరం (రేగిడి ఆమదాలవలస)|పోరం]] # [[పెద సిర్లం]] # [[ఉణుకూరు|ఉనుకూరు]] # [[వొప్పంగి (రేగిడి ఆమదాలవలస)|వొప్పంగి]] # [[పరంపేట]] # [[పనసల వలస]] # [[బాలకవి వలస]] #[[బూరాడ (రేగిడి ఆమదాలవలస)|బూరాడ]] # [[ములకల వలస]] # [[కొర్ల వలస]] # [[చిన సిర్లం]] # [[లచ్చన్న వలస]] # [[తాటిపాడు (రేగిడి ఆమదాలవలస)|తాటిపాడు]] # [[సొమరాజుపేట]] # [[అంబకంది]] # [[చాతయ్య వలస]] # [[అక్కన్న అగ్రహారం]] # [[ఉప్పర నాయుడువలస]] # [[వన్నెలి]], {{Div end}} గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{విజయనగరం జిల్లా మండలాలు}} l2elztg5pnqqejl24y4w9rmo9ki7whd 0 272668 4991210 4990671 2026-10-29T12:33:10Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991210 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మక్కువమండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలం కోడ్: 4813.ఈ మండలంలో ఆరు నిర్జన గ్రామాలుతో కలుపుకుని 54 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-02-21 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం మండల జనాభా - మొత్తం 50,506 - పురుషుల సంఖ్య 25,225 - స్త్రీల సంఖ్య 25,281 - గృహాల సంఖ్య 12,573 ==మండలంలోని గ్రామాలు== రెవెన్యూ గ్రామాలు {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[అనాసభద్ర]] # [[అలగరువు]] # [[కన్నంపేట (మక్కువ)|కన్నంపేట]] # [[కాశిపట్నం]] # [[కొండ బుచ్చంపేట]] # [[కొండరాజేరు]] # [[కోన (మక్కువ)|కోన]] # [[కోయన్నపేట]] # [[ఖవిరిపల్లి]] # [[ఖవిరివలస]] # [[గుంటభద్ర]] # [[గోపాలపురం (మక్కువ)|గోపాలపురం]] # [[చప్ప బుచ్చంపేట]] # [[చేముదు]] # [[తూరుమామిడి (మక్కువ)|తూరుమామిడి]] # [[తోటవలస (మక్కువ)|తోటవలస]] # [[దబ్బగడ్డ]] # [[దుగ్గేరు]] # [[నంద]] # [[నందకొట్టుల ఘసిల]] # [[నాగుళ్లదబ్బ గడ్డ]] # [[నారాయణ రామచంద్రరాజుపురం]] # [[పనసభద్ర (మక్కువ)|పనసభద్ర]] # [[పాపయ్యవలస]] # [[పాయకపాడు]] # [[పెదఘసిల]] # [[పెదవూటగడ్డ]] # [[బంగారువలస]] # [[బంటుమక్కువ]] # [[బట్టివలస]] # [[బిరమాసి]] # [[మక్కువ]] # [[మార్కొండపుట్టి (మక్కువ మండలం)|మార్కొండపుట్టి]] # [[ములక్కాయవలస]] # [[మూకవలస]] # [[మూలవలస]] # [[మెండంగి]] # [[యెర్రసామంతుల వలస]] # [[లోవార్ఖండి]] # [[విజయరాంపురం (మక్కువ)|విజయరాంపురం]] # [[వెంకటభైరిపురం]] # [[వెంకంపేట (మక్కువ)|వెంకంపేట]] # [[శంబర]] # [[సంతేశ్వరం]] # [[సన్యాసిరాజుపురం మరిపివలస]] # [[సరైవలస]] # [[సిర్లం]] # [[సీబిల్లిపెదవలస]] {{Div end}} గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా మండలాలు}} 66vb3spe4jfop88qux9dr8aayzq8mqv 0 272800 4991628 4990833 2026-10-30T07:22:38Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991628 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''రామభద్రాపురం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[విజయనగరం జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలం కోడ్: 4819. ఈ మండలంలో ఒక నిర్జన గ్రామతో కలుపుకుని 32 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-02-27 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 50,464 -పురుషులు 24,867 - స్త్రీలు 25,597 ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[గొల్లపేట]] # [[అప్పలరాజుపేట]] # [[ఇట్లమామిడిపల్లి]] # [[సీతారాంపురం (రామభద్రాపురం)|సీతారాంపురం]] # [[రొంపల్లి (రామభద్రాపురం)|రొంపల్లి]] # [[కొట్టక్కి]] # [[తారాపురం (రామభద్రాపురం)|తారాపురం]] # [[రామభద్రాపురం]] # [[సమర్తుల చింతలవలస]] # [[సోంపురం (రామభద్రాపురం)|సోంపురం]] # [[మర్రివలస (రామభద్రాపురం)|మర్రివలస]] # [[నాయుడువలస (రామభద్రాపురం)|నాయుడువలస]] # [[కొండపలవలస]] # [[అరికతోట]] # [[బూసయవలస]] # [[ముచ్చెర్లవలస (రామభద్రాపురం)|ముచ్చెర్లవలస]] # [[మామిడివలస (రామభద్రాపురం)|మామిడివలస]] # [[కొండకెంగువ]] # [[జన్నివలస (రామభద్రాపురం)|జన్నివలస]] # [[ములచెలగం]] # [[పెదచెలగం]] # [[రావివలస (రామభద్రాపురం)|రావివలస]] # [[ఎనుబరువు]] # [[లొల్లరపాడు]] # [[చింతలవలస (రామభద్రాపురం)|చింతలవలస]] # [[చండాపురం]] # [[కోటసిర్లం]] #[[నరసాపురం (రామభద్రాపురం మండలం)|నరసాపురం]] # [[దుప్పలపూడి (రామభద్రాపురం)|దుప్పలపూడి]] # [[పాతరేగ]] # [[రొంపల్లివలస]] గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{విజయనగరం జిల్లా మండలాలు}} 41kdiicn6qovqupjmjpiryennhqnf9l 0 272853 4991474 4990831 2026-10-29T22:02:15Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991474 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మెరకముడిదాం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[విజయనగరం జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండలం కోడ్: 4822.ఈ మండలంలో రెండు నిర్జన గ్రామాలుతో కలుపుకుని 41 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages|title=ఆర్కైవ్ నకలు|website=|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages|archive-date=2020-08-09|access-date=2020-02-29}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 57,237 - పురుషులు 28,656 - స్త్రీలు 28,581 ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[ఇప్పలవలస (మెరకముడిదాం)|ఇప్పలవలస]] # [[ఉత్తరవిల్లి]] # [[కుంచిగుమదం]] # [[కొండలవేరు]] # [[కొత్తకర్ర]] # [[కొర్లం (మెరకముడిదాం)|కొర్లం]] # [[గరుగుబిల్లి (మెరకముడిదాం)|గరుగుబిల్లి]] # [[గర్భాం]] # [[గాతాడ]] # [[గొట్టిపల్లి (మెరకముడిదాం)|గొట్టిపల్లి]] # [[గొల్లలవలస]] # [[గోపన్నవలస]] # [[చినబంటుపల్లి]] # [[చినరవ్యం]] # [[చెల్లాపురం]] # [[పుటికవలస]] # [[పులిగుమ్మి (మెరకముడిదాం)|పులిగుమ్మి]] # [[పెదరవ్యం]] # [[బదం]] # [[బిల్లలవలస]] # [[బూదరాయవలస]] # [[భగీరధిపురం అగ్రహారం]] # [[భీమవరం (మెరకముడిదాం మండలం)|భీమవరం]] # [[భైరిపురం (మెరకముడిదం)|భైరిపురం]] # [[మర్రివలస (మెరకముడిదాం)|మర్రివలస]] # [[మెరకముడిదాం]] # [[యదికి]] # [[రాచగుమ్మం]] # [[రామయవలస]] # [[రావివలస (మెరకముడిదాం)|రావివలస]] # [[వాసుదేవపురం (మెరకముడిదం)|వాసుదేవపురం]] # [[విశ్వనాధపురం (మెరకముడిదాం)|విశ్వనాధపురం]] # [[వూటపల్లి]] # [[శతమవలస]] # [[శ్యామయవలస]] #[[సింగవరం (మెరకముడిదం)|సింగవరం]] # [[సిరిదేవిపురం]] # [[సివ్వమొదరవలస]] # [[సోమలింగాపురం]] {{Div end}} గమనిక:నిర్జన గ్రామాలను పరిగణించలేదు. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{విజయనగరం జిల్లా మండలాలు}} fx8r4k8w6qgewzrwwvghlq6fjk2rpgb 0 272856 4991473 4990830 2026-10-29T21:35:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991473 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మెంటాడ మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[విజయనగరం జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ==గణాంకాలు== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా - మొత్తం 1,590 - పురుషుల సంఖ్య 809 - స్త్రీల సంఖ్య 781 - గృహాల సంఖ్య 375 ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[తిమురువలస]] #[[కూనేరు (మెంటాడ మండలం)|కూనేరు]] # [[ఉద్దంగి]] # [[పోరంలోవ]] # [[పులిగుమ్మి (మెంటాడ)|పులిగుమ్మి]] # [[కుంతినవలస]] # [[చినమేడపల్లి]] # [[పెదమేడపల్లి]] #[[పోరం (మెంటాడ)|పోరం]] # [[బుచ్చిరాజుపేట (మెంటాడ)|బుచ్చిరాజుపేట]] # [[శీలవలస]] # [[కొండలింగాలవలస]] # [[గాజంగుడ్డివలస]] # [[మిర్తివలస (మెంటాడ)|మిర్తివలస]] # [[నిక్కలవలస]] # [[లోతుగెడ్డ]] # [[వంకసోమిడి]] # [[ఆండ్ర]] # [[జయతి]] # [[ఇప్పలవలస (మెంటాడ)|ఇప్పలవలస]] # [[జక్కువ]] # [[గుర్రమ్మ వలస]] # [[పెదచామలపల్లి]] # [[బడెవలస (మెంటాడ)|బడెవలస]] # [[రబంద]] # [[మీసాలపేట (మెంటాడ మండలం)|మీసాలపేట]] # [[కొంపంగి]] # [[ఇద్దనవలస]] # [[చల్లపేట]] # [[ఖాయిలం]] # [[అమరాయవలస]] # [[చింతలవలస (మెంటాడ)|చింతలవలస]] # [[పిట్టాడ]] # [[ఒణిజ]] # [[గుర్ల తమ్మరాజుపేట]] # [[అగురు]] # [[మెంటాడ]] {{Div end}} గమనిక:నిర్జన గ్రామాలు లేవు == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{విజయనగరం జిల్లా మండలాలు}} {{మూలాలజాబితా}} <br /> kzuaf6nt98m83o9pn9lniupouxpe9er 0 272872 4991734 4990835 2026-10-30T11:44:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991734 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''లక్కవరపుకోట''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[విజయనగరం]] జిల్లాకు చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216063518/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |archive-date=2020-02-16 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>మండలం కోడ్: 4833.ఈ మండలంలో 32 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-03-08 |website= |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809224927/https://www.codes.ap.gov.in/revenuevillages |url-status=dead }}</ref>నిర్జన గ్రామాలు లేవు. == గణాంకాలు == 2011 భారత  జనగణన గణాంకాల  ప్రకారం జనాభా మొత్తం - మొత్తం 53,039 - పురుషులు 26,531 - స్త్రీలు 26,508 ==మండలంలోని గ్రామాలు== === రెవెన్యూ గ్రామాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[లక్కవరపుకోట సీతారాంపురం]] # [[గొల్జాం]] # [[కల్లెంపూడి]] # [[వీరభద్రపేట (లక్కవరపుకోట)|వీరభద్రపేట]] # [[కొట్యడ]] # [[ఖాశాపేట]] # [[లక్కవరపుకోట]] # [[కిత్తన్నపేట]] # [[మార్లపల్లి]] # [[చందులూరు]] # [[కుద్దువలస]] # [[పొతంపేట]] # [[నరసంపేట]] # [[లచ్చంపేట]] # [[నీలకంటాపురం]] # [[రేగ (లక్కవరపుకోట)|రెగ]] # [[కల్లెపల్లి]] # [[తామరాపల్లి (లక్కవరపుకోట)|తామరాపల్లి]] # [[శ్రీరాంపురం (లక్కవరపుకోట)|శ్రీరాంపురం]] # [[గజపతినగరం (లక్కవరపుకోట మండలం)|గజపతినగరం]] # [[గంగుబుడి]] # [[మల్లివీడు (లక్కవరపుకోట)|మల్లివీడు]] # [[రెల్లిగవిరమ్మపేట]] # [[రంగరాయపురం అగ్రహారం]] # [[వెంకన్నపాలెం (లక్కవరపుకోట)|వెంకన్నపాలెం]] # [[రంగాపురం (లక్కవరపుకోట)|రంగాపురం]] # [[కుర్మవరం]] # [[లక్కవరపు కోట తలరి]] # [[దాసుళ్ళపాలెం]] # [[గనివాడ]] # [[నిడుగట్టు]] # [[భీమాలి]] {{Div end}} == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{విజయనగరం జిల్లా మండలాలు}} mtacdc1ktw3ntq253t6q0nrul6d85d6 0 272985 4991483 4990896 2026-10-29T23:31:59Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991483 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}} '''మైలవరం మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండల గణాంకాలు == 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని - మొత్తం జనాభా 39,641 - అందులో పురుషులు 19,644 - స్త్రీలు 19,997. అక్షరాస్యత మొత్తం 60.35% - పురుషులు అక్షరాస్యత 75.00% - స్త్రీలు అక్షరాస్యత 46.05% == మండలం లోని పట్టణాలు == *[[వేపరాల (మైలవరం మండలం)|వేపరాల]] - (జనగణన పట్టణం) * [[దొమ్మరనంద్యాల]] - (జనగణన పట్టణం) == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అయ్యవారి కంబాల దిన్నె]] # [[బెస్తవేముల]] # [[చిన్న కొమెర్ల]] # [[చిన్న వెంతుర్ల]] # [[ధన్నవాడ]] # [[దొడియం]] # [[దుగ్గనపల్లె (మైలవరం)|దుగ్గనపల్లె]] # [[గొల్ల ఉప్పలపాడు]] # [[గొల్లపల్లె (మైలవరం)|గొల్లపల్లె]] # [[కల్లుట్ల]] # [[కోన అనంతపురం]] # [[లింగాపురం (మైలవరం మండలం)|లింగాపురం]] # [[మాధవాపురం (మైలవరం)|మాధవాపురం]] # [[మాలమీది కంబాలదిన్నె]] # [[మురపంది]] # [[మైలవరం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|మైలవరం]] # [[నక్కవానిపల్లె]] # [[నవాబ్‌పేట (మైలవరం)|నవాబ్‌పేట]] # [[నెలనూతల]] # [[పొన్నంపల్లె]] # [[రామచంద్రాయపల్లె]] # [[తలమంచిపట్నం]] # [[తొర్రివేముల]] # [[వడ్డిరాల]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === # [[అనంతపురం (మైలవరం)|అనంతపురం]] # [[పెద్దకొమ్మెర్ల]] ==నిర్వాసిత గ్రామాలు== # ఖాదరాబాద్ == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా మండలాలు}} glmd0ybh0htke72ky7jwd5gzr1e1pzb 10 275855 4991499 3480422 2026-10-30T01:36:55Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991499 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{main other |1 = <!--output suppressed in article space--> |2 = {{mbox | image = [[File:Ambox important.svg|40px|Notice]] | text = This article is prone to '''[[Wikipedia:Spam|spam]]'''. Please monitor the [[{{PAGENAME}}#External links|external links section]]. }} }}<includeonly> {{#ifeq: {{lc:{{{nocat|false}}}}} | false | {{Ambox/category |cat = {{namespace detect showall | 1 = Articles prone to spam | 2 = | main = 1 | talk = 1 | other = 2 }} |date= }} |<!-- Category suppressed --> }}</includeonly> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> tp3qlkgxp8o2kqcw8vvic1pksocyh34 0 288431 4991710 4989402 2026-10-30T11:21:02Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991710 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రోలుగుంట''' మండలం, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList20222">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> దీని కేంద్రం [[రోలుగుంట]].<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[పెదపేట]] # [[కోరుప్రోలు]] # [[మొఖాస కొత్తపట్నం]] # [[బెన్న భూపల పట్నం]] # [[రత్నంపేట (రోలుగుంట)|రత్నంపేట]] # [[గంగవరం (రోలుగుంట)|గంగవరం]] # [[పనసలపాడు (రోలుగుంట)|పనసలపాడు]] # [[అర్ల]] # [[రాజన్నపేట]] # [[శరబవరం]] # [[యెర్రభూపాలపట్నం]] # [[లోసింగి]] # [[కొంతలం]] # [[అడ్డసరం (గ్రామం)|అడ్డసరం]] # [[కంచుగుమ్మల]] # [[గుండుబాడు]] # [[జగ్గంపేట (రోలుగుంట)|జగ్గంపేట]] # [[కొమరవోలు (రోలుగుంట)|కొమరవోలు]] # [[వెదుళ్లవలస]] # [[కొవ్వూరు (రోలుగుంట)|కొవ్వూరు]] # [[వడ్డిప్ప]] # [[బుచ్చంపేట]] # [[గుర్రంపేట (రోలుగుంట)|గుర్రంపేట]] # [[నిండుగొండ]] # [[రోలుగుంట]] # [[కొండపాలెం (రోలుగుంట)|కొండపాలెం]] # [[జానకిరాంపురం అగ్రహారం]] # [[కూసర్లపూడి]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{అనకాపల్లి జిల్లా మండలాలు}} 30vw8vlgyjrw10iyr0ntjyyr9yas731 0 288449 4991638 4989401 2026-10-30T08:22:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991638 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రావికమతం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనకాపల్లి జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> మండల కేంద్రం [[రావికమతం]], == మండల గణాంకాలు == 2011 భాారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాభా మొత్తం 70,761. అందులో పురుషులు 34,108 మంది కాగా, స్త్రీలు 36,653 మంది ఉన్నారు. == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[కానడ]] # [[కావగుంట]] # [[కృష్ణభూపాల పురం అగ్రహారం]] # [[కొట్నబిల్లి]] # [[కొత్తకోట (రావికమతం)|కొత్తకోట]] # [[కొమిర (రావికమతం)|కొమిర]] # [[గర్నికం]] # [[గుడివాడ (రావికమతం)|గుడివాడ]] # [[గుడ్డిప]] # [[గుమ్మళ్ళపాడు]] # [[గొంప]] # [[గోగంచీదిపల్లి]] # [[చాలిసింగం దేముడుకొండ]] # [[చినపాచిల]] # [[చీమలపాడు (రావికమతం)|చీమలపాడు]] # [[జెడ్.కొత్తపట్నం]] # [[జెడ్.బెన్నవరం]] # [[టీ.అర్జాపురం]] # [[తట్టబండ]] # [[తోటకూరపాలెం (రావికమతం)|తోటకూరపాలెం]] # [[దిడ్డి]] # [[దొండపూడి (రావికమతం)|దొండపూడి]] # [[ధర్మవరం (రావికమతం)|ధర్మవరం]] # [[పూలకండం పొన్నవొలు]] # [[పెదపాచిల]] # [[బాదనపాడు]] # [[బుడ్డిబండ]] # [[మచ్చవానిపాలెం]] # [[మత్స్యపురం]] # [[మరుపాక]] # [[మర్రివలస (రావికమతం)|మర్రివలస]] # [[మేడివాడ]] # [[రావికమతం]] ===నిర్జనగ్రామాలు=== # Pasuvulabanda (Q16316012) # Zeelugulova (Q15701974) == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{అనకాపల్లి జిల్లా మండలాలు}} ig1g9qaba8hr2xoavfxpfjzyeam9j6a 0 288450 4991413 4989397 2026-10-29T16:55:41Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991413 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మాడుగుల''' మండలం, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రములోని [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2019-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171612/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> [[మాడుగుల]], ఈ మండల కేంద్రం.ఈ మండలంలో నిర్జన గ్రామాలుతో కలుపుకుని 53 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://codes.ap.gov.in/mandals |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2020-12-30 |website= |archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031052821/https://www.codes.ap.gov.in/mandals |url-status=dead }}</ref> అందులో నాలుగు నిర్జన గ్రామాలు పోగా 49 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4857-madugula-visakhapatnam-andhra-pradesh.html|title=Villages & Towns in Madugula Mandal of Visakhapatnam, Andhra Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-12-30}}</ref> మండలం కోడ్:4857<ref name=":0" /> == మండల జనాభా == 2011 [[భారత జనాభా లెక్కలు]] ప్రకారం మండల జనాభా - మొత్తం 72,006 - అందులో పురుషులు 35,220 - స్త్రీలు 36,786 == మండలం లోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[అనుకూరు]] # [[అవురువాడ]] # [[ఎం.కె. వల్లాపురం]] # [[ఎరుకువాడ]] # [[ఒమ్మలి జగన్నాధపురం]] # [[కస్పా జగన్నాధపురం]] # [[కాగిత]] # [[కామకూటం]] # [[కింతలి (మాడుగుల)|కింతలి]] # [[కింతలి వల్లాపురం]] # [[కూర్మనాధపురం (మాడుగుల)|కూర్మనాధపురం]] # [[గాదిరాయి]] # [[గొటివాడ అగ్రహారం]] # [[గొప్పులపాలెం (మాడుగుల)|గొప్పులపాలెం]] # [[చింతలూరు (మాడుగుల)|చింతలూరు]] # [[చిన కూర్మం]] # [[చిన గొర్రిగడ్డ]] # [[చిన సారాడ]] # [[జంపన (గ్రామం)|జంపన]] # [[జమ్మాదేవిపేట (మాడుగుల)|జమ్మాదేవిపేట]] # [[జాలంపల్లి (మాడుగుల)|జాలంపల్లి]] # [[తాటిపర్తి (మాడుగుల)|తాటిపర్తి]] # [[తిరువాడ]] # [[పిట్టగెడ్డ]] # [[పీ.శివరాంపురం]] # [[పెద గర్రిగడ్డ]] # [[పెద సారాడ]] # [[పొంగలిపాక]] # [[పొత్తనపూడి అగ్రహారం|పోతనపూడి అగ్రహారం]] #[[మాడుగుల]] # [[మాడుగుల కోటపాడు]] # [[మాడుగుల కోడూరు]] # [[ముకుందపురం (మాడుగుల)|ముకుందపురం]] # [[మేడవీడు]] # [[మోక్ష కృష్ణాపురం]] # [[రావిపాలెం (మాడుగుల)|రావిపాలెం]] # [[లక్ష్మీపురం (మాడుగుల)|లక్ష్మీపురం]] # [[లోవ కృష్ణాపురం]] # [[లోవ కొత్తపల్లి]] # [[లోవ గవరవరం]] # [[లోవ పొన్నవోలు]] # [[వంటర్లపాలెం]] # [[వీరనారాయణం (మాడుగుల)|వీరనారాయణం]] # [[వీరవిల్లి]] # [[వొమ్మాలి]] # [[శంకరం (మాడుగుల మండలం)|శంకరం]] # [[సంగ్యాం]] # [[సత్యవరం (మాడుగుల)|సత్యవరం]] # [[సాగరం (మాడుగుల)|సాగరం]] == మూలాలు == ;{{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{అనకాపల్లి జిల్లా మండలాలు}} muvv8x1ejvnitt5xvhktbj0u7lyjewa 0 288512 4991406 4989396 2026-10-29T16:44:35Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991406 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మాకవరపాలెం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[అనకాపల్లి జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2019-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171612/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref><br /> == గణాంకాలు == : 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిల జనాభా మొత్తం 57,568 మంది ఉండగా,వారిలో-పురుషులు 28,328 మంది, స్త్రీలు 29,240 మంది ఉన్నారు. == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[హరప్ప అగ్రహారం]] # [[గంగవరం (మాకవరపాలెం)|గంగవరం]] # [[సీతన్న అగ్రహారం]] # [[కొండల అగ్రహారం]] # [[పైడిపాల]] # [[బూరుగుపాలెం]] # [[తడపాల]] # [[తూటిపాల]] # [[అప్పన్నదొరపాలెం]] # [[పెద్దిపాలెం (మాకవరపాలెం)|పెద్దిపాలెం]] # [[వెంకన్నపాలెం (మాకవరపాలెం)|వెంకన్నపాలెం]] # [[సెట్టిపాలెం (మాకవరపాలెం)|సెట్టిపాలెం]] # [[జమిందారీ గంగవరం]] # [[భీమబోయిన పాలెం]] # [[మాకవరపాలెం]] # [[నారాయణ గజపతిరాజపురం అగ్రహారం]] # [[వజ్రగడ]] # [[మల్లవరం (మాకవరపాలెం మండలం)|మల్లవరం]] # [[గిడుతూరు]] # [[బయ్యవరం (మాకవరపాలెం మండలం)|బయ్యవరం]] # [[తామరం]] # [[రాచపల్లి (మాకవరపాలెం)|రాచపల్లి]] # [[పోచినపెద్ది అగ్రహారం]] # [[జంగాలపల్లి (మాకవరపాలెం)|జంగాలపల్లి]] # [[కోడూరు (మాకవరపాలెం)|కోడూరు]] == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అనకాపల్లి జిల్లా మండలాలు}} oc77vjxhv4wn0bd5r9hzns6qlhstpun 0 288514 4991467 4989398 2026-10-29T20:51:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991467 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''మునగపాక మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రములోని [[అనకాపల్లి జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2019-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171612/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> [[మునగపాక]], ఈ మండలానికి కేంద్రం. == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 55,520 మంది కాగా వారిలో పురుషులు 27,822, స్త్రీలు 27,698. == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[గంటవానిపాలెం]] # [[కుమారపురం (మునగపాక)|కుమారపురం]] # [[చూచికొండ]] # [[గణపర్తి]] # [[నేలుపాక]] # [[మడకపాలెం]] # [[చెర్లోపాలెం (మునగపాక)|చెర్లోపాలెం]] # [[నరేంద్రపురం (మునగపాక)|నరేంద్రపురం]] # [[పల్లపు ఆనందపురం]] # [[పురుషోత్తపురం (మునగపాక మండలం)|పురుషోత్తంపురం]] # [[అరబుపాలెం]] # [[వొంపోలు]] # [[నాగులపల్లి (మునగపాక)|నాగులపల్లి]] # [[ఉమ్మలడ]] # [[జగ్గయ్యపేట అగ్రహారం]] # [[తోటడ]] # [[టీ.సిరసపల్లి]] # [[వెంకటాపురం (మునగపాక)|వెంకటాపురం]] # [[పాటిపల్లి (మునగపాక)|పాటిపల్లి]] # [[మునగపాక]] # [[తిమ్మరాజుపేట (మునగపాక)|తిమ్మరాజుపేట]] # [[వడ్రపల్లి]] # [[మల్లవరం (మునగపాక మండలం)|మల్లవరం]] # [[కాకరపల్లి (మునగపాక)|కాకరపల్లి]] # [[రాజుపేట అగ్రహారం (మునగపాక)|రాజుపేట అగ్రహారం]] # [[నాగవరం (మునగపాక)|నాగవరం]] == మూలాలు == <references /> ==వెలుపలి లంకెలు== {{అనకాపల్లి జిల్లా మండలాలు}} bboa5khvnnzqbvuptaxkpeih0mime74 0 288516 4991512 4989399 2026-10-30T02:02:35Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991512 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''ఎస్.రాయవరం మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[అనకాపల్లి జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> దీని పూర్తిపేరు సర్వసిద్ధి రాయవరం మండలం. [[యస్. రాయవరం]] ఈ మండలానికి కేంద్రం. == గణాంకాలు == 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల పరిధిలోని జనాభా మొత్తం 74,101 మంది కాగా,వారిలో పురుషులు 36,384మంది ఉండగా, స్త్రీలు 37,717 మంది ఉన్నారు. == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[పెట్టుగొల్లపల్లి]] # [[చినగుమ్ములూరు]] # [[దార్లపూడి]] # [[భీమవరం (యస్.రాయవరం)|భీమవరం]] # [[పెనుగోల్లు]] # [[ధర్మవరం అగ్రహారం (యస్.రాయవరం)|ధర్మవరం అగ్రహారం]] # [[యస్. రాయవరం|యస్.రాయవరం]] # [[పేటసూదిపురం]] # [[వేమగిరి (యస్.రాయవరం)|వేమగిరి]] # [[జంగులూరువేలంపాలెం]] # [[సర్వసిద్ది]] # [[వాకపాడు]] # [[ఉప్పరపల్లి (యస్.రాయవరం)|ఉప్పరపల్లి]] # [[కర్రివానిపాలెం]] # [[లింగరాజుపాలెం]] # [[వొమ్మవరం]] # [[పెదగుమ్ములూరు]] # [[తిమ్మాపురం (యస్.రాయవరం)|తిమ్మాపురం]] # [[కొరుప్రోలు]] # [[గుడివాడ (యస్.రాయవరం)|గుడివాడ]] # [[పెద ఉప్పలం]] # [[చిన ఉప్పలం]] ===కుగ్రామాలు=== * గుర్రాజుపేట == మండలంలోని ప్రముఖులు == * [[గురజాడ అప్పారావు]] - ప్రసిద్ధ సాహితీవేత్త, [[కన్యాశుల్కం]] నాటక కర్త. ఈ మండలంలోని యస్.రాయవరం (సర్వసిద్ధి రాయవరం) గ్రామంలో జన్మించాడు. == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అనకాపల్లి జిల్లా మండలాలు}} mvwfdmuj0tpodqpgo83l68bxqhj8nxe 0 288518 4991563 4989400 2026-10-30T05:01:02Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991563 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Mandal}}'''రాంబిల్లి మండలం''', [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అనకాపల్లి జిల్లా]]కు చెందిన ఒక మండలం.<ref>{{Cite web |url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |title=భారత ప్రభుత్వం నిర్వహించిన 2011 గణాంకాల జాలగూడు |website= |access-date=2019-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714171612/http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13 |archive-date=2014-07-14 |url-status=dead }}</ref><ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref><br /> == మండల జనాభా == * 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 53,913 అందులో పురుషులు 26,812 మందికాగా, స్త్రీలు 27,101మంది ఉన్నారు. * 2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండల జనాభా మొత్తం 50,015 అందులో పురుషులు 25,212 మందికాగా స్త్రీలు 24,803 మంది ఉన్నారు. == మండలంలోని గ్రామాలు == === రెవెన్యూ గ్రామాలు === # [[మామిడివాడ]] # [[కోటూరు (రాంబిల్లి)|కోటూరు]] # [[మూలజంప]] # [[గోకివాడ]] # [[హరిపురం (రాంబిల్లి)|హరిపురం]] # [[పంచదార్ల]] # [[రాజకోడూరు]] # [[కృష్ణంపాలెం]] # [[గుర్జపాలెం]] # [[పూడి (రాంబిల్లి)|పూడి]] # [[చేబ్రొలు వీరప్ప కొండ]] # [[చాటమెట్ట]] # [[నక్కపాలెం]] # [[లాలం కోడూరు]] # [[గోరపూడి]] # [[విజయరాంపురం అగ్రహారం]] # [[వేల్చూరు]] # [[రాజాల]] # [[కుమారపల్లి]] # [[దిమిలి (రాంబిల్లి)|దిమిలి]] # [[కట్టబోలు]] # [[మురకడ]] # [[మర్రిపాలెం (రాంబిల్లి)|మర్రిపాలెం]] # [[రాజాల అగ్రహారం]] # [[కలవలపల్లి]] # [[రాంబిల్లి]] # [[మన్యపుచింతువ]] # [[జిరయతి చింతువ]] # [[సీతపాలెం]] === రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు === * [[మోటూరుపాలెం]] * [[కొత్తపట్నము]] == మండలం లోని ప్రముఖ దేవాలయాలు == * [[ఉమా ధర్మలింగేశ్వరాలయం (పంచదార్ల)]] - మండలం లోని పంచదార్ల (దీని అసలు పేరు ధరపాలెం) గ్రామంలో ఉంది. చారిత్రిక విశిష్టత అతి ప్రాచీన [[శైవక్షేత్రం]]. == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{అనకాపల్లి జిల్లా మండలాలు}} tjginxfdjmut8y4ibks54yko8cnwl0g 10 294803 4991576 2788778 2026-10-30T05:32:36Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991576 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{Expand language}} begin-->{{ambox | name = {{{name|Expand language}}} | subst = <includeonly>{{{subst|{{subst:substcheck}}}}}</includeonly> | type = notice | image = [[File:Translation to english arrow.svg|50x40px|alt=|link=]] | text = {{hidden | 1 = '''{{#if:{{{langcode|}}}|{{#if:{{{otherarticle|}}}|[[:{{{langcode|}}}:{{{otherarticle}}}|సంబంధిత వ్యాసాన్ని]]|{{#if:{{Wikidata sitelink|lang={{{langcode}}}}}|[[:{{{langcode}}}:{{Wikidata sitelink|lang={{{langcode}}}}}|సంబంధిత వ్యాసాన్ని]]|సంబంధిత వ్యాసాన్ని}}}} {{#language:{{{langcode|}}}|en}}|మరో భాషలో దీనికి సంబంధించిన వ్యాసం}} నుండి అనువదించి ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించాలి'''. {{#if:{{{date|}}}| &#32;''<small>({{{date}}})</small>''}} <small>ముఖ్యమైన అనువాద సూచనల కోసం [విస్తరించు] ను నొక్కండి.</small> | 2 = {{#switch: {{{langcode|}}} <!--all languages with machine translate-->|af |am |ar |az |be |be-tarask |bg |bn |bs |ca |ceb |co |cs |cy |da |de |el |en |eo |es |et |eu |fa |fi |fr |fy |ga |gd |gl |gu |ha |haw |he |hi |hr |ht |hu |hy |id |ig |is |it |ja |jv |ka |kk |km |kn |ko |ku |ky |la |lb |lo |lt |lv |mg |mi |mk |ml |mn |mr |ms |mt |my |ne |nl |nn |no |ny |pa |pl |ps |pt |ro |ru |sd |sh |si |sk |sl |sm |sn |so |sq |sr |st |su |sv |sw |ta |te |tg |th |tl |tr |uk |ur |uz |vi |xh |yi |yo |zh |zu = * {{#if:{{{otherarticle|}}}|{{#language:{{{langcode|}}}|en}} వ్యాసపు యాంత్రికానువాద రూపాన్ని[https://translate.google.com/translate?&u=https%3A%2F%2F{{{langcode|}}}.wikipedia.org%2Fwiki%2F{{urlencode:{{{otherarticle}}}}}&sl={{{googlelangcode|{{{langcode|}}}}}}&tl=en&prev=_t&hl=en చూడండి]|}}. * Machine translation like [https://deepl.com DeepL] or [https://translate.google.com/ Google Translate] is a useful starting point for translations, but translators must revise errors as necessary and confirm that the translation is accurate, rather than simply copy-pasting machine-translated text into the English Wikipedia. |#default = }} * Do not translate text that appears unreliable or low-quality. If possible, verify the text with references provided in the foreign-language article. * You '''must''' provide [[Wikipedia:Copying within Wikipedia|copyright attribution]] in the [[Help:Edit summary|edit summary]] accompanying your translation by providing an [[Help:Interlanguage links|interlanguage link]] to the source of your translation. A model attribution edit summary {{#if:{{#invoke:Language/name|simple|code={{{langcode|INVALIDCODE}}}}}|<code>Content in this edit is translated from the existing {{#invoke:Language/name|simple|code={{{langcode}}}}} Wikipedia article at <nowiki>[[:</nowiki>{{{langcode}}}<nowiki>:</nowiki>{{{otherarticle|Exact name of German article}}}<nowiki>]]</nowiki>; see its history for attribution.</code>|(using German): <code>Content in this edit is translated from the existing German Wikipedia article at <nowiki>[[:de:Exact name of German article]]</nowiki>; see its history for attribution.</code>}} * You should also add the template {{#if:{{{otherarticle|}}}|<code><nowiki>{{Translated|</nowiki>{{{langcode|}}}<nowiki>|</nowiki>{{{otherarticle}}}<nowiki>}}</nowiki></code>|{{tl|Translated page}}}} to the [[{{TALKPAGENAME}}|talk page]]. * For more guidance, see [[Wikipedia:Translation]]. | headerstyle = padding-right: 3em; font-weight: normal; text-align: left }} |demospace={{{demospace|}}} }}{{DMCA|Articles to be expanded}}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Template | [[Category:Expand by language Wikipedia templates|{{#language:{{{langcode|}}}|en}}]]{{#if:{{{nodoc|}}}| | {{documentation}} }} | {{{category|{{#ifeq:{{{fa}}}|yes | {{Main other|[[Category:Featured articles needing translation from {{#language:{{{langcode|}}}|en}} Wikipedia]]}} }}{{#ifeq:{{{topic|}}}| | {{#ifeq:{{{fa}}}|yes| | {{Main other|{{#ifexist:Category:Articles needing translation from {{#language:{{{langcode|}}}|en}} Wikipedia|[[Category:Articles needing translation from {{#language:{{{langcode|}}}|en}} Wikipedia]]|[[Category:Articles needing translation from foreign-language Wikipedias]]}}}} }} | {{Main other|[[Category:{{{topic|}}} articles needing translation from {{#language:{{{langcode|}}}|en}} Wikipedia]]}} }}}}} }}{{Main other|{{#if:{{{otherarticle|}}}|<!-- a target article has been set we need do nothing -->|{{#if:{{Wikidata sitelink|lang={{{langcode}}}}}||{{#ifeq:{{{no interwiki}}}|yes|[[Category:pages with no translate target and no interwiki]]|[[Category:pages with no translate target]]}}}}}}}}</includeonly><!--{{Expand language}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> dh7buvtab3ag7iwoh5jaj5qzlu5smpg 0 336054 4991503 4575641 2026-10-30T01:45:08Z Chaduvari 97 [[వర్గం:Articles with dead external links from October 2019]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991503 wikitext text/x-wiki '''బ్రిజ్ కృష్ణ చాందీవాలా''' [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీకి చెందిన]] [[భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు-జాబితా|భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు]]. [[మహాత్మా గాంధీ|మహాత్మా గాంధీకి]] రాజకీయ సహచరుడు. సామాజిక పని రంగంలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను 1963 లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] అందుకున్నాడు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == బ్రిజ్ కృష్ణ 1900 లో బనార్సీదాస్ చాందీవాలా, జానకీ దేవి లకు ఆరవ సంతానంగా జన్మించాడు. <ref name="famhist">'Family History of Chandiwala Family', Manuscript in [[Nehru Memorial Museum & Library|Nehru Memorial Museum and Library]], Individual Collections, B.K. Chandiwala, Instalment II-III Subject Files, F no. 6</ref> చాందీవాలాలు ఢిల్లీలోని చాందినీ చౌక్ లో వెండి వర్తకం చేసేవారు. అతను ఢిల్లీలోని సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కాలేజీలో చదువుకున్నాడు. అక్కడే 1918 లో కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ ఎస్‌కె రుద్రకు అతిథిగా వచ్చిన గాంధీని కలిశాడు. <ref name="thehindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/society/the-league-of-quiet-extraordinary-gentlemen/article4298538.ece|title=The league of quiet, extraordinary gentlemen|date=11 January 2013|work=The Hindu|access-date=13 January 2013}}{{Dead link|date=October 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref> == గాంధీ సహచరుడు == గాంధీతో ఆయన సమావేశం చాందీవాలాను బాగా ప్రభావితం చేసింది. అతను గాంధీకి అనుచరుడు, సన్నిహితుడూ అయ్యాడు. చాందీవాలా గాంధీ ప్రభావంతో నిరాడంబరమైన భోజనం అలవాటు చేసుకున్నాడు, [[ఖద్దరు|ఖద్దరు ధరించాడు.]] అలాగే, గాంధీ ఢిల్లీలో ఉన్నప్పుడు అతనికి మేక పాలు సరఫరా చేసే బాధ్యతను తీసుకున్నాడు. ఈ విషయంలో ఆయనకున్న శ్రద్ధను చూసి డాక్టర్ ఎంఏ అన్సారీ, అతన్ని గ్వాలీన్ (పాలవాడు) అని పిలిచేవాడు. <ref name="mkgandhi">{{Cite web|url=http://www.mkgandhi.org/short/ev27.htm|title=Gandhiji and Delhi|publisher=Gandhi Research Foundation|access-date=13 January 2013}}</ref> 1930 వ దశకంలో, చాందీవాలా ఢిల్లీలోని రాళ్ళు పగలగొట్టే కార్మికులను ఒక యూనియన్‌గా సంఘటితం చేసాడు. వారి పనికి సంబంధించిన ప్రభుత్వ నిబంధనలకు సరిగ్గా అమలు చేసేందుకు, వారికి సరైన వేతనం లభించేందుకూ ఢిల్లీ పాలకులతో, న్యాయస్థానాలలోనూ వారి హక్కుల ఉల్లంఘన కేసులను చేపట్టాడు. <ref /> ఢిల్లీలో ఉన్నప్పుడు, గాంధీ చాందీవాలా ఇంట్లోనే ఉండేవాడు. 1924 లో మత సామరస్యం కోసం గాంధీ 21 రోజుల ఉపవాసాన్ని అక్కడే చేపట్టాడు. [[మహాత్మా గాంధీ హత్య|గాంధీని హత్య]] చేసిన రోజున చాందీవాలా అతని తీనే ఉన్నాడు. అతడే గాంధీ మృతదేహాన్ని [[దహన సంస్కారాలు|అంత్యక్రియలకు]] సిద్ధం చేశాడు. <ref /> <ref /> == సామాజిక సేవ == [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|స్వాతంత్ర్యం]] తరువాత, చాందీవాలా సామాజిక సేవను చేపట్టాడు. భారత సేవక్ సమాజ్, సదాచార్ సమితి సంస్థలకు అతడు వ్యవస్థాపక సభ్యుడు, అధ్యక్షుడూను. 1952 లో అతను శ్రీ బనార్సీదాస్ చాందీవాలా సేవా స్మారక్ ట్రస్ట్ సొసైటీని స్థాపించాడు, దీనికి మొదట్లో గాంధీ కుమారుడు [[దేవదాస్ గాంధీ|దేవదాస్]] నాయకత్వం వహించాడు. ఈ ట్రస్టు ఢిల్లీలో జానకీ దేవి కాలేజ్ ఫర్ ఉమెన్ సహా అనేక ఆసుపత్రులు, విద్యాసంస్థలను నిర్వహిస్తోంది. దీనికి అతని తల్లి గౌరవార్థం ఆమె పేరు పెట్టాడు. <ref>{{Cite web|url=http://jdm.du.ac.in/aboutus.html|title=Janki Devi Memorial College - About Us|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002093812/http://jdm.du.ac.in/aboutus.html|archive-date=2 October 2013|access-date=13 January 2013}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.chandiwalaestate.org/index.php?option=com_content&view=article&id=39&Itemid=91|title=Shri Banarsidas Chandiwala Sewa Smarak Trust Society - About Us|access-date=13 January 2013|archive-date=15 ఫిబ్రవరి 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130215085511/http://www.chandiwalaestate.org/index.php?option=com_content&view=article&id=39&Itemid=91|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite book|url=http://www.bcip.ac.in/bcip/images/stories/BCIP_Final_25[1].08.pdf|title=BCIP Today - August 2010|publisher=Banarsidas Chandiwala Institute of Physiotherapy|year=2010|pages=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20110304150045/http://www.bcip.ac.in/bcip/images/stories/BCIP_Final_25[1].08.pdf|archive-date=2011-03-04}}</ref> చాందీవాలా చేసిన సామాజిక కృషికి గాను 1963 లో అతనికి [[పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు (1960-1969)|పద్మశ్రీ పురస్కారం]] లభించింది. <ref name="thehindu"/> == పుస్తకాలు == [[హిందీ|చాందీవాలా హిందీలో]] ''బాపు కే చరణోం మే'' అనే మూడు సంపుటాల పుస్తకాన్ని రచించాడు. ఇది [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లంలోకి]] ''ఎట్ ది ఫీట్ ఆఫ్ బాపుగా అనువాదమైంది''. <ref name="thehindu"/> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6NYLzMC3ZIC&q=Brij+Krishna+Chandiwala&pg=PA74|title=Mahatma Gandhi: A Selected Bibliography|last=Carter|first=April|publisher=Greenwood Press|year=1995|isbn=9780313282966|pages=74}}</ref> అతని ఇతర ముఖ్యమైన రచన ''గాంధీజీ కి ఢిల్లీ డైరీ.'' ఇది ఢిల్లీలో గాంధీ గడిపిన రోజులను వివరిస్తుంది. <ref name="mkgandhi_a">{{Cite web|url=http://www.mkgandhi.org/last%20days/last%20hours.htm|title=The Last Hours Of Mahatma Gandhi|publisher=Gandhi Research Foundation|access-date=13 January 2013|archive-date=31 మే 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531134730/http://www.mkgandhi.org/last%20days/last%20hours.htm|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == <references />   {{DEFAULTSORT:బ్రిజ్ కృష్ణ చాందీవాలా}} [[Category:Articles with permanently dead external links]] [[వర్గం:ఢిల్లీ స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు]] [[వర్గం:గాంధేయవాదులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:ఢిల్లీ సామాజిక కార్యకర్తలు]] di6r5l3fhhgyufmg7h3qjwoa4cn7e6t 0 338921 4991357 4723798 2026-10-29T15:33:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991357 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = మసాచుసెట్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ | native_name = | image = <!--MIT Seal.svg --> | image_upright = .7 | motto = ''Mens et Manus'' ([[Latin]]) | mottoeng = "Mind and Hand"<ref name="sealList of companies founded by MIT alumni">{{cite web|title=Symbols: Seal|work=MIT Graphic Identity|publisher=MIT|url=http://web.mit.edu/graphicidentity/symbols/seal.html|access-date=September 8, 2010}}</ref> | established = {{start date and age|1861|04|10}} | type =ప్రైవేటు పరిశోధనా విశ్వవిద్యాలయం | academic_affiliations = {{hlist|[[Association of American Universities|AAU]]|[[CDIO Initiative|CDIO]]|[[The Consortium on Financing Higher Education|COFHE]]|[[National Association of Independent Colleges and Universities|NAICU]]<ref>{{Cite web|url=http://www.naicu.edu/member_center/members.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20151109231238/http://www.naicu.edu/member_center/members.asp|url-status=dead|title=NAICU – Membership|archive-date=November 9, 2015}}</ref>|[[Universities Research Association|URA]]|[[568 Group]]|[[National Sea Grant College Program|Sea grant]]|[[National Space Grant College and Fellowship Program|Space grant]]}} | endowment = $27.4 billion (2021)<ref>{{As of|2021|6|30}}, {{cite web |url=https://vpf.mit.edu/sites/default/files/downloads/TreasurersReport/MITTreasurersReport2021.pdf |title=Report of the Treasurer |publisher=MIT |access-date=October 14, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120212620/https://vpf.mit.edu/sites/default/files/downloads/TreasurersReport/MITTreasurersReport2021.pdf |archive-date=2021-11-20 |url-status=dead}}</ref> | accreditation =న్యూ ఇంగ్లండ్ కమీషన్ ఆఫ్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ | president = ఎల్. రఫెల్ రీఫ్ | chancellor = మెలిస్సా నోబెల్స్ | provost = మార్టిన్ ఎ. స్మిట్ | students = 11,934 (Fall 2021)<ref name="Enrollment Statistics">{{cite web|title=Enrollment Statistics by Year|publisher=MIT Registrar's Office|url=https://registrar.mit.edu/statistics-reports/enrollment-statistics-year|access-date=November 2, 2021}}</ref> | undergrad = 4,638 (Fall 2021)<ref name="Enrollment Statistics"/> | postgrad = 7,296 (Fall 2021)<ref name="Enrollment Statistics"/> | city = కేంబ్రిడ్జ్, మసాచుసెట్స్ | country = అమెరికా | campus = Midsize City,<ref>{{cite web|url=https://nces.ed.gov/collegenavigator/?q=massach&s=all&id=166683|title=IPEDS-Massachusetts Institute of Technology}}</ref> {{convert|166|acre|ha|1}}<ref name="Campus"/> | free_label = వార్తాపత్రిక | free = ది టెక్ | mascot = టిమ్ ద బీవర్<ref>{{cite web|title=History of Tim|url=https://timbeaver100.mit.edu/history-tim|website=TimBeaver100.MIT.edu|access-date=April 14, 2020}}</ref> | sporting_affiliations = {{hlist|[[NCAA Division III]] – [[New England Women's and Men's Athletic Conference|NEWMAC]]|[[New England Intercollegiate Sailing Association|NEISA]]|[[Collegiate Water Polo Association|CWPA]]|[[United Volleyball Conference|UVC]]|[[Eastern Association of Rowing Colleges|EARC]]|[[Eastern Association of Women's Rowing Colleges|EAWRC]]|[[Eastern Association of Rowing Colleges|EARC]]}} | website = {{official url}} | coordinates = {{Coord|42.360|-71.092|region:US-MA_type:edu|display=inline,title}} | logo = MIT logo 2003-2023.svg | logo_upright = .7 | faculty = 1,074<ref name="MITFactFacStaff"/> | colors = {{color box|#A31F34}}&nbsp;Cardinal Red<br>{{color box|#8A8B8C}} Silver Gray<br>{{color box|#000000}} Black<ref>{{cite web|title=Top Ten MIT History Facts|url=http://libraries.mit.edu/mithistory/mit-facts/|website=Libraries.MIT.edu|access-date=August 9, 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Colors–MIT Graphic Identity|url=http://web.mit.edu/graphicidentity/colors.html|website=Web.MIT.edu|access-date=June 5, 2018}}</ref> | athletics_nickname = ఎంఐటీ ఇంజనీర్లు }} '''మసాచుసెట్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ''' (MIT) [[అమెరికావి సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]లోని, కేంబ్రిడ్జ్, మసాచుసెట్స్ లోగల విశ్వవిద్యాలయం. 1861 లో ప్రారంభించబడిన ఈ విశ్వవిద్యాలయం ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషిస్తూ ప్రపంచ అత్యుత్తమ సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref>{{cite web|date=May 4, 2016|title=World's 10 most prestigious universities 2016|url=https://www.timeshighereducation.com/world-university-rankings/worlds-most-prestigious-universities-world-reputation-rankings-2016-results|website=THE World University Rankings|publisher=Times Higher Education}}</ref><ref>{{cite web|last1=Smith|first1=Matthew|date=May 2016|title=The 24 most prestigious universities in the world, according to Times Higher Education|url=https://www.businessinsider.com/the-24-best-universities-in-the-world-by-reputation|website=Business Insider}}</ref><ref>{{cite web|last1=Denham|first1=Jess|date=September 10, 2013|title=So why is MIT number one in the world university rankings?|url=https://www.independent.co.uk/student/news/so-why-is-mit-number-one-in-the-world-university-rankings-8806894.html|website=Independent}}</ref><ref>{{cite web|author=David Altaner|date=March 9, 2011|title=Harvard, MIT Ranked Most Prestigious Universities, Study Reports|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-03-10/harvard-mit-ranked-most-prestigious-universities-study-reports.html|access-date=March 1, 2012|publisher=Bloomberg}}</ref> అమెరికాలో పారిశ్రామికీకరణ వేగంగా జరుగుతున్న సమయంలో దానికి ప్రతిస్పందనగా ఈ విశ్వవిద్యాలయ ఏర్పాటు జరిగింది. అప్పట్లో ఇది యూరోపియన్ పాలిటెక్నిక్ నమూనాను అనుసరించింది. ఇందులో భాగంగా అప్లైడ్ సైన్సు, ఇంజనీరింగ్ లో ప్రయోగాలకు అధిక ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవారు. దీనిని పట్టణ ప్రాంతంలో చార్లెస్ నది వెంబడి సుమారు 1.6 కిలోమీటర్ల తీరంలో ఏర్పాటు చేశారు. జూన్ 2021 నాటికి 98 మంది [[నోబెల్ బహుమతి]] గ్రహీతలు, 26 మంది [[ట్యూరింగ్ అవార్డు]] గ్రహీతలు, 8 మంది [[ఫీల్డ్స్ మెడల్|ఫీల్డ్స్ పురస్కార]] గ్రహీతలు MIT పూర్వ విద్యార్థులుగానో, అధ్యాపక సిబ్బంది గానో, పరిశోధకులుగా అనుబంధం ఉన్నవారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.csail.mit.edu/about/notable-awards|title=Notable Awards {{!}} MIT CSAIL|website=www.csail.mit.edu|access-date=2019-10-18}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:మాసెచూసెట్స్]] pm9ffclecs1y3spjk0u9picckdobigu 0 343487 4991721 4938458 2026-10-30T11:31:28Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991721 wikitext text/x-wiki [[File:Andhra Pradesh districts - Telugu - 20220404 to 20230215.svg|thumb|300x300px|పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత 26 జిల్లాలతో ఆంధ్రప్రదేశ్ పటం]] విభజిత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం 2014 జూన్‌ 2 నుండి, 13 జిల్లాలతో కొనసాగింది. [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వం|జగన్మోహనరెడ్డి ప్రభుత్వం]], తన మానిఫెస్టోలో ఇచ్చిన హామీ మేరకు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్ ను 26 జిల్లాలగా పునర్వ్యస్థీకరించింది.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజపత్రము|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220906064441/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-09-06|access-date=2022-09-06|website=ahd.aptonline.in}}</ref><ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-04-03|title=ఏపీలో కొత్త జిల్లాలు.. గెజిట్‌ విడుదల చేసిన ప్రభుత్వం|url=https://www.ntnews.com/andhrapradesh-news/ap-govt-releases-gazette-with-formation-of-new-districts-524180|access-date=2022-09-06|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==చరిత్ర== 2019 ఎన్నికల్లో వైఎస్ఆర్ పార్టీ తన ఎన్నికల మెనిఫెస్టోలో ఇచ్చిన హామీల అమల్లో భాగంగా వైఎస్ జగన్మోహనరెడ్డి ప్రభుత్వం 73వ గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా 2022 జనవరి 26న జిల్లాల సంఖ్యను పెంచేందుకు, ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న 13 జిల్లాలను 26 జిల్లాలుగా పునర్వ్యస్థీకరించుటకు ప్రాథమిక రాజపత్రాలు ప్రకటించింది. 30 రోజులలోగా ఏమైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే తెలియజేయమని కోరింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/jan/26/cabinet-approves-creation-of-13-new-districts-2411375.html|title=Cabinet approves creation of 13 new districts|website=The New Indian Express|access-date=2022-01-26}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో మొత్తం 25 పార్లమెంట్ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో ప్రతి పార్లమెంట్ నియోజవర్గం పరిధిని ప్రాతిపదికగా తీసుకున్నారు. ఒక్కొక్క [[ఆంధ్రప్రదేశ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గాన్ని]] ఒక్కొక్క జిల్లాగా ఏర్పాటు చేయడానికి  ప్రభుత్వం ప్రాథమికంగా నిర్ణయించింది.అయితే [[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] విస్తృత భౌగోళిక పరిధిని దృష్టిలో పెట్టుకుని రెండు జిల్లాలుగా ఏర్పాటుచేయాలని ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web|url=https://telugu.asianetnews.com/andhra-pradesh/ap-new-districts-objections-acceptance-up-to-february-26-says-minister-dharmana-krishna-das-r6b1r9|title=AP New Districts: అప్పటివరకు కొత్త జిల్లాలపై అభ్యంతరాల స్వీకరణ.. మంత్రి ధర్మాన కృష్ణదాస్|last=sumanth.k|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=te|access-date=2022-01-26}}</ref> ప్రతిపాదనలపై వచ్చిన అభ్యంతరాలను పరిశీలించి కొన్ని సవరణలు చేసారు. 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి కొత్త జిల్లాల ప్రారంభానికి గెజిట్ విడుదలైంది.<ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|access-date=31 March 2022|website=Eenadu.net|language=te}}</ref> == తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణలో కొత్తగా ఏర్పడిన == === జిల్లాలు === 2022 పునర్వ్యవస్థీకరణలో, అంతకుముందు ఉన్న 13 జిల్లాలు నుండి, కొత్తగా 13 జిల్లాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 కు చేరుకుంది. అవి పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, అనకాపల్లి జిల్లా, కాకినాడ జిల్లా, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా, ఏలూరు జిల్లా, ఎన్టీఆర్ జిల్లా, పల్నాడు జిల్లా, బాపట్ల జిల్లా, నంద్యాల జిల్లా, శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా, అన్నమయ్య జిల్లా, తిరుపతి జిల్లా, === రెవెన్యూ డివిజన్లు === తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణలో కొత్తగా 22 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఏర్పడ్డాయి. * [[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] - (శ్రీకాకుళం జిల్లా) * [[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] - (విజయనగరం జిల్లా) * [[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] - (విజయనగరం జిల్లా) * [[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] - (విశాఖపట్నం జిల్లా) * [[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] - (పశ్చిమగోదావరి జిల్లా) * [[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] - (కృష్ణా జిల్లా) * [[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] - (ఎన్టీఆర్ జిల్లా) * [[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] - (ఎన్టీఆర్ జిల్లా) * [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] - (బాపట్ల జిల్లా) * [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను|చీరాల రెవెెన్యూ డివిజను]] - (బాపట్ల జిల్లా) * [[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను|సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజన]] - (పల్నాడు జిల్లా) * [[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] - (ప్రకాశం జిల్లా) * [[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూడివిజను]] - (నంద్యాల జిల్లా) * [[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] - (నంద్యాల జిల్లా) * [[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] - (కర్నూలు జిల్లా) * [[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] - (అనంతపురం జిల్లా) * [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] - (శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా) * [[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] - (అన్నమయ్య జిల్లా) * [[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] - (చిత్తూరు జిల్లా) * [[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] - (చిత్తూరు జిల్లా) * [[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] - (చిత్తూరు జిల్లా) * [[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] - (తిరుపతి జిల్లా) === మండలాలు === తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణలో కొత్తగా 14 మండలాలు ఏర్పడ్డాయి. * [[సీతమ్మధార మండలం]], [[గోపాలపట్నం మండలం]], [[ములగాడ మండలం]], [[మహారాణిపేట మండలం]] (4) - విశాఖపట్నం జిల్లా) * [[విజయవాడ నార్త్ మండలం|విజయవాడ ఉత్తర మండలం]], [[విజయవాడ ఈస్ట్ మండలం|విజయవాడ తూర్పు మండలం,]] [[విజయవాడ వెస్ట్ మండలం|విజయవాడ పశ్చిమ మండలం]], [[విజయవాడ సెంట్రల్ మండలం|విజయవాడ మధ్య మండలం]] (4) (ఎన్టీఆర్ జిల్లా) * [[గుంటూరు తూర్పు మండలం]], [[గుంటూరు పశ్చిమ మండలం]] (2) - (గుంటూరు జిల్లా) * [[నెల్లూరు గ్రామీణ మండలం]], [[నెల్లూరు పట్టణ మండలం]] (2) - (శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా) * [[కర్నూలు పట్టణ మండలం]], [[కర్నూలు గ్రామీణ మండలం]] (2) - (కర్నూలు జిల్లా) == పునర్వ్యవస్థీకరణలో రద్దైన మండలాలు == * [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం]] * [[విజయవాడ పట్టణ మండలం]] * [[గుంటూరు మండలం]] * [[నెల్లూరు మండలం]] * [[కర్నూలు మండలం]] == పునర్వ్యవస్థీకరణలో రద్దైన రెవెన్యూ డివిజన్లు == * [[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] == తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణ వివరాలు == '''2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రకారం వివరాలు''' {| class="wikitable sortable" !వ.సంఖ్య !కొత్త జిల్లా పేరు !కొత్త రెవెన్యూ డివిజను పేరు !పాత జిల్లా పేరు !పాత రెవెన్యూ డివిజను పేరు !వ.సంఖ్య !మండలం పేరు !గ్రామాల సంఖ్య !నిర్జన గ్రామాల సంఖ్య !మొత్తం గ్రామాల సంఖ్య |- |1 |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అనంతపురం మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం జిల్లా)|ఆత్మకూరు_మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఉరవకొండ మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కంబదూరు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కణేకల్లు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కళ్యాణదుర్గం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కుందుర్పి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కూడేరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గార్లదిన్నె మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గుంతకల్ మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[గుత్తి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[గుమ్మఘట్ట మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[డి.హిరేహాల్ మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తాడిపత్రి మండలం]] |27 |0 |27 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[నార్పల మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పామిడి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పుట్లూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దపప్పూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెద్దవడుగూరు మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బెళుగుప్ప మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బొమ్మనహాళ్ మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బ్రహ్మసముద్రం మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[యల్లనూరు మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[యాడికి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[రాప్తాడు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[రాయదుర్గం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వజ్రకరూరు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[విడపనకల్లు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[శింగనమల మండలం]] |19 |3 |22 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[శెట్టూరు మండలం]] |9 |1 |10 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''490''' |'''5''' |'''495''' |- |2 |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అచ్యుతాపురం మండలం]] |33 |1 |34 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అనకాపల్లి మండలం]] |31 |0 |31 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఎలమంచిలి మండలం]] |13 |1 |14 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కశింకోట మండలం]] |26 |2 |28 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కె. కోటపాడు మండలం]] |32 |0 |32 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కోటవురట్ల మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గొలుగొండ మండలం]] |34 |2 |36 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చీడికాడ మండలం]] |30 |4 |34 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చోడవరం మండలం]] |30 |0 |30 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దేవరాపల్లె మండలం]] |40 |3 |43 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నక్కపల్లి మండలం]] |30 |0 |30 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నర్సీపట్నం మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నాతవరం మండలం]] |35 |4 |39 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పరవాడ మండలం]] |14 |6 |20 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పాయకరావుపేట మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[బుచ్చెయ్యపేట మండలం]] |38 |2 |40 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మాకవరపాలెం మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[మాడుగుల మండలం]] |49 |4 |53 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[మునగపాక మండలం]] |26 |2 |28 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[యస్. రాయవరం మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రాంబిల్లి మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[రావికమతం మండలం]] |33 |2 |35 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రోలుగుంట మండలం]] |28 |2 |30 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[సబ్బవరం మండలం]] |27 |3 |30 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''675''' |'''41''' |'''716''' |- |3 |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఓబులవారిపల్లె మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కంభంవారిపల్లె మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కలకడ మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కలికిరి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కురబలకోట మండలం]] |7 |1 |8 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కోడూరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గాలివీడు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గుర్రంకొండ మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చిట్వేలు మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చిన్నమండెం మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[టి.సుండుపల్లె మండలం]] |12 |2 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[తంబళ్ళపల్లె మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నందలూరు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నిమ్మనపల్లె మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పీలేరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పుల్లంపేట మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పెద్దతిప్పసముద్రం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దమండ్యం మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెనగలూరు మండలం]] |24 |5 |29 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బి.కొత్తకోట మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[మదనపల్లె మండలం]] |13 |1 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[ములకలచెరువు మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రాజంపేట మండలం]] |22 |1 |23 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[రామసముద్రం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[రామాపురం మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[రాయచోటి మండలం]] |14 |2 |16 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[లక్కిరెడ్డిపల్లె మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వాల్మీకిపురం మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |కడప రెవెన్యూ డివిజను |29 |[[వీరబల్లె మండలం]] |8 |1 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[సంబేపల్లి మండలం]] |11 |0 |11 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''436''' |'''22''' |'''458''' |- |4 |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అడ్డతీగల మండలం]] |90 |9 |99 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అనంతగిరి మండలం]] |278 |37 |315 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అరకులోయ మండలం]] |163 |6 |169 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఎటపాక మండలం]] |65 |8 |73 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కూనవరం మండలం]] |50 |6 |56 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొయ్యూరు మండలం]] |136 |26 |162 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గంగరాజు మాడుగుల మండలం]] |292 |36 |328 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గంగవరం మండలం]] |54 |6 |60 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గూడెం కొత్తవీధి మండలం]] |170 |3 |173 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చింతపల్లి మండలం]] |244 |4 |248 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చింతూరు మండలం]] |80 |9 |89 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[డుంబ్రిగుడ మండలం]] |87 |0 |87 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[దేవీపట్నం మండలం]] |44 |2 |46 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పాడేరు మండలం]] |199 |14 |213 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పెదబయలు మండలం]] |268 |3 |271 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[మారేడుమిల్లి మండలం]] |69 |2 |71 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[ముంచంగిపుట్టు మండలం]] |303 |22 |325 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[రంపచోడవరం మండలం]] |73 |3 |76 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రాజవొమ్మంగి మండలం]] |61 |1 |62 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[వరరామచంద్రపురం మండలం]] |55 |7 |62 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[వై.రామవరం మండలం]] |125 |12 |137 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[హుకుంపేట మండలం]] |168 |0 |168 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''3074''' |'''216''' |'''3290''' |- |5 |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |1 |[[ఇబ్రహీంపట్నం మండలం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|ఇబ్రహీంపట్నం_మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఏ.కొండూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కంచికచర్ల మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గంపలగూడెం మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[చందర్లపాడు మండలం]] |20 |3 |23 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[జగ్గయ్యపేట మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |7 |[[జి.కొండూరు మండలం]] |25 |2 |27 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[తిరువూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[నందిగామ మండలం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|నందిగామ_మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[పెనుగంచిప్రోలు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |11 |[[మైలవరం మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[రెడ్డిగూడెం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[వత్సవాయి మండలం]] |23 |3 |26 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |14 |[[విజయవాడ గ్రామీణ మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |15 |[[విజయవాడ వెస్ట్ మండలం|విజయవాడ పశ్చిమ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |16 |[[విజయవాడ సెంట్రల్ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |17 |[[విజయవాడ నార్త్ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |18 |[[విజయవాడ ఈస్ట్ మండలం|విజయవాడ తూర్పు మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[విస్సన్నపేట మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[వీరులపాడు మండలం]] |24 |2 |26 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''279''' |'''15''' |'''294''' |- |6 |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆగిరిపల్లి మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఉంగుటూరు మండలం (ఏలూరు జిల్లా)|ఉంగుటూరు_మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఏలూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కలిదిండి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కామవరపుకోట మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కుక్కునూరు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కైకలూరు మండలం]] |23 |0 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కొయ్యలగూడెం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గణపవరం మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చాట్రాయి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చింతలపూడి మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|చింతలపూడి_మండలం]] |35 |3 |38 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[జంగారెడ్డిగూడెం మండలం]] |20 |2 |22 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[జీలుగుమిల్లి మండలం]] |26 |3 |29 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[టి.నరసాపురం మండలం]] |22 |1 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[దెందులూరు మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[ద్వారకా తిరుమల మండలం]] |30 |3 |33 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నిడమర్రు మండలం]] |21 |3 |24 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[నూజివీడు మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెదపాడు మండలం]] |23 |3 |26 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పెదవేగి మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[పోలవరం మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బుట్టాయగూడెం మండలం]] |50 |3 |53 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[భీమడోలు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[మండవల్లి మండలం]] |31 |0 |31 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[ముదినేపల్లి మండలం]] |32 |1 |33 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[ముసునూరు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[లింగపాలెం మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|లింగపాలెం_మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వేలేరుపాడు మండలం]] |20 |1 |21 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''645''' |'''32''' |'''677''' |- |7 |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆదోని మండలం]] |35 |1 |36 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆలూరు మండలం (కర్నూలు జిల్లా)|ఆలూరు_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఆస్పరి మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఓర్వకల్లు మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కర్నూలు పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కర్నూలు గ్రామీణ మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కల్లూరు మండలం (కర్నూలు)|కల్లూరు_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కోడుమూరు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కోసిగి మండలం]] |24 |4 |28 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[కౌతాలం మండలం]] |33 |2 |35 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[క్రిష్ణగిరి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[గూడూరు మండలం (కర్నూలు)|గూడూరు_మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[గోనెగండ్ల మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[చిప్పగిరి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[తుగ్గలి మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[దేవనకొండ మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నందవరం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పత్తికొండ మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెద్ద కడబూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[మంత్రాలయం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[మద్దికేర తూర్పు మండలం]] |6 |2 |8 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[యెమ్మిగనూరు మండలం|ఎమ్మిగనూరు_మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[వెల్దుర్తి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[సి.బెళగల్ మండలం]] |9 |1 |10 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[హాలహర్వి మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[హోళగుంద మండలం]] |20 |0 |20 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''439''' |'''12''' |'''451''' |- |8 |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఏలేశ్వరం మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కరప మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కాకినాడ గ్రామీణ మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కాకినాడ పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కాజులూరు మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కిర్లంపూడి మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కోటనందూరు మండలం]] |14 |2 |16 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గండేపల్లి మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గొల్లప్రోలు మండలం]] |10 |2 |12 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[జగ్గంపేట మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[తాళ్ళరేవు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[తుని మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తొండంగి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పిఠాపురం మండలం]] |22 |3 |25 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పెదపూడి మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పెద్దాపురం మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[ప్రత్తిపాడు మండలం (కాకినాడ జిల్లా)|ప్రత్తిపాడు_మండలం]] |36 |4 |40 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[యు.కొత్తపల్లి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రౌతులపూడి మండలం]] |38 |6 |44 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[శంఖవరం మండలం]] |29 |2 |31 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[సామర్లకోట మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''375''' |'''22''' |'''397''' |- |9 |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అవనిగడ్డ మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఉంగుటూరు మండలం (కృష్ణా జిల్లా)|ఉంగుటూరు_మండలం]] |27 |3 |30 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఉయ్యూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కంకిపాడు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కృత్తివెన్ను మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కోడూరు మండలం (కృష్ణా)|కోడూరు_మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గన్నవరం మండలం (కృష్ణా జిల్లా)|గన్నవరం_మండలం]] |23 |2 |25 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గుడివాడ మండలం]] |28 |1 |29 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గుడ్లవల్లేరు మండలం]] |22 |2 |24 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గూడూరు మండలం (కృష్ణా)|గూడూరు_మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[ఘంటసాల మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చల్లపల్లి మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తోట్లవల్లూరు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నందివాడ మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[నాగాయలంక మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పమిడిముక్కల మండలం]] |27 |1 |28 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పామర్రు మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెడన మండలం]] |29 |1 |30 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెదపారుపూడి మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పెనమలూరు మండలం]] |4 |0 |4 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బంటుమిల్లి మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బాపులపాడు మండలం]] |28 |1 |29 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[మచిలీపట్నం మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[మొవ్వ మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[మోపిదేవి మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''477''' |'''16''' |'''493''' |- |10 |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అంబాజీపేట మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమలాపురం మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అయినవిల్లి మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[అల్లవరం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[ఆత్రేయపురం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[ఆలమూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[ఉప్పలగుప్తం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[ఐ.పోలవరం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కపిలేశ్వరపురం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[కాట్రేనికోన మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[కె. గంగవరం మండలం]] |54 |6 |60 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[కొత్తపేట మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పి.గన్నవరం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[మండపేట మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[మలికిపురం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[మామిడికుదురు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[ముమ్మిడివరం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[రాజోలు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రామచంద్రపురం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[రాయవరం మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రావులపాలెం మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[సఖినేటిపల్లి మండలం]] |8 |0 |8 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''338''' |'''8''' |'''346''' |- |11 |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[కాకుమాను మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కొల్లిపర మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గుంటూరు తూర్పు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గుంటూరు పశ్చిమ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[చేబ్రోలు మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[తాడికొండ మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[తాడేపల్లి మండలం]] |6 |0 |6 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[తుళ్ళూరు మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[తెనాలి మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దుగ్గిరాల మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[పెదకాకాని మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[పెదనందిపాడు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పొన్నూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[ప్రత్తిపాడు మండలం (గుంటూరు)|ప్రత్తిపాడు_మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[ఫిరంగిపురం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[మంగళగిరి మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మేడికొండూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[వట్టిచెరుకూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''207''' |'''4''' |'''211''' |- |12 |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఐరాల మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కార్వేటినగరం మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కుప్పం మండలం]] |62 |1 |63 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గంగవరం మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|గంగవరం_మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[గంగాధర నెల్లూరు మండలం]] |34 |1 |35 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[గుడిపల్లె మండలం]] |47 |1 |48 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గుడిపాల మండలం]] |30 |2 |32 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చిత్తూరు మండలం]] |31 |1 |32 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చౌడేపల్లె మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[తవణంపల్లె మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నగరి మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నిండ్ర మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పలమనేరు మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పాలసముద్రం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పుంగనూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పులిచెర్ల మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పూతలపట్టు మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దపంజాణి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెనుమూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బంగారుపాళ్యం మండలం]] |27 |0 |27 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బైరెడ్డిపల్లె మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[యాదమరి మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రామకుప్పం మండలం]] |37 |1 |38 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[రొంపిచర్ల మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|రొంపిచర్ల_మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[విజయపురం మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[వెంకటగిరి కోట మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[వెదురుకుప్పం మండలం]] |30 |2 |32 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[శాంతిపురం మండలం]] |60 |0 |60 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[శ్రీరంగరాజపురం మండలం]] |37 |1 |38 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[సదుం మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[సోమల మండలం]] |13 |0 |13 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''783''' |'''17''' |'''800''' |- |13 |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఏర్పేడు మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఓజిలి మండలం]] |43 |6 |49 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కె.వి.బి.పురం మండలం]] |38 |1 |39 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కోట మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[గూడూరు మండలం (నెల్లూరు)|గూడూరు_మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[చంద్రగిరి మండలం]] |23 |0 |23 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[చిట్టమూరు మండలం]] |34 |7 |41 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చిన్నగొట్టిగల్లు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చిల్లకూరు మండలం]] |28 |2 |30 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[డక్కిలి మండలం]] |43 |7 |50 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[తడ మండలం]] |21 |3 |24 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[తిరుపతి గ్రామీణ మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తిరుపతి పట్టణ మండలం]] |2 |0 |2 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తొట్టంబేడు మండలం]] |40 |1 |41 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[దొరవారిసత్రం మండలం]] |41 |4 |45 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[నాగలాపురం మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నాయుడుపేట మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[నారాయణవనం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పాకాల మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పిచ్చాటూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[పుత్తూరు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[పెళ్లకూరు మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బాలాయపల్లె మండలం]] |46 |5 |51 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[బుచ్చినాయుడు ఖండ్రిగ మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[యెర్రావారిపాలెం మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[రామచంద్రాపురం మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|రామచంద్రాపురం_మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[రేణిగుంట మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వడమాలపేట మండలం]] |19 |3 |22 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[వరదయ్యపాలెం మండలం]] |29 |1 |30 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[వాకాడు మండలం]] |32 |9 |41 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[వెంకటగిరి మండలం]] |54 |15 |69 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[శ్రీకాళహస్తి మండలం]] |61 |5 |66 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[సత్యవేడు మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[సూళ్ళూరుపేట మండలం]] |38 |3 |41 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''939''' |'''78''' |'''1017''' |- |14 |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అనపర్తి మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఉండ్రాజవరం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కడియం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కొవ్వూరు మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కోరుకొండ మండలం (తూ.గో. జిల్లా)|కోరుకొండ_మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[గోకవరం మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గోపాలపురం మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చాగల్లు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[తాళ్ళపూడి మండలం]] |16 |3 |19 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దేవరపల్లి మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|దేవరపల్లి_మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నల్లజర్ల మండలం]] |12 |2 |14 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నిడదవోలు మండలం]] |22 |4 |26 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పెరవలి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[బిక్కవోలు మండలం]] |13 |1 |14 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[రంగంపేట మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం]] |3 |0 |3 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[రాజమండ్రి పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[రాజానగరం మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[సీతానగరం మండలం (తూ.గో. జిల్లా)|సీతానగరం_మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''249''' |'''14''' |'''263''' |- |15 |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆత్మకూరు మండలం (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు_మండలం]] |12 |2 |14 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆళ్లగడ్డ మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఉయ్యాలవాడ మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఔకు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కొత్తపల్లె మండలం (కర్నూలు)|కొత్తపల్లె_మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొలిమిగుండ్ల మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కోయిలకుంట్ల మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గడివేముల మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గోస్పాడు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చాగలమర్రి మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[జూపాడు బంగ్లా మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[డోన్ మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[దొర్నిపాడు మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నందికొట్కూరు మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[నంద్యాల మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పగిడ్యాల మండలం]] |6 |4 |10 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పాణ్యం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పాములపాడు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[ప్యాపిలి మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బండి ఆత్మకూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బనగానపల్లె మండలం]] |36 |1 |37 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బేతంచర్ల మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[మహానంది మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[మిడుతూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[రుద్రవరం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[వెలుగోడు మండలం]] |7 |1 |8 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[శిరివెళ్ళ మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[శ్రీశైలం మండలం]] |3 |0 |3 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[సంజామల మండలం]] |20 |1 |21 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''431''' |'''16''' |'''447''' |- |16 |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అచ్చంపేట మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|అచ్చంపేట_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమరావతి మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఈపూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కారంపూడి మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[క్రోసూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[గురజాల మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[చిలకలూరిపేట మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[దాచేపల్లి మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[దుర్గి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[నకరికల్లు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నరసరావుపేట మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నాదెండ్ల మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నూజెండ్ల మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పిడుగురాళ్ళ మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పెదకూరపాడు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[బెల్లంకొండ మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[బొల్లాపల్లి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[మాచర్ల మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[మాచవరం మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[ముప్పాళ్ళ మండలం]] |9 |1 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[యడ్లపాడు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[రాజుపాలెం మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|రాజుపాలెం_మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రెంటచింతల మండలం]] |9 |1 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[రొంపిచర్ల మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|రొంపిచర్ల_మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[వినుకొండ మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[వెల్దుర్తి మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|వెల్దుర్తి_మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[శావల్యాపురం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[సత్తెనపల్లి మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''349''' |'''12''' |'''361''' |- |17 |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అత్తిలి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆకివీడు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఆచంట మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఇరగవరం మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[ఉండి మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కాళ్ళ మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[తణుకు మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[తాడేపల్లిగూడెం మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[నరసాపురం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[పాలకొల్లు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[పాలకోడేరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[పెంటపాడు మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పెనుగొండ మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|పెనుగొండ_మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పెనుమంట్ర మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పోడూరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[భీమవరం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మొగల్తూరు మండలం]] |6 |0 |6 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[యలమంచిలి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[వీరవాసరం మండలం]] |14 |0 |14 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''277''' |'''2''' |'''279''' |- |18 |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[కురుపాం మండలం]] |92 |3 |95 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కొమరాడ మండలం]] |92 |7 |99 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గరుగుబిల్లి మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలం]] |118 |6 |124 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[జియ్యమ్మవలస మండలం]] |55 |3 |58 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[పాచిపెంట మండలం]] |51 |3 |54 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[పార్వతీపురం మండలం]] |46 |3 |49 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[పాలకొండ మండలం]] |44 |0 |44 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[బలిజిపేట మండలం (పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా)|బలిజిపేట_మండలం]] |31 |3 |34 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[భామిని మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[మక్కువ మండలం]] |49 |5 |54 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[వీరఘట్టం మండలం]] |39 |2 |41 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[సాలూరు మండలం]] |83 |3 |86 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[సీతంపేట మండలం]] |113 |5 |118 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[సీతానగరం మండలం (పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా)|సీతానగరం_మండలం]] |43 |1 |44 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''910''' |'''46''' |'''956''' |- |19 |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అర్ధవీడు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఒంగోలు మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కంభం మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కనిగిరి మండలం]] |33 |6 |39 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కురిచేడు మండలం]] |17 |2 |19 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొండపి మండలం]] |17 |5 |22 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కొత్తపట్నం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కొనకనమిట్ల మండలం]] |33 |1 |34 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కొమరోలు మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గిద్దలూరు మండలం]] |17 |4 |21 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చంద్రశేఖరపురం మండలం]] |36 |2 |38 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చీమకుర్తి మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[జరుగుమల్లి మండలం]] |20 |5 |25 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[టంగుటూరు మండలం]] |14 |3 |17 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[తర్లుపాడు మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[తాళ్ళూరు మండలం]] |13 |3 |16 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[త్రిపురాంతకం మండలం]] |15 |3 |18 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[దర్శి మండలం]] |32 |6 |38 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[దొనకొండ మండలం]] |27 |3 |30 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[దోర్నాల మండలం]] |19 |1 |19 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[నాగులుప్పలపాడు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[పామూరు మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[పుల్లలచెరువు మండలం]] |16 |3 |19 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[పెదచెర్లోపల్లి మండలం]] |19 |3 |22 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[పెద్దారవీడు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[పొదిలి మండలం]] |29 |2 |31 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[పొన్నలూరు మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[బేస్తవారిపేట మండలం]] |19 |2 |21 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[మద్దిపాడు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[మర్రిపూడి మండలం]] |24 |2 |26 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[మార్కాపురం మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[ముండ్లమూరు మండలం]] |28 |1 |29 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[యర్రగొండపాలెం మండలం]] |22 |11 |33 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[రాచర్ల మండలం]] |11 |3 |14 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |35 |[[వెలిగండ్ల మండలం]] |21 |5 |26 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |36 |[[సంతనూతలపాడు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |37 |[[సింగరాయకొండ మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |38 |[[హనుమంతునిపాడు మండలం]] |25 |2 |27 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''769''' |'''88''' |'''857''' |- |20 |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అద్దంకి మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమృతలూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఇంకొల్లు మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కర్లపాలెం మండలం]] |5 |0 |5 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కారంచేడు మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొరిశపాడు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కొల్లూరు మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|కొల్లూరు_మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చినగంజాం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చీరాల మండలం]] |2 |1 |3 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చుండూరు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|చెరుకుపల్లి_మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[జే.పంగులూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నగరం మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నిజాంపట్నం మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పర్చూరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పిట్టలవానిపాలెం మండలం]] |6 |0 |6 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[బల్లికురవ మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[బాపట్ల మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[భట్టిప్రోలు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[మార్టూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[యద్దనపూడి మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[రేపల్లె మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[వేటపాలెం మండలం]] |4 |0 |4 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[వేమూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[సంతమాగులూరు మండలం]] |10 |1 |11 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''266''' |'''8''' |'''274''' |- |21 |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[కొత్తవలస మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[గంట్యాడ మండలం]] |44 |1 |45 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గజపతినగరం మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గరివిడి మండలం]] |34 |0 |34 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[గుర్ల మండలం]] |39 |0 |39 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[చీపురుపల్లి మండలం]] |29 |2 |31 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[జామి మండలం]] |27 |1 |28 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[డెంకాడ మండలం]] |27 |0 |27 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[తెర్లాం మండలం]] |47 |3 |50 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దత్తిరాజేరు మండలం]] |44 |2 |46 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నెల్లిమర్ల మండలం]] |31 |0 |31 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[పూసపాటిరేగ మండలం]] |36 |1 |37 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[బాడంగి మండలం]] |27 |2 |29 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[బొండపల్లి మండలం]] |31 |2 |33 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[బొబ్బిలి మండలం]] |38 |4 |42 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[భోగాపురం మండలం]] |19 |2 |21 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మెంటాడ మండలం]] |37 |0 |37 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[మెరకముడిదాం మండలం]] |41 |0 |41 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రాజాం మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[రామభద్రాపురం మండలం]] |31 |1 |32 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రేగిడి ఆమదాలవలస మండలం]] |51 |0 |51 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[లక్కవరపుకోట మండలం]] |32 |0 |32 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[వంగర మండలం]] |32 |5 |37 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[విజయనగరం మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[వేపాడ మండలం]] |37 |2 |39 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[శృంగవరపుకోట మండలం]] |39 |1 |40 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[సంతకవిటి మండలం]] |50 |1 |51 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''921''' |'''33''' |'''954''' |- |22 |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆనందపురం మండలం]] |32 |0 |32 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[గాజువాక మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గోపాలపట్నం మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[పద్మనాభం మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[పెందుర్తి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[పెదగంట్యాడ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[భీమునిపట్నం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[ములగాడ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[మహారాణిపేట మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[విశాఖపట్నం (గ్రామీణ) మండలం|విశాఖపట్నం_గ్రామీణ_మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[సీతమ్మధార మండలం]] |0 |0 |0 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''89''' |'''1''' |'''90''' |- |23 |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అట్లూరు మండలం]] |16 |7 |23 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఒంటిమిట్ట మండలం]] |12 |7 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కడప మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కమలాపురం మండలం]] |23 |1 |24 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కలసపాడు మండలం]] |23 |1 |24 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొండాపురం మండలం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|కొండాపురం_మండలం]] |33 |5 |38 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[ఖాజీపేట మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గోపవరం మండలం]] |7 |4 |11 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చక్రాయపేట మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చాపాడు మండలం]] |17 |2 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చింతకొమ్మదిన్నె మండలం]] |16 |2 |18 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చెన్నూరు మండలం (వైఎస్ఆర్ జిల్లా)|చెన్నూరు_మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[జమ్మలమడుగు మండలం]] |16 |3 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తొండూరు మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[దువ్వూరు మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పులివెందుల మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పెండ్లిమర్రి మండలం]] |22 |4 |26 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దముడియం మండలం]] |25 |3 |28 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పోరుమామిళ్ల మండలం]] |26 |5 |31 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[ప్రొద్దుటూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బద్వేలు మండలం]] |18 |3 |21 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బి.కోడూరు మండలం]] |15 |4 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బ్రహ్మంగారిమఠం మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[ముద్దనూరు మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[ఎస్. మైదుకూరు మండలం|ఎస్.మైదుకూరు_మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[మైలవరం మండలం (వైఎస్‌ఆర్)|మైలవరం_మండలం_]] |24 |2 |26 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[యర్రగుంట్ల మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[రాజుపాలెం మండలం (వైఎస్‌ఆర్)|రాజుపాలెం_మండలం_]] |17 |0 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[లింగాల మండలం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|లింగాల_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[వల్లూరు మండలం]] |16 |4 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[వీరపునాయునిపల్లె మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[వేంపల్లె మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[వేముల మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[శ్రీ అవధూత కాశినాయన మండలం]] |16 |4 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |35 |[[సింహాద్రిపురం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |36 |[[సిద్ధవటం మండలం]] |18 |0 |18 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''606''' |'''72''' |'''678''' |- |24 |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అనంతసాగరం మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అనుమసముద్రంపేట మండలం]] |23 |0 |23 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అల్లూరు మండలం (నెల్లూరు)|అల్లూరు_మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఆత్మకూరు మండలం (నెల్లూరు)|ఆత్మకూరు_మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[ఇందుకూరుపేట మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[ఉదయగిరి మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[ఉలవపాడు మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కందుకూరు మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కలిగిరి మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[కలువాయి మండలం]] |20 |2 |22 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[కావలి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[కొండాపురం మండలం (నెల్లూరు)|కొండాపురం_మండలం]] |23 |3 |26 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[కొడవలూరు మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[కోవూరు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[గుడ్లూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[చేజెర్ల మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[జలదంకి మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[తోటపల్లిగూడూరు మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[దగదర్తి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[దుత్తలూరు మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[నెల్లూరు గ్రామీణ మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[నెల్లూరు పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[పొదలకూరు మండలం]] |36 |0 |36 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[బుచ్చిరెడ్డిపాలెం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[బోగోలు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[మనుబోలు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[మర్రిపాడు మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[ముత్తుకూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[రాపూరు మండలం]] |34 |5 |39 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[లింగసముద్రం మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[వరికుంటపాడు మండలం]] |27 |1 |28 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[వింజమూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[విడవలూరు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[వెంకటాచలం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |35 |[[వోలేటివారిపాలెం మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |36 |[[సంగం మండలం (నెల్లూరు)|సంగం_మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |37 |[[సీతారాంపురం మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |38 |[[సైదాపురం మండలం]] |33 |3 |36 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''700''' |'''26''' |'''726''' |- |25 |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అగలి మండలం]] |8 |1 |9 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమడగూరు మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అమరాపురం మండలం]] |8 |1 |9 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఓబులదేవరచెరువు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కదిరి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కనగానపల్లి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కొత్తచెరువు మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గాండ్లపెంట మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గుడిబండ మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గోరంట్ల మండలం]] |18 |3 |21 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చిలమత్తూరు మండలం]] |15 |6 |21 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చెన్నేకొత్తపల్లి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తనకల్లు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తలుపుల మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[తాడిమర్రి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[ధర్మవరం మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నంబులపూలకుంట మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[నల్లచెరువు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[నల్లమాడ మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పరిగి మండలం (శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా)|పరిగి_మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[పుట్టపర్తి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[పెనుకొండ మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బత్తలపల్లి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[బుక్కపట్నం మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[మడకశిర మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[ముదిగుబ్బ మండలం]] |26 |1 |27 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[రామగిరి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[రొడ్డం మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[రొల్ల మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[లేపాక్షి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[సోమందేపల్లె మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[హిందూపురం మండలం]] |14 |0 |14 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''431''' |'''23''' |'''454''' |- |26 |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆమదాలవలస మండలం]] |36 |2 |38 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఎచ్చెర్ల మండలం]] |27 |4 |31 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కంచిలి మండలం]] |51 |7 |58 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కవిటి మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొత్తూరు మండలం (శ్రీకాకుళం)|కొత్తూరు_మండలం]] |34 |2 |36 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కోటబొమ్మాళి మండలం]] |43 |0 |43 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గంగువారి సిగడాం మండలం]] |42 |1 |43 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గార మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[జలుమూరు మండలం]] |53 |1 |54 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[టెక్కలి మండలం]] |48 |4 |52 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నందిగం మండలం]] |101 |11 |112 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నరసన్నపేట మండలం]] |43 |2 |45 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పలాస మండలం]] |51 |3 |54 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పాతపట్నం మండలం]] |41 |8 |49 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పొందూరు మండలం]] |37 |0 |37 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పోలాకి మండలం]] |42 |0 |42 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[బూర్జ మండలం]] |58 |6 |64 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[మందస మండలం]] |75 |8 |83 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[మెళియాపుట్టి మండలం]] |65 |5 |70 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రణస్థలం మండలం]] |54 |1 |55 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[లక్ష్మీనర్సుపేట మండలం]] |40 |8 |48 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[లావేరు మండలం]] |41 |1 |42 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[వజ్రపుకొత్తూరు మండలం]] |59 |0 |59 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[శ్రీకాకుళం మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[సంతబొమ్మాళి మండలం]] |39 |0 |39 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[సరుబుజ్జిలి మండలం]] |40 |7 |47 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[సారవకోట మండలం]] |41 |2 |43 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[సోంపేట మండలం]] |34 |0 |34 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[హిరమండలం మండలం]] |35 |4 |39 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''1324''' |'''88''' |'''1412''' |- | | | | | | |'''<big>మొత్తం రాష్ట్రంలోని మొత్తం</big>''' |'''<big>16,479</big>''' |'''<big>918</big>''' |'''<big>17,397</big>''' |} == తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత మార్పులు == === కొత్తగా ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజన్లు === * '''కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను:''' 2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణలో 10 మండలాలతో [[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]], 13 మండలాలతో [[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను|అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజనుతో]] కోనసీమ జిల్లా ఏర్పడింది. తరువాత రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజన్‌ల పరిధిలోని కొత్తపేట, ఆలమూరు, ఆత్రేయపురం, రావులపాలెం, (4) అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను పరిథిలోని పి.గన్నవరం, అంబాజీపేట, అయినవల్లి (3) మొత్తం 7 ఏడు మండలాలను కలిపి [[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను|కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] కొత్తగా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 30 రోజులులోగా ప్రజలు తమ అభ్యంతరాలు, సూచనలను తెలియచేసుకోవటానికి 2022 ఏప్రిల్ 12న ప్రాథమిక నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేసింది.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-govt-invites-objections-on-proposed-revenue-division/article65324009.ece|title=Andhra Pradesh: Govt. invites objections on proposed revenue division|last=Naidu|first=T. Appala|date=2022-04-15|work=The Hindu|access-date=2022-09-05|issn=0971-751X}}</ref> అభ్యంతరాలు, సూచనల గడువు ముగిసినతరువాత పైన తెలిపిన ప్రకారం 7 మండలాలతో 2022 జూన్ 29 న [[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను|కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] ఏర్పాటుచేస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.<ref>{{Cite web|date=2022-09-06|title=కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన - Andhrajyothy|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/kothapeta-revenue-division-created-ngts-andhrapradesh-1822063001052097|access-date=2022-09-06|website=web.archive.org|archive-date=2022-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220906031834/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/kothapeta-revenue-division-created-ngts-andhrapradesh-1822063001052097|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-06-29, Extraordinary, Part PART I, Number 1031|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29}}</ref> * '''పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను:'''2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణలో 12 మండలాలతో బద్వేలు, 12 మండలాలతో కడప, 12 మండలాలతో జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజన్లుగా వైఎస్ఆర్ జిల్లా ఏర్పడింది.తరువాత జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని పులివెందుల, లింగాల, వేముల, తొండూరు, సింహాద్రిపురం, (5) కడప రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని వీరపునాయునపల్లి, వేంపల్లి, చక్రాయపేట (3) మొత్తం 8 మండలాలతో కలిపి [[పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను|పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] కొత్తగా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 30 రోజులులోగా ప్రజలు తమ అభ్యంతరాలు, సూచనలను తెలియచేసుకోవటానికి 2022 ఏప్రిల్ 12న ప్రాథమిక నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|last=correspondent|first=dc|date=2022-04-07|title=AP cabinet approves two new revenue divisions|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/070422/ap-cabinet-approves-2-new-revenue-divisions.html|access-date=2022-09-06|website=Deccan Chronicle}}</ref> అభ్యంతరాలు, సూచనల గడువు ముగిసినతరువాత పైన తెలిపిన ప్రకారం 8 మండలాలతో 2022 జూన్ 29 న [[పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను|పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] ఏర్పాటుచేస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-06-29, Extraordinary, Part PART I, Number 1033|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29}}</ref> * '''రేవల్లె రెవెన్యూ డివిజను:'''2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణలో 12 మండలాలతో బాపట్ల, 13 మండలాలతో చీరాల రెండు కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్లతో బాపట్ల కొత్త జిల్లాగా ఏర్పడింది.తరువాత బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని రేపల్లె, నిజాంపట్నం, చెరుకుపల్లి, భట్టిప్రోలు, వేమూరు, కొల్లూరు, అమర్తలూరు, చుండూరు, నగరం మండలాలను (9) విడగొట్టి [[రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్|రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] కొత్తగా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 30 రోజులులోగా ప్రజలు తమ అభ్యంతరాలు, సూచనలను తెలియచేసుకోవటానికి 2022 మే 17న 12న ప్రాథమిక నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|date=2022-08-05|title=రేపల్లె.. రెవె‘న్యూ’ డివిజన్‌|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/repalle-division-mrgs-andhrapradesh-1822080511423694|access-date=2022-09-06|website=www.andhrajyothy.com}}</ref> అభ్యంతరాల, సూచనల గడువు ముగిసినతరువాత పైన తెలిపిన ప్రకారం 9 మండలాలతో 2022 ఆగస్టు 5న రేపల్లె కేంద్రంగా [[రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్|రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] ఏర్పాటుచేస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-08-05, Extraordinary, Part PART I, Number 1157|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-08-05}}</ref> === మండలాలు బదలాయింపులు === * '''బొండపల్లి మండలం:''' విజయనగరం జిల్లా, బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[బొండపల్లి మండలం]] 2022 జూన్ 29న అదే జిల్లా [[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] పరిదిలోకి బదలాయించబడింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13115|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-06-29, Extraordinary, Part PART I, Number 1030|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29}}</ref> * '''పర్చూరు మండలం:''' బాపట్ల జిల్లా, చీరాల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[పర్చూరు మండలం]] 2022 ఆగస్టు 5న అదే జిల్లాలోని [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధిలోకి బదలాయించబడింది.<ref name=":1">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-08-05, Extraordinary, Part PART I, Number 1157|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-08-05}}</ref> * '''మార్టూరు మండలం:''' బాపట్ల జిల్లా, చీరాల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[మార్టూరు మండలం]] 2022 ఆగస్టు 5న అదే జిల్లాలోని [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధిలోకి బదలాయించబడింది.<ref name=":1" /> * '''యద్దనపూడి మండలం:''' బాపట్ల జిల్లా, చీరాల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[యద్దనపూడి మండలం]] 2022 ఆగస్టు 5న అదే జిల్లాలోని [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధిలోకి బదలాయించబడింది.<ref name=":1" /> ==ఇవీ చూడండి== * [[తెలంగాణ జిల్లాల, మండలాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] * [[తెలంగాణ జిల్లాలు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|*2]] [[వర్గం:జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] 3spvl07t4dqbk7xywtzqdgiycd258o8 4991723 4991721 2026-10-30T11:32:27Z యర్రా రామారావు 28161 /* రెవెన్యూ డివిజన్లు */ 4991723 wikitext text/x-wiki [[File:Andhra Pradesh districts - Telugu - 20220404 to 20230215.svg|thumb|300x300px|పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత 26 జిల్లాలతో ఆంధ్రప్రదేశ్ పటం]] విభజిత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం 2014 జూన్‌ 2 నుండి, 13 జిల్లాలతో కొనసాగింది. [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి ప్రభుత్వం|జగన్మోహనరెడ్డి ప్రభుత్వం]], తన మానిఫెస్టోలో ఇచ్చిన హామీ మేరకు 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్ ను 26 జిల్లాలగా పునర్వ్యస్థీకరించింది.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజపత్రము|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220906064441/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-09-06|access-date=2022-09-06|website=ahd.aptonline.in}}</ref><ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-04-03|title=ఏపీలో కొత్త జిల్లాలు.. గెజిట్‌ విడుదల చేసిన ప్రభుత్వం|url=https://www.ntnews.com/andhrapradesh-news/ap-govt-releases-gazette-with-formation-of-new-districts-524180|access-date=2022-09-06|website=Namasthe Telangana|language=te}}</ref> ==చరిత్ర== 2019 ఎన్నికల్లో వైఎస్ఆర్ పార్టీ తన ఎన్నికల మెనిఫెస్టోలో ఇచ్చిన హామీల అమల్లో భాగంగా వైఎస్ జగన్మోహనరెడ్డి ప్రభుత్వం 73వ గణతంత్ర దినోత్సవం సందర్భంగా 2022 జనవరి 26న జిల్లాల సంఖ్యను పెంచేందుకు, ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న 13 జిల్లాలను 26 జిల్లాలుగా పునర్వ్యస్థీకరించుటకు ప్రాథమిక రాజపత్రాలు ప్రకటించింది. 30 రోజులలోగా ఏమైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే తెలియజేయమని కోరింది.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/jan/26/cabinet-approves-creation-of-13-new-districts-2411375.html|title=Cabinet approves creation of 13 new districts|website=The New Indian Express|access-date=2022-01-26}}</ref> ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో మొత్తం 25 పార్లమెంట్ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటులో ప్రతి పార్లమెంట్ నియోజవర్గం పరిధిని ప్రాతిపదికగా తీసుకున్నారు. ఒక్కొక్క [[ఆంధ్రప్రదేశ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గాన్ని]] ఒక్కొక్క జిల్లాగా ఏర్పాటు చేయడానికి  ప్రభుత్వం ప్రాథమికంగా నిర్ణయించింది.అయితే [[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] విస్తృత భౌగోళిక పరిధిని దృష్టిలో పెట్టుకుని రెండు జిల్లాలుగా ఏర్పాటుచేయాలని ప్రతిపాదించారు.<ref>{{Cite web|url=https://telugu.asianetnews.com/andhra-pradesh/ap-new-districts-objections-acceptance-up-to-february-26-says-minister-dharmana-krishna-das-r6b1r9|title=AP New Districts: అప్పటివరకు కొత్త జిల్లాలపై అభ్యంతరాల స్వీకరణ.. మంత్రి ధర్మాన కృష్ణదాస్|last=sumanth.k|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=te|access-date=2022-01-26}}</ref> ప్రతిపాదనలపై వచ్చిన అభ్యంతరాలను పరిశీలించి కొన్ని సవరణలు చేసారు. 2022 ఏప్రిల్ 4 నుండి కొత్త జిల్లాల ప్రారంభానికి గెజిట్ విడుదలైంది.<ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|access-date=31 March 2022|website=Eenadu.net|language=te}}</ref> == తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణలో కొత్తగా ఏర్పడిన == === జిల్లాలు === 2022 పునర్వ్యవస్థీకరణలో, అంతకుముందు ఉన్న 13 జిల్లాలు నుండి, కొత్తగా 13 జిల్లాలు ఏర్పడ్డాయి. వాటితో రాష్ట్రంలోని జిల్లాల సంఖ్య 26 కు చేరుకుంది. అవి పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, అనకాపల్లి జిల్లా, కాకినాడ జిల్లా, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా, ఏలూరు జిల్లా, ఎన్టీఆర్ జిల్లా, పల్నాడు జిల్లా, బాపట్ల జిల్లా, నంద్యాల జిల్లా, శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా, అన్నమయ్య జిల్లా, తిరుపతి జిల్లా, === రెవెన్యూ డివిజన్లు === తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణలో కొత్తగా 22 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఏర్పడ్డాయి. * [[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] - (శ్రీకాకుళం జిల్లా) * [[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] - (విజయనగరం జిల్లా) * [[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] - (విజయనగరం జిల్లా) * [[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] - (విశాఖపట్నం జిల్లా) * [[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] - (పశ్చిమగోదావరి జిల్లా) * [[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] - (కృష్ణా జిల్లా) * [[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] - (ఎన్టీఆర్ జిల్లా) * [[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] - (ఎన్టీఆర్ జిల్లా) * [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] - (బాపట్ల జిల్లా) * [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను|చీరాల రెవెెన్యూ డివిజను]] - (బాపట్ల జిల్లా) * [[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను|సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజన]] - (పల్నాడు జిల్లా) * [[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] - (ప్రకాశం జిల్లా) * [[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూడివిజను]] - (నంద్యాల జిల్లా) * [[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] - (నంద్యాల జిల్లా) * [[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] - (కర్నూలు జిల్లా) * [[గుంతకల్లు రెవెన్యూ డివిజను]] - (అనంతపురం జిల్లా) * [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] - (శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా) * [[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] - (అన్నమయ్య జిల్లా) * [[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] - (చిత్తూరు జిల్లా) * [[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] - (చిత్తూరు జిల్లా) * [[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] - (చిత్తూరు జిల్లా) * [[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] - (తిరుపతి జిల్లా) === మండలాలు === తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణలో కొత్తగా 14 మండలాలు ఏర్పడ్డాయి. * [[సీతమ్మధార మండలం]], [[గోపాలపట్నం మండలం]], [[ములగాడ మండలం]], [[మహారాణిపేట మండలం]] (4) - విశాఖపట్నం జిల్లా) * [[విజయవాడ నార్త్ మండలం|విజయవాడ ఉత్తర మండలం]], [[విజయవాడ ఈస్ట్ మండలం|విజయవాడ తూర్పు మండలం,]] [[విజయవాడ వెస్ట్ మండలం|విజయవాడ పశ్చిమ మండలం]], [[విజయవాడ సెంట్రల్ మండలం|విజయవాడ మధ్య మండలం]] (4) (ఎన్టీఆర్ జిల్లా) * [[గుంటూరు తూర్పు మండలం]], [[గుంటూరు పశ్చిమ మండలం]] (2) - (గుంటూరు జిల్లా) * [[నెల్లూరు గ్రామీణ మండలం]], [[నెల్లూరు పట్టణ మండలం]] (2) - (శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా) * [[కర్నూలు పట్టణ మండలం]], [[కర్నూలు గ్రామీణ మండలం]] (2) - (కర్నూలు జిల్లా) == పునర్వ్యవస్థీకరణలో రద్దైన మండలాలు == * [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం]] * [[విజయవాడ పట్టణ మండలం]] * [[గుంటూరు మండలం]] * [[నెల్లూరు మండలం]] * [[కర్నూలు మండలం]] == పునర్వ్యవస్థీకరణలో రద్దైన రెవెన్యూ డివిజన్లు == * [[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] == తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణ వివరాలు == '''2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణ ప్రకారం వివరాలు''' {| class="wikitable sortable" !వ.సంఖ్య !కొత్త జిల్లా పేరు !కొత్త రెవెన్యూ డివిజను పేరు !పాత జిల్లా పేరు !పాత రెవెన్యూ డివిజను పేరు !వ.సంఖ్య !మండలం పేరు !గ్రామాల సంఖ్య !నిర్జన గ్రామాల సంఖ్య !మొత్తం గ్రామాల సంఖ్య |- |1 |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అనంతపురం మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆత్మకూరు మండలం (అనంతపురం జిల్లా)|ఆత్మకూరు_మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఉరవకొండ మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కంబదూరు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కణేకల్లు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కళ్యాణదుర్గం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కుందుర్పి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కూడేరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గార్లదిన్నె మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గుంతకల్ మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[గుత్తి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[గుమ్మఘట్ట మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[డి.హిరేహాల్ మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తాడిపత్రి మండలం]] |27 |0 |27 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[నార్పల మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పామిడి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పుట్లూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దపప్పూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెద్దవడుగూరు మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బుక్కరాయసముద్రం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బెళుగుప్ప మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బొమ్మనహాళ్ మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బ్రహ్మసముద్రం మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[యల్లనూరు మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[యాడికి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[రాప్తాడు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[రాయదుర్గం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వజ్రకరూరు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[గుంతకల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[విడపనకల్లు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[అనంతపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[శింగనమల మండలం]] |19 |3 |22 |- | |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కళ్యాణదుర్గం రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[శెట్టూరు మండలం]] |9 |1 |10 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''490''' |'''5''' |'''495''' |- |2 |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అచ్యుతాపురం మండలం]] |33 |1 |34 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అనకాపల్లి మండలం]] |31 |0 |31 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఎలమంచిలి మండలం]] |13 |1 |14 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కశింకోట మండలం]] |26 |2 |28 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కె. కోటపాడు మండలం]] |32 |0 |32 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కోటవురట్ల మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గొలుగొండ మండలం]] |34 |2 |36 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చీడికాడ మండలం]] |30 |4 |34 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చోడవరం మండలం]] |30 |0 |30 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దేవరాపల్లె మండలం]] |40 |3 |43 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నక్కపల్లి మండలం]] |30 |0 |30 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నర్సీపట్నం మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నాతవరం మండలం]] |35 |4 |39 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పరవాడ మండలం]] |14 |6 |20 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పాయకరావుపేట మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[బుచ్చెయ్యపేట మండలం]] |38 |2 |40 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మాకవరపాలెం మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[మాడుగుల మండలం]] |49 |4 |53 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[మునగపాక మండలం]] |26 |2 |28 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[యస్. రాయవరం మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రాంబిల్లి మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[రావికమతం మండలం]] |33 |2 |35 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రోలుగుంట మండలం]] |28 |2 |30 |- | |[[అనకాపల్లి జిల్లా]] |[[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[సబ్బవరం మండలం]] |27 |3 |30 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''675''' |'''41''' |'''716''' |- |3 |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఓబులవారిపల్లె మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కంభంవారిపల్లె మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కలకడ మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కలికిరి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కురబలకోట మండలం]] |7 |1 |8 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కోడూరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గాలివీడు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గుర్రంకొండ మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చిట్వేలు మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చిన్నమండెం మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[టి.సుండుపల్లె మండలం]] |12 |2 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[తంబళ్ళపల్లె మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నందలూరు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నిమ్మనపల్లె మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పీలేరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పుల్లంపేట మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పెద్దతిప్పసముద్రం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దమండ్యం మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెనగలూరు మండలం]] |24 |5 |29 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బి.కొత్తకోట మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[మదనపల్లె మండలం]] |13 |1 |14 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[ములకలచెరువు మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రాజంపేట మండలం]] |22 |1 |23 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[రామసముద్రం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[రామాపురం మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[రాయచోటి మండలం]] |14 |2 |16 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[లక్కిరెడ్డిపల్లె మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వాల్మీకిపురం మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |కడప రెవెన్యూ డివిజను |29 |[[వీరబల్లె మండలం]] |8 |1 |9 |- | |[[అన్నమయ్య జిల్లా]] |[[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[సంబేపల్లి మండలం]] |11 |0 |11 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''436''' |'''22''' |'''458''' |- |4 |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అడ్డతీగల మండలం]] |90 |9 |99 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అనంతగిరి మండలం]] |278 |37 |315 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అరకులోయ మండలం]] |163 |6 |169 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఎటపాక మండలం]] |65 |8 |73 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కూనవరం మండలం]] |50 |6 |56 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొయ్యూరు మండలం]] |136 |26 |162 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గంగరాజు మాడుగుల మండలం]] |292 |36 |328 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గంగవరం మండలం]] |54 |6 |60 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గూడెం కొత్తవీధి మండలం]] |170 |3 |173 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చింతపల్లి మండలం]] |244 |4 |248 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చింతూరు మండలం]] |80 |9 |89 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[డుంబ్రిగుడ మండలం]] |87 |0 |87 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[దేవీపట్నం మండలం]] |44 |2 |46 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పాడేరు మండలం]] |199 |14 |213 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పెదబయలు మండలం]] |268 |3 |271 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[మారేడుమిల్లి మండలం]] |69 |2 |71 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[ముంచంగిపుట్టు మండలం]] |303 |22 |325 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు (సినిమా)|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[రంపచోడవరం మండలం]] |73 |3 |76 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రాజవొమ్మంగి మండలం]] |61 |1 |62 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[వరరామచంద్రపురం మండలం]] |55 |7 |62 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[వై.రామవరం మండలం]] |125 |12 |137 |- | |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[హుకుంపేట మండలం]] |168 |0 |168 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''3074''' |'''216''' |'''3290''' |- |5 |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |1 |[[ఇబ్రహీంపట్నం మండలం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|ఇబ్రహీంపట్నం_మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఏ.కొండూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కంచికచర్ల మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గంపలగూడెం మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[చందర్లపాడు మండలం]] |20 |3 |23 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[జగ్గయ్యపేట మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |7 |[[జి.కొండూరు మండలం]] |25 |2 |27 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[తిరువూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[నందిగామ మండలం (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|నందిగామ_మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[పెనుగంచిప్రోలు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |11 |[[మైలవరం మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[రెడ్డిగూడెం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[వత్సవాయి మండలం]] |23 |3 |26 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |14 |[[విజయవాడ గ్రామీణ మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |15 |[[విజయవాడ వెస్ట్ మండలం|విజయవాడ పశ్చిమ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |16 |[[విజయవాడ సెంట్రల్ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |17 |[[విజయవాడ నార్త్ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ రెవెన్యూడివిజను]] |18 |[[విజయవాడ ఈస్ట్ మండలం|విజయవాడ తూర్పు మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[విస్సన్నపేట మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] |[[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[వీరులపాడు మండలం]] |24 |2 |26 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''279''' |'''15''' |'''294''' |- |6 |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆగిరిపల్లి మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఉంగుటూరు మండలం (ఏలూరు జిల్లా)|ఉంగుటూరు_మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఏలూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కలిదిండి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కామవరపుకోట మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కుక్కునూరు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కైకలూరు మండలం]] |23 |0 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కొయ్యలగూడెం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గణపవరం మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చాట్రాయి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చింతలపూడి మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|చింతలపూడి_మండలం]] |35 |3 |38 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[జంగారెడ్డిగూడెం మండలం]] |20 |2 |22 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[జీలుగుమిల్లి మండలం]] |26 |3 |29 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[టి.నరసాపురం మండలం]] |22 |1 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[దెందులూరు మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[ద్వారకా తిరుమల మండలం]] |30 |3 |33 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నిడమర్రు మండలం]] |21 |3 |24 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[నూజివీడు మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెదపాడు మండలం]] |23 |3 |26 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పెదవేగి మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[పోలవరం మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బుట్టాయగూడెం మండలం]] |50 |3 |53 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[భీమడోలు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[మండవల్లి మండలం]] |31 |0 |31 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[ముదినేపల్లి మండలం]] |32 |1 |33 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[ముసునూరు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[లింగపాలెం మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|లింగపాలెం_మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[ఏలూరు జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వేలేరుపాడు మండలం]] |20 |1 |21 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''645''' |'''32''' |'''677''' |- |7 |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆదోని మండలం]] |35 |1 |36 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆలూరు మండలం (కర్నూలు జిల్లా)|ఆలూరు_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఆస్పరి మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఓర్వకల్లు మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కర్నూలు పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కర్నూలు గ్రామీణ మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కల్లూరు మండలం (కర్నూలు)|కల్లూరు_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కోడుమూరు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కోసిగి మండలం]] |24 |4 |28 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[కౌతాలం మండలం]] |33 |2 |35 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[క్రిష్ణగిరి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[గూడూరు మండలం (కర్నూలు)|గూడూరు_మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[గోనెగండ్ల మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[చిప్పగిరి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[తుగ్గలి మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[దేవనకొండ మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నందవరం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పత్తికొండ మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెద్ద కడబూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[మంత్రాలయం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[మద్దికేర తూర్పు మండలం]] |6 |2 |8 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[యెమ్మిగనూరు మండలం|ఎమ్మిగనూరు_మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[వెల్దుర్తి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[సి.బెళగల్ మండలం]] |9 |1 |10 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[పత్తికొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[హాలహర్వి మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[ఆదోని రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[హోళగుంద మండలం]] |20 |0 |20 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''439''' |'''12''' |'''451''' |- |8 |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఏలేశ్వరం మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కరప మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కాకినాడ గ్రామీణ మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కాకినాడ పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కాజులూరు మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కిర్లంపూడి మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కోటనందూరు మండలం]] |14 |2 |16 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గండేపల్లి మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గొల్లప్రోలు మండలం]] |10 |2 |12 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[జగ్గంపేట మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[తాళ్ళరేవు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[తుని మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తొండంగి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పిఠాపురం మండలం]] |22 |3 |25 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పెదపూడి మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పెద్దాపురం మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[ప్రత్తిపాడు మండలం (కాకినాడ జిల్లా)|ప్రత్తిపాడు_మండలం]] |36 |4 |40 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[యు.కొత్తపల్లి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రౌతులపూడి మండలం]] |38 |6 |44 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[శంఖవరం మండలం]] |29 |2 |31 |- | |[[కాకినాడ జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[సామర్లకోట మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''375''' |'''22''' |'''397''' |- |9 |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అవనిగడ్డ మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఉంగుటూరు మండలం (కృష్ణా జిల్లా)|ఉంగుటూరు_మండలం]] |27 |3 |30 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఉయ్యూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కంకిపాడు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కృత్తివెన్ను మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కోడూరు మండలం (కృష్ణా)|కోడూరు_మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గన్నవరం మండలం (కృష్ణా జిల్లా)|గన్నవరం_మండలం]] |23 |2 |25 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గుడివాడ మండలం]] |28 |1 |29 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గుడ్లవల్లేరు మండలం]] |22 |2 |24 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గూడూరు మండలం (కృష్ణా)|గూడూరు_మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[ఘంటసాల మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చల్లపల్లి మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తోట్లవల్లూరు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నందివాడ మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[నాగాయలంక మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పమిడిముక్కల మండలం]] |27 |1 |28 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పామర్రు మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెడన మండలం]] |29 |1 |30 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెదపారుపూడి మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పెనమలూరు మండలం]] |4 |0 |4 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బంటుమిల్లి మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[గుడివాడ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బాపులపాడు మండలం]] |28 |1 |29 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[మచిలీపట్నం మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[ఉయ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[మొవ్వ మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కృష్ణా జిల్లా]] |[[మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[మోపిదేవి మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''477''' |'''16''' |'''493''' |- |10 |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అంబాజీపేట మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమలాపురం మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అయినవిల్లి మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[అల్లవరం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[ఆత్రేయపురం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమండ్రి రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[ఆలమూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[ఉప్పలగుప్తం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[ఐ.పోలవరం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కపిలేశ్వరపురం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[కాట్రేనికోన మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[కె. గంగవరం మండలం]] |54 |6 |60 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[కొత్తపేట మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పి.గన్నవరం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[మండపేట మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[మలికిపురం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[మామిడికుదురు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[ముమ్మిడివరం మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[రాజోలు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రామచంద్రపురం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[రాయవరం మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రావులపాలెం మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[సఖినేటిపల్లి మండలం]] |8 |0 |8 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''338''' |'''8''' |'''346''' |- |11 |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[కాకుమాను మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కొల్లిపర మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గుంటూరు తూర్పు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గుంటూరు పశ్చిమ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[చేబ్రోలు మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[తాడికొండ మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[తాడేపల్లి మండలం]] |6 |0 |6 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[తుళ్ళూరు మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[తెనాలి మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దుగ్గిరాల మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[పెదకాకాని మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[పెదనందిపాడు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పొన్నూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[ప్రత్తిపాడు మండలం (గుంటూరు)|ప్రత్తిపాడు_మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[ఫిరంగిపురం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[మంగళగిరి మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మేడికొండూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[వట్టిచెరుకూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''207''' |'''4''' |'''211''' |- |12 |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఐరాల మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కార్వేటినగరం మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కుప్పం మండలం]] |62 |1 |63 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గంగవరం మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|గంగవరం_మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[గంగాధర నెల్లూరు మండలం]] |34 |1 |35 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[గుడిపల్లె మండలం]] |47 |1 |48 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గుడిపాల మండలం]] |30 |2 |32 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చిత్తూరు మండలం]] |31 |1 |32 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చౌడేపల్లె మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[తవణంపల్లె మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నగరి మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నిండ్ర మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పలమనేరు మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పాలసముద్రం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పుంగనూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పులిచెర్ల మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పూతలపట్టు మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దపంజాణి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పెనుమూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బంగారుపాళ్యం మండలం]] |27 |0 |27 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బైరెడ్డిపల్లె మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[యాదమరి మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రామకుప్పం మండలం]] |37 |1 |38 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[రొంపిచర్ల మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|రొంపిచర్ల_మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[విజయపురం మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[వెంకటగిరి కోట మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[వెదురుకుప్పం మండలం]] |30 |2 |32 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[కుప్పం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[శాంతిపురం మండలం]] |60 |0 |60 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[నగరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[శ్రీరంగరాజపురం మండలం]] |37 |1 |38 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[సదుం మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[సోమల మండలం]] |13 |0 |13 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''783''' |'''17''' |'''800''' |- |13 |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఏర్పేడు మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఓజిలి మండలం]] |43 |6 |49 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కె.వి.బి.పురం మండలం]] |38 |1 |39 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కోట మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[గూడూరు మండలం (నెల్లూరు)|గూడూరు_మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[చంద్రగిరి మండలం]] |23 |0 |23 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[చిట్టమూరు మండలం]] |34 |7 |41 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చిన్నగొట్టిగల్లు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చిల్లకూరు మండలం]] |28 |2 |30 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[డక్కిలి మండలం]] |43 |7 |50 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[తడ మండలం]] |21 |3 |24 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[తిరుపతి గ్రామీణ మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తిరుపతి పట్టణ మండలం]] |2 |0 |2 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తొట్టంబేడు మండలం]] |40 |1 |41 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[దొరవారిసత్రం మండలం]] |41 |4 |45 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[నాగలాపురం మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నాయుడుపేట మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[నారాయణవనం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పాకాల మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పిచ్చాటూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[పుత్తూరు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[పెళ్లకూరు మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బాలాయపల్లె మండలం]] |46 |5 |51 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[బుచ్చినాయుడు ఖండ్రిగ మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[యెర్రావారిపాలెం మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[రామచంద్రాపురం మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|రామచంద్రాపురం_మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[రేణిగుంట మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[వడమాలపేట మండలం]] |19 |3 |22 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[వరదయ్యపాలెం మండలం]] |29 |1 |30 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[వాకాడు మండలం]] |32 |9 |41 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[వెంకటగిరి మండలం]] |54 |15 |69 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[శ్రీకాళహస్తి మండలం]] |61 |5 |66 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[చిత్తూరు జిల్లా]] |[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[సత్యవేడు మండలం]] |30 |1 |31 |- | |[[తిరుపతి జిల్లా]] |[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నాయుడుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[సూళ్ళూరుపేట మండలం]] |38 |3 |41 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''939''' |'''78''' |'''1017''' |- |14 |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అనపర్తి మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఉండ్రాజవరం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కడియం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కొవ్వూరు మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కోరుకొండ మండలం (తూ.గో. జిల్లా)|కోరుకొండ_మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[గోకవరం మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[గోపాలపురం మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చాగల్లు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[తాళ్ళపూడి మండలం]] |16 |3 |19 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దేవరపల్లి మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|దేవరపల్లి_మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నల్లజర్ల మండలం]] |12 |2 |14 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నిడదవోలు మండలం]] |22 |4 |26 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను|కొవ్యూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పెరవలి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[బిక్కవోలు మండలం]] |13 |1 |14 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[రంగంపేట మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం]] |3 |0 |3 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[రాజమండ్రి పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[రాజానగరం మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] |[[రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[సీతానగరం మండలం (తూ.గో. జిల్లా)|సీతానగరం_మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''249''' |'''14''' |'''263''' |- |15 |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆత్మకూరు మండలం (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు_మండలం]] |12 |2 |14 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆళ్లగడ్డ మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఉయ్యాలవాడ మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఔకు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కొత్తపల్లె మండలం (కర్నూలు)|కొత్తపల్లె_మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొలిమిగుండ్ల మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కోయిలకుంట్ల మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గడివేముల మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గోస్పాడు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చాగలమర్రి మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[జూపాడు బంగ్లా మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[డోన్ మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[దొర్నిపాడు మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నందికొట్కూరు మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[నంద్యాల మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పగిడ్యాల మండలం]] |6 |4 |10 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పాణ్యం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పాములపాడు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[ప్యాపిలి మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[బండి ఆత్మకూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బనగానపల్లె మండలం]] |36 |1 |37 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బేతంచర్ల మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[మహానంది మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[మిడుతూరు మండలం]] |17 |0 |17 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[రుద్రవరం మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[వెలుగోడు మండలం]] |7 |1 |8 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[శిరివెళ్ళ మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[కర్నూలు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[శ్రీశైలం మండలం]] |3 |0 |3 |- | |[[నంద్యాల జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[కర్నూలు జిల్లా]] |[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[సంజామల మండలం]] |20 |1 |21 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''431''' |'''16''' |'''447''' |- |16 |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అచ్చంపేట మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|అచ్చంపేట_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమరావతి మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఈపూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కారంపూడి మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[క్రోసూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[గురజాల మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[చిలకలూరిపేట మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[దాచేపల్లి మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[దుర్గి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[నకరికల్లు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నరసరావుపేట మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నాదెండ్ల మండలం]] |10 |1 |11 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నూజెండ్ల మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పిడుగురాళ్ళ మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పెదకూరపాడు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[బెల్లంకొండ మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[బొల్లాపల్లి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[మాచర్ల మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[మాచవరం మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[ముప్పాళ్ళ మండలం]] |9 |1 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[యడ్లపాడు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[రాజుపాలెం మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|రాజుపాలెం_మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[రెంటచింతల మండలం]] |9 |1 |10 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[రొంపిచర్ల మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|రొంపిచర్ల_మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[వినుకొండ మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[వెల్దుర్తి మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|వెల్దుర్తి_మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[శావల్యాపురం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[పల్నాడు జిల్లా]] |[[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[గుంటూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[సత్తెనపల్లి మండలం]] |17 |0 |17 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''349''' |'''12''' |'''361''' |- |17 |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అత్తిలి మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఆకివీడు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఆచంట మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఇరగవరం మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[ఉండి మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కాళ్ళ మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[తణుకు మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[తాడేపల్లిగూడెం మండలం]] |17 |1 |18 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[నరసాపురం మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[పాలకొల్లు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[పాలకోడేరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[పెంటపాడు మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[పెనుగొండ మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|పెనుగొండ_మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[కొవ్వూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పెనుమంట్ర మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పోడూరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[భీమవరం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మొగల్తూరు మండలం]] |6 |0 |6 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[యలమంచిలి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[భీమవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] |[[నర్సాపురం రెవెన్యూ డివిజను|నరసాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[వీరవాసరం మండలం]] |14 |0 |14 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''277''' |'''2''' |'''279''' |- |18 |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[కురుపాం మండలం]] |92 |3 |95 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[కొమరాడ మండలం]] |92 |7 |99 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గరుగుబిల్లి మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలం]] |118 |6 |124 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[జియ్యమ్మవలస మండలం]] |55 |3 |58 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[పాచిపెంట మండలం]] |51 |3 |54 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[పార్వతీపురం మండలం]] |46 |3 |49 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[పాలకొండ మండలం]] |44 |0 |44 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[బలిజిపేట మండలం (పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా)|బలిజిపేట_మండలం]] |31 |3 |34 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[భామిని మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[మక్కువ మండలం]] |49 |5 |54 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[వీరఘట్టం మండలం]] |39 |2 |41 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[సాలూరు మండలం]] |83 |3 |86 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[సీతంపేట మండలం]] |113 |5 |118 |- | |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[సీతానగరం మండలం (పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా)|సీతానగరం_మండలం]] |43 |1 |44 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''910''' |'''46''' |'''956''' |- |19 |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అర్ధవీడు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఒంగోలు మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కంభం మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కనిగిరి మండలం]] |33 |6 |39 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కురిచేడు మండలం]] |17 |2 |19 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొండపి మండలం]] |17 |5 |22 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కొత్తపట్నం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కొనకనమిట్ల మండలం]] |33 |1 |34 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కొమరోలు మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గిద్దలూరు మండలం]] |17 |4 |21 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చంద్రశేఖరపురం మండలం]] |36 |2 |38 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చీమకుర్తి మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[జరుగుమల్లి మండలం]] |20 |5 |25 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[టంగుటూరు మండలం]] |14 |3 |17 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[తర్లుపాడు మండలం]] |25 |1 |26 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[తాళ్ళూరు మండలం]] |13 |3 |16 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[త్రిపురాంతకం మండలం]] |15 |3 |18 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[దర్శి మండలం]] |32 |6 |38 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[దొనకొండ మండలం]] |27 |3 |30 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[దోర్నాల మండలం]] |19 |1 |19 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[నాగులుప్పలపాడు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[పామూరు మండలం]] |28 |0 |28 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[పుల్లలచెరువు మండలం]] |16 |3 |19 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[పెదచెర్లోపల్లి మండలం]] |19 |3 |22 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[పెద్దారవీడు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[పొదిలి మండలం]] |29 |2 |31 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[పొన్నలూరు మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[బేస్తవారిపేట మండలం]] |19 |2 |21 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[మద్దిపాడు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[మర్రిపూడి మండలం]] |24 |2 |26 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[మార్కాపురం మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[ముండ్లమూరు మండలం]] |28 |1 |29 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[యర్రగొండపాలెం మండలం]] |22 |11 |33 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[మార్కాపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[రాచర్ల మండలం]] |11 |3 |14 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |35 |[[వెలిగండ్ల మండలం]] |21 |5 |26 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |36 |[[సంతనూతలపాడు మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |37 |[[సింగరాయకొండ మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |38 |[[హనుమంతునిపాడు మండలం]] |25 |2 |27 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''769''' |'''88''' |'''857''' |- |20 |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అద్దంకి మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమృతలూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఇంకొల్లు మండలం]] |9 |0 |9 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కర్లపాలెం మండలం]] |5 |0 |5 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కారంచేడు మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొరిశపాడు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కొల్లూరు మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|కొల్లూరు_మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[చినగంజాం మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చీరాల మండలం]] |2 |1 |3 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చుండూరు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|చెరుకుపల్లి_మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[జే.పంగులూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నగరం మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[నిజాంపట్నం మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పర్చూరు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పిట్టలవానిపాలెం మండలం]] |6 |0 |6 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[బల్లికురవ మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[బాపట్ల మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[భట్టిప్రోలు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[మార్టూరు మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[యద్దనపూడి మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[రేపల్లె మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[వేటపాలెం మండలం]] |4 |0 |4 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[గుంటూరు జిల్లా]] |[[తెనాలి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[వేమూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[బాపట్ల జిల్లా]] |[[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[సంతమాగులూరు మండలం]] |10 |1 |11 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''266''' |'''8''' |'''274''' |- |21 |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[కొత్తవలస మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[గంట్యాడ మండలం]] |44 |1 |45 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గజపతినగరం మండలం]] |32 |2 |34 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[గరివిడి మండలం]] |34 |0 |34 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[గుర్ల మండలం]] |39 |0 |39 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[చీపురుపల్లి మండలం]] |29 |2 |31 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[జామి మండలం]] |27 |1 |28 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[డెంకాడ మండలం]] |27 |0 |27 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[తెర్లాం మండలం]] |47 |3 |50 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[దత్తిరాజేరు మండలం]] |44 |2 |46 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[నెల్లిమర్ల మండలం]] |31 |0 |31 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[పూసపాటిరేగ మండలం]] |36 |1 |37 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[బాడంగి మండలం]] |27 |2 |29 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[బొండపల్లి మండలం]] |31 |2 |33 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[బొబ్బిలి మండలం]] |38 |4 |42 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[భోగాపురం మండలం]] |19 |2 |21 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[మెంటాడ మండలం]] |37 |0 |37 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[మెరకముడిదాం మండలం]] |41 |0 |41 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[రాజాం మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[రామభద్రాపురం మండలం]] |31 |1 |32 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రేగిడి ఆమదాలవలస మండలం]] |51 |0 |51 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[లక్కవరపుకోట మండలం]] |32 |0 |32 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[వంగర మండలం]] |32 |5 |37 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[విజయనగరం మండలం]] |14 |1 |15 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[వేపాడ మండలం]] |37 |2 |39 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[శృంగవరపుకోట మండలం]] |39 |1 |40 |- | |[[విజయనగరం జిల్లా]] |[[చీపురుపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[సంతకవిటి మండలం]] |50 |1 |51 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''921''' |'''33''' |'''954''' |- |22 |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆనందపురం మండలం]] |32 |0 |32 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[గాజువాక మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[గోపాలపట్నం మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[పద్మనాభం మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[పెందుర్తి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[పెదగంట్యాడ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[భీమునిపట్నం మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[ములగాడ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[మహారాణిపేట మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[విశాఖపట్నం (గ్రామీణ) మండలం|విశాఖపట్నం_గ్రామీణ_మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[భీమునిపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[విశాఖపట్నం జిల్లా]] |[[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[సీతమ్మధార మండలం]] |0 |0 |0 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''89''' |'''1''' |'''90''' |- |23 |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అట్లూరు మండలం]] |16 |7 |23 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఒంటిమిట్ట మండలం]] |12 |7 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[కడప మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కమలాపురం మండలం]] |23 |1 |24 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కలసపాడు మండలం]] |23 |1 |24 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొండాపురం మండలం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|కొండాపురం_మండలం]] |33 |5 |38 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[ఖాజీపేట మండలం]] |15 |2 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గోపవరం మండలం]] |7 |4 |11 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[చక్రాయపేట మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[చాపాడు మండలం]] |17 |2 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చింతకొమ్మదిన్నె మండలం]] |16 |2 |18 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చెన్నూరు మండలం (వైఎస్ఆర్ జిల్లా)|చెన్నూరు_మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[జమ్మలమడుగు మండలం]] |16 |3 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తొండూరు మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[దువ్వూరు మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పులివెందుల మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పెండ్లిమర్రి మండలం]] |22 |4 |26 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[పెద్దముడియం మండలం]] |25 |3 |28 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[పోరుమామిళ్ల మండలం]] |26 |5 |31 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[ప్రొద్దుటూరు మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[బద్వేలు మండలం]] |18 |3 |21 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[బి.కోడూరు మండలం]] |15 |4 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బ్రహ్మంగారిమఠం మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[ముద్దనూరు మండలం]] |21 |1 |22 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[ఎస్. మైదుకూరు మండలం|ఎస్.మైదుకూరు_మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[మైలవరం మండలం (వైఎస్‌ఆర్)|మైలవరం_మండలం_]] |24 |2 |26 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[యర్రగుంట్ల మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[రాజుపాలెం మండలం (వైఎస్‌ఆర్)|రాజుపాలెం_మండలం_]] |17 |0 |17 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[లింగాల మండలం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|లింగాల_మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[వల్లూరు మండలం]] |16 |4 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[వీరపునాయునిపల్లె మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[వేంపల్లె మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[వేముల మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[శ్రీ అవధూత కాశినాయన మండలం]] |16 |4 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను]] |35 |[[సింహాద్రిపురం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[కడప రెవెన్యూ డివిజను]] |[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]] |[[రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను]] |36 |[[సిద్ధవటం మండలం]] |18 |0 |18 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''606''' |'''72''' |'''678''' |- |24 |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అనంతసాగరం మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అనుమసముద్రంపేట మండలం]] |23 |0 |23 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అల్లూరు మండలం (నెల్లూరు)|అల్లూరు_మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఆత్మకూరు మండలం (నెల్లూరు)|ఆత్మకూరు_మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[ఇందుకూరుపేట మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[ఉదయగిరి మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[ఉలవపాడు మండలం]] |11 |1 |12 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[కందుకూరు మండలం]] |18 |1 |19 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[కలిగిరి మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[కలువాయి మండలం]] |20 |2 |22 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[కావలి మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[కొండాపురం మండలం (నెల్లూరు)|కొండాపురం_మండలం]] |23 |3 |26 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[కొడవలూరు మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[కోవూరు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[గుడ్లూరు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[చేజెర్ల మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[జలదంకి మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[తోటపల్లిగూడూరు మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[దగదర్తి మండలం]] |22 |0 |22 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[దుత్తలూరు మండలం]] |15 |1 |16 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[నెల్లూరు గ్రామీణ మండలం]] |26 |0 |26 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[నెల్లూరు పట్టణ మండలం]] |0 |0 |0 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[పొదలకూరు మండలం]] |36 |0 |36 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[బుచ్చిరెడ్డిపాలెం మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[బోగోలు మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[మనుబోలు మండలం]] |18 |0 |18 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[మర్రిపాడు మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[ముత్తుకూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[రాపూరు మండలం]] |34 |5 |39 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[లింగసముద్రం మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[వరికుంటపాడు మండలం]] |27 |1 |28 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[వింజమూరు మండలం]] |15 |0 |15 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కావలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |33 |[[విడవలూరు మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |34 |[[వెంకటాచలం మండలం]] |20 |0 |20 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[ప్రకాశం జిల్లా]] |[[కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |35 |[[వోలేటివారిపాలెం మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |36 |[[సంగం మండలం (నెల్లూరు)|సంగం_మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |37 |[[సీతారాంపురం మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[నెల్లూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] |[[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]] |38 |[[సైదాపురం మండలం]] |33 |3 |36 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''700''' |'''26''' |'''726''' |- |25 |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[అగలి మండలం]] |8 |1 |9 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[అమడగూరు మండలం]] |13 |2 |15 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[అమరాపురం మండలం]] |8 |1 |9 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[ఓబులదేవరచెరువు మండలం]] |14 |0 |14 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కదిరి మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కనగానపల్లి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కొత్తచెరువు మండలం]] |21 |2 |23 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గాండ్లపెంట మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గుడిబండ మండలం]] |13 |0 |13 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[గోరంట్ల మండలం]] |18 |3 |21 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[చిలమత్తూరు మండలం]] |15 |6 |21 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[చెన్నేకొత్తపల్లి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[తనకల్లు మండలం]] |18 |2 |20 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[తలుపుల మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[తాడిమర్రి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[ధర్మవరం మండలం]] |12 |1 |13 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[నంబులపూలకుంట మండలం]] |12 |0 |12 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[నల్లచెరువు మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[నల్లమాడ మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[పరిగి మండలం (శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా)|పరిగి_మండలం]] |16 |0 |16 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[పుట్టపర్తి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[పెనుకొండ మండలం]] |16 |1 |17 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[బత్తలపల్లి మండలం]] |11 |0 |11 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[బుక్కపట్నం మండలం]] |8 |0 |8 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[మడకశిర మండలం]] |19 |1 |20 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[ముదిగుబ్బ మండలం]] |26 |1 |27 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[రామగిరి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[రొడ్డం మండలం]] |20 |1 |21 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[రొల్ల మండలం]] |7 |0 |7 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[లేపాక్షి మండలం]] |10 |0 |10 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |31 |[[సోమందేపల్లె మండలం]] |19 |0 |19 |- | |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |[[అనంతపురం జిల్లా]] |[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |32 |[[హిందూపురం మండలం]] |14 |0 |14 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''431''' |'''23''' |'''454''' |- |26 |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |1 |[[ఆమదాలవలస మండలం]] |36 |2 |38 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |2 |[[ఇచ్ఛాపురం మండలం]] |24 |0 |24 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |3 |[[ఎచ్చెర్ల మండలం]] |27 |4 |31 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |4 |[[కంచిలి మండలం]] |51 |7 |58 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |5 |[[కవిటి మండలం]] |21 |0 |21 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |6 |[[కొత్తూరు మండలం (శ్రీకాకుళం)|కొత్తూరు_మండలం]] |34 |2 |36 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |7 |[[కోటబొమ్మాళి మండలం]] |43 |0 |43 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |8 |[[గంగువారి సిగడాం మండలం]] |42 |1 |43 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |9 |[[గార మండలం]] |24 |1 |25 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |10 |[[జలుమూరు మండలం]] |53 |1 |54 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |11 |[[టెక్కలి మండలం]] |48 |4 |52 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |12 |[[నందిగం మండలం]] |101 |11 |112 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |13 |[[నరసన్నపేట మండలం]] |43 |2 |45 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |14 |[[పలాస మండలం]] |51 |3 |54 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |15 |[[పాతపట్నం మండలం]] |41 |8 |49 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |16 |[[పొందూరు మండలం]] |37 |0 |37 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |17 |[[పోలాకి మండలం]] |42 |0 |42 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |18 |[[బూర్జ మండలం]] |58 |6 |64 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |19 |[[మందస మండలం]] |75 |8 |83 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |20 |[[మెళియాపుట్టి మండలం]] |65 |5 |70 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |21 |[[రణస్థలం మండలం]] |54 |1 |55 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |22 |[[లక్ష్మీనర్సుపేట మండలం]] |40 |8 |48 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |23 |[[లావేరు మండలం]] |41 |1 |42 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |24 |[[వజ్రపుకొత్తూరు మండలం]] |59 |0 |59 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |25 |[[శ్రీకాకుళం మండలం]] |25 |0 |25 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |26 |[[సంతబొమ్మాళి మండలం]] |39 |0 |39 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[శ్రీకాకుళం రెవెన్యూ డివిజను]] |27 |[[సరుబుజ్జిలి మండలం]] |40 |7 |47 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |28 |[[సారవకోట మండలం]] |41 |2 |43 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పలాస రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |29 |[[సోంపేట మండలం]] |34 |0 |34 |- | |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[టెక్కలి రెవెన్యూ డివిజను]] |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా]] |[[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] |30 |[[హిరమండలం మండలం]] |35 |4 |39 |- | | | | | | |'''జిల్లాలోని మొత్తం''' |'''1324''' |'''88''' |'''1412''' |- | | | | | | |'''<big>మొత్తం రాష్ట్రంలోని మొత్తం</big>''' |'''<big>16,479</big>''' |'''<big>918</big>''' |'''<big>17,397</big>''' |} == తొలి పునర్వ్యవస్థీకరణ తరువాత మార్పులు == === కొత్తగా ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజన్లు === * '''కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను:''' 2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణలో 10 మండలాలతో [[రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]], 13 మండలాలతో [[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను|అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజనుతో]] కోనసీమ జిల్లా ఏర్పడింది. తరువాత రామచంద్రాపురం రెవెన్యూ డివిజన్‌ల పరిధిలోని కొత్తపేట, ఆలమూరు, ఆత్రేయపురం, రావులపాలెం, (4) అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను పరిథిలోని పి.గన్నవరం, అంబాజీపేట, అయినవల్లి (3) మొత్తం 7 ఏడు మండలాలను కలిపి [[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను|కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] కొత్తగా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 30 రోజులులోగా ప్రజలు తమ అభ్యంతరాలు, సూచనలను తెలియచేసుకోవటానికి 2022 ఏప్రిల్ 12న ప్రాథమిక నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేసింది.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-govt-invites-objections-on-proposed-revenue-division/article65324009.ece|title=Andhra Pradesh: Govt. invites objections on proposed revenue division|last=Naidu|first=T. Appala|date=2022-04-15|work=The Hindu|access-date=2022-09-05|issn=0971-751X}}</ref> అభ్యంతరాలు, సూచనల గడువు ముగిసినతరువాత పైన తెలిపిన ప్రకారం 7 మండలాలతో 2022 జూన్ 29 న [[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను|కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] ఏర్పాటుచేస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.<ref>{{Cite web|date=2022-09-06|title=కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన - Andhrajyothy|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/kothapeta-revenue-division-created-ngts-andhrapradesh-1822063001052097|access-date=2022-09-06|website=web.archive.org|archive-date=2022-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220906031834/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/kothapeta-revenue-division-created-ngts-andhrapradesh-1822063001052097|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-06-29, Extraordinary, Part PART I, Number 1031|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29}}</ref> * '''పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను:'''2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణలో 12 మండలాలతో బద్వేలు, 12 మండలాలతో కడప, 12 మండలాలతో జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజన్లుగా వైఎస్ఆర్ జిల్లా ఏర్పడింది.తరువాత జమ్మలమడుగు రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని పులివెందుల, లింగాల, వేముల, తొండూరు, సింహాద్రిపురం, (5) కడప రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని వీరపునాయునపల్లి, వేంపల్లి, చక్రాయపేట (3) మొత్తం 8 మండలాలతో కలిపి [[పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను|పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] కొత్తగా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 30 రోజులులోగా ప్రజలు తమ అభ్యంతరాలు, సూచనలను తెలియచేసుకోవటానికి 2022 ఏప్రిల్ 12న ప్రాథమిక నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|last=correspondent|first=dc|date=2022-04-07|title=AP cabinet approves two new revenue divisions|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/070422/ap-cabinet-approves-2-new-revenue-divisions.html|access-date=2022-09-06|website=Deccan Chronicle}}</ref> అభ్యంతరాలు, సూచనల గడువు ముగిసినతరువాత పైన తెలిపిన ప్రకారం 8 మండలాలతో 2022 జూన్ 29 న [[పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను|పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] ఏర్పాటుచేస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-06-29, Extraordinary, Part PART I, Number 1033|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29}}</ref> * '''రేవల్లె రెవెన్యూ డివిజను:'''2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణలో 12 మండలాలతో బాపట్ల, 13 మండలాలతో చీరాల రెండు కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్లతో బాపట్ల కొత్త జిల్లాగా ఏర్పడింది.తరువాత బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని రేపల్లె, నిజాంపట్నం, చెరుకుపల్లి, భట్టిప్రోలు, వేమూరు, కొల్లూరు, అమర్తలూరు, చుండూరు, నగరం మండలాలను (9) విడగొట్టి [[రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్|రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] కొత్తగా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదిస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 30 రోజులులోగా ప్రజలు తమ అభ్యంతరాలు, సూచనలను తెలియచేసుకోవటానికి 2022 మే 17న 12న ప్రాథమిక నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|date=2022-08-05|title=రేపల్లె.. రెవె‘న్యూ’ డివిజన్‌|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/repalle-division-mrgs-andhrapradesh-1822080511423694|access-date=2022-09-06|website=www.andhrajyothy.com}}</ref> అభ్యంతరాల, సూచనల గడువు ముగిసినతరువాత పైన తెలిపిన ప్రకారం 9 మండలాలతో 2022 ఆగస్టు 5న రేపల్లె కేంద్రంగా [[రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్|రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌ను]] ఏర్పాటుచేస్తూ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు జారీచేసింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-08-05, Extraordinary, Part PART I, Number 1157|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-08-05}}</ref> === మండలాలు బదలాయింపులు === * '''బొండపల్లి మండలం:''' విజయనగరం జిల్లా, బొబ్బిలి రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[బొండపల్లి మండలం]] 2022 జూన్ 29న అదే జిల్లా [[విజయనగరం రెవెన్యూ డివిజను]] పరిదిలోకి బదలాయించబడింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13115|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-06-29, Extraordinary, Part PART I, Number 1030|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29}}</ref> * '''పర్చూరు మండలం:''' బాపట్ల జిల్లా, చీరాల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[పర్చూరు మండలం]] 2022 ఆగస్టు 5న అదే జిల్లాలోని [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధిలోకి బదలాయించబడింది.<ref name=":1">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-08-05, Extraordinary, Part PART I, Number 1157|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-08-05}}</ref> * '''మార్టూరు మండలం:''' బాపట్ల జిల్లా, చీరాల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[మార్టూరు మండలం]] 2022 ఆగస్టు 5న అదే జిల్లాలోని [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధిలోకి బదలాయించబడింది.<ref name=":1" /> * '''యద్దనపూడి మండలం:''' బాపట్ల జిల్లా, చీరాల రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోని [[యద్దనపూడి మండలం]] 2022 ఆగస్టు 5న అదే జిల్లాలోని [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] పరిధిలోకి బదలాయించబడింది.<ref name=":1" /> ==ఇవీ చూడండి== * [[తెలంగాణ జిల్లాల, మండలాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] * [[తెలంగాణ జిల్లాలు]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|*2]] [[వర్గం:జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] e8eq0fjyfub5qbwclc4qayt6dkn0tnn 0 345563 4991373 4983642 2026-10-29T15:52:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991373 wikitext text/x-wiki {{Infobox temple | name = మహా గణపతి దేవాలయం (ఆరిజోనా) | image = | alt = | caption = | map_type = USA Arizona | map_caption = Location in Arizona | coordinates = {{coord|32.955630|-112.118778|type:landmark_region:US-AZ|display=inline,title}} | other_names = | proper_name = | country = [[అమెరికావి సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] | state = [[ఆరిజోనా]] | location = మారికోపా | elevation_m = | deity = | primary_deity_Godess = | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = | Pushakarani = | Vimanam = | Poets = | Prathyaksham = | festivals= | address = | architecture = | temple_quantity = | monument_quantity= | inscriptions = | year_completed = 2012 | creator = | website = {{URL|https://www.nwahindutemple.org/video.php/}} }} '''మహా గణపతి దేవాలయం''', [[అమెరికా]] [[ఆరిజోనా]]<nowiki/>లోని మారికోపాలో ఉన్న [[హిందూ దేవాలయాలు|హిందూ దేవాలయం]]. ఫీనిక్స్ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలోని హిందూ భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా నిలుస్తోంది. [[హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం|హార్వర్డ్ యూనివర్సిటీ]] ప్లూరలిజం ప్రాజెక్ట్‌లో భాగంగా ఉన్న ఈ [[దేవాలయం]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని]] అన్ని మత సంస్థల జాబితాలో చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web|date=2006|title=Maha Ganapati Temple Arizona|url=https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/maha-ganapati-temple-arizona|access-date=2022-03-11|website=Harvard.edu|archive-date=2021-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127014037/https://hwpi.harvard.edu/pluralismarchive/maha-ganapati-temple-arizona|url-status=dead}}</ref> == చరిత్ర == అరిజోనాలో నిర్మించబడే కొత్త హిందూ దేవాలయం కోసం 1999లో కాయై ఆధీనంలోని సద్గురు శివయ్య సుబ్రహ్మణ్యస్వామి 1400 ఫౌండ్ల, 4 అడుగుల ఎత్లైన [[వినాయకుడు|వినాయకుడి]] విగ్రహాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చాడు. 2000 నవంబరులో ఆరిజోనాలోని మహా గణపతి దేవాలయం అధికారికంగా లాభాపేక్ష లేని సంస్థగా స్థాపించబడింది, మతపరమైన సంస్థగా గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{Cite web|title=Maha Ganapati Temple of Arizona|url=https://www.charitynavigator.org/index.cfm?bay=search.profile&ein=860987383|access-date=2022-03-11|website=charitynavigator}}</ref> 2002లో, మారికోపాలో 15 ఎకరాల భూమి, డబుల్ సైడెడ్ ట్రైలర్‌ను గున్నెల కుటుంబం సంస్థకు విరాళంగా అందించింది. ప్రారంభోత్సవ కార్యక్రమంలో 500మంది భక్తులు హాజరై, వేడుకలను ఘనంగా నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web|date=8 March 2002|title=mana ganapati temple in arizona|url=https://www.hinduismtoday.com/blogs-news/hindu-press-international/maha-ganapati-temple-in-arizona/1613.html|access-date=2022-03-11|website=hinduismtoday}}</ref> 2002-2007 మధ్య, ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభ దశ కోసం 500,000 డాలర్లు సేకరించబడ్డాయి. 8000 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో దేవాలయ నిర్మాణానికి 2007 ఆగస్టు 25న శంకుస్థాపన జరిగింది. మొదటి దశ భవనానికి 1.5 మిలియన్ డాలర్లు ఖర్చయింది. 26 అడుగుల ఎత్తుతో నాలుగు గోపురాలు నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=27 August 2007|title=Work begins on Temple for South Indian Hindus|url=https://tucson.com/lifestyles/faith-and-values/work-begins-on-temple-for-south-indian-hindus/article_40242d35-7bfd-5edc-9aea-1ac40197ba8e.html|access-date=2022-03-11|website=tucson.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311082513/https://tucson.com/lifestyles/faith-and-values/work-begins-on-temple-for-south-indian-hindus/article_40242d35-7bfd-5edc-9aea-1ac40197ba8e.html|archive-date=2022-03-11|url-status=dead}}</ref> 2008 మే నెలలో ఫేజ్ 1 పూర్తయింది, ప్రతిష్ఠించిన దేవాతామూర్తులకు ప్రాణ ప్రతిష్ఠ కార్యక్రమం జరిగింది. 2010లో, దేవాలయానికి అదనపు దేవతామూర్తులు, గోపురాలను నిర్మించడానికి ఆలయానికి చెందిన 1,000 మంది అనుచరులు 250,000 డాలర్లు సేకరించారు.<ref>{{Cite web|last=Rich, Micheal K.|date=15 August 2010|title=Hindu Temple Expanding In Hidden Valley|url=https://www.inmaricopa.com/hindu-temple-expanding-in-hidden-valley/|access-date=2022-03-11|website=inmaricopa}}</ref> 2011లో, హిందూ దేవతలకు సంబంధించిన 4 అదనపు దేవతామూర్తులను స్థాపించారు. 2012లో భవనం లోపలి, వెలుపలి భాగంలో భారతీయ కళాకృతులను చెక్కడానికి శిల్పులను తీసుకువచ్చారు. 2014లో దేవాలయం భారతీయ కళాకృతులతో తన 4 గోపురాలను చెక్కడం పూర్తిచేసింది.<ref>{{Cite web|title=temple history|url=https://www.ganapati.org/temple-history|access-date=2022-03-11|website=ganapati}}</ref> 2012లో చాండ్లర్‌లో జరిగిన మతపరమైన సంభాషణ, మతపరమైన వైవిధ్య కార్యక్రమానికి హాజరైన వారి కోసం ప్రార్థనను చదివారు. ఈ కార్యక్రమానికి హెన్రీ సెజుడో హాజరయ్యాడు.<ref>{{Cite web|last=Stacie Spring|date=14 November 2012|title=Chandler/Gilbert YMCA prayer breakfast celebrates religious diversity|url=https://www.eastvalleytribune.com/local/chandler-gilbert-ymca-prayer-breakfast-celebrates-religious-diversity/article_ce09a636-2df3-11e2-9167-0019bb2963f4.html|access-date=2022-03-11|website=eastvalleytribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208014936/https://www.eastvalleytribune.com/local/chandler-gilbert-ymca-prayer-breakfast-celebrates-religious-diversity/article_ce09a636-2df3-11e2-9167-0019bb2963f4.html|archive-date=2025-12-08|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] [[వర్గం:2000 స్థాపితాలు]] jrikf9debcnkngyvmm855l610cjtjq2 0 347107 4991573 4991060 2026-10-30T05:25:06Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991573 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | headerstyle = background:#fff; | labelstyle = background:#fff; | above = రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను | abovestyle = background:#ddf;line-height:150%; | image = | label1 = [[దేశం]] | data1 = [[భారతదేశం]] | label2 = [[రాష్ట్రం]] | data2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | label3 = [[జిల్లా]] | data3 =[[తూర్పుగోదావరి]] | label4 = [[పరిపాలనా కేంద్రం]] | data4 = [[రాజమండ్రి]] | label5 = మండలాల సంఖ్య | data5 = 13 }} '''రాజమహేంద్రవరం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[తూర్పుగోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం. <ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>రాజమండ్రి నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. ==చరిత్ర== ఈ పరిపాలన విభాగం కింద 2022 ఏప్రిల్ 4 కు ముందు, ఉమ్మడి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా లో భాగంగా 8 మండలాలు ఉండేయి.<ref name=division>{{cite web|title=District Census Handbook - East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |website=Census of India |access-date=18 January 2015 |pages=16 |format=PDF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113225906/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |archive-date=13 November 2015 }}</ref><ref name="name">{{cite news |author=Staff Reporter |title=Rajahmundry is now ‘Rajamahendravaram’ |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |accessdate=16 May 2019 |work=The Hindu |date=17 October 2015 |location=Vijayawada |language=en-IN}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Revenue Division {{!}} Welcome to East Godavari District Web Portal {{!}} India|url=https://eastgodavari.ap.gov.in/revenue-division/|access-date=2022-03-17}}</ref> [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022|జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ]] ఫలితంగా ఈ డివిజన్ లో మండలాల సంఖ్య 10కి పెరిగింది. [[కోనసీమ జిల్లా]] నుండి మూడు మండలాలను తిరిగి తూర్పు గోదావరి జిల్లా కు మార్చి ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ లో చేర్చినందున మండలాల సంఖ్య 13 కు పెరిగింది.<ref name=EG-KonaseemaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.951/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in East Godavari and Dr. B.R. Ambedkar Konaseema Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref> == మండలాలు == # [[అనపర్తి మండలం|అనపర్తి]] # [[కడియం మండలం|కడియం]] # [[కపిలేశ్వరపురం మండలం|కపిలేశ్వరపురం]] # [[కోరుకొండ మండలం (తూ.గో. జిల్లా)|కోరుకొండ]] # [[గోకవరం మండలం|గోకవరం]] # [[బిక్కవోలు మండలం|బిక్కవోలు]] # [[మండపేట మండలం|మండపేట]] # [[రంగంపేట మండలం|రంగంపేట]] # [[రాజమండ్రి గ్రామీణ మండలం|రాజమండ్రి గ్రామీణ]] # [[రాజమండ్రి పట్టణ మండలం|రాజమండ్రి పట్టణ]] # [[రాజానగరం మండలం|రాజానగరం]] # [[రాయవరం మండలం|రాయవరం]] # [[సీతానగరం మండలం (తూ.గో. జిల్లా)|సీతానగరం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తూర్పు గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2011 భారత జనాభా గణాంకాలకు ముందు ఉన్న రెవెన్యూ డివిజన్లు]] robr7rp9u7kkla8mobd1kc9ex7w36b2 0 347108 4991626 4991077 2026-10-30T07:13:42Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991626 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | headerstyle = background:#fff; | labelstyle = background:#fff; | above = రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను | abovestyle = background:#ddf;line-height:150%; | image = | label1 = [[దేశం]] | data1 = [[భారతదేశం]] | label2 = [[రాష్ట్రం]] | data2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | label3 = [[జిల్లా]] | data3 = [[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] | label4 = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | data4 = [[రామచంద్రపురం (కోనసీమ జిల్లా)|రామచంద్రపురం]] | label5 = మండలాల సంఖ్య | data5 = 5 }} '''రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[కోనసీమ జిల్లా]]కు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం. <ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> రామచంద్రాపురంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది. ==చరిత్ర== ఉమ్మడి తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో భాగంగా వున్నప్పుడు ఈ పరిపాలన విభాగం కింద 9 మండలాలు ఉండేవి. కోనసీమ జిల్లా ఏర్పడిన తరువాత, కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన్ ఏర్పాటు చేసిన తరువాత మండలాలు 5 కు తగ్గాయి.<ref>{{Cite web|title=New Districts In AP: ఏపీలో కొత్త జిల్లాలివే.. గెజిట్ విడుదల|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/city/hyderabad/final-notification-on-formation-of-new-districts-in-andhra-pradesh/ts20220403052257663|access-date=2022-04-03|website=ETV Bharat News}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/ys-jagan-govt-orders-for-creation-of-two-revenue-divisions/articleshow/92548844.cms|title=పులివెందుల వాసులకు గుడ్ న్యూస్.. ఇక అధికారికంగా... జగన్ సర్కారు ఉత్తర్వులు|date=2022-06-29|access-date=2022-06-30|website=సమయం}}</ref> == మండలాలు == # [[కపిలేశ్వరపురం మండలం|కపిలేశ్వరపురం]] # [[కె. గంగవరం మండలం|కె. గంగవరం]] # [[మండపేట మండలం|మండపేట]] # [[రామచంద్రపురం మండలం|రామచంద్రపురం]] # [[రాయవరం మండలం|రాయవరం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కోనసీమ జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా]] [[వర్గం:2013లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] bq8ahlyayhgzfy0lu6mvvkxjum8w17t 0 347841 4991536 4744528 2026-10-30T03:44:35Z InternetArchiveBot 88395 7 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991536 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = డాక్టర్‌ రఘురాం పిళ్ళారిశెట్టి | honorific_suffix = ఆఫీసర్‌ ఆఫ్‌ ది మోస్ట్‌ ఎక్స్‌లెంట్‌ ఆర్డర్‌ ఆఫ్‌ బ్రిటిష్‌ ఎంపైర్‌ (ఓబీఈ) | image = | imagesize = 160px | caption = | othername = | birth_date = {{birth date and age|1966|9|22|df=yes}} | birth_place = [[గుంటూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | alma_mater = [[సిద్ధార్థ మెడికల్ కళాశాల]] | occupation = వ్యవస్థాపకులు, ఉషాలక్ష్మి బ్రెస్ట్ క్యాన్సర్ ఫౌండేషన్<ref>{{cite web |title=Ushalakshmi Breast Cancer Foundation |url=http://www.ubf.org.in/ |website=www.ubf.org.in |access-date=2022-03-31 |archive-date=2022-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504165755/http://ubf.org.in/ |url-status=dead }}</ref> & డైరెక్టర్, కిమ్స్ - ఉషాలక్ష్మి సెంటర్ ఫర్ బ్రెస్ట్ డిసీజెస్<ref name="breastcancerindia.org">{{cite web |title=KIMS-Ushalakshmi Center for Breast Diseases |url=http://breastcancerindia.org/ |website=www.breastcancerindia.org}}</ref> | yearsactive = | known for = బ్రెస్ట్ క్యాన్సర్ అడ్వకేసీ, స్క్రీనింగ్, రొమ్ము శస్త్రచికిత్స | spouse = | children = | parents = ప్రొఫెసర్ పి. వి. చలపతి రావు<ref name=ren>{{cite web |date=November 23, 2020 |title=India's renowned surgeon Chalapathi Rao passes away |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/indias-renowned-surgeon-chalapathi-rao-passes-away/articleshow/79358566.cms |website=The Times of India |language=en}}</ref><br> డాక్టర్ ఉషాలక్ష్మి కుమారి | website = {{URL|http://www.ubf.org.in/}} | domesticpartner = }} '''డాక్టర్‌ రఘురామ్''' రొమ్ము క్యాన్సర్‌ వైద్యుడు. హైదరాబాదు లోని కిమ్స్‌ - ఉషాలక్ష్మి సెంటర్‌ ఫర్‌ బ్రెస్ట్‌ డిసీసెస్‌ సంస్థకు వ్యవస్థాపక డైరెక్టరు. 2022 మార్చిలో బ్రిటిష్‌ఉ ప్రభుత్వ రెండో అత్యున్నత పురస్కారం ''ఆఫీసర్‌ ఆఫ్‌ ది మోస్ట్‌ ఎక్స్‌లెంట్‌ ఆర్డర్‌ ఆఫ్‌ బ్రిటిష్‌ ఎంపైర్‌'' (ఓబీఈ) లభించింది.<ref>{{Cite web|title=Dr Raghu Ram: బ్రిటిష్‌ పురస్కారం అందుకున్న డాక్టర్‌ రఘురాం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/latestnews/general/1600/122063007|access-date=2022-03-31|website=EENADU|language=te}}</ref> యూకేలో అత్యున్నత పురస్కారం ''నైట్‌ హుడ్‌''. వివిధ రంగాల్లో అత్యుత్తమ ప్రతిభ కనబరచిన వారికి [[:en:Order of the British Empire|ఓబీఈ పురస్కారం]] అందజేస్తారు. భారత్‌లో రొమ్ము క్యాన్సర్‌ నివారణ, చికిత్స, అవగాహనలో డాక్టర్‌ రఘురామ్ అందిస్తున్న విశేష సేవలకుగాను ఇది వరించింది. 100 సంవత్సరాలలో ఈ సత్కారం పొందిన భారతీయ సంతతికి చెందిన అతి పిన్న వయస్కులలో ఆయన ఒకడు. ఇంగ్లండ్‌లోని రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ సర్జన్స్ గౌరవ ఎఫ్‌ఆర్‌సిఎస్‌ను అందుకున్న భారతీయ సంతతికి చెందిన అతి పిన్న వయస్కుడైన సర్జన్.<ref>{{Cite web|title=Hyderabad Doctor Gets Honorary Fellowship From Royal College Of Surgeons|url=https://www.ndtv.com/india-news/hyderabad-doctor-gets-honorary-fellowship-from-royal-college-of-surgeons-3141185}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/dr-raghu-ram-gets-honorary-frcs-from-college-of-surgeons/articleshow/92710195.cms?frmapp=yes&from=mdr|title=Hyderabad: Dr P Raghu Ram gets honorary FRCS from Royal College of Surgeons|date=7 July 2022|newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 July 2022|title=Indian Origin Surgeon Dr P Raghu Ram conferred with Honorary FRCS by The Royal College of Surgeons of England|url=https://medicaldialogues.in/news/health/doctors/indian-origin-surgeon-dr-p-raghu-ram-conferred-with-honorary-frcs-by-the-royal-college-of-surgeons-of-england-95625}}</ref> అతను ఎడిన్‌బరో లోని రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ సర్జన్స్ వారి ఓవర్సీస్ గోల్డ్ మెడల్‌ను పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడు.<ref name="Times of India3">{{cite web|date=26 January 2015|title=Six from T, AP awarded Padma Shri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Six-from-Telangana-AP-awarded-Padma-Shri/articleshow/46015479.cms|access-date=8 October 2018|location=Hyderabad|newspaper=Times of India}}</ref> 2021లో, అసోసియేషన్ ఆఫ్ సర్జన్స్ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ అండ్ ఐర్లాండ్ నుండి గౌరవ ఫెలోషిప్‌ను పొందిన భారతీయ మూలానికి చెందిన మొదటి సర్జన్ కూడా.<ref name="Another distinction for TS surgeon2">{{cite web|date=20 July 2021|title=Another distinction for TS surgeon|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/another-distinction-for-ts-surgeon/article35426673.ece|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> == బాల్యం, చదువు == [[File:P.V._Chalapathi_Rao_Dr._B._C._Roy_National_Award.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:P.V._Chalapathi_Rao_Dr._B._C._Roy_National_Award.jpg|thumb|రఘురాం తండ్రి భారత రాష్ట్రపతి నుండి డా.బి.సి.రాయ్ పురస్కారం అందుకుంటూ]] రఘురామ్ 1966 సెప్టెంబరు 22 న, అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని గుంటూరులో, డాక్టర్ దంపతులకు జన్మించాడు.<ref name="Pink Connexion UBF">{{cite web|title=Pink Connexion, Ushalakshmi Breast Cancer Foundation|url=http://www.ubf.org.in/home/Pinkconnctions/|access-date=29 June 2020|publisher=UBF|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521161354/http://www.ubf.org.in/home/Pinkconnctions/|archive-date=21 మే 2021|url-status=dead}}</ref> అతని తల్లిదండ్రులు బి.సి.రాయ్ జాతీయ పురస్కార గ్రహీత అయిన ప్రొఫెసర్ పి.వి.చలపతిరావు, ఉషాలక్ష్మి కుమారి. అమె క్యాన్సరు నుండి కోలుకున్న వ్యక్తి.<ref name="Times of India2">{{cite web|date=26 January 2015|title=Six from T, AP awarded Padma Shri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Six-from-Telangana-AP-awarded-Padma-Shri/articleshow/46015479.cms|access-date=8 October 2018|location=Hyderabad|newspaper=Times of India}}</ref> అతను [[హైదరాబాద్ పబ్లిక్ స్కూల్|హైదరాబాద్ పబ్లిక్ స్కూల్‌]]<nowiki/>లో పాఠశాల విద్యను అభ్యసించాడు. మైక్రోసాఫ్ట్ ఛైర్మన్, CEO అయిన సత్య నాదెళ్ల అక్కడ అతని సహవిద్యార్థి. రఘురామ్ [[సిద్ధార్థ మెడికల్ కళాశాల|సిద్ధార్థ మెడికల్ కాలేజీ]] నుండి మెడిసిన్ (MBBS)లో పట్టభద్రుడయ్యాడు. 1995లో కస్తూర్బా మెడికల్ కాలేజ్ నుండి మొదటి ర్యాంకుతో సర్జరీలో మాస్టర్స్ డిగ్రీని (MS) పొందాడు.<ref>{{Cite web|title=Ushalakshmi Breast Cancer Foundation|url=http://www.ubf.org.in/Home/ViewModule/1035|access-date=2020-06-12|website=www.ubf.org.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612072623/http://www.ubf.org.in/Home/ViewModule/1035|archive-date=2020-06-12|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=International Advisor receives Padma Shri {{!}} RCSEd|url=https://www.rcsed.ac.uk/news-public-affairs/news/2015/may/international-advisor-receives-padma-shri|access-date=2022-07-25|website=The Royal College of Surgeons of Edinburgh|language=en}}{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> తర్వాత అతను UK వెళ్లి 1997లో బ్రిటిషు దీవుల్లో ఉన్న నాలుగు సర్జికల్ కళాశాలన్నిటిని నుండీ (ఇంగ్లాండ్, ఎడిన్‌బర్గ్, గ్లాస్గో, ఐర్లాండ్) FRCS పొందాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2019-07-15|title=Breast Surgeon DR P Raghu Ram conferred Honorary Fellowship of Royal College of Surgeons Thailand|url=https://medicaldialogues.in/breast-surgeon-dr-p-raghu-ram-conferred-honorary-fellowship-of-royal-college-of-surgeons-thailand|access-date=2020-06-11|website=medicaldialogues.in|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|date=19 February 2019|title=Honour for city doctor|url=http://ubf.org.in/images/MEDIA%20REPORTS,%20HON.%20FRCS%20(THAILAND),%20FEBRUARY%202019_1636893278260399309.pdf|access-date=11 June 2020|website=UBF|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611075836/http://ubf.org.in/images/MEDIA%20REPORTS,%20HON.%20FRCS%20(THAILAND),%20FEBRUARY%202019_1636893278260399309.pdf|archive-date=11 జూన్ 2020|url-status=dead}}</ref> అతను లండన్‌లోని రాయల్ మార్స్‌డెన్ NHS ఫౌండేషన్ ట్రస్ట్‌లో, నాటింగ్‌హామ్ బ్రెస్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో ఆంకోప్లాస్టిక్ బ్రెస్ట్ సర్జరీలో హయ్యర్ సర్జికల్ ట్రైనింగ్ & సబ్‌స్పెషాలిటీ శిక్షణను పూర్తి చేశాడు. అతనికి అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ సర్జన్స్ ఫెలోషిప్ కూడా ఉంది. == వృత్తి == 2002లో రఘురామ్ తల్లికి బ్రెస్ట్ క్యాన్సర్ సోకింది. అతను 2007లో భారతదేశానికి వచ్చేసి, హైదరాబాద్‌లోని KIMS హాస్పిటల్స్‌లో బ్రెస్ట్ హెల్త్ కేర్ కోసం ప్రత్యేకంగా కిమ్స్-ఉషాలక్ష్మి సెంటర్ ఫర్ బ్రెస్ట్ డిసీజెస్ అనే సంస్థను తన తల్లి పేరిట స్థాపించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/road-less-travelled/article6874712.ece|title=Road less travelled|last=Rajendra|first=Ranjani|date=2015-02-09|work=The Hindu|access-date=2020-06-11|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|title=KIMS-Ushalakshmi Center for Breast Diseases|url=http://www.breastcancerindia.org/|access-date=2020-06-11|website=www.breastcancerindia.org}}</ref> వ్యాధి గురించి అవగాహన కల్పించడం కోసం, సంస్థకు రాయబారులుగా [[అమితాబ్ బచ్చన్]], [[పి.వి. సింధు|పి. వి. సింధు]]<nowiki/>ల సహాయం తీసుకున్నాడు.<ref name="Indian Express">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/road-less-travelled/article6874712.ece|title=Road less travelled, The Hindu, 9 February 2015|last1=Rajendra|first1=Ranjani|date=2015|work=The Hindu|access-date=29 June 2020}}</ref> తరువాత, పింక్ కనెక్షన్ అనే త్రైమాసిక వార్తాపత్రికను ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు.<ref name="Pink Connexion UBF2">{{cite web|title=Pink Connexion, Ushalakshmi Breast Cancer Foundation|url=http://www.ubf.org.in/home/Pinkconnctions/|access-date=29 June 2020|publisher=UBF|archive-url=https://web.archive.org/web/20210521161354/http://www.ubf.org.in/home/Pinkconnctions/|archive-date=21 మే 2021|url-status=dead}}</ref> 2007 నుండి, అక్టోబరు నెలలో (అంతర్జాతీయ రొమ్ము క్యాన్సర్ అవగాహన నెల) రొమ్ము క్యాన్సర్‌పై అవగాహన పెంచడానికి వార్షిక "పింక్ రిబ్బన్ క్యాంపెయిన్" ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/hyderabad/a-decade-of-pinktober-in-hyderabad/articleshow/71409226.cms|title=A decade of 'Pinktober' in Hyderabad!|access-date=2020-06-29|language=en|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite book|title=Chapter 35: Breast Cancer Global Quality Care (pages 371 – 376), Oxford University Press|publisher=Oxford University Press|pages=35}}</ref> 2012 - 2016 మధ్య, అతను ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలలో దక్షిణాసియాలో అతిపెద్ద జనాభా-ఆధారిత రొమ్ము క్యాన్సర్ స్క్రీనింగ్ కార్యక్రమాన్ని జరిపాడు. రొమ్ము క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతున్న మహిళలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ [[ఆరోగ్యశ్రీ|ఆరోగ్యశ్రీ పథకం]] కింద ఉచితంగా చికిత్స అందించాడు.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://www.ubf.org.in/images/CHAPTER,%20OXFORD%20UNIVERSITY%20PRESS,%202019637278820825414767.pdf|title=Chapter 35: Breast Cancer Global Quality Care (pages 371 – 376)|publisher=Oxford University Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629080138/http://www.ubf.org.in/images/CHAPTER,%20OXFORD%20UNIVERSITY%20PRESS,%202019637278820825414767.pdf|archive-date=2020-06-29|access-date=2024-07-03|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ts-ap-join-hands-to-fight-breast-cancer/article8325785.ece|title=TS, AP join hands to fight breast cancer|last=P.s|first=Rohit|date=2016-03-08|work=The Hindu|access-date=2020-06-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Ram |first1=P Raghu |year=2011 |title=Breast Healthcare in India : Time For A Paradigm Shift |journal=The Bulletin of the Royal College of Surgeons of England |volume=93 |issue=7 |pages=250–252 |doi=10.1308/147363511X579099}}</ref> క్లినికల్ బ్రెస్ట్ ఎగ్జామినేషన్ (CBE) ఆధారిత రొమ్మును పునరావృతం చేయడానికి మార్గదర్శకాలను రూపొందించిన కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన స్టీరింగ్ కమిటీ, హై పవర్డ్ టెక్నికల్ అడ్వైజరీ గ్రూప్ (TAG)<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/City-based-cancer-specialist-appointed-to-advisory-body/article16725850.ece|title=City-based cancer specialist appointed to advisory body|date=2016-11-28|work=The Hindu|access-date=2020-06-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>లో చేరమని 2016 లో భారత ప్రభుత్వం అతన్ని ఆహ్వానించింది.<ref>{{Cite web|title=Ushalakshmi Breast Cancer Foundation|url=http://www.ubf.org.in/Home/ViewModule/68|access-date=2020-06-29|website=www.ubf.org.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630224259/http://www.ubf.org.in/Home/ViewModule/68|archive-date=2020-06-30|url-status=dead}}</ref><ref name=":0" /> == పురస్కారాలు == [[File:Dr._P_Raghu_Ram_B._C._Roy_National_Award.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dr._P_Raghu_Ram_B._C._Roy_National_Award.jpg|thumb|డా. బి.సి.రాయ్ పురస్కారం అందుకుంటూ, డా.రఘురామ్]] రఘురామ్ 2021 సంవత్సరపు క్వీన్ ఎలిజబెత్ II నూతన సంవత్సర గౌరవాల జాబితాలో ఉన్నాడు. 100 సంవత్సరాలలో OBE - ఆఫీసర్ ఆఫ్ ది మోస్ట్ ఎక్సలెంట్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ది బ్రిటీష్ ఎంపైర్‌తో సత్కరించబడిన భారతీయ సంతతికి చెందిన అతి పిన్న వయస్కులలో ఆయనొకడు.<ref name="thegazette.co.uk">{{cite web|title=What is the difference between a CBE, OBE, MBE and a knighthood?|url=https://www.thegazette.co.uk/awards-and-accreditation/content/103372#:~:text=Standing%20for%20Officer%20of%20the,CBE%20but%20ahead%20of%20MBE.|website=www.thegazette.co.uk|language=en}}</ref> భారతదేశంలో రొమ్ము క్యాన్సర్ సంరక్షణ, శస్త్రచికిత్స విద్య, UK-భారత సంబంధాలకు గాను అతనికి ఈ సత్కారం లభించింది.<ref name="Raghu PILLARISETTI">{{cite web|title=Raghu Pillarisetti|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/3704239|website=www.thegazette.co.uk}}</ref><ref name="Hyderabad surgeon Raghu Ram in Quee">{{cite web|date=January 1, 2021|title=Hyderabad surgeon Raghu Ram in Queen's Honours list|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/city-surgeon-raghu-ram-in-queens-honours-list/articleshow/80052534.cms|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Surgeon Raghu Ram Pillarisetti Named In Queen Elizabeth II's New Year's Honours List|url=https://www.ndtv.com/indians-abroad/surgeon-and-padma-shri-awardee-raghu-ram-pillarisetti-named-in-queen-elizabeth-iis-new-years-honours-list-2346239|website=NDTV.com}}</ref> అతనికి 2022 మార్చి 20 న విండ్సర్ కాజిల్‌లో ప్రిన్స్ చార్లెస్ అధికారికంగా OBEని ప్రదానం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=Hyderabad-Based Cancer Surgeon Conferred With Prestigious UK Honour|url=https://www.ndtv.com/india-news/hyderabad-based-dr-p-raghu-ram-conferred-with-obe-of-uk-2854133|access-date=2022-04-02|website=NDTV.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/dr-raghu-ram-conferred-obe/articleshow/90552972.cms|title=raghu ram: Dr Raghu Ram Conferred Obe {{!}} Hyderabad News - Times of India|date=31 March 2022|access-date=2022-04-02|language=en|website=The Times of India}}</ref> భారత ప్రభుత్వం రఘురామ్‌ని 2015 రిపబ్లిక్ డే గౌరవాల జాబితాలో నాల్గవ అత్యున్నత భారతీయ పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] ప్రదానం చేసింది.<ref name="The Hindu">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/seven-telugus-win-padma-awards/article6822501.ece | title=The Hindu | date=26 January 2015 | access-date=8 March 2015}}</ref><ref name="India">{{Cite web|date=2015-03-30|title=Dr Raghu Ram to receive Padma Shri today|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2015-03-30/Dr-Raghu-Ram-to-receive-Padma-Shri-today/140697|access-date=2020-06-11|website=www.thehansindia.com|language=en}}</ref> తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఈ పురస్కారం పొందిన అత్యంత పిన్న వయస్కుడైన సర్జన్‌గా నిలిచాడు.<ref name="Times of India">{{cite web|date=26 January 2015|title=Six from T, AP awarded Padma Shri|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Six-from-Telangana-AP-awarded-Padma-Shri/articleshow/46015479.cms|access-date=8 October 2018|location=Hyderabad|newspaper=Times of India}}</ref> 2017లో, మెడికల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా అతన్ని 2016లో 'సోషియో మెడికల్ రిలీఫ్ రంగంలో అత్యుత్తమ సేవ' కోసం డాక్టర్ బి సి రాయ్ జాతీయ అవార్డుకు ఎంపిక చేసింది.<ref>{{Cite web|date=2017|title=Padma awards|url=https://www.padmaawards.gov.in/padmaawardees.aspx|url-status=unfit|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605091305/https://www.padmaawards.gov.in/padmaawardees.aspx|archive-date=Jun 5, 2023|access-date=11 August 2023|language=en}}</ref> 2021లో, ది అసోసియేషన్ ఆఫ్ సర్జన్స్ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ & ఐర్లాండ్ వారి గౌరవ ఫెలోషిప్ పొందాడు. ఈ ఫెలోషిప్ పొందిన భారతీయ సంతతికి చెందిన మొదటి సర్జన్ అతడు.<ref name="ubf.org.in">{{cite web|title=Ushalakshmi Breast Cancer Foundation|url=http://www.ubf.org.in/Home/ViewModule/2126|website=www.ubf.org.in|access-date=2024-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241110014642/http://ubf.org.in/Home/ViewModule/2126|archive-date=2024-11-10|url-status=dead}}</ref><ref name="Another distinction for TS surgeon">{{cite web|date=20 July 2021|title=Another distinction for TS surgeon|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/another-distinction-for-ts-surgeon/article35426673.ece|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> 2015లో తెలంగాణ, మెదక్ జిల్లాలో 1500 మంది జనాభా ఉన్న మారుమూల గ్రామమైన ఇబ్రహీంపూర్‌ను దత్తత తీసుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/surgeons-remedy-for-ibrahimpur/article8643101.ece|title=Surgeon's remedy for Ibrahimpur|date=2016-05-25|work=The Hindu|access-date=2020-12-31|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వైద్యులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:వైద్యరంగంలో పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] sdbv19t84brd4po2e5xl5z1cxvzimeh 0 347905 4991212 4991057 2026-10-29T12:36:32Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991212 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | headerstyle = background:#fff; | labelstyle = background:#fff; | above =మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను | abovestyle = background:#ddf;line-height:150%; | image = | label1 = [[దేశం]] | data1 = [[భారతదేశం]] | label2 = [[రాష్ట్రం]] | data2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | label3 = [[జిల్లా]] | data3 =[[కృష్ణా జిల్లా]] | label4 = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | data4 = [[మచిలీపట్నం]] | label5 = మండలాల సంఖ్య | data5 = 13 }} '''మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]]జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఈ పరిపాలన విభాగం కింద 13 మండలాలు ఉన్నాయి. మచిలీపట్నం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref name=mandals>{{cite web|title=Krishna District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part31.pdf|publisher=Census of India|access-date=18 January 2015|pages=523–532|format=PDF}}</ref> == పరిపాలన == మచిలీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని కృష్ణ జిల్లాలో ఉన్న ఒక పరిపాలనా విభాగం.జిల్లాలోని 4 రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. దీని పరిపాలన పరిధిలో 13 మండలాలు ఉన్నాయి. మచిలీపట్నం పట్ణణం డివిజను కేంద్రంగా ఉంది.రెవెన్యూ విభాగానికి రెవెన్యూ డివిజినల్ అధికారి అధిపతిగా వ్యవహరిస్తాడు. ఇతను ఐ.ఎ.ఎస్. లేక డిప్యూటీ కలెక్టర్ హోదాలో సబ్ కలెక్టర్ ర్యాంక్ కలిగి ఉంటాడు.ఇతనికి పరిపాలనలో, తహసిల్దారు హోదా కలిగిన ఒక పరిపాలనాధికారి సహకరిస్తాడు. == రెవెన్యూ డివిజను లోని మండలాలు == # [[అవనిగడ్డ మండలం]] # [[బంటుమిల్లి మండలం]] # [[చల్లపల్లి మండలం]] # [[ఘంటసాల మండలం (కృష్ణా)|ఘంటసాల మండలం]] # [[గూడూరు మండలం (కృష్ణా)|గూడూరు మండలం]] # [[కోడూరు మండలం (కృష్ణా)|కోడూరు మండలం]] # [[కృత్తివెన్ను మండలం]] # [[మచిలీపట్నం మండలం]] # [[మోపిదేవి మండలం]] # [[మొవ్వ మండలం]] # [[నాగాయలంక మండలం]] # [[పెడన మండలం]] # [[ఉంగుటూరు మండలం (కృష్ణా జిల్లా)|ఉంగుటూరు మండలం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{కృష్ణా జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2011 భారత జనాభా గణాంకాలకు ముందు ఉన్న రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 1vwk7azi6kbllwxe2tffr984k3cnhij 0 347976 4991693 4949460 2026-10-30T11:07:55Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991693 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కోనసీమ జిల్లా | native_name = డా.బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా | native_name_lang = [[తెలుగు]] | other_name = | image_skyline = [[File:కోనసీమ జిల్లా.jpg|thumb|center|1. కోనసీమ ముఖ ద్వారం, 2. అమలాపురం గడియార స్తంభం, 3. శుభ కలశం]] | image_alt = | image_caption = కోనసీమ జిల్లా చిత్రమాల | nickname = | map_alt = | map_caption = | image_map = | Coordinates = {{coord|16.93 |82.22|type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారత దేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[కోస్తా]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 2022 | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = | seat = [[అమలాపురం]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | area_rank = | area_total_km2 = 2083 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1719100 | population_male = | population_female = | population_as_of = 2011 | pop-growth = | population_rank = | population_density_km2 = | population_demonym = | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics1_title2 = | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0 ( ) | registration_plate = | blank1_name_sec2 = [[శీతోష్ణస్థితి]] | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[అవపాతం]] | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = | blank4_info_sec2 = | website = {{URL|konaseema.ap.gov.in/te}} | footnotes = }} '''కోనసీమ జిల్లా''', అధికారికంగా, కోనసీమ '''జిల్లా''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా 2022లో కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> ఇది పూర్వపు [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] నుండి కొన్ని మండలాలను విడగొట్టుట ద్వారా ఆవిర్బంచింది. జిల్లా కేంద్రం [[అమలాపురం]]. [[గోదావరి]] నది సముద్రంలో కలిసే ప్రాంతమే కోనసీమ. ధవళేశ్వరం బ్యారేజ్ దిగువన గోదావరి పలు పాయలుగా మారుతుంది. అందులో వశిష్ఠ, వైనతేయ, గౌతమీ పాయల మధ్య ప్రాంతమే కోనసీమ. నదీ పాయల మధ్య దీవుల సముదాయంలా కోనసీమ కనిపిస్తుంది. బంగాళాఖాతం తీరాన్ని ఆనుకుని ఉంటుంది. గతంలో ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న [[రాజోలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజోలు]], [[కొత్తపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొత్తపేట]], [[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]], [[ముమ్మిడివరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముమ్మడివరం]], [[మండపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మండపేట]], [[అమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]], [[పి.గన్నవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పి.గన్నవరం]] అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలతో ఈ జిల్లా అవతరించింది. జిల్లాలో [[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను|అమలాపురం]], [[రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం]], [[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను|కొత్తపేట]] అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లను 22 మండలాలుగా విభజించారు. 2011 భారత జనగణన ప్రకారం, జిల్లాలో జనాభా మొత్తం 17.191 లక్షలు మంది ఉన్నారు.<ref name="census-2011" /> జిల్లా వైశాల్యం 2,083 చ. కి. విస్తీర్ణంతో ఉంది. [[అంతర్వేది]]లో [[అంతర్వేది లక్ష్మి నరసింహస్వామి దేవాలయం|శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహస్వామి దేవాలయం]], [[ద్రాక్షారామం]]లో పంచారామలలో ఒకటైన [[శ్రీ మాణిక్యాంబా సమేత శ్రీ భీమేశ్వరస్వామి దేవాలయం]] జిల్లాలో ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. == పేరు == [[గోదావరి]] నది సముద్రంలో కలిసే ప్రాంతమే కోనసీమ. [[రాజమండ్రి]] వద్ద అఖండ గోదావరిగా పిలిచే ఆ నదీ ప్రవాహం ఆ తర్వాత దిశ మారుతుంది. ధవళేశ్వరం కాటన్ బ్యారేజ్ దిగువన పలు పాయలుగా మారుతుంది. అందులో వశిష్ఠ, వైనతేయ, గౌతమీ పాయల మధ్య ప్రాంతమే కోనసీమ. నదీ పాయల మధ్య దీవుల సముదాయంలా కోనసీమ కనిపిస్తుంది. బంగాళాఖాతం తీరాన్ని ఆనుకుని ఉంటుంది. తెలుగు నిఘంటువు ప్రకారం '''కోన''' అంటే చాలా అర్థాలున్నాయి. అందులో అడవి వంటివి బాగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. అయితే కోన అంటే మూల అని, '''సీమ''' అంటే ప్రదేశం అని తెలుగు అధ్యాపకుడు ముళ్లపూడి రామచంద్రం అభిప్రాయపడ్డారు.<ref name=":0">{{Cite web|date=2022-05-29|title=కోనసీమకు ఆ పేరు ఎలా వచ్చింది?|url=https://www.bbc.com/telugu/india-61619454|access-date=2022-10-14|website=BBC News తెలుగు|language=te}}</ref> "గోదావరి జిల్లాల్లో ఇప్పుడు కోనసీమగా పిలుస్తున్న ప్రాంతం ఓ మూలన ఉంటుంది. అందులోనూ భౌగోళికంగా నదీ ప్రవాహానికి చివరిలో ఉంది. ఇది ఓ దీవిని తలపిస్తుంది. రోడ్డు రవాణా మార్గాలు అంతగా లేని రోజుల్లో రాకపోకల కోసం పడవల మీద గోదావరిని దాటాల్సి వచ్చేది. అందుకే ఆ ప్రదేశాన్ని కోనసీమగా పిలుస్తారు. కోనసీమ గురించి 12వ శతాబ్దం నాటి నుంచే ప్రస్తావన ఉంది. [[నన్నయ్య]] వంటి వారి రచనల్లోనూ కోనసీమ గురించి పేర్కొన్నారు. అనేక శతాబ్దాలుగా కోనసీమగానే ఈ ప్రాంతాన్ని పిలుస్తున్నారు" అని ముళ్లపూడి రామచంద్రం వివరించారు. కోనసీమ అనే పేరు రావడానికి ఆనాటికి ఇది అటవీ ప్రాంతంగా ఉండడం వంటి ఇతర కారణాలు కూడా ఉండవచ్చనే అభిప్రాయం అతను వ్యక్తం చేశాడు.<ref name=":0" /> ప్రభుత్వం జిల్లా పేరును డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లాగా మార్చుటకు ప్రాథమిక ప్రకటన చేస్తూ అభ్యంతరాలను 30 రోజులలోగా తెలియపరచాలని కోరింది. దీనిని వ్యతిరేకిన్తూ [[కోనసీమ జిల్లా వివాదం|అల్లర్లు, విధ్వంసం]] జరిగింది. 2022 జూన్ 24 న జరిగిన సమావేశంలో పేరు మార్పుకు కేబినెట్ ఆమోదముద్ర వేసింది. 2022 ఆగస్టు 2 న ఖరారు గెజెట్ ప్రకటన విడుదలైంది. ==చరిత్ర== {{main|ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర}} [[File:అమలాపురంలో సూర్యాస్తమయం సమయం.jpg|thumb|అమలాపురంలో సూర్యాస్తమయం సమయం]] 2022 ఏప్రిల్ 4న ఈ జిల్లా ప్రారంభించబడింది. గతంలో తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న రాజోలు, కొత్తపేట, రామచంద్రాపురం, ముమ్మడివరం, మండపేట, అమలాపురం, పి.గన్నవరం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలతో ఈ జిల్లా అవతరించింది. కొత్తజిల్లా ఏర్పాటులో భాగంగా అమలాపురంలో కలెక్టర్, ఎస్పీ కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేశారు. అమలాపురానికి సమీపాన ఉన్న ముమ్మిడివరంలో ఎయిమ్స్ కళాశాల భవనాల్లో 43 ప్రభుత్వ శాఖల కార్యాలయాలను ఒకేచోట ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. అమలాపురం నల్లవంతన దిగువన ముక్తేశ్వరం రోడ్డులో అంబేద్కర్ కమ్యూనిటీ హాలుకు ఎదురుగా డీఆర్డీఏ భవనాల ఏర్పాటు చేశారు. పాత మాంటిస్సోరి స్కూలు భవనంలో జిల్లా ఎస్పీ కార్యాలయం ఏర్పాటైంది.<ref>{{Cite web|title=New Districts In AP: ఏపీలో కొత్త జిల్లాలివే.. గెజిట్ విడుదల|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/city/hyderabad/final-notification-on-formation-of-new-districts-in-andhra-pradesh/ts20220403052257663|access-date=2022-04-03|website=ETV Bharat News}}</ref> == భౌగోళిక స్వరూపం == [[File:CanalRoad.jpg|thumb|కాలువ గట్లు]] [[File:View of Banana plants at Ryali village in East Godavari district.jpg|thumb|కోనసీమలో అరటి పొలాలు]] [[దస్త్రం:Konaseema-1.jpg|right|thumb|కోనసీమ పొలాలు]] [[File:Kon2.jpg|thumb|కోనసీమ పొలాలు]] [[దస్త్రం:Bridge on gowtami river, between pasuvulanka and Lanka.jpg|thumb|వంతెన ]] కోనసీమ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[కాకినాడ జిల్లా]], తూర్పున [[కాకినాడ జిల్లా]], దక్షిణాన [[బంగాళాఖాతం]], పశ్చిమాన [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ఉత్తరం వైపు గోదావరి పాయ గౌతమి, దక్షిణం వైపున వశిష్ట అనే గోదావరి పాయ మధ్యలో కోనసీమ ఉంది. కోనసీమ త్రిభుజాకార ప్రదేశం కావున గోదావరి, బంగాళాఖాతాలు చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 2,083 చదరపు కిలోమీటర్లు. జిల్లా [[ప్రధాన కార్యాలయం]] అమలాపురం నుండి రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి|అమరావతికి]] 200 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం [[వరి]] పొలాలతో, [[అరటి]], [[కొబ్బరి]]చెట్లతో కళకళ లాడుతూ ఉంటుంది. సారవంతమైన ఒండ్రు నేలలు, ఇసుకతో కూడిన మట్టి నేలలు డెల్టా ప్రాంతంలో కనిపిస్తాయి. === వాతావరణం === ఈ జిల్లాలో ఈశాన్య ఋతుపవనాలు, నైరుతీ ఋతుపవనాల కారణంగా జూన్ నుండి అక్టోబరు వరకు వర్షాలు కురుస్తుంటాయి.ఏడాది పొడుగునా వాతావరణం సాధారణంగా ఉంటుంది. ఏప్రిల్‌ నుండి జూన్‌ వరకు మాత్రం ఉష్ణోగ్రతలు 48 డిగ్రీల సెంటీగ్రేడు వరకు పెరుగుతాయి. జిల్లా లోని సాధారణ వర్షపాతం - 1280.0 మి మీ. సగానికి పైగా వర్షపాతం నైరుతి ఋతుపవనాల వలన కలగగా మిగిలినది ఈశాన్య ఋతుపవనాల వలన కలుగుతుంది. ==జనాభా గణాంకాలు== 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా పరిధిలో జనాభా 17.191 లక్షలు.<ref name="census-2011">{{Cite web|url=https://konaseema.ap.gov.in/te/%e0%b0%9c%e0%b0%a8%e0%b0%97%e0%b0%a3%e0%b0%a8/|title=జనగణన|access-date=2022-07-23|website=Konaseema district}}</ref> ==పరిపాలన== జిల్లాలో మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి, అవి కొత్తపేట, అమలాపురం, రామచంద్రపురం. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లను 22 మండలాలుగా విభజించారు . === మండలాలు === జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత [[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను]] ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Cite web|url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/ys-jagan-govt-orders-for-creation-of-two-revenue-divisions/articleshow/92548844.cms|title=పులివెందుల వాసులకు గుడ్ న్యూస్.. ఇక అధికారికంగా... జగన్ సర్కారు ఉత్తర్వులు|date=2022-06-29|access-date=2022-06-30|website=సమయం}}</ref>. 31 డిసెంబరు 2025 నాడు మూడు మండలాలను తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో కలిపారు.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> ఫలితంగా [[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను|అమలాపురం డివిజనులో]] 10, [[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను|కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజనులో]] లో 7, [[రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను|రామచంద్రపురం డివిజనులో]] 2 మండలాలు ఉన్నాయి. {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} ==== [[అమలాపురం రెవెన్యూ డివిజను]]==== # [[అమలాపురం మండలం|అమలాపురం]] # [[అల్లవరం మండలం|అల్లవరం]] # [[ఉప్పలగుప్తం మండలం|ఉప్పలగుప్తం]] # [[ఐ.పోలవరం మండలం|ఐ.పోలవరం]] # [[కాట్రేనికోన మండలం|కాట్రేనికోన]] # [[మలికిపురం మండలం|మలికిపురం]] # [[మామిడికుదురు మండలం|మామిడికుదురు]] # [[ముమ్మిడివరం మండలం|ముమ్మిడివరం]] # [[రాజోలు మండలం|రాజోలు]] # [[సఖినేటిపల్లి మండలం|సఖినేటిపల్లి]] ====[[కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను ]]==== # [[అయినవిల్లి మండలం|అయినవిల్లి]] # [[అంబాజీపేట మండలం|అంబాజీపేట]] # [[ఆత్రేయపురం మండలం|ఆత్రేయపురం]] # [[ఆలమూరు మండలం|ఆలమూరు]] # [[కొత్తపేట మండలం|కొత్తపేట]] # [[పి.గన్నవరం మండలం|పి.గన్నవరం]] # [[రావులపాలెం మండలం|రావులపాలెం]] ====[[రామచంద్రపురం రెవెన్యూ డివిజను]]==== # [[కె. గంగవరం మండలం|కె. గంగవరం]] # [[రామచంద్రపురం మండలం|రామచంద్రపురం]] {{Div col end}} ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[File:Antarvedi temple on the banks of Godavari in Andhra pradesh.jpg|thumb|అంతర్వేది]] [[File:Draksharama.jpg|thumb|ద్రాక్షారామం]] * [[అంతర్వేది లక్ష్మి నరసింహస్వామి దేవాలయం|శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహస్వామి దేవాలయం, అంతర్వేది]] * శ్రీ మాణిక్యాంబా సమేత శ్రీ భీమేశ్వర స్వామి వారి దేవాలయం, [[ద్రాక్షారామం]] ఇంకా కోనసీమ తిరుపతిగా విరాజిల్లుతున్న వాడపల్లి వెంకటేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం, [[అప్పనపల్లి]] శ్రీ బాలబాలాజీ వారి దేవస్థానం, [[అయినవిల్లి]]లోని విఘ్నేశ్వరుడి ఆలయం, [[మురమళ్ళ|మురమళ్ల]]లోని భద్రకాళి సమేత వీరేశ్వరస్వామి ఆలయం, [[ర్యాలి (ఆత్రేయపురం)|ర్యాలీ]]లోని జగన్మోహిని కేశవస్వామి ఆలయం, [[ముక్తేశ్వరం (అయినవిల్లి మండలం)|ముక్తేశ్వరం]]లోని క్షణ ముక్తేశ్వరాలయం, [[పలివెల (కొత్తపేట మండలం)|పలివెల]]లోని శ్రీ ఉమా కొప్పులింగేశ్వర ఆలయం [[మందపల్లి]]లోని శనీశ్వర ఆలయం మొదలగునవి వున్నాయి.{{Citation needed|date=March 2026}} ==పట్టణాలు== * [[అమలాపురం|అ]]<nowiki/>[[అమలాపురం|మలాపురం]] * [[రామచంద్రపురం (కోనసీమ జిల్లా)|ర]]<nowiki/>[[రామచంద్రపురం (కోనసీమ జిల్లా)|ామచంద్రపురం]] * [[ముమ్మిడివరం|మ]]<nowiki/>[[ముమ్మిడివరం|ుమ్మిడివరం]] * [[రావులపాలెం|ర]]<nowiki/>[[రావులపాలెం|ావులపాలెం]] ==రాజకీయ విభాగాలు == కోనసీమ జిల్లాలో రెండు లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు, ఏడు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=District-wise Assembly-Constituencies|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> === లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు=== * [[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] * [[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ (పాక్షికం)]] ===అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు=== # [[అమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] # [[కొత్తపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొత్తపేట]] # [[పి.గన్నవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పి. గన్నవరం]] # [[ముమ్మిడివరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముమ్మిడివరం]] (పాక్షికం). మిగిలిన భాగం [[కాకినాడ జిల్లా]]లో ఉంది. # [[మండపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మండపేట]] # [[రాజోలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజోలు]] # [[రామచంద్రాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]] ==రవాణా వ్యవస్థ== ఆలమూరు, సిద్దాంతం వద్ద గోదావరి నదిపై వంతెనల నిర్మాణంతో జిల్లాలోని అన్ని ప్రాంతాలు చక్కటి రహదారులతో అనుసంధానించబడ్డాయి.కోనసీమ ప్రాంతాన్ని జిల్లా హెడ్ క్వార్టర్స్‌కు కలుపుతూ గోదావరి నదిపై [[యానాం]] - [[యెదురులంక]] వంతెనను బాలయోగి వారధిగా 2002లో ప్రారంభించారు. కోనసీమ జిల్లాకు [[కాకినాడ]] నుండి [[కోటిపల్లి (పామర్రు మండలం)|కోటిపల్లి]] వరకు 45 కి.మీ రైలు మార్గం (బ్రాడ్ గేజ్) సౌకర్యం ఉంది. సమీప విమానాశ్రయం [[రాజమండ్రి విమానాశ్రయం]]. ==విద్యా సౌకర్యాలు== కోనసీమ జిల్లాల్లో 1420 ప్రాథమిక పాఠశాలలు,292 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు, 413 ఉన్నత పాఠశాలలు వివిధ నిర్వహణల కింద పనిచేస్తున్నాయి.ప్రాథమిక పాఠశాలలో 3610 మంది ఉపాధ్యాయులు, యుపి పాఠశాలలో 1833 మంది, ఉన్నత పాఠశాలల్లో 4560 మంది ఉపాధ్యాయులు పనిచేస్తున్నారు. 75 జూనియర్ కళాశాలల్లో 949 మంది లెక్చరర్లు పనిచేస్తున్నారు. {{Citation needed|date=జులై 2022}} ==ఆర్ధిక స్థితిగతులు== కోనసీమ జిల్లా వ్యవసాయం ప్రధానంగా వున్న జిల్లా.నీటి సదుపాయం ఉన్నందున వ్యవసాయం, (అక్వా కల్చర్) జిల్లా ప్రజలకు ప్రధాన వృత్తులుగా ఉన్నాయి.కోనసీమలో వరి తర్వాత ఎక్కువగా అరటిని పండిస్తారు.వీటితోపాటు అరటి, మామిడి, పనస, సపోటా, బత్తాయి పంటలు పండిస్తారు.లంక గ్రామప్రాంతాలలో విస్తారంగా పండిస్తారు.ఇటీవల జరిపిన పరిశోధనల మూలంగా సహజవాయువు నిలువలు బయటపడడం వలన ఈ ప్రదేశం పారిశ్రామికంగా కూడా అభివృద్ధి చెందుతుంది.చమురు శుద్ధి కర్మాగారాలున్నాయి. ప్రస్తుతం ఇది దేశంలో అతి పెద్ద చమురు, సహజవాయు ఉత్పత్తి కేంద్రంగా ఉంది. ==సంస్కృతి== ఈ ప్రాంతం పురాతన ఆంధ్ర [[సంస్కృతి|సంస్కృతీ]] సంప్రదాయాల నిలయం. ఇక్కడ ఇంకా అంతరించని కొన్ని ఆంధ్ర సంప్రదాయాలు చూడవచ్చు. అతిథి, అభ్యాగతులను ఆదరించడం, పండుగలను, పబ్బాలను సంప్రదాయానుసారంగా నిర్వహించడం ఇక్కడ గమనించవచ్చు. అలాగే ఇక్కడి వారు కొత్తవారిని '' అండీ, ఆయ్'' అంటూ ఒక ప్రత్యేక శైలిలో ఆప్యాయంగా పలకరించడం చూడవచ్చు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లింకులు== {{Commons category|Konaseema district}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] qe5dpzh2jg85tyafwzca8cusv97568t 0 347994 4991702 4786554 2026-10-30T11:11:02Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991702 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పల్నాడు జిల్లా | settlement_type = జిల్లా | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Dhyaan buddha Amaravthi.jpg | caption1 = [[ధ్యాన బుద్ధ విగ్రహం]] | image2 = Heronry at Uppalpadu, AP W IMG 2789.jpg | caption2 = [[ఉప్పలపాడు పక్షి సంరక్షణ కేంద్రం]] | image3 = Ethipothala water falls.JPG | caption3 = [[ఎత్తిపోతల జలపాతం]] }} | image_map = Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg | image_map1 = | subdivision_type = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name1 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[నరసరావుపేట]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలు]] | subdivision_name2 = 28 | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = [[శివశంకర్ లోతేటి]] (కలెక్టర్ & జిల్లా మేజిస్ట్రేట్) | leader_title1 = [[సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్|ఎస్.పి]] | leader_name1 = వై. రవిశంకర రెడ్డి | leader_title2 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల జాబితా|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name2 = [[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] | leader_title3 = [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు]] | leader_name3 = [[లావు శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు]] | leader_title4 = [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] | leader_name4 = 07 | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 7298 | population_total = 2041723 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|భారత ప్రామాణిక కాలమానం (IST)]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|palnadu.ap.gov.in/}} }} '''పల్నాడు జిల్లా,''' 2022 ఏప్రిల్ 4న [[నరసరావుపేట]] కేంద్రంగా ఏర్పడింది.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> ఇది గతంలో [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు జిల్లాలో]] భాగంగా వుండేది. పల్నాడు ప్రాంతమంతా చాలవరకు దీనిలో ఉంది. జిల్లాలో [[నాగార్జునసాగర్]] ఆనకట్ట, [[అమరావతి స్తూపం]], [[కోటప్ప కొండ]], [[ఎత్తిపోతల జలపాతం]], [[కపోతేశ్వరస్వామి దేవాలయం (చేజర్ల)]], [[కొండవీడు కోట]] ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. <!--{{maplink|type=shape}}--> ==భౌగోళికం== జిల్లా విస్తీర్ణం 7,298 చ.కి.మీ. దీనికి ఉత్తరాన తెలంగాణ లోని [[నల్గొండ జిల్లా]] తూర్పున [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[గుంటూరు జిల్లా]], దక్షిణాన [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బాపట్ల జిల్లా]], [[ప్రకాశం జిల్లా]], పడమరన [[ప్రకాశం జిల్లా]] ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://prajasakti.com/palanaaadau-jailalaaa-vaisataiiranam-janaaabhaaa-vaivaraaalau |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-08-20 |archive-date=2022-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820162217/https://prajasakti.com/palanaaadau-jailalaaa-vaisataiiranam-janaaabhaaa-vaivaraaalau |url-status=dead }}</ref> === కొండలు === [[నల్లమల అడవులు|నల్లమలై]], [[వెంకటాయపాలెం (బెల్లంకొండ మండలం)|వెంకటాయపాలెం శ్రేణులు]], [[కొండవీడు|కొండవీడు కొండలు]] ;నల్లమలై కొండలు, అడవులు పల్నాడు చుట్టూ కర్నూలు జిల్లాలోని నల్లమలై కొండలున్నాయి. [[మాచర్ల]], [[యర్రగొండపాలెం]] శ్రేణిలో స్వామికొండ లేక వామికొండ (605 మీ) ఎత్తులో గలదు. కైరాలకొండ (590 మీ) తరువాత ఎత్తైన కొండ. వాయవ్య అంచున గల కొండలు [[మల్లవరం (రెంటచింతల మండలం)|మల్లవరం]] దగ్గర కృష్ణానదిలో కలిసేవరకు ఉన్నాయి. వీటిలో ముఖ్యంగా పలకరాయి, క్వార్ట్‌జైట్ రాయి లభిస్తుంది. మాచర్లకు పది కి.మీ. దూరంలో ఎత్తిపోతల జలపాతం నల్లమల కొండలపై [[చంద్రవంక నది]]పై ఉంది. దీనిలో 21 మీ. ఎత్తునుండి నీరు పారుతుంది. ;వెంకటాయపాలెం శ్రేణి [[సత్తెనపల్లి]] దగ్గరలోని [[వెంకటాయపాలెం (బెల్లంకొండ మండలం)|వెంకటాయపాలెం]] పేరు కలిగిన పలకరాయి, క్వార్ట్జైట్లు గల కొండలే ఇవి. 40 కిమీ పొడవుతో ఈశాన్య - నైరుతీ దిక్కున వుంటాయి. వీటిలో వజ్రాలు కనుగొన్నారట. దీనిలో ఎత్తైనది మైదర్సాల్ (447 మీ). [[నరసరావుపేట]] దగ్గర [[పల్నాడు]], [[వినుకొండ]], సత్తెనపల్లి సరిహద్దులు కలిసేచోట కృష్ణానదివైపుకు ఎత్తుతగ్గుతూ వుండే కొండలు ఉన్నాయి. ;కొండవీడు ఇవి నరసరావుపేట దగ్గర 19 కిమీ విస్తరించి, 523మీ ఎత్తువరకు వున్న కొండలు. వీటిలో గ్రానైట్ రాయి నిక్షేపాలున్నాయి. దీనికి పశ్చిమంగా వేరుగా వున్న యల్లమంద లేక [[కోటప్పకొండ]] అని పిలవబడే 489 మీ. ఎత్తులో ఉంది. దానికి దక్షిణంగా [[అద్దంకి]] వైపు కొన్ని కొండలున్నాయి. ;నేల తీరులో రకాలు. # ఎరుపు గ్రేవెల్లి నేల: ఆర్చెయిన్ ఫార్మేషన్ వలన ఇవి ఏర్పడతాయి. మాచెర్ల, వినుకొండలో ప్రధానంగా ఇవి ఉన్నాయి. # నలుపు పత్తి నేల: కృష్ణానది వడ్డునగల ప్రదేశాలు, సత్తెనపల్లి, మాచెర్లకు ఉత్తరంగా ఉన్నాయి. సున్నపురాయి మెత్తగా మారి ఇవి ఏర్పడుతాయి. # ఇసుక అల్లూవియల్ నేల:సముద్రపు వడ్డున గోండ్వానా రాళ్లుగల ప్రదేశాల్లో ఇవి ఉన్నాయి. కొన్ని చోట్ల కంకర (కాల్కేరియస్ నేలలు) ఉన్నాయి. === ఖనిజసంపద=== సిమెంట్ తయారీలో వాడే సున్నపురాయి, ఇనుప ఖనిజం, రాగి, సీసం ప్రధాన ఖనిజాలు # సున్నపురాయి: నర్జీ సున్నపురాయి [[పల్నాడు]] ప్రాంతంలో ఉంది. సిమెంట్ తయారీలో వాడతారు. బౌద్ధుని కాలంలో దీనిని ఉపయోగించి స్థూపాలు నిర్మించారట # డయాటో మాసియస్ మట్టి: [[వినుకొండ]] దగ్గర [[తిమ్మాయపాలెం (వినుకొండ)|తిమ్మాయపాలెం]], [[ఐనవోలు (నూజెండ్ల మండలం)|ఐనవోలు]] దగ్గర దొరుకుతుంది. # [[రాగి]], సీసం ఖనిజం: [[అగ్నిగుండాల]], [[కారంపూడి]] దగ్గర ఇవి ఉన్నాయి. # ఇనుప ఖనిజం: [[మాచర్ల]] దగ్గర [[తుమృకోట]] వద్ద తక్కువ నాణ్యత గల ఇనుప ఖనిజం దొరుకుతుంది. # క్వార్ట్జ్: గాజు తయారీలో వాడే క్వార్ట్జ్ [[పల్నాడు]], [[సత్తెనపల్లి]], [[నరసరావుపేట]], [[వినుకొండ]]లో లభ్యమవుతుంది. # కంకర:సున్నపుతయారీలో వాడే కంకర [[నాదెండ్ల]]లో లభ్యమవుతుంది. # తెల్ల మట్టి: [[మాచర్ల|మాచర్లలో]] లభ్యమవుతుంది. # గ్రానైట్: గోండ్వానా గ్రానైట్ రాయి భవన నిర్మాణంలో వాడుతారు. ==వ్యవసాయం== వ్యవసాయ మార్కెట్ యార్డులు [[చిలకలూరిపేట]], [[నరసరావుపేట]],[[సత్తెనపల్లి]], [[పిడుగురాళ్ల]], [[వినుకొండ]], [[మాచర్ల|మాచెర్ల]], [[క్రోసూరు]] లలో ఉన్నాయి. ==పరిశ్రమలు== పారిశ్రామిక వాడలు [[సత్తెనపల్లి]], [[నరసరావుపేట]], [[పిడుగురాళ్ల|పిడుగురాళ్ళ]] [[నడికుడి (దాచేపల్లి మండలం)|నడికూడిలలో]] <ref name="apind-gunturu">{{Cite web |url=http://www.apind.gov.in/Library/District/guntur.pdf |title=Industrial Profile-Guntur District by AP Industries Dept 2001-02 |website= |access-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513041508/http://apind.gov.in/Library/District/guntur.pdf |archive-date=2012-05-13 |url-status=dead }}</ref> సున్నపు రాయి, గ్రానైట్, ఇసుక ఆధారంగా పనిచేసే భారీ, మధ్యతరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ది దక్కన్ సిమెంట్స్ లిమిటెడ్, శ్రీ చక్ర సిమెంట్స్, కెసిపి సిమెంట్స్ ప్రధాన పరిశ్రమలు. == జనాభా గణాంకాలు == {{bar box |title=పల్నాడు జిల్లాలో మతం (2011)<ref>{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[హిందూ]]|darkorange|86.73}} {{bar percent|[[ముస్లిం]]|green|11.30}} {{bar percent|[[క్రైస్తవం]]|dodgerblue|1.59}} {{bar percent|ఇతర లేక వెల్లడించని|black|0.38}} |caption=మతాల గణాంకాలు }} 2011 నాటి జనాభా గణాంకాల ప్రకారం, జిల్లా మొత్తం జనాభా 20,41,723. దీనిలో షెడ్యూలు కులాలు 3,75,554 (18.39%) షెడ్యూలు తెగల జనాభా 1,42,944 (7.00%) .<ref name="demographics">{{cite web|title=District Census Hand Book – Guntur|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2817_PART_A_DCHB_GUNTUR.pdf|website=Census of India|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref>{{rp|77-82}} 2011 నాటి జనాభా గణాంకాల ప్రకారం, 87.12% జనాభా తెలుగు, 9.90% ఉర్దూ, 2.41% లంబాడీ మాతృభాషగా పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> == పరిపాలనా విభాగాలు == జిల్లా పరిధిలో 7 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు, 3 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 28 మండలాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలోని 3 రెవెన్యూ డివిజన్లులో [[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]], [[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] గతంలో ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజన్లుకాగా, [[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] కొత్తగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=New Districts In AP: ఏపీలో కొత్త జిల్లాలివే.. గెజిట్ విడుదల|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/city/hyderabad/final-notification-on-formation-of-new-districts-in-andhra-pradesh/ts20220403052257663|access-date=2022-04-03|website=ETV Bharat News}}</ref> మొత్తం 28 మండలాలు, 527 గ్రామపంచాయితీలు, 2 నగర పంచాయితీలు, 6 పురపాలక సంస్థలున్నాయి.<ref>{{Cite web|title=పాలనలో... నవశకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/amaravati/701/122065596|access-date=2022-04-16|website=ఈనాడు}}</ref>బొల్లాపల్లి మండలం గురజాల రెవెన్యూ డివిజన్ నుండి నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజన్ కు నవంబరు 2022 న మార్చారు.<ref>{{Cite news|title=3 mandals to be shifted to other divisions|work=Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/3-mandals-to-be-shifted-to-other-divisions/articleshow/95463326.cms|date=2022-11-12|access-date=2024-04-27}}</ref> {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} # [[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[కారంపూడి మండలం|కారంపూడి]] ## [[గురజాల మండలం|గురజాల]] ## [[దాచేపల్లి మండలం|దాచేపల్లి]] ## [[దుర్గి మండలం|దుర్గి]] ## [[పిడుగురాళ్ళ మండలం|పిడుగురాళ్ల]] ## [[మాచర్ల మండలం|మాచర్ల]] ## [[రెంటచింతల మండలం|రెంటచింతల]] ## [[వెల్దుర్తి మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|వెల్దుర్తి]] # [[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఈపూరు మండలం|ఈపూరు]] ## [[చిలకలూరిపేట మండలం|చిలకలూరిపేట]] ## [[నరసరావుపేట మండలం|నరసరావుపేట]] ## [[నాదెండ్ల మండలం|నాదెండ్ల]] ## [[నూజెండ్ల మండలం|నూజెండ్ల]] ## [[బొల్లాపల్లి మండలం|బొల్లాపల్లి]] ## [[మాచవరం మండలం|మాచవరం]] ## [[యడ్లపాడు మండలం|యడ్లపాడు]] ## [[రొంపిచర్ల మండలం|రొంపిచెర్ల]] ## [[వినుకొండ మండలం|వినుకొండ]] ## [[శావల్యాపురం మండలం|శావల్యాపురం]] # [[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అచ్చంపేట మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|అచ్చంపేట]] ## [[అమరావతి మండలం|అమరావతి]] ## [[క్రోసూరు మండలం|క్రోసూరు]] ## [[నకరికల్లు మండలం|నకరికల్లు]] ## [[పెదకూరపాడు మండలం|పెదకూరపాడు]] ## [[బెల్లంకొండ మండలం|బెల్లంకొండ]] ## [[ముప్పాళ్ళ మండలం|ముప్పాళ్ల]] ## [[రాజుపాలెం మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|రాజుపాలెం]] ## [[సత్తెనపల్లి మండలం|సత్తెనపల్లి]] {{Div col end}} ==పట్టణాలు== {{Maplink|frame=yes|frame-latd=16.3|frame-long=80.45|zoom=7|text=పల్నాడు జిల్లా ఆకర్షణలు (బొమ్మను పెద్దదిగా చేసి, గుర్తులపై మౌజ్ వుంచితే సంబంధిత అంశం కనబడుతుంది) |type=point|coord={{coord|16.573|80.358}}|title=అమరావతి స్తూపం |type2=point|id2=Q15695058|title2=కోటప్ప కొండ |type3=point|id3=Q749108|title3=నాగార్జునసాగర్ |type4=point|id4=Q5403702|title4=ఎత్తిపోతల జలపాతం |type5=point|id5=Q3764606| కొండవీడు కోట }} జిల్లాలో పట్టణాలు: [[చిలకలూరిపేట]], [[నరసరావుపేట]], [[పిడుగురాళ్ళ]], [[మాచర్ల]], [[వినుకొండ]], [[సత్తెనపల్లి]], [[గురజాల]], [[దాచేపల్లి]] == నియోజకవర్గాలు == ; లోక్‌సభ నియోజకవర్గం [[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] ;శాసనసభ నియోజక వర్గాలు (7) [[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] వ్యాసంలోని విభాగం ఇమడ్చబడింది. {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} {{#section-h:నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} {{Div end}} == ఆకర్షణలు== * [[నాగార్జునసాగర్]], [[నాగార్జునకొండ]] * [[అమరావతి (గ్రామం)]] - ప్రపంచ ప్రఖ్యాత బౌద్ధస్థూపం * [[కోటప్ప కొండ]] - త్రికూటేశ్వరుని సన్నిధియైన * [[ఎత్తిపోతల జలపాతము|ఎత్తిపోతల]] జలపాతం * [[కపోతేశ్వరస్వామి దేవాలయం (చేజర్ల)]] * [[కొండవీడు కోట]] == జిల్లాలో చెప్పుకోదగ్గ వ్యక్తులు == * [[దస్త్రం:Komera_Ankarao.jpg|కుడి|thumb|220x220px|కొమెర అంకారావు, కారెంపూడి]][[కొమెర అంకారావు (జాజి)|కొమెర అంకారావు]]: ఇతను కారెంపూడి గ్రామంలో 1983లో రాములు, ఏడుకొండలు దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతను ప్రకృతిని ఆస్వాదిస్తూ [[పర్యావరణం|పర్యావరణాన్ని]] పరిరక్షించేందుకు, [[అడవి|అడవులు]] సంరక్షణ, పెంపకం, వృద్ధి కోసం నడుముకట్టి, గత రెండు దశాబ్దాలుగా పైగా అలుపెరుగనిపోరాటం చేస్తూ, నల్లమల అడవులలో ప్లాస్టిక్ నిర్మూలన చేస్తూ, సమాజాన్ని చైతన్య పరుస్తూ సరికొత్త హరిత అడవులు సృష్టిస్తున్న, భారతీయ పర్యావరణ యోధుడు, పర్యావరణ వేత్త, నల్లమల అడవితల్లి బిడ్డగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-08-06|title=కొమెర జాజి: నల్లమల అడవిలో పార్టీలు చేసుకునే కుర్రాళ్లకు ఆయన ఎందుకు క్లాసు తీసుకుంటారు? - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/articles/cld5dp0x3qvo|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806050051/https://www.bbc.com/telugu/articles/cld5dp0x3qvo|archive-date=2024-08-06|access-date=2024-08-06|website=web.archive.org}}</ref> *[[ఘంటా మల్లికాంబ, రాఘవయ్య]] - ఈ దంపతులు, [[నరసరావుపేట మండలం|నర్సరావుపేట మండలం]], [[లక్ష్మీపురం (నరసరావుపేట)|లక్ష్మీపురానికి]] చెందిన దంపతులు, ఇద్దరూ [[భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు-జాబితా|స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు]]. రాఘవయ్య వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించాడు. మల్లికాంబ మామ, రాఘవయ్య తండ్రి గాంధేయవాది.<ref name=":02">{{Cite web|date=2021-10-03|title=Those memories are safe! - Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/family/those-memories-are-safe-206806|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003174053/https://www.sakshi.com/news/family/those-memories-are-safe-206806|archive-date=2021-10-03|access-date=2021-10-03|website=web.archive.org}}</ref> దంపతులిద్దరూ. గాంధీని ఆదర్శంగా తీసుకుని [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]] ఆదర్శాలకు, సిద్దాంతాలకు లోనై రాఘవయ్య, మల్లికాంబ దంపతులు ఇద్దరూ [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|స్వాతంత్ర్యోఉద్యమం]] బాటలో నడిచారు. ==చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Nagarjunsagar.JPG|[[నాగార్జునసాగర్]] ఆనకట్ట దస్త్రం:Amaravati Stupa.JPG|[[అమరావతి స్తూపం]] దస్త్రం:Ethipothala Water Falls (2966898300).jpg|[[ఎత్తిపోతల జలపాతం]] దస్త్రం:Kotappakonda.jpg|[[కోటప్ప కొండ|కోటప్పకొండ]] దస్త్రం:Kondavid6.jpg|కొండవీడు కోటలోని గోపినాథేశ్వర స్వామి ఆలయం </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 8fphangspt66atzja2818jp8sefdaaq 4991704 4991702 2026-10-30T11:11:18Z యర్రా రామారావు 28161 4991704 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పల్నాడు జిల్లా | settlement_type = జిల్లా | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Dhyaan buddha Amaravthi.jpg | caption1 = [[ధ్యాన బుద్ధ విగ్రహం]] | image2 = Heronry at Uppalpadu, AP W IMG 2789.jpg | caption2 = [[ఉప్పలపాడు పక్షి సంరక్షణ కేంద్రం]] | image3 = Ethipothala water falls.JPG | caption3 = [[ఎత్తిపోతల జలపాతం]] }} | image_map = Palnadu in Andhra Pradesh (India).svg | image_map1 = | subdivision_type = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name1 = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[నరసరావుపేట]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు|మండలాలు]] | subdivision_name2 = 28 | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = [[శివశంకర్ లోతేటి]] (కలెక్టర్ & జిల్లా మేజిస్ట్రేట్) | leader_title1 = [[సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్|ఎస్.పి]] | leader_name1 = వై. రవిశంకర రెడ్డి | leader_title2 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాల జాబితా|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name2 = [[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] | leader_title3 = [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు]] | leader_name3 = [[లావు శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు]] | leader_title4 = [[రాష్ట్ర శాసనసభ (భారతదేశం)|శాసనసభ]] | leader_name4 = 07 | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 7298 | population_total = 2041723 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|భారత ప్రామాణిక కాలమానం (IST)]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|palnadu.ap.gov.in/}} }} '''పల్నాడు జిల్లా,''' 2022 ఏప్రిల్ 4న [[నరసరావుపేట]] కేంద్రంగా ఏర్పడింది.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> ఇది గతంలో [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు జిల్లాలో]] భాగంగా వుండేది. పల్నాడు ప్రాంతమంతా చాలవరకు దీనిలో ఉంది. జిల్లాలో [[నాగార్జునసాగర్]] ఆనకట్ట, [[అమరావతి స్తూపం]], [[కోటప్ప కొండ]], [[ఎత్తిపోతల జలపాతం]], [[కపోతేశ్వరస్వామి దేవాలయం (చేజర్ల)]], [[కొండవీడు కోట]] ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. ==భౌగోళికం== జిల్లా విస్తీర్ణం 7,298 చ.కి.మీ. దీనికి ఉత్తరాన తెలంగాణ లోని [[నల్గొండ జిల్లా]] తూర్పున [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[గుంటూరు జిల్లా]], దక్షిణాన [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బాపట్ల జిల్లా]], [[ప్రకాశం జిల్లా]], పడమరన [[ప్రకాశం జిల్లా]] ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://prajasakti.com/palanaaadau-jailalaaa-vaisataiiranam-janaaabhaaa-vaivaraaalau |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-08-20 |archive-date=2022-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220820162217/https://prajasakti.com/palanaaadau-jailalaaa-vaisataiiranam-janaaabhaaa-vaivaraaalau |url-status=dead }}</ref> === కొండలు === [[నల్లమల అడవులు|నల్లమలై]], [[వెంకటాయపాలెం (బెల్లంకొండ మండలం)|వెంకటాయపాలెం శ్రేణులు]], [[కొండవీడు|కొండవీడు కొండలు]] ;నల్లమలై కొండలు, అడవులు పల్నాడు చుట్టూ కర్నూలు జిల్లాలోని నల్లమలై కొండలున్నాయి. [[మాచర్ల]], [[యర్రగొండపాలెం]] శ్రేణిలో స్వామికొండ లేక వామికొండ (605 మీ) ఎత్తులో గలదు. కైరాలకొండ (590 మీ) తరువాత ఎత్తైన కొండ. వాయవ్య అంచున గల కొండలు [[మల్లవరం (రెంటచింతల మండలం)|మల్లవరం]] దగ్గర కృష్ణానదిలో కలిసేవరకు ఉన్నాయి. వీటిలో ముఖ్యంగా పలకరాయి, క్వార్ట్‌జైట్ రాయి లభిస్తుంది. మాచర్లకు పది కి.మీ. దూరంలో ఎత్తిపోతల జలపాతం నల్లమల కొండలపై [[చంద్రవంక నది]]పై ఉంది. దీనిలో 21 మీ. ఎత్తునుండి నీరు పారుతుంది. ;వెంకటాయపాలెం శ్రేణి [[సత్తెనపల్లి]] దగ్గరలోని [[వెంకటాయపాలెం (బెల్లంకొండ మండలం)|వెంకటాయపాలెం]] పేరు కలిగిన పలకరాయి, క్వార్ట్జైట్లు గల కొండలే ఇవి. 40 కిమీ పొడవుతో ఈశాన్య - నైరుతీ దిక్కున వుంటాయి. వీటిలో వజ్రాలు కనుగొన్నారట. దీనిలో ఎత్తైనది మైదర్సాల్ (447 మీ). [[నరసరావుపేట]] దగ్గర [[పల్నాడు]], [[వినుకొండ]], సత్తెనపల్లి సరిహద్దులు కలిసేచోట కృష్ణానదివైపుకు ఎత్తుతగ్గుతూ వుండే కొండలు ఉన్నాయి. ;కొండవీడు ఇవి నరసరావుపేట దగ్గర 19 కిమీ విస్తరించి, 523మీ ఎత్తువరకు వున్న కొండలు. వీటిలో గ్రానైట్ రాయి నిక్షేపాలున్నాయి. దీనికి పశ్చిమంగా వేరుగా వున్న యల్లమంద లేక [[కోటప్పకొండ]] అని పిలవబడే 489 మీ. ఎత్తులో ఉంది. దానికి దక్షిణంగా [[అద్దంకి]] వైపు కొన్ని కొండలున్నాయి. ;నేల తీరులో రకాలు. # ఎరుపు గ్రేవెల్లి నేల: ఆర్చెయిన్ ఫార్మేషన్ వలన ఇవి ఏర్పడతాయి. మాచెర్ల, వినుకొండలో ప్రధానంగా ఇవి ఉన్నాయి. # నలుపు పత్తి నేల: కృష్ణానది వడ్డునగల ప్రదేశాలు, సత్తెనపల్లి, మాచెర్లకు ఉత్తరంగా ఉన్నాయి. సున్నపురాయి మెత్తగా మారి ఇవి ఏర్పడుతాయి. # ఇసుక అల్లూవియల్ నేల:సముద్రపు వడ్డున గోండ్వానా రాళ్లుగల ప్రదేశాల్లో ఇవి ఉన్నాయి. కొన్ని చోట్ల కంకర (కాల్కేరియస్ నేలలు) ఉన్నాయి. === ఖనిజసంపద=== సిమెంట్ తయారీలో వాడే సున్నపురాయి, ఇనుప ఖనిజం, రాగి, సీసం ప్రధాన ఖనిజాలు # సున్నపురాయి: నర్జీ సున్నపురాయి [[పల్నాడు]] ప్రాంతంలో ఉంది. సిమెంట్ తయారీలో వాడతారు. బౌద్ధుని కాలంలో దీనిని ఉపయోగించి స్థూపాలు నిర్మించారట # డయాటో మాసియస్ మట్టి: [[వినుకొండ]] దగ్గర [[తిమ్మాయపాలెం (వినుకొండ)|తిమ్మాయపాలెం]], [[ఐనవోలు (నూజెండ్ల మండలం)|ఐనవోలు]] దగ్గర దొరుకుతుంది. # [[రాగి]], సీసం ఖనిజం: [[అగ్నిగుండాల]], [[కారంపూడి]] దగ్గర ఇవి ఉన్నాయి. # ఇనుప ఖనిజం: [[మాచర్ల]] దగ్గర [[తుమృకోట]] వద్ద తక్కువ నాణ్యత గల ఇనుప ఖనిజం దొరుకుతుంది. # క్వార్ట్జ్: గాజు తయారీలో వాడే క్వార్ట్జ్ [[పల్నాడు]], [[సత్తెనపల్లి]], [[నరసరావుపేట]], [[వినుకొండ]]లో లభ్యమవుతుంది. # కంకర:సున్నపుతయారీలో వాడే కంకర [[నాదెండ్ల]]లో లభ్యమవుతుంది. # తెల్ల మట్టి: [[మాచర్ల|మాచర్లలో]] లభ్యమవుతుంది. # గ్రానైట్: గోండ్వానా గ్రానైట్ రాయి భవన నిర్మాణంలో వాడుతారు. ==వ్యవసాయం== వ్యవసాయ మార్కెట్ యార్డులు [[చిలకలూరిపేట]], [[నరసరావుపేట]],[[సత్తెనపల్లి]], [[పిడుగురాళ్ల]], [[వినుకొండ]], [[మాచర్ల|మాచెర్ల]], [[క్రోసూరు]] లలో ఉన్నాయి. ==పరిశ్రమలు== పారిశ్రామిక వాడలు [[సత్తెనపల్లి]], [[నరసరావుపేట]], [[పిడుగురాళ్ల|పిడుగురాళ్ళ]] [[నడికుడి (దాచేపల్లి మండలం)|నడికూడిలలో]] <ref name="apind-gunturu">{{Cite web |url=http://www.apind.gov.in/Library/District/guntur.pdf |title=Industrial Profile-Guntur District by AP Industries Dept 2001-02 |website= |access-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513041508/http://apind.gov.in/Library/District/guntur.pdf |archive-date=2012-05-13 |url-status=dead }}</ref> సున్నపు రాయి, గ్రానైట్, ఇసుక ఆధారంగా పనిచేసే భారీ, మధ్యతరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ది దక్కన్ సిమెంట్స్ లిమిటెడ్, శ్రీ చక్ర సిమెంట్స్, కెసిపి సిమెంట్స్ ప్రధాన పరిశ్రమలు. == జనాభా గణాంకాలు == {{bar box |title=పల్నాడు జిల్లాలో మతం (2011)<ref>{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[హిందూ]]|darkorange|86.73}} {{bar percent|[[ముస్లిం]]|green|11.30}} {{bar percent|[[క్రైస్తవం]]|dodgerblue|1.59}} {{bar percent|ఇతర లేక వెల్లడించని|black|0.38}} |caption=మతాల గణాంకాలు }} 2011 నాటి జనాభా గణాంకాల ప్రకారం, జిల్లా మొత్తం జనాభా 20,41,723. దీనిలో షెడ్యూలు కులాలు 3,75,554 (18.39%) షెడ్యూలు తెగల జనాభా 1,42,944 (7.00%) .<ref name="demographics">{{cite web|title=District Census Hand Book – Guntur|url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2817_PART_A_DCHB_GUNTUR.pdf|website=Census of India|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref>{{rp|77-82}} 2011 నాటి జనాభా గణాంకాల ప్రకారం, 87.12% జనాభా తెలుగు, 9.90% ఉర్దూ, 2.41% లంబాడీ మాతృభాషగా పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> == పరిపాలనా విభాగాలు == జిల్లా పరిధిలో 7 శాసనసభ నియోజకవర్గాలు, 3 రెవెన్యూ డివిజన్లు, 28 మండలాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలోని 3 రెవెన్యూ డివిజన్లులో [[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]], [[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] గతంలో ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజన్లుకాగా, [[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] కొత్తగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=New Districts In AP: ఏపీలో కొత్త జిల్లాలివే.. గెజిట్ విడుదల|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/city/hyderabad/final-notification-on-formation-of-new-districts-in-andhra-pradesh/ts20220403052257663|access-date=2022-04-03|website=ETV Bharat News}}</ref> మొత్తం 28 మండలాలు, 527 గ్రామపంచాయితీలు, 2 నగర పంచాయితీలు, 6 పురపాలక సంస్థలున్నాయి.<ref>{{Cite web|title=పాలనలో... నవశకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/amaravati/701/122065596|access-date=2022-04-16|website=ఈనాడు}}</ref>బొల్లాపల్లి మండలం గురజాల రెవెన్యూ డివిజన్ నుండి నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజన్ కు నవంబరు 2022 న మార్చారు.<ref>{{Cite news|title=3 mandals to be shifted to other divisions|work=Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/3-mandals-to-be-shifted-to-other-divisions/articleshow/95463326.cms|date=2022-11-12|access-date=2024-04-27}}</ref> {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} # [[గురజాల రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[కారంపూడి మండలం|కారంపూడి]] ## [[గురజాల మండలం|గురజాల]] ## [[దాచేపల్లి మండలం|దాచేపల్లి]] ## [[దుర్గి మండలం|దుర్గి]] ## [[పిడుగురాళ్ళ మండలం|పిడుగురాళ్ల]] ## [[మాచర్ల మండలం|మాచర్ల]] ## [[రెంటచింతల మండలం|రెంటచింతల]] ## [[వెల్దుర్తి మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|వెల్దుర్తి]] # [[నరసరావుపేట రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఈపూరు మండలం|ఈపూరు]] ## [[చిలకలూరిపేట మండలం|చిలకలూరిపేట]] ## [[నరసరావుపేట మండలం|నరసరావుపేట]] ## [[నాదెండ్ల మండలం|నాదెండ్ల]] ## [[నూజెండ్ల మండలం|నూజెండ్ల]] ## [[బొల్లాపల్లి మండలం|బొల్లాపల్లి]] ## [[మాచవరం మండలం|మాచవరం]] ## [[యడ్లపాడు మండలం|యడ్లపాడు]] ## [[రొంపిచర్ల మండలం|రొంపిచెర్ల]] ## [[వినుకొండ మండలం|వినుకొండ]] ## [[శావల్యాపురం మండలం|శావల్యాపురం]] # [[సత్తెనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అచ్చంపేట మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|అచ్చంపేట]] ## [[అమరావతి మండలం|అమరావతి]] ## [[క్రోసూరు మండలం|క్రోసూరు]] ## [[నకరికల్లు మండలం|నకరికల్లు]] ## [[పెదకూరపాడు మండలం|పెదకూరపాడు]] ## [[బెల్లంకొండ మండలం|బెల్లంకొండ]] ## [[ముప్పాళ్ళ మండలం|ముప్పాళ్ల]] ## [[రాజుపాలెం మండలం (పల్నాడు జిల్లా)|రాజుపాలెం]] ## [[సత్తెనపల్లి మండలం|సత్తెనపల్లి]] {{Div col end}} ==పట్టణాలు== {{Maplink|frame=yes|frame-latd=16.3|frame-long=80.45|zoom=7|text=పల్నాడు జిల్లా ఆకర్షణలు (బొమ్మను పెద్దదిగా చేసి, గుర్తులపై మౌజ్ వుంచితే సంబంధిత అంశం కనబడుతుంది) |type=point|coord={{coord|16.573|80.358}}|title=అమరావతి స్తూపం |type2=point|id2=Q15695058|title2=కోటప్ప కొండ |type3=point|id3=Q749108|title3=నాగార్జునసాగర్ |type4=point|id4=Q5403702|title4=ఎత్తిపోతల జలపాతం |type5=point|id5=Q3764606| కొండవీడు కోట }} జిల్లాలో పట్టణాలు: [[చిలకలూరిపేట]], [[నరసరావుపేట]], [[పిడుగురాళ్ళ]], [[మాచర్ల]], [[వినుకొండ]], [[సత్తెనపల్లి]], [[గురజాల]], [[దాచేపల్లి]] == నియోజకవర్గాలు == ; లోక్‌సభ నియోజకవర్గం [[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] ;శాసనసభ నియోజక వర్గాలు (7) [[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] వ్యాసంలోని విభాగం ఇమడ్చబడింది. {{Div col|colwidth=20em|rules=yes|gap=2em}} {{#section-h:నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} {{Div end}} == ఆకర్షణలు== * [[నాగార్జునసాగర్]], [[నాగార్జునకొండ]] * [[అమరావతి (గ్రామం)]] - ప్రపంచ ప్రఖ్యాత బౌద్ధస్థూపం * [[కోటప్ప కొండ]] - త్రికూటేశ్వరుని సన్నిధియైన * [[ఎత్తిపోతల జలపాతము|ఎత్తిపోతల]] జలపాతం * [[కపోతేశ్వరస్వామి దేవాలయం (చేజర్ల)]] * [[కొండవీడు కోట]] == జిల్లాలో చెప్పుకోదగ్గ వ్యక్తులు == * [[దస్త్రం:Komera_Ankarao.jpg|కుడి|thumb|220x220px|కొమెర అంకారావు, కారెంపూడి]][[కొమెర అంకారావు (జాజి)|కొమెర అంకారావు]]: ఇతను కారెంపూడి గ్రామంలో 1983లో రాములు, ఏడుకొండలు దంపతులకు జన్మించాడు. ఇతను ప్రకృతిని ఆస్వాదిస్తూ [[పర్యావరణం|పర్యావరణాన్ని]] పరిరక్షించేందుకు, [[అడవి|అడవులు]] సంరక్షణ, పెంపకం, వృద్ధి కోసం నడుముకట్టి, గత రెండు దశాబ్దాలుగా పైగా అలుపెరుగనిపోరాటం చేస్తూ, నల్లమల అడవులలో ప్లాస్టిక్ నిర్మూలన చేస్తూ, సమాజాన్ని చైతన్య పరుస్తూ సరికొత్త హరిత అడవులు సృష్టిస్తున్న, భారతీయ పర్యావరణ యోధుడు, పర్యావరణ వేత్త, నల్లమల అడవితల్లి బిడ్డగా గుర్తింపు పొందాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-08-06|title=కొమెర జాజి: నల్లమల అడవిలో పార్టీలు చేసుకునే కుర్రాళ్లకు ఆయన ఎందుకు క్లాసు తీసుకుంటారు? - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/articles/cld5dp0x3qvo|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806050051/https://www.bbc.com/telugu/articles/cld5dp0x3qvo|archive-date=2024-08-06|access-date=2024-08-06|website=web.archive.org}}</ref> *[[ఘంటా మల్లికాంబ, రాఘవయ్య]] - ఈ దంపతులు, [[నరసరావుపేట మండలం|నర్సరావుపేట మండలం]], [[లక్ష్మీపురం (నరసరావుపేట)|లక్ష్మీపురానికి]] చెందిన దంపతులు, ఇద్దరూ [[భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు-జాబితా|స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు]]. రాఘవయ్య వ్యవసాయ కుటుంబంలో జన్మించాడు. మల్లికాంబ మామ, రాఘవయ్య తండ్రి గాంధేయవాది.<ref name=":02">{{Cite web|date=2021-10-03|title=Those memories are safe! - Sakshi|url=https://www.sakshi.com/news/family/those-memories-are-safe-206806|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003174053/https://www.sakshi.com/news/family/those-memories-are-safe-206806|archive-date=2021-10-03|access-date=2021-10-03|website=web.archive.org}}</ref> దంపతులిద్దరూ. గాంధీని ఆదర్శంగా తీసుకుని [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]] ఆదర్శాలకు, సిద్దాంతాలకు లోనై రాఘవయ్య, మల్లికాంబ దంపతులు ఇద్దరూ [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|స్వాతంత్ర్యోఉద్యమం]] బాటలో నడిచారు. ==చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Nagarjunsagar.JPG|[[నాగార్జునసాగర్]] ఆనకట్ట దస్త్రం:Amaravati Stupa.JPG|[[అమరావతి స్తూపం]] దస్త్రం:Ethipothala Water Falls (2966898300).jpg|[[ఎత్తిపోతల జలపాతం]] దస్త్రం:Kotappakonda.jpg|[[కోటప్ప కొండ|కోటప్పకొండ]] దస్త్రం:Kondavid6.jpg|కొండవీడు కోటలోని గోపినాథేశ్వర స్వామి ఆలయం </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:పల్నాడు జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] btzs1it7j2nvcgtludde1p1rbm9tref 0 347999 4991709 4786557 2026-10-30T11:19:31Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991709 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = బాపట్ల జిల్లా | native_name = | native_name_lang = | other_name = | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Ponnur Anjaneya Swamy Temple 02.jpg |photo1b = St. Mark’s Lutheran Church, Chirala.jpg |photo2a = Maha Stupa at Bhattiprolu 01.jpg |photo2b = Venkateswara temple, Peravali.jpg |photo3a = Lemon orchards at Edlapalli.jpg }} | image_alt = ఎడమవైపు పైనుండి సవ్యదిశలో: [[పొన్నూరు]] లో ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, [[చీరాల]] లో సెయింట్ మార్క్ లూథరన్ చర్చి, [[పెరవలి (వేమూరు)|పెరవలి]] లో వేంకటేశ్వరదేవాలయం, [[యడ్లపల్లి]]లో పండ్లతోటలు, [[భట్టిప్రోలు స్తూపం]] | image_caption = ఎడమవైపు పైనుండి సవ్యదిశలో: [[పొన్నూరు]] లో ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, [[చీరాల]] లో సెయింట్ మార్క్ లూథరన్ చర్చి, [[పెరవలి (వేమూరు)|పెరవలి]] లో వేంకటేశ్వరదేవాలయం, [[యడ్లపల్లి]]లో పండ్లతోటలు, [[భట్టిప్రోలు స్తూపం]] | nickname = భావపురి జిల్లా | map_alt = | map_caption = | image_map = Bapatla in Andhra Pradesh (India).svg | coordinates = {{coord|15.905|80.468|display=title,inline}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} |subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] |subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name2 = బాపట్ల | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | seat_type = [[పరిపాలనా కేంద్రం|జిల్లా కేంద్రం]] | seat = [[బాపట్ల]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[Deputy Commissioner]] | leader_name1 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = {{sfn|DES|2022|p=13}} | area_rank = | area_total_km2 = 3828.84 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1586918 | population_as_of = 2011 | pop-growth= | population_rank = | population_density_km2 =414 | population_demonym = | population_footnotes = {{sfn|DES|2022|p=13}} | demographics_type1 = [[జనాభా గణన|జనగణన గణాంకాలు]] | demographics1_title1 = [[అక్షరాస్యత]] | demographics1_info1 = 54.70 | demographics1_title2 = లింగ నిష్పత్తి | demographics1_info2 = 100.3 {{sfn|DES|2002|p=35}} | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్‌కోడ్|పిన్]] | postal_code = | area_code_type = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]] | area_code = +91 0 ( ) | registration_plate = | blank1_name_sec1 = | blank1_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank1_name_sec2 = [[భారత వాతావరణ|వాతావరణ రకం]] | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[వర్షం(వాతావరణ శాఖ)|వర్షం స్థాయి]] | blank2_info_sec2 = | blank3_name_sec2 = సగటు వేసవి ఉష్ణోగ్రత | blank3_info_sec2 = | blank4_name_sec2 = సగటు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రత | blank4_info_sec2 = | website = {{URL|https://bapatla.ap.gov.in/te/}} | footnotes = }} '''బాపట్ల జిల్లా,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో]] 2022 ఏప్రిల్ 4 న జరిగిన పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా పాత [[గుంటూరు జిల్లా]], [[ప్రకాశం జిల్లా]] ప్రాంతాలతో కొత్తగా ఏర్పరచిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> దీని పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయం [[బాపట్ల]]. బాపట్లలో భారతీయ వాయుసేన కేంద్రం, దక్షిణ భారతదేశపు తొలి వ్యవసాయ విద్యాలయంతోపాటు, ఇతర విద్యాలయాలు ఉన్నాయి. ఐదో శతాబ్దం నాటిదైన భావనారాయణ స్వామి ఆలయం, [[భట్టిప్రోలు స్తూపం]] జిల్లా లోని చారిత్రక ప్రదేశాలు. బాపట్ల దగ్గర [[సూర్యలంక]] సముద్రతీరం, [[చీరాల]] దగ్గర [[ఓడరేవు]] ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రాలు.<!--{{maplink|type=shape}}--> ==చరిత్ర== [[భావనారాయణ స్వామి దేవాలయం|భావనారాయణ స్వామి]] పేరిట పట్టణానికి '''భావపురి''' అనే పేరు వచ్చింది. అదే కాలాంతరాన రూపాంతరం చెంది '''భావపట్ల''' గా, '''బాపట్ల''' గా మారింది. నల్లమడ వాగు ముంపు సమస్య శాశ్వత పరిష్కారానికి బాపట్ల కేంద్రంగా కొత్త నల్లమడ జిల్లా ఏర్పాటు చేయాలని ప్రముఖ కమ్యూనిస్టు నాయకుడు [[కొల్లా వెంకయ్య]] 1977లో తొలిసారిగా జిల్లా ప్రతిపాదన చేశాడు. దీనికి అప్పటి బాపట్ల ఎమ్మెల్యే [[కోన ప్రభాకరరావు]] కృషి చేసినా ఫలితం లేకుండా పోయింది. కొత్త జిల్లాలు ఏర్పాటు చేయాలన్న ప్రభుత్వ నిర్ణయం, ఉప సభాపతి [[కోన రఘుపతి]] కృషి, చొరవతో బాపట్ల కేంద్రంగా 2022 ఏప్రిల్ 4 న బాపట్ల జిల్లా ఏర్పాటైంది.<ref name="eenadu-20220405">{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/bapatla/714/122066190|title=ప్రగతికి మణిహారం (ఈనాడు బాపట్ల జిల్లా సంచిక)|date=2022-04-05|access-date=2022-04-05|website=ఈనాడు}}</ref> పూర్వపు [[ప్రకాశం జిల్లా]] నుండి కొంత భాగాన్ని, పూర్వపు [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు జిల్లా లోని]] కొంత భాగాన్ని కలిపి ఈ జిల్లాను ఏర్పరచారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|access-date=31 March 2022|website=Eenadu.net|language=te}}</ref> బాపట్ల తాలూకా 1794లో ఏర్పడింది. పట్టణంలోని టౌన్‌హాలులో 1913 మే 26, 27న నిర్వహించిన ప్రథమాంధ్ర మహాసభలలో తెలుగు వారికి ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలన్న భావనకు బీజంపడింది.<ref>{{Cite web|last=Apr 28|first=TNN /|last2=2013|last3=Ist|first3=04:20|date=|title=Andhra Mahasabhalu on May 26 {{!}} Hyderabad News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Mahasabhalu-on-May-26/articleshow/19761956.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105034632/https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Andhra-Mahasabhalu-on-May-26/articleshow/19761956.cms|archive-date=2021-01-05|access-date=2021-01-05|website=The Times of India|language=en}}</ref> స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] నాయకత్వంలో 1919లో నిర్వహించిన [[చీరాల పేరాల ఉద్యమం|చీరాల- పేరాల ఉద్యమం]] జాతీయ స్థాయిలో ప్రాముఖ్యత సంతరించుకుంది.<ref name="eenadu-20220405"/> దక్షిణ భారతదేశంలో తొలిగా వ్యవసాయ కళాశాల బాపట్లలో 1945 జూలై 11న మొదలైంది. ఇక్కడే పేరొందిన బీపీటీ-5204 సాంబా మసూరి వరి వంగడాన్ని ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త ఎంవీ రెడ్డి ఆవిష్కరించాడు. బాపట్ల జీడిమామిడి పరిశోధనా కేంద్రం శాస్త్రవేత్తలు తయారుచేసిన బీపీపీ-8 వంగడం ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది.<ref name="eenadu-20220405"/> == భౌగోళిక స్వరూపం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], పశ్చిమాన [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] జిల్లాలు, దక్షిణాన [[బంగాళాఖాతం]], తూర్పున [[కృష్ణా డెల్టా|కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా]] ఉన్నాయి. <!-- === కొండలు === === జలవనరులు === వాగేరు వాగు(నల్లమడ వాగు) --> ====భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు==== * [[కృష్ణా పశ్చిమ డెల్టా]] === వృక్ష సంపద === కోస్తా ప్రాంతంలో [[చీరాల]], [[వేటపాలెం]], [[చిన్నగంజాం]]లో [[జీడి]] మొదలైన చెట్లతో కూడిన [[అడవులు]] ఉన్నాయి. <!-- ===ఖనిజ సంపద=== --> ==రవాణా మౌలిక వసతులు== [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|కోల్‌కతా- చెన్నై జాతీయ రహదారి 16]], [[జాతీయ రహదారి 216 (భారతదేశం)|దిగమర్రు- ఒంగోలు 216 జాతీయ రహదారి]], [[జాతీయ రహదారి 167A (భారతదేశం)|ఓడరేవు- పిడుగురాళ్ల 167ఎ జాతీయ రహదారి]], [[నార్కెట్‌పల్లి - అద్దంకి - మేదరమెట్ల రహదారి|మేదరమెట్ల-అద్దంకి-నార్కట్పల్లి రహదారి]] జిల్లాలో ప్రముఖ రహదారులు. [[విజయవాడ-చెన్నై రైలు మార్గము|విజయవాడ- చెన్నై ప్రధాన రైల్వే మార్గంలో]] బాపట్ల, చీరాల రైల్వేస్టేషన్లు ఉన్నాయి.<ref name="eenadu-20220405"/> సమీప విమానాశ్రయం [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]]. == విద్యా సౌకర్యాలు == [[ఆచార్య ఎన్‌.జి.రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం|ఆచార్య N.G.రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం]] వారి [[వ్యవసాయ కళాశాల, బాపట్ల|వ్యవసాయ కళాశాల]], వివిధ వ్యవసాయ పరిశోధనా కేంద్రాలు, [[గృహవిజ్ఞాన కళాశాల, బాపట్ల|గృహవిజ్ఞాన కళాశాల]], బాపట్ల ఇంజినీరింగు కళాశాల, ఇక్కడ ఉన్నాయి. ప్రైవేటు రంగంలో ఇంజనీరింగు, ఫార్మసీ మొదలైన కళాశాలలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి. == పరిపాలనా విభాగాలు == జిల్లాలో చీరాల, బాపట్ల, రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి. రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్ అధికారిక గెజెట్ 2022 ఆగస్టు 5 న ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web |title=జగన్ సర్కార్ కీలక నిర్ణయం.. మరో కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్ ఏర్పాటు, నెరవేరిన కల! |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/guntur/ap-government-released-final-gazette-notification-for-repalle-revenue-division/articleshow/93381603.cms |access-date=2022-08-15 |website=Samayam Telugu |language=te}}</ref> ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లను 25 [[మండలం|మండలాలుగా]] విభజించారు. === మండలాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చీరాల మండలం|చీరాల]] ## [[వేటపాలెం మండలం|వేటపాలెం]] ## [[చినగంజాం మండలం|చినగంజాం]] ## [[కారంచేడు మండలం|కారంచేడు]] ## [[ఇంకొల్లు మండలం|ఇంకొల్లు]] # [[బాపట్ల రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[బాపట్ల మండలం|బాపట్ల]] ## [[పిట్టలవానిపాలెం మండలం|పిట్టలవానిపాలెం]] ## [[కర్లపాలెం మండలం|కర్లపాలెం]] ## [[పర్చూరు మండలం|పర్చూరు]] ## [[మార్టూరు మండలం|మార్టూరు]] ## [[యద్దనపూడి మండలం|యద్దనపూడి]] # [[రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[రేపల్లె మండలం|రేపల్లె]] ## [[నిజాంపట్నం మండలం|నిజాంపట్నం]] ## [[చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|చెరుకుపల్లి]] ## [[భట్టిప్రోలు మండలం|భట్టిప్రోలు]] ##[[వేమూరు మండలం |వేమూరు]] ## [[కొల్లూరు మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|కొల్లూరు]] ## [[అమృతలూరు మండలం|అమృతలూరు]] ## [[చుండూరు మండలం|చుండూరు]] ## [[నగరం మండలం|నగరం]] {{Div end}} ==పట్టణాలు== జిల్లాలో [[బాపట్ల]], [[చీరాల]], [[రేపల్లె]], [[అద్దంకి]] పురపాలిక పట్టణాలు. వీటిలో చీరాల పెద్దది.{{Sfn|DES|2022|p=23}} ==గ్రామ పంచాయితీలు== జిల్లాలో 461 గ్రామ పంచాయితీలున్నాయి.{{sfn|DES|2022|p=22}} == రాజకీయ విభాగాలు == * లోక్‌సభ నియోజకవర్గం # [[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] దీని పరిధిలో బాపట్ల జిల్లా పూర్తిగా, [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో [[సంతనూతలపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] ఉంటుంది. *అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు (6)<ref name="sakshi-1"/> # [[అద్దంకి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అద్దంకి]] # [[చీరాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|చీరాల]] # [[పరుచూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పరుచూరు]] # [[బాపట్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] # [[రేపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేపల్లె]] # [[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు]] ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు == {{Maplink|frame=yes|frame-latd=16.3|frame-long=80.45|zoom=7|text=బాపట్ల జిల్లా దర్శనీయ ప్రదేశాలు (జుమ్ చేసి మౌజ్ సూచికలమీద ఉంచి వివరాలు, లింకులు పొందవచ్చు) |type=point|id=Q3429099|title= [[భట్టిప్రోలు స్తూపం|భట్టిప్రోలు బౌద్ధారామం]] |type2=point|coord2={{Coord|15.854|79.962}}|title2= ప్రసన్నాంజనేయస్వామి దేవాలయం, [[సింగరకొండ]] |type3=point|id3=Q633274|title3=భావనారాయణస్వామి దేవాలయం,[[బాపట్ల]] }} * '''భావనారాయణస్వామి దేవాలయం:''' ఐదో శతాబ్దం నాటి [[భావనారాయణ స్వామి దేవాలయం|భావనారాయణస్వామి దేవాలయం]] లో స్వయంభువుగా వెలసిన క్షీర భావనారాయణస్వామి, దేవేరి సుందరవల్లి ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నారు. ఈ దేవాలయం [[భారత పురాతత్వ సర్వేక్షణ]] నియంత్రణలో ఉంది. పవిత్రోత్సవం, రథోత్సవం పండుగలు ఘనంగా జరుపుతారు. {{sfn|DES|2022|p=16}} * [[భట్టిప్రోలు స్తూపం|భట్టిప్రోలు బౌద్ధారామం]] * [[సింగరకొండ]] - ప్రసన్నాంజనేయస్వామి, లక్ష్మినృసింహ స్వామివార్ల దేవాలయాలు, భవనాసి చెరువు, * [[మణికేశ్వరం]] లోని మండూకేశ్వరస్వామి ఆలయం === సముద్రతీరం === [[File:Beautiful Morning at Bay of Bengal.jpg|thumb|సూర్యలంక తీరంలో ఆహ్లాదకరమైన సూర్యోదయ సమయం|300x300px]] కప్పలవారిపాలెం, పిన్నిబోయినవారిపాలెం సమీపంలో నల్లమడ వాగు,తూర్పు తుంగభద్ర, గుండంతిప్ప, రొంపేరు (కుడి) వాగులు సముద్రంలో కలుస్తాయి. బాపట్లకు 9 కి.మీ దూరంలో [[సూర్యలంక]] వద్ద ఉన్న సముద్ర తీరం (బీచ్) సముద్ర స్నానాలకు అనుకూలంగా ఉండి, ప్రజలకు విహార కేంద్రంగా ఉంది. అలాగే చీరాల దగ్గర [[వాడరేవు]], రామాపురం ఓడరేవు కూడా ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రాలు. ==వ్యవసాయం== వేమూరు, రేపల్లె నియోజకవర్గాల్లో 55 కి.మీ. మేర కృష్ణానది పరీవాహక ప్రాంతంలోని లంక గ్రామాల్లో ఉద్యాన పంటల సాగు చేస్తారు. వీటిలో ప్రముఖమైనవి [[కంద]], [[అరటి]], [[తమలపాకు]], [[నిమ్మ]], [[గులాబి|గులాబీ]].<ref name="eenadu-20220405" /> బాపట్లలో వ్యవసాయ మార్కెట్ యార్డు ఉంది. ==పరిశ్రమలు== రాష్ట్రంలో పొడవైన సముద్ర తీరప్రాంతం కలిగిన జిల్లాగా ఇది ఆక్వా రంగానికి కేంద్రంగావుంది. ఏటా రూ.1200 కోట్ల విలువైన రొయ్యలు, పిల్లలు, చేపలను ఎగుమతి చేస్తారు. [[చీరాల]] వస్త్ర పరిశ్రమకు ప్రధాన కేంద్రం. గ్రానైట్ పరిశ్రమల కేంద్రంగా [[మార్టూరు]]కు గుర్తింపు ఉంది.<ref name="eenadu-20220405" /> == మూలాలు == {{మూలాలు}} ===ఆధార గ్రంథాలు=== {{Cite book |url=https://cdn.s3waas.gov.in/s345c48cce2e2d7fbdea1afc51c7c6ad26/uploads/2022/03/2022033064.pdf|title=DISTRICT HAND BOOK OF STATISTICS - Bapatla district|year=2022|author=DES}} == వెలుపలి లంకెలు == {{Commons|Bapatla}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:బాపట్ల జిల్లా]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 39stafwijw4bzywthca99gyxagzea0d 0 348002 4991690 4970529 2026-10-30T11:07:10Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991690 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = కాకినాడ జిల్లా | settlement_type = జిల్లా | image_skyline = Coringa Wildlife Sanctuary 1.jpg | image_caption = కోరింగ అభయారణ్యం | image_map = Kakinada in Andhra Pradesh (India).svg | coordinates = {{coord|16.97|82.26|display=title,inline}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[కాకినాడ]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 3019.79 | area_footnotes = <ref name="etvbharat-1"/> | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="etvbharat-1"/> | population_total = 2092374 | population_density_km2 = auto | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://kakinada.ap.gov.in}} }} '''కాకినాడ జిల్లా''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా 2022లో కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> ఇది పూర్వపు [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] నుండి కొన్ని మండలాలను విడగొట్టుట ద్వారా ఆవిర్బంచింది. ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా కేంద్రంగా వున్న [[కాకినాడ]], కొత్త జిల్లా కేంద్రమైంది. పంచారామాల్లో ఒకటైన [[కుమారభీమారామం]], [[పిఠాపురం]]లో పాదగయ క్షేత్రంగా పేరొందిన కుక్కుటేశ్వరస్వామి దేవస్థానం, [[కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]], తునిలో [[తలుపులమ్మ లోవ]] జిల్లాలోగల కొన్ని ప్రముఖ పర్యాటక ప్రాంతాలు. ==చరిత్ర== {{main|ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర}} జిల్లా ప్రాంతాన్ని పరిపాలించినవారిలో మౌర్యులు, శాతవాహనులు, విష్ణుకుండినులు, తూర్పు చాళుక్యులు, చోళులు, కాకతీయలు, ముసునూరి ముఖ్యులు, కొండవీటి రెడ్డి రాజులు, గజపతిలు, కుతుబ్‌షాహీలు ఆ తర్వాత పాలించారు. ఉమ్మడి [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో]] భాగంగా ఉన్న తుని, ప్రత్తిపాడు, జగ్గంపేట, పిఠాపురం, కాకినాడ సిటీ, కాకినాడ రూరల్, పెద్దాపురం అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలతో ఈ జిల్లా 2022 ఏప్రిల్ 4న అవతరించింది.<ref name="etvbharat-1">{{Cite web|title=New Districts In AP: ఏపీలో కొత్త జిల్లాలివే.. గెజిట్ విడుదల|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/city/hyderabad/final-notification-on-formation-of-new-districts-in-andhra-pradesh/ts20220403052257663|access-date=2022-04-03|website=ETV Bharat News}}</ref> ==భౌగోళిక స్వరూపం== జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనకాపల్లి జిల్లా]],[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]], దక్షిణాన [[కోనసీమ జిల్లా]], తూర్పున [[బంగాళాఖాతం]] ఉన్నాయి. జిల్లా విస్తీర్ణం 3020 చ.కి. కి.మీ. భారతీయ ప్రామాణిక కాలమానానికి అధారమైన 82.5 [[ఉత్తరం|ఉత్తర]] [[రేఖాంశం]] కాకినాడ మీదుగా పోతుంది. సగటున కాకినాడ [[సముద్రమట్టానికి ఎత్తు|సముద్ర]]మట్టానికి 2 మీటర్లు ఎత్తులో ఉన్నప్పటికీ, పట్టణంలోని చాలా ప్రాంతాలు సముద్రమట్టానికి తక్కువ ఎత్తులో ఉన్నాయి. జిల్లా కేంద్రం కాకినాడ నుండి రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] 255 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ===వాతావరణం=== వాతావరణం సమతుల్యంగా వుంటుంది. సాధారణంగా మేలో గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత సుమారు 38.90&nbsp;°C, జనవరి నెలలో కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత సుమారు 19.90&nbsp;°C వుంటుంది.<ref name="about-district"/> ==జనాభా గణాంకాలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం మొత్తం జనాభా 20.92 లక్షలు. జన సాంద్రత 693/చ.కి.మీ.<ref name="etvbharat-1"/> ==పరిపాలనా విభాగాలు== [[File:District Collector Office building at Kakinada.jpg|thumb|కాకినాడలోని జిల్లా కలక్టర్ కార్యాలయ సముదాయం|270x270px]] కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజన్‌లో 10, పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజన్‌లో 11 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> మొత్తం రెవెన్యూ డివిజన్లలో 21 మండలాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి: {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} === [[కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను|కాకినాడ డివిజన్]]=== {{#section-h:కాకినాడ రెవెన్యూ డివిజను|మండలాలు}} ===[[పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను|పెద్దాపురం డివిజన్]]=== {{#section-h:పెద్దాపురం రెవెన్యూ డివిజను|మండలాలు}} {{Div end}} ===గ్రామాలు=== ఈ జిల్లాలో 385 గ్రామ పంచాయితీలున్నాయి.<ref name="about-district">{{Cite web|url=https://kakinada.ap.gov.in/te/%e0%b0%9c%e0%b0%bf%e0%b0%b2%e0%b1%8d%e0%b0%b2%e0%b0%be-%e0%b0%97%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b0%bf%e0%b0%82%e0%b0%9a%e0%b0%bf/|title=జిల్లా గురించి|access-date=2022-07-23|website=Kakinada district}}</ref> ==నగరాలు, పట్టణాలు== జిల్లాలో 1 మున్సిపల్ కార్పొరేషన్, 4 మున్సిపాలిటీలు, 2 నగర పంచాయతీలున్నాయి.<ref name="about-district"/> *నగరాలు: #[[కాకినాడ]] # [[తుని]] *పట్టణాలు: # [[ఏలేశ్వరం]] # [[పెద్దాపురం]] # [[పిఠాపురం]] # [[సామర్లకోట]] # [[గొల్లప్రోలు]] ==రాజకీయ విభాగాలు== కాకినాడ జిల్లాలో ఒక లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పూర్తిగా, రెండు లోక్‌సభ నియోజక వర్గాలు పాక్షికంగా ఉన్నాయి. వీటి పరిధిలోని 9 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలలో ఆరు పూర్తిగా, మూడు పాక్షికంగా ఉన్నాయి. === లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు=== *[[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]] *[[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (పాక్షికం)]] *[[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (పాక్షికం)]] ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== #[[అనపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనపర్తి (పాక్షికం)]], మిగిలిన భాగం తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో ఉంది. #[[కాకినాడ గ్రామీణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ గ్రామీణ]] #[[కాకినాడ పట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ పట్టణ]] #[[జగ్గంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|జగ్గంపేట (పాక్షికం)]], మిగిలిన భాగం తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో ఉంది. #[[తుని శాసనసభ నియోజకవర్గం|తుని]] #[[పిఠాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]] #[[పెద్దాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెద్దాపురం]] #[[ప్రత్తిపాడు శాసనసభ నియోజకవర్గం (కాకినాడ జిల్లా)|ప్రత్తిపాడు]] #[[ముమ్మిడివరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముమ్మడివరం (పాక్షికం)]], మిగిలిన భాగం కోనసీమ జిల్లాలో ఉంది. ==రవాణా మౌలిక వసతులు== ===రైలు సదుపాయం=== [[File:Kakinada Railway Station Bhanugudi Entrance.jpg|thumb|కాకినాడ టౌన్ రైలు సముదాయము]] కాకినాడ మిగిలిన పట్టణాలతో [[సామర్లకోట]] - కాకినాడ లూప్-లైన్ ద్వారా కలుపబడి ఉంది. కాకినాడ స్టేషనులలో రైలుబళ్ళన్నీ కాకినాడ నుండే బయలుదేరుతాయి. కాకినాడ నగరంలో నాలుగు రైల్వే స్టేషన్లు ఉన్నాయి. కాకినాడ పోర్ట్, కాకినాడ న్యూపోర్ట్, కాకినాడ టౌన్, సర్పవరం. ఇందులో కాకినాడ పోర్ట్ స్టేషను పూర్తిగా గూడ్స్ బళ్ళకు కేటాయించబడింది. ===రోడ్డు సదుపాయం=== [[File:Kkd Roads.JPG|thumb|right|alt=Four-lane road, with narrow grass median|నగరంలోని రహదారులు]] 214 నెంబరు [[జాతీయ రహదారి]] నగరం గుండా పోతుంది. [[రాజమహేంద్రవరం]], జిల్లాలోని ఇతర పట్టణలను కలుపుతూ రాష్ట్ర రహదారులు ఉన్నాయి. కాకినాడ ఓడరేవు, శివారు పారిశ్రామిక ప్రాంతాలైన వాకలపూడి, వలసపాకల, [[సామర్లకోట]], [[పెద్దాపురం]] లను 5వ నెంబరు జాతీయ రహదారికి అనుసంధానిస్తూ ఆసియా అభివృద్ధి బ్యాంకు నిధులతో నిర్మించిన ఎడిబి రోడ్డు ఉంది. కాకినాడ నుండి [[ద్వారపూడి (మండపేట)|ద్వారపూడి]], [[రాజమహేంద్రవరం]], [[జంగారెడ్డిగూడెం]], [[ఖమ్మం]] మీదుగా [[సూర్యాపేట]]కి పోయే రాష్ట్ర రహదారిని, జాతీయ రహదారిగా గుర్తించి, నాలుగు వరుసల రహదారిగా అభివృద్ధి చేసే ప్రతిపాదనలున్నాయి. ఇవే కాకుండా, [[విశాఖపట్నం]] - కాకినాడ చమురు సీమ ప్రాజెక్టులో భాగంగా, కాకినాడ నుండి [[విశాఖపట్నం]] వరకూ, సముద్ర తీరం వెంబడి నాలుగు-ఆరు వరుసల రహదారిని నిర్మించే ప్రతిపాదన ఉంది.<ref name=APPCPIR>{{cite web | url=http://www.incap.co.in/images/presentations/16pcpir-apiic.pdf | format=pdf | title=Advantage Andhra Pradesh, Petroleum, Chemical & Petrochemical Investment region - PCPIR; Visakhapatnam - Kakinada Corridor | publisher=Andhra Pradesh Industrial Infrastructure Corporation Ltd | accessdate=7 May 2014 | website= | archive-url=https://web.archive.org/web/20150226104043/http://www.incap.co.in/images/presentations/16pcpir-apiic.pdf | archive-date=2015-02-26 | url-status=dead }}</ref> ==విద్యా సౌకర్యాలు== కాకినాడ జిల్లాల్లో 1128 ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 378 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు, 495 ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. 87 జూనియర్ కళాశాలలు 1091 మంది లెక్చరర్లు పనిచేస్తున్నారు.కాకినాడ జిల్లాల్లోని కళాశాలలు అన్ని తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో ఉన్న ఆదికవి నన్నయ్య విశ్వవిద్యాలయానికి, కాకినాడ జిల్లాలో ఉన్న జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ టెక్నలాజికల్ డీమ్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్నాయి.<ref name="about-district"/> ==వ్యవసాయం== కాకినాడ జిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రధానంగా వరి, అరటి, కొబ్బరి వంటి వ్యవసాయంపై ఆధారపడి ఉంది, రొయ్యలు, పీతలు, చేపలకు సంబంధించిన ఆక్వాకల్చర్, పౌల్ట్రీ ఫామ్‌లు ఆక్వా ఉత్పత్తుల ఎగుమతి అధికంగా ఉంటాయి.<ref name="about-district"/> ==పరిశ్రమలు== కాకినాడ జిల్లాలో 34 భారీ మధ్య తరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి.వాటిలో బియ్యం, చక్కెర, ఎరువులు, కాగితం, వస్త్రాలు పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. ప్రైవేట్ రంగంలో 1 టెక్స్‌టైల్ తయారీ పరిశ్రమ, ఒక చక్కెర కర్మాగారాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో రెండు పెద్ద ఎరువులు, రసాయనాల ఫ్యాక్టరీలు ఉన్నాయి. పరిశ్రమల చట్టం ప్రకారం 1948న నమోదైన మొత్తం 972 ఫ్యాక్టరీలు పనిచేస్తున్నాయి.వాటిలో 33694 మంది పురుషులు ఉండగా 19664 మంది మహిళా కార్మికులు మొత్తం 53358 మంది కార్మికులు పనిచేస్తున్నారు.<ref name="about-district"/> కాకినాడ, ఉప్పాడ బీచ్ రోడ్డునందు, స్పెక్ట్రం పవర్ జనరేషన్ సంస్థకి 208 మెగావాట్ల కేంద్రం,[[సామర్లకోట]]లో రిలయన్స్ ఎనర్జీ సంస్థకి చెందిన 220 మెగావాట్ల విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రం, [[పెద్దాపురం]]లో జి.వి.కే సంస్థకి చెందిన 469 మెగావాట్ల (కంబైన్డ్ సైకిల్) గౌతమి విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రాలున్నాయి.<ref>{{cite web |url=http://www.spgl.co.in |title=SPGL.co.in |publisher=SPGL.co.in |accessdate=10 May 2014 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517094920/http://spgl.co.in/ |archive-date=2014-05-17 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-01-22/news/28429445_1_power-plant-samalkot-plant-turbines |work=The Times of India |location=India |title=Anil Ambani monitors progress at Samalkot Plant |date=22 January 2011 |access-date=2022-07-23 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305143657/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-01-22/news/28429445_1_power-plant-samalkot-plant-turbines |url-status=dead }}</ref> అయితే, గెయిల్ సంస్ఠ సరఫరా సరిగా లేకపోవడం వలన, రిలయన్స్ అధీనంలో ఉన్న కె.జి-డి6 బేసిన్లో ఉత్పత్తి మందగించడం వలన, ఈ విద్యుత్ కేంద్రాలకి గ్యాసు అందడం లేదు.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/gasbased-power-projects-shutting-down-units/article4621868.ece |work=The Hindu |location=India |title=Gas-based power projects shutting down units |date=13 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225060527/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/gasbased-power-projects-shutting-down-units/article4621868.ece |archive-date=25 ఫిబ్రవరి 2020 |access-date=23 జూలై 2022 |url-status=dead}}</ref> అందువలన, ప్రస్తుతం ఈ కేంద్రాలలో విద్యుదుత్పత్తి బహుకొద్దిగా జరుగుతున్నది. కాకినాడ సముద్రతీరం వద్ద నిర్మిస్తున్న ఎల్.ఎన్.జి టర్మినల్, వినియోగంలోకి వచ్చిన తర్వాత గ్యాస్ సరఫరా ఇబ్బందులని అధిగమించవచ్చునని ఈ సంస్థలు ఆశిస్తున్నాయి.<ref name = LNG>{{cite web | url=http://www.business-standard.com/article/companies/shell-to-join-gail-s-kakinada-lng-project-with-30-stake-113112400407_1.html | title=Shell to join GAIL's Kakinada LNG project with 30% stake | publisher=Business Standard | accessdate= 10 May 2014}}</ref> ==సంస్కృతి== [[కోటయ్య కాజా|కోటయ్య కాజాలు]], నూర్జహాన్ కిళ్ళీ అనబడే [[తుని]] తమలపాకులతో చేసే మిఠాయి కిళ్ళీ పేరుపొందినవి. కాకినాడలోని సుబ్బయ్య హోటలులో సంప్రదాయబద్ధంగా అరటి ఆకులో వడ్డించే భోజనం కూడా ప్రసిద్ధి పొందినది. ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు== [[File:View from Talupulamma Temple.jpg|thumb|తలుపులమ్మ లోవ, [[తుని]]]] [[File:Pandavula Metta caves 09.JPG|thumb|పాండవుల మెట్ట గుహలు, [[పెద్దాపురం]]]] [[File:Inscriptions at Sarpavaram temple.JPG|thumb|[[సర్పవరం]] శాసనాలు]] [[File:Gollalamamidada temple gopuram Eastgodavari.JPG|thumb|రామాలయం, [[గొల్లల మామిడాడ]]]] * ఉప్పాడ కడలివాక (బీచ్) (కాకినాడ నుండి 7 కి.మీ ) * [[హోప్ ఐలాండ్ (కాకినాడ)|హోప్ ఐలాండ్ లంక]] - [[కాకినాడ]] తీరప్రాంతానికి దూరంగా [[బంగాళాఖాతం|బంగాళాఖాతంలో]] ఒక చిన్న టాడ్‌పోల్ ఆకారంలో ఉన్న ద్వీపం. * [[తలుపులమ్మ లోవ]], తుని దగ్గర, (కాకినాడ నుండి 55 కి.మీ) * శ్రీవీరవెంకట సత్యనారాయణ స్వామి దేవస్థానం, [[అన్నవరం]] (కాకినాడ నుండి 45 కి.మీ) * కుమారారామ భీమేశ్వర స్వామి దేవస్థానం, [[సామర్లకోట]]: పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి. (కాకినాడ నుండి 12 కి.మీ) *[[శ్రీ మాండవ్య నారాయణస్వామి ఆలయం|మాండవ్య నారాయణస్వామి]] దేవస్థానం, [[సామర్లకోట]] (కాకినాడ నుండి 12 కి.మీ) * కుక్కుటేశ్వరస్వామి దేవస్థానం, [[పిఠాపురం]]: 'పాదగయ' క్షేత్రం, అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో ఒకటి. అమ్మవారి పేరు పురుహూతికా దేవి. (కాకినాడ నుండి 20 కి.మీ) *[[భావనారాయణ స్వామి దేవాలయము|భావనారాయణస్వామి]] దేవస్థానం, సర్పవరం, కాకినాడ * మంగళాంబికా సమేత ఆదికుంభేశ్వరస్వామి దేవాలయం (రావణబ్రహ్మ గుడి), ఉప్పాడ, కాకినాడ : ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో రావణునికి పుజాభిషేకాలు జరిగే ఏకైక ఆలయం. * అవతార్ మెహెర్ బాబా కూడలి /సెంటర్, రామారావు పేట, కాకినాడ * మరిడమ్మ దేవస్థానం, [[పెద్దాపురం]] (కాకినాడ నుండి 16 కి.మీ) * పాండవుల మెట్ట, [[పెద్దాపురం]] (కాకినాడ నుండి 16 కి.మీ) * కుంతీమాధవస్వామి దేవస్థానం, [[పిఠాపురం]] (కాకినాడ నుండి 20 కి.మీ) * [[కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]] * బిక్కవోలు లోని ప్రాచీన దేవాలయాలు: జాతీయ వారసత్వ సంపదగా గుర్తింపు ఉన్న శిల్పాలు అనేకం ఉన్నాయి. (కాకినాడ నుండి 32 కి.మీ) * వీరేశ్వరస్వామి దేవస్థానం, మురముళ్ల (కాకినాడ నుండి 38 కి.మీ) * శృంగార వల్లభస్వామి దేవస్థానం (తొలి తిరుపతి), దివిలి, [[పెద్దాపురం]] (కాకినాడ నుండి 40 కి.మీ) ==ప్రముఖులు== *[[సూర్యకాంతం]], ఆంధ్రుల అభిమాన గయ్యాళి అత్త ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:కాకినాడ జిల్లా]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] rb6afrelhp4rb1sfqh601frog2dmqa3 0 348003 4991687 4938963 2026-10-30T11:05:35Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991687 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ఎన్టీఆర్ జిల్లా | settlement_type = [[భారతదేశపు జిల్లా|జిల్లా]] | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 250 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Kanakadurga Temple gopuram.jpg | caption1 = [[కనకదుర్గ ఆలయం|శ్రీ కనకదుర్గ ఆలయం]] | image2 = Akkanna madanna caves.jpg | caption2 = [[అక్కన్న మాదన్న గుహాలయాలు]] | image3 = Krishna River Vijayawada.jpg | caption3 = [[ప్రకాశం బ్యారేజి]] }} | image_map = NTR in Andhra Pradesh (India).svg | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | seat_type = [[ప్రధాన కేంద్రం|జిల్లా కేంద్రం]] | seat = [[విజయవాడ]] | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | named_for = ఎన్టీఆర్ | native_name = <!-- No native name per WP:NOINDICSCRIPTS --> | established_date = 2022, ఏప్రిల్ 4 | established_title = Formed | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 3316 | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_total = 2218591 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_density_km2 = auto | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | parts_type = | parts = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_name2 = | leader_title2 = | website = {{URL|https://ntr.ap.gov.in/te}} }} '''ఎన్టీఆర్ జిల్లా''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా 2022లో కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> ఇది పూర్వపు [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాలోని]] కొన్ని మండలాలను విడగొట్టుట ద్వారా ఆవిర్బంచింది. జిల్లా పరిపాలనా కేంద్రం [[విజయవాడ]]. విజయవాడ రాష్ట్రానికి సాంస్కృతిక నగరంగా పేరొందింది. ఇక్కడి [[కనకదుర్గ ఆలయం|కనకదుర్గ దేవాలయం]] ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రం. ==జిల్లా చరిత్ర== ఉమ్మడి [[కృష్ణా జిల్లా]]ను మూడుగా విభజించి, విజయవాడతో కూడి ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతానికి ఎన్టీఆర్ జిల్లాగా ఏర్పరచారు. కొంత భాగాన్ని [[ఏలూరు జిల్లా]]లో కలిపారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి మూడు సార్లు ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన [[నందమూరి తారక రామారావు]] జ్ఞాపకార్ధం ఈ జిల్లాకు ఎన్.టి.ఆర్ జిల్లా అని పేరు పెట్టారు. జిల్లాలోని 3 రెవెన్యూ డివిజన్లులో [[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను]] గతంలో ఏర్పడిందికాగా, [[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను]], [[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను]] పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా కొత్తగా ఏర్పడ్డాయి. ==భౌగోళిక స్వరూపం== జిల్లాకు తూర్పున [[ఏలూరు జిల్లా]],పశ్చిమాన [[గుంటూరు జిల్లా]], [[పల్నాడు జిల్లా]], నల్గొండ జిల్లాలు, ఉత్తరాన ఖమ్మం జిల్లా, దక్షిణాన [[కృష్ణా జిల్లా]] ఉన్నాయి. ఈ జిల్లాలో కృష్ణానది ప్రవహిస్తోంది. మెట్టప్రాంత మండలాలతో పాటు డెల్టా మండలాల్లో సాగునీటి అవసరాల కోసం కృష్ణా నది నీటిని వినియోగించుకునే సౌకర్యం ఉంది . విజయవాడ నుండి రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] జాతీయ రహదారి 65 ద్వారా 21.9 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ===కొండలు=== జిల్లాలో ప్రధాన కొండ [[నందిగామ]], [[విజయవాడ]] పట్టణముల మధ్య 24 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఉంది. దానిని [[కొండపల్లి]] అని పిలుస్తారు. జమ్మలవాయిదుర్గం, మొగల్రాజపురం, [[ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం|ఇంద్రకీలాద్రి]] జిల్లాలోని ఇతర ప్రముఖ కొండలు. [[కనకదుర్గ ఆలయం|కనకదుర్గ దేవాలయం]] [[ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం|ఇంద్రకీలాద్రి]] కొండ మీదనే ఉంది. === నీటివనరులు === [[File:Prakasam Barrage.jpg|thumb|<center>కృష్ణ నది మీదుగా విజయవాడ వద్ద ప్రకాశం బారేజి</Center>|alt=]] [[దస్త్రం:Krishna Irrigation Map.jpg|thumb|ఉమ్మడి కృష్ణా జిల్లా నీటి పారుదల వ్యవస్థ|alt=]] ఉమ్మడి [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా జిల్లాలో]] [[కృష్ణా నది]] ముఖ్యమయిన నది. [[బుడమేరు]], [[మున్నేరు]], [[తమ్మిలేరు]] ఇతర నదులు. కృష్ణా నది బంగాళా ఖాతంలోకి హంసలదీవి, నాచుగుంట వద్ద కలుస్తుంది. ఇవి కాక జిల్లాలో చిన్న కొండవాగులు కూడా ప్రవహిస్తాయి. ఇవి జయంతి, కట్టలేరు, ఇప్పలవాగు, ఉప్పుటేరు, తెల్లేరు, బళ్ళలేరు, ఇంకా నడిమేరు. ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన [[కొల్లేరు సరస్సు]]లో కొంత భాగం కృష్ణా జిల్లాలో ఉంది. నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు, కృష్ణా డెల్టా, చింతలపూడి ఎత్తిపోతల పథకం, తమ్మిలేరు, పోలవరం ముఖ్యమైన పెద్ద, మధ్య తరహా నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు. ==జనాభా గణంకాలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 22,18,591. జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు 4,06,350 (18.32%), షెడ్యూల్డ్ తెగలు 82,101 (3.70%) ఉన్నారు. జిల్లా జనాభాలో 90.12% [[తెలుగు]], 6.90% [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], 1.43% లంబాడీ భాష వాడుకలోవుంది. {{Bar box|title=జిల్లాలో మతం|titlebar=#Fcd116|left1=మతం|right1=Percent|float=right|bars= {{bar percent|[[హిందూ]]|darkorange|88.30}} {{bar percent|[[ముస్లిం]]|green|7.91}} {{bar percent|క్రిస్టియన్|dodgerblue|2.54}} {{bar percent|ఇతరులు|black|1.25}} |caption=}} ==రవాణా మౌలిక వసతులు== ===రహదారి రవాణా సౌకర్యాలు=== *జిల్లాలోని జాతీయ రహదారులు: ** [[జాతీయ రహదారి 65 (భారతదేశం)|NH-65]]: [[మచిలీపట్నం]] నుండి [[పూణే|పూనే]] ** [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|NH-16]]: [[కోల్‌కత]] నుండి [[చెన్నై]] ** [[జాతీయ రహదారి 30 (భారతదేశం)|NH-30]]: [[జగదల్‌పుర్|జగదల్‌పూర్]] నుండి [[విజయవాడ]] జిల్లాలో 321 గ్రామాలకు ఆర్.టీ.సీ ద్వారా రవాణా సేవలున్నాయి.{{Citation needed|date=మే 2022}} ===రైలు రవాణా సౌకర్యాలు=== * ఎన్టీఆర్ జిల్లా లోని, [[విజయవాడ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను|విజయవాడ రైల్వే కూడలి]] 200 కంటే ఎక్కువ రైళ్ల రాకపోకలతో [[భారతదేశం]]లో రెండవ రద్దీగా వున్న రైల్వే స్టేషన్ గా పేరొందింది.{{Citation needed|date=మే 2022}} ===విమాన రవాణా సౌకర్యాలు=== * [[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] ==విద్యా సౌకర్యాలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 74.43 అక్షరాస్యత ఉంది. # [[ఎన్.టి.ఆర్. ఆరోగ్యశాస్త్ర విశ్వవిద్యాలయము|ఎన్టీఆర్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ హెల్త్ సైన్సెస్]], [[విజయవాడ]]. # [[స్కూల్ ఆఫ్ ప్లానింగ్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్, విజయవాడ|స్కూల్ ఆఫ్ ప్లానింగ్ అండ్ ఆర్కిటెక్చర్]] ==వ్యవసాయం== జిల్లాలో వ్యవసాయం చాలా ముఖ్యమైన వృత్తి. ఉత్పత్తి చేసే ప్రధానంగా వరి ఆహార పంట ఉత్పత్తి చేస్తారు. ఈ జిల్లాలో ముఖ్యంగా మూడు రకాల నేలలు ఉంటాయి 57.6% శాతం ఉన్న నల్ల నేలలు,22.3% శాతం ఇసుక బంకమట్టి,19.4% శాతం ఎర్రమట్టి నేలలు ఉన్నాయి, సముద్ర తీరంలో 0.7% అంచులు చిన్న ఇసుక నేలలు ఉన్నాయి. == రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు == జిల్లాలో [[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను|తిరువూరు]], [[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను|నందిగామ]], [[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ]] రెవెన్యూ డివిజన్లున్నాయి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లను 20 [[మండలం|మండలాలుగా]] విభజించారు. === మండలాలు === తిరువూరు డివిజన్‌లో 5 మండలాలు, నందిగామలో 7 మండలాలు, విజయవాడ డివిజన్‌లో 8 మండలాలు ఉన్నాయి. కొత్త జిల్లా ఏర్పాటులో భాగంగా [[విజయవాడ పట్టణ మండలం]], [[విజయవాడ నార్త్ మండలం|విజయవాడ ఉత్తర]], [[విజయవాడ ఈస్ట్ మండలం|విజయవాడ తూర్పు]], [[విజయవాడ వెస్ట్ మండలం|విజయవాడ పశ్చిమ]], [[విజయవాడ సెంట్రల్ మండలం|విజయవాడ మధ్య]] అనే నాలుగు మండలాలుగా విభజించారు. {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[తిరువూరు రెవెన్యూ డివిజను|తిరువూరు డివిజన్]] ## [[ఏ.కొండూరు మండలం|ఏ. కొండూరు]] ## [[గంపలగూడెం మండలం|గంపలగూడెం]] ## [[తిరువూరు మండలం|తిరువూరు]] ## [[రెడ్డిగూడెం మండలం|రెడ్డిగూడెం]] ## [[విస్సన్నపేట మండలం|విస్సన్నపేట]] # [[నందిగామ రెవెన్యూ డివిజను|నందిగామ డివిజన్]] ## [[కంచికచెర్ల మండలం|కంచికచెర్ల]] ## [[చందర్లపాడు మండలం|చందర్లపాడు]] ## [[జగ్గయ్యపేట మండలం|జగ్గయ్యపేట]] ## [[నందిగామ మండలం (కృష్ణా జిల్లా)|నందిగామ]] ## [[పెనుగంచిప్రోలు మండలం|పెనుగంచిప్రోలు]] ## [[వత్సవాయి మండలం|వత్సవాయి]] ## [[వీరులపాడు మండలం|వీరులపాడు]] # [[విజయవాడ రెవెన్యూ డివిజను|విజయవాడ డివిజన్]] ## [[ఇబ్రహీంపట్నం మండలం|ఇబ్రహీంపట్నం]] ## [[జి.కొండూరు మండలం|జి. కొండూరు]] ## [[మైలవరం మండలం|మైలవరం]] ## [[విజయవాడ నార్త్ మండలం|విజయవాడ ఉత్తర]] ## [[విజయవాడ ఈస్ట్ మండలం|విజయవాడ తూర్పు]] ## [[విజయవాడ వెస్ట్ మండలం|విజయవాడ పశ్చిమ]] ## [[విజయవాడ సెంట్రల్ మండలం|విజయవాడ మధ్య]] ## [[విజయవాడ గ్రామీణ మండలం|విజయవాడ గ్రామీణ]] {{Div end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు== విజయవాడ నగరంతో కలిపి ఐదు పట్టణాలున్నాయి.<ref name="NTR district-1">{{Cite web|title=NTR district map with divisons and mandals |url=https://cdn.s3waas.gov.in/s39461cce28ebe3e76fb4b931c35a169b0/uploads/2022/04/20220404100.pdf|access-date=2022-05-08|publisher=NTR district, Government of AP}}</ref> *నగరం: [[విజయవాడ]] *పట్టణాలు: ** [[కొండపల్లి]] ** [[జగ్గయ్యపేట]] ** [[నందిగామ (ఎన్టీఆర్ జిల్లా)|నందిగామ]] ** [[తిరువూరు]] ==గ్రామ పంచాయితీలు== జిల్లాలో 288 గ్రామ పంచాయితీలు ఉన్నాయి.<ref name="NTR district-1"/> ==రాజకీయం== === లోక్‌సభ నియోజకవర్గం=== # [[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== # [[జగ్గయ్యపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|జగ్గయ్యపేట]] # [[తిరువూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరువూరు (SC)]] # [[నందిగామ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందిగామ (SC)]] # [[మైలవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మైలవరం]] # [[విజయవాడ తూర్పు శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ తూర్పు]] # [[విజయవాడ పశ్చిమ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ పశ్చిమ]] # [[విజయవాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ సెంట్రల్]] ==పరిశ్రమలు== విజయవాడ వద్ద సిరీస్ (SIRIS) ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీ ఉంది. ఇబ్రహీంపట్నం సమీపంలో, విజయవాడ థర్మల్ పవర్ స్టేషను (VTPS) దాని పనితీరునకు భారతదేశంలో నం .1 అధిక పవర్ ఉత్పత్తి యూనిట్‌గా స్థానం పొందింది. [[కొండపల్లి]]లో చెక్కబొమ్మలు, [[జగ్గయ్యపేట]]లో సంగీత సాధనముల తయారీ పరికరాలు వంటి పలు చిన్న తరహా పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. == సంస్కృతి == * ఈ జిల్లా వాసులు మాట్లాడే తెలుగు యాసను తెలుగు భాష సహజరూపమని భావించబడుతుంది.{{Citation needed|date=మే 2022}} ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[File:Kanka_Durga_Temple.JPG|thumb|కనకదుర్గ ఆలయ ప్రవేశ ప్రాంతం]] * [[కనకదుర్గ ఆలయం]]: ఇది విజయవాడ నగరంలో కృష్ణా నది ఒడ్దున ఇంద్రకీలాద్రి పర్వతం మీద ఉంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోనే రెండో పెద్ద దేవాలయం. ఆలయంలో అమ్మవారి విగ్రహం సుమారు నాలుగు అడుగుల ఎత్తు ఉంటుంది. మిరిమిట్లు గొలిపే ఆభరణాలు, పూలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. మూర్తికి ఎనిమిది చేతులు ఉన్నాయి. ఒక్కో చేతిలో ఒక్కో ఆయుధం ఉంటుంది. త్రిశూలంతో మహిషాసురుని గుండెలో పొడుస్తున్న భంగిమలో ఉంటుంది. * [[కొండపల్లి కోట]]: విజయవాడకు సమీపంలో ఉన్న ఒక శిథిలమైన కోట. ఈ కోటకు సంబంధించిన విలువైన ఆధారాలు, శిల్పాలు హైదరాబాదులోని స్టేట్ మ్యూజియంలో భద్రపరచారు. * [[భవాని దీవి|భవానీ ద్వీపం]]: [[విజయవాడ]] వద్ద [[కృష్ణా నది]] మధ్యలో, [[ప్రకాశం బ్యారేజి|ప్రకాశం బ్యారేజికి]] ఎగువన ఉంది. 133 ఎకరాల (54 హెక్టార్లు) విస్తీర్ణంతో భారతదేశంలో అతిపెద్ద నదీ ద్వీపాల్లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. * బుద్ధ స్థూపం, [[జగ్గయ్యపేట]] * వేణుగోపాల స్వామి దేవాలయం, [[నెమలి (గంపలగూడెం)|నెమలి]] == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{ఎన్టీఆర్ జిల్లా}}{{ఆంధ్రప్రదేశ్}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] 31add30oef51wfal4f9qqhtwdyr2zxh 0 348004 4991706 4790155 2026-10-30T11:12:25Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991706 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా | settlement_type = జిల్లా | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = Kamalingeswara Temple, Gallavilli, Andhra Pradesh - 01.jpg |photo1b = Pedda gedda dam front look - panoramio.jpg |photo2a = Palakonda.jpg |photo2b = Vegavathi river at salur 01.jpg |photo3a = A view of Eastern Ghats from outskirts of Parvathipuram.jpg }} | image_caption = (పైనుండి క్రిందికి ఎడమనుండి కుడికి) గాళ్లవిల్లి లోని కామలింగేశ్వర దేవాలయం, పెద్ద గెడ్డ ఆనకట్ట, [[సాలూరు]] వద్ద [[వేగావతి నది|వేగావతి]], [[పార్వతీపురం]] నుండి తూర్పుకనుమలు, [[పాలకొండ]] దగ్గర దృశ్యం. | image_alt = గాళ్లవిల్లి లోని కామలింగేశ్వర దేవాలయం, పెద్ద గెడ్డ ఆనకట్ట, సాలూరు వద్ద వేగవతి నది, పార్వతీపురం నుండి తూర్పుకనుమలు, పాలకొండ దగ్గర దృశ్యం. | image_map = Parvathipuram Manyam in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా ఉన్న ప్రదేశం | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} |subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] |subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[పార్వతీపురం]] | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 3659 | area_footnotes =<ref name="sakshi-1"/> | population_total = 925340 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | website = {{URL|https://parvathipurammanyam.ap.gov.in/te}} | coordinates = {{coord|18.8|83.4|display=title,inline}} }} '''పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా,''' ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[విజయనగరం జిల్లా]], [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం జిల్లాల]] భాగాలతో కలిపి ఏర్పడింది.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref>[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాతో]]పాటు, ఇది కూడా గిరిజన ప్రాంతాల జిల్లా. జిల్లా కేంద్రం[[పార్వతీపురం]]. ఈ జిల్లాలో రెండో తిరుపతిగా పేరుగాంచిన వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం, శంబరి పోలమాంబ ఆలయం, ఆసియాలో మొదటి రబ్బర్ డ్యాం ప్రముఖ పర్యాటక కేంద్రాలు. ==చరిత్ర== {{main|ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లా చరిత్ర}} ఉమ్మడి విజయనగరం జిల్లాలోని [[పార్వతీపురం శాసనసభా నియోజకవర్గం]] పూర్తిగా, [[సాలూరు శాసనసభా నియోజకవర్గం]] పాక్షికంగా, [[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని]] [[పాలకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలకొండ నియోజకవర్గాన్ని]] కలపగా కొత్త జిల్లాగా 2022లో కొత్తగా ఆవిర్బంచింది.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|access-date=31 March 2022|website=[[Eenadu.net]]|language=te}}</ref> ==భౌగోళిక స్వరూపం== జిల్లా విస్తీర్ణం 3,659 చ.కి.మీ. జిల్లాకు తూర్పున [[శ్రీకాకుళం జిల్లా]], దక్షిణాన [[విజయనగరం జిల్లా]], నైరుతి సరిహద్దులో [[విశాఖపట్నం జిల్లా]], వాయవ్యంలో [[ఒడిశా|ఒడిశా రాష్ట్రం]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.{{sfn|DHS|2022|p=15}} జిల్లాలో కొండ ప్రాంతం ఎక్కువ. దట్టమైన చెట్లతో కూడిన అడవులతో కప్పబడి ఉంటుంది. జిల్లాలో [[నాగావళి]], సువర్ణముఖి, [[వేగావతి నది|వేగావతి]], గోముఖి నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి.{{sfn|DHS|2022|p=16}} ===వాతావరణం=== జిల్లాలో వాతావరణం అధిక తేమతో ఉంటుంది. వేసవి కాలం మార్చి నుండి జూన్ మధ్య వరకు ఉంటుంది. దీని తర్వాత నైరుతి రుతుపవనాల కాలం అక్టోబరు 2వ వారం వరకు కొనసాగుతుంది. డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు సాధారణంగా మంచి వాతావరణం ఉంటుంది. కొండ ప్రాంతాల్లో అధిక వర్షపాతం కలుగుతుంది. అందుచేత అవి మైదానాల కంటే చల్లగా ఉంటాయి. గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత మేలో కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత డిసెంబరులో నమోదవుతుంది. {{sfn|DHS|2022|p=17}} ==జనాభా గణాంకాలు== జిల్లా జనాభా 9,25,340.<ref name="sakshi-1"/> జిల్లాలో ప్రధానంగా షెడ్యూల్ తెగలు, గిరిజన జనాభా ఉన్నారు. == పరిపాలనా విభాగాలు == జిల్లా పరిధిలో పార్వతీపురం, పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజన్లు, 15 మండలాలు ఉన్నాయి. 3 పట్టణాలు, 993 గ్రామాలున్నాయి. === మండలాలు === పాలకొండ డివిజనులో 7, పార్వతీపురం డివిజనులో 8 మండలాలు ఉన్నాయి. {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[పాలకొండ రెవెన్యూ డివిజను|పాలకొండ డివిజను]] ## [[కురుపాం మండలం|కురుపాం]] ## [[గుమ్మలక్ష్మీపురం మండలం|గుమ్మలక్ష్మీపురం]] ## [[జియ్యమ్మవలస మండలం|జియ్యమ్మవలస]] ## [[పాలకొండ మండలం|పాలకొండ]] ## [[భామిని మండలం|భామిని]] ## [[వీరఘట్టం మండలం|వీరఘట్టం]] ## [[సీతంపేట మండలం|సీతంపేట]] # [[పార్వతీపురం రెవెన్యూ డివిజను|పార్వతీపురం డివిజను]] ## [[కొమరాడ మండలం|కొమరాడ]] ## [[గరుగుబిల్లి మండలం|గరుగుబిల్లి]] ## [[పాచిపెంట మండలం|పాచిపెంట]] ## [[పార్వతీపురం మండలం|పార్వతీపురం]] ## [[బలిజిపేట మండలం (పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా)|బలిజిపేట]] ## [[మక్కువ మండలం|మక్కువ]] ## [[సాలూరు మండలం|సాలూరు]] ## [[సీతానగరం మండలం (పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా)|సీతానగరం]] {{Div end}} ==పట్టణాలు== * [[పార్వతీపురం]] * [[పాలకొండ]] * [[సాలూరు]] ==రాజకీయ విభాగాలు== జిల్లాలో [[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]], 4 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=District-wise Assembly-Constituencies|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|website=ceoandhra.nic.in}}</ref> === లోక్‌సభ నియోజకవర్గం=== # [[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] (పాక్షికం), మిగతా [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]]లో ఉంది. ===అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు=== #[[పాలకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలకొండ]] #[[పార్వతీపురం శాసనసభా నియోజకవర్గం|పార్వతీపురం]] #[[సాలూరు శాసనసభా నియోజకవర్గం|సాలూరు (పాక్షికం)]] మిగతా [[విజయనగరం జిల్లా]]లో ఉంది. #[[కురుపాం శాసనసభా నియోజకవర్గం|కురుపాం]] ==రవాణా మౌలిక వసతులు== పార్వతీపురం నుండి ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశాల్లోని ప్రధాన పట్టణాలకు రోడ్డు మార్గాలు ఉన్నాయి. [[జాతీయ రహదారి 516E]] జిల్లాగుండా పోతుంది. [[జాతీయ రహదారి 26 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 26]] పార్వతీపురం మన్యం జిల్లాలోని [[సాలూరు]] పట్టణాన్ని, [[విజయనగరం]] జిల్లాలోని [[విజయనగరం]], [[గజపతినగరం]], [[రామభద్రపురం]] ల తోను, [[ఒడిశా]], [[ఛత్తీస్‌గఢ్|ఛత్తీస్ గఢ్]] రాష్ట్రాల తోనూ అనుసంధానిస్తుంది. జిల్లాలో 305 గ్రామాలకే బస్సు సౌకర్యం ఉంది. ఈ గ్రామాలు ప్రధానంగా మైదానం ప్రాంతంలోవున్నాయి. గిరిజన ప్రాంతాలకు సరియైన రహదారి సౌకర్యాలు ఏర్పడలేదు.<ref name="eenadu-20220712">{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Parvatipuram-Manyam/707/122133999|title=ఇవి చేస్తే... మన్యం మకుటమే|date=2022-07-12|access-date=2022-08-06|website=ఈనాడు}}</ref> {{sfn|DHS|2022|p=20}} జార్సుగూడ-విజయనగరం రైలు మార్గం జిల్లాలో పార్వతీపురం ద్వారా పోతుంది. జిల్లాకు సమీప విమానాశ్రయం జిల్లా కేంద్రం నుండి 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[విశాఖపట్నం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|విశాఖపట్నంలో]] ఉంది. ==విద్యా సౌకర్యాలు== డాక్ఠరు. వైఎస్ఆర్ హార్టికల్చరల్ యూనివర్సిటీ, కాలేజ్ ఆఫ్ హార్టికల్చర్ [[పార్వతీపురం|పార్వతీపురంలో]] ఉంది. [[కురుపాం|కురుపాంలో]] గిరిజన ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ఏర్పాటుకు పనులు జరుగుతున్నాయి.<ref name="eenadu-20220712"/> ==వ్యవసాయం== జిల్లాలో 68.4% కార్మికులు వ్యవసాయంపై ఆధారపడి ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 82% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. వారి జీవనోపాధి కోసం వ్యవసాయంపై ఆధారపడతారు. వరి పంటను ప్రధానంగా ఖరీఫ్ సీజనులో సాగు చేస్తారు. జిల్లాలో ప్రధానంగా వరి, రాగి, చెరుకు, పప్పు ధాన్యాలు, వేరుశనగ పంటలను పండిస్తారు. జిల్లాలోని మొత్తం అటవీ ప్రాంతం 1,11,978 హెక్టార్లలో ఉంది. జిల్లాలో కాఫీ, కలప, వెదురు, బీడీ తోటలు ఉన్నాయి. ==పరిశ్రమలు== వ్యవసాయం, అటవీ ఉత్పత్తుల ఆధారిత పరిశ్రమలకు అవకాశాలున్నాయి.<ref name="eenadu-20220712"/> ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు== [[File:Catholic church parvathipuram.jpg|thumb|కేథలిక్ చర్చి, పార్వతీపురం]] [[File:Thotapalli old Bridge.jpg|thumb|right|తోటపల్లి పాత వంతెన]] * వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం, [[తోటపల్లి (గరుగుబిల్లి)|తోటపల్లి]]:నాగావళి వడ్డున వున్న ఈ దేవాలయం చిన్న తిరుపతిగా ప్రసిద్ధి చెందింది.వివిధ రాష్ట్రాల నుండి అనేక మంది యాత్రికులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తారు. ఇక్కడే కోదండరామ ఆలయం కూడా ఉంది. * శ్రీ పోలమాంబ అమ్మవారి దేవాలయం, [[శంబర]] : విజయనగరం జిల్లాలోని పైడితల్లి అమ్మవారి దేవాలయ మంత ప్రముఖమైనది. గోముఖి, సువర్ణముఖి నదులు ఈ ఊరి ప్రక్కనే ప్రవహిస్తాయి. జనవరి రెండవ వారంలో జాతర జరుగుతుంది. * శివాలయం, [[అడ్డపుశీల]]. పురాతన చారిత్రాత్మక దేవాలయం. * సెయింట్ పాల్స్ లూథరన్ చర్చి, [[పార్వతీపురం]] పురాతన చర్చిలలో ఒకటి, దీనిని 1888లో నిర్మించారు. * తోటపల్లి రబ్బరు ఆనకట్ట,[[తోటపల్లి (గరుగుబిల్లి)|తోటపల్లి]] : ఆసియాలో మొదటి రబ్బర్ డ్యాం 2006లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రతిష్ఠాత్మకంగా ప్రారంభించిన జలయజ్ఞంలో భాగంగా పూర్తి చేసిన మొదటి ఆనకట్ట. * [[లొద్ద జలపాతం]] ==చిత్రమాలిక== <gallery widths="150"> File:Teak Plantations at salur 04.jpg|సాలూరు వద్ద టేకు తోటలు దస్త్రం:Venkateswara temple, Balijipeta.JPG|బలిజిపేట వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం దస్త్రం:Pvp.jpg|పార్వతిపురం రైలు సముదాయం </gallery> ==ప్రముఖులు== * [[ఆదిభట్ల నారాయణదాసు]] {{sfn|DHS|2022|p=21}} * [[ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు]] {{sfn|DHS|2022|p=21}} * [[కోడి రామ్మూర్తి నాయుడు]] - వస్తాదూ, మల్లయోధుడు.<ref>[[సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు]] (1994) రచించినవారు జానమద్ది హనుమచ్చాస్త్రి</ref><ref>Kody Rammoorthy (1880-1938) : Luminaries of Andhra Pradesh by Dr. S. Shridevi, Andhra Pradesh Sahithya Akademi, Hyderabad, First edition: 115-120, 1976.</ref>{{sfn|DHS|2022|p=21}} * [[వంగపండు ప్రసాదరావు]]{{sfn|DHS|2022|p=21}} * [[అట్టాడ అప్పల్నాయుడు]] - కథా, నవలా రచయిత. ఇతడు [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]], [[కొమరాడ]] మండలం [[గుమడ]] గ్రామంలో [[1953|1953వ]] సంవత్సరం [[ఆగష్టు 23|ఆగష్టు 23వ]] తేదీన జన్మించాడు.<ref>{{cite journal|last1=లాంగుల్య|title=నవ్యనీరాజనం|journal=నవ్యవీక్లీ|date=13 October 2010|pages=27-29|url=http://www.navyaweekly.com/2010/oct/13/page27.asp|accessdate=20 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520183215/http://www.navyaweekly.com/2010/oct/13/page27.asp|archive-date=20 మే 2012|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == <references /> ===ఆధార గ్రంథాలు=== * {{Cite book|title=District Handbook of Statistics -Parvathipuram Manyam|last=DHS|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s31679091c5a880faf6fb5e6087eb1b2dc/uploads/2022/04/2022040494.pdf|date=2022}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 1ds9g933ukxr61vaxvf5gjd04pycby9 0 348005 4991686 4989222 2026-10-30T11:05:13Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991686 wikitext text/x-wiki {{Update|date=జనవరి 2026}} {{Infobox settlement | name = అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా | settlement_type = జిల్లా | image_skyline = Araku valley.jpg | imagesize = | image_alt = అరకులోయ | image_caption = [[అరకులోయ]] | image_map = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | total_type = | etymology = | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[పాడేరు]] | nickname = | coordinates = <!-- {{Coord}} --> | population_total = 953960 | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశపు జిల్లా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా | area_total_km2 = 12251 | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | utc_offset = +05:30 | timezone1 = ఐ ఎస్ డి | named_for = | website = {{URL|https://allurisitharamaraju.ap.gov.in/}} }} '''అల్లూరి సీతారామ రాజు జిల్లా,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022|ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ 2022లో]] భాగంగా, ఉమ్మడి [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం జిల్లాలలోని]] కొన్ని మండలాలను విభజించగా ఈ జిల్లా 2022 ఏప్రిల్ 3 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref name="ASRDistFormation2022">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-04-02|title=District Administration – Restructuring / Formation of Alluri Sitharama Raju District – Head Quarters at Paderu – Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11968|access-date=2026-02-25|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176|language=en}}</ref>ఈ ప్రాంతం నుండి వచ్చిన భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో విప్లవకారుడు [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] పేరును ఈ జిల్లాకు పెట్టారు. జిల్లా కేంద్రం గతంలో [[పాడేరు]] పట్టణం కాగా, జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో 2025లో భాగంగా 2025 డిసెంబరు 31 నుండి జిల్లా ప్రధాన కేంద్రం [[రంపచోడవరం|రంపచోడవరంగా]] మారింది.<ref name="rampa-camp">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-ias-officer-travels-200-km-to-hold-grievance-cell-in-maoist-hotbed/article65311887.ece|title=Andhra Pradesh: IAS officer travels 200 km to hold grievance cell in Maoist hotbed|date=2022-04-11|access-date=2022-07-26|publisher=The Hindu}}</ref> జిల్లాలో [[పాపి కొండలు]], [[అరకులోయ]] ప్రముఖ పర్యాటక ప్రాంతాలు. ==చరిత్ర== {{main|ఉమ్మడి తూర్పు గోదావరి జిల్లా చరిత్ర}} {{main|ఉమ్మడి విశాఖపట్నం జిల్లా చరిత్ర}} [[దస్త్రం:Alluri Sita Rama Raju statue.jpg|thumb|అల్లూరి సీతారామరాజు విగ్రహం, ట్యాంక్ బండ్, హైదరాబాదు]] [[కోస్తా ఆంధ్ర]] లోని ప్రాంతమైన [[ఉత్తర సర్కారులు]] మొదట [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రెంచి]] వారి ఆధిపత్యంలో ఉండి, 18 వశతాబ్దంలో బ్రిటిషు వారి అధీనంలోకి వెళ్ళాయి. 1804 లో [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]]లో విశాఖపట్నం జిల్లాగా ఏర్పడింది. [[అల్లూరి సీతారామరాజు]] జరిపిన రంప పితూరీ, 1922 నుంచి 1924 వరకు రెండు సంవత్సరాలు జరిగింది. [[కొయ్యూరు మండలం]] [[రాజేంద్రపాలెం]] (కృష్ణదేవిపేటలో అల్లూరి సీతారామరాజు సమాధి ఉంది). ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఖమ్మం జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. తెలంగాణా ప్రత్వేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన తరువాత భద్రాచలం పట్టణం తప్ప, భద్రాచలం మండలంలోని 73 గ్రామాలు (అందులో 8 నిర్జన గ్రామాలు) , పోలవరం ప్రాజెక్టు ముంపు గ్రామాలుగా గుర్తించి, తూర్పుగోదావరి జిల్లాలో ఎటపాక మండల కేంద్రంగా కొత్తగా ఏర్పడిన ఎటపాక మండలంలో చేర్చారు. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా 2022లో ఉమ్మడి [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]], [[విశాఖపట్నం జిల్లా]]ల గిరిజన ప్రాంతాలను కలిపి 2022లో కొత్తగా ఈ జిల్లాను ఏర్పరిచారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=31 March 2022|title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849|url-status=live|access-date=31 March 2022|website=Eenadu.net|language=te}}</ref> == చరిత్ర == 2022 జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఈ జిల్లా పాడేరు రెవెన్యూ డివిజను 11 మండలాలు, రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను 11 మండలాలతో మొత్తం 22 మండలాలతో కొత్తజిల్లాగా ఏర్పడింది. ఆ తర్వాత 2022 అక్టోబరు 25న [[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[ఎటపాక మండలం|ఎటపాక]] [[చింతూరు మండలం|చింతూరు]], [[కూనవరం మండలం|కూనవరం]], [[వరరామచంద్రపురం మండలం|వరరామచంద్రపురం]] 4 మండలాలు విభజంచగా, [[చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను]] జిల్లాలో 3వ రెవెన్యూ డివిజనుగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=చింతూరు రెవెన్యూ డివిజన్‌ ఏర్పాటు.. ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు {{!}} AP Govt Issued Order Establishing Chintoor Revenue Division {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/index.php/telugu-news/andhra-pradesh/ap-govt-issued-order-establishing-chintoor-revenue-division-1496522|access-date=2026-01-05|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> ఆ తర్వాత 2025 లో జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో భాగంగా [[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి 8 మండలాలతో, [[చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి 4 మండలాలతో (రెండు పూర్తి రెవెన్యూ డివిజన్లు) 2025 డిసెంబరు 31న [[పోలవరం జిల్లా]] కొత్తగా ఏర్పడింది. 2025 డిసెంబరు 31 నుండి అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా 11 మండలాలతో ఉన్న ఒకే ఒక్క పాడేరు రెవెన్యూ డివిజినుతో కొనసాగనుంది ==భౌగోళిక స్వరూపం== జిల్లా విస్తీర్ణం 12,251 చ.కి.మీ. ఉత్తరాన, [[తెలంగాణ]]లోని భద్రాద్రి కొత్తగూడెం జిల్లా, [[ఛత్తీస్‌గఢ్]]లోని సుకుమా జిల్లా, [[ఒడిశా]]లోని మల్కానగిరి జిల్లాలతో అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాకు అంతర్రాష్ట్ర సరిహద్దులు ఉన్నాయి. అలాగే సొంత రాష్ట్రంలో తూర్పున [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]], [[అనకాపల్లి జిల్లా]], దక్షిణాన [[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]], [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]], [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]లు, పశ్చిమంగా [[గోదావరి|గోదావరి నది]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. [[అరకులోయ|అరకులోయలో]] భాగమైన అనంతగిరి, సుంకరిమెట్ట రక్షిత అడవులు ఉన్నాయి. [[ముసురుమిల్లి జలాశయం|ముసురుమిల్లి]], [[భూపతిపాలెం జలాశయం|భూపతిపాలెం]], [[మద్దిగెడ్డ జలాశయం|మద్దిగెడ్డ]], ఇతర జలాశయాలు ఉన్నాయి. ===ఖనిజాలు=== జిల్లాలో బాక్సైట్, అపాటైట్ (రాక్ ఫాస్ఫేట్) కాల్సైట్, స్ఫటికాకార సున్నపురాయి నిక్షేపాలున్నాయి. రూబీ మైకా, క్వార్ట్జ్,వర్మిక్యులేట్, రసాయన గ్రేడ్ సున్నం తయారీకి ఉపయోగపడే లైమ్ షెల్, ఎరుపు, పసుపు రంగు ఓచర్ నిక్షేపాలున్నాయి.<ref name="economy">{{Cite web|url=https://allurisitharamaraju.ap.gov.in/te/%e0%b0%8e%e0%b0%95%e0%b0%be%e0%b0%a8%e0%b0%ae%e0%b1%80/|title=ఎకానమీ|access-date=2022-07-26|publisher=అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా}}</ref> ===వాతావరణం=== సగటు వర్షపాతం 1,700 మిల్లీమీటర్లు (67 అంగుళాలు), ఇందులో ఎక్కువ భాగం జూన్-అక్టోబరులో కురుస్తుంది. ==జనాభా గుణాంకాలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 9,53,960.<ref name="sakshi-1"/> జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు 2.49% ఉండగా షెడ్యూల్డ్ తెగలు 82.67% ఉన్నారు. షెడ్యూల్డ్ తెగల్లో ఎక్కువగా కొండ దొర, [[బగత ప్రజలు|భగత]], కోటియ, నూక దొర, కమ్మరి, కోదు, పీటిజి, పోర్జ,, కొండకాపు, కోయ, వాల్మీకి తెగలు ఉన్నాయి. జనాభాలో 80% పైగా, తెలుగు లేదా ఒడియా విభిన్న మాండలికాలను మాట్లాడతారు. అత్యధికంగా హిందూ మతాన్ని పాటిస్తారు. ==పరిపాలనా విభాగాలు== === రెవెన్యూ డివిజన్లు, మండలాలు === 2025 డిసెంబరు 31 నుండి అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా 11 మండలాలతో ఉన్న ఒకే ఒక్క పాడేరు రెవెన్యూ డివిజినుతో కొనసాగనుంది # [[అనంతగిరి మండలం|అనంతగిరి]] # [[అరకులోయ మండలం|అరకులోయ]] # [[కొయ్యూరు మండలం|కొయ్యూరు]] # [[గూడెం కొత్తవీధి మండలం|గూడెం కొత్తవీధి]] # [[గంగరాజు మాడుగుల మండలం|గంగరాజు మాడుగుల]] # [[చింతపల్లి మండలం|చింతపల్లి]] # [[డుంబ్రిగుడ మండలం|డుంబ్రిగుడ]] # [[పాడేరు మండలం|పాడేరు]] # [[పెదబయలు మండలం|పెదబయలు]] # [[ముంచంగిపుట్టు మండలం|ముంచంగిపుట్టు]] # [[హుకుంపేట మండలం|హుకుంపేట]] ==రాజకీయ విభాగాలు== జిల్లాలో ఒక లోక్‌సభ మూడు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=District-wise Assembly-Constituencies|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|website=ceoandhra.nic.in}}</ref> === లోక్‌సభ నియోజకవర్గం=== # [[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు (ఎస్.టి) (పాక్షిక)]], మిగతా భాగం [[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా]]లో ఉంది. ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== # [[అరకులోయ శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరకులోయ (ఎస్.టి)]] ==రవాణా వ్యవస్థ== పాడేరు - రంపచోడవరం జిల్లాలో ఒక ప్రధాన రహదారి. ఈ రెంటినుండి సమీప నగరాలైన విశాఖపట్నం, రాజమండ్రికి రహదారులున్నాయి. [[జాతీయ రహదారి 516E]] జిల్లాగుండా పోతుంది. భద్రాచలం-రాజమండ్రి గోదావరి నదిపై లాంచీల సౌకర్యముంది. ==విద్యా వ్యవస్థ== 2019-20లో 2124 ప్రాథమిక పాఠశాలలలో 58000, 155 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలలో 13000, 180 ఉన్నత పాఠశాలలలో 44000, 68 కళాశాలలు, సాంకేతిక సంస్థలలో 15000 నమోదైనారు.{{sfn|DHS-2022|p=13}} ==వైద్య వ్యవస్థ== 848 మంచాలుగల 96 ఆల్లోపతి ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులలో 147 వైద్యులు పనిచేస్తుండగా, 19 ఇతరవైద్యవిధానాల ఆసుపత్రులలో 18 వైద్యులు పనిచేస్తున్నారు.{{sfn|DHS-2022|p=13}} ==వ్యవసాయం== 70% జనాభా వృత్తి వ్యవసాయం. వరి, రాగి, మొక్క జొన్న, సజ్జ, కొర్ర, నైగర్ పప్పు,కందులు, రజ్మా, మిరప, పసుపు, అల్లం, మొక్క జొన్న పంటలు పండుతాయి. భారీ నీటిపారుదల సౌకర్యాలు లేనందున, 40 శాతం వ్యవసాయ భూమి చిన్న నీటిపారుదల పద్ధతులైన చెక్ డాములపై ఆధారపడింది.{{sfn|DHS-2022|p=12}} ఉద్యానవన తోటలలో కాఫీ తోటల పెంపకం ఎక్కువగా ఉంటుంది. చింతపల్లి, మినీములూరు, అనంతగిరి ప్రాంతాల్లో సుమారు 5433 ఎకరాల్లో కాఫీ తోటలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ ఆకురాల్చే అడవులు ఉన్నాయి.ఎక్కువగా గుగ్గిలం, తంగేడు, సిరిమాను, కంబ, యాగీస, నల్లమద్ది, గండ్ర, వేప తదితర వెదురు ఉన్నాయి. ==సంస్కృతి== * భారిజం పండగ, రామ్ డోలి, గైరమ్మ ఊరేగింపు, పోతురాజు స్వామి జాతర, * ధింసా నృత్యం: అరకు లోయలోని కొండ తెగలు చేసే నృత్యం. దాదాపు 15 నుండి 20 మంది మహిళలు సాంప్రదాయ దుస్తులు ధరించి, స్థానిక దేవతల పూజ ఆమోదం తెలుపుతూ మగ సహచరులతో, మోరీ, తుడుం, డప్పు వాయిద్య సంగీతానికి అనుగుణంగా నృత్యం చేస్తారు.<ref>{{Cite web|url=https://allurisitharamaraju.ap.gov.in/te/%e0%b0%b8%e0%b0%be%e0%b0%82%e0%b0%b8%e0%b1%8d%e0%b0%95%e0%b1%83%e0%b0%a4%e0%b0%bf%e0%b0%95-%e0%b0%aa%e0%b0%b0%e0%b1%8d%e0%b0%af%e0%b0%be%e0%b0%9f%e0%b0%95-%e0%b0%b0%e0%b0%82%e0%b0%97%e0%b0%82/|title=సాంస్కృతిక పర్యాటకం - అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|access-date=2022-07-26|website=అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా}}</ref> ==పర్యాటక ఆకర్షణలు== [[దస్త్రం:Bhupathipalem Reservoir aerial view 05.jpg|thumb|[[భూపతిపాలెం జలాశయం]], [[రంపచోడవరం]]]] జిల్లా ప్రకృతి సంపదకు ప్రసిద్ధి. * లంబసింగి, [[కొత్తపల్లి జలపాతం]], తారభు జలపాతం, చాపరాయి జలపాతం, ఉప్పరోమ్ (గూనాలమ్మ వణం), రణజిల్లెడ జలపాతం, తోంకోటఅమ్మవారి జలపాతం, వంజంగిమేఘాల కొండ (శీతాకాలం), పాటిపల్లి గుహలు, చింతవానిపాలెం జలపాతం, డల్లపల్లి మేఘాల కొండ (శ్రీ శ్రీ శ్రీ మోధకొండమ్మతల్లి పాదాలు), అంజొడవనం, * [[పాపి కొండలు]] * [[అరకులోయ]] * [[బొర్రా గుహలు]] * [[అనంతగిరి (అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా)|అనంతగిరి కొండలు]] * అల్లూరి సీతారామరాజు సమాధి, [[కృష్ణదేవిపేట|కృష్ణదేవి పేట]] * ఉమాచోడేశ్వర ఆలయం, [[దేవీపట్నం]]: 11 వ శతాబ్దపు ఆలయం. * గండిపోశమ్మ ఆలయం, [[గొందూరు]]: గిరిజనుల దేవత * శ్రీ మోదకొండమ్మ దేవాలయం. పాడేరు మండలం: విశాఖ-పాడేరు రోడ్డులో శ్రీ మోదకొండమ్మ అమ్మవారి పాదాలు ప్రసిద్ధి. పాడేరు మోదకొండమ్మ ఆలయానికి వెళ్లే ముందు దర్శించుకుంటారు. ఇది పాదాలు మోధపల్లి (మినుములూరు గ్రామంలో ఉంది. * మినుమలూరు జలపాతాలు: మోడపల్లి జంక్షన్ నుండి 5 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నాయి. * మత్స్యగుండం: పాడేరు దగ్గరగల లోయ. చిన్న నదీపాయలో విస్తారంగా చేపలుంటాయి (మత్స్య కన్యలు). సందర్శకుల ఇచ్చే తినుబండారాలను తింటాయి. గిరిజనులు వీటిని దేవతలుగా భావించి పట్టకోరు. దగ్గరలోని చిన్న శివాలయంలో శివరాత్రి పండుగ ఆచరిస్తారు. *మారేడుమల్లి అటవీ ప్రాంతం: జీవ వైవిధ్యం గల ప్రాంతం. దగ్గరలోనే సీతాపల్లి సహజజలపాతం ఉంది. *రంప జలపాతాలు: రంపచోడవరం గ్రామానికి 4 కి.మీ దూరంలో నీలకంఠేశ్వర వనవిహార స్థలము, రంప జలపాతాలున్నాయి. ==చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Padmapuram gardens. Arakuvalley (21).JPG|పద్మాపురం ఉద్యానవనం ప్రవేశం, అరకు దస్త్రం:Coffee plantation at Araku (11).JPG|కాఫీ తోటలు, అరకు దస్త్రం:Carrying pots to the market at araku valley (1).JPG|సంతకు ప్రయాణం, అరకు దస్త్రం:Borra caves at Araku (18).JPG|బొర్ర గుహలు, అరకు దస్త్రం:Weapons of girijan. at Araku.JPG|గిరిజనుల ఆయుధాలు, అరకు </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} ===ఆధార గ్రంథాలు=== * {{Cite book|title=District Handbook of Statistics - Alluri Sitharama Raju district|last=DHS-2022|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3ccb1d45fb76f7c5a0bf619f979c6cf36/uploads/2022/05/2022050977.pdf|date=2022-05-09}} ==వెలుపలి లింకులు== {{Commons category|Alluri Sitharama Raju district}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] 3cbwbihlx2d3i5bciq2tsxzoexc81om 0 348006 4991684 4835945 2026-10-30T11:04:26Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991684 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = అనకాపల్లి జిల్లా | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | native_name_lang = <!-- ISO 639-1 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = జిల్లా | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = మొదటి చిత్రం బొజ్జన్న కొండ, 2వ చిత్రం బలిఘట్టం దేవాలయం, 3వ చిత్రం శారదా నది వంతెన దృశ్యం, 4వ చిత్రం మున్సిఫ్ బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు విగ్రహం ,5వ చిత్రం నూకాంబిక అమ్మవారు 6వ చిత్రం గవరపాలెం గౌరీ దేవాలయం, 7వ చిత్రం వీరభద్ర స్వామి ఆలయం యలమంచిలి, 8వ చిత్రం మాడుగుల మోదకొండమ్మ దేవాలయం | image_map = Anakapalli in Andhra Pradesh (India).svg | etymology = | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[అనకాపల్లి]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | రెవిన్యూ విభాగాలు : 3 | మండలాలు : 24 }} | nickname = | coordinates = {{coord|17.69|83.00|display=title, inline}} | subdivision_type = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_name1 = <!-- {{{name|}}} --> | Government_type = | total_type = Total | area_total_km2 = 4292 | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_total = 1727000 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|ఆధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics2_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | demographics3_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|anakapalli.ap.gov.in/te}} }} '''అనకాపల్లి జిల్లా''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా పాత [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] లోని భాగాలతో 2022లో కొత్తగా ఏర్పరచిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> జిల్లా కేంద్రం [[అనకాపల్లి]]. ఈ జిల్లాలోని [[బొజ్జన్నకొండ]] ప్రముఖ బౌద్ధ పర్యాటక ఆకర్షణ. ==చరిత్ర== ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు [[కళింగ (చారిత్రక భూభాగం)|కళింగ సామ్రాజ్యంలో]] భాగంగా ఉండేది. తరువాత గజపతులు, కాకతీయులు, కుతుబ్ షాహి రాజులు పాలించారు. సుమారు 1450 ప్రాంతంలో ఆర్కాటు నవాబు అధీనంలో ఉండేది. [[బొజ్జన్నకొండ|బొజ్జన్నకొండపై]] లభించిన చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం [[శాతవాహనులు]], [[విష్ణుకుండినులు|విష్ణుకుండిన]], [[గజపతి వంశం|గజపతి]], [[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర రాజులు]], గోల్కొండ సామంత రాజులు ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. జిల్లా ముఖ్యపట్టణమైన అనకాపల్లికి అనియాంకపల్లి, అనేకఫల్లె, విజయపురి, వెనియాపాలి, కనకపురి, బెల్లంపట్నం, అనేక పేర్లు ఉన్నాయి. ఇది పవిత్ర శారదా నది ప్రక్కన ఉంది. .అనకాపల్లిలోని బెల్లం మార్కెట్‌లో జాతిపిత గాంధీజీ తన ప్రసంగాన్ని ప్రారంభించారు. బెల్లం మార్కెట్‌కి గాంధీ మార్కెట్ అని పేరు పెట్టాలని రైతులు గాంధీని కోరారు.అతను అభ్యర్థనను అంగీకరించాడు, మీరు ఏదైనా చెడు పనులు చేయకుంటే, నా పేరును ఉంచడంలో నాకు ఎలాంటి అభ్యంతరం లేదు.గాంధీ N.G రంగ, CPI యొక్క జయ ప్రకాష్ నారాయణ్ వంటి నాయకులుసందర్శించిన తర్వాత, 1 సంవత్సరం తర్వాత [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] కూడా అనకాపల్లిలో ప్రసంగాలు చేశారు<ref name=":0">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.392784|title=అనకాపల్లి గ్రామదేవతలు-ఒక పరిశీలనము|last=కడలి అన్నపూర్ణ|date=2000}}</ref>.భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట కాలంలో [[బి.ఆర్. అంబేడ్కర్|బి.ఆర్.అంబేద్కర్]] అనకాపల్లిని సందర్శించారు.<ref name="about-district">{{Cite web|url=https://anakapalli.ap.gov.in/te/|title=జిల్లా గురించి|access-date=2022-06-10|website=Anakapalli District, Government of Andhra Pradesh}}</ref> 2022 ఏప్రిల్ 4న పాత [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] భాగంతో అనకాపల్లి జిల్లాను కొత్త జిల్లాగా ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> ==భౌగోళిక స్వరూపం== అనకాపల్లి జిల్లా [[శారదా నది]] తీరాన ఉంది. ఇది సముద్ర మట్టానికి 26 మీటర్లు ఎత్తులో ఉంది. ఈ ప్రాంతం తూర్పు కనుమలు విస్తరించిన భాగంలో ఉంది.జిల్లాకు ఉత్తరాన అల్లూరి సీతారామరాజు, తూర్పున [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]], [[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]], దక్షిణాన [[బంగాళాఖాతం]], పశ్చిమాన [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]], [[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] జిల్లాలున్నాయి. జిల్లా విస్తీర్ణం 4,292 చ.కి.మీ.<ref name="sakshi-1"/> ఈ శారదా నది మాడుగుల కొండలలో జన్మించింది, ఇది చోడవరం, అనకాపల్లి, యలమంచిలిలో ప్రవహిస్తుంది.ఈ నది నూకాలమ్మ ఆలయానికి ఎదురుగా ప్రవహించేది, తరువాత గవరపాలెం ప్రజలు నదిని పొలాలకు మళ్లించారు. ఈ రోజు వరకు, నూకాలమ్మ ఆలయానికి కొన్ని మీటర్ల దిగువన నది బేసిన్ ఇసుక కనుగొనబడింది.<ref name=":0" /> జనగణన వివరాలు: జిల్లా పరిధిలో జనాభా మొత్తం 17.270 లక్షలు మంది ఉన్నారు.<ref name="sakshi-1"/> ==పరిపాలనా విభాగాలు== జిల్లాలో అడ్డురోడ్డు జంక్షన్ రెవెన్యూ డివిజన్,అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజన్ & నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను అనే 3 డివిజన్లున్నాయి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లను 24 [[మండలం|మండలాలుగా]] విభజించారు.<ref name="sakshi-1"/><ref name="newdiv">{{Cite newspaper|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/go-issued-for-creation-of-anakapalle-revenue-division/article4580216.ece|title=GO issued for creation of Anakapalle revenue division|date=4 April 2013|work=The Hindu|access-date=21 November 2015|location=Viskhapatnam}}</ref> 31 డిసెంబరు 2025 నాడు [[చీడికాడ మండలం|చీడికాడ మండలాన్ని]] [[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] కు మార్చారు.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> === మండలాలు === {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} #[[అడ్డరోడ్డు జంక్షన్ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అచ్యుతాపురం మండలం|అచ్యుతాపురం]] ## [[ఎలమంచిలి మండలం|ఎలమంచిలి]] ## [[కోటవురట్ల మండలం|కోటవురట్ల]] ## [[నక్కపల్లి మండలం|నక్కపల్లి]] ## [[రాంబిల్లి మండలం|రాంబిల్లి]] ## [[పాయకరావుపేట మండలం|పాయకరావుపేట]] ## [[యస్. రాయవరం మండలం|యస్. రాయవరం]] # [[అనకాపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అనకాపల్లి మండలం|అనకాపల్లి]] ## [[కశింకోట మండలం|కశింకోట]] ## [[కె. కోటపాడు మండలం|కె. కోటపాడు]] ## [[చీడికాడ మండలం|చీడికాడ]] ## [[చోడవరం మండలం|చోడవరం]] ## [[దేవరాపల్లె మండలం|దేవరాపల్లె]] ## [[పరవాడ మండలం|పరవాడ]] ## [[బుచ్చెయ్యపేట మండలం|బుచ్చెయ్యపేట]] ## [[మునగపాక మండలం|మునగపాక]] ## [[సబ్బవరం మండలం|సబ్బవరం]] # [[నర్సీపట్నం రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గొలుగొండ మండలం|గొలుగొండ]] ## [[నర్సీపట్నం మండలం|నర్సీపట్నం]] ## [[నాతవరం మండలం|నాతవరం]] ## [[మాకవరపాలెం మండలం|మాకవరపాలెం]] ## [[మాడుగుల మండలం|మాడుగుల]] ## [[రావికమతం మండలం|రావికమతం]] ## [[రోలుగుంట మండలం|రోలుగుంట]] {{Div end}} ==నగరాలు, పట్టణాలు == జిల్లా కేంద్రం [[అనకాపల్లి]], [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]] పరిధిలో ఉంది. జిల్లాలో [[ఎలమంచిలి]], [[నర్సీపట్నం]] మునిసిపాలిటీలు, [[బౌలువాడ]], [[చోడవరం]], [[నక్కపల్లి|నక్కపల్లె]], [[పాయకరావుపేట]] జనగణన పట్టణాలున్నాయి. ==రాజకీయ విభాగాలు== అనకాపల్లి జిల్లాలో ఒక పార్లమెంట్ నియోజకవర్గం [[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]. 7 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=District-wise Assembly-Constituencies|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|website=ceoandhra.nic.in}}</ref> ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== # [[అనకాపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] # [[ఎలమంచిలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎలమంచిలి]] # [[చోడవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|చోడవరం]] # [[నర్సీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నర్సీపట్నం]] # [[పాయకరావుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాయకరావుపేట (ఎస్.సి)]] # [[పెందుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెందుర్తి (పాక్షికం)]] (మిగతా భాగం [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం జిల్లాలో]] కలదు) # [[మాడుగుల శాసనసభ నియోజకవర్గం|మాడుగుల]] == ప్రముఖ వ్యక్తులు == * [[విల్లూరి వెంకట రమణ]], రాజ్య సభ ఎం.పి ( 2 సార్లు), కృషికార్ లోక్ పార్టీ, కాంగ్రెస్ పార్టీ * [[మిస్సుల సూర్యనారాయణమూర్తి|మిస్సుల సూర్యనారాయణ మూర్తి]], అనకాపల్లి ఎం.పి (2 సార్లు), కాంగ్రెస్ పార్టీ * [[బుద్ధ మహాలక్ష్మి నాయుడు]], అనకాపల్లి మున్సిపాలిటీ చైర్మన్, విశాఖపట్నం తాలూకా బోర్డు సభ్యుడు * [[బొడ్డేడ అచ్చన్న నాయుడు]], కాంగ్రెస్ పార్టీ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త * [[భీశెట్టి అప్పారావు|భీశెట్టిఅప్పారావు]], అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే, కృషికార్ లోక్ పార్టీ * [[పెంటకోట వెంకట రమణ]] (పి.వి. రమణ), అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే,కొండకర్ల ఎమ్మెల్యే (రద్దు చేసిన నియోజకవర్గం) * [[దాడి భోగలింగం నాయుడు]], అనకాపల్లి మున్సిపాలిటీ చైర్మన్ (2 సార్లు) * [[పెతకంశెట్టి అప్పలనరసింహం]], అనకాపల్లి ఎం.పి,పెందుర్తి ఎమ్మెల్యే,విశాఖ మాజీ వుడా చైర్మన్ * [[కొణతాల రామకృష్ణ]], అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే,అనకాపల్లి ఎం.పి (2 సార్లు),వ్యాపారవేత్త. * [[దాడి వీరభద్రరావు]], అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే (4 సార్లు),వ్యాపారవేత్త,దాడి ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ వ్యవస్థాపకుడు,దాడి వీరునాయుడు కళాశాల వ్యవస్థాపకుడు. * [[ఆడారి తులసీరావు|ఆడారి తులసి రావు]], యలమంచిలి సర్పంచ్,విశాఖ డైరీ చైర్మన్, తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకుడు,కృషికర్ లోక్ పార్టీ, స్వతంత్ర పార్టీ * [[వేగి సూరి అప్పారావు]], ఆంధ్ర ప్రదేశ్ తెలంగాణ, కర్నాటక హైకోర్టు న్యాయమూర్తి * [[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]], నర్సీపట్నం ఎమ్మెల్యే, తెలుగుదేశం పార్టీ నాయకుడు * [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి|సిరి వెన్నెల సీతారామ శాస్త్రి]], సినీ రచయిత, కవి * [[ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పలనాయుడు|ఎస్.ఆర్.ఎ.ఎస్. అప్పల నాయుడు]], అనకాపల్లి ఎం.పి (3 సార్లు),విశాఖ మాజీ వుడా చైర్మన్ * [[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు]], హాస్యనటుడు * [[పూరీ జగన్నాథ్|పూరి జగన్నాధ్]], సినిమా దర్శకుడు, నిర్మాత * [[గుణశేఖర్]] ,దర్శకుడు, నిర్మాత * [[గురజాడ అప్పారావు]], రచయిత, కవి * [[పప్పల చలపతిరావు|పప్పల చలపతి రావు]], యలమంచిలి ఎమ్మెల్యే ( 4 సార్లు),మాజీ టి.టి.డి. చైర్మన్ * [[త్రినాధరావు నక్కిన]], సినిమా దర్శకుడు * [[శ్రీశ్రీ|శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు]], కవి,రచయిత * [[పీలా గోవింద సత్యనారాయణ]], అనకాపల్లి ఎమ్మెల్యే,వ్యాపారవేత్త * [[శివ నిర్వాణ]], సినిమా దర్శకుడు * [[భీశెట్టి వెంకట సత్యవతి]], అనకాపల్లి మాజీ ఎం.పి * [[ఆడారి ఆనంద్ కుమార్]] , విశాఖ డైరీ చైర్మన్ * [[కె.ఎ.వి.సుబ్రహ్మణ్యం]] , ఎండోక్రియోనాలజిస్ట్ * [[బుద్ధ నాగ జగదీశ్వరరావు]] ,మాజీ ఎంఎల్‌సి, నూకాంబిక ఆలయ ఛైర్మన్‌. * కొణతాల లక్ష్మీనారాయణ (పెదబాబు) ,అనకాపల్లి మర్చంట్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడు * [[శోభానాయుడు]] , కూచిపూడి నర్తకి * [[పెట్ల పరశురాం]] ,దర్శకుడు * కొణతాల రఘునాథ్ == పర్యాటక ఆకర్షణలు == [[File:Bojjannakonda Budha.JPG|thumb|కూర్చొన్న భంగిమలో గల బుద్ధ విగ్రహం,[[బొజ్జన్నకొండ]] ]] * బౌద్ధస్థూపాలు: [[శంకరం (అనకాపల్లి మండలం)|శంకరం గ్రామంలో]] తూర్పున ఉన్న [[బొజ్జన్నకొండ]], పశ్చిమాన లింగాలకొండ ఉన్నాయి. ఈ కొండలలో అనేక ఏకశిలా స్థూపాలు, రాతి గుహలు, చైత్యాలు మఠాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=The Hindu|url=http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311000039/http://www.hinduonnet.com/mp/2003/01/20/stories/2003012001550100.htm|archive-date=2007-03-11|access-date=2008-03-18|website=}}</ref> * కొండకర్ల ఆవ, వాడ్రాపల్లి ఆవ * కొమరవోలు ఆవ * [[దేవిపురం]],దేవాలయాల సముదాయం === దేవాలయాలు === [[File:Scenic view at Anakapalle.jpg|thumb|220x220px|అనకాపల్లి సత్యనారాయణ స్వామి కొండ వద్ద సుందర దృశ్యం|alt=]] *[[నూకాంబిక దేవాలయం]] :ఈ కాలంలో ఈ దేవతను నూకాలమ్మ లేదా నూకాంబిక అని కూడా అంటున్నారు. ప్రస్తుతం ఈ ఆలయం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఎండోమెంట్స్ శాఖ అధ్వర్యంలో నిర్వహింపబడుతున్నది. [[ఉగాది]]కి ముందుగా వచ్ఛు దినమైన క్రొత్త అమావాస్య' నాడు పెద్ద సంఖ్యలో భక్తులు ఇక్కడికి తరలి వస్తారు.<ref>{{Cite web|title=The Hindu|url=http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040917210201/http://www.hindu.com/lf/2004/03/19/stories/2004031903150200.htm|archive-date=2004-09-17|access-date=2008-03-18|website=}}</ref> నూకాంబిక అమ్మవారి జాతర వైభవంగా జరుగుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2022-03-29|title=నూకాంబిక జాతర ఏర్పాట్లు పక్కాగా ఉండాలి|url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220328191613/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mla-review-meeting-on-nukambica-jathara-ngts-andhrapradesh-1922032912373612|archive-date=2022-03-28|access-date=2022-03-28|website=andhrajyothy|language=te}}</ref> *గౌరమ్మ గుడి: మరొక ప్రసిధ్ద ఆలయం [[శ్రీ గౌరీ పరమేశ్వర ఆలయం]] . జనవరి మాసాంతంలో ఇక్కడ 10 రోజుల సంబరం జరుగుతుంది. == వ్యవసాయం == ఈ ప్రాంతంలో [[వరి]], [[చెరకు]], [[కొబ్బరి]] ముఖ్యమైన పంటలు. ==పరిశ్రమలు== *జిల్లాలో అనకాపల్లి [[బెల్లం]] పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందింది. [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ఇది అతి పెద్ద బెల్లం ఉత్పత్తి, వ్యాపార కేంద్రం. మొత్తం దేశంలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. తుమ్మపాలలో అనకాపల్లి సహకార చక్కెర కర్మాగారం ఉంది. == మూలాలు == <references /> {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] avhsawt3z75u9xe5gx9wdaxxypqz0iu 0 348007 4991688 4703414 2026-10-30T11:06:36Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991688 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = | name = ఏలూరు జిల్లా | settlement_type = | subdivision_name1 = ఆంధ్రప్రదేశ్ | native_name = | image_skyline = Buddha Park in Eluru (May 2019) 10.jpg | image_alt = | image_caption = ఏలూరు లో బుద్ధ పార్క్ లో గౌతమ బుద్ధుని విగ్రహం | image_map = <!-- Eluru in Andhra Pradesh (India).svg --> | coor_pinpoint = ఏలూరు | subdivision_type = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | subdivision_type2 = <!-- {{{name|}}} --> | area_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | subdivision_name2 = | established_title = Established | established_date = | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[ఏలూరు]] | parts_type = | parts_style = | p1 = | area_total_km2 = 6579 | population_as_of = 2011 | population_total = 2006737 | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/><ref name="ganapavaram">AP GO Number 158, Part-I, Extraordinary dated 16-Feb-2023 for GO MS No:54, Revenue (Lands IV), dated 16-02-2023</ref> | blank_info_sec2 = | population_urban = | population_density_km2 = auto | leader_title1 = | leader_title = జిల్లా కలెక్టర్ | leader_name = వెట్రి సెల్వి | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | postal_code_type = | postal_code = | registration_plate = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | demographics_type1 = | demographics1_title1 = | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | website = {{URL|eluru.ap.gov.in/te}} | image_map1 = {{Infobox mapframe|zoom=7|wikidata=yes|coord={{coord|16.7151|81.1203}}}} | map_caption1 = Interactive map outlining district }} '''ఏలూరు జిల్లా,''' 2022 ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ భాగంగా పాత [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కృష్ణా జిల్లా]] నుండి విడదీసి కొత్తగా ఏర్పరచిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> జిల్లా కేంద్రం [[ఏలూరు]]. [[కొల్లేరు సరస్సు]], ఏలూరు సమీపాన "చిన్న తిరుపతి"గా ప్రసిద్ధిగాంచిన [[ద్వారకా తిరుమల]] ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణలు. == చరిత్ర == ఏలూరు జిల్లా చరిత్రకు ఉమ్మడి [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[కృష్ణా జిల్లా]] చరిత్రలు ఆధారం. బాదామి చాళుక్యుల (పశ్చిమ చాళుక్యులు) వంశానికి చెందిన 2వ పులకేశి సోదరుడైన కుబ్జవిష్ణువు పిఠాపురాన్ని జయించి ఇక్కడ చాళుక్యుల పాలనకు నాంది పలికాడు. కుబ్జ విష్ణునితో తూర్పు చాళుక్య పాలన మొదలయ్యింది. [[తూర్పు చాళుక్యులు]] 700 నుండి 1200 వరకు కోస్తా ఆంధ్రను పాలించారు. వారి పాలనలో రాజధాని పిఠాపురం నుండి [[పెదవేగి|వేంగి]] (ఏలూరుకి సమీపంలోగలది), తరువాత [[రాజమండ్రి]]కి మార్చబడింది. సా.శ. 892-921 మధ్య రాజైన 1వ చాళుక్య భీముడు [[ద్రాక్షారామ]] శివాలయాన్ని నిర్మించాడు. కాకతీయ వంశజ రాణి రుద్రమదేవి నిరవద్యపురము అనబడే ఈనాటి [[నిడదవోలు]]ను రాజధానిగా పాలించిన చాళుక్యుల ఇంటి కోడలు. ఏలూరు 1471 వరకు [[కళింగ (చారిత్రక భూభాగం)|కళింగ]] సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది.తర్వాత గజపతి సామ్రాజ్యం చేతుల్లోకి వెళ్లింది.1515లో [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|కృష్ణదేవరాయలు]] దీనిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[[విజయనగర సామ్రాజ్యము|విజయనగర సామ్రాజ్యం]] పతనం తరువాత, దీనిని [[గోల్కొండ|గోల్కొండ కోట]] సుల్తాన్ కుతుబ్ షా స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 2022 ఏప్రిల్ 4న,పాత పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నుండి 20 మండలాలు పాత కృష్ణా జిల్లా నుండి 8 మండలాలతో మొత్తం 28 మండలాల ఏలూరు జిల్లా ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> అయితే గణపవరం మండలం 16 ఫిబ్రవరి 2023 తేదీన, తిరిగి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో చేర్చబడింది.<ref name="ganapavaram"/> == భౌగోళిక స్వరూపం == [[దస్త్రం:Eluru Ramamahal centre.JPG|225px|thumb|ఏలూరులో ఒక వాణిజ్య ప్రాంతం]] జిల్లా 6,679 కిమీ ² (2,578.776 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉంది. జిల్లాకు ఉత్తరాన [[తెలంగాణ]] లోని [[భద్రాద్రి జిల్లా]], తూర్పున [[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]],[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], దక్షిణాన [[కృష్ణా జిల్లా]],[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], పశ్చిమాన [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. ==జనాభా గణాంకాలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జిల్లా మొత్తం జనాభా 20,02,658. ఇది రాష్ట్ర మొత్తం జనాభాలో 4.04%గా ఉంది . జిల్లాలో స్త్రీ జనాభా 10,02,389 ఉన్నారు. జిల్లాలోని గ్రామీణ జనాభా 16,18,288 ఉన్నారు ఇది జిల్లా జనాభాలో 80.70 %గా ఉంది.జిల్లాలోని SC జనాభా 4,38,087 ఉన్నారు. ST జనాభా 1,21,973 ఉన్నారు. 2011 జనాభా లెక్కల వరకు జిల్లాలో పది సంవత్సరాల జనాభా పెరుగుదల 3.5%.గా ఉంది.జిల్లా అక్షరాస్యత రేటు 71.44%, ఇది రాష్ట్ర అక్షరాస్యత రేటు 67.35% కంటే ఎక్కువ. జిల్లాలో లింగ నిష్పత్తి 1,000 మంది పురుషులకు 1002 స్త్రీలు ఉన్నారు. ==వాతావరణం== ఏలూరు జిల్లాలో, డెల్టా ప్రాంతంలో శీతాకాలం వేసవి కాలాల్లో వాతావరణం మధ్యస్థంగా ఉంటుంది.ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో వేసవిలో వేడి తీవ్రంగా ఉంటుంది. జిల్లాలో సాధారణ గరిష్ఠ, కనిష్ఠ ఉష్ణోగ్రతలు వరుసగా 36.2 0 C నుండి 19.9 0 C వరకు నమోదవుతాయి. గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత సాధారణంగా ఏప్రిల్, మే నెలల్లో నమోదవుతుంది.వర్షపాతం ఎక్కువగా నైరుతి ఈశాన్య రుతుపవనాల నుండి పొందుతుంది. == పర్యాటక ప్రాంతాలు== [[దస్త్రం:Kolleru Lake.jpg|225px|thumb|కొల్లేరు సరస్సు]] [[File:Buddha_Statue_at_Eluru.jpg|thumb|ఏలూరులో బుద్ధ పార్క్]] [[File:Devotees_near_entrance_of_Dwaraka_Tirumala_temple.jpg|alt=|thumb|ద్వారకాతిరుమల ప్రవేశ ద్వారం వద్ద భక్తులు]] [[బొమ్మ:godavari at paapi hills.jpg|thumb|right|180px|పాపికొండల మధ్య గోదావరి]] * బౌద్ధ క్షేత్రం, [[గుంటుపల్లి (కామవరపుకోట)|గుంటుపల్లి]] * [[కొల్లేరు సరస్సు]]: జిల్లాలో 700 కి.మీ. వైశాల్యంగల సరస్సు. విదేశాలనుండి అనేకరకాల పక్షులు అక్టోబరు - మే మాసాలలో ఇక్కడ చేరుతాయి. * [[ద్వారకా తిరుమల]] ఏలూరు సమీపాన "చిన్న తిరుపతి"గా ప్రసిద్ధిగాంచినది ఉంది. యాత్రికులకు సమస్త సౌకర్యాలున్న ఈ ఆలయంలో పెళ్ళిళ్ళు జరుగుతాయి. * విఘేశ్వర ఆలయం, [[పేరంటాలపల్లి]] * [[పాపి కొండలు]] == పరిపాలనా విభాగాలు == జిల్లాలో మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి, అవి జంగారెడ్డిగూడెం, ఏలూరు, నూజివీడు. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లు 27 [[మండలం|మండలాలుగా]] విభజించబడ్డాయి. గణపవరం మండలం జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏలూరు జిల్లాకు మార్చారు. 16 ఫిబ్రవరి 2023 తేదీన, తిరిగి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో చేర్చబడింది.<ref name="ganapavaram"/> === మండలాలు === జంగారెడ్డిగూడెం డివిజన్‌లో 9, ఏలూరు డివిజన్‌లో 13, నూజివీడు డివిజన్‌లో 6 మండలాలున్నాయి. మొత్తం 28 మండలాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి: <ref>{{Cite web|title=The Andhra Pradesh Gazette No:663, G.348|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTc0NTQ4MDExOCwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE2ODY4MjgxNzk2MDMucGRmIn0.VKrOzC6Z3B7c-TShzC12rCKQ4Gx0lgNFSmHA_T2v9ig|date=2023-06-15}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news|title=రెండుగా ఏలూరు మండలం విభజన|work=Andhrajyothy|url=https://www.andhrajyothy.com/2023/andhra-pradesh/west-godavari/eluru-mandal-1039286.html|date=2023-03-30|access-date=2025-11-19}}</ref><ref>{{Cite news|title=రెండుగా ఏలూరు మండలం విభజన|work=Dishadaily|url=https://www.dishadaily.com/andhrapradesh/west-godavari/elur-mandal-is-divided-into-two-eluru-rural-mandal-is-one-eluru-urban-mandal-is-the-second-one-222560}}</ref> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # [[ఏలూరు రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఉంగుటూరు మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|ఉంగుటూరు]] ## [[ఏలూరు పట్టణ మండలం|ఏలూరు పట్టణ]] ## [[ఏలూరు గ్రామీణ మండలం|ఏలూరు గ్రామీణ]] ## [[కలిదిండి మండలం|కలిదిండి]] ## [[కైకలూరు మండలం|కైకలూరు]] ## [[దెందులూరు మండలం|దెందులూరు]] ## [[ద్వారకా తిరుమల మండలం|ద్వారకా తిరుమల]] ## [[నిడమర్రు మండలం|నిడమర్రు]] ## [[పెదపాడు మండలం|పెదపాడు]] ## [[పెదవేగి మండలం|పెదవేగి]] ## [[భీమడోలు మండలం|భీమడోలు]] ## [[మండవల్లి మండలం|మండవల్లి]] ## [[ముదినేపల్లి మండలం|ముదినేపల్లి]] # [[జంగారెడ్డిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[కామవరపుకోట మండలం|కామవరపుకోట]] ## [[కుక్కునూరు మండలం|కుక్కునూరు]] ## [[కొయ్యలగూడెం మండలం|కొయ్యలగూడెం]] ## [[జంగారెడ్డిగూడెం మండలం|జంగారెడ్డిగూడెం]] ## [[జీలుగుమిల్లి మండలం|జీలుగుమిల్లి]] ## [[టి.నరసాపురం మండలం|టి.నరసాపురం]] ## [[పోలవరం మండలం|పోలవరం]] ## [[బుట్టాయగూడెం మండలం|బుట్టాయగూడెం]] ## [[వేలేరుపాడు మండలం|వేలేరుపాడు]] # [[నూజివీడు రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆగిరిపల్లి మండలం|ఆగిరిపల్లి]] ## [[చాట్రాయి మండలం|చాట్రాయి]] ## [[చింతలపూడి మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|చింతలపూడి]] ## [[నూజివీడు మండలం|నూజివీడు]] ## [[ముసునూరు మండలం|ముసునూరు]] ## [[లింగపాలెం మండలం (పశ్చిమ గోదావరి)|లింగపాలెం]] {{Div end}} ===గ్రామాలు=== జిల్లాలో 655 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి. వాటిలో 624 గ్రామాలు జనావాస గ్రామాలు కాగా, మిగిలిన 31 జనావాసాలు లేని గ్రామాలు. జిల్లాలో మొత్తం 550 గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://eluru.ap.gov.in/te/home-telegu/|title=హోమ్|date=|access-date=2022-07-14|website=Eluru district}}</ref> ==నగరాలు, పట్టణాలు == * నగరం: [[ఏలూరు]] * పట్టణాలు: [[నూజివీడు]],[[జంగారెడ్డిగూడెం]], [[చింతలపూడి (ఏలూరు జిల్లా)|చింతలపూడి]], [[కైకలూరు]] == రాజకీయ విభాగాలు == [[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధితో ఏలూరు జిల్లా ఏర్పాటుచేశారు. దీనిలో ఏడు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు భాగంగా ఉన్నాయి. [[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]లో భాగమైన [[గోపాలపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పాక్షికంగా ఈ జిల్లాలో ఉంది. ===శాసనసభా నియోజకవర్గాలు=== # [[ఉంగుటూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉంగుటూరు]] # [[ఏలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] # [[కైకలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కైకలూరు]] # [[చింతలపూడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చింతలపూడి (SC)]] # [[దెందులూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|దెందులూరు]] # [[నూజివీడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నూజివీడు]] # [[పోలవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పోలవరం (ఎస్.టి)]] ==రవాణా మౌలిక వసతులు== ===రోడ్డు మార్గాలు=== [[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 16]], [[జాతీయ రహదారి 216 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 216A]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 44లు]] జిల్లాలో గుండా పోతాయి. ===రైలు మార్గాలు=== [[దస్త్రం: Eluru railway station arch.jpg | thumb|ఏలూరు రైల్వే స్టేషన్]] [[ఏలూరు రైల్వే స్టేషను]], [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే|దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోను]] లోని [[విజయవాడ రైల్వే డివిజను|విజయవాడ రైల్వే డివిజనుకు]] చెందిన ఒక రైల్వే స్టేషను.<ref>{{cite web|title=Divisional info |url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris/uploads/files/1448370249434-Division%20Profile.pdf|publisher=[[Indian Railways]]|accessdate=10 February 2016|format=PDF}}</ref> [[పవర్‌పేట రైల్వే స్టేషను]], [[వట్లూరు రైల్వే స్టేషను]] నగరానికి చెందిన శాటిలైట్ స్టేషన్లు. ఈ స్టేషన్లు [[హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము]] పై ఉన్నాయి. జిల్లాలో భీమడోలు నూజివీడు కైకలూరు ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్లుగా ఉన్నాయి. ==విద్యా సౌకర్యాలు== * రాజీవ్ గాంధీ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ నాలెడ్జ్ టెక్నాలజీస్ సంస్థ ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ, [[నూజివీడు]]. * '''ఆశ్రం మెడికల్ కాలేజి'''- అల్లూరి సీతారామ రాజు ఎడ్యుకేషనల్ సొసైటీ ఏలూరు జిల్లాలో ఆరోగ్యం, వైద్య విద్యను ప్రోత్సహించడానికి 1998లో స్థాపించబడింది. దీనిని ఆశ్రమ్ కాలేజ్ అని పిలుస్తారు. *'''సర్ సి.ఆర్.రెడ్డి విద్యా సంస్థలు'''- [[ఏలూరు]] నగరం ఉంది. సర్.సి.ఆర్.రెడ్డి విద్యాసంస్థల యాజమాన్యంలో నడుస్తున్నాయి. స్వర్గీయ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి పేరు మేద నిర్మించబడ్డాయి. 1930 దశకంలో ప్రాంభమైనవి. ఇంజనీరింగ్, ఫార్మసీ, ఉన్నత విద్య,CBSE పాఠశాల కలవు, మహిళా కళాశాల సత్రం పాడులో కలదు *''' సెయింట్ థెరిస్సా మహిళా''' కళాశాల ఫైర్ స్టేషన్ సెంటర్ ఏలూరులో ఉంది. *''' ఏలూరు ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల ''' ఏలూరు పాత బస్ స్టాండ్ వద్ద,[[ఏలూరు]]లో ఉంది. *''' సెయింట్ జోసెఫ్ డెంటల్ కాలేజ్ ''' దుగ్గిరాల ఏలూరు సమీపంలో కలదు *''' రామచంద్ర ఇంజనీరింగ్ కళాశాల ''' వట్లూరులో ఉంది. ==వ్యవసాయం== ఏలూరు జిల్లాలో ప్రధానంగా చేపలు, రొయ్యలు, పామ్ ఆయిల్ తోటలు, కోకో తోటలు,కొబ్బరి తోటలు, వరి, చెరకు, పొగాకు, మొక్క జొన్న పండుతుంది. ==పరిశ్రమలు== [[దస్త్రం:Eluru Central Plaza.jpg|thumb|ఏలూరు, ఆర్.ఆర్ పేటలోని సెంట్రల్ ప్లాజ]] * అంబికా గ్రూప్ - 60 యేళ్ళపైగా ఈ వ్యాపార సంస్థ ఉత్పత్తి చేసే "అంబికా దర్బార్ బత్తి", మరి కొన్ని [[అగర్‌బత్తి]]లు దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు కలిగి ఉన్నాయి. ఈ గ్రూప్ అధిపతులు ఇంకా సినిమా నిర్మాణం, విద్యుత్తు, హోటళ్ళు వంటి మరికొన్ని వ్యాపారాలు కూడా నిర్వహిస్తున్నారు. * జూట్ మిల్లు- ఈస్టిండియా కమర్షియల్ కార్పొరేషన్ వారి జనపనార పరిశ్రమ పట్టణం నడిబొడ్డున ఉన్న పెద్ద పరిశ్రమ.స గోనె సంచులు, ఇతర జనప నార ఉత్పత్తులు ఎక్కువ జరుగుతాయి * ఏలూరు [[తివాచీ]], చేనేత పరిశ్రమలు - ఏలూరులో తివాచీలు అధికంగా మహమ్మదీయులచే నేయబడుతున్నాయి. ఎక్కువగా ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి. == మూలాలు == <references /> {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] d4suv5nqjx39s8e3qv784rvh09ubvav 0 348008 4991717 4960478 2026-10-30T11:23:30Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991717 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా | settlement_type = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్]]) | image_skyline = Shiva's Bull at Lepakshi (Lepakshi Nandi).jpg | image_caption = [[లేపాక్షి]] వద్ద నంది | image_map = Sri Sathya Sai in Andhra Pradesh (India).svg | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | mapframe-wikidata = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | named_for = [[సత్యసాయి బాబా]] | coordinates = {{coord|14.16|77.81|display=title,inline}} | coor_pinpoint = పుట్టపర్తి | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[పుట్టపర్తి]] | seat1_type = అతిపెద్ద నగరం | seat1 = [[హిందూపురం]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లు]] | [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాల జాబితా|32 మండలాలు]] | 467 [[గ్రామాలు]] }} | native_name = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = [[జిల్లా కలెక్టర్]] | leader_name = శ్యామ్ ప్రసాద్,{{small| I.A.S. }}<ref>{{Cite web | title=Sri Sathyasai District {{!}} Welcome to Sri Sathyasai District {{!}} India | url=https://srisathyasai.ap.gov.in | access-date=2025-08-29 | website=srisathyasai.ap.gov.in}}</ref> | leader_title1 = [[లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు|లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | leader_name1 = [[హిందూపురం (లోక్‌సభ నియోజకవర్గం)|హిందూపురం]] | leader_title2 = [[లోక్‌సభ సభ్యుడు|ఎంపీ]] | leader_name2 = [[బి. కె. పార్థసారథి]] | leader_title3 = [[శాసనసభ|శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] | leader_name3 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|07]] | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 8925 | area_footnotes = <ref name="demographics"/> {{sfn|CPO|2022|p=12}} | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="demographics"/> | population_total = 1840043 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://srisathyasai.ap.gov.in/}} | established_title = ఏర్పాటు | established_date = 4 ఏప్రిల్ 2022 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' అనేది భారతీయ రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఒక [[జిల్లా]].<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[పుట్టపర్తి]]లో ఉంది. ఇది 2022 ఏప్రిల్ 4న పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని కొన్ని భాగాలతో ఏర్పాటైంది. == పేరు వెనుక చరిత్ర == [[File:Sathya_Sai_Baba_2013_stamp_of_India.jpg|left|150px|[[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]]]] ఈ జిల్లాకు భారతీయ ఆధ్యాత్మిక గురువు [[శ్రీ సత్యసాయి బాబా]] పేరు పెట్టారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == చరిత్ర == శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పూర్వపు [[అనంతపురం జిల్లా]]లోని [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]] రెవెన్యూ డివిజన్ల నుండి 2022 ఏప్రిల్ 4న ఏర్పాటైంది. ఈ ఏర్పాటులో భాగంగా కొత్తగా [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజన్]] సృష్టించబడింది.<ref>{{Cite web |date=30 March 2022 |title=New districts to come into force on April 4 |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece |access-date=31 March 2022 |website=[[The Hindu]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=31 March 2022 |title=కొత్త జిల్లా తాజా స్వరూపం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122062849 |access-date=31 March 2022 |website=[[Eenadu.net]] |language=te}}</ref> 2025 డిసెంబరు 31న ఈ జిల్లాలో [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర రెవెన్యూ డివిజన్]] ఏర్పాటైంది. == భౌగోళిక శాస్త్రం == ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన [[అనంతపురం జిల్లా]], తూర్పున [[అన్నమయ్య జిల్లా]], [[కడప జిల్లా]], పశ్చిమ, నైరుతి దిశలలో [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[చిత్రదుర్గ జిల్లా]], [[తుమకూరు జిల్లా]], చిక్కబళ్ళాపురం జిల్లాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=1}} మల్లప్పకొండ, [[పెనుకొండ]], [[మడకశిర]], నాగసముద్రం ప్రధాన కొండ వరుసలు. ఇవి జిల్లాలోని సాగుకు పనికిరాని, నివాసయోగ్యం కాని ప్రాంతాలుగా ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=2-4}} [[పెన్నా నది|పెన్నా]], [[చిత్రావతి]], జయమంగళ, మద్దిలేరు, [[పాపాఘ్ని]], వందమానేరు, తడకలేరు, పండమేరు ప్రధాన నదులు.{{sfn|CPO|2022|p=4-5}} ఈ జిల్లా సగటున సుమారు 1760 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది, ఇది సంవత్సరం పొడవునా అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది. సాధారణ వర్షపాతం 590.9 మీ, ఇందులో 60.3% నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో నమోదవుతుంది.{{sfn|CPO|2022|p=5}} మార్చి, ఏప్రిల్, మే నెలలు వేడిగా ఉంటాయి, ఈ సమయంలో సాధారణ గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 37.6 °C నుండి 39.2 °C వరకు ఉంటుంది. డిసెంబరు, జనవరి నెలలు చల్లగా ఉంటాయి, సాధారణ కనిష్ట ఉష్ణోగ్రత 17.5 °C నుండి 17.7 °C వరకు ఉంటుంది.{{sfn|CPO|2022|p=6}} జిల్లాలో ఎక్కువగా ఎర్ర నేలలు ఉన్నాయి.{{sfn|CPO|2022|p=6}} === ఖనిజ వనరులు === జిల్లాలో [[బంగారం]], [[వజ్రం]], క్వార్ట్జ్, గ్రానైట్, పైరోఫిలైట్, రోడ్డు మెటల్, గ్రావెల్ లభిస్తాయి.{{sfn|CPO|2022|p=7-8}} == జనాభా వివరాలు == {{bar box |title=2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో మతాలు<ref name="religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11363/download/14476/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=right |bars= {{bar percent|[[హిందూమతం]]|darkorange|87.89}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|green|11.47}} {{bar percent|ఇతర లేదా చెప్పలేదు|black|0.64}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనగణన ప్రకారం, జిల్లా జనాభా 1,840,043, ఇందులో 392,357 (21.32%) మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 975 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు వరుసగా 2,48,993 (13.53%), 83,966 (4.56%) మంది ఉన్నారు.<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Anantapur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/160/download/290/DH_2011_2822_PART_A_DCHB_ANANTAPUR.pdf|website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>{{rp|78–83}} {{Pie chart |caption = 2011 జనగణన ప్రకారం శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా భాషలు<ref name="language"/> |label1 = [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] |value1 = 78.47 |color1 = steelblue |label2 = [[ఉర్దూ]] |value2 = 11.03 |color2 = green |label3 = [[కన్నడ]] |value3 = 7.08 |color3 = darkslateblue |label4 = [[లంబాడీ]] |value4 = 2.67 |color4 = khaki |label5 = ఇతర భాషలు |value5 = 0.75 |color5 = grey |thumb=right}} 2011 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 78.47% మంది తెలుగు, 11.03% మంది ఉర్దూ, 7.08% మంది కన్నడ, 2.67% మంది లంబాడీ తమ మొదటి భాషగా మాట్లాడేవారు.<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == రాజకీయం == జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం, ఆరు శాసనసభ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం హిందూపురం. దీని పరిధిలోకి వచ్చే శాసనసభ నియోజకవర్గాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.<ref>{{cite web|url=http://ceoandhra.nic.in/Right%20to%20Infn.Act/annex1.htm|title=District-wise Assembly-Constituencies|work=ceoandhra.nic.in}}</ref> {|class="wikitable sortable" !width="50px" style="font-size:75%"|నియోజకవర్గం సంఖ్య !పేరు !style="font-size:75%"|కేటాయింపు<br/>([[దళితులు|SC]]/[[ఆదివాసీలు|ST]]/లేవు) !పార్లమెంట్ |- |156 |[[మడకశిర శాసనసభ నియోజకవర్గం|మడకశిర]] |[[దళితులు|SC]] | rowspan="6" |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |- |157 |[[హిందూపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |లేవు |- |158 |[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]] |లేవు |- |159 |[[పుట్టపర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పుట్టపర్తి]] |లేవు |- |160 |[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]] |లేవు |- |161 |[[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిరి]] |లేవు |} == పరిపాలనా విభాగాలు == [[File:Sri Sathya Sai.png|alt=Puttaparthy District, Hindupuram District|thumb|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా శాటిలైట్ వీక్షణ]] జిల్లా 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడింది: [[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్|ధర్మవరం]], [[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను|మడకశిర]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను|కదిరి]], [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజన్|పెనుకొండ]], [[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను|పుట్టపర్తి]]. ఇవి మొత్తం 32 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి, ఒక్కో దానికి సబ్ కలెక్టర్ నేతృత్వం వహిస్తారు. === మండలాలు === 5 రెవెన్యూ డివిజన్లుగా విభజించబడిన శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని 32 మండలాల జాబితా క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |title=New AP Map: Check Out Biggest and Smallest Districts in Andhra Pradesh |url=https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |access-date=2022-05-03 |website=Sakshi Post |language=en |archive-date=2022-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601231914/https://english.sakshi.com/news/andhrapradesh/heres-how-new-ap-map-looks-after-districts-reorganization-153041 |url-status=dead }}</ref> {{Div col|colwidth=18em}} #[[ధర్మవరం రెవెన్యూ డివిజన్]] ## [[బత్తలపల్లె మండలం|బత్తలపల్లె]] ## [[చెన్నే కొత్తపల్లె మండలం|చెన్నే కొత్తపల్లె]] ## [[ధర్మవరం మండలం|ధర్మవరం]] ## [[కనగానపల్లె మండలం|కనగానపల్లె]] ## [[ముదిగుబ్బ మండలం|ముడిగుబ్బ]] ## [[రామగిరి మండలం|రామగిరి]] ## [[తాడిమర్రి మండలం|తాడిమర్రి]] #[[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[గాండ్లపెంట మండలం|గాండ్లపెంట]] ## [[కదిరి మండలం|కదిరి]] ## [[నల్లచెరువు మండలం|నల్లచెరువు]] ## [[నంబులపూలకుంట మండలం|నంబులపూలకుంట]] ## [[తలుపుల మండలం|తలుపుల]] ## [[తనకల్లు మండలం|తనకల్లు]] #[[మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[అగళి మండలం|అగళి]] ## [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] ## [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] ## [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] ## [[రొళ్ల మండలం|రొళ్ల]] #[[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[చిలమత్తూరు మండలం|చిలమత్తూరు]] ## [[గోరంట్ల మండలం|గోరంట్ల]] ## [[హిందూపురం మండలం|హిందూపురం]] ## [[లేపాక్షి మండలం|లేపాక్షి]] ## [[పరిగి మండలం|పరిగి]] ## [[పెనుకొండ మండలం|పెనుకొండ]] ## [[రొద్దం మండలం|రొద్దం]] ## [[సోమందేపల్లె మండలం|సోమందేపల్లె]] #[[పుట్టపర్తి రెవెన్యూ డివిజను]] ## [[ఆమడగూరు మండలం|ఆమడగూరు]] ## [[బుక్కపట్నం మండలం|బుక్కపట్నం]] ## [[కొత్తచెరువు మండలం|కొత్తచెరువు]] ## [[నల్లమాడ మండలం|నల్లమాడ]] ## [[ఓబులదేవరచెరువు మండలం|ఓబులదేవరచెరువు]] ## [[పుట్టపర్తి మండలం|పుట్టపర్తి]] {{Div col end}} == నగరాలు, పట్టణాలు == హిందూపురం 1.5 లక్షలకు పైగా జనాభాతో జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం, జిల్లాలో ప్రధాన ఆర్థిక కేంద్రం. జిల్లాలో హిందూపురం, ధర్మవరం, కదిరి వద్ద మూడు పురపాలక సంఘాలు (మునిసిపాలిటీలు), పుట్టపర్తి, పెనుకొండ, మడకశిర వద్ద మూడు నగర పంచాయతీలు ఉన్నాయి. {{sfn|CPO|2022|p=2}} {|class="wikitable sortable" |+ శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు/పట్టణాల జాబితా !నగరం/పట్టణం !! హోదా !!రెవెన్యూ డివిజన్ !! జనాభా |- | [[హిందూపురం]] | మునిసిపాలిటీ | పెనుకొండ | 1,51,677 |- | [[ధర్మవరం]] | మునిసిపాలిటీ | ధర్మవరం | 1,21,874 |- | [[కదిరి]] | మునిసిపాలిటీ | కదిరి | 1,12,283 |- | [[పుట్టపర్తి]] | మునిసిపాలిటీ | పుట్టపర్తి | 68,657 |- | [[పెనుకొండ]] | నగర పంచాయతీ | పెనుకొండ | 27,382 |- | [[మడకశిర]] | నగర పంచాయతీ | మడకశిర | 21,464 |} == ఆర్థిక వ్యవస్థ == కియా, బర్గర్ పెయింట్స్, టెక్స్‌పోర్ట్ పరిశ్రమలు జిల్లాలోని ప్రధాన పరిశ్రమలు. కియా ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ పెనుకొండ మండలం యర్రమంచి గ్రామంలోని 536 ఎకరాల ఫ్యాక్టరీలో ఆటోమొబైల్స్‌ను తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 7948.00 కోట్ల మూలధన పెట్టుబడితో 2019లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఈ ప్లాంట్ వార్షిక సామర్థ్యం 3,50,000 యూనిట్లు. ఇది 18000 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. బర్గర్ పెయింట్స్ ఇండియా లిమిటెడ్ హిందూపురంలో పెయింట్ తయారీ యూనిట్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది 385 కోట్లు పెట్టుబడి పెట్టింది. ఇది 2016లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. ఇది 1554 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది. హిందూపురం మండలంలోని గొల్లాపురంలో ఉన్న టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ నేసిన, అల్లిన దుస్తుల వస్త్రాన్ని తయారు చేస్తుంది. టెక్స్‌పోర్ట్ ఇండస్ట్రీస్ క్యాజువల్, స్పోర్ట్స్‌వేర్‌లను రూపకల్పన చేసి తయారు చేస్తుంది. ఇది రూ. 70 కోట్ల పెట్టుబడితో సమీకృత మిల్లును కలిగి ఉంది. ఇది నవంబర్ 2017లో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించినప్పుడు 250 ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.{{Sfn|CPO|2022|p=8-9}} == విద్య == 2019-20 నాటికి, 40 డిగ్రీ కళాశాలలు, 6 బి.ఎడ్ కళాశాలలు, 5 పాలిటెక్నిక్‌లు, 2 ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, 15 ఐటీఐలు, 5 ఎంబీఏ, 5 ఎంసిఏ కళాశాలలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=15}} పుట్టపర్తి ప్రధాన కార్యాలయంతో పాటు కర్ణాటకలోని అనంతపురం, కాడుగోడి, ముద్దేనహళ్ళిలలో అదనపు క్యాంపస్‌లు కలిగిన శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత విద్యాలయం (SSSIHL) డిగ్రీ విశ్వవిద్యాలయం, వివిధ కోర్సులలో విద్యార్థులకు ఉచిత విద్యను అందిస్తోంది, ఇది 2021 నాటికి 40 సంవత్సరాల సేవను పూర్తి చేసుకుంది.<ref>{{Cite web |url=https://www.sssihl.edu.in/about-us/history-timeline/ |title=History & Timeline |access-date=2023-04-24 |website=SSSIHL}}</ref> పాలసముద్రంలో 134 ఎకరాల్లో ఉన్న B.E.S.T Innovation University ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ కోర్సులను అందిస్తోంది. == రవాణా == === రహదారి === [[జాతీయ రహదారి 42 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 42]], [[జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశం)|ఎన్‌హెచ్ 44]], ఎన్‌హెచ్ 342, ఎన్‌హెచ్ 716G, ఎన్‌హెచ్ 544E జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి. === రైలు === ధర్మవరం జిల్లాలో ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. బెంగళూరు-గుంతకల్లు రైలు మార్గం, గుంతకల్లు-తిరుపతి మార్గం జిల్లా గుండా వెళుతున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,353,1864 |title=Guntakal division map |access-date=2023-04-23 |website=South central railway}}</ref> === విమాన === పుట్టపర్తి విమానాశ్రయం శ్రీ సత్యసాయి ఉన్నత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ, పుట్టపర్తి అత్యవసర ప్రయోజనాల కోసం, పట్టణాన్ని సందర్శించే ప్రముఖుల కోసం సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite news |title=Puttaparthi airport to facilitate emergency landings; security to be beefed up |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/250721/puttaparthi-airport-to-facilitate-emergency-landings-security-to-be-b.html |access-date=10 August 2021 |agency=DECCAN CHRONICLE |date=25 Jul 2021}}</ref> అతిసమీపంలోని అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం బెంగళూరు శివారు ప్రాంతమైన [[దేవనహళ్ళి]]లోని [[కెంపేగౌడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]], ఇది పుట్టపర్తి నుండి సుమారు 119 కి.మీ, జిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్య పట్టణమైన హిందూపురం నుండి 84 కి.మీ దూరంలో ఉంది. === ఓడరేవు === అదానీ పోర్ట్స్ & SEZ నిర్వహించే కృష్ణపట్నం పోర్టు (KPCL) జిల్లా నుండి 360 కి.మీ దూరంలో ఉంది. == పర్యాటక ఆకర్షణలు == జిల్లాలో అనేక ఆధ్యాత్మిక, మతపరమైన, చారిత్రక ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|CPO|2022|p=9-11}} [[File:Kadiri 03.jpg|right|thumb|శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం, [[కదిరి]]]] * [[కదిరి]]: కదిరిలోని శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం విష్ణువుకు అంకితం చేయబడింది. విష్ణువు పూజ కొరకు ఈ దేవుడిని భృగు మహర్షికి అప్పగించాడని ప్రతీతి. * [[ప్రశాంతి నిలయం]]: శ్రీ సత్యసాయి బాబా స్థాపించిన ఆసుపత్రి, అనేక సంస్థలు. * [[లేపాక్షి]]: విజయనగర సామ్రాజ్య కాలం నాటి వీరభద్ర స్వామి ఆలయం * [[మడకశిర కోట]], 15వ శతాబ్దం నాటి చారిత్రక కోట * [[తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]], గుత్తిబయలు: 5 ఎకరాల్లో విస్తరించిన మర్రిచెట్టు. * [[కదిరి]] వద్ద [[బట్రేపల్లి జలపాతం]] * [[పెనుకొండ]] వద్ద స్థిరపడిన సూఫీ సన్యాసి [[బాబా ఫకృద్దీన్]] సమాధి. == ప్రముఖ వ్యక్తులు == ప్రపంచవ్యాప్తంగా భక్తులను కలిగిన 20వ శతాబ్దపు భారతీయ గురువు [[సత్యసాయి బాబా]] పుట్టపర్తిలో జన్మించారు. ఆయన పాఠశాలలు, విశ్వవిద్యాలయం, ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ సంస్థలు, తాగునీటి ప్రాజెక్టులను నిర్మించడం ద్వారా రాయలసీమ ప్రాంత మౌలిక సదుపాయాల మెరుగుదలకు సహకరించారు. == మూలాలు == {{Reflist}} {{Cite book|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s3647bba344396e7c8170902bcf2e15551/uploads/2022/04/2022041684.pdf|title=Handbook of statistics - 2020 Sri Sathya Sai District |author=CPO|year=2022|access-date=2023-03-07}} == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links| wikt=no | commons=Category:Sri Sathya Sai district | b=no | n=no | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q110714863}} * [https://overpass-turbo.eu/map.html?Q=%2F*%0AShow%20Mandals%20with%20English%20labels%20for%20Andhra%20Pradesh%0A*%2F%0A%5Bout%3Ajson%5D%5Btimeout%3A25%5D%3B%0Aarea%5Bname%3D%22Andhra%20Pradesh%22%5D-%3E.b%3B%0Arel(area.b)%5Bname%3D%22Sri%20Sathya%20Sai%22%5D%3B%0Amap_to_area%20-%3E%20.searchArea%3B%0A(%0A%20%20relation%5B%22admin_level%22%3D%226%22%5D(area.searchArea)%3B%0A)%3B%0A%2F%2F%20print%20results%0Aout%20body%20geom%3B%0A%0A%0A%0A%0A%0A%7B%7Bstyle%3A%20%0A%20%20node%2Cway%2Crelation%20%7B%0A%20%20%20%20text%3Aeval(%27tag(%22name%22)%27)%3B%0A%7D%0A%20%7D%7D శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండలాలు - ఓవర్‌పాస్ టర్బో OSM ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్] {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏర్పాటు చేసినవి]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా| ]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] 5xpqxz4lkl1tp3c5ww3oz2k5xve41vd 0 348009 4991685 4938966 2026-10-30T11:04:44Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991685 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =అన్నమయ్య జిల్లా | settlement_type =జిల్లా | image_skyline = {{Photomontage |size = 300 |photo1a = Baba Ehsanulla Khan Warsi Dargah, Madanapalle - 1.jpg |photo1b = Horsley hills HDR.jpg |photo2a = Dusk,pileru,A.P - panoramio.jpg |photo2b = Paddy Fields In Kosuvari Palle.jpg }} | image_caption = ఎడమ, [[మదనపల్లె]] లో ఎహ్సానుల్లాఖాన్ వార్సీ దర్గా, [[హార్సిలీ హిల్స్]] లో వరిచేలు, [[పీలేరు]] లో సూర్యాస్తమయం. | image_map = Annamayya in Andhra Pradesh (India).svg | coordinates = {{coord|14.05|78.75|display=title,inline}} |subdivision_type = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |subdivision_type1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]] |subdivision_name1 = | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[మదనపల్లె]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | రెవెన్యూ విభాగాలు : 3 | మండలాలు : 25 }} | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = జిల్లా కలెక్టరు | leader_name = నిశాంత్ కుమార్ | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 7954 | area_footnotes=<ref name="sakshi-1"/> | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="sakshi-1"/> | population_total = 1697300 | population_density_km2 = auto | demographics_type1 =[[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|ఆధికార]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics2_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | demographics3_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | website = {{URL|https://annamayya.ap.gov.in/te}} | established_title = స్థాపన | established_date = 2022 ఏప్రిల్ 4 | founder = ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం | named_for = [[అన్నమయ్య]] }} '''అన్నమయ్య జిల్లా''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో]], [[రాయలసీమ]] ప్రాంతంలో గల జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> దీని ముఖ్యపట్టణం [[మదనపల్లె]] , జిల్లాలో అతిపెద్ద నగరం. జిల్లాలోని [[తాళ్ళపాక|తాళ్లపాక]]కు చెందిన ప్రముఖ ''సంకీర్తనకారుడైన'' [[అన్నమయ్య|అన్నమాచార్య]] పేరు జిల్లాకు పెట్టారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత [[సురభి నాటక సమాజం]] ప్రస్థానం 1885లో జిల్లాలోని [[సురభి (చక్రాయపేట మండలం)|సురభి గ్రామంలో]] మొదలయ్యింది. ఆంధ్రా ఊటీగా పేరొందిన [[హార్సిలీ హిల్స్]] ఈ జిల్లాలోనిదే. ==చరిత్ర== పాత [[చిత్తూరు జిల్లా]], పాత [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]]లో కొన్ని మండలాలతో ఈ జిల్లా 2022 ఏప్రిల్ 4న కొత్తగా ఏర్పడింది.<ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|last=Apparasu|first=Srinivasa Rao|date=2022-04-05|title=Andhra adds 13 new districts with aim to boost governance|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/andhra-adds-13-new-districts-with-aim-to-boost-governance-101649099374136.html|access-date=2022-04-09|website=Hindustan Times}}</ref><ref name="gaz" /> ==భౌగోళిక స్వరూపం== జిల్లా ఆంధ్రప్రదేశ్ దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఇది 13° 43’N - 15° 14’N, 77° 55’E - 79° 29’E మధ్య వ్యాపించివుంది. ప్రాంతాల ఎత్తు సముద్రస్థాయిపై 269 - 3787 మీటర్ల మధ్య వుంటుంది. దీనికి ఉత్తరాన [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]], దక్షిణాన [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]], పశ్చిమాన [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], తూర్పున [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] జిల్లాలున్నాయి. {{sfn|DES|2022|p=9}}జిల్లా విస్తీర్ణం 7,954 కి.మీ. ===నదులు=== చెయ్యేరు మూడు ఉపనదుల నీటితో బాలరాజుపల్లె లోయలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది గుండ్లమడ దగ్గర పెన్నేరులో కలుస్తుంది. ===వన్యప్రాణులు=== బోనెట్ కోతి (MacacaRadiata), మద్రాసు లంగూర్ ఈ జిల్లాలో కనబడతాయి. పులులు కొండలలోని అటవీప్రాంతంలో కనబడతాయి. చిరుతపులి రక్షిత అడవులలో కనబడుతుంది. ఇవేకాక, ముంగీస, నక్క, తోడేలు, అడవి కుక్కలు, ఎలుగుబంటి, మలబారు ఉడుత, ముళ్లపంది, లేడి, మచ్చల లేడి, అడవి పంది నెమలి మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి. కంజు, క్వెయిల్ పిట్టలు కూడా ప్రముఖమైన పిట్టలు. రాజంపేటలో శ్రీ వేంకటేశ్వర వన్యప్రాణి సంరక్షణాలయం ఉంది. ===నేలలు=== నల్లనేలలు, ఎర్రనేలలున్నాయి. ===ఖనిజాలు=== ఈ జిల్లా బెరైటీస్ (ముగ్గురాయి) గనులు, బండలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. జిల్లాలో ప్రపంచంలో మరెక్కడా లభించనంత ముగ్గురాయి (బెరైటీస్) [[మంగంపేట (ఓబులవారిపల్లె)|మంగంపేట]] గనుల్లో లభిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=Industrial profile Kadapa District, Industries Dept 2001-02|url=http://www.apind.gov.in/Library/District/kadapa.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513041957/http://apind.gov.in/Library/District/kadapa.pdf|archive-date=2012-05-13|access-date=2012-05-25|website=}}</ref> {{maplink|type=shape}} ఇది కాక సున్నపు రాయి, ఆస్బెస్టాస్ ఎక్కువగా లభిస్తాయి. ఇవేకాక నాప బండలు, భవనాలకు వాడే రాళ్లు, చలువరాయి, లాంటివి కూడా తక్కువగా లభ్యమవుతాయి. ===వాతావరణం=== డిసెంబరు నుండి ఫిబ్రవరి వరకు శీతాకాలం. మార్చినుండి మే వరకు వేసవికాలం, దీని తరువాత నైరుతి రుతుపవనాల వర్షాకాలం జూన్ - సెప్టెంబరు వరకుంటుంది. ఆతరువాత ఈశాన్య రుతుపవనాలతో అక్టోబరు -డిసెంబరు మధ్యకాలంలో కొద్దిపాటి వర్షపాతం వుంటుంది. ===వర్షపాతం=== జిల్లా సగటు వార్షిక వర్షపాతం 743.7&nbsp;mm. నైరుతి ఋతుపవనాల ప్రారంభం కాలంలో వేరుశనగ, కంది నాటుతారు. {{sfn|DES|2022|p=4}} == జనగణన విషయాలు == 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం అన్నమయ్య జిల్లా జనాభా 16,97,308. {{sfn|DES|2022|p=3}} {{bar box |title=జనాభా - మతాలు (2011)<ref>{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Andhra Pradesh|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW28C-01%20MDDS.XLS|website=censusindia.gov.in|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=మతం |right1=శాతం |float=left |bars= {{bar percent|[[హిందూధర్మం|హిందూ]]|darkorange|81.97}} {{bar percent|[[ఇస్లాం మతం|ముస్లిం]]|green|17.25}} {{bar percent|ఇతర, లేక వెల్లడిచేయని|black|0.78}} |caption=మతాల విస్తరణ }} 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం తొలిభాషగా 81.91% [[తెలుగు]], 16.40% [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], 1.04% లంబాడీ వాడుతారు.<ref>{{Cite web|title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh|url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html|website=Census of India|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}</ref> == పరిపాలనా విభాగాలు == జిల్లాలో మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి, అవి పీలేరు, రాయచోటి, మదనపల్లె. రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజన్ పాత [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు జిల్లాలోని]] మదనపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్, రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజన్ ల నుండి, పాత [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా]]లో కొన్ని మండలాలతో కొత్తగా ఏర్పడింది.<ref name="sakshi-1"/> ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లను 25 [[మండలం|మండలాలుగా]] విభజించారు. === మండలాలు === పీలేరు రెవెన్యూ డివిజన్‌లో 8 మండలాలు, రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజన్‌లో 6 మండలాలు, మదనపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌లో 11 మండలాలు ఉన్నాయి . {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను ## [[గుర్రంకొండ మండలం|గుర్రంకొండ]] ## [[కలకడ మండలం|కలకడ]] ## [[కలికిరి మండలం|కలికిరి]] ## [[కంభంవారిపల్లె మండలం|కంభంవారిపల్లె]] ## [[పీలేరు మండలం|పీలేరు]] ## [[సదుం మండలం|సదుం]] ## [[సోమల మండలం|సోమల]] ## [[వాల్మీకిపురం మండలం|వాల్మీకిపురం]] # మదనపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్ ##[[మదనపల్లె మండలం|మదనపల్లె]] ##[[బి.కొత్తకోట మండలం|బి.కొత్తకోట]] ##[[నిమ్మనపల్లె మండలం|నిమ్మనపల్లి]] ##[[పెద్దమండ్యం మండలం|పెద్దమండ్యం]] ##[[రామసముద్రం మండలం|రామసముద్రం]] ##[[తంబళ్ళపల్లె మండలం|తంబళ్లపల్లె]] ##[[పుంగనూరు మండలం|పుంగనూరు]] ##[[వాల్మీకిపురం మండలం|వాల్మీకిపురం]] ##[[ములకలచెరువు మండలం|ములకలచెరువు]] ##[[పెద్దతిప్పసముద్రం మండలం|పెద్దతిప్పసముద్రం]] ##[[కురబలకోట మండలం|కురబలకోట]] # రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజన్ ## [[గాలివీడు మండలం|గాలివీడు]] ## [[చిన్నమండెం మండలం|చిన్నమండెం]] ## [[రామాపురం మండలం|రామాపురం]] ## [[రాయచోటి మండలం|రాయచోటి]] ## [[లక్కిరెడ్డిపల్లె మండలం|లక్కిరెడ్డిపల్లె]] ## [[సంబేపల్లి మండలం|సంబేపల్లి]] {{Div end}} == రాజకీయ విభాగాలు == అన్నమయ్య జిల్లాలో ఒక పార్లమెంటు, ఆరు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు ఉన్నాయి. === లోక్‌సభ నియోజకవర్గం=== * [[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట (పాక్షికం)]] దీనిలో భాగమైన [[కోడూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] [[తిరుపతి జిల్లా]] లోగలదు. ===అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు=== # [[తంబళ్ళపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|తంబళ్లపల్లె]] # [[పీలేరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పీలేరు]] # [[మదనపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|మదనపల్లె]] # [[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి]] ==నగరాలు, పట్టణాలు== *పట్టణాలు ** [[మదనపల్లె]] ** [[పీలేరు]] ** [[రాయచోటి]] ** [[పుంగనూరు]] ** [[బి.కొత్తకోట]] ==వ్యవసాయం== వరి, వేరుశనగ, ప్రొద్దు తిరుగుడు, ప్రత్తి, తమలపాకులు ప్రముఖ వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు. మామిడి, బొప్పాయి, అరటి, నిమ్మ, బత్తాయి ప్రముఖ ఉద్యానవన పంటలు. {{sfn|DES|2022|p=4}} [[అనంతరాజుపేట|అనంతరాజుపేటలో]] పండ్ల పరిశోధన కేంద్రం ఉంది. ===నీటి పారుదలు=== పింఛ, అన్నమయ్య ప్రాజెక్టుల ద్వారా వ్యవసాయానికి నీరు సరఫరా జరుగుతుంది. ==విద్యాసౌకర్యాలు== జిల్లాలో 82 వృత్తి విద్యాకళాశాలలున్నాయి. ==పరిశ్రమలు== 8 భారీ, మధ్యస్థ స్థాయి పరిశ్రమలున్నాయి. ==రవాణా సౌకర్యాలు== జిల్లాలో 301.59 కి.మీ. జాతీయ రహదారులు, 330.46 కి.మీ. రాష్ట్ర రహదారులు, 831.91 కి.మీ జిల్లా రహదారులు, 4,131.43 పంచాయితీరాజి రహదారులున్నాయి. జిల్లాలో 195.13 కి.మీ. బ్రాడ్ గేజి రైలుమార్గాలున్నాయి. 13 మండలాలలో 24 రైల్వే స్టేషన్లున్నాయి. ==విద్యుత్తు== 525.2 మిలియన్ కిలో వాట్ సామర్ధ్యం గల భారీ సౌర విద్యుత కేంద్రం ఉంది.{{sfn|DES|2022|p=6}} ==పర్యాటక ప్రదేశాలు== [[File:Tallapaka Annamacharya Kalamandiram Statue.jpg|thumb|అన్నమాచార్య కళామందిరంలో అన్నమాచార్య విగ్రహం, [[తాళ్ళపాక|తాళ్లపాక]]]] * అన్నమాచార్య కళామందిరం, [[తాళ్ళపాక|తాళ్లపాక]] * పరశురామ ఆలయం [[అత్తిరాల]]: రాజంపేట పట్టణం దగ్గర ఆలయం.{{sfn|DES|2022|p=8}} * [[సౌమ్యనాథస్వామి ఆలయం]], [[నందలూరు]]: చాలా శిలాశాసనాలు గల ఆలయం.{{sfn|DES|2022|p=9}} * [[రాచవేటి వీరభద్ర స్వామి దేవాలయము]], రాయచోటి * శ్రీ మల్లికార్జున స్వామి దేవస్థానం తంబళ్లపల్లె [[మల్లయ్య కొండ]] * [[హార్సిలీ హిల్స్]]: ఆంధ్రప్రదేశ్ లో వేసవి విడిది ఉన్న ఏకైక ప్రాంతం [[మదనపల్లె]] పట్టణానికి సమీపమున వున్న [[హార్సిలీ హిల్స్]]. ఈ ప్రదేశము "ఆంధ్ర ఊటీ"గా పేరు పొందినది. ఇది ఆంధ్ర రాష్ట్ర గవర్నరుకు అధికారిక వేసవి విడిది కేంద్రం కూడా.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article1587813.ece |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2011-04-05 |website= |archive-date=2011-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110410163755/http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article1587813.ece |url-status=dead }}</ref> * [[రిషి వ్యాలీ పాఠశాల]]: హార్స్లీ హిల్స్ వద్ద [[జిడ్డు క్రిష్ణమూర్తి]] స్థాపించిన గురుకుల పాఠశాల [[రిషి వ్యాలీ]] ఉంది. * థియసోఫికల్ కళాశాల, మదనపల్లె: దక్షిణాదికి చెందిన శాంతినికేతన్ గా పిలవబడే థియసోఫికల్ కళాశాల మదనపల్లెలో ఉంది. ఇది [[రాయలసీమ]] ప్రాంతంలో మొట్టమొదటి కళాశాలగా పేరు గాంచింది. 1919 లో ఈ కళాశాల సందర్శనకు వచ్చిన రవీంద్ర నాథ్ ఠాగూర్ జనగణమణ గీతాన్ని ఇక్కడే ఆంగ్లంలోకి అనువదించాడు. ప్రస్తుతం జనగణమణ పాడుతున్న రాగాన్ని ఇక్కడే కూర్చడం జరిగింది. అలా జాతీయగీతానికి తుదిరూపునిచ్చిన ప్రాంతంగా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రసిద్ధి గాంచింది. * ఆరోగ్యవరం: ఆసియాలోనే అతిపెద్ద చికిత్సా కేంద్రమైన [[మదనపల్లె]]కు సమీపంలో ఉంది. ==మూలాలు== {{Reflist|refs=<ref name="gaz">{{cite journal |title=ANDHRA PRADESH GAZETTE |journal=G.O.Rt.No.60, Revenue (Lands-IV), 25 [ 1 ] th January, 2022 |date=25 January 2022 |page=119}}</ref> }} ===ఆధార గ్రంథాలు=== {{Cite book |url=https://annamayya.ap.gov.in/document-category/district-profile/|title=Annamayya district handbook of statistics (draft)|year=2022|author=DES}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} {{Authority control}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:అన్నమయ్య జిల్లా]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ]] [[వర్గం:భారతదేశంలో వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]] 8il1lr6x14qumkgzncaxugrmajuc6d0 0 348011 4991698 4986535 2026-10-30T11:10:02Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991698 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = తిరుపతి జిల్లా | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | native_name_lang = | other_name = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | perrow = 1/2/2/2/1 | image1 = Venkateshwara Tirupati Temple.jpg | caption1 = [[తిరుమల|శ్రీ వేంకటేశ్వర ఆలయం]] | image2 = Sri Kala Hasti.jpg | caption2 = [[శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం|శ్రీ కాళహస్తీశ్వర ఆలయం]] | image3 = Tirupati Airport View.jpg | caption3 = [[తిరుపతి విమానాశ్రయం]] }} | nickname = | image_map = <!-- obsolete: Tirupati in Andhra Pradesh (India).svg --> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 7 | map_alt = | map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం లోని తిరుపతి జిల్లా | settlement_type = జిల్లా | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] |subdivision_type2 = విభాగం | subdivision_name2 = [[రాయలసీమ]] | seat_type = జిల్లా కేంద్రం | seat = [[తిరుపతి]] | parts_type = పరిపాలనా విభాగాలు | parts = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | unit_pref = మెట్రిక్ | area_total_km2 = 9174 | area_footnotes = <ref name="district website"/> | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | demographics1_title1 = అధికారిక | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | demographics3_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags --> | population_as_of = <!-- 2011 --> | population_footnotes = <ref name="district website"/> | population_total = 2218000 | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | website = [https://tirupati.ap.gov.in/ అధికార వెబ్ సైట్] | established_title = స్థాపన | established_date = 2022 ఏప్రిల్ 4 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] }} '''తిరుపతి జిల్లా,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని ఇరవై ఆరు జిల్లాలలో ఒకటి.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> జిల్లా కేంద్రం [[తిరుపతి]]. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022|2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో]] భాగంగా పాత [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]], [[చిత్తూరు జిల్లా]]లలో భాగాలతో కలిపి ఈ జిల్లా 2022 ఏప్రిల్ లో ఏర్పడింది. రాయలసీమ ప్రాంతంలోని ఎనిమిది జిల్లాలలో ఇది ఒకటి. జిల్లాలో ప్రపంచ ప్రఖ్యాతి గాంచిన హిందూ పుణ్యక్షేత్రమైన [[తిరుమల|తిరుమల వేంకటేశ్వర దేవాలయం]], [[శ్రీకాళహస్తీశ్వర దేవస్థానం]] ఇతర చారిత్రక దేవాలయాలు ఉన్నాయి. జిల్లాలో శ్రీసిటీ ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి, [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]] ఉన్నాయి. ==చరిత్ర== {{main article|చిత్తూరు జిల్లా చరిత్ర}} ప్రధానంగా ఉమ్మడి [[చిత్తూరు జిల్లా]] నుండి, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]] లోని (సూళ్ళూరుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం) కలిపి ఈ జిల్లాను ఏర్పరచినందున ఆయా జిల్లాల చరిత్రలే దీనికి ఆధారం.<ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> 2025 డిసెంబర్ 31న [[గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను]]ను పునర్వ్యవస్థీకరించారు, గూడూరు, కోట, చిల్లకూరు మండలాలను [[నెల్లూరు జిల్లా]]లో విలీనం చేశారు. అలాగే [[అన్నమయ్య జిల్లా]]లోని పెనగలూరు, చిట్వేల్, పుల్లంపేట, ఓబులవారిపల్లె, రైల్వే కోడూరు మండలాలు ఈ జిల్లాలో విలీనం చేయబడ్డాయి. ==భౌగోళిక స్వరూపం== ఇది తూర్పున [[బంగాళాఖాతం]], పశ్చిమాన [[అన్నమయ్య జిల్లా]],[[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు జిల్లాలు]], ఉత్తరాన [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]],[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య జిల్లాలు]], దక్షిణాన [[తమిళనాడు|తమిళనాడు రాష్ట్రం]], [[చిత్తూరు జిల్లా]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జిల్లా వైశాల్యం 9174 చదరపు కిలోమీటర్లు. ఇది రాష్ట్ర మొత్తం వైశాల్యంలో 5.63 శాతం. జిల్లాలోని పర్వత ప్రాంతం సాధారణ ఎత్తు సముద్ర మట్టంపై 2500 అడుగులు. గూడురులో మైకా గనులున్నాయి. == పశుపక్ష్యాదులు == {{Panorama |image = File:Andhra Pradesh - Landscapes from Andhra Pradesh, views from Indias South Central Railway (83).JPG |height = 280 |alt = శేషాచల కొండలు, తలకోన వద్ద |caption = శేషాచల కొండలు, తలకోన వద్ద }} తూర్పు కొండలలో భాగమైన [[శేషాచలం కొండలు|శేషాచల కొండలలో]] [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు|తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం]] ఆధ్వర్యంలో వృక్ష, జంతు సంరక్షణ జరుగుతుంది. అంతరించి పోతున్న వృక్షాలను పోషించడమే కాక ఇక్కడ [[ఔషధ మొక్క]]ల పెంపకం కూడా జరుగుతుంది. అటవీశాఖ ఆధ్వర్యంలో ఒక పరిశోధక బృందం ఇక్కడ నిరంతర పరిశోధనలు సాగిస్తున్నది. ఇక్కడ [[ఇలియాన్ షెల్డి టైల్]] అనే కొత్త పామును కనుగొన్నారు. [[స్లెండర్ కోరల్ స్నేక్]] అనే విషపూరిత పామును 2009లో కనుగొన్నారు. ఇది దేశంలో మరెక్కడా కనిపించని అరుదైన [[పాము]]. బెట్లుడత ఇది [[ఇండియన్ జైంట్ స్కైరల్]] అని పిలువబడే ఈ ఉడుత బరువు 2.5 కిలోలు ఉంటుంది. [[బంగ్లాదేశ్]], [[శ్రీ లంక]]లో ఉండే ఈ ఉడుత భారతదేశంలో ఇది తిరుమల కొండలలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది అని పరిశోధకులు అభిప్రాయం. [[బంగారు బల్లి]] (గోల్డ్ గెకోగా) పిలువబడే పూర్తి బంగారువర్ణంతో కనిపించే ఈ బల్లి తిరుమల కొండలలో [[శిలాతోరణం]], [[కపిలతీర్థం|కపిల తీర్థం]] వద్ద కనిపిస్తుంది. [[దేవాంగ పిల్లి]] (స్లెండర్ లోరీన్)గా పిలువబడే ఈ జంతువు భారతదేశంలో, [[శ్రీలంక]]లో కనిపిస్తుంది. [[తిరుమల]]లో మాత్రమే కనిపించే ఇది రాత్రివేళలో సంచరిస్తూ కీటకాలను తింటూ చెట్ల కొమ్మల మీద జీవిస్తుంది. ఇక్కడ కనబడే బూడిద రంగు అడవి కోళ్ళు ప్రపంచంలో మరెక్కడా లేవని పరిశోధకుల అభిప్రాయం. [[శ్రీ వెంకటేశ్వర జంతుప్రదర్శన శాల|శ్రీ వెంటేశ్వర జంతుప్రదర్శనశాలలో]] వీటి పునరుత్పత్తి కార్యక్రమాలు ప్రారంభించారు. ==రవాణా మౌలిక వసతులు== [[File:NH 140 near Tirupati.jpg|thumb|NH 140 near Tirupati]] [[File:Tirupati Railway Station.JPG|thumb|right|తిరుపతి రైల్వే స్టేషను]] ===రహదారి రవాణా సౌకర్యం=== జాతీయ రహదారులు: * NH-71 [[మదనపల్లె]] - [[కదిరి]] * [[జాతీయ రహదారి 140 (భారతదేశం)|NH-140]] [[తిరుపతి]] - [[పూతలపట్టు]]. * [[జాతీయ రహదారి 716 (భారతదేశం)|NH -716]] [[చెన్నై]] - [[ముంబయి]] * [[జాతీయ రహదారి 565 (భారతదేశం)|NH -565]] [[ఏర్పేడు]] - [[నకరికల్లు]] <ref>{{cite web|title=List of National Highways passing through A.P. State|url=http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&oId=33|website=Roads and Buildings Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|access-date=22 February 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328053359/http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&oId=33|archive-date=28 March 2016}}</ref> * రైలు రవాణా సౌకర్యం: జిల్లాలోని రేణిగుంట అతి పెద్ద రైల్వే కూడలి. * విమాన రవాణా సౌకర్యం: [[తిరుపతి విమానాశ్రయం]]. ==విద్యా సౌకర్యాలు == జిల్లాలో గల విశ్వవిద్యాలయాలు # [[శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం]] # [[శ్రీ పద్మావతి మహిళా విశ్వవిద్యాలయం]] # వేదిక్ విశ్వవిద్యాలయం # సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం # స్విమ్స్ (శ్రీ వేంకటేశ్వర ఇన్సిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్) ==పరిపాలనా విభాగాలు == జిల్లాలో 3 రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి, అవి శ్రీకాళహస్తి, సూళ్లూరుపేట, తిరుపతి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్లు 36 [[మండలం|మండలాలుగా]] విభజించబడ్డాయి.<ref name="districts-20253112">{{Cite news |title=Andhra News:కొత్త జిల్లాలు పోలవరం, మార్కాపురం |date=2025-12-30 |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet--approves-formation-of-two-new-districts/1799/125240498 |access-date=2026-02-16 |work=Eenadu|lang=te}}</ref> === మండలాలు === తిరుపతి డివిజన్ లో 14 మండలాలు, సూళ్లూరుపేట డివిజన్, శ్రీకాళహస్తి డివిజన్లలో 11 మండలాలు ఉన్నాయి . రెవెన్యూ డివిజన్ల పరిధిలోని 36 మండలాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి: {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} #[[తిరుపతి రెవెన్యూ డివిజను|తిరుపతి డివిజన్]] ## [[ఓబులవారిపల్లె మండలం|ఓబులవారిపల్లె]] ## [[కోడూరు మండలం|కోడూరు]] ## [[చంద్రగిరి మండలం|చంద్రగిరి]] ## [[చిట్వేలు మండలం|చిట్వేల్]] ## [[చిన్నగొట్టిగల్లు మండలం|చిన్నగొట్టిగల్లు]] ## [[తిరుపతి గ్రామీణ మండలం|తిరుపతి గ్రామీణ]] ## [[తిరుపతి పట్టణ మండలం|తిరుపతి పట్టణ]] ## [[పాకాల మండలం|పాకాల]] ## [[పుత్తూరు మండలం|పుత్తూరు]] ## [[పుల్లంపేట మండలం|పుల్లంపేట]] ## [[పెనగలూరు మండలం|పెనగలూరు]] ## [[యెర్రావారిపాలెం మండలం|యెర్రావారిపాలెం]] ## [[రామచంద్రాపురం మండలం (చిత్తూరు జిల్లా)|రామచంద్రాపురం]] ## [[వడమాలపేట మండలం|వడమాలపేట]] #[[శ్రీకాళహస్తి రెవెన్యూ డివిజను|శ్రీకాళహస్తి డివిజన్]] ## [[ఏర్పేడు మండలం|ఏర్పేడు]] ## [[కె.వి.బి.పురం మండలం|కె.వి.బి.పురం]] ## [[డక్కిలి మండలం|డక్కిలి]] ## [[తొట్టంబేడు మండలం|తొట్టంబేడు]] ## [[నాగలాపురం మండలం|నాగలాపురం]] ## [[నారాయణవనం మండలం|నారాయణవనం]] ## [[పిచ్చాటూరు మండలం|పిచ్చాటూరు]] ## [[బాలాయపల్లె మండలం|బాలాయపల్లె]] ## [[వెంకటగిరి మండలం|వెంకటగిరి]] ## [[రేణిగుంట మండలం|రేణిగుంట]] ## [[శ్రీకాళహస్తి మండలం|శ్రీకాళహస్తి]] #[[సూళ్లూరుపేట రెవెన్యూ డివిజను|సూళ్లూరుపేట డివిజన్]] ## [[ఓజిలి మండలం|ఓజిలి]] ## [[చిట్టమూరు మండలం|చిట్టమూరు]] ## [[తడ మండలం|తడ]] ## [[దొరవారిసత్రం మండలం|దొరవారిసత్రం]] ## [[నాయుడుపేట మండలం|నాయుడుపేట]] ## [[పెళ్లకూరు మండలం|పెళ్లకూరు]] ## [[బుచ్చినాయుడు ఖండ్రిగ మండలం|బుచ్చినాయుడు ఖండ్రిగ]] ## [[వరదయ్యపాలెం మండలం|వరదయ్యపాలెం]] ## [[వాకాడు మండలం|వాకాడు]] ## [[సత్యవేడు మండలం|సత్యవేడు]] ## [[సూళ్ళూరుపేట మండలం|సూళ్ళూరుపేట]] {{Div end}} ===గ్రామాలు, గ్రామ పంచాయితీలు=== 2025 జిల్లా సవరణలకు పూర్వం ఈ జిల్లాలో 704 గ్రామ పంచాయతీలు, 1107 గ్రామాలు ఉన్నాయి.<ref name="district website">{{cite web |url=https://tirupati.ap.gov.in |title=Tirupati District: At a glance |access-date=4 April 2022 |website=tirupati.ap.gov.in}}</ref> == నగరాలు, పట్టణాలు == జిల్లాలో [[తిరుపతి]] నగరం, [[శ్రీకాళహస్తి]], [[సూళ్లూరుపేట]], [[పుత్తూరు]], [[వెంకటగిరి]], [[నాయుడుపేట]] పట్టణాలున్నాయి. [[ఏర్పేడు]], [[సత్యవేడు]], [[పాకాల గ్రామము|పాకాల]] 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనగణన పట్టణాలుగా నమోదయ్యాయి. {| class="wikitable sortable" |+తిరుపతి జిల్లాలో పట్టణ స్థానిక సంస్థలు !వరుస సంఖ్య !పేరు !పట్టణ స్థానిక సంస్థ రకం !జనాభా (2011 జనాభా లెక్కలు) |- |1 |తిరుపతి |నగర పాలక సంస్థ |style="text-align:right;"|2,87,035 |- |2 |శ్రీకాళహస్తి |పురపాలక సంఘం గ్రేడ్ - 1 |style="text-align:right;"|80,056 |- |3 |పుత్తూరు |పురపాలక సంఘం గ్రేడ్ - 3 |style="text-align:right;"|54,092 |- |4 |వెంకటగిరి |పురపాలక సంఘం గ్రేడ్ - 3 |style="text-align:right;"|52,688 |- |5 |సూళ్లూరుపేట |పురపాలక సంఘం గ్రేడ్ - 3 |style="text-align:right;"|41,952 |- |6 |నాయుడుపేట |నగర పంచాయతీ |style="text-align:right;"|40,828 |} ==రాజకీయ విభాగాలు== === లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు=== తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిగా జిల్లాను ఏర్పాటు చేయాలని ప్రతిపాదించినా, కొన్ని మండలాలకు జిల్లాకేంద్రం దగ్గరగా ఉంచడానికి, జిల్లా పరిధిలో సర్దుబాట్లు చేశారు. * [[తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి (SC) (పాక్షికం)]], దీనిలోని [[సర్వేపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] మండలాలు మాత్రం [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా]]లో ఉన్నాయి. * [[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు (పాక్షికం)]], దీనిలోని [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] మండలాలు మాత్రమే ఈ జిల్లా పరిధిలో ఉన్నాయి. *[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట (పాక్షికం)]], దీనిలోని [[కోడూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] మండలాలు మాత్రమే ఈ జిల్లా పరిధిలో ఉన్నాయి. ===శాసనసభ నియోజకవర్గాలు=== అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు: (7) * [[కోడూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోడూరు]] * [[చంద్రగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|చంద్రగిరి]] * [[తిరుపతి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] * [[వెంకటగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|వెంకటగిరి]] * [[శ్రీకాళహస్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాళహస్తి]] * [[సత్యవేడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్యవేడు (SC)]] * [[సూళ్ళూరుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|సూళ్లూరుపేట (SC)]] ==పరిశ్రమలు== [[రేణిగుంట]]లో ఎలాయ్ కాస్టింగ్, ఎస్వి షుగర్స్, అశ్వినీ ఫార్మసీ, సెమీ గవర్నమెంట్ మింటు ఫ్యాక్టరీ ఉన్నాయి. ఇక్కడే రైలు పెట్టెల మరమ్మత్తు కర్మాగారం ఉంది. ఇతర పరిశ్రమలలో కొన్ని: * శ్రీహరికోట అంతరిక్ష కేంద్రం. * అడిదాస్ ఆపాచే, తడ. * టాటా లెదర్ పార్క్, తడ * కృష్ణపట్నం ధర్మల్ స్టేషను. * కృష్ణపట్నం పోర్ట్ ట్రస్ట్: ఈ ఓడరేవు ప్రపంచ ప్రసిద్ధ డీప్- వాటర్ పోర్ట్ (లోతైన నీటి రేవు). ఇనుప మిశ్రమ లోహం, గ్రానైట్ కృష్ణపట్నం నుండి చైనా వంటి ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి ఔతున్నాయి. వెంకటా చలం నుండి ప్రధాన రైలు మార్గానికి ఇక లింకు ఉంది. ===శ్రీసిటీ ప్రత్యేక ఆర్ధిక మండలి=== {{main|శ్రీసిటీ}} [[File:Sricity Business Centre.jpg|thumb|240px|శ్రీ సిటీ,తడ,సూళ్ళూరుపేట,తిరుపతి జిల్లా]] రాష్ఠ్రంలోనే అత్యంత వెనుకబడిన ప్రాంతాలుగా పరిగణిస్తున్న సత్యవేడు, వరదయ్యపాలెం మండలాలను పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి పరచి, అక్కడి ప్రజలకు ఉపాధిని కల్పించడంతోపాటు, ప్రపంచస్థాయి గుర్తింపు తేవాలన్న ధ్యేయంతో, 2006లో శ్రీసిటీ పేరుతో ఇక్కడ ఒక ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలిని స్థాపించటానికై ప్రభుత్వం అనుమతించింది. ఆ మండలాల పరిధిలో, ఆంధ్ర- తమిళనాడు రాష్ఠ్రాల దక్షిణ సరిహద్దుకు చేరువలో, బాగా వెనుకబడిన 14 గ్రామాలలోని వ్యవసాయానికి పనికిరాని లేదా అతితక్కువ ఫలసాయం ఇచ్చే భూములలో 2008 ఆగస్టు 8న శ్రీసిటీ ప్రారంభమైనది. అనతి కాలంలోనే వివిధ దేశాలకు చెందిన అనేక భారీ పరిశ్రమల స్థాపనతో, శ్రీసిటీ ప్రగతి ప్రస్థానంలో పరగుతీస్తూ, ప్రపంచ వాణిజ్య పటంలో ప్రముఖ స్థానాన్ని పొందింది. దేశ, విదేశ సంస్థల ఎగుమతి వాణిజ్య సౌలభ్యం కొరకు 3800 ఎకరాలలో ఏర్పరచిన 'ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి' [Secial Economic Zone (SEZ) - సెజ్], 2200 ఎకరాలలో దేశీయ ఉత్పత్తుల వాణిజ్య కేంద్రం (Domestic Tariff Zone), స్వేచ్ఛావ్యాపారం, గిడ్డంగి మండలం (Free Trade and Warehousing Zone), వంటి వసతులన్నీ ఒకే చోట ఉండేలా, శ్రీసిటీ నిర్మాణ రూపకల్పన చేశారు. ప్రపంచ ప్రఖ్యాత జురాంగ్ కన్సల్టెంట్స్ (సింగపూర్) వారిచే రూపొందించబడిన శ్రీసిటీ, ఒక ప్రపంచస్థాయి వ్యాపారకేంద్రానికి ఉండవలసిన అన్ని మౌలిక వసతులనూ, అంతర్జాతీయ జీవన శైలి సదుపాయాలను, హంగులనూ కలిగియున్నది. శ్రీసిటీలోని వివిధ ప్రాంతాలను కలుపుతూ విశాలమైన రహదారులు, అత్యాధునిక కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలు, మంచినీటిశుద్ధి కేంద్రం, సౌర విద్యుత్ కేంద్రము, మురుగు, పారిశ్రామిక వ్యర్ధాల శుద్ధి వసతులు, హరిత వనాలు, నివాస భవన సముదాయాలను నిర్మించారు. 26 దేశాలకు చెందిన 165 కు పైగా కంపెనీలు, సుమారు 25,000 కోట్ల పెట్టుబడితో తమ వ్యాపార కలాపాల నిర్వహణకు శ్రీకారం చుట్టాయి. వీటిలో దాదాపు 90 పరిశ్రమలు ఉత్పత్తి దశకు చేరుకోగా, మిగిలినవి నిర్మాణ దశలో లేదా ప్రభుత్వ అనుమతులు పొందే దశలో ఉన్నాయి. ఎలక్ట్రానిక్స్, టెలికమ్యూనికేషన్స్, రక్షణ, సౌరశక్తి, ఏరోస్పేస్ పరికరాలు-విడిభాగాల ఉత్పత్తి, భారీ వాహనాలు, ఖనిజాలను వెలికి తీసే యంత్ర సామగ్రి, హార్డ్ వేర్ వంటి బహుళ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తుల తయారీ సంస్థలకు ఇది అనువైనది. పెప్సీకో, అల్స్టం, కొబెల్కో, కాల్గేట్ పామోలివ్, కెల్లాగ్స్, డేనీల్ ఇండియా, నిట్టాన్ వాల్వ్స్, లావాజ్జా, పయోలాక్స్, వీఅర్వీ, వెస్ట్ ఫార్మా, అస్త్రోటెక్, రాక్వర్త్, ఎవర్టన్ టీ వంటి పలు అంతర్జాతీయ వ్యాపార సంస్థలు ఇక్కడ తమ ఉత్పత్తులను తయారు చేస్తున్నాయి. జపాన్ దేశానికి చెందిన ప్రపంచ ప్రఖ్యాత వాహన ఉత్పత్తి సంస్థ 'ఇసుజు', తన అనుబంధ కంపెనీ 'ఇసుజు మోటార్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్' యొక్క కర్మాగారాన్ని రెండు దశలలో మొత్తం రూ.3000 కోట్ల వ్యయంతో, ఇక్కడ నిర్మించింది. అదేవిధంగా, అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గాంచిన మొండెలెజ్ ఇంటర్నేషనల్ సంస్థ, తన అనుబంధ కంపెనీ 'కాడ్బరీ ఇండియా' ను, సుమారు 1000 కోట్ల రూపాయిల పెట్టుబడితో, ఆసియ-పసిఫిక్ ప్రాంతంలోనే అతి పెద్ద చాక్లెట్ల ఉత్పత్తి కర్మాగారాన్ని స్థాపించింది. ఆరోగ్య పరిరక్షణకుపకరించే వస్తు వుల తయారీకి ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన జపాన్ కంపెనీ యూనిచాం ఉత్పత్తి ప్రారంభించింది. ఈ కంపెనీల రాకతో సుమారు 35000 మందికి ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా ఉపాధి లభించింది. ఉపాధి పొందుతున్న వారిలో 50 శాతం మహిళలే. అధిక శాతం మంది మహిళా ఉద్యోగులున్న పరిశ్రమలు అనేకం ఇక్కడున్నాయి. మహిళలకు ఆర్థిక స్వావలంబన దొరికితే వారి కుటుంబ స్థితిగతులు మెరుగై, పిల్లల భవిష్యత్‌ బాగుంటుందన్న తలంపుతో మహిళలకు అధిక సంఖ్యలో ఉద్యోగాలు ఇవ్వడానికి శ్రీసిటీ ప్రణాళికలు రచించింది. తదనుగుణంగా అక్కడి వివిధ పరిశ్రమల యాజమాన్యాలు స్త్రీ శక్తికి అగ్రతాంబూలం ఇచ్చారు, మహిళా శక్తికే పెద్దపీట వేశారు. ఒక్క ఫాక్స్‌కాన్‌కు చెందిన రైజింగ్‌ స్టార్‌ పరిశ్రమలోనే 11 వేలకు పైగా మహిళలు పనిచేస్తుండగా, మిగిలిన వారు ఎం.ఎస్‌.ఆర్‌. గార్మెంట్స్, కెల్లోగ్స్‌, పాల్స్‌ ప్లష్‌, మాండెలెజ్ (క్యాడ్బరీ)‌, ఎవర్టన్ టీ, కాల్గేట్ పామోలివ్, యూనీఛాం, పెప్సికో మొదలైన పరిశ్రమల్లో పనిచేస్తున్నారు. ఆయా కంపెనీల ఉద్యోగుల సంఖ్యలో మహిళలు, సుమారు 20 నుండి 90 శాతం దాకా ఉన్నారు. == సంస్కృతి == [[సంక్రాంతి]] పండుగ సందర్భంగా జరుపుకునే ''పశువుల పండుగ'' [[జల్లికట్టు|జల్లి కట్టు]] అంటారు. అప్పుడు జరిగే [[పార్వేట ఉత్సవం]], [[గంగపండగ|గంగ పండుగ]], ముక్కోటి ఏకాదసి, [[కావిళ్లు పండుగ]], కార్తీక మాసంలో జరిగే సుద్దుల పండుగ, మహాభారత ఉత్సవాలు జిల్లాకు ప్రత్యేకమైన పండుగలు. ==దర్శనీయ ప్రదేశాలు== [[దస్త్రం:Panoramic view of GSLV-F08 on the Mobile Launch Pedestal with the Vehicle Assembly Building in the background.jpg|thumb|[[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], శ్రీహరికోట|alt=సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం, శ్రీహరికోట]] * [[తిరుపతి]] * [[శ్రీకాళహస్తి]] * [[తిరుమల|శ్రీ వేంకటేశ్వర దేవాలయం, తిరుమల]] * [[పులికాట్ సరస్సు]]: 500 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉన్న ఉప్పునీటి సరస్సు. * [[నేలపట్టు]] పక్షి సంరక్షణ కేంద్రం: [[సూళ్ళూరుపేట]] దగ్గర బూడిదరంగు పెలికన్స్ కోసం ఈ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. * వెంకటగిరి కోట, [[వెంకటగిరి]] * చంగాళ్లమ్మ గుడి, [[సూళ్లూరుపేట]] * [[చంద్రగిరి కోట]] * [[సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం]], శ్రీహరికోట ==చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Tirumala Overview.jpg|తిరుమల దృశ్యం దస్త్రం:Talayeru gumdu.JPG|తలయేరు గుండు [[అలిపిరి]] దస్త్రం:ChandraGiri Fort - Raja Palace.JPG|[[చంద్రగిరి]] కోట, రాజా సౌధం దస్త్రం:Thirumala Musical Fountain.jpg|తిరుమల, మ్యూజికల్ ఫౌంటెన్ దస్త్రం:Mokallamitta Gopuram Tirumala Andhra Pradesh.JPG|మోకాళ్ళమిట్ట గోపురం, తిరుమల. File:Pulicat Lake.jpg|పులికాట్ సరస్సు </gallery> ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[తిరుపతి జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] 2o68s8yp2jnbkomvd98memqvqmq2hyp 0 348013 4991700 4779467 2026-10-30T11:10:32Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991700 wikitext text/x-wiki {{చారిత్రిక సమాచారం ఆవశ్యకం}}{{Infobox settlement | name = నంద్యాల జిల్లా | settlement_type = జిల్లా | image_skyline = {{Photomontage |size = 300 |photo1a = Lower Ahobilam temple view.jpg |photo1b = 12-BelumTheFirstStep 01.jpg |photo2a = 15th century Yaganti Umamahesvara temple, Andhra Pradesh India - 138.jpg |photo2b = 7th century Sivanandisvara temple, Kadamala kalva, Andhra Pradesh India - 12.jpg |photo3a = Srisailam Tiger Reserve Area 20150314 115117 Richtone(HDR).jpg }} | image_caption = ఎడమనుండి కుడికి సవ్యదిశలో: ఆహోబిలం (క్రింద) గుడి, [[బేలుం|బేలుం గుహలు]], కాదమల కాల్వలో శివనందీశ్వర ఆలయం, [[శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు|శ్రీశైలం ఆనకట్ట]], [[యాగంటి|యాగంటి ఉమామహేశ్వరాలయం]] | image_map = Nandyal in Andhra Pradesh (India).svg | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | seat_type = కేంద్రం | seat = [[నంద్యాల]] | parts_type = పరిపాలన విభాగాలు | parts = {{bulleted list| | 3 రెవెన్యూ డివిజన్లు | 29 మండలాలు | 449 గ్రామాలు | 1 నగర పంచాయితీ}} | native_name = <!-- No native name per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] --> | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_party = | leader_title = జిల్లా కలెక్టరు | leader_name = Dr. కే.శ్రీనివాసులు | total_type = మొత్తం | area_total_km2 = 9154 | population_as_of = 2011 | population_total = 1687541 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[భారతీయ ప్రామాణిక కాలం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | website = {{URL|https://nandyal.ap.gov.in/te}} | coordinates = {{coord|15.5|78.5|display=title,inline}} }} '''నంద్యాల జిల్లా''' ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ 2022లో భాగంగా పాత [[కర్నూలు జిల్లా]]లో కొంత భూభాగంతో కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లా.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref name="sakshi-1">{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref> జిల్లా కేంద్రం [[నంద్యాల]]. జిల్లాలో ఆపరేషన్ టైగర్ ప్రాజెక్టు కింద అభివృద్ధి చేసిన, ప్రపంచంలోకెల్లా పెద్దదైన, వన్యమృగ సంరక్షణ కేంద్రం ([[శ్రీశైలం (శ్రీశైలం మండలం)|శ్రీశైలం]] - [[నాగార్జునసాగర్]]) ఉంది. [[శ్రీశైల క్షేత్రం]], [[మంత్రాలయం]], [[మహానంది]] [[అహోబిలం]] జిల్లాలో ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రాలు. [[కృష్ణా నది]]పై ఇక్కడ నిర్మించబడ్డ [[శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు|శ్రీశైలం ఆనకట్ట]] దేశంలోని అతిపెద్ద వాటిలో ఒకటి. లక్షలాది ఎకరాలకు నీరందించడమే కాక, విద్యుదుత్పత్తిలో ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రానికే ప్రధాన వనరుగా ఉంది. [[చిత్రావతి]], [[కుందేరు]], [[పాపఘ్ని|పాపాఘ్ని]], [[సగిలేరు]], [[చెయ్యేరు నది|చెయ్యేరు]] నదులు నంద్యాల జిల్లాలో ప్రవహించే ప్రధాన నదులు. నల్లమల కొండలు ఈ జిల్లాలో విస్తారంగా వ్యాపించి ఉన్నాయి. ==పేరు వ్యుత్పత్తి== నంద్యాల అనే పేరు "నంది ఆలయం" అనే పదం నుండి వచ్చింది. ఇక్కడా తొమ్మిది నంది దేవాలయాలు ఉన్నాయి, వాటి ఆధారంగా నవ నందుల నంద్యాలగా పేరు వచ్చింది, కృష్ణ దేవ రాయలు కాలం నుండి ఈ దేవాలయాలకు ప్రాముఖ్యత ఉంది. ==చరిత్ర== పూర్వం 14వ శతాబ్దంలో నందనమాహరాజు అనే ఒక రాజు ఉండేవాడు. ఆ రాజు చుట్టు నవ నందులని నిర్మించాక ఈ స్థలానికి "నంది ఆలయం" అను పేరు వచ్చింది. కాళక్రమమైన ఈ స్థలానికి "నంద్యాల" ‌అను వచ్చింది. జిల్లా పాత [[కర్నూలు జిల్లా]] నుండి ఏర్పడినందున కర్నూలు జిల్లా చరిత్రే దీనికి ఆధారం. ==భౌగోళిక స్వరూపం== నంద్యాల జిల్లా 15° 27' 49'' ఉత్తర అక్షాంశాలు, 78° 28' 43'' తూర్పు రేఖాంశాల మధ్య ఉంది. జిల్లా సగటు ఎత్తు సముద్ర మట్టంపై 100 అడుగులు. ఈ జిల్లాకు ఉత్తరాన కృష్ణా నది, తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని మహబూబ్ నగర్ జిల్లా, దక్షిణ సరిహద్దులో [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్‌ఆర్]], [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జిల్లాలు]], పశ్చిమాన [[కర్నూలు జిల్లా]], తూర్పున [[ప్రకాశం జిల్లా]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. జిల్లా కేంద్రం [[నంద్యాల]] నుండి రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] 260 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.<ref name="HBS-1">{{Cite book|title=Hand Book of statistics - Nandyal district|publisher=District collector, Government of Andhra Pradesh|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s319b650660b253761af189682e03501dd/uploads/2022/04/2022040474.pdf|publication-date=2022-04-04}}</ref> ===ఖనిజాలు=== [[బేతంచెర్ల]] ప్రాంతంలో సున్నపు రాయి విరివిగా లభిస్తుంది. === పశుపక్ష్యాదులు=== జిల్లాలోని [[రోళ్ళపాడు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం]] అంతరించిపోతున్న [[బట్టమేక పిట్ట|బట్టమేక]] పక్షులకు ఆవాసము. ==జనాభా గణాంకాలు== 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జిల్లా జనాభా 17.818 లక్షలు,, విస్తీర్ణం 9682 చ.కి. కి.మీ.ఉంది. ==వాతావరణం== జిల్లా వాతావరణం సాధారణంగా ఆరోగ్యకరమైనది. వర్షపాతం చాలా అరుదు, భారీ మంచుతో గాలి తేలికగా ఉంటుంది. సంవత్సరం జిల్లా సాధారణ వర్షపాతం 724.9 మి.మీ. 2019-20లో 784.1 మి.మీ వర్షపాతం నమోదైంది.<ref name="district-history">{{Cite web|url=https://nandyal.ap.gov.in/te/%e0%b0%9a%e0%b0%b0%e0%b0%bf%e0%b0%a4%e0%b1%8d%e0%b0%b0/|title=చరిత్ర|date=|access-date=2022-06-03|website=Nadyala district, Government of Andhra pradesh}} </ref> ==నదులు== జిల్లా ప్రధాన నదులు [[కృష్ణా నది|కృష్ణ]], [[కుందేరు]]. కుముద్వతి అని కూడా పిలువబడే కుందేరు ఎర్రమలస్‌కు పశ్చిమాన పుంజుకుని కుందేరు లోయలోకి దూసుకెళ్లి దక్షిణ దిశలో ప్రవహిస్తుంది. ఇది మిడ్తూరు, గడివేముల, నంద్యాల, గోస్పాడు, కోయిలకుంట్ల, దొర్నిపాడు, చాగలమర్రి మండలాల గుండా [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|కడప జిల్లాలోకి]] ప్రవేశిస్తుంది.<ref name="district-history"/> ==భూమి వినియోగం== జిల్లా మొత్తం భౌగోళిక వైశాల్యం 9.154 లక్షల హెక్టార్లు. 2019-20 గణాంకాల ప్రకారం అటవీ ప్రాంతం 3.017 లక్షల హెక్టార్లు. ఇది మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంతంలో 32.95%. విత్తిన నిఖర విస్తీర్ణం 3.37 లక్షల హెక్టార్లు, ఇది మొత్తం భౌగోళిక ప్రాంతంలో 36.87%.<ref name="district-history"/> ==పరిపాలన విభాగాలు== === రెవెన్యూ డివిజన్లు === జిల్లాలో ఆత్మకూర్, నంద్యాల, డోన్ అనే మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లున్నాయి. ఇవి 29 మండలాలుగా విభజించబడ్డాయి. ====మండలాలు==== ఆత్మకూరు డివిజన్ లో 10 మండలాలు, డోన్ డివిజన్ లో 6 మండలాలు, నంద్యాల డివిజన్ లో 12 మండలాలున్నాయి. {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} #[[ఆత్మకూరు రెవెన్యూ డివిజను (నంద్యాల జిల్లా)|ఆత్మకూరు డివిజను]] ##[[శ్రీశైలం మండలం|శ్రీశైలం]] ##[[ఆత్మకూరు మండలం (కర్నూలు)|ఆత్మకూరు]] ##[[వెలుగోడు మండలం|వెలుగోడు]] ##[[నందికొట్కూరు మండలం|నందికొట్కూరు]] ##[[పగిడ్యాల మండలం|పగిడ్యాల]] ##[[జూపాడు బంగ్లా మండలం|జూపాడు బంగ్లా]] ##[[కొత్తపల్లె మండలం (కర్నూలు)|కొత్తపల్లె]] ##[[పాములపాడు మండలం|పాములపాడు]] ##[[మిడుతూరు మండలం|మిడుతూరు]] ##[[బండి ఆత్మకూరు మండలం|బండి ఆత్మకూరు]] #[[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను |డోన్ డివిజను]] ##[[డోన్ మండలం|డోన్]] ##[[ప్యాపిలి మండలం|ప్యాపిలి]] ##[[బేతంచర్ల మండలం|బేతంచర్ల]] #[[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను |నంద్యాల డివిజను]] ##[[నంద్యాల మండలం|నంద్యాల పట్టణ]] (పాత మండలానికి లింకు) ##[[నంద్యాల మండలం|నంద్యాల గ్రామీణ]] (పాత మండలానికి లింకు) ##[[గోస్పాడు మండలం|గోస్పాడు]] ##[[శిరివెళ్ళ మండలం|శిరివెళ్ళ]] ##[[దొర్నిపాడు మండలం|దొర్నిపాడు]] ##[[ఉయ్యాలవాడ మండలం|ఉయ్యాలవాడ]] ##[[చాగలమర్రి మండలం|చాగలమర్రి]] ##[[రుద్రవరం మండలం|రుద్రవరం]] ##[[మహానంది మండలం|మహానంది]] ##[[ఆళ్లగడ్డ మండలం|ఆళ్లగడ్డ]] ##[[పాణ్యం మండలం|పాణ్యం]] ##[[గడివేముల మండలం|గడివేముల]] # [[బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను]] ##[[సంజామల మండలం|సంజామల]] ##[[కొలిమిగుండ్ల మండలం|కొలిమిగుండ్ల]] ##[[బనగానపల్లె మండలం|బనగానపల్లె]] ##[[ఔకు మండలం |ఔకు]] ##[[కోవెలకుంట్ల మండలం|కోవెలకుంట్ల]] {{Div end}} ===నగరాలు, పట్టణాలు=== *పట్టణాలు: [[నంద్యాల]], [[డోన్]], [[ఆత్మకూరు (కర్నూలు జిల్లా)|ఆత్మకూరు]], [[ఆళ్లగడ్డ]], [[బేతంచర్ల|బేతంచెర్ల]], [[నందికొట్కూరు]] ==రాజకీయ విభాగాలు== === లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు === * [[నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] === శాసనసభ నియోజకవర్గాలు (7)<ref name="sakshi-1" /> === * [[ఆళ్ళగడ్డ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆళ్లగడ్డ]] * [[డోన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|డోన్]] * [[నందికొట్కూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నందికొట్కూరు]] * [[నంద్యాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] * [[బనగానపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|బనగానపల్లె]] * [[శ్రీశైలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|శ్రీశైలం]] * [[పాణ్యం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాణ్యం (పాక్షికం)]] (కొంత భాగం [[కర్నూలు జిల్లా]]లో ఉంది.) ==నీటిపారుదల== జిల్లా స్థూల పంటల విస్తీర్ణం 1.88 లక్షల హెక్టార్లు. 2019-20లో కాలువలు, ట్యాంకులు, బావులు, ఇతర వనరుల ద్వారా సాగునీరు అందిస్తారు. == పర్యాటక ఆకర్షణలు== * [[బెలూం గుహలు]] * [[మంత్రాలయం]] * [[అహోబిలం]] * [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలక్షేత్రం]] * [[మహానంది]] * [[యాగంటి]] * [[రోళ్ళపాడు వన్యప్రాణి సంరక్షణ కేంద్రం]] * [[కొలను భారతి సరస్వతిదేవి దేవాలయం (శివపురం)]] * [[శ్రీ దుర్గా భోగేశ్వర స్వామి దేవస్థానం (గడిగరేవుల)]] * [[శ్రీ హటకేశ్వర స్వామి దేవస్థానం (హటకేశ్వరం)]] * [[శ్రీ మద్దిలేటి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం|మద్దిలేటి లక్ష్మీ నరసింహస్వామి ఆలయం]] ([[బేతంచర్ల]]) * చౌడేశ్వరీమాత ఆలయం ([[నందవరం (బనగానపల్లె)|నందవరం]]) ==చిత్రమాలిక== <gallery perrow="4"> దస్త్రం:UgrasthaMbamu.jpg|ఉగ్ర స్తంభం, [[అహోబిలం|ఆహోబిలం]] దస్త్రం:BelumCaves2.JPG|[[బెలూం గుహలు|బెలుం గుహలు]], దస్త్రం:Mallikarjuna Temple - Srisailam.jpg|బంగారు పూత పూయటానికి ముందు శ్రీమల్లికార్జుని ప్రధాన గర్భాలయపు విమానం, [[శ్రీశైల క్షేత్రం|శ్రీశైలం]] </gallery> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{ఆంధ్రప్రదేశ్}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ]] [[వర్గం:నంద్యాల జిల్లా]] kl7tytdjze6vsq5urjvh0m8lzub1sjk 0 350358 4991224 4724585 2026-10-29T12:47:48Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991224 wikitext text/x-wiki '''రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్ |ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]], [[బాపట్ల జిల్లా]]లోని ఒక పరిపాలనా విభాగం.<ref name="RepalleRevenueDivBapatla2022">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-08-05|title=Creation of New Revenue Division with Head Quarters at Repalle|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396/mode/2up|access-date=2026-02-26|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.474|language=en}}</ref> రేపల్లె కేంద్రంగా 2022 [[మే 9]]న 9 మండలాలతో కొత్తగా [[రేపల్లె]] డివిజన్‌ను ఏర్పాటు చేస్తూ ప్రభుత్వం 2022 ఆగస్టు 5 న తుది నోటిఫికేషన్ విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-08-05, Extraordinary, Part PART I, Number 1157|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-08-05}}</ref><ref name="రేపల్లె రెవెన్యూ">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=రేపల్లె రెవెన్యూ |url=https://m.andhrajyothy.com/telugunews/repalle-division-ngts-andhrapradesh-1822051812043438 |accessdate=18 May 2022 |work= |date=18 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518055743/https://m.andhrajyothy.com/telugunews/repalle-division-ngts-andhrapradesh-1822051812043438 |archivedate=18 May 2022 |language=en}}</ref><ref name="కొత్తగా రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌">{{cite news |last1=Eenadu |first1= |title=కొత్తగా రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-state-news/general/2502/122098294 |accessdate=18 May 2022 |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518060011/https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-state-news/general/2502/122098294 |archivedate=18 May 2022 |language=te}}</ref> ఈ డివిజ‌న్‌లో రేప‌ల్లెతో పాటు [[వేమూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|వేమూరు అసెంబ్లీ నియోజ‌కవ‌ర్గాల]] ప‌రిధిలోని మండ‌లాలు కొన‌సాగ‌నున్నాయి. == డివిజను లోని మండలాలు == రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజనులోని మండలాలు<ref name="రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌ ఏర్పాటు">{{cite news |last1=Andhra Jyothy |title=రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజన్‌ ఏర్పాటు |url=https://m.andhrajyothy.com/telugunews/repalle-revenue-division-ngts-andhrapradesh-1822051803142 |accessdate=18 May 2022 |work= |date=18 May 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518060112/https://m.andhrajyothy.com/telugunews/repalle-revenue-division-ngts-andhrapradesh-1822051803142 |archivedate=18 May 2022 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" !క్ర.సం ! '''రేపల్లె రెవెన్యూ డివిజను''' ! మండలంలోని రెవిన్యూ గ్రామాల సంఖ్య |- | 1 | [[రేపల్లె మండలం]] | 16 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 2 | [[నిజాంపట్నం మండలం|నిజాంపట్టణం మండలం]] | 8 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 3 | [[చెరుకుపల్లి మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|చెరుకుపల్లి మండలం]] | 11 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 4 | [[భట్టిప్రోలు మండలం]] | 12 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 5 | [[వేమూరు మండలం]] | 13 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 6 | [[కొల్లూరు మండలం (బాపట్ల జిల్లా)|కొల్లూరు మండలం]] | 11 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 7 | [[అమృతలూరు మండలం|అమృతలూరు మండలం]] | 13 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 8 | [[చుండూరు మండలం|టి సుండూరు మండలం]] | 12 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | 9 | [[నగరం మండలం]] | 12 రెవెన్యూ గ్రామాలు |- | |మొత్తం గ్రామాలు |108 |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}}{{బాపట్ల జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:2022 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:బాపట్ల జిల్లా రెెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2022లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 85g8fyzu7oobdl0zcl6oy5nbetj0u69 0 356197 4991570 4991059 2026-10-30T05:16:06Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991570 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | headerstyle = background:#fff; | labelstyle = background:#fff; | above = రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజన్ | abovestyle = background:#ddf;line-height:150%; | image = | label1 = [[దేశం]] | data1 = [[భారతదేశం]] | label2 = [[రాష్ట్రం]] | data2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | label3 = [[జిల్లా]] | data3 = [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా]] | label4 = ప్రధాన కార్యాలయం | data4 = [[రాజంపేట]] | label5 = మండలాల సంఖ్య | data5 = 9 }} [[దస్త్రం:Annamayya_District.png | thumb | కుడి | అన్నమయ్య జిల్లాలో రాజంపేట]] '''రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజన్''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని]] [[ వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|కడప జిల్లాలో]] ఉన్న ఒక [[పరిపాలనా విభాగం]].<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> జిల్లాలోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్ల జాబితా|5 రెవెన్యూ డివిజన్లలో]] ఇది ఒకటి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలో 4 [[మండలం|మండలాలు]] ఉన్నాయి. <ref name="mandals">{{Cite web|title=Revenue Divisions|url=http://kadapa.nic.in/govtlands.htm|access-date=22 May 2015|publisher=National Informatics Centre}}</ref> <ref>{{Cite web|title=District Revenue Divisions and Mandals|url=http://www.ysrkadzp.appr.gov.in/hidden/-/asset_publisher/di5XrVERUf8s/content/district-revenur-divisions-and-mandals|access-date=7 November 2014|website=Y.S.R.-District Panchayat|publisher=National Informatics Centre|archive-date=7 నవంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107080158/http://www.ysrkadzp.appr.gov.in/hidden/-/asset_publisher/di5XrVERUf8s/content/district-revenur-divisions-and-mandals|url-status=dead}}</ref> డివిజన్ యొక్క పరిపాలనా ప్రధాన కార్యాలయం. రాజంపేట లో ఉంది. == రెవెన్యూ డివిజన్‌లో మండలాలు == ఈ రెవెన్యూ డివిజన్‌లోని 4 మండలాలు ఉన్నాయి. <ref name="mandals"/> #[[నందలూరు]] #[[రాజంపేట]] #[[వీరబల్లె|వీరబల్లి]] #[[టి. సుండుపల్లి మండలం|టి సుండుపల్లి]]<ref name="mandals"/> ==మూలాలు== <references />{{వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా రెెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2011 భారత జనాభా గణాంకాలకు ముందు ఉన్న రెవెన్యూ డివిజన్లు]] t58tzgpu5dzlt8vx64h65m52dsci79e 0 357325 4991633 4991117 2026-10-30T07:57:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991633 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను | settlement_type = | image_map = Revenue Divisions Of Annamayya.png | map_caption = రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజన్ మ్యాప్ | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[అన్నమయ్య జిల్లా]] | established_title = స్థాపన | established_date = 4 April 2022 | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = పరిపాలన కేంద్రం | seat = [[రాయచోటి]] }} రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అన్నమయ్య జిల్లాలో ఒక పరిపాలనా విభాగం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> జిల్లాలోని మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఒకటి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలో పది మండలాలు ఉన్నాయి. నూతనంగా ఏర్పడిన అన్నమయ్య జిల్లాతో పాటు 4 ఏప్రిల్ 2022 న ఈ రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పడింది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం రాయచోటిలో ఉంది<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece|title=New districts to come into force on April 4|date=2022-03-30|work=The Hindu|access-date=2022-04-06|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kumar|first=V. Pradeep|date=2022-04-01|title=Kuppam, Nagari, Srikalahasti to become revenue divisions|url=https://www.thehansindia.com/news/cities/tirupathi/kuppam-nagari-srikalahasti-to-become-revenue-divisions-736000|access-date=2022-04-06|website=[[The Hans India]]|language=en}}</ref> ==రెవిన్యూ డివిజను పరిధిలో మండలం== రెవెన్యూ డివిజను పది మండలాలు ఉన్నాయి #చిన్నమండ్యం #గాలివీడు #గుర్రంకొండ #కె.వి.పల్లె #కలకడ #లక్కిరెడ్డిపల్లి #పీలేరు #రాయచోటి #సంబేపల్లి #రామాపురం.<ref>{{Cite web|last=Sasidhar|first=B. M.|date=2022-04-04|title=Chittoor, Tirupati, Annamayya districts formed as part of rejig|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/chittoor-tirupati-annamayya-districts-formed-as-part-of-rejig-736459|access-date=2022-04-06|website=www.thehansindia.com|language=en}}</ref> ==మూలాలు== <references />{{అన్నమయ్య జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:అన్నమయ్య జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] b60qqozvbmb233pe8zk5w7gyalubha7 0 357343 4991229 4991058 2026-10-29T13:02:28Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991229 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను | settlement_type = | image_map = Revenue Divisions Of Annamayya.png | map_caption = మదనపల్లి రెవిన్యూ డివిజన్ మ్యాప్ | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = [[అన్నమయ్య జిల్లా]] | utc_offset = +05:30 | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | seat_type = రెవెన్యూ డివిజన్ కేంద్రం | seat = [[మదనపల్లె]] }} మదనపల్లె రెవెన్యూ డివిజను ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అన్నమయ్య జిల్లాలో ఒక పరిపాలనా విభాగం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> జిల్లాలో 3 రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలో 11 మండలాలు ఉన్నాయి. డివిజన్ పరిపాలన కేంద్రం మదనపల్లె పట్టణం లో ఉంది.<ref>{{cite web|title=District Census Handbook - Chittoor |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2823_PART_B_DCHB_CHITTOOR.pdf|website=Census of India|access-date=18 January 2015|pages=22–23}}</ref> == రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలో మండలాలు == #[[మదనపల్లె మండలం|మదనపల్లె]] #[[బి.కొత్తకోట మండలం|బి.కొత్తకోట]] #[[నిమ్మనపల్లె మండలం|నిమ్మనపల్లి]] #[[పెద్దమండ్యం మండలం|పెద్దమండ్యం]] #[[రామసముద్రం మండలం|రామసముద్రం]] #[[కలికిరి మండలం|కలికిరి]] #[[తంబళ్ళపల్లె మండలం|తంబళ్లపల్లె]] #[[వాల్మీకిపురం మండలం|వాల్మీకిపురం]] #[[ములకలచెరువు మండలం|ములకలచెరువు]] #[[పెద్దతిప్పసముద్రం మండలం|పెద్దతిప్పసముద్రం]] #[[కురబలకోట మండలం|కురబలకోట]]<ref name=dist>{{cite web|title=Tirupati Revenue Division|url=http://www.chittoorlive.in/madanapalli-revenue-division/|publisher=Chittoor Live|access-date=29 January 2016|archive-date=6 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506064224/http://www.chittoorlive.in/madanapalli-revenue-division/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Municipalities of Andhra Pradesh|url=http://cdma.ap.gov.in/About.html|website=C&DMA Web Site of Government of Andhra Pradesh|publisher=Commissioner & Director of Municipal Administration|access-date=5 November 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211193543/http://cdma.ap.gov.in/About.html|archive-date=11 February 2015}}</ref> ==మూలాలు== <references />{{అన్నమయ్య జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:అన్నమయ్య జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2011 భారత జనాభా గణాంకాలకు ముందు ఉన్న రెవెన్యూ డివిజన్లు]] n93endix27loq865gu0pbpgp07wg0x1 0 357345 4991222 4782833 2026-10-29T12:46:56Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991222 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను | settlement_type = కోనసీమ జిల్లాకు చెందిన రెవెన్యూ డివిజన్. | image_map = Revenue divisions map of East Godavari district.png | map_caption = కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన్ మ్యాప్ | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = రాష్ట్రం | subdivision_name1 = ఆంధ్రప్రదేశ్ | subdivision_type2 = జిల్లా | subdivision_name2 = కోనసీమ జిల్లా | established_title = | established_date = | founder = ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం | seat_type = Headquarters | seat = కొత్తపేట | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 }} '''కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను,''' ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని కోనసీమ జిల్లాకు చెందిన రెవెన్యూ డివిజను.<ref name="KothapetaRevenueDivKonaseema2022">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29|title=New Revenue Division at Kothapeta by Restructuring Existing Revenue Divisions in Konaseema District|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116/mode/2up|access-date=2026-02-26|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.444|language=en}}</ref> ఇది నూతనంగా ఏర్పాటు చేసిన కోనసీమ జిల్లాలో భాగంగా కొత్తగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/andhra-pradesh/east-godavari/kothapeta-revenue-division-createdngtsandhrapradesh-726930.html|title=కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజన|last=ABN|work=Andhrajyothy Telugu News|access-date=2026-02-04|language=te-IN}}</ref> జిల్లాలో మొత్తం మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లు ఉన్నాయి. ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలో ఏడు మండలాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన కార్యాలయం కొత్తపేటలో ఉంది.<ref>{{Cite news |last=Naidu |first=T. Appala |date=15 April 2022 |title=Andhra Pradesh: Govt. invites objections on proposed revenue division |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ap-govt-invites-objections-on-proposed-revenue-division/article65324009.ece |access-date=31 May 2022 |issn=0971-751X}}</ref> == డివిజనులోని మండలాలు == కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజనులో ఏడు మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |date=7 April 2022 |title=AP cabinet approves two new revenue divisions |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/070422/ap-cabinet-approves-2-new-revenue-divisions.html |access-date=31 May 2022 |website=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/andhra-pradesh/east-godavari/kothapeta-division-new-revenuengtsandhrapradesh-659572.html|title=కొత్తపేటకు ఓకే|last=ABN|work=Andhrajyothy Telugu News|access-date=2026-02-04|language=te-IN}}</ref> #[[అయినవిల్లి మండలం|అయినవిల్లి]] #[[ఆలమూరు (ఆలమూరు మండలం)|ఆలమూరు]] #[[అంబాజీపేట మండలం|అంబాజీపేట]] #[[ఆత్రేయపురం మండలం|ఆత్రేయపురం]] #[[కొత్తపేట (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)|కొత్తపేట]] #[[పి.గన్నవరం మండలం|పి గన్నవరం]] #[[రావులపాలెం మండలం|రావులపాలెం]] ==మూలాలు== <references />{{కోనసీమ జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:కోనసీమ జిల్లా]] [[వర్గం:2022లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 3284jk47qzke10hy7opjznv7r84u3pq 0 357653 4991593 4356619 2026-10-30T06:01:05Z Muralikrishna m 106628 4991593 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lok Sabha Constituency |image = Haryana_Wahlkreise_Lok_Sabha.svg |caption = |Existence = 1977 |CurrentMPParty = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |Reservation = జనరల్ |CurrentMP = రమేష్ చందర్ కౌశిక్ |ElectedByYear = 2019 |State = [[హర్యానా]] |Successful Party = |AssemblyConstituencies = |Electorate = }}'''సోనిపట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం''' [[భారత దేశం|భారతదేశం]]లోని 543 పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలలో, [[హర్యానా|హర్యానా రాష్ట్రం]]లోని 10 [[లోక్‌సభ]] నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం పరిధిలోకి తొమిది అసెంబ్లీ స్థానాలు వస్తాయి. ==లోక్‌సభ నియోజకవర్గం పరిధిలో అసెంబ్లీ స్థానాలు== {| class="wikitable" width="500px" ! width="50px" style="font-size:75%" |నియోజకవర్గ సంఖ్య ! width="200px" |పేరు ! width="100px" style="font-size:75%" |రిజర్వ్ ! width="150px" |జిల్లా |- |28 |[[గనౌర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|గనౌర్]] |జనరల్ |[[సోనీపత్ జిల్లా|సోనిపట్]] |- |29 |[[రాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్]] |జనరల్ |[[సోనీపత్ జిల్లా|సోనిపట్]] |- |30 |[[ఖర్ఖోడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఖర్ఖౌడ]] |ఎస్సీ |[[సోనీపత్ జిల్లా|సోనిపట్]] |- |31 |[[సోనిపట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సోనిపట్]] |జనరల్ |[[సోనీపత్ జిల్లా|సోనిపట్]] |- |32 |[[గోహనా శాసనసభ నియోజకవర్గం|గోహనా]] |జనరల్ |[[సోనీపత్ జిల్లా|సోనిపట్]] |- |33 |[[బరోడా శాసనసభ నియోజకవర్గం|బరోడా]] |జనరల్ |[[సోనీపత్ జిల్లా|సోనిపట్]] |- |34 |[[జులనా శాసనసభ నియోజకవర్గం|జులనా]] |జనరల్ |[[జింద్ జిల్లా|జింద్]] |- |35 |[[సఫిడాన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|సఫిడాన్]] |జనరల్ |[[జింద్ జిల్లా|జింద్]] |- |36 |[[జింద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|జింద్]] |జనరల్ |[[జింద్ జిల్లా|జింద్]] |- |} ==ఎన్నికైన పార్లమెంటు సభ్యులు== {| class="wikitable" !సంవత్సరం !విజేత !పార్టీ |- |[[1977 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1977]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1977 to the Sixth Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1977/Vol_I_LS_77.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=203|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718185438/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1977/Vol_I_LS_77.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |ముక్తియార్ సింగ్ మాలిక్ |భారతీయ లోక్ దళ్ |- |[[1980 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1980]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1980 to the Seventh Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1980/Vol_I_LS_80.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=250|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718175926/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1980/Vol_I_LS_80.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |[[దేవీలాల్|దేవి లాల్]] |జనతా పార్టీ (సెక్యులర్) |- |[[1984 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1984]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1984 to the Eighth Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1984/Vol_I_LS_84.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=249|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718184911/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1984/Vol_I_LS_84.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |[[ధరంపాల్]] సింగ్ మాలిక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |[[1989 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1989]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1989 to the Ninth Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1989/Vol_I_LS_89.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=300|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718183934/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1989/Vol_I_LS_89.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |కపిల్ దేవ్ శాస్త్రి |జనతాదళ్ |- |[[1991 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1991]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1991 to the Tenth Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1991/VOL_I_91.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=327|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718183558/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1991/VOL_I_91.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |[[ధరంపాల్]] సింగ్ మాలిక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |[[1996 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1996]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_I_LS_96.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=497|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718183504/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_I_LS_96.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |[[అరవింద్ కుమార్ శర్మ]] |స్వతంత్ర |- |[[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1998]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1998 to the Twelfth Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1998/Vol_I_LS_98.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=269|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718181833/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1998/Vol_I_LS_98.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> | rowspan="3" |కిషన్ సింగ్ సాంగ్వాన్ |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |- |[[1999 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|1999]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1999/Vol_I_LS_99.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=265|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718183222/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1999/Vol_I_LS_99.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |[[2004 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2004]]<ref>{{cite web|title=Statistical report on general elections, 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=361|accessdate=30 May 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718190634/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf|archivedate=18 July 2014}}</ref> |- |[[2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2009]]<ref>{{cite web|title=Constituency Wise Detailed Results|url=http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2009/Stats/VOLI/25_ConstituencyWiseDetailedResult.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|page=196|accessdate=30 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140811090059/http://eci.nic.in/eci_main/archiveofge2009/Stats/VOLI/25_ConstituencyWiseDetailedResult.pdf|archivedate=11 August 2014}}</ref> |జితేందర్ సింగ్ మాలిక్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |- |[[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]]<ref>{{cite web|title=Constituencywise-All Candidates|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseU061.htm?ac=1|publisher=[[Election Commission of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517135126/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseU061.htm?ac=1|archivedate=17 May 2014}}</ref><ref name="web-arch-turnout">{{cite web|title=Parliamentary Constituency wise Turnout for General Election - 2014|url=http://eci.nic.in/eci_main1/GE2014/PC_WISE_TURNOUT.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606003137/http://eci.nic.in/eci_main1/GE2014/PC_WISE_TURNOUT.htm|archive-date=June 6, 2014|access-date=2015-09-23|publisher=ECI New Delhi}}</ref> | rowspan="2" |[[రమేశ్ చందర్]] | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- |[[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019]]<ref name="Sonipat Lok Sabha Election Results 2019">{{cite news |last1=((Business Standard))|title=Sonipat Lok Sabha Election Results 2019 |url=https://www.business-standard.com/elections/lok-sabha-elections-2019/haryana/sonipat-election-results-22_1709.html |access-date=13 September 2022 |date=2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913080301/https://www.business-standard.com/elections/lok-sabha-elections-2019/haryana/sonipat-election-results-22_1709.html |archive-date=13 September 2022}}</ref><ref name="Sonipat (Haryana) Lok Sabha Election Results 2019">{{cite news |last1=The Indian Express |title=Sonipat (Haryana) Lok Sabha Election Results 2019 |url=https://indianexpress.com/elections/sonipat-lok-sabha-election-results/ |access-date=13 September 2022 |date=2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913080412/https://indianexpress.com/elections/sonipat-lok-sabha-election-results/ |archive-date=13 September 2022 }}</ref> |- |[[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024]]<ref name="2024 Loksabha Elections Results - Sonipat">{{cite news|url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/ConstituencywiseS076.htm|title=2024 Loksabha Elections Results - Sonipat|last1=Election Commision of India|date=4 June 2024|access-date=22 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722050645/https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/ConstituencywiseS076.htm|archive-date=22 July 2024}}</ref> |[[సత్పాల్ బ్రహ్మచారి]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{హర్యానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు}} [[వర్గం:హర్యానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు]] 3yjebz3tc7ikcbq5p3nbj55sc3tc6xw 0 357765 4991218 4991103 2026-10-29T12:44:13Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991218 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = బద్వేలు రెవెన్యూ డివిజను | settlement_type =[[వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]]లోని [[ఆదాయ విభాగం]] | image_map = New Kadapa District Revenue Divisions.png | map_caption = [[వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]]లోని రెవెన్యూ డివిజన్లు పటం | subdivision_type = [[దేశం |దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]] | established_title = స్థాపన | established_date = 2021 డిసెంబరు 21 | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[బద్వేల్]] }} '''బద్వేలు రెవెన్యూ డివిజను''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాలోని]] పరిపాలనా విభాగం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2021-12-21.10515|title=Andhra Pradesh Gazette, 2021-12-21, Extraordinary, Part PART I, Number 724|last=Government of Andhra Pradesh|date=2021-12-21}}</ref><ref name="BadvelRevenueDiv2021">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2021-12-21|title=Creation of New Revenue Division at Badvel in Y.S.R. Kadapa District|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2021-12-21.10515|access-date=2026-02-26|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.363|language=en}}</ref><ref name="APDistrictsList20222">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</ref> జిల్లాలోని నాలుగు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలో 12 మండలాలు ఉన్నాయి. [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]] లోని డివిజన్లులో ఈ డివిజను అత్యధిక మండలాలను కలిగి ఉంది. == చరిత్ర == ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ ఏర్పాటు చేయడం కోసం సెప్టెంబరు 2021 ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నోటిఫికేషన్‌ను విడుదల చేసింది.ఈ రెవెన్యూ డివిజను 2021 డిసెంబరు 22న ఏర్పడింది.<ref name=":0">{{Cite web |date=30 September 2021 |title=Andhra Pradeesh clears notification for Badvel revenue division |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/ap-clears-notification-for-badvel-revenue-div/articleshow/86626537.cms |access-date=24 April 2022 |website=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web |title=Model Code of Conduct - ECI |url=https://eci.gov.in/mcc/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204161758/https://eci.gov.in/mcc/ |archive-date=4 December 2021 |access-date=24 April 2022 |publisher=Election Commission of India}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=22 December 2021 |title=Badvel new revenue division notified |url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/badvel-new-revenue-division-notified-721026 |access-date=24 April 2022 |website=The Hans India}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bandari|first=Pavan Kumar|date=2021-10-01|title=Notification out for Badvel by-election, polling on October 30|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/notification-out-for-badvel-by-election-polling-on-october-30-709022|access-date=2022-09-14|website=www.thehansindia.com|language=en}}</ref> == డివిజను లోని మండలాలు == బద్వేలు రెవెన్యూ డివిజనులో 12 మండలాలు ఉన్నాయి. #[[అట్లూరు మండలం]] #[[బి.కోడూరు మండలం|బి. కోడూరు మండలం]] #[[బ్రహ్మంగారిమఠం మండలం|బ్రహ్మంగారి మఠం మండలం]] #[[బద్వేలు మండలం|బద్వేల్ మండలం]] #[[చాపాడు మండలం]] #[[దువ్వూరు మండలం]] #[[గోపవరం (గోపవరం మండం)|గోపవరం మండలం]] #[[కలసపాడు మండలం]] #[[ఖాజీపేట మండలం]] #[[ఎస్. మైదుకూరు మండలం]] #[[పోరుమామిళ్ల మండలం]] #[[శ్రీ అవధూత కాశినాయన మండలం]] ==మూలాలు== <references /> == వెలుపలి లంకెలు == {{వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా రెెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2021లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 0bz0jtcmquwyusbuwnj2adgppc6n8e8 0 357766 4991223 4782820 2026-10-29T12:47:23Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991223 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను | settlement_type =[[వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]]లోని [[ఆదాయ విభాగం]] | image_map = New Kadapa District Revenue Divisions.png | map_caption = [[వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]]లోని రెవెన్యూ డివిజన్లు పటం | subdivision_type = [[దేశం |దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా]] | established_title = స్థాపన | established_date = 2021 డిసెంబరు 21 | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[పులివెందుల]] }} '''పులివెందుల రెవెన్యూ డివిజను,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లాలోని]] పరిపాలనా విభాగం.<ref>{{Cite web|title=ఏపీలో కొత్తగా మరో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు, పలుచోట్ల మార్పులు.. నోటిఫికేషన్ జారీ|url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/andhra-pradesh-setup-two-more-revenue-divisions-in-pulivendula-kothapeta/articleshow/90804674.cms|access-date=2026-02-04|website=Samayam Telugu|language=te}}</ref><ref name="PulivendulaRevenueDivYSR2022">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-06-29|title=New Revenue Division at Pulivendula by Restructuring Existing Revenue Divisions in YSR District|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118/mode/2up|access-date=2026-02-26|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.446|language=en}}</ref> జిల్లాలోని నాలుగు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలో 8 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|date=2022-06-29|title=వారికి గుడ్‌న్యూస్‌.. ఏపీ సర్కార్‌ ఉత్తర్వులు|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ap-government-orders-setting-pulivendula-revenue-division-1467183|access-date=2022-09-14|website=Sakshi|language=te}}</ref> ==డివిజను లోని మండలాలు== ఈ రెవెన్యూ డివిజన్ పరిధిలో 8 మండలాలు ఉన్నాయి. #[[సింహాద్రిపురం మండలం]] #[[లింగాల మండలం (వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా)|లింగాల మండలం]] #[[తొండూరు మండలం]] #[[పులివెందుల మండలం]] #[[వేముల మండలం]] #[[వేంపల్లె మండలం]] #[[చక్రాయపేట మండలం]] #[[వీరపునాయునిపల్లె మండలం]] ==మూలాలు== <references />{{వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా రెెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2022లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] f168vgrakny38zpazurvcaify9zcjx9 0 357956 4991471 4990850 2026-10-29T21:08:26Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991471 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ములగాడ | native_name = | native_name_lang = te | other_name = | nickname = | settlement_type = [[మండలం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ పటం ములగాడ మండల స్థానం | coordinates = {{coord|17.699095|N|83.224024|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశపు జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | seat_type = [[పరిపాలనా కేంద్రం]] | seat = [[ములగాడ]] | parts_type = | parts_style = | parts = | leader_title = [[తహశీల్దార్]] | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = [[భాష]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికారక]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''ములగాడ మండలం,''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref> ఇది [[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను|విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజన్]] క్రింద నిర్వహించబడుతుంది. దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[ములగాడ|ములగాడలో]] ఉంది. ఈ మండలం విశాఖపట్నం నగరానికి దక్షిణ అంచున ఉంది. గాజువాక మండలం, పెదగంట్యాడ మండలాల సరిహద్దులో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Visakhapatnam district - District handbook of statistics|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s32d6cc4b2d139a53512fb8cbb3086ae2e/uploads/2022/05/2022050917.pdf|access-date=2022-05-12|website=Visakhapatnam district website, Government of AP}}</ref> ములగాడ పౌర సౌకర్యాలకు బాధ్యత వహించే [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]] పరిధిలో ఉన్నందున ఈ మండలంలో గ్రామాలు లేవు.<ref name="sub">{{cite web|title=Sub-District Details of Visakhapatnam District|url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=23 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Visakhapatnam (urban) mandal villages|url=http://apland.ap.nic.in/cclaweb/Districts_Alphabetical/visakhapatnam.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319222910/http://apland.ap.nic.in/cclaweb/Districts_Alphabetical/Visakhapatnam.pdf|archive-date=19 March 2015|publisher=apland.ap.nic.in|accessdate=23 October 2014|df=dmy-all}}</ref> == 2022 లో ఏర్పడిన మండలం - చరిత్ర == [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022]] ముందు విశాఖపట్నం జిల్లాలో ఉన్న 43 మండలాలలో [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం]] ఒకటి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022]] లో భాగంగా విశాఖపట్టణం జిల్లా పరిధిని సవరించి, [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం]] స్థానంలో కొత్తగా [[సీతమ్మధార మండలం|సీతమ్మధార]],  [[గోపాలపట్నం మండలం|గోపాలపట్నం]], ములగాడ , [[మహారాణిపేట మండలం|మహారాణిపేట]]  అనే నాలుగు మండలాలు కొత్తగా ఏర్పడ్డా యి. వీటిలో సీతమ్మధార మండలం కొత్తగా ఏర్పడిన భీముని పట్టణం రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలో చేరగా, మిగిలిన మూడు మండలాలు విశాఖపట్టణం జిల్లా, పూర్వపు విశాఖపట్టణం రెవెన్యూ డివిజను పరిధి కిందకు చేరాయి.<ref>https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf</ref> <ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref>అయితే ఈ నాలుగు మండలాలలో ఎటువంటి గ్రామాలు లేవు, [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ|మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థకు]] చెందిన వార్డులు, ప్రాంతాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{విశాఖపట్నం జిల్లా మండలాలు}} {{Authority control}} [[వర్గం:2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు]] 9d3ky2gmjqfnxd59ht0xwdg6ve38bvv 0 357984 4991387 4990849 2026-10-29T16:07:32Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991387 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = మహారాణిపేట | native_name = | native_name_lang = te | other_name = | nickname = | settlement_type = [[మండలం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ఆంధ్రప్రదేశ్ పటంలో మహారాణిపేట స్థానం | coordinates = {{coord|17.709920|N|83.303109|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశపు జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] | seat_type = [[పరిపాలనా కేంద్రం]] | seat = [[మహారాణిపేట]] | parts_type = | parts_style = para | parts = | leader_title = [[తహశీల్దార్]] | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = [[భాష]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష|అధికారక]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} '''మహారాణిపేట మండలం''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం జిల్లాకు]] చెందిన మండలం.<ref name="APDistrictsList2022">{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|archive-date=2022-04-23|url-status=bot: unknown}}</ref>ఇది [[విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజను|విశాఖపట్నం రెవెన్యూ డివిజన్]] క్రింద నిర్వహించబడుతుంది. దీని పరిపాలనా కేంద్రం [[మహారాణిపేట|మహారాణిపేటలో]] ఉంది. ఈ మండలం బంగాళాఖాతం తీరంలో ఉంది. దీనికి ఉత్తరాన [[విశాఖపట్నం మండలం (గ్రామీణ)|విశాఖపట్నం గ్రామీణ మండలం]], పశ్చిమాన [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం]] సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Visakhapatnam district - District handbook of statistics|url=https://cdn.s3waas.gov.in/s32d6cc4b2d139a53512fb8cbb3086ae2e/uploads/2022/05/2022050917.pdf|access-date=2022-05-12|website=Visakhapatnam district website, Government of AP}}</ref> మహారాణిపేట పౌర సదుపాయాలకు బాధ్యత వహించే [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ|గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్]] పరిధిలో ఉన్నందున ఈ మండలంలో గ్రామాలు లేవు.<ref name="sub">{{cite web|title=Sub-District Details of Visakhapatnam District|url=http://censusindia.gov.in/PopulationFinder/Sub_Districts_Master.aspx?state_code=28&district_code=13|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=23 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Visakhapatnam (urban) mandal villages|url=http://apland.ap.nic.in/cclaweb/Districts_Alphabetical/visakhapatnam.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319222910/http://apland.ap.nic.in/cclaweb/Districts_Alphabetical/Visakhapatnam.pdf|archive-date=19 March 2015|publisher=apland.ap.nic.in|accessdate=23 October 2014|df=dmy-all}}</ref> == 2022 లో ఏర్పడిన మండలం - చరిత్ర == [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022]] ముందు విశాఖపట్నం జిల్లాలో ఉన్న 43 మండలాలలో [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం]] ఒకటి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022]] లో భాగంగా విశాఖపట్టణం జిల్లా పరిధిని సవరించి, [[విశాఖపట్నం పట్టణ మండలం]] స్థానంలో కొత్తగా [[సీతమ్మధార మండలం|సీతమ్మధార]],  [[గోపాలపట్నం మండలం|గోపాలపట్నం]], [[ములగాడ మండలం|ములగాడ]] , మహారాణిపేట  అనే నాలుగు మండలాలు కొత్తగా ఏర్పడ్డా యి. వీటిలో సీతమ్మధార మండలం కొత్తగా ఏర్పడిన భీముని పట్టణం రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలో చేరగా, మిగిలిన మూడు మండలాలు విశాఖపట్టణం జిల్లా, పూర్వపు విశాఖపట్టణం రెవెన్యూ డివిజను పరిధి కిందకు చేరాయి.<ref>https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf</ref> <ref>{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}</ref>అయితే ఈ నాలుగు మండలాలలో ఎటువంటి గ్రామాలు లేవు, [[మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థ|మహా విశాఖ నగరపాలక సంస్థకు]] చెందిన వార్డులు, ప్రాంతాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{విశాఖపట్నం జిల్లా మండలాలు}} [[వర్గం:2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ మండలాలు]] d9l93qtgyhi3sfjtvfpzv5oaedluodh 0 363530 4991221 4990785 2026-10-29T12:46:20Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991221 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | headerstyle = background:#fff; | labelstyle = background:#fff; | above =చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను | abovestyle = background:#ddf;line-height:150%; | image = | label1 = [[దేశం]] | data1 = [[భారతదేశం]] | label2 = [[రాష్ట్రం]] | data2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | label3 = [[జిల్లా]] | data3 =[[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] | label4 = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | data4 = [[చింతూరు]] | label5 = మండలాల సంఖ్య | data5 = 4 }} '''చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను, ''' [[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం జిల్లాకు]] చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం.<ref name="PolavaramDistFormation2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Creation of Polavaram District - Headquarters at Rampachodavaram|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.948|access-date=2026-02-26|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref><ref name="ChinturuRevenueDivASR2022">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-10-25|title=New Revenue Division at Chinturu by Restructuring Existing Revenue Divisions in Alluri Sitharama Raju District|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033|access-date=2026-02-26|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.519|language=en}}</ref> చింతూరులో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref name=":0">{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-10-25, Extraordinary, Part PART I, Number 1399|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-10-25}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/andhra-pradesh-chinturu-revenue-division-formed-in-alluri-sitarama-raju-district/article66052876.ece|title=Andhra Pradesh: Chinturu revenue division formed in Alluri Sitarama Raju district|last=Bureau|first=The Hindu|date=2022-10-25|work=The Hindu|access-date=2022-10-29|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ఇది 2022 అక్టోబరు 25 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.<ref>https://ia601505.us.archive.org/34/items/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033/14033.pdf</ref> == చరిత్ర == [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ - 2022]]లో భాగంగా [[తూర్పు గోదావరి జిల్లా]] పరిధిని, [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] పరిధిని సవరించగా ఏర్పడిన అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలో [[రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను]] ఒక భాగమైంది. రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను పాత తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా వున్నప్పుడు 7 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=District Census Handbook - East Godavari|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf|access-date=18 January 2015|website=Census of India|pages=16|format=PDF}}</ref> వీటికి అదనంగా అవిభాజ్య తూర్పు గోదావరి జిల్లాలో భాగంగా ఉన్న [[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను|ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజనులో]] ఉన్న [[ఎటపాక మండలం|ఎటపాక, ]] [[వరరామచంద్రపురం మండలం|వరరామచంద్రపురం]], [[చింతూరు]], [[కూనవరం మండలం|కూనవరం]] మండలాలు రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజనులో చేర్చటంతో మొత్తం సంఖ్య 11 మండలాలకు చేరుకుంది. దీని పర్యవసానంగా [[ఎటపాక రెవెన్యూ డివిజను]] రద్దై చారిత్రాత్మక రెవెన్యూ డివిజనుగా మిగిలింది. ఆ తరువాత ఎటపాక ప్రాంత ప్రజలకోరిక మేరకు చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటుపై ఏమైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే తెలపాలని ప్రభుత్వం 2022 సెప్టెంబరు 13న ప్రాథమిక నోటిఫికేషను జారీచేసిింది.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-09-13.13665|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-09-13, Extraordinary, Part PART I, Number 1276|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-09-13}}</ref> దానిమీద ఎటువంటి అభ్యంతరాలు రాకపోవడంతో 2022 అక్టోబరు 25న రంపచోడవరం రెవెన్యూ డివిజను లోని [[ఎటపాక మండలం|ఎటపాక]], [[చింతూరు మండలం|చింతూరు]], [[కూనవరం మండలం|కూనవరం]], [[వరరామచంద్రపురం మండలం|వరరామచంద్రపురం]] నాలుగు మండలాలతో చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పడింది.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web|date=2022-10-26|title=మూడుకు చేరిన రెవెన్యూ డివిజన్లు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Alluri-Sitharama-Raju/708/122202375|access-date=2022-10-29|website=web.archive.org|archive-date=2022-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026031448/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Alluri-Sitharama-Raju/708/122202375|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033|title=Andhra Pradesh Gazette, 2022-10-25, Extraordinary, Part PART I, Number 1399|last=Government of Andhra Pradesh|date=2022-10-25}}</ref> == డివిజను లోని మండలాలు == # [[ఎటపాక మండలం|ఎటపాక]] # [[చింతూరు మండలం|చింతూరు]] # [[కూనవరం మండలం|కూనవరం]] # [[వరరామచంద్రపురం మండలం|వరరామచంద్రపురం]] == మూలాలు == {{మూలాలు}} == వెలుపలి లంకెలు == {{పోలవరం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:పోలవరం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2022లో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] gr87zsfm2t1c938x6b3mdbalwvda72s 10 367246 4991495 3782861 2026-10-30T01:27:40Z Chaduvari 97 4991495 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{uc: {{{1}}} }} |NAME = Kosovo |N = 114 |W = 13 |D = 4 |M = September |Y = 2020 }}<noinclude> {{documentation|content={{Numrec/subdoc}} }} [[Category:Kosovo templates]] <!--[[Category:Articles containing potentially dated statements from {{Numrec/Kosovo|M}} {{Numrec/Kosovo|Y}}]]--> </noinclude> mu1eqpnyhod2sqr921kbw0ts3i0r5yx 3 381225 4991375 3946358 2026-10-29T15:59:22Z ~2026-57639-06 155974 /* NEW BOOK */ కొత్త విభాగం 4991375 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Ramdas Rupavath గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Ramdas Rupavath గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * తెలుగు వికీపీడియా పరిచయానికి [[సహాయం:పరిచయం|అంచెలంచెల(step by step) పారస్పరిక (interactive)బోధన]], [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట (2014 ఈ-పుస్తకం)]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 09:05, 3 ఆగస్టు 2023 (UTC) == NEW BOOK == The politics of tribal development in India: Cultural Diversity and Challenges [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-57639-06|~2026-57639-06]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-57639-06|చర్చ]]) 15:59, 29 అక్టోబరు 2026 (UTC) g6ijghmo941y7kwyoosg769o1riq5en 0 385052 4991711 4807214 2026-10-30T11:21:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991711 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=రోవ్మాన్ పావెల్|image=|birth_date={{Birth date and age|1993|7|23|df=yes}}|birth_place=[[కింగ్స్టన్, జమైకా|కింగ్స్టన్]], [[జమైకా]]|nickname=కనిఘ్త్|batting=కుడిచేతి వాటం|bowling=కుడిచేతి [[ఫాస్ట్ బౌలింగ్|మీడియం-ఫాస్ట్]]|role=[[బ్యాటింగ్ ఆర్డర్ (క్రికెట్)#మిడిల్ ఆర్డర్|మిడిల్ ఆర్డర్ బ్యాటర్]]|country=వెస్ట్ ఇండీస్|international=yes|internationalspan=2016–present|odidebutdate=16 నవంబర్|odidebutyear=2016|odidebutagainst=శ్రీలంక|odicap=177|lastodidate = జూన్ 18|lastodiyear=2023|lastodiagainst=యూఎస్ఎ|T20Idebutdate = మార్చి 26|T20Idebutyear=2017|T20Idebutagainst=పాకిస్తాన్|T20Icap=66|lastT20Idate=12 ఆగష్టు|lastT20Iyear=2023|lastT20Iagainst=భారతదేశం|club1=కంబైన్డ్ క్యాంపస్‌స్|year1=2015–2016|club2=జమైకా|year2=2015–present|club3=[[జమైకా తల్లావాస్]]|year3=2016–present|club4=[[కోల్‌కతా నైట్ రైడర్స్]]|year4=2017-2019|club5=[[ఢాకా డైనమైట్స్]]|year5=2017-2018|club6=[[పెషావర్ జల్మీ]]|year6=2021, 2023-present|club7=[[ముల్తాన్ సుల్తాన్స్]]|year7=2022|club8=[[ఢిల్లీ క్యాపిటల్స్]]|year8=2022|columns=4|column1=[[వన్ డే ఇంటర్నేషనల్|వన్‌డేలు]]|matches1=45|runs1=897|bat avg1=23.00|100s/50s1=1/2|top score1=101|deliveries1=280|wickets1=3|bowl avg1=91.66|fivefor1=0|tenfor1=0|best bowling1=1/7|catches/stumpings1=14/–|column2=[[ట్వంటీ20 ఇంటర్నేషనల్|టీ20ఐ]]|matches2=55|runs2=890|bat avg2=23.42|100s/50s2=1/4|top score2=107|deliveries2=90|wickets2=4|bowl avg2=33.00|fivefor2=0|tenfor2=0|best bowling2=2/31|catches/stumpings2=23/–|column3=[[ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్|ఫక్లా]]|matches3=13|runs3=383|bat avg3=15.95|100s/50s3=0/1|top score3=71|deliveries3=1,139|wickets3=25|bowl avg3=23.60|fivefor3=1|tenfor3=0|best bowling3=5/23|catches/stumpings3=6/–|column4=[[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిఎ]]|matches4=98|runs4=2,574|bat avg4=30.28|100s/50s4=3/15|top score4=106|deliveries4=1,161|wickets4=29|bowl avg4=39.68|fivefor4=1|tenfor4=0|best bowling4=5/36|catches/stumpings4=41/–|source=http://www.espncricinfo.com/westindies/content/player/820351.html ESPNcricinfo|date=1 May 2023|club9=ఢిల్లీ క్యాపిటల్స్|year9=2023}} '''రోవ్ మన్ పావెల్''' (జననం 23 జూలై 1993) ఒక జమైకా క్రికెట్ క్రీడాకారుడు, అతను [[వెస్టిండీస్]] క్రికెట్ జట్టుకు ఆడుతున్నాడు, [[ట్వంటీ20|టి 20]] ఫార్మాట్ లో ప్రస్తుత కెప్టెన్. 2018 డిసెంబరులో [[బంగ్లాదేశ్|బంగ్లాదేశ్తో]] జరిగిన వన్డే మ్యాచ్లో తొలిసారి వెస్టిండీస్ జట్టుకు కెప్టెన్గా వ్యవహరించాడు.<ref name="Capt2">{{cite web|title=Tamim's return gives Bangladesh happy headache|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1168324.html|access-date=9 December 2018|work=ESPN Cricinfo}}</ref> దేశీయంగా, అతను జమైకా, కంబైన్డ్ క్యాంపస్స్ అండ్ కాలేజెస్, జమైకా తల్లావాస్ తరఫున ఆడాడు. == జీవితం తొలి దశలో == పావెల్ 1993 జూలై 23 న జమైకాలోని కింగ్ స్టన్ లో జన్మించాడు.<ref name="cricinfo2">{{cricinfo|id=820351}}</ref> అతను తన తల్లి జోన్ ప్లమర్, చెల్లెలితో కలిసి ఓల్డ్ హార్బర్ బేలోని బన్నిస్టర్ ప్రాంతంలో పెరిగాడు; అతను పుట్టకముందే అతని తండ్రి తన తల్లిని విడిచిపెట్టాడు.<ref name="monthly">{{Cite news|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1339684/how-cricket-became-rovman-powells-passport-out-of-poverty|title=How Rovman Powell grabbed his cricket ticket out of poverty with both hands|last=Ravindranath|first=Sruthi|date=17 October 2022|access-date=4 February 2023}}</ref> <ref name="goat">{{Cite news|url=http://epaper.lokmat.com/main-editions/Jalgaon%20Main/-1/15|title="क्रिकेटने बदलले बकऱ्या चरणाऱ्याचे आयुष्य".|date=7 May 2022|work=Lokmat|access-date=7 May 2022|edition=Jalgaon|pages=9|language=mr|trans-title=Cricket changed the life of Goat keeper.}}</ref> పావెల్ సాపేక్ష పేదరికంలో పెరిగాడు, అతని తల్లి అనేక ఉద్యోగాలు చేయడంతో తన సోదరిని చూసుకుంటున్నాడు. అతను ఓల్డ్ హార్బర్ హైస్కూల్లో చదువుకున్నాడు,<ref name="monthly" /> కొంతకాలం మేకల పెంపకందారుగా కూడా పనిచేశాడు.<ref name="goat" /> తరువాత అతను వెస్ట్ ఇండీస్ విశ్వవిద్యాలయంలో స్పోర్ట్స్ స్కాలర్షిప్ పొందాడు, అక్కడ అతను భూగోళశాస్త్రం, సాంఘిక అధ్యయనాలు చదివాడు.<ref name="monthly" /> == దేశీయ వృత్తి == పావెల్ జనవరి 2015 లో [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ ఎ]] లో అరంగేట్రం చేశాడు, 2014-15 రీజనల్ సూపర్ 50 లో గయానాతో జరిగిన కంబైన్డ్ క్యాంపస్స్ తరఫున ఆడాడు.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1779/1779397/List_A_Matches.html List A matches played by Rovman Powell] – CricketArchive. Retrieved 18 January 2016.</ref> అరంగేట్ర మ్యాచ్లోనే 3/20తో 31 పరుగులు చేసి మ్యాన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్గా నిలిచాడు.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/768/768246.html Combined Campuses and Colleges v Guyana], Nagico Super50 2014/15 (Zone A) – CricketArchive. Retrieved 19 January 2016.</ref> పావెల్ 2015-16 రీజనల్ ఫోర్ డే కాంపిటీషన్ లో గయానాపై జమైకా తరఫున ఆడుతూ ఫస్ట్ క్లాస్ అరంగేట్రం చేశాడు.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1779/1779397/First-Class_Matches.html First-class matches played by Rovman Powell] – CricketArchive. Retrieved 18 January 2016.</ref> 2015-16 రీజినల్ సూపర్ 50 కోసం, అతను కంబైన్డ్ క్యాంపస్ లకు తిరిగి వచ్చాడు.<ref>[http://www.espncricinfo.com/westindies/engine/match/951687.html Nagico Super50, Group B: Combined Campuses and Colleges v Windward Islands at Basseterre, Jan 15, 2016] – ESPNcricinfo. Retrieved 19 January 2016.</ref><ref>[http://www.espncricinfo.com/westindies/engine/match/951695.html Nagico Super50, Group B: Combined Campuses and Colleges v Guyana at Basseterre, Jan 17, 2016] – ESPNcricinfo. Retrieved 19 January 2016.</ref> తన జట్టు యొక్క చివరి రెండు మ్యాచ్ లలో, అతను రెండు హాఫ్ సెంచరీలు సాధించాడు, విండ్వార్డ్ ఐలాండ్స్ పై 71, గయానాపై 63 నాటౌట్ సాధించాడు. 2016-17 రీజినల్ సూపర్ 50లో జమైకా ఫైనల్ కు చేరుకోవడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. ట్రినిడాడ్ అండ్ టొబాగోతో జరిగిన సెమీఫైనల్లో 45 బంతుల్లో 95 పరుగులు (9 సిక్సర్లు, 6 ఫోర్లతో సహా) చేసి 5-36 వికెట్లు తీశాడు. ఇవి రెండూ కెరీర్ బెస్ట్ లిస్ట్ ఎ ప్రదర్శనలు, ఇది అతనికి మ్యాన్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్ గా ఎంపిక కావడానికి దారితీసింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/super50-2017/content/story/1082684.html|title=Jamaica smash 434 to surge into final|work=Cricinfo|access-date=2017-03-12|language=en}}</ref> ఆ తర్వాత 2017 సీపీఎల్ ప్లేయర్ డ్రాఫ్ట్ 6వ రౌండ్లో జమైకా తల్లావాస్ జట్టుకు ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{Cite web|title=HERO CPL PLAYER DRAFT 2017 CPL T20|url=http://www.cplt20.com/_during_draft_2017|access-date=2017-03-12|website=www.cplt20.com|language=en}}</ref> అక్టోబర్ 2018 లో, క్రికెట్ వెస్ట్ ఇండీస్ (సిడబ్ల్యుఐ) అతనికి 2018-19 సీజన్ కోసం వైట్ బాల్ కాంట్రాక్ట్ ఇచ్చింది.<ref>{{cite web|title=Kemar Roach gets all-format West Indies contract|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24866534/kemar-roach-gets-all-format-west-indies-contract|access-date=2 October 2018|work=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{cite web|title=Cricket West Indies announces list of contracted players|url=https://www.icc-cricket.com/news/867947|access-date=2 October 2018|work=International Cricket Council}}</ref> అక్టోబరు 2019 లో, అతను 2019-20 రీజనల్ సూపర్ 50 టోర్నమెంట్ కోసం జమైకా జట్టుకు కెప్టెన్గా ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web|title=Powell to lead Jamaica Scorpions in super 50|url=http://jamaica-star.com/article/sports/20191025/powell-lead-jamaica-scorpions-super-50|access-date=31 October 2019|work=The Jamaica Star|archive-url=https://web.archive.org/web/20260803085618/http://jamaica-star.com/article/sports/20191025/powell-lead-jamaica-scorpions-super-50|archive-date=3 ఆగస్టు 2026|url-status=dead}}</ref> టోర్నీలో జమైకా తరఫున 8 మ్యాచ్ల్లో 412 పరుగులు చేసి అత్యధిక పరుగులు చేసిన ఆటగాడిగా నిలిచాడు.<ref>{{cite web|title=Super50 Cup, 2019/20 - Jamaica: Batting and bowling averages|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=13407;team=3802;type=tournament|access-date=30 November 2019|work=ESPN Cricinfo}}</ref> == టీ20 ఫ్రాంచైజీ కెరీర్ == ఫిబ్రవరి 2017లో, 2017 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం [[కోల్‌కతా నైట్‌రైడర్స్|కోల్‌కతా నైట్ రైడర్స్]] జట్టు అతన్ని 30 [[లక్ష|లక్షలకు]] కొనుగోలు చేసింది. <ref name="IPL">{{Cite web|title=List of players sold and unsold at IPL auction 2017|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2017/content/story/1083407.html|access-date=20 February 2017|website=ESPN Cricinfo}}</ref> అక్టోబరు 2018 లో, అతను 2018–19 బంగ్లాదేశ్ ప్రీమియర్ లీగ్ ముసాయిదాను అనుసరించి ఢాకా డైనమైట్స్ జట్టుకు జట్టులో ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web|title=Full players list of the teams following Players Draft of BPL T20 2018-19|url=http://www.tigercricket.com.bd/2018/10/29/full-players-list-of-the-teams-following-players-draft-of-bpl-t20-2018-19/|access-date=29 October 2018|work=Bangladesh Cricket Board}}</ref> జూలై 2020 లో, అతను 2020 కరేబియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం జమైకా తల్లావాస్ జట్టులో ఎంపికయ్యాడు. ఏప్రిల్ 2021 లో, అతను 2021 పాకిస్తాన్ సూపర్ లీగ్లో రీషెడ్యూల్ చేసిన మ్యాచ్లలో ఆడటానికి పెషావర్ జల్మీతో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాడు.<ref>{{cite web|title=Nabi, Lamichhane, Dunk earn big in CPL 2020 draft|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29417692/nabi,-lamichhane,-dunk-earn-big-cpl-2020-draft|access-date=6 July 2020|work=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{cite web|title=Teams Selected for Hero CPL 2020|url=https://www.windiescricket.com/news/teams-selected-hero-cpl-2020/|access-date=6 July 2020|work=Cricket West Indies}}</ref> నవంబర్ 2021 లో, అతను 2021 లంక ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం ఆటగాళ్ల డ్రాఫ్ట్ను అనుసరించి కాండీ వారియర్స్ కోసం ఆడటానికి ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web|title=Lahore Qalandars bag Shakib Al Hasan, Quetta Gladiators sign Andre Russell|url=https://www.espncricinfo.com/story/psl-2021-replacement-draft-lahore-qalandars-bag-shakib-al-hasan-quetta-gladiators-sign-andre-russell-1261441|access-date=28 April 2021|work=ESPN Cricinfo}}</ref><ref>{{cite web|title=Kusal Perera, Angelo Mathews miss out on LPL drafts|url=https://www.espncricinfo.com/story/kusal-perera-angelo-mathews-miss-out-on-lpl-drafts-1288554|access-date=10 November 2021|work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఫిబ్రవరి 2022లో, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ - 2022|2022 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] టోర్నమెంట్ కోసం వేలంలో [[ఢిల్లీ డేర్ డెవిల్స్|ఢిల్లీ క్యాపిటల్స్]] అతనిని కొనుగోలు చేసింది. <ref>{{Cite web|title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689|access-date=13 February 2022|website=ESPN Cricinfo}}</ref> == అంతర్జాతీయ కెరీర్ == ముక్కోణపు సిరీస్ లో భాగంగా శ్రీలంకతో జరిగిన రెండో మ్యాచ్ తో అంతర్జాతీయ వన్డేల్లో అరంగేట్రం చేశాడు. 2017 మార్చి 26న పాకిస్థాన్తో జరిగిన టీ20 మ్యాచ్లో అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="ODI2">{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1059711.html|title=Zimbabwe Tri-Nation Series, 2nd Match: Sri Lanka v West Indies at Harare, Nov 16, 2016|date=16 November 2016|work=ESPNcricinfo|access-date=16 November 2016|publisher=ESPN Sports Media}}</ref>ఫిబ్రవరి 2018 లో, అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ (ఐసిసి) 2018 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫయర్ టోర్నమెంట్కు ముందు చూడవలసిన పది మంది ఆటగాళ్లలో పావెల్ను ఒకరిగా పేర్కొంది.<ref name="T20I2">{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1077947.html|title=Pakistan tour of West Indies, 1st T20I: West Indies v Pakistan at Bridgetown, Mar 26, 2017|date=26 March 2017|work=ESPN Cricinfo|access-date=26 March 2017|publisher=ESPN Sports Media}}</ref><ref name="WCQ2">{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/626791|title=10 stars to look out for at CWCQ|date=27 February 2018|work=International Cricket Council|access-date=27 February 2018}}</ref> క్రికెట్ వరల్డ్ కప్ క్వాలిఫయర్ టోర్నమెంట్ ముగిసిన తరువాత, ఐసిసి వెస్టిండీస్ జట్టులో రైజింగ్ స్టార్ గా పావెల్ ను ప్రకటించింది. 2018 డిసెంబర్లో వెస్టిండీస్ బంగ్లాదేశ్లో పర్యటించినప్పుడు, వెస్టిండీస్ వన్డే జట్టుకు కెప్టెన్గా ఎంపికయ్యాడు.<ref name="rising2">{{Cite web|title=CWCQ 2018 Report Card: West Indies|url=https://www.icc-cricket.com/news/650816|access-date=26 March 2018|work=International Cricket Council}}</ref> జనవరి 2022 లో, ఇంగ్లాండ్తో జరిగిన మూడవ మ్యాచ్లో, పావెల్ టి 20 క్రికెట్లో తన మొదటి సెంచరీని సాధించాడు, 53 బంతుల్లో 107 పరుగులు చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=West Indies v England: Rovman Powell hits fine ton to lead hosts to victory in third T20|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/60138666|access-date=27 January 2022|website=BBC Sport}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=820351}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1993 జననాలు]] [[వర్గం:వెస్టిండీస్ వన్డే అంతర్జాతీయ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:వెస్టిండీస్ టీ20 క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] 54zg4ua745fzasatdxkyqy7ot3vono2 0 386158 4991490 3980809 2026-10-30T00:56:49Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991490 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = మన్మోహన్ ఘోష్ | image = Monomohun Ghosh.jpg | image_size = 220px | birth_date = 1844 మార్చి 13 | birth_place = బోయిరగ్ధి ; సిరాజ్‌దిఖాన్;మున్షిగంజ్-బిక్రమ్‌పూర్, [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = 1896 అక్టోబరు 16 | death_place = కృష్ణానగర్ , బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ , బ్రిటిష్ ఇండియా | occupation = [[బారిస్టర్]], [[సంఘ సంస్కర్త]], [[కార్యకర్త]] | known_for = [[ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]] సహ వ్యవస్థాపకుడు | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | alma_mater = [[ప్రెసిడెన్సీ యూనివర్సిటీ, కోల్‌కతా]] | relations = [[లాల్మోహన్ ఘోష్]] (సోదరుడు) | spouse = స్వర్ణలతా దేవి }} '''మన్మోహన్ ఘోష్''' ( ''మోన్మోహన్ ఘోష్ ) (మోనోమోహున్ ఘోష్, మన్మోహన్ ఘోష్ అని కూడా పిలుస్తారు) (13 మార్చి 1844 - 16 అక్టోబరు 1896)'' భారతీయ సంతతికి చెందిన మొదటి ప్రాక్టీస్ బారిస్టర్.<ref name="Bose395">{{cite book|title=Sansad Bangali charitabhidhan|author=Subodhchandra Sengupta|year=1998|isbn=978-81-85626-65-9|page=395}}</ref><ref name="Cotton">Cotton, H.E.A., ''Calcutta Old and New'', 1909/1980, pp. 639-40, General Printers and Publishers Pvt. Ltd. {{PD-notice}}</ref>  అతను స్త్రీల విద్యా రంగాలకు చేసిన కృషికి, తన దేశస్థుల దేశభక్తిని రేకెత్తించడానికి, వ్యవస్థీకృత జాతీయ రాజకీయాల్లో దేశంలోని తొలి వ్యక్తులలో ఒకరిగా గుర్తించదగినవాడు.<ref name="Sastri">[[Sivanath Sastri|Sastri, Sivanath]], ''Ramtanu Lahiri O Tatkalin Banga Samaj'', 1903/2001, {{in lang|bn}}, pp. 202-04, New Age Publishers Pvt. Ltd. {{PD-notice}}</ref> అదే సమయంలో అతని ఆంగ్లీకరించిన అలవాట్లు తరచుగా కలకత్తాలో అతనిని ఎగతాళికి గురి చేశాయి.<ref name="Kopf1">{{cite book|title=The Brahmo Samaj and the Shaping of the Modern Indian Mind|author=David Kopf|publisher=Princeton University Press|year=1979|isbn=978-0-691-03125-5|pages=96–97}}</ref> == నిర్మాణ సంవత్సరాలు == అతను బిక్రంపూర్ (ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్‌లోని మున్షిగంజ్ ) కి చెందిన రామ్‌లోచన్ ఘోష్ కుమారుడు. అతని తండ్రి ప్రఖ్యాత సబ్-జడ్జి , దేశభక్తుడు, రామ్ మోహన్ రాయ్‌తో పరిచయం ఏర్పడినప్పుడు అతని నుండి అతని విస్తృత ఆలోచనను పొందాడు.చిన్నతనంలో ఘోష్ కృష్ణనగర్‌లో తన తండ్రితో నివసించాడు , కృష్ణనగర్ ప్రభుత్వ కళాశాల నుండి 1859లో ప్రవేశ పరీక్ష (పాఠశాల వదిలివేయడం లేదా విశ్వవిద్యాలయ ప్రవేశం)లో ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు. 1858లో, అతను 24 పరగణాల్లోని టాకీ-శ్రీపూర్‌కు చెందిన శ్యామా చరణ్ రాయ్ కుమార్తె స్వర్ణలతను వివాహం చేసుకున్నాడు.అతను పాఠశాలలో ఉండగా, నీలిమందు ఉద్యమం ఉధృతంగా ఉంది. ''అతను నీలిమందు వ్యాపారులకు వ్యతిరేకంగా ఒక కథనాన్ని వ్రాసాడు, దానిని హిందూ పేట్రియాట్‌లో'' ప్రచురించడానికి పంపాడు, కానీ దాని సంపాదకుడు హరీష్ చంద్ర ముఖర్జీ అకాల మరణం కారణంగా అదే ప్రచురించబడలేదు. అతను 1861లో ప్రెసిడెన్సీ కాలేజీలో చేరాడు , అక్కడ విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు, అతను కేషుబ్ చుందర్ సేన్‌తో స్నేహాన్ని పెంచుకున్నాడు . వీరిద్దరూ కలిసి ''[[ఇండియన్ మిర్రర్‌]]<nowiki/>ను'' ప్రారంభించాడు. 1862లో, అతను, సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యేందుకు, హాజరు కావడానికి ఇంగ్లండ్‌కు ప్రయాణించిన మొదటి ఇద్దరు భారతీయులు. ఆ సమయంలో పోటీ ప్రపంచంలోనే అత్యంత కఠినమైనది కాకపోయినా అత్యంత కఠినమైనది, అయితే సముద్రాలు దాటి యూరప్‌కు ప్రయాణించే ఏ ప్రణాళిక అయినా భారతీయ సమాజం నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కోవలసి ఉంటుంది.<ref>Dutt, R.C., ''Romesh Chunder Dutt'', 1968/1991, p. 12, Publications Division, Government of India.</ref> వారు [[భారతదేశం|భారతదేశంలో]] బోధించని అనేక సబ్జెక్టులను ఎంచుకోవలసి వచ్చినందున పరీక్షకు సన్నాహాలు కఠినంగా ఉన్నాయి. అంతేకాకుండా, ఘోష్ జాతి వివక్షకు గురయ్యాడు. పరీక్షల షెడ్యూల్‌లు, సిలబస్‌లు మార్చబడ్డాయి. రెండుసార్లు పరీక్షలకు హాజరైనా విజయం సాధించలేకపోయాడు. సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ఐసిఎస్‌లో చేరిన మొదటి భారతీయుడు అయ్యాడు. [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లండ్‌లో]] ఉన్నప్పుడు, అతను ఇంగ్లండ్‌లో కష్ట సమయాల్లో ఉన్న [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]] కవి మైఖేల్ మధుసూదన్ దత్తాకు మద్దతునిచ్చాడు == మహిళా విద్యా రంగంలో సహకారం == కృష్ణనగర్ కాలేజియేట్ స్కూల్ భవనం కోసం తన ఇంటిని విరాళంగా ఇవ్వడమే కాకుండా , ముఖ్యంగా మహిళా విద్యా రంగంలో,  తన దేశస్థుల స్థితిని మెరుగుపరిచేందుకు ఘోస్ చేసిన కృషికి చిరకాలం గుర్తుండిపోతుంది. అతను 1862-1866లో ఇంగ్లాండ్‌లో ఉన్న సమయంలో యూనిటేరియన్ సంస్కర్త మేరీ కార్పెంటర్‌తో స్నేహం చేశాడు . 1869లో ఆమె కోల్‌కతాను సందర్శించినప్పుడు, మహిళా విద్యను ప్రోత్సహించడానికి ఒక నిర్దిష్ట పథకంతో, ఘోస్ ఆమెకు అత్యంత తీవ్రమైన మద్దతుదారులలో ఒకడు. అతను కేషుబ్ చుందర్ సేన్ నేతృత్వంలోని ఇండియన్ రిఫార్మ్ అసోసియేషన్ ఆధ్వర్యంలో ఉపాధ్యాయులకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి ఒక సాధారణ పాఠశాలను ఏర్పాటు చేయడంలో విజయం సాధించాడు<ref name="Kopf2">Kopf, David, pp. 34-35</ref> అతను ఇంగ్లండ్‌లో ఉన్న సమయంలో అన్నెట్ అక్రోయిడ్ అనే మరో యూనిటేరియన్‌తో స్నేహం చేశాడు. మహిళా విద్యను ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో కోల్‌కతా చేరుకున్నప్పుడు, అక్టోబర్ 1872లో, ఆమె ఘోస్, అతని భార్య ఇంటికి అతిథిగా వచ్చింది. ఘోస్ భార్య స్వర్ణలత అన్నెట్ అక్రోయిడ్‌ను ఆకట్టుకుంది, ఆమె కేషుబ్ చుందర్ సేన్ "విముక్తి లేని హిందూ భార్య"ని కలుసుకున్నప్పుడు "షాక్" అయ్యింది. అతను హిందూ మహిళా విద్యాలయంతో అనుబంధం కలిగి ఉన్నాడు, అన్నెట్ అక్రోయిడ్ వివాహం చేసుకున్న తర్వాత, పాఠశాలను బంగా మహిళా విద్యాలయంగా పునరుద్ధరించారు .  చివరగా, అతను బంగా మహిళా విద్యాలయాన్ని బెతున్ స్కూల్‌తో విలీనం చేయడంలో ప్రముఖ పాత్ర పోషించాడు.<ref>Bagal, Jogesh Chandra, ''History of the Bethune School and College (1849–1949) '' in ''Bethune College and School Centenary Volume'', edited by Dr. Kalidas Nag, 1949, pp. 33-35</ref>  మోనోమోహున్ ఘోస్ మరణించే సమయానికి, ఈ సంస్థ అప్పటికే అతని సెక్రటరీషిప్‌లో, బాలికలు పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయి వరకు చదవగలిగే ఉన్నత విద్యా కేంద్రంగా మారిపోయింది.<ref>Bagal, Jogesh Chandra, p. 53</ref> == రాజకీయాలు == 1876లో ఇండియన్ అసోసియేషన్ స్థాపించబడినప్పుడు అతను సలహాదారుల్లో ఒకడు. [[సురేంద్రనాథ్ బెనర్జీ]] , [[ఆనందమోహన్ బోస్|ఆనంద మోహన్ బోస్]] తదితరులతో అనేక సమావేశాలు ఆయన ఇంట్లో జరిగాయి.  అతను 1885లో స్థాపించబడిన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] స్థాపకులలో ఒకడు , 1890లో కోల్‌కతాలో జరిగిన దాని సెషన్‌కు రిసెప్షన్ కమిటీకి ఛైర్మన్‌గా ఉన్నాడు. అతను న్యాయవ్యవస్థను పరిపాలన నుండి వేరుచేయడం కోసం తీవ్రంగా పోరాడాడు , అడ్మినిస్ట్రేషన్ ''ఆఫ్ పుస్తకాన్ని వ్రాసాడు. భారతదేశంలో న్యాయం''. అతను బాల్య వివాహ ఆచారంపై పోరాడాడు , వివాహానికి సమ్మతి అవసరమయ్యే 1891 బిల్లుకు మద్దతు ఇచ్చాడు.<ref name="Banglapaedia">{{cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Mohanta|first=Sambaru Chandra|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Ghosh, Manmohan|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ghosh,_Manmohan}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1869 నుండి, అతను తన దేశస్థుల దేశభక్తి భావాలను రేకెత్తిస్తూ వివిధ ప్రదేశాలలో ప్రసంగాలు చేశాడు. 1885లో, అతను ఇంగ్లండ్‌కు వెళ్లి తన స్వదేశంలో పరిస్థితి గురించి అక్కడి ప్రజలకు జ్ఞానోదయం చేస్తూ పలు ప్రాంతాల్లో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. పార్క్ స్ట్రీట్‌లోని సత్యేంద్రనాథ్ ఠాగూర్ ఇల్లు (అతని పదవీ విరమణ తర్వాత) కోల్‌కతాలోని ముఖ్యమైన వ్యక్తుల కోసం ఒక సమావేశ స్థలం. ఘోస్ తారకనాథ్ పాలిట్ , సత్యేంద్ర ప్రసన్నో సిన్హా , ఉమేష్ బెనర్జీ , కృష్ణ గోవింద గుప్తా , బెహారీ లాల్ గుప్తాతో సాధారణ సందర్శకుడిగా చేరారు . == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:1844 జననాలు]] [[వర్గం:1896 మరణాలు]] [[వర్గం:బెంగాలీ న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ విద్యావేత్తలు]] hh0ec8iymtosxl9f92mr3dp3gtrxg74 0 395480 4991405 4980024 2026-10-29T16:40:45Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991405 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = తిరుబువనై |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |mla = పి. అంగలనే |reserved = ఎస్సీ |last_election = |ex_mla = బి. కోబిగా |map = Thirubhuvanai-assembly-constituency-2.PNG |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |1964 |R. కులండై |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |1969 |ఎం. తంగవేలు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1974<ref>{{cite web|title=Puducherry 1974|url=https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎ. గోపాల్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1977<ref>{{cite web|title=Puducherry 1977|url=https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎం. మణియం |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1980<ref>{{cite web|title=Puducherry 1980|url=https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |పి. కట్టవరాయనే |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1985<ref>{{cite web|title=Puducherry 1985|url=https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎస్. కోమల |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1990<ref>{{cite web|title=Puducherry 1990|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> | rowspan="2" |డి. విశ్వనాథన్ | rowspan="3" |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1991<ref>{{cite web|title=Puducherry 1991|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |- |1996<ref>{{cite web|title=Puducherry 1996|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |S. అరసి |- |2001<ref>{{cite web|title=Puducherry 2001|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[పి. అంగాలనే]] | rowspan="2" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2006<ref>{{cite web|title=Puducherry 2006|url=https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |అంగలనే |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 20112">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[పి. అంగాలనే]] | rowspan="2" |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |[[బి. కోబిగా]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[పి. అంగాలనే]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |2026<ref name="Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|title=Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012202230/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|archive-date=12 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 5vg0d1ye8l03z3dckgul4w4k9ks534w 0 395487 4991412 4985137 2026-10-29T16:54:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991412 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = ఒసుడు |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |mla = ఎకె సాయి జె శరవణన్ కుమార్ |reserved = ఎస్సీ |last_election = |ex_mla = |map = Oussudu-assembly-constituency-3.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి. ఈ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ఎస్సీ అభ్యర్థులకు రిజర్వ్ చేయబడింది.<ref name="delimit">{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|format=PDF|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !రాజకీయ పార్టీ |- |1964 |ఎన్. హరికృష్ణన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1969 |వి. నాగరత్నం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1974<ref>{{cite web|title=Puducherry 1974|url=https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |టి. ఎజుమలై |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1977<ref>{{cite web|title=Puducherry 1977|url=https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎం. తంగవేలు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1980<ref>{{cite web|title=Puducherry 1980|url=https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |పి. మూర్తి |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1985<ref>{{cite web|title=Puducherry 1985|url=https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్. నాగరత్నం |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1990<ref>{{cite web|title=Puducherry 1990|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్. మరిముత్తు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1991<ref>{{cite web|title=Puducherry 1991|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్. మరిముత్తు |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1996<ref>{{cite web|title=Puducherry 1996|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |వి. నాగరత్నం |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |- |2001<ref>{{cite web|title=Puducherry 2001|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |అబర్ ఎలుమలై |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |- |2006<ref>{{cite web|title=Puducherry 2006|url=https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |అబర్ ఎలుమలై |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |2011<ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[పి. కార్తికేయ]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |[[ఇ. తీప్పైంతన్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- |2026 |[[పి. కార్తికేయ]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} q9zwvcq8sdmde4cndub3s1whlti3tha 0 395492 4991388 4079641 2026-10-29T16:12:00Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991388 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = కదిర్కామం |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్ |mla = ఎస్. రమేష్ |reserved = జనరల్ |last_election = |ex_mla = NSJ జయబాల్ అలియాస్ అయ్యనార్ |map = Khadirkaman-assembly-constituency-7.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 2011">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news |last1=Elections |title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011 |url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |accessdate=2 January 2024 |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎన్ రంగస్వామి]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |NSJ జయబాల్ అలియాస్ అయ్యనార్ |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |ఎస్. రమేష్ |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2026 |[[అళగనంతం|ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 69gpcfvu0wbabt83r4dw6943kw5fvfo 4991389 4991388 2026-10-29T16:13:07Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991389 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = కదిర్కామం |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్ |mla = ఎస్. రమేష్ |reserved = జనరల్ |last_election = |ex_mla = NSJ జయబాల్ అలియాస్ అయ్యనార్ |map = Khadirkaman-assembly-constituency-7.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 2011">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news |last1=Elections |title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011 |url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |accessdate=2 January 2024 |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎన్ రంగస్వామి]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |NSJ జయబాల్ అలియాస్ అయ్యనార్ |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2026 |[[అళగనంతం|ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} dmm9xwrnytxosfhqizwjgr5pm9swl0h 4991391 4991389 2026-10-29T16:14:50Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991391 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = కదిర్కామం |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్ |mla = ఎస్. రమేష్ |reserved = జనరల్ |last_election = |ex_mla = NSJ జయబాల్ అలియాస్ అయ్యనార్ |map = Khadirkaman-assembly-constituency-7.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 2011">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news |last1=Elections |title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011 |url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |accessdate=2 January 2024 |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎన్ రంగస్వామి]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |NSJ జయబాల్ అలియాస్ అయ్యనార్ |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2026<ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|title=Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160941/https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> |[[అళగనంతం|ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} dx5d09v3xgykaa2doy8cbrmxe2uqidq 4991398 4991391 2026-10-29T16:27:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991398 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = కదిర్కామం |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్ |mla = ఎస్. రమేష్ |reserved = జనరల్ |last_election = |ex_mla = NSJ జయబాల్ అలియాస్ అయ్యనార్ |map = Khadirkaman-assembly-constituency-7.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 2011">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news |last1=Elections |title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011 |url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |accessdate=2 January 2024 |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html |archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎన్ రంగస్వామి]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |[[ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2026<ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|title=Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160941/https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> |[[అళగనంతం|ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 8mzq0o3szck9gwpzrjku3awgdweul42 0 395652 4991353 4987664 2026-10-29T15:24:00Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991353 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name =ఊపాలం |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |mla = అన్నీబాల్ కెన్నెడీ |reserved = జనరల్ |last_election = |ex_mla = ఎ. అన్బళగన్ |map = Ouppalam-assembly-constituency-15.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |1964<ref>{{cite web|title=Puducherry 1964|url=https://eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515062755/https://www.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-date=15 May 2019|website=Election Commission of India}}</ref> |జి. పెరుమాళ్ రాజా |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |1969<ref>{{cite web|title=Puducherry 1969|url=https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140530/https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎస్.గోవిందరాజులు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1974<ref>{{cite web|title=Puducherry 1974|url=https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |సిఎన్ పార్థసారథి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1977<ref>{{cite web|title=Puducherry 1977|url=https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |సిఎన్ పార్థసారథి |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1980<ref>{{cite web|title=Puducherry 1980|url=https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |సీతా వేదనాయకం |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1985<ref>{{cite web|title=Puducherry 1985|url=https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |పీకే లోగనాథన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1990<ref>{{cite web|title=Puducherry 1990|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్.నాఘముత్తు |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1991<ref>{{cite web|title=Puducherry 1991|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |యూ.సి. అరుముగన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1996<ref>{{cite web|title=Puducherry 1996|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎస్. రథినం @ మనోహర్ |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |- |2001<ref>{{cite web|title=Puducherry 2001|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఎ. అన్బళగన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2006<ref>{{cite web|title=Puducherry 2006|url=https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఎ. అన్బళగన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 201122">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 20112">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఎ. అన్బళగన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |[[ఎ. అన్బళగన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[అన్నిబల్ కెన్నెడీ]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2026<ref name="Oupalam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oupalam|title=Oupalam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=24 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261024115440/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oupalam|archive-date=24 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Oupalam Election results 2026: AIADMK’s A Anbalagan defeats TVK’s S Siva by 1,026 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oupalam-election-results-2026/articleshow/130577737.cms|title=Oupalam Election results 2026: AIADMK’s A Anbalagan defeats TVK’s S Siva by 1,026 votes|date=4 May 2026|access-date=24 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261024115603/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oupalam-election-results-2026/articleshow/130577737.cms|archive-date=24 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> |[[ఎ. అన్బళగన్]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} 6n9v3e75rrsbdwkt21sdo92htvngwj8 0 395653 4991346 4079640 2026-10-29T15:12:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991346 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = ఓర్లీంపేత్ |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = స్వతంత్ర |mla = జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి |reserved = జనరల్ |last_election = |ex_mla = ఆర్. శివ |map = Orleampeth-assembly-constituency-16.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికల !సభ్యుడు !పార్టీ |- |1977<ref>{{cite web|title=Puducherry 1977|url=https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్. మణిమారం మరిముత్తు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1980<ref>{{cite web|title=Puducherry 1980|url=https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |నా. మణిమారన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1985<ref>{{cite web|title=Puducherry 1985|url=https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |MAS సుబ్రమణియన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1990<ref>{{cite web|title=Puducherry 1990|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్. మణిమారన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1991<ref>{{cite web|title=Puducherry 1991|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |కె. పరశురామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1996<ref>{{cite web|title=Puducherry 1996|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఆర్. శివ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2001<ref>{{cite web|title=Puducherry 2001|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఆర్. శివ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2006<ref>{{cite web|title=Puducherry 2006|url=https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఆర్. శివ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 20112">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |ఆర్. శివ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |2026<ref name="Orleampeth Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/orleampeth|title=Orleampeth Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029150831/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/orleampeth|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Orleampeth election result 2026: NMK’s G Nehru alias Couppoussamy defeats DMK’s S Gopal by 1,201 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/orleampeth-election-result-2026/articleshow/130575299.cms|title=Orleampeth election result 2026: NMK’s G Nehru alias Couppoussamy defeats DMK’s S Gopal by 1,201 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016032234/https://timesofindia.indiatimes.com/india/orleampeth-election-result-2026/articleshow/130575299.cms|archive-date=16 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |నేయం మక్కల్ కజగం |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} cjbncp32o3yky30tscu7tqzqv9cga3d 4991347 4991346 2026-10-29T15:13:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991347 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vidhan Sabha constituency |name = ఓర్లీంపేత్ |type = |parl_name = పుదుచ్చేరి శాసనసభ |district = [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]] |union_territory = [[పుదుచ్చేరి]] |population = |coordinates = |electorate = |towns = |area = |lok_sabha_constituency = [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |year = |seats = 1 |elects_howmany = 1 |party = స్వతంత్ర |mla = జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి |reserved = జనరల్ |last_election = |ex_mla = ఆర్. శివ |map = Orleampeth-assembly-constituency-16.png |map_size = 200px |map_entity = |image4 = }}'''ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[పుదుచ్చేరి జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" !ఎన్నికల !సభ్యుడు !పార్టీ |- |1977<ref>{{cite web|title=Puducherry 1977|url=https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్. మణిమారం మరిముత్తు |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1980<ref>{{cite web|title=Puducherry 1980|url=https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |నా. మణిమారన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1985<ref>{{cite web|title=Puducherry 1985|url=https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |MAS సుబ్రమణియన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1990<ref>{{cite web|title=Puducherry 1990|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఎన్. మణిమారన్ |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1991<ref>{{cite web|title=Puducherry 1991|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |కె. పరశురామన్ |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |1996<ref>{{cite web|title=Puducherry 1996|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఆర్. శివ]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2001<ref>{{cite web|title=Puducherry 2001|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఆర్. శివ]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2006<ref>{{cite web|title=Puducherry 2006|url=https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఆర్. శివ]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 20112">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |[[ఆర్. శివ]] |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం (డీఎంకే)|ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |2026<ref name="Orleampeth Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/orleampeth|title=Orleampeth Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029150831/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/orleampeth|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Orleampeth election result 2026: NMK’s G Nehru alias Couppoussamy defeats DMK’s S Gopal by 1,201 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/orleampeth-election-result-2026/articleshow/130575299.cms|title=Orleampeth election result 2026: NMK’s G Nehru alias Couppoussamy defeats DMK’s S Gopal by 1,201 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016032234/https://timesofindia.indiatimes.com/india/orleampeth-election-result-2026/articleshow/130575299.cms|archive-date=16 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |నేయం మక్కల్ కజగం |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} f1gnh0qyuwpzk3q7wn5u5p3t5alzncm 0 395710 4991358 4079658 2026-10-29T15:35:39Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991358 wikitext text/x-wiki '''మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[మాహె జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |1959 |పికె రామన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1964<ref>{{cite web|title=Puducherry 1964|url=https://eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515062755/https://www.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-date=15 May 2019|website=Election Commission of India}}</ref> |వలవిల్ కేశవన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1969<ref>{{cite web|title=Puducherry 1969|url=https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140530/https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |IK కుమారన్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |1969 |కున్నుమ్మల్ రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1974<ref>{{cite web|title=Puducherry 1974|url=https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |KV రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1977<ref>{{cite web|title=Puducherry 1977|url=https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |KV రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1980<ref>{{cite web|title=Puducherry 1980|url=https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |KV రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1985<ref>{{cite web|title=Puducherry 1985|url=https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |PK సత్యానందన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1990<ref>{{cite web|title=Puducherry 1990|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఇ. వల్సరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1991<ref>{{cite web|title=Puducherry 1991|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఇ. వల్సరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1996<ref>{{cite web|title=Puducherry 1996|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఇ. వల్సరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2001<ref>{{cite web|title=Puducherry 2001|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |ఇ. వల్సరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2006<ref>{{cite web|title=Puducherry 2006|url=https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |E. వల్సరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 20112">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> |ఇ. వల్సరాజ్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |వి. రామచంద్రన్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[రమేష్ పరంబత్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2026<ref name="Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms|title=Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest|date=5 May 2026|access-date=21 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084837/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms|archive-date=21 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref><ref name="Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe|title=Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=21 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084840/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe|archive-date=21 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |అడ్వకేట్ [[టి. అశోక్ కుమార్]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} q0n6rl24t4mv42i3qbopffjdlwd6emg 4991372 4991358 2026-10-29T15:52:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991372 wikitext text/x-wiki '''మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం''' [[పుదుచ్చేరి]] కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి. ఈ నియోజకవర్గం [[మాహె జిల్లా]], [[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల్లో ఒకటి.<ref>{{cite web|title=Schedule XXII Puducherry Table A - Assembly Constituencies|url=http://eci.nic.in/eci_main/nri/puducherry_Delimitation.pdf|publisher=[[Election Commission of India]]|accessdate=2011-05-13}}</ref> == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సభ్యుడు !పార్టీ |- |1959 |పికె రామన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1964<ref>{{cite web|title=Puducherry 1964|url=https://eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515062755/https://www.eci.gov.in/files/file/3421-puducherry-1964/|archive-date=15 May 2019|website=Election Commission of India}}</ref> |వలవిల్ కేశవన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1969<ref>{{cite web|title=Puducherry 1969|url=https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140530/https://eci.gov.in/files/file/3423-puducherry-1969/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |IK కుమారన్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |1969 |కున్నుమ్మల్ రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1974<ref>{{cite web|title=Puducherry 1974|url=https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917133352/https://eci.gov.in/files/file/3425-puducherry-1974/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |కె.వి. రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1977<ref>{{cite web|title=Puducherry 1977|url=https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927043330/https://eci.gov.in/files/file/3426-puducherry-1977/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |కె.వి. రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1980<ref>{{cite web|title=Puducherry 1980|url=https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927041541/https://eci.gov.in/files/file/3428-puducherry-1980/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |కె.వి. రాఘవన్ |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- |1985<ref>{{cite web|title=Puducherry 1985|url=https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917140417/https://eci.gov.in/files/file/3430-puducherry-1985/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |పి.కె. సత్యానందన్ |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1990<ref>{{cite web|title=Puducherry 1990|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917130547/https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1991<ref>{{cite web|title=Puducherry 1991|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135604/https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |1996<ref>{{cite web|title=Puducherry 1996|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917135105/https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|archive-date=17 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2001<ref>{{cite web|title=Puducherry 2001|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927050359/https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|archive-date=27 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2006<ref>{{cite web|title=Puducherry 2006|url=https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-url=https://web.archive.org/web/20210925222225/https://eci.gov.in/files/file/3437-puducherry-2006/|archive-date=25 September 2021|website=Election Commission of India}}</ref> |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2011<ref name="Puducherry General Legislative Election 20112">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2016<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> |వి. రామచంద్రన్ |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- |2021<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> |[[రమేష్ పరంబత్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- |2026<ref name="Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms|title=Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest|date=5 May 2026|access-date=21 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084837/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms|archive-date=21 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref><ref name="Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe|title=Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=21 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084840/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe|archive-date=21 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> |అడ్వకేట్ [[టి. అశోక్ కుమార్]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]] {{పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాలు}} iuj57gz2rfxhb91rp75j854zpk14yzh 0 395838 4991462 4751988 2026-10-29T20:32:45Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991462 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ముజఫరాబాద్ టైగర్స్''' అనేది [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తానీ]] ప్రొఫెషనల్ [[ట్వంటీ20|టీ20]] ఫ్రాంచైజీ [[క్రికెట్]] జట్టు. ఇది కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో పోటీపడుతోంది.<ref>{{Cite web|title=Muzaffarabad Tigers|url=https://www.geosuper.tv/latest/9253-kashmir-premier-league-2021-schedule-time-venue-and-all-details-inside|website=www.geosuper.tv}}</ref><ref>{{Cite web|title=Teams in the KPL|url=https://kpl20.com/our-teams/|website=kp120.com|access-date=2024-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118185449/https://kpl20.com/our-teams/|archive-date=2021-11-18|url-status=dead}}</ref> ఇది 2021లో కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్ ప్రారంభ ఎడిషన్‌లో స్థాపించబడింది. జట్టుకు కెప్టెన్‌గా [[మహ్మద్ హఫీజ్|మహమ్మద్‌ హఫీజ్‌]], కోచ్‌గా [[మిస్బా-ఉల్-హక్|మిస్బా ఉల్‌ హక్‌]] ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2021-08-09|title=KPL 2021: Squads & Team List For Each Kashmir Premier League Side|url=https://wisden.com/stories/kpl-2021-squads-team-list-kashmir-premier-league-side|access-date=2021-08-13|website=Wisden|archive-date=2021-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210813001955/https://wisden.com/stories/kpl-2021-squads-team-list-kashmir-premier-league-side|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 July 2021|title=Happy to play under Hafeez's captaincy in KPL: Sohail Akhtar|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/happy-to-play-under-hafeezs-captaincy-in-kpl-sohail-akhtar|access-date=13 August 2021|website=cricketpakistan.com.pk}}</ref><ref>{{Cite web|title=KPL 2021: Mohammad Hafeez backs Kashmiri talent, wants them to make great strides|url=https://www.geo.tv/latest/364452-kpl-2021-mohammad-hafeez-backs-kashmiri-talent-to-achieve-big|access-date=13 August 2021|website=www.geo.tv}}</ref> ఫ్రాంచైజీ ఆజాద్ కాశ్మీర్ రాజధాని, అతిపెద్ద నగరం అయిన ముజఫరాబాద్‌ను సూచిస్తుంది. == చరిత్ర == === 2021 సీజన్ === గ్రూప్ దశలో, వారు తమ 5 మ్యాచ్‌లలో 3 గెలిచారు. గ్రూప్ దశలలో రెండవ స్థానంలో నిలిచారు అంటే వారు క్వాలిఫైయర్‌కు చేరుకున్నారు. క్వాలిఫయర్‌లో రావలకోట్ హాక్స్‌ను ఓడించి ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించింది. ఫైనల్‌లో రావలకోట్ హాక్స్ చేతిలో 7 పరుగుల తేడాతో ఓడిపోయి టోర్నీని రన్నరప్‌లుగా ముగించారు.<ref>{{Cite web|title=KPL 2021 Final: Rawalakot Hawks defeat Muzaffarabad Tigers by 8 runs|url=https://www.geo.tv/latest/365755-kpl-2021-final-rawalakot-hawks-defeat-muzaffarabad-tigers-by-4-wickets|access-date=22 August 2021|website=www.geo.tv}}</ref><ref>{{Cite web|title=Afridi-led Rawalakot Hawks crowned champions of KPL 2021|url=https://www.samaa.tv/sports/cricket/2021/08/afridi-led-rawalakot-hawks-crowned-champions-of-kpl-2021/|access-date=22 August 2021|website=Samaa TV}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rawalakot Hawks crowned KPL champions|url=https://www.thenews.com.pk/print/880350-rawalakot-hawks-crowned-kpl-champions|access-date=22 August 2021|website=www.thenews.com.pk}}</ref> === 2022 సీజన్ === 2022 జూలైలో, మహ్మద్ హఫీజ్‌ను ముజఫరాబాద్ టైగర్స్ ఐకాన్ ప్లేయర్‌గా కొనసాగించారు. == జట్టు గుర్తింపు == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" |సంవత్సరం ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | కిట్ తయారీదారు ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఫ్రంట్ బ్రాండింగ్ ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | బ్యాక్ బ్రాండింగ్ ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఛాతీ బ్రాండింగ్ ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | స్లీవ్ బ్రాండింగ్ |- | 2021 | | [[The Sixth Boulevard|ఆరవ బౌలేవార్డ్]] | [[Islamabad Associates|ఇస్లామాబాద్ అసోసియేట్స్]] | [[FFC - Fertiliser Company Limited|FFC - ఫెర్టిలైజర్ కంపెనీ లిమిటెడ్]] | [[Gold Stone Marketing|గోల్డ్ స్టోన్ మార్కెటింగ్]], [[Grey Wall Marketing|గ్రే వాల్ మార్కెటింగ్]] |- | 2022 | | [[Islamabad Associates|ఇస్లామాబాద్ అసోసియేట్స్]] | [[FFC - Fertiliser Company Limited|FFC - ఫెర్టిలైజర్ కంపెనీ లిమిటెడ్]] | | |- |} == కెప్టెన్లు == {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" |నం. ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | నాట్. ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఆటగాడు ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | నుండి ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | వరకు ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఆడినవి ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | గెలిచినవి ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఓడినవి ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | టై ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | ! style="background:#FFFF00; color:#357E37;" | |- | 1 |{{Flag icon|PAK}} | [[మహ్మద్ హఫీజ్]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 13 | 6 | 6 | 0 | 1 | 50.00 |- |} == శిక్షకులు == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" |నం. ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | నాట్. ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | పేరు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | వరకు |- | 1 |{{Flag icon|PAK}} | మొహతాషిమ్ రషీద్ | 2021 | 2021 |- | 2 |{{Flag icon|PAK}} | [[మిస్బా-ఉల్-హక్]] | 2022 | ప్రస్తుతం |- |} == ఫలితాల సారాంశం == === కెపిఎల్ లో మొత్తం ఫలితం === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! ఆడినవి ! గెలిచినవి ! ఓడినవి ! ! టైడ్ ! ! స్థానం ! సారాంశం |- style="background:lime;" ! 2021 | 7 | 4 | 3 | 0 | 0 | 57.14 | 2/6 | '''రన్నర్స్-అప్''' |- ! 2022 | 6 | 2 | 3 | 1 | 0 | 40.00 | 7/7 | సమూహ దశ |} === హెడ్-టు-హెడ్ రికార్డ్ === {| class="wikitable sortable" !వ్యతిరేకత ! వ్యవధి ! ఆడినవి ! గెలిచినవి ! ఓడినవి ! టైడ్ ! NR ! SR (%) |- | బాగ్ స్టాలియన్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 | 100.00 |- | జమ్మూ జాన్‌బాజ్ | 2022–ప్రస్తుతం | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | – |- | కోట్లి లయన్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 | 100.00 |- | మీర్పూర్ రాయల్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0.00 |- | ఓవర్సీస్ వారియర్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 1 | 1 | 0 | 0 | 50.00 |- | రావలకోట్ హాక్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 4 | 1 | 3 | 0 | 0 | 25.00 |- |} <small>మూలం:, చివరిగా నవీకరించబడింది: 31 జనవరి 2022</small> == గణాంకాలు == === అత్యధిక పరుగులు === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" |నాట్. ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఆటగాడు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | వరకు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | మ్యాచ్‌లు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఇన్నింగ్స్ ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | పరుగులు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | సగటు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | HS ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | 100 ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | 50 |- |{{Flag icon|PAK}} | జీషన్ అష్రఫ్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 12 | 12 | 311 | 28.27 | 107 | 1 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[మహ్మద్ హఫీజ్]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 12 | 12 | 289 | 24.08 | 110 | 1 | 1 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[అన్వర్ అలీ]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 12 | 11 | 264 | 33.00 | 57 | 0 | 1 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[సోహైబ్ మక్సూద్]] | 2021 | 2021 | 7 | 7 | 194 | 32.33 | 60 | 0 | 2 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[హసీబుల్లా ఖాన్]] | 2022 | ప్రస్తుతం | 5 | 5 | 142 | 28.40 | 67 | 0 | 1 |- |} <small>మూలం:, చివరిగా నవీకరించబడింది: 22 ఆగస్టు 2022</small> === అత్యధిక వికెట్లు === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" |నాట్. ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఆటగాడు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | వరకు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | మ్యాచ్‌లు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | ఓవర్లు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | వికెట్లు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | సగటు ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | BBI ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | 4వా ! style="text-align:center; background:#FFFF00; color:#357E37;" | 5వా |- |{{Flag icon|PAK}} | అర్షద్ ఇక్బాల్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 12 | 44.4 | 17 | 23.18 | 3/17 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[సోహైల్ తన్వీర్]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 11 | 38.3 | 10 | 35.80 | 4/29 | 1 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[మహ్మద్ హఫీజ్]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 9 | 20.0 | 7 | 23.14 | 2/24 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[ఉసామా మీర్]] | 2021 | 2021 | 6 | 21.0 | 7 | 24.14 | 3/18 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[మహ్మద్ వసీం జూనియర్|మహ్మద్ వసీం]] | 2021 | 2021 | 7 | 28.0 | 6 | 44.00 | 3/26 | 0 | 0 |} <small>మూలం:, చివరిగా నవీకరించబడింది: 22 ఆగస్టు 2022</small> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{Official website|www.tigersmuzaffarabad.com}} [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్లు]] [[వర్గం:2021 స్థాపితాలు]] ikz70yel23iz6yqk0dhrftl64mk6puf 0 396116 4991637 4959904 2026-10-30T08:18:38Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991637 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''రావలకోట్ హాక్స్''' అనేది [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థానీ]] ప్రొఫెషనల్ టీ20 ఫ్రాంచైజీ క్రికెట్ జట్టు.<ref>{{Cite web|title=Rawalakot Hawks|url=https://www.geosuper.tv/latest/9253-kashmir-premier-league-2021-schedule-time-venue-and-all-details-inside|website=[[Geo Super]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Teams in KPL|url=https://kpl20.com/our-teams/|website=kpl20.com|access-date=2024-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118185449/https://kpl20.com/our-teams/|archive-date=2021-11-18|url-status=dead}}</ref> ఇది కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో పోటీపడుతున్నది. వీరికి కెప్టెన్‌గా [[అహ్మద్ షెహజాద్|అహ్మద్ షెజాద్]], కోచ్‌గా [[అర్షద్ ఖాన్]] ఉన్నారు.<ref name="Captain">{{Cite web|title=Ahmed Shahzad appointed captain of Rawalakot Hawks for KPL 2|url=https://www.geosuper.tv/latest/17518-ahmed-shahzad-appointed-captain-of-rawalakot-hawks-for-kpl-2|access-date=2022-08-05|website=www.geosuper.tv}}</ref><ref>{{Cite web|title=KPL 2021: Shahid Afridi feels ‘wonderful’ in Muzaffarabad|url=https://www.geo.tv/latest/363347-shahid-afridi-arrives-in-muzaffarabad-ahead-of-kashmir-premier-league}}</ref> ఫ్రాంచైజీ పూంచ్ జిల్లా రాజధాని రావలకోట్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. == చరిత్ర == === 2021 సీజన్ === గ్రూప్ దశలో 1వ స్థానంలో నిలిచారు, 3 గెలిచారు, 1 ఓడిపోయారు, 1 ముగింపుతో ఫలితం లేదు.<ref>{{Cite web|title=2021 Kashmir Premier League Points Table|url=https://www.espncricinfo.com/series/kashmir-premier-league-2021-1272105/points-table-standings|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bolnews.com/sports/2021/08/kpl-points-table-2021-latest-kpl-points-table-kashmir-premier-league/|title=KPL Points Table 2021: Latest KPL Points table|last=Shamraiz Khalid|work=[[Bol News]]|access-date=2024-01-13|archive-date=2023-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827201949/https://www.bolnews.com/sports/2021/08/kpl-points-table-2021-latest-kpl-points-table-kashmir-premier-league/|url-status=dead}}</ref> వారు క్వాలిఫైయర్‌లో [[ముజఫరాబాద్ టైగర్స్|ముజఫరాబాద్ టైగర్స్‌తో]] ఓడిపోయారు కానీ ఎలిమినేటర్ <ref>{{Cite news|url=https://www.geosuper.tv/latest/9435-rawalakot-hawks-take-on-muzzaffarabad-tigers-in-kpl-playoff|title=Muzaffarabad Tigers qualify for KPL final after defeating Rawalakot Hawks|date=14 August 2021|work=[[Geo Super]]}}</ref> లో మిర్పూర్ రాయల్స్‌ను ఓడించి ఫైనల్‌కు అర్హత సాధించారు. కశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్ ప్రారంభ ఎడిషన్ ఫైనల్‌లో ముజఫరాబాద్‌ను ఓడించిన జట్టు విజేతగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|title=KPL 2021 Final: Rawalakot Hawks defeat Muzaffarabad Tigers by 7 runs|url=https://www.geo.tv/latest/365755-kpl-2021-final-rawalakot-hawks-defeat-muzaffarabad-tigers-by-4-wickets|access-date=2021-08-22|website=www.geo.tv|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Afridi-led Rawalakot Hawks crowned champions of KPL 2021 {{!}} SAMAA|url=https://www.samaa.tv/sports/cricket/2021/08/afridi-led-rawalakot-hawks-crowned-champions-of-kpl-2021/|access-date=2021-08-22|website=Samaa TV}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rawalakot Hawks crowned KPL champions|url=https://www.thenews.com.pk/print/880350-rawalakot-hawks-crowned-kpl-champions|access-date=2021-08-22|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> === 2022 సీజన్ === 2022, జూలై 14న, [[మహ్మద్ అమీర్]] రావలకోట్ ఐకాన్ ప్లేయర్‌గా ప్రకటించబడ్డాడు.<ref>{{Cite web|title=KPL 2: Mohammad Amir becomes icon player of defending champions Rawalakot Hawks|url=https://www.geosuper.tv/latest/17019-kpl-2-mohammad-amir-becomes-icon-player-of-defending-champions-rawalakot-hawks|access-date=2022-07-15|website=www.geosuper.tv}}</ref> [[అహ్మద్ షెహజాద్|అహ్మద్ షెహజాద్‌ను]] రావలకోట్ కెప్టెన్‌గా నియమించారు.<ref name="Captain" /><ref>{{Cite web|date=2022-08-05|title=Ahmed Shehzad named Rawalakot Hawks’ captain for KPL 2|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/ahmed-shehzad-named-rawalakot-hawks-captain-for-kpl-2|access-date=2022-08-05|website=cricketpakistan.com.pk|language=en}}</ref> == జట్టు గుర్తింపు == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="background:#FFF100; color:brown; text-align:center;" |సంవత్సరం ! style="background:#FFF100; color:brown; text-align:center;" | కిట్ తయారీదారు ! style="background:#FFF100; color:brown; text-align:center;" | ఫ్రంట్ బ్రాండింగ్ ! style="background:#FFF100; color:brown; text-align:center;" | బ్యాక్ బ్రాండింగ్ ! style="background:#FFF100; color:brown; text-align:center;" | ఛాతీ బ్రాండింగ్ ! style="background:#FFF100; color:brown; text-align:center;" | స్లీవ్ బ్రాండింగ్ |- | 2021 | | జెఎస్ వన్ ఫ్లై హై | జెఎస్ వన్ ఫ్లై హై | హోప్ నాటౌట్ | షాహిద్ అఫ్రిది ఫౌండేషన్ |- | 2022 | | జెఎస్ వన్ ఫ్లై హై | జెఎస్ వన్ ఫ్లై హై | | |- |} == కెప్టెన్లు == {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="background:#FFF100; color:brown;" |నం. ! style="background:#FFF100; color:brown;" | నాట్. ! style="background:#FFF100; color:brown;" | ఆటగాడు ! style="background:#FFF100; color:brown;" | నుండి ! style="background:#FFF100; color:brown;" | వరకు ! style="background:#FFF100; color:brown;" |ఆడినవి ! style="background:#FFF100; color:brown;" | గెలిచినవి ! style="background:#FFF100; color:brown;" | ఓడినవి ! style="background:#FFF100; color:brown;" | టై ! style="background:#FFF100; color:brown;" | ! style="background:#FFF100; color:brown;" | |- | 1 |{{Flag icon|PAK}} | షాహిద్ అఫ్రిది | 2021 | 2021 | 8 | 5 | 2 | 0 | 1 | 71.43 |- | 2 |{{Flag icon|PAK}} | [[అహ్మద్ షెహజాద్]] | 2022 | ప్రస్తుతం | 6 | 2 | 3 | 0 | 1 | 40.00 |- |} == శిక్షకులు == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" |నం. ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | నాట్. ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | పేరు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | కు |- | 1 |{{Flag icon|PAK}} | [[అర్షద్ ఖాన్]] | 2021 | వర్తమానం |- |} == ఫలితాల సారాంశం == === కెపిఎల్ లో మొత్తం ఫలితం === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! ఆడినవి ! గెలిచినవి ! ఓడినవి ! ! టైడ్ ! ! స్థానం ! సారాంశం |- style="background:gold;" ! 2021 | 8 | 5 | 2 | 1 | 0 | 71.43 | 1/6 | '''ఛాంపియన్స్''' |- ! 2022 | 6 | 2 | 3 | 1 | 0 | 40.00 | 6/7 | సమూహ దశ |} === హెడ్-టు-హెడ్ రికార్డ్ === {| class="wikitable sortable" !వ్యతిరేకత ! వ్యవధి ! ఆడినవి ! గెలిచినవి ! ఓడినవి ! టైడ్ ! NR ! SR (%) |- | బాగ్ స్టాలియన్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 1 | 0 | 0 | 1 | 100.00 |- | జమ్మూ జన్‌బాజ్ | 2022–ప్రస్తుతం | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 100.00 |- | కోట్లి లయన్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 0 | 1 | 0 | 1 | 0.00 |- | మీర్పూర్ రాయల్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 66.67 |- | [[ముజఫరాబాద్ టైగర్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 4 | 3 | 1 | 0 | 0 | 75.00 |- | ఓవర్సీస్ వారియర్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0.00 |- |} <small>మూలం:, చివరిగా నవీకరించబడింది: 31 జనవరి 2022</small> == గణాంకాలు == === అత్యధిక పరుగులు === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" |దేశం ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | ఆటగాడు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | వరకు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | మ్యాచ్‌లు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | ఇన్నింగ్స్ ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | పరుగులు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | సగటు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | HS ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | 100 ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | 50 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[అహ్మద్ షెహజాద్]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 10 | 10 | 313 | 39.12 | 74 [[నాటౌట్|*]] | 0 | 4 |- |{{Flag icon|PAK}} | బిస్మిల్లా ఖాన్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 11 | 11 | 278 | 30.89 | 68 [[నాటౌట్|*]] | 0 | 2 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[హుస్సేన్ తలత్]] | 2021 | ప్రస్తుతం | 12 | 10 | 252 | 36.00 | 69 [[నాటౌట్|*]] | 0 | 3 |- |{{Flag icon|ENG}} | కాషిఫ్ అలీ | 2021 | ప్రస్తుతం | 7 | 7 | 242 | 48.40 | 114 [[నాటౌట్|*]] | 1 | 2 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[రోహైల్ నజీర్]] | 2022 | ప్రస్తుతం | 5 | 3 | 116 | 38.67 | 68 | 0 | 1 |- |} <small>మూలం:, చివరిగా నవీకరించబడింది: 22 ఆగస్టు 2022</small> === అత్యధిక వికెట్లు === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" |నాట్. ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | ఆటగాడు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | వరకు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | మ్యాచ్‌లు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | ఓవర్లు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | వికెట్లు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | సగటు ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | BBI ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | 4వా ! style="text-align:center; background:#FFF100; color:brown;" | 5వా |- |{{Flag icon|PAK}} | ఆసిఫ్ అఫ్రిది | 2021 | ప్రస్తుతం | 12 | 45.0 | 16 | 21.25 | 3/21 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | జమాన్ ఖాన్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 11 | 41.1 | 15 | 22.60 | 3/18 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | షాహిద్ అఫ్రిది | 2021 | 2021 | 6 | 22.0 | 8 | 20.62 | 2/27 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | ఫైసల్ అక్రమ్ | 2022 | ప్రస్తుతం | 5 | 15.0 | 5 | 28.80 | 3/41 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[మహ్మద్ అమీర్]] | 2022 | ప్రస్తుతం | 4 | 15.1 | 4 | 30.75 | 2/27 | 0 | 0 |- |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్లు]] qjahjf03mxuavrkiamfseimx6vkrn00 0 396250 4991459 4373158 2026-10-29T20:03:32Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991459 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''మిర్పూర్ రాయల్స్''' అనేది [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థానీ]] టీ20 ఫ్రాంచైజీ [[క్రికెట్]] జట్టు.<ref>{{Cite web|title=Teams in KPL|url=https://kpl20.com/our-teams/|website=kpl20.com|access-date=2024-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118185449/https://kpl20.com/our-teams/|archive-date=2021-11-18|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 August 2021|title=Kashmir Premier League 2021: Schedule, time, venue and all details inside|url=https://www.geosuper.tv/latest/9253-kashmir-premier-league-2021-schedule-time-venue-and-all-details-inside|access-date=8 August 2021|website=Geo Television Network}}</ref> ఈ జట్టు కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్‌లో పాల్గొన్నది. దీనికి కెప్టెన్ [[షోయబ్ మాలిక్]], మాజీ పాకిస్తానీ క్రికెటర్ [[అబ్దుల్ రజాక్ (క్రికెటర్)|అబ్దుల్ రజాక్]] కోచ్, అబ్దుల్ వాజిద్ యజమానిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://mirpurroyals.com/team/mirpur-royals/|title=Mirpur Royals|access-date=2024-01-15|archive-date=2021-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229174547/https://mirpurroyals.com/team/mirpur-royals/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-07-14|title=Season-II of KPL to be more thrilling, entertaining: Abdul Razzaq|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2022/07/14/season-ii-of-kpl-to-be-more-thrilling-entertaining-abdul-razzaq/|access-date=2022-07-15|website=Pakistan Today}}</ref> మీర్పూర్ జిల్లా రాజధాని మీర్పూర్ నగరానికి ఈ జట్టు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది. == జట్టు గుర్తింపు == {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" |సంవత్సరం ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | కిట్ తయారీదారు ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | ఫ్రంట్ బ్రాండింగ్ ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | బ్యాక్ బ్రాండింగ్ ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | ఛాతీ బ్రాండింగ్ ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | స్లీవ్ బ్రాండింగ్ |- | 2021 | | కట్టింగ్ ఎడ్జ్ బిల్డర్లు అండ్ డెవలపర్లు | POREF | ఆజ్ న్యూస్ | ఫెయిర్ డీల్ |- |} == చరిత్ర == === 2021 సీజన్ === కాశ్మీర్ ప్రీమియర్ లీగ్ మొదటి సీజన్‌లో, వారు గ్రూప్ దశలో 5 మ్యాచ్‌లలో 3 విజయాలు, 2 ఓటములతో ముగించారు. వారు మూడో స్థానంలో నిలిచి 1వ ఎలిమినేటర్‌కు అర్హత సాధించారు. వారు 1వ ఎలిమినేటర్‌లో ఓవర్సీస్ వారియర్స్‌ను ఓడించినప్పటికీ, వారు 2వ ఎలిమినేటర్‌ను చివరికి ఛాంపియన్‌లు, [[రావలకోట్ హాక్స్|రావలకోట్ హాక్స్‌తో]] ఓడిపోయారు.<ref>{{Cite news|url=https://cricwick.net/news/8557/Mirpur-Royals-edge-out-Overseas-Warriors-to-qualify-for-second-Eliminator-cricwicknet|title=Mirpur Royals edge out Overseas Warriors to qualify for second Eliminator|date=15 August 2021|work=Crickwick}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/878752-royals-make-it-to-second-eliminator-in-kpl|title=Royals make it to second eliminator in KPL|date=16 August 2021|work=[[The News International]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://cricketpakistan.com.pk/en/news/detail/rawalakot-hawks-down-mirpur-royals-in-high-scoring-kpl-eliminator-2|title=Rawalakot Hawks down Mirpur Royals in high-scoring KPL Eliminator 2|date=16 August 2021|work=Cricket Pakistan}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.cricxtasy.com/sharjeel-khan141-runs-kashmir-premier-league-kpl/|title=Sharjeel Khan Blasts 63-Ball 141 In Kashmir Premier League, Still Ends Up On Losing Side|date=17 August 2021|work=Cricxtasy|access-date=15 జనవరి 2024|archive-date=31 మార్చి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331042318/https://www.cricxtasy.com/sharjeel-khan141-runs-kashmir-premier-league-kpl/|url-status=dead}}</ref> === 2022 సీజన్ === 2022 జూలైలో, షోయబ్ మాలిక్‌ను మిర్పూర్ రాయల్స్ తమ ఐకాన్ ప్లేయర్‌గా కొనసాగించింది. == కెప్టెన్లు == {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" |క్రమసంఖ్య ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | దేశం ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | ఆటగాడు ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | నుండి ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | వరకు ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" |ఆడినవి ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | గెలిచినవి ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | ఓడినవి ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | టై ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | టై ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00;" | |- | 1 |{{Flag icon|PAK}} | షోయబ్ మాలిక్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 15 | 7 | 5 | 1 | 0 | 2 | 61.54 |- |} == శిక్షకులు == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" |నం. ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | దేశం ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | పేరు ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | నుండి ! style="background:#485AA2; color:#FFFF00; text-align:center;" | వరకు |- | 1 |{{Flag icon|PAK}} | [[ఇంజమామ్-ఉల్-హక్]] | 2021 | 2021 |- | 2 |{{Flag icon|PAK}} | [[అబ్దుల్ రజాక్ (క్రికెటర్)|అబ్దుల్ రజాక్]] | 2022 | వర్తమానం |- |} == ఫలితాల సారాంశం == === కెపిఎల్ లో మొత్తం ఫలితం === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం ! ఆడినవి ! గెలిచినవి ! ఓడినవి ! ! టైడ్ (గెలిచింది) ! టైడ్ (ఓడిపోయింది) ! ! స్థానం ! సారాంశం |- ! 2021 | 7 | 3 | 3 | 0 | 1 | 0 | 57.14 | 3/6 | ప్లే-ఆఫ్‌లు |- style="background:gold;" ! 2022 | 8 | 4 | 2 | 2 | 0 | 0 | 66.67 | 1/6 | '''ఛాంపియన్స్''' |- |} === హెడ్-టు-హెడ్ రికార్డ్ === {| class="wikitable sortable" !ప్రత్యర్థి ! వ్యవధి ! ఆడినవి ! గెలిచినవి ! ఓడినవి ! టైడ్ (గెలిచింది) ! టైడ్ (ఓడిపోయింది) ! NR ! SR(%) |- | బాగ్ స్టాలియన్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 4 | 0 | 2 | 0 | 0 | 2 | 0.00 |- | జమ్మూ జన్‌బాజ్ | 2022–ప్రస్తుతం | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100.00 |- | కోట్లి లయన్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 100.00 |- | [[ముజఫరాబాద్ టైగర్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0 | 100.00 |- | ఓవర్సీస్ వారియర్స్ | 2021–ప్రస్తుతం | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 0 | 66.67 |- | [[రావలకోట్ హాక్స్]] | 2021–ప్రస్తుతం | 2 | 0 | 2 | 0 | 0 | 0 | 0.00 |- |} == గణాంకాలు == === అత్యధిక పరుగులు === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" |దేశం ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | ఆటగాడు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | వరకు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | మ్యాచ్‌లు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | ఇన్నింగ్స్ ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | పరుగులు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | సగటు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | అత్యధిక పరుగులు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00" | 100 ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | 50 |- |{{Flag icon|PAK}} | షోయబ్ మాలిక్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 13 | 13 | 419 | 41.90 | 77 | 0 | 1 |- |{{Flag icon|PAK}} | ముహమ్మద్ అఖ్లాక్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 11 | 11 | 300 | 33.33 | 68 | 0 | 2 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[షర్జీల్ ఖాన్]] | 2021 | 2021 | 6 | 6 | 296 | 49.33 | 141 | 1 | 1 |- |{{Flag icon|PAK}} | హసన్ నవాజ్ | 2022 | ప్రస్తుతం | 6 | 6 | 241 | 40.17 | 68 | 0 | 2 |- |{{Flag icon|PAK}} | ముక్తార్ అహ్మద్ | 2021 | 2021 | 7 | 7 | 194 | 27.71 | 61 | 0 | 1 |- |} <small>మూలం:, చివరిగా నవీకరించబడింది: 22 ఆగస్టు 2022</small> === అత్యధిక వికెట్లు === {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" |దేశం ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | ఆటగాడు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | నుండి ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | వరకు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | మ్యాచ్‌లు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | ఓవర్లు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | వికెట్లు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | సగటు ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | BBI ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | 4వి ! style="text-align:center; background:#485AA2; color:#FFFF00;" | 5వి |- |{{Flag icon|PAK}} | సల్మాన్ ఇర్షాద్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 13 | 50.0 | 21 | 21.57 | 3/25 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | షాదాబ్ మజీద్ | 2021 | ప్రస్తుతం | 11 | 36.4 | 15 | 25.13 | 4/45 | 1 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | అమద్ బట్ | 2021 | 2021 | 7 | 25.0 | 11 | 19.54 | 3/20 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[అబ్రార్ అహ్మద్ (పాకిస్థానీ క్రికెటర్)|అబ్రార్ అహ్మద్]] | 2022 | ప్రస్తుతం | 9 | 36.0 | 8 | 33.25 | 2/9 | 0 | 0 |- |{{Flag icon|PAK}} | [[ఇమాద్ వసీం]] | 2022 | ప్రస్తుతం | 5 | 19.0 | 6 | 21.50 | 2/14 | 0 | 0 |- |} <small>మూలం:, చివరిగా నవీకరించబడింది: 22 ఆగస్టు 2022</small> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{Official website|www.mirpurroyals.com}} [[వర్గం:2021 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:పాకిస్తాన్ క్రికెట్ జట్లు]] 4c1ucffz5ed59s7pmsy2jg7ixqznyjh 0 397363 4991227 4102695 2026-10-29T12:56:08Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991227 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Mekkala_and_Ramasura.png|thumb|300x300px| 19వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్ధంలో థాయ్ కవిత్వం యొక్క సముత్ ఖోయ్ నుండి మేఖలా, రామసురల చిత్రణ. ఇప్పుడు [[జర్మనీ|జర్మనీలోని]] బవేరియన్ స్టేట్ లైబ్రరీ సేకరణలో ఉంది.]] హిందూ-బౌద్ధ పురాణాలలో '''మణిమేఖల''' ఒక దేవత. ఆగ్నేయాసియా పురాణాలలో భాగంగా హిందూ మహాసముద్రం, దక్షిణ చైనా సముద్రం వంటి సముద్రాలకు సంరక్షకురాలిగా ఆమెను భావిస్తారు. పుణ్యాత్ములను నౌకా ప్రమాదం నుండి రక్షించడానికి ఆమెను కాటుమ్మహరాజికుడు ఉంచాడు. ఆమె మహానిపత జాతకం (మహాజనక జాతకం) తో సహా అనేక బౌద్ధ కథలలో కనిపిస్తుంది, ఇందులో ఆమె యువరాజు మహాజనకుడిని ఓడ ప్రమాదం నుండి రక్షిస్తుంది.<ref>G.P. Malalasekera. Dictionary of Pali Proper Names: Pali-English. Asian Educational Services, 2003</ref><ref name="Monius2">[[Anne E. Monius|Anne Elizabeth Monius]]. Imagining a place for Buddhism: literary culture and religious community in Tamil-speaking South India. Oxford University Press US, 2001, pages 111-112</ref> == వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం == పాళీ భాషలో, మమేఖలా అనేది ఆభరణాల గిర్డెల్ లేదా బెల్టును సూచిస్తుంది. ఆగ్నేయాసియాలో, ఆమెను ఖ్మేర్ లో మణి మేఖలా (ိိိိိိာာာာာာာာာာ) లేదా బర్మీస్ లో మోని మెఖాలా (ម࿈࿈࿈࿋លា) తో సహా వివిధ స్వదేశీ బిరుదులతో పిలువబడుతుంది. == మెయిన్‌ల్యాండ్ ఆగ్నేయాసియాలో == [[దస్త్రం:วัดหน่อพุทธางกูร_อ.เมือง_จ.สุพรรณบุรี_(17)_(cropped).jpg|ఎడమ|thumb| ''మహాజనకములో'' మణిమేఖల.]] క్రీ.శ మొదటి సహస్రాబ్ది కాలానికి చెందిన [[మయన్మార్]] లోని జోతోక్ (బిలిన్ సమీపంలో) లో ఉపశమనాల రూపంలో మణిమేఖలా యొక్క పురావస్తు ఆధారాలు కనుగొనబడ్డాయి. <ref>{{Cite paper|title=The Gold Coast: Suvannabhumi? Lower Myanmar Walled Sites of the First Millennium A.D.}}</ref> మణిమేఖల ఆగ్నేయాసియా మెయిన్‌ల్యాండ్‌లోని వాట్ పెయింటింగ్‌లలో మహాజనక దృశ్యాలను వర్ణిస్తుంది.<ref name="Monius2" /> థాయిలాండ్, కంబోడియాలో, ఆమె మెరుపు, సముద్రాల దేవతగా పరిగణించబడుతుంది. === మణిమేఖల, రామసుర === మణిమేఖల సిహ, వి.వి.రామసురుల కథ కంబోడియా సిహ, వి.వి.థాయిలాండ్ శాస్త్రీయ సాహిత్యంలో చాలాసార్లు ప్రస్తావించబడింది. ఇది రామసుర (సాధారణంగా [[పరశురాముడు|పరశురామ]] వర్ణనగా పరిగణించబడుతుంది) సిహ, వి.వి.[[అర్జునుడు|అర్జునుడితో]] పాటు మణిమేఖలను వర్ణిస్తుంది. పురాణాల ప్రకారం, [[మెరుపు|మెరుపులు]] సిహ, వి.వి.[[ఉరుము|ఉరుములు]] మణిమేఖల స్ఫటిక బంతి యొక్క మెరుపు నుండి సిహ, వి.వి.అతను ఆకాశంలో ఆమెను వెంబడిస్తున్న రామసురుని గొడ్డలి శబ్దం నుండి ఉత్పన్నమవుతాయి. <ref>{{Cite web|title=Cambodian Folktales {{!}} Southeast Asia Program|url=https://seap.einaudi.cornell.edu/cambodian-folktales|access-date=2019-11-22|website=seap.einaudi.cornell.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617222440/http://seap.einaudi.cornell.edu/cambodian-folktales|archive-date=2016-06-17|url-status=dead}}</ref> == శ్రీలంకలో == శ్రీలంకలో, ఆమె సముద్ర దేవతగా పరిగణించబడుతుంది. [[తమిళ భాష|తమిళ]] పురాణ కావ్యం, మణిమేకలైలో, ఆమె పేరులేని కథానాయికను నిద్రపుచ్చి, ఆమెను మణిపల్లవం ( నైనతీవు ) ద్వీపానికి తీసుకువెళుతుంది. దేవోల్ దేవుడి పురాణ చక్రంలో, శ్రీలంక, అతని ఓడ స్థాపకులను సమీపించినప్పుడు, మణిమేఖలై, శంకర దేవుడు సూచనల మేరకు, అతనిని రక్షించడానికి ఒక రాతి పడవను సమకూర్చాడు. == నృత్యం == [[దస్త్రం:Танец_Таиланд.jpg|thumb| థాయ్ శైలిలో మెక్కలా నృత్యం.]] థాయ్ లాండ్ సిహ, వి.వి.కంబోడియా శాస్త్రీయ నృత్య సంప్రదాయాలలో, పవిత్ర నాటక నృత్యాలు మణిమేఖల సిహ, వి.వి.రామసురుడి కథను వర్ణిస్తాయి. === కంబోడియా === రోబమ్ మోని మెఖలా (ఖ్మేర్: రోబమ్ మేఖలా-రీమేసర్) మోని మేఖలా, రీమేసోర్ కథను చిత్రీకరించే ఖ్మేర్ శాస్త్రీయ నృత్యం. ఇది ఖ్మేర్ శాస్త్రీయ నృత్యాలలో అత్యంత పవిత్రమైన బుయోంగ్ సుయోంగ్ నృత్య సూట్ లో భాగం, భూమిపై వర్షం కురిపించడానికి ఒక ఉత్సవ ఉద్దేశ్యాన్ని అందిస్తుంది. <ref>Cravath, Paul. Asian Theatre Journal, Vol. 3, No. 2 (Autumn, 1986), pp. 179-203 (The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia) University of Hawai'i Press</ref> === థాయిలాండ్ === థాయ్ లాండ్ లో, లఖోన్ నాయి లేదా ఖోన్ నృత్యాల ప్రధాన ప్రదర్శనలకు ముందు మెక్ఖలా-రామసున్ నృత్యాన్ని బోయెక్ రోంగ్ ('ప్రీలూడ్ డాన్స్') పరిచయంగా ప్రదర్శించారు. <ref name=":0">{{Cite web|title=เรียนรู้เรื่องรำไทย ระบำชุด เมขลารามสูร|url=http://www.natasinsamphan.com/%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%82%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%AA%E0%B8%B9%E0%B8%A3.html|access-date=15 March 2020|website=natasinsamphan.com|language=th}}</ref> థాయ్ ఆలయ కుడ్యచిత్రాలలో సముద్ర దేవత మణిమేఖల చిత్రణలు విస్తృతంగా ఉన్నాయి. థోసాచాట్ లేదా చివరి పది జాతకాలు కుడ్య చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన అంశం,, మహాజనక జాతకంలో మణిమేఖల బోధిసత్వుడిని ఓడ ప్రమాదం నుండి రక్షించే సన్నివేశం కథలోని అత్యంత నాటకీయమైన, సులభంగా గుర్తించదగిన సంఘటనలలో ఒకటి. ఈ దృశ్యమాన ప్రాతినిధ్యాల యొక్క ప్రామాణిక నమూనా, దేవత నిష్క్రియంగా కనిపించే బోధిసత్వుడిని చురుకుగా పట్టుకోవడం లేదా మోసుకెళ్లడం చూపిస్తుంది, ఇది మహాజనక విరియా యొక్క సద్గుణాన్ని లేదా పురుష ప్రయత్నాన్ని ఉదాహరించడంతో సమన్వయం చేసుకోవడం కష్టమైన చిత్రం. మ్యూరల్ పెయింటింగ్స్ నుండి దృశ్యమాన కథనాలు సాహిత్య గ్రంథాల కంటే కొంత భిన్నమైన కథనాన్ని చెప్పే విధానాన్ని ఈ కాగితం పరిశీలిస్తుంది, ఇది రక్షించే సన్నివేశానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యతనిస్తుంది, అయితే ఇది దేవత యొక్క విశ్వసనీయత, పాత్ర గురించి కొత్త ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది. ఇది ప్రసిద్ధ పురాణాల ద్వారా అందించబడిన మణిమేఖల చుట్టూ ఉన్న విస్తృత అనుబంధాలను అన్వేషిస్తుంది, ఆమె లింగ నిర్మాణం యొక్క అంతర్లీన అస్థిరతను ప్రదర్శిస్తుంది: ఆమె ఉంపుడుగత్తె, తల్లి లేదా సన్యాసినితో మరింత సన్నిహితంగా ఉందా? ఆమె అధ్యక్షత వహించే అస్థిర జలాల వలె, స్త్రీలింగం యొక్క విభిన్న వ్యక్తీకరణల మధ్య మణిమేఖల పాత్ర ఎలా హెచ్చుతగ్గులకు లోనవుతుందో మనం చూస్తాము.<ref name=":0" /> == ఆధునిక వాడుకలో == * ప్రసిద్ధ బర్మా పాప్ సింగర్ మేఖలా తన రంగస్థల పేరును మణిమేఖలా నుండి పొందింది. * 2002, 2008, 2015, 2020 సంవత్సరాల్లో ఉష్ణమండల తుఫాను మెక్ఖలాగా సంభవించే ఉష్ణమండల తుఫాను పేర్లకు థాయ్లాండ్ ఆమె పేరును అందించింది. అలాగే, 1980 నుండి థాయ్ లాండ్ లో టెలివిజన్ పరిశ్రమకు ఇచ్చే ఒక అవార్డును మెక్ఖలా అవార్డు అంటారు. == ఇది కూడ చూడు == * * ''[[జాతక కథలు]]'' == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.weingartdesign.com/TMaS/Stories/tmas3-ogreandgoddess.html ది గాడెస్ అండ్ ది ఓగ్రే - ఒక కంబోడియన్ లెజెండ్] [[వర్గం:భారతీయ జానపద సాహిత్యం]] 2b2d0ch007puzl6s3w4nxgvvmooct0a 0 397661 4991617 4196672 2026-10-30T06:37:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991617 wikitext text/x-wiki అర్ధాబంగేశ్వరి (1716-1803), నాటోర్ రాణి, నాటోర్ రాణి అని కూడా పిలువబడే '''రాణి భబానీ''' (బెంగాలీ: 1716-1803) (1716-1803) [[బ్రిటిష్]] వలసరాజ్య కాలంలో హిందూ జమీందార్.<ref>{{Cite web|date=2017-07-15|title=250-year-old temple in Bengal village faces wrath of a river, administration sleeps|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/250-year-old-temple-in-bengal-village-faces-wrath-of-a-river-administration-sleeps/story-8T0s4N64y8k38uZdvpSEDN.html|access-date=2024-02-05|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> నాటోర్ ఎస్టేట్ 'జమీందారు' రాజా రామ్కాంత మొయిత్రా (రే) మరణం తరువాత ఆమె జమీందారు అయింది. రాజ్షాహి రాజ్ లేదా నాటోర్ ఎస్టేట్ బెంగాల్లో విస్తారమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించిన అతిపెద్ద జమీందారీ. నాటోర్ ఎస్టేట్ సుమారు 32,970 చదరపు కిలోమీటర్ల (12,731 చదరపు మైళ్ళు) వైశాల్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఉత్తర బెంగాల్ చాలా భాగాన్ని మాత్రమే కాకుండా తరువాత పరిపాలనా జిల్లాలైన [[ముర్షిదాబాద్]], నదియా, జెస్సోర్, బీర్భూమ్, బుర్ద్వాన్లను కలిగి ఉన్న ప్రాంతాలలో పెద్ద భాగాలను కూడా కలిగి ఉంది. భర్త మరణానంతరం నాటోర్ రాజ్బరికి చెందిన రాణి భబానీ ఎస్టేట్, ప్యాలెస్ రెండింటినీ విస్తరించింది. == జీవిత చరిత్ర == 1716 లో బోగ్రా జిల్లాలోని ఛతింగ్రామ్ గ్రామానికి చెందిన బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించిన ఆమె తండ్రి పేరు ఆత్మారామ్ చౌదరి, ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్లో ఉన్న బోగ్రా జిల్లాలోని చాటిన్ గ్రామ భూస్వామి. అప్పటి రాజ్షాహి జమీందారు రాజా రామ్కాంత మొయిత్రా (రే)తో భబానీ వివాహం జరిగింది. 1748 లో అతని మరణం తరువాత, భబానీ డి జురే జమీందారు అయ్యారు, రాణి అని పిలవడం ప్రారంభించారు. ఆ రోజుల్లో ఒక స్త్రీ జమీందారుగా చాలా అరుదు, కానీ రాణి భబానీ నాలుగు దశాబ్దాలకు పైగా విస్తారమైన రాజ్షాహి జమీందారీని చాలా సమర్థవంతంగా నిర్వహించింది. భూమి నుండి వార్షిక ఆదాయం 15 మిలియన్ల రూపాయలను దాటింది, ఇందులో 7 మిలియన్ల రూపాయలు ప్రభుత్వానికి చెల్లించబడింది, మిగిలినది ప్రజా సౌకర్యాలను నిర్మించడానికి, అవసరమైన వారిని పోషించడానికి ఉపయోగించబడింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QVOFAAAAQBAJ|title=Historical Dictionary of the Bengalis|last=Chakrabarti|first=Kunal|last2=Chakrabarti|first2=Shubhra|date=2013-08-22|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-8024-5|language=en}}</ref> జమీందారు అయిన తరువాత, దుర్మార్గపు పేరున్న బెంగాల్ నవాబు సిరాజ్ ఉద్-దౌలా నుండి తన రాష్ట్రాన్ని రక్షించడానికి బలమైన సైన్యం అవసరాన్ని ఆమె గుర్తించింది, తన సైన్యాన్ని సంస్కరించడం, పునర్వ్యవస్థీకరించడం ప్రారంభించింది. ఆమె భయాలు నిజమయ్యాయి, వెంటనే నవాబు తన కామవాంఛ తీర్చమని ఆమె కుమార్తె తారాను కోరుతూ ఒక దూతను పంపాడు. రాణి భబానీ నిరాకరించడంతో ఆగ్రహించిన నవాబు తారాను అపహరించి, రాణిని గద్దె దింపి ఖజానాను కొల్లగొట్టడానికి సైన్యాన్ని పంపాడు. రాణి స్వయంగా తన సైన్యానికి నాయకత్వం వహించి నవాబు సైన్యాన్ని తన భూభాగాల నుండి తరిమివేసింది. నవాబుకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన పోరాటంలో నాటోర్ ప్రజలు కూడా రాణి సైన్యంలో చేరారు. నాటోర్ లోని రాణి భబానీ ఇల్లు నేటికీ [[బంగ్లాదేశ్]] లో ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణగా ఉంది. 1803లో 79 ఏళ్ల వయసులో, [[ప్లాసీ యుద్ధం]] జరిగిన 46 ఏళ్ల తర్వాత రాణి భబానీ మరణించింది. == రచనలు == రాణి భాబానీ తన దాతృత్వం, సాధారణ ఉదారత, కఠినమైన వ్యక్తిగత జీవితం కారణంగా సామాన్య ప్రజలలో ఇంటి పేరుగా మారింది. బెంగాల్ అంతటా ఆమె నిర్మించిన దేవాలయాలు, అతిథిగృహాలు, రహదారుల సంఖ్య వందల్లో ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. ఆమె అనేక నీటి ట్యాంకులను నిర్మించింది, ఇది తన ప్రజల తీవ్రమైన నీటి సమస్యను తగ్గించింది. హౌరా నుండి వారణాసి వరకు ఆమె ఒక రహదారిని నిర్మించింది, ఇది నేటికీ వాడుకలో ఉంది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QVOFAAAAQBAJ|title=Historical Dictionary of the Bengalis|last=Chakrabarti|first=Kunal|last2=Chakrabarti|first2=Shubhra|date=2013-08-22|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-8024-5|language=en}}</ref> ఆమె విద్యావ్యాప్తి పట్ల ఆసక్తి కనబరిచి అనేక విద్యా సంస్థలకు ఉదారంగా విరాళాలు ఇచ్చింది. సమాజంలో వితంతు పునర్వివాహాన్ని ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా సంఘ సంస్కరణ తీసుకురావడానికి ప్రయత్నించి విఫలమైంది. 1770 లో గ్రేట్ బెంగాల్ కరువు సమయంలో, ఆమె తన సొంత ఖర్చులతో ప్రజలకు సహాయం చేయడానికి ఎనిమిది మంది వైద్యులను నియమించడం ద్వారా పేదలకు సహాయం చేసింది. బారానగర్ లో, 1753 నుండి 1760 వరకు, ఆమె 108 టెర్రకోట శివాలయాల నిర్మాణానికి శ్రీకారం చుట్టింది, ఈ ప్రదేశాన్ని రెండవ వారణాసిగా మార్చాలనే లక్ష్యంతో. నది గమనాన్ని మార్చడం వల్ల అనేక దేవాలయాలు కనుమరుగవుతున్నాయి. మిగిలి ఉన్న దేవాలయాలలో చార్ బంగ్లా దేవాలయాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|date=2019-09-05|title=West Bengal’s unique terracotta temples: Devotion moulded in clay|url=https://www.financialexpress.com/life/travel-tourism-west-bengals-unique-terracotta-temples-devotion-moulded-in-clay-1696326/|access-date=2024-02-05|website=Financialexpress|language=en}}</ref> తారాపీఠ్, బెనారస్ లలో కూడా ఆమె గొప్ప రచనలు చేశారు. భారత ప్రావిన్స్ పశ్చిమ బెంగాల్ లో ఉన్న తారాపీఠ్ అనే హిందూ దేవాలయ పట్టణం (దేవత తారా), హిందూ సాధువు బామఖేపాకు ప్రసిద్ధి చెందింది. వారణాసిలోని దుర్గా కుండ్ మందిరాన్ని రాణి భబానీ నిర్మించారు.<ref>{{Cite web|date=2021-12-15|title=Explained: Salar Masud-Raja Suhaldev battle and other historical episodes that PM Modi spoke about in Kashi|url=https://indianexpress.com/article/explained/salar-masud-raja-suhaldev-battle-historical-episodes-pm-modi-kashi-7674668/|access-date=2024-02-05|website=The Indian Express|language=en}}</ref> రాణి భబానీ కాలంలో, ఆమె భబానీపూర్ ఆలయ అభివృద్ధి, పునరుద్ధరణకు కొన్ని గొప్ప కృషి చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Sakta-pitha - Banglapedia|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sakta-pitha|access-date=2024-02-05|website=en.banglapedia.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815024841/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sakta-pitha|archive-date=2017-08-15|url-status=dead}}</ref> బోగ్రా జిల్లాలోని షేర్పూర్ ఉపాజిలా వద్ద ఉన్న భబానీపూర్ ఒక శక్తి పీఠం. బి.రతన్ ఛటర్జీ దర్శకత్వంలో 1952లో విడుదలైన చిత్రం 'రాణి భబానీ'.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=2014-07-10|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94325-7|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:1795 మరణాలు]] [[వర్గం:1716 జననాలు]] gh9bbh4n71ao63ewm6jvlj8wser8153 0 398228 4991211 4495603 2026-10-29T12:34:32Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991211 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} [[దస్త్రం:Suni_Paz_in_a_red_poncho,_holding_her_guitar.jpg|thumb| 2009లో పాజ్]] సుని పాజ్ అర్జెంటీనా గాయని, పాటల [[రచయిత]], గిటారిస్ట్, కవి, జానపద కళాకారిణి, అనువాదకురాలు, ఉపాధ్యాయురాలు, అతను విస్తృతంగా రికార్డ్ చేసి ప్రచురించారు. పాజ్ నువా కాన్సియోన్ (కొత్త పాట) అని పిలువబడే ప్రగతిశీల లాటిన్ అమెరికన్ సంగీత ఉద్యమంలో భాగంగా ఉంది.<ref name="Smithsonian2">{{cite web|author=<!--Not stated-->|date=n.d.|title=Suni Paz: Argentinian singer and songwriter|url=http://www.folkways.si.edu/explore_folkways/suni_paz.aspx|access-date=March 1, 2021|website=Smithsonian Folkways Recordings}}</ref> పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్టిస్ట్ గా, అద్భుతమైన పాటల రచయితగా యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ప్రసిద్ధి చెందిన పాజ్ లాటిన్ అమెరికన్ సంస్కృతిని ముప్పై సంవత్సరాలకు పైగా అన్ని వయసుల ప్రేక్షకులకు అందిస్తున్నారు. స్మిత్సోనియన్ ఫోక్వేస్ లేబుల్లోని ఎనిమిది సిడిలతో పాటు, ఆమె పిల్లల కోసం నాలుగు వందలకు పైగా పాటలను రికార్డ్ చేసింది, ఆర్లో గుత్రి, పీట్ సీగర్, గై కారావాన్, ఫిల్ ఓక్స్ వంటి అమెరికన్ ఐకాన్లతో కలిసి ప్రపంచ వేదికపై ప్రదర్శన ఇచ్చింది. == జీవిత చరిత్ర == ప్రతిభావంతులైన [[అర్జెంటీనా]] ఇటాలియన్-కాటలాన్ కుటుంబంలో రచయితలు, సంగీతకారులు, భాషావేత్తలు, కవుల కుటుంబంలో జన్మించిన పాజ్ 12 సంవత్సరాల వయస్సులో గిటార్ వాయించడం, పాటలు రాయడం, గాయక బృందాలలో పాడటం, కుటుంబ పార్టీలలో పాడటం ప్రారంభించారు. ఆమె 1960 నుండి 1963 వరకు చిలీలో నివసించింది. 1963 నుండి 1965 వరకు ఆమె తన ఇద్దరు పిల్లలను ఒంటరిగా పెంచింది, వివిధ కంపెనీలకు అడ్వర్టైజింగ్ జింగిల్స్ రాయడం, పాడటం ద్వారా జీవనం సాగించింది, మెక్కాన్ ఎరిక్సన్-చిలీకి కాపీ రైటర్ ట్రైనీగా మారింది. 1967 లో, పాజ్ తన ఇద్దరు పిల్లలతో [[కాలిఫోర్నియా]]<nowiki/>కు మారింది. అక్కడ, ఆమె పాటలు, కథలు, నృత్యాల ద్వారా లాటిన్ అమెరికన్ సంస్కృతిని ప్రదర్శించే ప్రాథమిక పాఠశాలలకు పాఠ్యప్రణాళికను రూపొందించింది. ఆమె వాయిస్ చదివింది, సోషియాలజీ అండ్ లిటరేచర్ లో బి.ఎ వైపు తన అధ్యయనాన్ని ప్రారంభించింది, పునర్వివాహం చేసుకుంది, లాస్ ఏంజిల్స్, ఓక్లాండ్ లోని పాఠశాలల్లో ప్రదర్శన ఇవ్వడానికి పాఠశాల జిల్లా అనుమతి పొందింది, తద్వారా యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఆమె బోధన, గాన వృత్తిని ప్రారంభించింది.<ref name="lacosmopolatina.com2">{{cite web|title=La Cosmopolatina » Suni Paz|url=http://www.lacosmopolatina.com/suni-paz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111126175858/http://www.lacosmopolatina.com/suni-paz/|archive-date=2011-11-26|website=www.lacosmopolatina.com}}</ref> న్యూవా కాన్సియోన్ ఉద్యమంతో ప్రభావితమైన పాజ్ లాటిన్ అమెరికాలో పేదరికం, అసమానతలను ప్రస్తావించే సాహిత్యంతో జానపద శైలులలో పాటలు రాయడం ప్రారంభించాడు.<ref name="Carlin2">{{cite book|title=Worlds of Sound: The Story of Smithsonian Folkways|url=https://archive.org/details/worldsofsoundsto0000carl|last=Carlin|first=Richard|date=2008|publisher=Smithsonian Books : Collins|isbn=9780061563553|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/worldsofsoundsto0000carl/page/150 150]–151|lccn=2008-13388|oclc=219568100}}</ref> 1977 లో, పాజ్ రట్జర్స్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎం.ఎ పూర్తి చేసి, టీచింగ్ క్రెడెన్షియల్, న్యూయార్క్ నగరంలో బోధించాడు. పాజ్ కు ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు, వారిని ఆమె తన రికార్డింగ్ లలో పాల్గొనడాన్ని ఆనందిస్తుంది. ఆమె పెద్ద కొడుకు జువాన్ తన అనేక ఆల్బమ్ లలో కీబోర్డు వాయించాడు. ఆమె చిన్న కొడుకు, గాయకుడు-పాటల రచయిత, అద్భుతమైన కళాకారుడు రమిరో ఫౌవ్ ఆమెతో సంగీతాన్ని సృష్టిస్తూనే ఉన్నాడు. పాజ్ ప్రస్తుతం నెవాడా, లాస్ ఏంజిల్స్, [[కాలిఫోర్నియా]] మధ్య సమయాన్ని విభజిస్తుంది.<ref name="lacosmopolatina.com3">{{cite web|title=La Cosmopolatina » Suni Paz|url=http://www.lacosmopolatina.com/suni-paz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111126175858/http://www.lacosmopolatina.com/suni-paz/|archive-date=2011-11-26|website=www.lacosmopolatina.com}}</ref> == పేరు, మిషన్ == క్వెచువా భాషలో "శాశ్వతం" అని అర్థం కాబట్టి సుని పాజ్ "సుని" అనే పేరును ఎంచుకున్నాడు. "పాజ్" అంటే "శాంతి" అనేది ప్రతి లాటిన్ అమెరికన్ దేశంలో కనిపించే చివరి పేరు. మనశ్శాంతిని కనుగొనడం, దానిని ఇతరులతో పంచుకోవడం జీవితంలో పాజ్ తపన. సాహిత్యం, లయలు, చరాంగో, కాజా, బాంబో వంటి స్వదేశీ వాయిద్యాల ద్వారా అమెరికా గొప్ప సంస్కృతులను వ్యాప్తి చేయడానికి తన గానం, ఆటను ఉపయోగించడం, తద్వారా సంస్కృతుల మధ్య వారధిని నిర్మించడం ఆమె లక్ష్యం. == సృజనాత్మక రచనలు == నిశ్శబ్దంగా, మరచిపోయిన వాటికి స్వరం ఇవ్వడానికి పాజ్ తన స్వంత గీతాలను రాయడం, సంగీతంలో కొన్నింటిని సంగీతం చేయడం ప్రారంభించింది. ఆమె కమ్యూనిటీలు, పాఠశాలలు, ర్యాలీలు, కవాతులలో, తరువాత యునైటెడ్ స్టేట్స్, లాటిన్ అమెరికా, ఐరోపాలో కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలు, పండుగలలో పాడింది. 60వ దశకంలో న్యూయార్క్ లో స్థిరపడిన పాజ్ రికార్డింగ్ ప్రారంభించారు. ఆమె మొదటి ఆల్బం, బ్రేకింగ్ అవుట్ ఆఫ్ ది సైలెన్స్/బ్రోటాండో డెల్ సైలెన్సియో 1973లో పరేడాన్ రికార్డ్స్ లో విడుదలైంది, ఇది సామాజిక నిరసన సంగీతాన్ని అందించడానికి ఇర్విన్ సిల్బర్, బార్బరా డేన్ స్థాపించిన లేబుల్. 1977లో, పాజ్ తన మొదటి ఆల్బమ్ ను ఫోక్ వేస్ రికార్డ్స్, ఎంట్రే హెర్మానాస్: బిట్వీన్ సిస్టర్స్-ఉమెన్స్ సాంగ్స్ తో స్పానిష్ లో పాడి రికార్డ్ చేసింది, ఇది మధ్యతరగతి, ఎగువ తరగతి అమెరికన్లకు మించి మహిళా ఉద్యమం ప్రభావాలను విస్తరించింది.<ref name="Carlin3">{{cite book|title=Worlds of Sound: The Story of Smithsonian Folkways|url=https://archive.org/details/worldsofsoundsto0000carl|last=Carlin|first=Richard|date=2008|publisher=Smithsonian Books : Collins|isbn=9780061563553|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/worldsofsoundsto0000carl/page/150 150]–151|lccn=2008-13388|oclc=219568100}}</ref> 70వ దశకం చివరలో, ఫోక్ వేస్ రికార్డ్స్ కు చెందిన మో ఆష్ మూడు బాలల ఆల్బమ్ లను రూపొందించారు, వీటిలో అలెర్టా, చిల్డ్రన్ సాంగ్స్ ఫర్ ది ప్లేగ్రౌండ్, ఫ్రమ్ ది స్కై ఆఫ్ మై చైల్డ్ హుడ్ ఉన్నాయి, వీటిని పాజ్ ప్రముఖ సెల్లిస్ట్ మార్తా సీగల్ తో కలిసి రికార్డ్ చేశారు. ఈ మూడు ఆల్బమ్ లు బాలల పాటల గాయని-గేయరచయితగా పాజ్ స్వరాన్ని పటిష్టం చేశాయి. అన్ని విషయాల గురించి, జీవితం గురించి బోధించడానికి పాటలను ఉపయోగించే విద్యావేత్తగా, సంగీతకారిణిగా పాజ్ కెరీర్లో ఆల్బమ్లు కీలకంగా మారాయి. 1984 లో, పాజ్ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో నివసిస్తూ పనిచేస్తున్న బాలల కథల ప్రసిద్ధ రచయిత్రి, కవి డాక్టర్ అల్మా ఫ్లోర్ అడాను కలుసుకున్నారు. అదా తన సాహిత్యాన్ని సంగీతానికి సెట్ చేసి పాజ్ చేత రికార్డ్ చేయడానికి ఆసక్తి కనబరిచింది. స్పెయిన్ లో నివసిస్తున్న ఇలస్ట్రేటర్ వివి ఎస్క్రివా, అదా సాహిత్యం, పాజ్ సంగీతంతో కలిసి రెండు ఖండాల్లో సృజనాత్మకత ఏర్పడింది. 1997 లో, పాజ్ అడాతో లాటిన్ అమెరికా, స్పెయిన్ పై పిల్లల పుస్తకాలు రాసే కవి, రచయిత ఫ్రాన్సిస్కా ఇసాబెల్ కాంపోయ్ ను కలుసుకున్నారు. ముగ్గురూ ఒక క్వార్టెట్ గా మారారు. పాజ్ తరువాత సంగీతం రాయడం, రికార్డింగ్ చేయడం, అడాస్, కాంపోయ్ పాటలు, కథలను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించారు, అవి ఇప్పుడు యునైటెడ్ స్టేట్స్, లాటిన్ అమెరికాలో విద్యపై సమావేశాలలో కలిసి సమర్పించబడుతున్నాయి. అందువలన, పాజ్ రచయితగా, గేయరచయితగా, గాయనిగా, పాటల రచయితగా, రికార్డింగ్ కళాకారిణిగా, జానపద, బాలల పాటల కళాకారిణిగా తన వృత్తిని ఈ రోజు కొనసాగిస్తున్నారు. ఆమె అర్జెంటీనాలో పెరగడం గురించి తన స్వంత చిన్న కథలు, ఉపకథల సంకలనాన్ని ప్రచురించింది, చిలీలో ఆమె జీవితం గురించి రాబోయే విడుదలను కలిగి ఉంది. 2007 లో పాజ్ అర్జెంటీనా నుండి ఉత్తేజపరిచే జానపద గీతాలను కలిగి ఉన్న ఒక కొత్త స్మిత్సోనియన్ ఫోక్వేస్ సిడి బండేరా మియాను రికార్డ్ చేశారు. <ref>http://www.folkways.si.edu/albumdetails.aspx?itemid=3126</ref> అలాగే 2007లో పాజ్ ఆంగ్లం, స్పానిష్ భాషలలో స్పార్కిల్స్ & షాడోస్ - ఫ్రమ్ ఇన్నోసెన్స్ టు విజ్డమ్ (స్పానిష్ లో డెస్టెలోస్ వై సోంబ్రాస్ డి లా ఇనోన్సెన్సియా ఎ లా మదురేజ్) పేరుతో ఆత్మకథాత్మక కథల సంకలనాన్ని డెల్ సోల్ బుక్స్ ప్రచురించింది.<ref>{{Cite web|title=Suni Paz Collection, del Sol Books|url=http://www.delsolbooks.com/sunipaz.htm}}</ref> 2008లో రిచర్డ్ కార్లిన్ రచించిన వరల్డ్స్ ఆఫ్ సౌండ్: ది స్టోరీ ఆఫ్ స్మిత్సోనియన్ ఫోక్ వేస్ లో పాజ్ ప్రదర్శించబడింది. <ref name="Carlin">{{Cite book|title=Worlds of Sound: The Story of Smithsonian Folkways|url=https://archive.org/details/worldsofsoundsto0000carl|last=Carlin|first=Richard|date=2008|publisher=Smithsonian Books : Collins|isbn=9780061563553|edition=1st|location=New York|pages=[https://archive.org/details/worldsofsoundsto0000carl/page/150 150]–151|lccn=2008-13388|oclc=219568100}}</ref> == కచేరీలు == జూన్ 9, 1975న, పాజ్ సింగ్ అవుట్ కోసం ఒక బెనిఫిట్ వద్ద ప్రదర్శన ఇచ్చారు! ది బాటమ్ లైన్ లో మ్యాగజైన్, డాన్ మెక్లీన్, అబ్బి న్యూటన్, లూసియానా రెడ్, ఫిల్ ఓక్స్, చార్లీ సేల్స్, లియోన్ రోసెబ్సన్, సారా క్లీవ్ ల్యాండ్, రెడ్ క్లే రాంబ్లర్స్ లతో వేదికను పంచుకుంది. <ref>{{Cite web|title=The Bottom Line Archive|url=http://bottomlinearchive.com/chronology_1975|access-date=2024-02-09|archive-date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001010534/http://bottomlinearchive.com/chronology_1975|url-status=dead}}</ref> == అవార్డులు, సన్మానాలు == 2020 లో, నేషనల్ ఎండోమెంట్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ పాజ్కు జానపద, సాంప్రదాయ కళలలో దేశ అత్యున్నత గౌరవమైన నేషనల్ హెరిటేజ్ ఫెలోషిప్ను ప్రదానం చేసింది<ref>{{cite web|author=<!--Not stated-->|date=n.d.|title=NEA National Heritage Fellowships 2020|url=https://www.arts.gov/honors/heritage/list?title=&field_year_value=2020|access-date=March 1, 2021|website=www.arts.gov|publisher=National Endowment for the Arts}}</ref>. ఎన్ఇఎ పాజ్ను "1960, 1970 లలోని 'కొత్త పాట' సంగీతాన్ని ఉత్తర అమెరికా ప్రేక్షకులకు తీసుకువచ్చిన మొదటి కళాకారులలో ఒకరిగా పాజ్ను అభివర్ణించింది, అమెరికన్ పాటల రచయితగా, లాటిన్ అమెరికన్ జానపద సంగీతం ప్రదర్శకురాలిగా పాజ్ పని అన్ని నేపథ్యాలు, వయస్సుల ప్రజలను ఆకర్షించే సాంస్కృతిక శక్తిగా ప్రతిధ్వనించింది." <ref name="nhf">{{Cite web|last=Snetselaar|first=Rebecca|date=n.d.|title=Suni Paz: Nueva Canción Singer and Songwriter|url=https://arts.gov/honors/heritage/suni-paz|access-date=March 1, 2021|website=www.arts.gov|publisher=National Endowment for the Arts|language=en}}</ref> 2003 లో, ది చిల్డ్రన్స్ మ్యూజిక్ నెట్వర్క్ పిల్లల సంగీతానికి ఆమె చేసిన అద్భుతమైన జీవితకాల కృషికి పాజ్కు మ్యాజిక్ పెన్నీ అవార్డును ప్రదానం చేసింది. <ref>{{Cite web|title=Magic Penny Award &#124; the Children's Music Network|url=http://www.cmnonline.org/magic-penny/2003-suni-paz.htm}}</ref> == ప్రస్తావనలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:జానపద సాహిత్యం]] bbf3z37algb0sho4j4o4ywiemgjgq3i 0 399221 4991596 4373631 2026-10-30T06:03:19Z Muralikrishna m 106628 4991596 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు - హర్యానా | country = India | type = parliamentary | ongoing = | previous_election = 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు - హర్యానా | previous_year = 2014 | next_election = 2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు - హర్యానా | next_year = 2024 | election_date = 2019 మే 12 | seats_for_election = 10 స్థానాలు <!-- BJP -->| image1 = | party1 = భారతీయ జనతా పార్టీ | last_election1 = 7 | seats1 = 10 | seat_change1 = {{increase}}3 | percentage1 = 58.02% | swing1 = {{increase}} 23.32% <!-- INC -->| image2 = [[File:Hand INC.svg|70px]] | party2 = భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ | last_election2 = 1 | seats2 = 0 | seat_change2 = {{decrease}}1 | percentage2 = 28.42% | swing2 = {{increase}} 5.52% | image3 = | colour3 = FFFF00 | party3 = జననాయక జనతా పార్టీ | last_election3 = New | seats3 = 0 | seat_change3 = | percentage3 = 4.9% | swing3 = ''కొత్తది'' | map_image = File:Haryana Lok Sabha election result 2019.png | map_size = 250px | map_caption = [[హర్యానా]] | turnout = 70.34% ({{decrease}}1.11%) | popular_vote1 = 73,57,347 | popular_vote4 = 2,40,258 | popular_vote3 = 6,19,970 | popular_vote2 = 36,04,106 | last_election4 = 2 | swing4 = {{decrease}} 22.51% | seats4 = 0 | seat_change4 = {{decrease}}2 | percentage4 = 1.89% | party4 = ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ | image4 = [[File:INLD1.svg|70px]] }} [[17వ లోక్‌సభ|17వ లోక్‌సభను]] ఏర్పాటు చేయడానికి జరిగిన [[2019 భారత సాధారణ ఎన్నికలు|2019 భారత సాధారణ ఎన్నికలలో]] భగాంగా [[హర్యానా|హర్యానాలోని]] 10 స్థానాలకు ఎన్నికలు 2019 మే 12 న జరిగాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/general-election-will-be-held-in-2019-as-per-schedule-says-rajnath-singh/article24844428.ece|title=General election will be held in 2019 as per schedule, says Rajnath Singh|last=Singh|first=Vijaita|date=2018-09-01|work=The Hindu|access-date=2019-01-04|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ఫలితాలు == === నియోజకవర్గాల వారీగా === {| class="wikitable sortable" !నం ! నియోజకవర్గం ! పోలింగ్ శాతం '''<ref name="eciturnout">[https://eci.gov.in/files/file/9997-final-voter-turnout-of-phase-1-and-phase-2-of-the-lok-sabha-elections-2019/ Final voter turnout of Phase 1 and Phase 2 of the Lok Sabha Elections 2019], The Election Commission of India (20 April 2019, updated 4 May 2019)</ref>''' ! విజేత ! colspan="2" | పార్టీ ! మార్జిన్ |- ! 1 | [[అంబాలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అంబాలా]] | 71.10{{Decrease}} | [[రతన్ లాల్ కటారియా|రత్తన్ లాల్ కటారియా]] | style="background:{{party color|BJP}}" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 3,42,345 |- ! 2 | [[కురుక్షేత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కురుక్షేత్రం]] | 74.29{{Decrease}} | నయాబ్ సింగ్ | style="background:{{party color|BJP}}" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 3,84,591 |- ! 3 | [[సిర్సా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిర్సా]] | 75.99{{Decrease}} | సునీతా దుగ్గల్ | style="background:{{party color|BJP}}" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 3,22,918 |- ! 4 | [[హిసార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిసార్]] | 72.43{{Decrease}} | బ్రిజేంద్ర సింగ్ | style="background:{{party color|BJP}}" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 3,14,068 |- ! 5 | [[కర్నాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నాల్]] | 68.35{{Decrease}} | సంజయ్ భాటియా | style="background:{{party color|BJP}}" | | [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 6,56,142 |- ! 6 | [[సోనిపట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సోనిపట్]] | 71.02{{Increase}} | [[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] | style="background:{{party color|BJP}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 1,64,864 |- ! 7 | [[రోహ్తక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రోహ్తక్]] | 70.52{{Increase}} | [[అరవింద్ కుమార్ శర్మ]] | style="background:{{party color|BJP}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 7,503 |- ! 8 | [[భివానీ మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివానీ-మహేంద్రగఢ్]] | 70.48{{Increase}} | ధరంబీర్ | style="background:{{party color|BJP}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 4,44,463 |- ! 9 | [[గుర్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుర్గావ్]] | 67.33{{Decrease}} | [[రావు ఇంద్రజిత్ సింగ్|రావ్ ఇంద్రజిత్ సింగ్]] | style="background:{{party color|BJP}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 3,86,256 |- ! 10 | [[ఫరీదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీదాబాద్]] | 64.10{{Decrease}} | [[కృష్ణన్ పాల్ గుర్జార్|క్రిషన్ పాల్ గుర్జార్]] | style="background:{{party color|BJP}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 6,38,239 |} === అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్ల వారీగా పార్టీల ఆధిక్యం === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" |పార్టీ ! అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్లు ! అసెంబ్లీలో స్థానం (2019 ఎన్నికల నాటికి) |- | bgcolor="{{party color|BJP}}" | ! [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 79 | 40 |- | bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | ! [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 10 | 30 |- | bgcolor="#FFFF00" | ! జననాయక్ జనతా పార్టీ | 1 | 10 |- | bgcolor="{{party color|Indian National Lok Dal}}" | ! ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ | 0 | 1 |- ! colspan="2" | మొత్తం ! colspan="2" | 90 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|హర్యానా]] [[వర్గం:హర్యానాలో జరిగిన సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] j4tjcyipnylb5o71mv15rzfkizch8os 0 399352 4991519 4958856 2026-10-30T02:16:24Z Muralikrishna m 106628 4991519 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|honorific_prefix=|name=సీమా కోహ్లీ|honorific_suffix=|image=File:Seema Kohli.jpg|image_size=|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date=1960|birth_place=ఢిల్లీ|nationality=భారతీయురాలు|education=|alma_mater=మిరాండా హౌస్, ఢిల్లీ యూనివర్సిటీ|known_for=|notable_works=|style=|movement=|spouse=|partner=|children=|parents=|father=కృష్ణన్ దేవ్ కోహ్లీ<ref>{{cite web |title=Seema Kohli's art performance based on her father's unpublished autobiography, Miter Pyaree Nu, combines inhabited land with the unified consciousness |url=https://www.indulgexpress.com/culture/art/2019/apr/12/seema-kohlis-art-performance-based-on-her-fathers-unpublished-autobiography-miter-pyaree-nu-comb-14110.html |website=Indulgexpress |language=en}}</ref>|mother=|relatives=|family=|awards=<!-- {{awd|award|year|title|role|name}} (optional) -->|signature=|signature_type=|signature_size=|signature_alt=|elected=|patrons=|memorials=|website={{URL|https://www.seemakohli.com}}|module=}}'''సీమా కోహ్లీ''' భారతీయ సమకాలీన కళాకారిణి, శిల్పి, కవయిత్రి. <ref>{{Cite web|date=19 March 2022|title=Imagining the universe as a womb and bringing a starfish home: Artist Seema Kohli on creating happy memories|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/real-estate/imagining-the-universe-as-a-womb-and-bringing-a-starfish-home-artist-seema-kohli-on-creating-happy-memories-8249631.html|website=Moneycontrol|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A tryst with the yoginis|url=https://www.newindianexpress.com/lifestyle/spirituality/2021/mar/07/a-tryst-with-the-yoginis-2272294.html|website=The New Indian Express}}</ref> ఆమె పెయింటింగ్, శిల్పం, సంస్థాపనలో పని చేసింది. <ref>{{Cite web|title=This stirring exhibition is showcasing art with a potato-based twist|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/people/story/this-stirring-exhibition-is-showcasing-art-with-a-potato-based-twist-1170832-2018-02-16|website=India Today|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Seema Kohli {{!}} Department of Visual Arts|url=https://dova.uchicago.edu/opc/seema-kohli|website=dova.uchicago.edu}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Project Home|url=https://asiasociety.org/hong-kong/events/project-home|website=Asia Society|language=en}}</ref> ఆమె సాహితీ సేవలు కొచ్చి-ముజిరిస్ బినాలే, ఫ్లోరెన్స్ బినాలే, బర్త్ రైట్స్ కలెక్టివ్, వెనిస్ బినాలే ఆఫ్ ఆర్ట్, [[నేషనల్ గేలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్|నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]], ఆర్కో, ఆర్ట్ బాసెల్, [[జైపూర్ లిటరేచర్ ఫెస్టివల్]], జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, ఇండియా ఆర్ట్ ఫెయిర్‌లో హాబియార్ట్ ఫౌండేషన్‌గా ప్రదర్శించబడింది. <ref>{{Cite web|title=Home is where the heart is: Artist Seema Kohli shares her idea of home through art|url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2022/jul/03/home-is-where-the-heart-is-artist-seema-kohli-shares-her-idea-of-home-through-art-2471528.html|website=The Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Reliving Van Gogh|url=http://habiartfoundation.org/reliving-van-gogh.aspx|website=habiartfoundation.org|access-date=2024-02-16|archive-date=2024-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240415100718/http://habiartfoundation.org/reliving-van-gogh.aspx|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=A Café Exposition: Reliving Van Gogh {{!}} India International Centre|url=https://iicdelhi.in/programmes/cafe-exposition-reliving-van-gogh|website=iicdelhi.in}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి == సీమా కోహ్లీ 1960లో భారతదేశంలోని ఢిల్లీలో జన్మించింది. కోహ్లీ ఢిల్లీ యూనివర్సిటీలోని మిరాండా హౌస్‌లో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేసింది. <ref name="fp">{{Cite web|date=2 May 2022|title=Artist Seema Kohli on the India Art Fair 2022: 'Art is alive, physical and raw'|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/artist-seema-kohli-on-the-india-art-fair-2022-art-is-alive-physical-and-raw-10623981.html|website=Firstpost|language=en}}</ref> <ref name="IE">{{Cite web|title=The philosopher in her studio in Delhi|url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2019/jun/23/the-philosopher-in-her-studio-in-delhi-1993255.html|website=The Indian Express}}</ref> [[ఇటలీ|ఇటలీలోని]] ఫ్లోరెన్స్‌లో జరిగిన ఫ్లోరెన్స్ బినాలే 2009లో సీమా కోహ్లి తన "స్వయంసిద్ధ - మిత్, మైండ్, అండ్ మూవ్‌మెంట్" చిత్రానికి బంగారు పతకాన్ని అందుకుంది. <ref name="Swayam Siddha: The Self Realized">{{Cite web|date=5 November 2019|title=Swayam Siddha: The Self Realized|url=https://takeonartmagazine.com/accolade/swayam-siddha-the-self-realized/|website=Take Art Magazine}}</ref> ఆమె [[బీహార్ మ్యూజియం]] బైనాలే 2021, TEDx, జైపూర్ లిట్ ఫెస్టివల్ 2021, ఎన్జిఎంఎ, విన్ కాన్ఫరెన్స్, యుకాన్, చికో, హార్వర్డ్, డేవిస్‌తో సహా పలు భారతీయ, అంతర్జాతీయ విద్యాసంస్థలకు ఆహ్వానించబడింది. ఆమె పుస్తకం ''ఎ స్టార్మ్ ఇన్ మై టీకప్‌ను'' ఐఎఎఫ్ లోని ఆర్ట్ హెరిటేజ్ లో ప్రదర్శించారు, ఇప్పుడు కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో సేకరణలో ఉంది. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/is-this-art-seema-kohli-chai-at-nehru-park-new-delhi/|title=Is this art? Seema Kohli Chai at Nehru Park, New Delhi|last=Nair|first=Uma|work=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Narayanan|first=Chitra|date=29 April 2022|title=India Art Fair opens in the Capital with pandemic and sustainability themes dominating|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/india-art-fair-opens-in-the-capital-with-pandemic-and-sustainability-themes-dominating/article65367400.ece|website=Thehindubusinessline|language=en}}</ref> గత మూడు దశాబ్దాలుగా దేశ ఆర్ట్ సర్కిల్స్‌లో భాగమైన కోహ్లి, సృష్టి, స్వీయ, ప్రకృతి, కర్మ, కాస్మిక్ శక్తుల భావనలను అన్వేషించే బహువర్ణ, ప్రయోగాత్మక రచనలకు అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది. కోహ్లి 2016లో కాలా ఘోడా ఆర్ట్స్ ఫెస్టివల్‌లో 1,000 కలర్ కటింగ్ చాయ్ గ్లాసెస్, 700 గ్లాస్ హోల్డర్‌లను ఉపయోగించి భారీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను తయారు చేశాడు. <ref>{{Cite web|date=1 February 2016|title=Walk through a wonderland at Kala Ghoda|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/walk-through-a-wonderland-at-kala-ghoda/story-wzFXgXTGAhcTAl5CKzKUlN.html|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2019లో, ది మ్యూజియం ఆఫ్ సేక్రేడ్ ఆర్ట్ (మోసా) [[బెల్జియం|బెల్జియంలోని]] బ్రస్సెల్స్ సమీపంలోని డర్‌బుయ్‌లోని రాధాదేశ్‌లో కోహ్లీ కళాకృతుల ఆరు నెలల ప్రదర్శనను నిర్వహించింది. <ref name="IE2">{{Cite web|title=The philosopher in her studio in Delhi|url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2019/jun/23/the-philosopher-in-her-studio-in-delhi-1993255.html|website=The Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web|date=14 July 2019|title=Spirituality transcends religion: Artist Seema Kohli|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/spirituality-transcends-religion-artist-seema-kohli/story-ewWPNNxFbTcBYl0rvUS0KI.html|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> సీమా కోహ్లీ కళ "కట్ ఫ్రమ్ ది సేమ్ క్లాత్" 28 జూలై 2023 నుండి 4 ఆగస్టు 2023 వరకు జరిగిన ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్‌లో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలోని]] బికనీర్ హౌస్‌లో ప్రదర్శించబడింది. ఈ కార్యక్రమాన్ని గ్యాలరీ ఎన్విఎ అందించింది. <ref>{{Cite web|date=30 July 2023|title=Visual artist Seema Kohli celebrates feminine form through embroidery|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/visual-artist-seema-kohli-celebrates-feminine-form-through-embroidery-8867401/|website=The Indian Express|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/seema-kohlis-contemplative-residues-in-acrylics-and-embroidery/|title=Seema Kohli's contemplative residues in acrylics and embroidery|last=Nair|first=Uma|work=The Times of India}}</ref> యూకే హైకమిషనర్ అలెగ్జాండర్ ఎల్లిస్ అంతకుముందు సీమా కోహ్లి రూపొందించిన 'కట్ ఫ్రమ్ ది సేమ్ క్లాత్' అనే ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్‌ను సందర్శించారు. <ref>{{Cite web|date=29 July 2023|title=PM Rishi Sunak very much looking forward to G20 summit in September: UK envoy|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/pm-sunak-very-much-looking-forward-to-g20-summit-in-september-uk-envoy/articleshow/102226620.cms|website=The Economic Times}}</ref> == ఎంపిక చేసిన ప్రదర్శనలు == కోహ్లి 32కి పైగా సోలో ఎగ్జిబిషన్‌లను కలిగి ఉన్నాడు. ఆమె అనేక పెద్ద ఫార్మాట్ కళాఖండాలు భారతదేశంలో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ముఖ్యమైన బహిరంగ ప్రదేశాలు, సంస్థలలో జాతీయ వారసత్వ సేకరణలలో భాగంగా ఉన్నాయి. <ref name="fp2">{{Cite web|date=2 May 2022|title=Artist Seema Kohli on the India Art Fair 2022: 'Art is alive, physical and raw'|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/artist-seema-kohli-on-the-india-art-fair-2022-art-is-alive-physical-and-raw-10623981.html|website=Firstpost|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The Alchemy of Process {{!}} India International Centre|url=https://iicdelhi.in/programmes/alchemy-process|website=iicdelhi.in}}</ref> * 'నేను మీకు చెప్తున్నాను: సన్స్ ఎగ్జిస్ట్', ఆర్చర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, [[అహ్మదాబాద్]], [[గుజరాత్]] 2023 <ref>{{Cite web|title=Ahmedabad News – Latest & Breaking Ahmedabad News|url=https://www.ahmedabadmirror.com/we-are-all-connected/81863473.html|website=Ahmedabad Mirror|language=en}}</ref> * హాంకాంగ్ విజువల్ ఆర్ట్స్ సెంటర్, హాంగ్ కాంగ్ 2023 <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/seema-kohlis-solo-in-hong-kong/?val=3728|title=Seema Kohli's solo in Hong Kong|last=Nair|first=Uma|work=The Times of India}}</ref> * "కట్ ఫ్రమ్ ది సేమ్ క్లాత్" బికనీర్ హౌస్, [[న్యూ ఢిల్లీ]] 2023 <ref>{{Cite web|date=4 July 2023|title=11 new art shows in India to add to your July 2023 calendar|url=https://www.vogue.in/content/new-art-shows-in-india-to-add-to-your-july-2023-calendar|website=Vogue India|language=en-IN}}</ref> * జైపూర్ లిటరేచర్ ఫెస్టివల్ 2023 <ref>{{Cite web|date=17 September 2013|title=Seema Kohli - Jaipur Literature Festival|url=https://jaipurliteraturefestival.org/speaker/seema-kohli|website=Jaipurliteraturefestival.org|language=en}}</ref> * 2022 తత్ త్వమ్ అసి, ఎస్ఎ ఫైన్ ఆర్ట్ ద్వారా లండన్‌లోని క్రోమ్‌వెల్ ప్లేస్ గ్యాలరీస్‌లో సోలో ఎగ్జిబిషన్ <ref name="newindianexpress.com">{{Cite web|title=Home is where the heart is: Artist Seema Kohli shares her idea of home through art|url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2022/jul/03/home-is-where-the-heart-is-artist-seema-kohli-shares-her-idea-of-home-through-art-2471528.html|website=The New Indian Express}}</ref> * ది ఫెమినైన్ ఇన్ ది డివైన్, సౌత్ ఏషియన్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, [[బోస్టన్]], 2021లో సోలో ఎగ్జిబిషన్ <ref>{{Cite web|title=The Feminine in the Divine {{!}} Seema Kohli|url=https://southasianart.gallery/collections/the-feminine-in-the-divine|website=South Asian Art Gallery}}</ref> * 2021, హిరణ్యగర్భ సిరీస్ యాత్ర నారియసతులో చూపబడింది, ఇది [[నేషనల్ గేలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్|ఢిల్లీలోని ఎన్జిఎంఎ]] లో ఒక సమూహ ప్రదర్శన, ఉమా నాయర్ ద్వారా నిర్వహించబడింది <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/blogs/plumage/butterfly-rain-seema-kohli/|title=Butterfly Rain: Seema Kohli|last=Nair|first=Uma|work=The Times of India}}</ref> * ఎ టాపెస్ట్రీ ఆఫ్ టైమ్, ముంబైలోని టావో ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ఒక సమూహ ప్రదర్శన, 2020 <ref>{{Cite web|last=Behrawala|first=Krutika|date=27 February 2020|title='Tao is our canvas'|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/tao-is-our-canvas/article30933846.ece|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> <ref>{{Cite web|date=28 February 2020|title=Mumbai: Tao Art Gallery celebrates its 20th anniversary|url=https://www.architecturaldigest.in/content/mumbai-tao-art-gallery-celebrates-its-20th-anniversary-exhibition-painting-artists/|website=Architectural Digest India|language=en-IN}}</ref> * 2020, న్యూ ఢిల్లీలోని లాటిట్యూడ్ 28లో గ్రూప్ ప్రింట్‌మేకింగ్ షో అయిన మ్యాటర్‌లోని మ్యాటర్‌లో కమ్ ప్లే విత్ మి చూపబడింది <ref>{{Cite web|title=The Print: Matter in Matrix|url=https://www.latitude28.com/exhibition/the-print-matter-in-matrix/|website=Latitude 28}}</ref> * ప్రాజెక్ట్ హోమ్, కోల్‌కతా సెంటర్ ఫర్ క్రియేటివిటీ, కోల్‌కతా, 2019లో ఒక సోలో ఎగ్జిబిషన్ <ref>{{Cite web|title=Kolkata Centre for Creativity presents 'SEEMA KOHLI Live'|url=https://erp.emamiart.com/files/Kolkata-Centre-for-Creativity-presents-Seema-Kohli-live.pdf|website=emamiart.com}}</ref> * వాట్ ఏ బాడీ రిమెంబర్స్, ముంబైలోని టావో ఆర్ట్ గ్యాలరీలో సోలో ఎగ్జిబిషన్, 2018 <ref>{{Cite web|title=Seema Kohli during the inauguration of her art show 'What A Body Remembers' at Tao Art Gallery in Mumbai on April 4, 2018 - Photogallery|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/mumbai/what-a-body-remembers-art-show/seema-kohli/articleshow/63625231.cms|website=Indiatimes.com}}</ref> * 2016, కామధేను శిల్పాలు భక్తి రూపాలలో చూపబడ్డాయి: ది స్పిరిచువల్ ఇన్ ఇండియన్ ఆర్ట్, మ్యూజియం ఆఫ్ సేక్రేడ్ ఆర్ట్స్, కొండే డ్యూక్, మాడ్రిడ్ <ref>{{Cite web|title=Conde Duque muestra el arte y la espiritualidad contemporánea en la India - Ayuntamiento de Madrid|url=https://www.madrid.es/portales/munimadrid/es/Inicio/Actualidad/Noticias/Conde-Duque-muestra-el-arte-y-la-espiritualidad-contemporanea-en-la-India/?vgnextfmt=default&vgnextoid=5a1e085710db7510VgnVCM2000001f4a900aRCRD&vgnextchannel=a12149fa40ec9410VgnVCM100000171f5a0aRCRD|website=www.madrid.es|language=es}}</ref> లో ప్రదర్శించబడింది. * ది అదర్ సెల్ఫ్, ముంబైలోని జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో సోలో ఎగ్జిబిషన్, 2015 <ref>{{Cite web|date=6 December 2015|title=The Other Self of Seema Kohli {{!}} Verve Magazine|url=https://www.vervemagazine.in/arts-and-culture/art-show-the-other-self-seema-kohli-jehangir-art-gallery-and-gallery-art-soul-mumbai|website=Vervemagazine}}</ref> * 2014, రాక్స్-ఎ-షామ్స్, 2వ కొచ్చి-ముజిరిస్ బినాలే <ref>{{Cite web|title=India Art Fair|url=https://www.galleryveda.com/image/catalog/artfairs/benitha%20BOOK_merged.pdf|website=Galleryveda|access-date=2024-02-16|archive-date=2024-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20240301141656/https://www.galleryveda.com/image/catalog/artfairs/benitha%20BOOK_merged.pdf|url-status=dead}}</ref> సందర్భంగా జరిగిన కొలేటరల్ ఈవెంట్‌లో వేద గ్యాలరీ సహకారంతో ప్రదర్శించబడింది. * 2014, హరణ్యగర్భ, టేస్ట్ ది ఫ్యూచర్‌లో భాగం: వ్యక్తిగత నిర్మాణాలు, [[వెనిస్]] <ref>{{Cite web|last=Tripathi|first=Shailaja|date=16 August 2017|title=Beyond the canvas|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/artist-seema-kohli-on-traversing-different-mediums/article19502394.ece|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> * హాంగ్‌కాంగ్‌లోని కరిన్ వెబెర్ గ్యాలరీలో ఒక సమూహ ప్రదర్శనలో, 2014 <ref>{{Cite web|title=Upcoming Events {{!}} Transformation – Contemporary Indian Art Exhibition {{!}} Hong Kong Art Gallery Association {{!}} Official Website|url=https://www.hk-aga.org/event/transformation-contemporary-indian-art-exhibition/|website=hk-aga.org|access-date=2024-02-16|archive-date=2023-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207170521/https://www.hk-aga.org/event/transformation-contemporary-indian-art-exhibition/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Transformation, Karin Weber Gallery - artinasia.com|url=http://www.artinasia.com/galleryDetail.php?catID=1&galleryID=226&view=7&eventID=25551|website=Artinasia.com|access-date=2024-02-16|archive-date=2023-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230508171753/http://www.artinasia.com/galleryDetail.php?catID=1&galleryID=226&view=7&eventID=25551|url-status=dead}}</ref> * వన్ వే టికెట్ ఎఆర్సిఓ, మాడ్రిడ్, 2009లో చూపబడింది <ref>{{Cite web|last=Shekhar|first=Divya|date=14 August 2017|title=Seema Kohli's inter-mingling art forms is manure for the soul|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/seema-kohlis-inter-mingling-art-forms-is-manure-for-the-soul/articleshow/60055109.cms|website=The Economic Times}}</ref> * 2009, మాడ్రిడ్‌లోని గాబన్ మ్యూజియంలో స్వయంసిద్ధ ప్రదర్శన ఇచ్చింది <ref>{{Cite web|title=Seema Kohli Paintings {{!}} Seema Kohli Artist, Painter {{!}} Gallery {{!}} Sanchit Art|url=https://www.sanchitart.in/Seema-Kohli-19.html|website=Sanchitart|access-date=2024-02-16|archive-date=2023-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230508171838/https://www.sanchitart.in/Seema-Kohli-19.html|url-status=dead}}</ref> * స్వయంసిద్ధ, ఫ్లోరెన్స్ బినాలే, ఫ్లోరెన్స్, ఇటలీ, 2009లో చూపబడింది <ref name="Swayam Siddha: The Self Realized2">{{Cite web|date=5 November 2019|title=Swayam Siddha: The Self Realized|url=https://takeonartmagazine.com/accolade/swayam-siddha-the-self-realized/|website=Take Art Magazine}}</ref> == పుస్తకాలు, ప్రచురణలు == * “యోగినిల బాటలో దేవతలను అనుభవించడం” సీమా కోహ్లీ అందించిన సహకారం - 2019 <ref>{{Cite web|date=17 September 2013|title=Experiencing the Goddess: On the Trail of the Yoginis – BOOK LAUNCH - Jaipur Literature Festival|url=https://jaipurliteraturefestival.org/blog/experiencing-the-goddess-on-the-trail-of-the-yoginis-book-launch|website=Jaipurliteraturefestival.org|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Chawla|first=Janet|last2=Kohli|first2=Seema|last3=Dupuis|first3=Stella|date=1 January 2019|title=Experiencing the Goddess On the Trail of the Yoginīs|url=https://www.academia.edu/42788322|website=Academia|access-date=16 ఫిబ్రవరి 2024|archive-date=16 ఫిబ్రవరి 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240216092751/https://www.academia.edu/42788322|url-status=dead}}</ref> * ''నా టీకప్‌లో తుఫాను'', 2022 <ref name="newindianexpress.com2">{{Cite web|title=Home is where the heart is: Artist Seema Kohli shares her idea of home through art|url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2022/jul/03/home-is-where-the-heart-is-artist-seema-kohli-shares-her-idea-of-home-through-art-2471528.html|website=The New Indian Express}}</ref> == అవార్డులు, గుర్తింపు == * 2017 - బిసి సన్యాల్ అవార్డు <ref>{{Cite web|date=17 January 2017|title=Artists honoured with BC Sanyal Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/artists-honoured-with-bc-sanyal-award-117011701389_1.html|website=business-standard}}</ref> * 2014 మహిళా సాధికారత, అత్యుత్తమ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు, మాలిక్యూల్ కమ్యూనికేషన్, ముంబై <ref>{{Cite web|title=Seema Kohli: From the canvas of her life and art|url=https://thedailyeye.info/thought-box/seema-kohli-from-the-canvas-of-her-life-and-art/26652eb7ac5cb40f|website=thedailyeye.info|language=en}}</ref> * 2007 మహిళలకు లలిత కళా అకాడమీ జాతీయ అవార్డులు <ref>{{Cite web|title=Seema Kohli|url=https://southasianart.gallery/collections/seema-kohli|website=South Asian Art Gallery}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బాహ్య లంకెలు== * [https://indiainclusionsummit.com/video/seema-kohli-at-india-inclusion-summit-2013/ Seema Kohli speaking at India Inclusion Summit ] * [https://www.youtube.com/watch?v=Er7-BWSpmII Artist at work: Seema Kohli] ([[BBC Hindi]]) [[వర్గం:1960 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 653903b8229q4jgfyjzrmsbidz0u1sg 0 400798 4991442 4495247 2026-10-29T18:20:11Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991442 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} '''మార్త ఆల్బర్ట్సన్ ఫైన్మాన్''' (జననం 1943) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] న్యాయవేత్త, న్యాయ సిద్ధాంతకర్త, రాజకీయ తత్వవేత్త. ఆమె ఎమోరీ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ లాలో రాబర్ట్ డబ్ల్యూ వుడ్రఫ్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ లా. ఫైన్ మన్ గతంలో కార్నెల్ లా స్కూల్ లో ఫెమినిస్ట్ జ్యూరీస్ప్రూడెన్స్ డోరోథియా ఎస్ క్లార్క్ ప్రొఫెసర్ మొదటి హోల్డర్. ఆమె కొలంబియా లా స్కూల్ లో మారిస్ టి.మూర్ ప్రొఫెసర్ పదవిని నిర్వహించారు.<ref>{{cite web|date=|title=Professor Gail Fine|url=http://www.merton.ox.ac.uk/people/professor-gail-fine|access-date=2014-04-20|publisher=Merton.ox.ac.uk}}</ref> ఫైన్ మాన్ స్త్రీవాద న్యాయ సిద్ధాంతం, విమర్శనాత్మక న్యాయ సిద్ధాంతం రంగాలలో పనిచేస్తుంది, 1984 లో ఆమె స్థాపించిన ఫెమినిజం అండ్ లీగల్ థియరీ ప్రాజెక్ట్ కు దర్శకత్వం వహిస్తుంది. ఆమె ప్రారంభ పాండిత్యంలో ఎక్కువ భాగం కుటుంబం, సాన్నిహిత్యం చట్టపరమైన నియంత్రణపై దృష్టి పెడుతుంది,, ఆమెను "మన కాలపు ప్రముఖ స్త్రీవాద కుటుంబ సిద్ధాంతకర్త" అని పిలుస్తారు. అప్పటి నుండి ఆమె సార్వత్రిక ఆధారపడటం, బలహీనత, న్యాయం చట్టపరమైన చిక్కులపై దృష్టి పెట్టడానికి తన పరిధిని విస్తరించింది. ఆమె ఇటీవలి రచన బలహీనత సిద్ధాంతాన్ని రూపొందిస్తుంది. ఆమె ప్రగతిశీల ఉదారవాద ఆలోచనాపరురాలు; ఆమె జాన్ పొడెస్టా సెంటర్ ఫర్ అమెరికన్ ప్రోగ్రెస్ అనుబంధ పండితురాలు.<ref>{{cite web|date=2012-04-03|title=Faculty|url=http://philosophy.cornell.edu/people/philosophy-faculty.cfm|access-date=2014-04-20|publisher=Philosophy.cornell.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117003955/http://philosophy.cornell.edu/people/philosophy-faculty.cfm|archive-date=2012-01-17|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == ఫైన్ మన్ టెంపుల్ విశ్వవిద్యాలయం (1971) నుండి బి.ఎ, [[చికాగో]] విశ్వవిద్యాలయం నుండి జె.డి (1975) పొందారు. న్యాయ పాఠశాల నుండి పట్టభద్రురాలైన తరువాత, ఆమె యు.ఎస్ కోర్ట్ ఆఫ్ అప్పీల్స్ ఫర్ ది సెవెన్త్ సర్క్యూట్ గౌరవ లూథర్ మెరిట్ స్విగెర్ట్ కోసం గుమాస్తాగా పనిచేసింది, 1976 నుండి 1990 వరకు విస్కాన్సిన్ లా స్కూల్లో అధ్యాపకురాలిగా ఉన్నారు. తదనంతరం, ఫైన్ మాన్ కొలంబియా లా స్కూల్ కు మారారు, అక్కడ ఆమె 1990 లో మారిస్ టి.మూర్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ లాగా నియమించబడింది. ఆమె 1999 లో కార్నెల్ లా స్కూల్లో ఫెమినిస్ట్ న్యాయశాస్త్రం మొదటి డోరోథియా ఎస్ క్లార్క్ ప్రొఫెసర్ అయ్యారు. 2004 నుండి, ఆమె ఎమోరీ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ లాలో రాబర్ట్ డబ్ల్యూ వుడ్రఫ్ లా ప్రొఫెసర్ గా ఉన్నారు. ఈ గౌరవం "వారి స్వంత స్పెషాలిటీ రంగాలలో నిరూపితమైన నాయకులు మాత్రమే కాకుండా, ప్రత్యేక విభాగాలలో ప్రతిష్టాత్మక వంతెన నిర్మాణదారులుగా ఉన్న ప్రపంచ స్థాయి పండితులకు రిజర్వ్ చేయబడింది."<ref>{{cite news|url=http://www.michigandaily.com/content/2009-04-07/legendary-professor-sidney-fine-dies-age-88|title=Legendary professor Sidney Fine passes away at the age of 88|newspaper=The Michigan Daily|access-date=2014-04-20}}</ref> === ఫెమినిజం అండ్ లీగల్ థియరీ ప్రాజెక్ట్ === ఫైన్మాన్ ఫెమినిజం అండ్ లీగల్ థియరీ ప్రాజెక్ట్ వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్, దీనిని ఆమె 1984 లో స్థాపించారు, దీనిని విస్కాన్సిన్ లా స్కూల్, కొలంబియా లా స్కూల్, కార్నెల్ లా స్కూల్, ఎమోరీ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ లా కలిగి ఉన్నాయి. ఫైన్మాన్ విస్కాన్సిన్ లా స్కూల్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఎఫ్ఎల్టి ప్రాజెక్టును స్థాపించారు, తరువాతి ఆరు సంవత్సరాల పాటు ప్రాజెక్ట్ "చట్టం, సమాజంలో ముఖ్యమైన సమస్యలను పరిష్కరించే ఇంటర్ డిసిప్లినరీ ఫెమినిస్ట్ స్కాలర్షిప్ కోసం ఒక వేదికను అందించడానికి" వార్షిక వేసవి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. కాలక్రమేణా, ఫైన్ మాన్ ప్రాజెక్ట్ పరిధిని విస్తరించారు - వార్షిక వర్క్ షాప్ లు, ప్రజంటేషన్ ల సంఖ్య, వైవిధ్యాన్ని పెంచడం, కొత్త కార్యక్రమాలను జోడించడం. స్థాపిత నైపుణ్యాన్ని ధృవీకరించడానికి, కొత్తగా ఉద్భవిస్తున్న పండితులను ప్రోత్సహించడానికి ఫైన్మాన్ ఇతర స్త్రీవాదులను ఏకతాటిపైకి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నిస్తారు. ఫెమినిజం అండ్ లీగల్ థియరీ ప్రాజెక్ట్ స్త్రీవాద సిద్ధాంతం, చట్టానికి సంబంధించిన విస్తృత శ్రేణి అంశాలను అధ్యయనం చేయడానికి, చర్చించడానికి పండితులను ఏకతాటిపైకి తెస్తుంది. ఎఫ్ఎల్టి ప్రాజెక్ట్ సంవత్సరానికి నాలుగైదు పండిత వర్క్ షాప్ లను నిర్వహిస్తుంది, "మహిళలకు ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉన్న నిర్దిష్ట చట్టం, విధాన అంశాల ఇంటర్ డిసిప్లినరీ పరీక్షలను పెంపొందించడానికి" ప్రధాన నిబద్ధతతో ఉంటుంది. ఎఫ్ఎల్టి ప్రాజెక్ట్ విచారణలు లింగాన్ని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించవు - ప్రాజెక్ట్ స్కాలర్ షిప్ అనేది జాతి, లింగం, తరగతి, లైంగికత, సామర్థ్యం కూడళ్లకు సంబంధించిన సమానత్వ సమస్యలకు సంబంధించినది. ది ఎఫ్ఎల్టి ప్రాజెక్ట్ ఎట్ ది బోర్డర్స్ ఆఫ్ లా: ఫెమినిజం అండ్ లీగల్ థియరీ (1990), ట్రాన్సెండింగ్ ది బోర్డర్స్ ఆఫ్ లా: జనరేషన్స్ ఆఫ్ ఫెమినిజం అండ్ లీగల్ థియరీ (2011) అలాగే ఇతర పుస్తకాలను ప్రచురించింది.<ref name="CV">{{cite web|title=Gail Fine Curriculum Vitae|url=http://www.philosophy.cornell.edu/people/upload/GailFineCV2013.pdf|access-date=2015-03-01|publisher=Philosophy.cornell.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140712062955/http://philosophy.cornell.edu/people/upload/GailFineCV2013.pdf|archive-date=2014-07-12|url-status=dead}}</ref> === బలహీనత, హ్యూమన్ కండిషన్ ఇనిషియేటివ్ === ఎమోరీ లా స్కూల్ లో 2008లో స్థాపించబడిన వల్నరబిలిటీ అండ్ ది హ్యూమన్ కండిషన్ ఇనిషియేటివ్ కు ఫైన్ మన్ దర్శకత్వం వహించారు. ఈ కార్యక్రమం జాతీయ, అంతర్జాతీయ వర్క్ షాప్ లు, సందర్శకులకు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది. "బలహీనత", "స్థితిస్థాపకత" భావనలను నిమగ్నం చేయడానికి ఆసక్తి ఉన్న పండితులకు ఒక వేదికను అందించడం, మానవ పరిస్థితిని పరిష్కరించడానికి సార్వత్రిక విధానాన్ని నిర్మించడంలో "ప్రతిస్పందించే స్థితి" ఆలోచనను అందించడం దీని ఉద్దేశ్యం. ఫైన్ మన్ సెంటర్ ఫర్ అమెరికన్ ప్రోగ్రెస్ కు అనుబంధ పండితురాలు. సెప్టెంబర్ 2018 లో, సిస్క్ వార్షిక నివేదిక డేటా ఆధారంగా బ్రియాన్ లీటర్ లా స్కూల్ నివేదికలలో 2013-2017 కాలానికి ఆమె యు.ఎస్ లో #1 మోస్ట్-ఉదహరించబడిన ఫ్యామిలీ లా ఫ్యాకల్టీగా స్థానం పొందింది.<ref name="autogenerated1">{{cite web|date=2005-08-18|title=Plato on Knowledge and Forms: Selected Essays // Reviews // Notre Dame Philosophical Reviews // University of Notre Dame|url=http://ndpr.nd.edu/news/24849-plato-on-knowledge-and-forms-selected-essays|access-date=2014-04-20|publisher=Ndpr.nd.edu}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1943 జననాలు]] ddpqfgo1jzeob6x6otfaq91rxrc5aip 0 400819 4991480 4657077 2026-10-29T22:52:10Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991480 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|name=మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్|image=Mary-ellen-mark-2 (cropped).jpg|caption=2010లో మార్క్|birth_date={{Birth date|1940|3|20}}|birth_place=ఎల్కిన్స్ పార్క్, పెన్సిల్వేనియా, యు.ఎస్|death_date={{Death date and age|2015|5|25|1940|3|20}}|death_place=మాన్‌హట్టన్, న్యూయార్క్ సిటీ, యు.ఎస్|field=ఫోటోగ్రఫీ|training=|movement=|works=|patrons=|influenced=|awards=|spouse=మార్టిన్ బెల్|signature=}}'''మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్''' (మార్చి 20, 1940 - మే 25, 2015) ఫోటో జర్నలిజం, డాక్యుమెంటరీ ఫోటోగ్రఫీ, పోర్ట్రెయిట్యూర్, అడ్వర్టైజింగ్ ఫోటోగ్రఫీకి ప్రసిద్ధి చెందిన అమెరికన్ ఫోటోగ్రాఫర్. ఆమె "ప్రధాన స్రవంతి సమాజానికి దూరంగా, దాని మరింత ఆసక్తికరమైన, తరచుగా సమస్యాత్మక అంచుల వైపు" ఉన్న వ్యక్తులను ఫోటో తీసింది.<ref name="salon">{{Cite news|url=https://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|title=Brilliant Careers|last=Long|first=Andrew|date=28 March 2000|work=Salon|access-date=November 10, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20020401222337/http://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|archive-date=April 1, 2002}}</ref> మార్క్ తన రచనల యొక్క 21 సంకలనాలను ప్రచురించింది, ముఖ్యంగా స్ట్రీట్ వైజ్, వార్డ్ 81. ఆమె రచనలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్యాలరీలు, మ్యూజియంలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి, లైఫ్, రోలింగ్ స్టోన్, ది న్యూయార్కర్, న్యూయార్క్ టైమ్స్, వ్యానిటీ ఫెయిర్ లలో విస్తృతంగా ప్రచురించబడ్డాయి. ఆమె 1977, 1981 మధ్య మాగ్నమ్ ఫోటోస్ లో సభ్యురాలు. ఆమె మూడు రాబర్ట్ ఎఫ్ కెన్నెడీ జర్నలిజం అవార్డులు, నేషనల్ ఎండోమెంట్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ నుండి మూడు ఫెలోషిప్ లు, జార్జ్ ఈస్ట్ మన్ హౌస్ నుండి 2014 లైఫ్ టైమ్ అచీవ్ మెంట్ ఇన్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డు, వరల్డ్ ఫోటోగ్రఫీ ఆర్గనైజేషన్ నుండి అవుట్ స్టాండింగ్ కాంట్రిబ్యూషన్ ఫోటోగ్రఫీ అవార్డుతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకుంది.<ref name="time-obituary-laurent">{{Cite news|url=http://time.com/3896572/mary-ellen-mark-dies-at-75/|title=In Memoriam: Mary Ellen Mark (1940–2015)|last=Laurent|first=Olivier|date=May 26, 2015|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=May 26, 2015|archive-date=2017-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303223644/http://time.com/3896572/mary-ellen-mark-dies-at-75/|url-status=dead}}</ref> == జీవితం, వృత్తి == [[దస్త్రం:400C-006-037.tif|thumb|మేరీ ఎలెన్ మార్క్ పాస్‌పోర్ట్ ఫోటో, 1963. (లౌ బార్లో ఫోటో)]] మార్క్ ఎల్కిన్స్ పార్క్, పెన్సిల్వేనియాలో పుట్టి పెరిగింది. <ref name="ohagan-guardian-obit">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/may/27/mary-ellen-mark|title=Mary Ellen Mark obituary|last=O'Hagan|first=Sean|date=27 May 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=27 May 2015|author-link=Sean O'Hagan (journalist)}}</ref> <ref name="naef">Naef, Weston ''Mary Ellen Mark: Exposure'' (Phaidon Press, 2006), Introduction. {{ISBN|978-0-7148-4626-2}}; {{ISBN|978-0-7148-4626-2}}</ref>, తొమ్మిదేళ్ల వయసులో బాక్స్ బ్రౌనీ కెమెరా <ref name="telegraph-obituary">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11633719/Mary-Ellen-Mark-photographer-obituary.html|title=Mary Ellen Mark, photographer – obituary|date=27 May 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=28 May 2015|location=London}}</ref> తో ఫోటో తీయడం ప్రారంభించింది. ఆమె చెల్టెన్‌హామ్ హైస్కూల్, <ref name="naef" /> చదివింది, అక్కడ ఆమె చీఫ్ చీర్‌లీడర్‌గా ఉంది, పెయింటింగ్, డ్రాయింగ్‌లో నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించింది. <ref name="ohagan-guardian-obit" /> ఆమె 1962లో [[పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం|యూనివర్శిటీ ఆఫ్ పెన్సిల్వేనియా]] నుండి పెయింటింగ్, ఆర్ట్ హిస్టరీలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌ని అందుకుంది <ref name="telegraph-obituary" /> గ్రాడ్యుయేషన్ తర్వాత, ఆమె ఫిలడెల్ఫియా సిటీ ప్లానింగ్ విభాగంలో కొంతకాలం పనిచేసింది, <ref name="telegraph-obituary" /> ఆ తర్వాత పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయంలోని అన్నెన్‌బర్గ్ స్కూల్ ఫర్ కమ్యూనికేషన్‌లో ఫోటో జర్నలిజంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ కోసం తిరిగి వచ్చింది, దానిని ఆమె 1964లో అందుకుంది <ref name="ohagan-guardian-obit" /> మరుసటి సంవత్సరం, మార్క్ ఒక సంవత్సరం పాటు టర్కీలో ఫోటోగ్రాఫ్ చేయడానికి ఫుల్‌బ్రైట్ స్కాలర్‌షిప్‌ను అందుకుంది, <ref name="ohagan-guardian-obit" /> దాని నుండి ఆమె తన మొదటి పుస్తకం ''పాస్‌పోర్ట్'' (1974)ను రూపొందించింది. అక్కడ ఉన్నప్పుడు, ఆమె ఇంగ్లాండ్, జర్మనీ, గ్రీస్, ఇటలీ, స్పెయిన్‌లను ఫోటో తీయడానికి ప్రయాణించింది. <ref name="salon2">{{Cite news|url=https://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|title=Brilliant Careers|last=Long|first=Andrew|date=28 March 2000|work=Salon|access-date=November 10, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20020401222337/http://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|archive-date=April 1, 2002}}</ref> 1966లో <ref name="naef2">Naef, Weston ''Mary Ellen Mark: Exposure'' (Phaidon Press, 2006), Introduction. {{ISBN|978-0-7148-4626-2}}; {{ISBN|978-0-7148-4626-2}}</ref> లేదా 1967, <ref name="salon3">{{Cite news|url=https://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|title=Brilliant Careers|last=Long|first=Andrew|date=28 March 2000|work=Salon|access-date=November 10, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20020401222337/http://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|archive-date=April 1, 2002}}</ref> ఆమె న్యూయార్క్ నగరానికి తరలివెళ్లింది, ఆ తర్వాత కొన్ని సంవత్సరాల్లో ఆమె వియత్నాం యుద్ధం, మహిళా విముక్తి ఉద్యమం, ట్రాన్స్‌వెస్టైట్ సంస్కృతి, టైమ్స్ స్క్వేర్‌కు వ్యతిరేకంగా ప్రదర్శనలను చిత్రీకరించింది. ఒక రచయిత ప్రకారం, "ప్రధాన స్రవంతి సమాజానికి దూరంగా, దాని మరింత ఆసక్తికరమైన, తరచుగా సమస్యాత్మకమైన అంచుల వైపు". <ref name="salon3" /> ఆమె ఫోటోగ్రఫీ నిరాశ్రయత, ఒంటరితనం, మాదకద్రవ్య వ్యసనం, వ్యభిచారం వంటి సామాజిక సమస్యలను పరిష్కరించింది. మార్క్ యొక్క చాలా పనిలో పిల్లలు పునరావృతమయ్యే అంశం. <ref name="washingtonpost-crowder">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/in-sight/wp/2015/05/27/celebrating-the-legacy-of-photographer-mary-ellen-mark-dead-at-age-75/|title=Celebrating the legacy of photographer Mary Ellen Mark, dead at age 75|last=Crowder|first=Nicole|date=27 May 2015|work=[[Washington Post]]|access-date=28 May 2015}}</ref> ఆమె తన సబ్జెక్ట్‌ల పట్ల తన విధానాన్ని వివరించింది: "పిల్లలు, యుక్తవయస్కులు "పిల్లలు" కాదని నేను ఎప్పుడూ భావించాను, వారు చిన్న వ్యక్తులు. నేను వారిని చిన్న వ్యక్తులుగా చూస్తాను, నేను వారిని ఇష్టపడతాను లేదా నేను ఇష్టపడను. నాకు మానసిక అనారోగ్యం పట్ల కూడా వ్యామోహం ఉంది., సమాజ సరిహద్దుల వెలుపల ఉన్న వింత వ్యక్తులు." మార్క్ కూడా "నేను సార్వత్రికమైన, మనమందరం అనుబంధించగల మరొక సంస్కృతి నుండి వస్తువులను పైకి లాగడానికి ఇష్టపడతాను...ప్రపంచమంతటా వేశ్యలు ఉన్నారు. నేను వారి జీవన విధానాన్ని చూపించడానికి ప్రయత్నిస్తాను." <ref name="Frame">Frame, Allen [http://bombsite.com/issues/28/articles/1213 "Mary Ellen Mark"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111106155348/http://bombsite.com/issues/28/articles/1213|date=November 6, 2011}} ''[[బాంబ్ మ్యాగజైన్|BOMB Magazine]]'' Summer 1989, Retrieved July 27, 2011</ref>, "సమాజంలో అత్యుత్తమ విరామాలు లేని వ్యక్తుల పట్ల నాకు అనుబంధం ఉంది. నేను అన్నింటికంటే ఎక్కువగా చేయాలనుకుంటున్నాను వారి ఉనికిని గుర్తించడం". <ref>Uncited but quoted in Long, "Brilliant Careers", ''Salon''</ref> మార్క్ తన సబ్జెక్ట్‌లతో బలమైన సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడంలో బాగా పేరు పొందింది. <ref name="ohagan-guardian-obit2">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/may/27/mary-ellen-mark|title=Mary Ellen Mark obituary|last=O'Hagan|first=Sean|date=27 May 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=27 May 2015|author-link=Sean O'Hagan (journalist)}}</ref> ''వార్డ్ 81'' (1979) కోసం, ఆమె ఒరెగాన్ స్టేట్ హాస్పిటల్‌లోని మహిళల భద్రతా వార్డులో రోగులతో ఆరు వారాల పాటు నివసించింది, ''ఫాక్‌ల్యాండ్ రోడ్'' (1981) కోసం, ఆమె బొంబాయిలోని ఒక పొడవైన వీధిలో పనిచేసే వేశ్యలతో మూడు నెలలు స్నేహం చేసింది. <ref name="ohagan-guardian-obit2" /> ఆమె ప్రాజెక్ట్ "స్ట్రీట్స్ ఆఫ్ ది లాస్ట్" రచయిత చెరిల్ మెక్‌కాల్, ''లైఫ్'' కోసం, <ref name="time-berman">{{Cite news|url=http://time.com/3896742/mary-ellen-mark-streetwise/|title=See Mary Ellen Mark's Most Memorable Photo Essay|last=Berman|first=Eliza|date=26 May 2015|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=28 May 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527001013/http://time.com/3896742/mary-ellen-mark-streetwise/|archive-date=May 27, 2015}}</ref> ఆమె ''స్ట్రీట్‌వైస్'' (1988) పుస్తకాన్ని నిర్మించింది, ఆమె భర్త మార్టిన్ బెల్ దర్శకత్వం వహించిన <ref name="time-obituary-laurent2">{{Cite news|url=http://time.com/3896572/mary-ellen-mark-dies-at-75/|title=In Memoriam: Mary Ellen Mark (1940–2015)|last=Laurent|first=Olivier|date=May 26, 2015|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=May 26, 2015|archive-date=2017-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303223644/http://time.com/3896572/mary-ellen-mark-dies-at-75/|url-status=dead}}</ref> <ref name="Frame" /> డాక్యుమెంటరీ చిత్రం ''స్ట్రీట్‌వైస్‌గా'' అభివృద్ధి చేయబడింది. టామ్ వెయిట్స్ సౌండ్‌ట్రాక్. ఆర్థర్ పెన్ యొక్క ''ఆలిస్ రెస్టారెంట్'' (1969), మైక్ నికోల్స్ ''క్యాచ్-22'' (1970), ''కార్నల్ నాలెడ్జ్'' (1971), [[ఫ్రాన్సిస్ ఫోర్డ్ కొప్పోలా|ఫ్రాన్సిస్ ఫోర్డ్ కొప్పోలాతో]] సహా 100 కంటే ఎక్కువ సినిమాల నిర్మాణ స్టిల్స్‌ను చిత్రీకరించే సినిమా సెట్‌లలో మార్క్ ప్రత్యేక స్టిల్స్ ఫోటోగ్రాఫర్ కూడా. యొక్క ''అపోకలిప్స్ నౌ'' (1979),, బాజ్ లుహర్మాన్ యొక్క ''ఆస్ట్రేలియా'' (2008). <ref name="ohagan-guardian-obit3">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2015/may/27/mary-ellen-mark|title=Mary Ellen Mark obituary|last=O'Hagan|first=Sean|date=27 May 2015|work=[[The Guardian]]|access-date=27 May 2015|author-link=Sean O'Hagan (journalist)}}</ref> <ref name="nyt">[https://www.nytimes.com/2008/12/28/arts/design/28mark.html Shattuck, Kathryn. "Another Camera on the Set"], ''[[The New York Times]]'', December 25, 2008, plus page 1 of 7 of online slide show</ref> ''లుక్'' మ్యాగజైన్ కోసం, ఆమె [[ఫెడెరికో ఫెలినీ|ఫెడెరికో ఫెల్లిని]] షూటింగ్ ''సాటిరికాన్'' (1969) ఫోటో తీశారు. <ref name="ohagan-guardian-obit3" /> <ref name="salon4">{{Cite news|url=https://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|title=Brilliant Careers|last=Long|first=Andrew|date=28 March 2000|work=Salon|access-date=November 10, 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20020401222337/http://www.salon.com/people/bc/2000/03/28/mark/|archive-date=April 1, 2002}}</ref> == ప్రదర్శనలు == * 2003 – ''కవలలు'', మరియాన్ బోయెస్కీ గ్యాలరీ, న్యూయార్క్ <ref>{{Cite web|title=Mary Ellen Mark {{!}} Twins|url=https://www.marianneboeskygallery.com/exhibitions/mary-ellen-mark/|access-date=11 September 2020|website=Marianne Boesky Gallery|archive-date=14 సెప్టెంబరు 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914184729/https://www.marianneboeskygallery.com/exhibitions/mary-ellen-mark/|url-status=dead}}</ref> * 2004 – ''మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్: ట్విన్స్ అండ్ ఫాక్‌ల్యాండ్ రోడ్'', మ్యూజియం ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఫోటోగ్రఫీ, చికాగో, ఇల్లినాయిస్ <ref>{{Cite web|title=Mary Ellen Mark: Twins and Falkland Road|url=https://www.mocp.org/exhibitions/2000/4/-mary-ellen-mark-twins-and-falkland-road.php|access-date=11 September 2020|website=Museum of Contemporary Photography|archive-date=19 సెప్టెంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210919053851/https://www.mocp.org/exhibitions/2000/4/-mary-ellen-mark-twins-and-falkland-road.php|url-status=dead}}</ref> * 2005 – ''ఫాక్‌ల్యాండ్ రోడ్'', యాన్సీ రిచర్డ్‌సన్ గ్యాలరీ, న్యూయార్క్ <ref>{{Cite web|title=Falkland Road|url=https://www.yanceyrichardson.com/exhibitions/mary-ellen-mark|access-date=11 September 2020|website=Yancey Richardson Gallery}}</ref> * 2008 – ''మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్: ది ప్రోమ్ సిరీస్'', జాన్సన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, ఇథాకా, న్యూయార్క్ <ref>{{Cite web|title=Mary Ellen Mark: The Prom Series|url=https://museum.cornell.edu/exhibitions/mary-ellen-mark-prom-series|access-date=11 September 2020|website=Johnson Museum of Art|archive-url=https://web.archive.org/web/20210614111207/https://museum.cornell.edu/exhibitions/mary-ellen-mark-prom-series|archive-date=14 జూన్ 2021|url-status=dead}}</ref> * 2009 – ''సీన్ బిహైండ్ ది సీన్'', స్టాలీ-వైజ్ గ్యాలరీ, న్యూయార్క్ <ref>{{Cite web|title=MARY ELLEN MARK Seen Behind the Scene|url=https://www.staleywise.com/exhibitions/mary-ellen-mark/works?view=slider|access-date=11 September 2020|website=Staley Wise Gallery}}</ref> * 2012 – ''ప్రోమ్: ఫోటోగ్రాఫ్స్'', ఫిలడెల్ఫియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, ఫిలడెల్ఫియా, పెన్సిల్వేనియా <ref>{{Cite web|title=Prom: Photographs by Mary Ellen Mark|url=https://www.philamuseum.org/exhibitions/767.html?page=2&events=1|access-date=11 September 2020|website=Philadelphia Museum of Art}}{{Dead link|date=నవంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2014 – ''మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్: మ్యాన్ అండ్ బీస్ట్'', విట్లిఫ్ కలెక్షన్స్, టెక్సాస్ స్టేట్ యూనివర్శిటీ, శాన్ మాక్రోస్, టెక్సాస్ <ref>{{Cite web|date=November 20, 2017|title=Mary Ellen Mark: Man and Beast|url=https://www.thewittliffcollections.txstate.edu/about/news/january-2014-manandbeast.html|access-date=11 September 2020|website=The Wittliff Collections}}</ref> * 2016 – ''వైఖరి: మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్ చే పోర్ట్రెయిట్స్, 1964–2015'', హోవార్డ్ గ్రీన్‌బర్గ్ గ్యాలరీ, న్యూయార్క్ <ref>{{Cite web|last=Estrin|first=James|date=May 5, 2016|title=Attitude, by Mary Ellen Mark|url=https://lens.blogs.nytimes.com/2016/05/05/attitude-portraits-by-mary-ellen-mark/|access-date=11 September 2020|website=New York Times}}</ref> * 2017 – ''లుకింగ్ ఫర్ హోమ్: ఎ ఇయర్లాంగ్ ఫోకస్'', ది మ్యూజియం ఆఫ్ స్ట్రీట్ కల్చర్, డల్లాస్, టెక్సాస్ <ref>{{Cite web|title=Looking For Home|url=http://www.museumofstreetculture.org/looking-for-home.html|access-date=11 September 2020|website=The Museum of Street Culture}}</ref> * 2021 – ''మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్: గర్ల్‌హుడ్'', నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఉమెన్ ఇన్ ది ఆర్ట్స్, వాషింగ్టన్, DC <ref>{{Cite web|title=Mary Ellen Mark: Girlhood|url=https://nmwa.org/exhibitions/mary-ellen-mark-girlhood/|access-date=11 September 2020|website=National Museum of Women In The Arts}}</ref> * 2023 – ''మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్: వార్డ్ 81'', ది ఇమేజ్ సెంటర్, టొరంటో, కెనడా <ref>{{Cite web|title=Mary Ellen Mark Ward 81 - The Image Centre|url=https://theimagecentre.ca/exhibition/mary-ellen-mark-ward-81/|access-date=2023-04-21|website=theimagecentre.ca}}</ref> * 2023–24 – ''మేరీ ఎల్లెన్ మార్క్: రెట్రోస్పెక్టివ్'', C/O బెర్లిన్, అమెరికా-హౌస్, బెర్లిన్, జర్మనీ <ref>{{Cite web|title=Mary Ellen Mark {{!}} C/O Berlin|url=https://co-berlin.org/en/program/exhibitions/mary-ellen-mark|access-date=2023-04-21|website=co-berlin.org}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:2015 మరణాలు]] [[వర్గం:1940 జననాలు]] litndzdmlx25b6p7wpxk4sxk9fczgli 0 400821 4991481 4147659 2026-10-29T22:52:16Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991481 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic|honorific_prefix=|name=మేరీ ఎల్లెన్ రుడిన్|honorific_suffix=|image=Mary Ellen Rudin (1924–2013).jpg|image_size=|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=మేరీ ఎలెన్ ఎస్టిల్|birth_date={{birth date|1924|12|7}}|birth_place=హిల్స్‌బోరో, టెక్సాస్|death_date={{death date and age|2013|3|18|1924|12|7}}|death_place=|death_cause=|region=|nationality=అమెరికన్|citizenship=|residence=|other_names=|occupation=|period=|known_for=|title=|boards=<!--board or similar positions extraneous to main occupation-->|spouse=వాల్టర్ రుడిన్|children=|awards=నోదర్ లెక్చరర్|website=|education=|alma_mater=ఆస్టిన్‌లోని టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయం|thesis_title=వియుక్త ఖాళీల గురించి|thesis_url=|thesis_year=1949|school_tradition=|doctoral_advisor=రాబర్ట్ లీ మూర్|academic_advisors=|influences=|era=|discipline=గణిత శాస్త్రం|sub_discipline=సెట్-థియరిటిక్ టోపోలాజీ|workplaces=డ్యూక్ విశ్వవిద్యాలయం, <br /> రోచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయం, <br /> మాడిసన్‌లోని విస్కాన్సిన్ విశ్వవిద్యాలయం|doctoral_students=<!--only those with WP articles-->|notable_students=<!--only those with WP articles-->|main_interests=|notable_works=|notable_ideas=|influenced=<!--must be referenced from a third party source-->|signature=|signature_alt=|signature_size=|footnotes=}}'''మేరీ ఎల్లెన్ రుడిన్''' (డిసెంబర్ 7, 1924 - మార్చి 18, 2013) సెట్-థియరిటిక్ టోపాలజీలో కృషి చేసిన అమెరికన్ [[గణితం|గణిత శాస్త్రవేత్త]]. 2013 లో, ఎల్సెవియర్ మేరీ ఎల్లెన్ రుడిన్ యంగ్ రీసెర్చర్ అవార్డును స్థాపించారు, ఇది ప్రతి సంవత్సరం ఒక యువ పరిశోధకుడికి ప్రదానం చేయబడుతుంది, ప్రధానంగా సాధారణ టోపాలజీకి ఆనుకుని ఉన్న రంగాలలో.<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/50040386/mary-ellen-rudin-1924-2013/|title=In the Matter of the Estate of Mary Ellen Rudin|date=May 11, 2013|work=Wisconsin State Journal|access-date=May 2, 2020|page=20|via=[[Newspapers.com]]}} {{Open access}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.journals.elsevier.com/topology-and-its-applications/news/mary-ellen-rudin-december-7-1924-march-18-2013/|title=Mary Ellen Rudin (December 7, 1924 – March 18, 2013)|access-date=8 April 2013|publisher=webpage of [[Topology and its Applications]] published by [[Elsevier]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mary Ellen Rudin Young Researcher Award Fund|url=http://www.elsevier.com/awards/mary-ellen-rudin-young-researcher-award-fund|access-date=23 March 2020|publisher=Elsevier}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == '''మేరీ ఎల్లెన్ (ఎస్టిల్) రుడిన్''' [[టెక్సస్|టెక్సాస్‌]]<nowiki/>లోని హిల్స్‌బోరోలో జో జెఫెర్సన్ ఎస్టిల్, ఐరీన్ (షూక్) ఎస్టిల్‌లకు జన్మించారు. ఆమె తల్లి ఐరీన్ వివాహానికి ముందు ఆంగ్ల ఉపాధ్యాయురాలు, ఆమె తండ్రి జో సివిల్ ఇంజనీర్. కుటుంబం ఆమె తండ్రి పనితో కదిలింది, కానీ మేరీ ఎల్లెన్ బాల్యాన్ని లీకీ, టెక్సాస్ చుట్టూ గడిపింది. <ref name="interview">Albers, D.J. and Reid, C. (1988) "An Interview with Mary Ellen Rudin". ''The College of Mathematics Journal'' 19(2) pp.114-137</ref> ఆమెకు ఒక తోబుట్టువు, ఒక తమ్ముడు ఉన్నాడు. రుడిన్ తల్లితండ్రులు ఇద్దరూ తమ స్వస్థలమైన వించెస్టర్, టేనస్సీ సమీపంలోని మేరీ షార్ప్ కాలేజీలో చదువుకున్నారు. రుడిన్ ఈ వారసత్వంపై వ్యాఖ్యానించింది, ఆమె కుటుంబం ఒక ఇంటర్వ్యూలో విద్యకు ఎంత విలువ ఇస్తుందో. <ref name="interview" /> ఆమె రాబర్ట్ లీ మూర్ ఆధ్వర్యంలో గణితంలో గ్రాడ్యుయేట్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి వెళ్లడానికి ముందు మూడు సంవత్సరాల తర్వాత 1944లో టెక్సాస్ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరింది. <ref>{{MathGenealogy}}</ref> ఆమె గ్రాడ్యుయేట్ థీసిస్ "మూర్ యొక్క సిద్ధాంతాలలో" ఒకదానికి వ్యతిరేక ఉదాహరణను అందించింది. ఆమె పిహెచ్‌డి పూర్తి చేసింది. 1949లో ఆమె అండర్ గ్రాడ్యుయేట్‌గా ఉన్న సమయంలో, ఆమె ఫై ము ఉమెన్స్ ఫ్రాటర్నిటీలో సభ్యురాలు, <ref name="Phi Mu">{{Cite book|url=http://mediasvc.ancestrylibrary.com/image/5b19bc58b519aa1a1e6a8459c726af42/128677668.jpg?MaxWidth=4500&MaxHeight=4500&Enhancement=AdaptiveContrast&ImageQuality=UltraHighQuality&client=SUI&version=cJ_HXtIBzwg|title=Cactus Yearbook|publisher=University of Texas|year=1944|location=Austin, TX|page=394|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326033612/http://mediasvc.ancestrylibrary.com/image/5b19bc58b519aa1a1e6a8459c726af42/128677668.jpg?MaxWidth=4500&MaxHeight=4500&Enhancement=AdaptiveContrast&ImageQuality=UltraHighQuality&client=SUI&version=cJ_HXtIBzwg|archive-date=2023-03-26|access-date=2024-02-24|url-status=dead}}</ref>, ఫై బీటా కప్పా సొసైటీకి ఎన్నికైంది. <ref>{{Cite book|url=http://mediasvc.ancestrylibrary.com/image/ac3541c932af215e09ea1af498ca461b/413209969.jpg?MaxWidth=4500&MaxHeight=4500&Enhancement=AdaptiveContrast&ImageQuality=UltraHighQuality&client=SUI&version=sPf5lNlJzwg|title=Cactus Yearbook|publisher=University of Texas|year=1945|location=Austin, TX|page=141}}{{Broken}}</ref> 1953లో, ఆమె డ్యూక్ విశ్వవిద్యాలయంలో బోధిస్తున్నప్పుడు పరిచయమైన గణిత శాస్త్రజ్ఞుడు వాల్టర్ రుడిన్‌ను వివాహం చేసుకుంది. వారికి నలుగురు పిల్లలు. == కెరీర్ == ఆమె కెరీర్ ప్రారంభంలో, రుడిన్ డ్యూక్ విశ్వవిద్యాలయం, రోచెస్టర్ విశ్వవిద్యాలయంలో బోధించారు. <ref name="AWM">"Mary Ellen Rudin", Profiles of Women in Mathematics. Association of Women in Mathematics . Accessed March 13, 2015.</ref> ఆమె 1959లో యూనివర్శిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్‌లో లెక్చరర్‌గా పనిచేసి, 1971లో గణితశాస్త్ర ప్రొఫెసర్‌గా నియమితులయ్యారు. 1991లో పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత, ఆమె ఎమెరిటా ప్రొఫెసర్‌గా కొనసాగింది. ఆమె మొదటి గ్రేస్ చిషోల్మ్ యంగ్ ప్రొఫెసర్ ఆఫ్ మ్యాథమెటిక్స్, హిలిడేల్ ప్రొఫెసర్‌షిప్ కూడా నిర్వహించింది. <ref name="interview2">Albers, D.J. and Reid, C. (1988) "An Interview with Mary Ellen Rudin". ''The College of Mathematics Journal'' 19(2) pp.114-137</ref> <ref name="AWM" /> ఆమె 1974లో వాంకోవర్‌లో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ కాంగ్రెస్ ఆఫ్ మ్యాథమెటీషియన్స్‌కు ఆహ్వానితురాలు. <ref>Rudin, Mary Ellen. [http://www.mathunion.org/ICM/ICM1974.2/Main/icm1974.2.0081.0086.ocr.pdf "The Normality of Products."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171207020051/http://www.mathunion.org/ICM/ICM1974.2/Main/icm1974.2.0081.0086.ocr.pdf|date=2017-12-07}} In ''Proceedings of the International Congress of Mathematicians, Vancouver, 1974'', vol. 1, pp. 81–86.</ref> ఆమె అమెరికన్ మ్యాథమెటికల్ సొసైటీకి వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా పనిచేసింది, 1980-1981. 1984లో ఆమె నోథర్ లెక్చరర్‌గా ఎంపికైంది. ఆమె హంగేరియన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైన్సెస్ (1995)లో గౌరవ సభ్యురాలు. 2012లో ఆమె అమెరికన్ మ్యాథమెటికల్ సొసైటీకి ఫెలో అయ్యారు. <ref>[https://www.ams.org/profession/fellows-list List of Fellows of the American Mathematical Society], retrieved 2013-07-07.</ref> రుడిన్ టోపోలాజీలో బాగా తెలిసిన ఊహాగానాలకు ప్రతిరూపాల నిర్మాణాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. 1958లో, ఆమె టెట్రాహెడ్రాన్ యొక్క పెంకులేని త్రిభుజాన్ని కనుగొంది. <ref>{{Cite paper|title=An unshellable triangulation of a tetrahedron}}</ref> అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది, రుడిన్ 1971లో డౌకర్ స్పేస్‌ను నిర్మించడంలో మొదటిది, <ref>{{Cite paper|title=A normal space ''X'' for which ''X × I'' is not normal}}</ref> దీనిని ఆమె 1971లో చేసింది, తద్వారా ఇరవై సంవత్సరాలకు పైగా నిలిచిన, టోపోలాజికల్ పరిశోధనను కొనసాగించడంలో సహాయపడిన క్లిఫోర్డ్ హ్యూ డౌకర్ యొక్క ఊహను తిరస్కరించింది. ఆమె ఉదాహరణ "చిన్న" ZFC డౌకర్ ఖాళీల కోసం శోధనకు ఆజ్యం పోసింది. ఆమె మొదటి మోరిటా ఊహను, రెండవదాని యొక్క నిరోధిత సంస్కరణను కూడా నిరూపించింది. <ref>{{Cite paper|title=Normality of products and Morita's conjectures}}</ref> ఆమె చివరి ప్రధాన ఫలితం నికీల్ యొక్క ఊహకు రుజువు. <ref>{{Cite paper|title=Nikiel's conjecture}}</ref> ప్రతి మెట్రిక్ స్థలం పారాకాంపాక్ట్ అని ప్రారంభ రుజువులు కొంతవరకు ప్రమేయం కలిగి ఉన్నాయి, అయితే రూడిన్ ప్రాథమికమైనదాన్ని అందించింది. <ref>{{Cite paper|url=https://www.ams.org/journals/proc/1969-020-02/S0002-9939-1969-0236876-3/S0002-9939-1969-0236876-3.pdf|title=A new proof that metric spaces are paracompact}}</ref> == తరువాత జీవితంలో == రుడిన్ విస్కాన్సిన్‌లోని మాడిసన్‌లో, ఆర్కిటెక్ట్ ఫ్రాంక్ లాయిడ్ రైట్ రూపొందించిన రూడిన్ హౌస్‌లో నివసించారు. ఆమె 88వ ఏట మార్చి 18, 2013న మరణించింది. == గుర్తింపు == అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఉమెన్ ఇన్ మ్యాథమెటిక్స్ ప్రచురించిన ప్రముఖ మహిళా గణిత శాస్త్రజ్ఞులను కలిగి ఉన్న ప్లే కార్డుల డెక్‌లో ఆమె చేర్చబడింది. <ref>{{Cite web|title=Mathematicians of EvenQuads Deck 1|url=https://awm-math.org/publications/playing-cards/deck1/#rudin|access-date=2022-06-18|website=awm-math.org}}</ref> == మేరీ ఎలెన్ రూడిన్ యంగ్ రీసెర్చర్ అవార్డు == '''మేరీ ఎలెన్ రుడిన్ యంగ్ రీసెర్చర్ అవార్డు''' అనేది సాధారణ టోపోలాజీ, దాని సంబంధిత రంగాలలో యువ పరిశోధకులకు ఇచ్చే వార్షిక అవార్డు. <ref name="Mary Ellen Rudin Young Researcher Award">{{Cite web|date=2023-11-07|title=Mary Ellen Rudin Young Researcher Award|url=https://www.sciencedirect.com/journal/topology-and-its-applications/about/awards#introduction-to-mary-ellen-rudin|access-date=2024-01-03|website=ScienceDirect.com by Elsevier}}</ref> ఇది 2013లో జర్నల్ ''టోపోలజీ, దాని అప్లికేషన్స్'' తరపున ఎల్సెవియర్ చేత స్థాపించబడింది, US$15,000ను కలిగి ఉంటుంది, దీనిని అవార్డు గ్రహీత ఈ క్రింది విధంగా ఉపయోగించాలి: టోపోలాజీలో మూడు ప్రధాన సమావేశాలకు US$5,000, పరిశోధనా కేంద్రాన్ని సందర్శించడానికి US$5,000,, US$5,000, ఇది ఉచితంగా ఉపయోగించవచ్చు, నగదు బహుమతిగా పరిగణించబడుతుంది. 20వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రముఖ టోపోలాజిస్టులలో ఒకరైన మేరీ ఎలెన్ రూడిన్ పేరు మీద ఈ బహుమతిని పొందారు. మేరీ ఎలెన్ తన పేరును అవార్డు కోసం ఉపయోగించుకోవడానికి ఆమెకు అనుమతి ఇచ్చింది కానీ దురదృష్టవశాత్తు మొదటి బహుమతిని అందజేయకముందే మరణించింది. <ref>{{Cite paper|title=Memories of Mary Ellen Rudin|url=https://www.ams.org/notices/201506/201506-full-issue.pdf|accessdate=24 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Benkart|first=Georgia|title=A Tribute to Mary Ellen Rudin|url=https://celebratio.org/Rudin_Mary/article/544/|access-date=24 March 2020|website=[[Celebratio Mathematica]]|publisher=Mathematical Science Publishers}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:2013 మరణాలు]] [[వర్గం:1924 జననాలు]] q3gr3fxenktirl8njdi88s2p7yjw5dr 0 401710 4991475 4495208 2026-10-29T22:05:07Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991475 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox artist|name=మెర్రీ మూర్ విన్నెట్|image=Merry_Moor_Winnett,_1975.jpg|caption=1975లో విన్నెట్|alt=మృదువైన దృష్టిలో నీలం రంగు టాప్ ధరించి, చుట్టూ తిరుగుతున్న పొడవాటి గోధుమ రంగు జుట్టు కలిగిన స్త్రీ తల, భుజాలు|birth_date={{birth date|1951|11|24}}|death_date={{Death date and age|1994|10|17|1951|11|24}}|birth_place=న్యూపోర్ట్ న్యూస్, వర్జీనియా|death_place=ఉత్తర కరొలినా}}'''మెర్రీ (మూర్) విన్నెట్''' (1951-1994) ప్రయోగాత్మక చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక అమెరికన్ ఫోటోగ్రాఫర్. <ref>{{Cite news|title=Is This Any Way to Judge a Photo Contest?|last=Balz|first=Douglas|date=March 28, 1976|work=[[The Akron Beacon Journal]]|pages=20–24}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Merry Moor Winnett|last=Lynch|first=Mary Ann|work=Combinations: A Photography Journal|year=1977}}</ref> <ref name=":9">{{Cite news|title=Winnett Transposes Dreams, Reality|last=Rodriguez|first=Joanne Milani|date=May 18, 1978|work=[[The Tampa Tribune]]}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == మెర్రీ మూర్ నవంబర్ 24, 1951న న్యూపోర్ట్ న్యూస్, వర్జీనియాలో ఫ్లోరెన్స్ కొరిన్ డేవిడ్‌సన్, విల్లార్డ్ ఎల్. మూర్‌లకు జన్మించింది. <ref name=":0">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు 1973లో విడాకులు తీసుకున్న తర్వాత, ఆమె, ఆమె సోదరుడు తమ తల్లితో కలిసి ఫ్లోరిడాలోని టంపాలో నివసించారు. <ref name=":0" /> <ref name=":1">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> ఆమె 1964, 1969 మధ్య మిచిగాన్‌లోని సాగినావ్‌లోని ఆర్థర్ హిల్ హైస్కూల్‌లో చదువుకుంది, ఆపై మిచిగాన్ స్టేట్ యూనివర్శిటీ, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సౌత్ ఫ్లోరిడాకు వెళ్ళింది, 1975లో విజువల్ ఆర్ట్‌లో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌తో పట్టభద్రురాలైంది, ''మాగ్నా కమ్ లాడ్'' . <ref name=":0" /> == కెరీర్ == 1974, 1975 మధ్య, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ సౌత్ ఫ్లోరిడా (USF)లో విన్నెట్ యొక్క మొట్టమొదటి సోలో ఆర్ట్ ఎగ్జిబిట్‌లు సాంప్రదాయేతర ఫోటోగ్రాఫిక్ ప్రింట్‌ల ప్రదర్శనలు, ఆర్ట్ రివ్యూయర్ ఏంజెలో రెస్సినిటీచే "నో-హోల్డ్స్ బ్యార్డ్" షోగా వర్గీకరించబడ్డాయి. <ref name=":2">{{Cite news|title=Innovative Photo Techniques by Winnett in Gallery Show|last=Resciniti|first=Angelo|date=October 19, 1976|work=The Oracle Newspaper of the University of South Florida}}</ref> విన్నెట్ ఉపయోగించిన సాంకేతికతల్లో వాన్ డైక్ బ్రౌన్, <ref name=":02">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> కాంపోజిట్ ప్రింటింగ్, <ref name=":12">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> కోల్లెజ్, <ref name=":22">{{Cite news|title=Innovative Photo Techniques by Winnett in Gallery Show|last=Resciniti|first=Angelo|date=October 19, 1976|work=The Oracle Newspaper of the University of South Florida}}</ref> సోలారైజేషన్, <ref>{{Cite news|title=Merry Winnett's Photos Set Imaginations Flowing|last=Rodriguez|first=Joanne Miliani|date=September 28, 1977|work=[[The Tampa Tribune]]}}</ref> స్ప్లిట్-టోనింగ్, <ref>{{Cite news|title=Southern Re-Exposure: A Portfolio of Solarized Images by Merry Moor Winnett|last=Carlisle|first=Carol|date=Spring 1976|work=Popular Photography Magazine|publisher=Ziff-Davis Publishing|pages=101–103}}</ref> స్టిచింగ్, <ref>{{Cite news|title=Merry Moor Winnett|last=Faber|first=Paul R.|date=May 1976|work=Petersen's Photographic Magazine|publisher=Petersen Publishing|pages=54–55}}</ref> టిన్టింగ్, <ref>{{Cite news|title=Two Artists Produce Delicate and Subtle Beauty in Altered Photographs|last=Patterson|first=Tom|date=November 26, 1989|work=[[Winston-Salem Journal]]|pages=H3}}</ref>, [[ఇన్ఫ్రారెడ్ ఫోటోగ్రఫి|ఇన్‌ఫ్రారెడ్]] ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news|title=Hot Shots: 25 Photographers at Southeast Center for Contemporary Art|last=Klutz|first=Bryan|date=Spring 1979|work=The Arts Journal}}</ref> విన్నెట్‌పై ప్రభావం ప్రింట్‌మేకర్ డోనాల్డ్ సాఫ్, 1971లో USFలో డీన్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌గా ఎంపికైనది. <ref name=":3">{{Cite news|title=Merry Moor Winnett|last=Greenberg|first=Blue|date=March–April 1982|work=Art Voices Magazine|publisher=Art Voices Publishing}}</ref> అతను క్యాప్టివాలో సమీపంలో నివసించిన తన సహోద్యోగి రాబర్ట్ రౌషెన్‌బర్గ్‌కు నివాళిగా ఫోటోగ్రఫీతో సహా అన్ని మీడియాలతో ప్రయోగాలను ప్రోత్సహించింది. <ref name=":3" /> 1960ల మధ్యకాలం వరకు, చాలా కళాశాలలు, విశ్వవిద్యాలయాలలో ఫైన్ ఆర్ట్స్ మేజర్లు ఫోటోగ్రఫీపై దృష్టి పెట్టడానికి అనుమతించబడలేదు. <ref name=":4">{{Cite web|title=History|url=https://www.spenational.org/about/history|access-date=March 24, 2022|website=[[Society for Photographic Education]]}}</ref> చిన్నప్పటి నుంచి ఫోటోగ్రఫీపై ఆసక్తి ఉన్న విన్నెట్, USFలో కొత్త పాలసీల పట్ల ఉత్సాహంగా ఉన్నది. <ref name=":02" /> <ref name=":3" /> <ref>{{Cite news|title=Merry Moor Winnett|last=Greenberg|first=Blue|date=December 24, 1982|work=[[Durham Morning Herald]]}}</ref> 1970ల చివరి నాటికి, ఫ్లోరిడాలో జరిగిన ప్రతి ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ పోటీలో విన్నెట్ అవార్డులను గెలుచుకున్నది. <ref name=":23">{{Cite news|title=Innovative Photo Techniques by Winnett in Gallery Show|last=Resciniti|first=Angelo|date=October 19, 1976|work=The Oracle Newspaper of the University of South Florida}}</ref> నార్త్ కరోలినాకు మకాం మార్చిన తర్వాత, ఆమె తన మొదటి NC పోటీలో రెండు అగ్ర బహుమతులను గెలుచుకోవడం ఆశ్చర్యానికి గురి చేసింది. <ref>{{Cite news|title=Who is Merry Winnett?|last=Low|first=Doris|date=March 15, 1979|work=Greensboro Sun|pages=14–15}}</ref> తరువాతి పద్నాలుగు సంవత్సరాలలో, ఆమె అంతర్జాతీయ గుర్తింపును పొందింది, వినూత్న పద్ధతులు, ఆలోచనలను రేకెత్తించే చిత్రాలతో ఫలవంతమైన పనిని రూపొందించింది. <ref name=":03">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> <ref name=":5">{{Cite news|title=Embellished Visions: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Greenberg|first=Blue|date=May–June 1981|work=Darkroom Magazine|publisher=Sheptow Publishing|pages=26}}</ref> <ref>{{Cite news|title=You Will See the Light in This Photo Exhibit|last=Martin|first=Robert|date=September 9, 1977|work=[[Tampa Times|The Tampa Times]]|pages=48}}</ref> తన కెరీర్ మొత్తంలో, ఆమె 35ని ఉపయోగించింది&nbsp;mm మినోల్టా కెమెరా, మోడల్ SRT 101, మినోల్టా 21తో&nbsp;కోడాక్ ప్లస్-ఎక్స్ లేదా ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ఫిల్మ్‌తో పాటు mm లెన్స్. <ref name=":32">{{Cite news|title=Merry Moor Winnett|last=Greenberg|first=Blue|date=March–April 1982|work=Art Voices Magazine|publisher=Art Voices Publishing}}</ref> <ref name=":52">{{Cite news|title=Embellished Visions: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Greenberg|first=Blue|date=May–June 1981|work=Darkroom Magazine|publisher=Sheptow Publishing|pages=26}}</ref> విన్నెట్ భౌతిక శాస్త్రం, పురాణశాస్త్రం, ప్రసిద్ధ సంస్కృతి, వృక్షశాస్త్రం, కళా చరిత్ర, వైజ్ఞానిక కల్పన వంటి అనేక అంశాల నుండి ప్రేరణ పొందింది. <ref name=":04">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref name=":14">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> విన్నెట్ యొక్క అత్యంత ప్రసిద్ధ ఛాయాచిత్రాలు ''ది మూన్ సిరీస్‌లో'' భాగం, దీనిని ''మూన్‌స్ట్రక్'' అని కూడా పిలుస్తారు. <ref name=":05">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref name=":15">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> <ref name=":6">{{Cite news|title=Photomontages Show the Moon in a Whole New Light|last=Humphrey|first=Jacqueline|date=September 27, 1991|work=Greenboro News and Record}}</ref> ఈ ధారావాహికలోని సగానికి పైగా ఛాయాచిత్రాలు 1991లో గిల్‌ఫోర్డ్ కళాశాలలో ఆమె బృందం-బోధించిన తరగతి (ది మూన్, ఫ్యాక్ట్, ఫ్యాన్సీ) ద్వారా ప్రేరణ పొందాయి <ref name=":05" /> <ref name=":6" /> ఈ సమయంలో, ఆమెకు 39 సంవత్సరాల వయస్సులో క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది <ref name=":05" /> <ref name=":15" /> ఆమె గత రెండు సంవత్సరాలలో, ఆమె ఛాయాచిత్రాలను బోధించడం, రూపొందించడం కొనసాగించింది. 1994 ప్రారంభంలో, విన్‌స్టన్-సేలంలో ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ ది ఇయర్‌ని గెలుచుకున్న తర్వాత, ఆమె ''హర్రీ హోమ్'' పేరుతో డెబ్బై-ఐదు చేతితో తయారు చేసిన ఛాయాచిత్రాల శ్రేణిని సృష్టించింది. <ref name=":06">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref name=":16">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> ఐదు విభిన్న ప్రతికూలతలు, డూప్లికేట్ ఫిల్మ్‌ని ఉపయోగించడం ద్వారా, ఆమె పెద్ద-ఫార్మాట్, మాస్టర్ నెగటివ్‌ని నిర్మించింది. <ref name=":06" /> తరువాత, ఆమె బెర్గ్ బ్లూ టోనర్‌తో ఎంపిక చేయబడిన, డాక్టర్ మార్టిన్ యొక్క ఇరిడెసెంట్ డైస్‌తో చేతితో లేపనం చేయబడిన అగ్ఫా పోర్ట్రిగా కాగితంపై కాంటాక్ట్ ప్రింట్‌లను చేసింది. <ref name=":06" /> <ref name=":16" /> <ref name=":53">{{Cite news|title=Embellished Visions: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Greenberg|first=Blue|date=May–June 1981|work=Darkroom Magazine|publisher=Sheptow Publishing|pages=26}}</ref> 1989లో, ఫెమినిస్ట్ జర్నల్ ''ది క్రియేటివ్ ఉమెన్‌లో'' ప్రదర్శించబడే జాతీయ శోధన నుండి ఎంపిక చేయబడిన పదిహేను మంది సమకాలీన మహిళా ఫోటోగ్రాఫర్‌లలో విన్నెట్ ఒకరు. <ref name=":7">{{Cite book|url=https://digital.ncdcr.gov/digital/collection/p249901coll22/id/30151/rec/2|title=Creating Place: North Carolina's Artworks for State Buildings|last=Regan|first=Mary B.|publisher=North Carolina Arts Council|year=1999|pages=44|oclc=51610875}}</ref> ఈ సంచిక చారిత్రాత్మకంగా, ప్రస్తుతం కొంతమంది అత్యుత్తమ మహిళా ఫోటోగ్రాఫర్‌లకు నివాళులర్పిస్తూ ఫోటోగ్రఫీని కనుగొన్నప్పటి నుండి 150వ సంవత్సరాన్ని జరుపుకుంది. విన్నెట్ తన స్వంత సారాంశాన్ని వ్రాసింది, ఆమె తన కళాకృతిని ఎలా, ఎందుకు చేసిందో వెల్లడించింది. ఆమె తన టెక్నిక్‌లను లింగ-నిర్దిష్టంగా వివరించింది, ముఖ్యంగా ఆమె చేతితో కుట్టడం (కుట్టుపని), సీక్విన్స్, రిబ్బన్‌లు, మెటాలిక్ ఫాయిల్‌ల వంటి ఇతర అలంకార అలంకరణలు. సారూప్య భావనలను పరిష్కరించేటప్పుడు కూడా పురుష, స్త్రీ కళాకారులు విభిన్న దృక్కోణాలను కలిగి ఉంటారని ఆమె నమ్మింది. <ref name=":07">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref name=":7" />'ఆమె స్త్రీవాద కళాకృతులలో ''అండ్ ఫర్ పంగియా, ఎ మూన్'', ఇక్కడ ఆమె ఇద్దరు శక్తివంతమైన మాంత్రికులు/దేవతలను భూమిని సృష్టించడంలో భాగస్వాములుగా చంద్రుడిని సృష్టించినట్లు చూపిస్తుంది. విన్నెట్ యొక్క పురాణంలో, సూర్యుని సహచరుడిగా చంద్రుని స్త్రీవాద ప్రతీకవాదం రాత్రిపూట ఆకాశాన్ని పాలించే స్వతంత్ర శక్తిచే బలపరచబడింది. <ref name=":08">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> విన్నెట్ కాంప్లెక్స్ ఫోటోగ్రాఫ్ యొక్క మూడు కాపీలు చేసింది, ''ఫర్ పాంగియా, ఎ మూన్'' . <ref name=":09">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> ఒకటి స్మిత్సోనియన్ మ్యూజియం ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ యాజమాన్యంలో ఉంది, మరొకటి గిల్‌ఫోర్డ్ కాలేజ్ పర్మనెంట్ ఆర్ట్ కలెక్షన్‌లో ఉంది. <ref name=":09" /> <ref name=":8">{{Cite web|title=... and for Pangaea, a Moon...|url=https://americanart.si.edu/artwork/and-pangaea-moon-35063|access-date=March 25, 2022|website=[[Smithsonian American Art Museum]]|language=en-US}}</ref> సౌత్ ఈస్ట్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఫోటోగ్రఫీ, క్రిస్లర్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, ఆషెవిల్లే ఆర్ట్ మ్యూజియంలో ఇలాంటి పనులు జరిగాయి. <ref name=":09" /> <ref name=":17">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> ఆమె ప్రేక్షకుల ఊహలను రేకెత్తిస్తూ, విన్నెట్ యొక్క జీవితకాల లక్ష్యం, జోవాన్ రోడ్రిగ్జ్ వంటి కళా సమీక్షకులకు వెల్లడైంది. <ref name=":92">{{Cite news|title=Winnett Transposes Dreams, Reality|last=Rodriguez|first=Joanne Milani|date=May 18, 1978|work=[[The Tampa Tribune]]}}</ref> విన్నెట్ యొక్క ఆర్కైవ్ విద్యలో, జీవితాంతం కళల యొక్క ఆవశ్యక స్వభావాన్ని గుర్తించిన క్లారెన్స్ జాన్ లాఫ్లిన్, రే బ్రాడ్‌బరీలతో సహా భావసారూప్యత గల కళాకారులతో కరస్పాండెన్స్‌ను కలిగి ఉంది. <ref name=":010">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> == పర్యావరణ క్రియాశీలత == విన్నెట్ సొసైటీ ఫర్ ఫోటోగ్రాఫిక్ ఎడ్యుకేషన్ (SPE)లో చురుకైన సభ్యురాలు, ఇది 1960లలో ఉద్భవించింది, ఇది సృజనాత్మక వ్యక్తీకరణ, సాంస్కృతిక అంతర్దృష్టి యొక్క సాధనంగా ఫోటోగ్రఫీ చర్చకు ఒక వేదికను అందిస్తుంది. <ref name=":011">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref name=":42">{{Cite web|title=History|url=https://www.spenational.org/about/history|access-date=March 24, 2022|website=[[Society for Photographic Education]]}}</ref> సమూహం సూచించిన సాంస్కృతిక సమస్యలలో ప్రకృతి పరిరక్షణ ఒకటి. <ref name=":42" /> విన్నెట్‌తో సహా సభ్యులు "క్రియేటింగ్ ప్లేస్: నార్త్ కరోలినాస్ ఆర్ట్‌వర్క్స్ ఫర్ స్టేట్ బిల్డింగ్స్" అనే ప్రోగ్రామ్‌లో పబ్లిక్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లకు చేతితో <ref name=":82">{{Cite web|title=... and for Pangaea, a Moon...|url=https://americanart.si.edu/artwork/and-pangaea-moon-35063|access-date=March 25, 2022|website=[[Smithsonian American Art Museum]]|language=en-US}}</ref> చేసిన ఛాయాచిత్రాలను విరాళంగా ఇచ్చారు. ఇతర పర్యావరణ కార్యకలాపాలలో ఫోటోగ్రఫీని బోధించడానికి, పర్యావరణపరంగా సురక్షితమైన డార్క్‌రూమ్‌ని నిర్వహించే మార్గాల గురించిన చర్చలు ఉన్నాయి. <ref name=":43">{{Cite web|title=History|url=https://www.spenational.org/about/history|access-date=March 24, 2022|website=[[Society for Photographic Education]]}}</ref> == అవార్డులు, సన్మానాలు == 1974, 1994 మధ్య, వాన్ డెరెన్ కోక్, మార్సియా టక్కర్, ఎవాన్ స్ట్రీట్‌మ్యాన్, జెర్రీ ఉల్స్‌మాన్, ఎల్లెన్ ల్యాండ్-వెబర్, బార్బరా మోర్గాన్, ఆర్నాల్డ్ డోరెన్ వంటి జ్యూరీల నుండి జాతీయ, అంతర్జాతీయ పోటీలలో విన్నెట్ డెబ్బై బహుమతులు గెలుచుకున్నది. ఈ ప్రదర్శనలు ఇరవై ఎనిమిది రాష్ట్రాలు, తొమ్మిది యూరోపియన్ దేశాలలో జరిగాయి. <ref name=":012">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref name=":18">{{Cite book|title=Merry Moor Winnett: When Memory Supersedes the Photographic Evidence|last=Wayman|first=Adele|last2=Winnett|first2=Merry Moor|publisher=Sawtooth Center for Visual Art and the Arts Council of Winston-Salem, North Carolina|year=1995|isbn=0-9645490-0-X}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == ఏప్రిల్ 5, 1975న, మెర్రీ మూర్ టామీ ఎడ్వర్డ్ విన్నెట్‌ను (సౌత్ ఫ్లోరిడా విశ్వవిద్యాలయంలో గ్రాడ్యుయేట్ కూడా) వివాహం చేసుకుంది. 1978లో, అతని ఉద్యోగం గ్రీన్స్‌బోరో, నార్త్ కరోలినాకు బదిలీ చేయబడింది, ఈ జంట అక్టోబర్ 17, 1994న ఆమె మరణించే వరకు అక్కడే ఉన్నారు <ref name=":013">{{Cite book|title=Enchanted Realities: The Photography of Merry Moor Winnett|last=Harrison|first=Cherl T.|date=April 2021|publisher=Barsina Publishing|isbn=978-0-9906948-1-6|location=High Point, North Carolina}}</ref> <ref>{{Cite web|date=October 19, 1994|title=Obituary of Merry Moor Winnett|url=https://greensboro.com/obituaries/article_bb69806f-2db3-5980-a050-ce4c7afa1d39.html|access-date=March 30, 2022|website=[[Greensboro News and Record]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240229113108/https://greensboro.com/obituaries/article_bb69806f-2db3-5980-a050-ce4c7afa1d39.html|archive-date=2024-02-29|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1994 మరణాలు]] [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:మహిళా ఫొటోగ్రాఫర్లు]] [[వర్గం:అమెరికా మహిళలు]] h32pgtj3owk243ho1g34ddqbor1zwo8 0 403650 4991349 4990525 2026-10-29T15:21:12Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991349 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | flag_year = | flag_image = | type = legislative | vote_type = Popular <!-- default --> | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | turnout = 83.38%({{decrease}}1.7%) | previous_year = 2016 | outgoing_members = | election_date = 6 ఏప్రిల్ 2021 | elected_members = | next_election = | next_year = | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = పుదుచ్చేరి శాసనసభలో మొత్తం 30 స్థానాలు మెజారిటీకి 16 సీట్లు అవసరం | majority_seats = | opinion_polls = | image_size = 100px | map_image = | map_size = | map_caption = <!-- bottom --> | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[వి.నారాయణసామి]] | before_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | after_election = [[ఎన్ రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] | registered = | image1 = N Rangaswamy.jpg | leader1 = [[ఎన్ రంగస్వామి]] | party1 = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] <br />యానం (''ఓడిపోయాడు'') | last_election1 = 8 | seats_before1 = 7 | seats1 = 10 | seat_change1 = {{increase}} 2 | popular_vote1 = 216,249 | percentage1 = 25.85% | swing1 = {{down}} 2.25% | image2 = Indian election symbol rising sun.svg | leader2 = ఆర్. శివ | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] | leader_since2 = 2021 | leaders_seat2 = [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] | alliance2 = సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ | last_election2 = 2 | seats_before2 = 2 | seats2 = 6 | seat_change2 = {{increase}} 4 | popular_vote2 = 154,858 | percentage2 = 18.51% | swing2 = {{increase}} 9.61% | image4 = A. Namassivayam.png | leader4 = [[ఎ. నమశ్శివాయం]] | party4 = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | leader_since4 = 2021 | leaders_seat4 = [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] | alliance4 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | last_election4 = 0 | seats_before4 = 3 | seats4 = 6 | seat_change4 = {{increase}} 6 | popular_vote4 = 114,298 | percentage4 = 13.66% | swing4 = {{increase}} 11.26% | image5 = VNarayanasamy.jpg | leader5 = వి. నారాయణస్వామి | party5 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | leader_since5 = 2016 | leaders_seat5 = ''పోటీ చేయలేదు'' | alliance5 = సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ | last_election5 = 15 | seats_before5 = 9 | seats5 = 2 | seat_change5 = {{decrease}} 13 | popular_vote5 = 131,393 | percentage5 = 15.71% | swing5 = {{decrease}} 14.89% | map = [[File:2021 Puducherry Legislative Assembly election result.png|300px]] | votes_counted = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | reporting = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | declared = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | last_update = }}భారతదేశంలోని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] 30 [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నియోజకవర్గాల నుండి]] సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 2021 ఏప్రిల్ 6న పదిహేనవ శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సాధారణ మెజారిటీని సాధించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jan/19/puducherry-cm-narayanasamy-brokers-truce-between-dmk-congress-2091391.html|title=Puducherry CM Narayanasamy brokers truce between DMK, Congress|date=19 January 2020|newspaper=The New Indian Express|accessdate=17 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127084741/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jan/19/puducherry-cm-narayanasamy-brokers-truce-between-dmk-congress-2091391.html|archive-date=27 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 March 2021|title=BJP alliance to sweep Puducherry assembly polls: Asianet-C fore pre-poll survey|url=https://www.hindustantimes.com/elections/puducherry-assembly-election/bjp-alliance-to-sweep-puducherry-assembly-polls-asianet-c-fore-pre-poll-survey-101615908388517.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317102155/https://www.hindustantimes.com/elections/puducherry-assembly-election/bjp-alliance-to-sweep-puducherry-assembly-polls-asianet-c-fore-pre-poll-survey-101615908388517.html|archive-date=17 March 2021|access-date=17 March 2021|website=Hindustan Times}}</ref> == నేపథ్యం == 2016లో జరిగిన మునుపటి ఎన్నికలలో, [[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] నేతృత్వంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసిన [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్]], వి. నారాయణస్వామి నేతృత్వంలోని [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] చేతిలో మెజారిటీని కోల్పోవడంతో ఈ ఎన్నికలు అధికార మార్పును తెచ్చిపెట్టాయి. 2016లో జరిగిన మునుపటి ఎన్నికలలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 15 స్థానాలతో ఏకైక అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-emerges-as-the-single-largest-party-with-15-seats-in-30-member-puducherry-assembly/articleshow/52343485.cms|title=Congress emerges as the single largest party in Puducherry - Times of India|date=20 May 2016|access-date=20 March 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928042522/https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-emerges-as-the-single-largest-party-with-15-seats-in-30-member-puducherry-assembly/articleshow/52343485.cms|archive-date=28 September 2021|website=The Times of India}}</ref>[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] మద్దతుతో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-dmk-front-regains-power-in-pondy/articleshow/52355802.cms|title=Congress-DMK front regains power in Pondy - Times of India|date=20 May 2016|access-date=20 March 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928053200/https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-dmk-front-regains-power-in-pondy/articleshow/52355802.cms|archive-date=28 September 2021|website=The Times of India}}</ref>అయితే, ఇద్దరు మంత్రులు, ఒక డిఎంకె ఎమ్మెల్యేతో సహా ఐదుగురు కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యేలు అసెంబ్లీకి రాజీనామా చేసిన తర్వాత విశ్వాస ఓటుకు పిలుపునిచ్చారు. కేంద్ర భూభాగంలో ప్రతిపక్ష ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్‌తో పొత్తులో ఉన్న బిజెపిలో ఇద్దరు కాంగ్రెస్ నాయకులు చేరారు.<ref name="Archived copy">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|title=Archived copy|date=February 22, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513204654/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|archive-date=13 May 2023|publisher=Businessline}}</ref> ఎన్నికైన వారితో సమాన హోదాపై నామినేటెడ్ ఎమ్మెల్యేల ఓట్లను ఆమోదించాలని స్పీకరు నిర్ణయించిన తర్వాత అధికార పార్టీ విశ్వాస ఓటును కోల్పోయింది. బిజెపి మాజీ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు, తన సొంత పార్టీ సభ్యులను అన్ని నామినేటెడ్ స్థానాలకు నియమించారని, అందులో ఒకటి సాధారణ ఎన్నికలలో పోటీ చేసినప్పుడు కేవలం 174 ఓట్లు మాత్రమే సాధించిందని, ఆ స్థానంతో సహా, పదవీ విరమణ చేసిన ముఖ్యమంత్రి [[వి.నారాయణసామి|వి నారాయణస్వామి]] వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Archived copy2">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|title=Archived copy|date=February 22, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513204654/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|archive-date=13 May 2023|publisher=Businessline}}</ref> 2021 ఎన్నికల తర్వాత, లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు మరోసారి ఎన్నిక కాని అందరు ఎమ్మెల్యేలను బిజెపికి మంజూరు చేశారు, తద్వారా ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడకుండా, నామినేటెడ్ సభ్యుల నుండి మాత్రమే 1/3 వంతు సీట్లతో బిజెపి రెండవ అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|url=https://www.rediff.com/news/column/how-bjp-got-its-way-in-puducherry/20210717.htm#:~:text=It%20took%20Mr%20Surana%20(primarily,BJP%2C%20will%20now%20rule%20Puducherry.|title=Archived copy|date=June 21, 2023|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513205017/https://www.rediff.com/news/column/how-bjp-got-its-way-in-puducherry/20210717.htm#:~:text=It%20took%20Mr%20Surana%20(primarily,BJP%2C%20will%20now%20rule%20Puducherry.|archive-date=13 May 2023|publisher=Rediff news}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/11/three-nominated-mlas-take-bjps-tally-in-puducherry-to-9-2301057.html|title=Archived copy|date=May 11, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513205708/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/11/three-nominated-mlas-take-bjps-tally-in-puducherry-to-9-2301057.html|archive-date=13 May 2023|publisher=The New Indian Express}}</ref> == షెడ్యూలు == {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నామినేషన్ల తేదీ | 2021 మార్చి 12 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2021 మార్చి 19 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన తేదీ | 2021 మార్చి 20 |- |అభ్యర్థుల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2021 మార్చి 22 |- |పోల్ తేదీ | 2021 ఏప్రిల్ 6 |- |లెక్కింపు తేదీ |''' 2021 మే 2''' |- |ఎన్నికలు ముగిసేలోపు తేదీ | 2021 మే 24 |} == పార్టీలు, పొత్తులు == === [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] === [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |INC |[[File:Hand_INC.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hand_INC.svg|50x50px]] |[[వి.నారాయణసామి]] |14 |- |bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |డిఎంకె |[[File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|41x41px]] |ఆర్. శివ |13 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |సిపిఐ |[[File:CPI_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI_symbol.svg|50x50px]] |ఎఎం సలీమ్ |1 |- |bgcolor="{{party color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}}"| |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] |VCK |[[File:Pot_Symbol.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pot_Symbol.png|40x40px]] |తోల్. తిరుమావళవన్ |1 |- |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |IND | |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |1 |} === నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- |bgcolor="{{party color|All India N.R. Congress}}"| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |[[File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|37x37px|Jug]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] |16 |- |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |[[File:Lotos_flower_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lotos_flower_symbol.svg|50x50px]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |9 |- |bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |[[File:Indian_election_symbol_two_leaves.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_election_symbol_two_leaves.svg|41x41px]] |ఎ. అన్బళగన్ |5 |} === ఏ కూటమిలో లేని పార్టీలు === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- | bgcolor="{{party color|Makkal Needhi Maiam}}" | |[[మక్కల్ నీది మయ్యం|మక్కల్ నీది మైయం]] |MNM |[[File:Indian_Election_Symbol_Battery-Torch.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Battery-Torch.png|80x80px]] |కమల్ హాసన్ |22 |- |bgcolor="{{party color|Naam Tamilar Katchi}}"| |[[నామ్ తమిళర్ కట్చి]] |NTK |[[File:Indian_Election_Symbol_sugarcane_farmer.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_sugarcane_farmer.svg|89x89px]] |సీమాన్ |28 |- |bgcolor="{{party color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}}"| |[[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం]] |DMDK |[[File:Indian_Election_Symbol_Nagara.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Nagara.svg|34x34px]] |విజయకాంత్ |26 |- |bgcolor="{{party color|Indhiya Jananayaga Katchi}}" | |[[భారతీయ జననాయక కచ్చి]] |IJK | |టిఆర్ పరివేందర్ |21 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ (ఎం)]] |[[File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|50x50px]] |కె. బాలకృష్ణన్ |1 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist-Leninist) Liberation}}"| |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్]] |సీపీఐ (ఎంఎల్)ఎల్ | |దీపాంకర్ భట్టాచార్య |1 |} == అభ్యర్థులు == {| class="wikitable sortable" |+అభ్యర్థుల జాబితా<ref>{{Cite web|title=CANDIDATE AFFIDAVIT MANAGEMENT|url=https://affidavit.eci.gov.in/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319031708/http://www.affidavit.eci.gov.in/|archive-date=19 March 2021|access-date=2021-03-26}}</ref> |- ! colspan="2" |నియోజకవర్గం | colspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"|[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] | colspan="3" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] |- !# !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి |- !colspan="8"|[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |- |2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎ. ముగిలన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |బి.గోబిక |- |3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |పి. కార్తికేయ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |జె. శరవణ కుమార్ |- |4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |శంకుమారవేల్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |సి.జయకుమార్ |- |5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఆర్. శివ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.వి. సుకుమారన్ |- |6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |bgcolor=#1E90FF| |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] |డి.అంగళనే |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |జి.పన్నీర్‌సెల్వం |- |7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |పి. సెల్వనాథన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.రమేష్ |- |8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం. కన్నన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |వి. అరుముగం ఎకెడి |- |9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |bgcolor={{party color|Communist Party of India}} | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]] |కె. సేతు సెల్వం |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్. రంగస్వామి |- |10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎంఓహెచ్ఎఫ్ షాజహాన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |ఎ. జాన్‌కుమార్ |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం వైతినాథన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వి. సామినాథన్ |- |12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్. ముత్తువేల్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |పీఎంఎల్ కళ్యాణసుందరం |- |13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎస్. సెంథిల్ కుమారన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |వైయాపురి మణికందన్ |- |14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్పీ శివకుమార్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] |కె. లక్ష్మీనారాయణన్ |- |15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |వి. అనిపాల్ కెన్నెడీ | bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఎ. అన్బళగన్ |- |16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్. గోపాల్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఓంశక్తి శేఖర్ |- |17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |వి. కార్తికేయ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వివిలియన్ రిచర్డ్స్ జాన్‌కుమార్ |- |18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎల్. సంపత్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఎ. బాస్కర్ |- |19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |టి. జయమూర్తి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఆర్.దచ్చనమూర్తి |- |20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఆర్.కె.ఆర్. అనంతరామన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |- |21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం. కందస్సామి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |యు.లక్ష్మీకంధన్ |- |22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |వి.విజయవేణి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |పి.రాజవేలు |- |23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఆర్. సెంథిల్ కుమార్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్.దానవేలు |- !colspan="8"|[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |- |24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎ. మరిముత్తు |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.చంద్రప్రియంగ |- |25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఆర్. కమలకన్నన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |- |26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎవి సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |పిఆర్ఎన్ తిరుమురుగన్ |- |27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |కెఎయూ ఆసనం |- |28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎం. నాగతీయగరాజన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వీఎంసిఎస్ మనోకరన్ |- !colspan="8"| [[మాహె జిల్లా|మాహే]] |- |29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |రమేష్ పరంబత్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |విపి అబ్దుల్ రెహమాన్ |- !colspan="8"|[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |- |30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్. రంగస్వామి |} == పోల్స్, సర్వేలు == === అభిప్రాయ పోల్స్ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" |+ ! rowspan="2" width="100px" |ప్రచురించిన తేదీ ! rowspan="2" width="175px" |పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}" | ! style="background:{{party color|AITC}}" | ! rowspan="2" width="75px" |లీడ్ |- ! style="width:75px;" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! style="width:75px;" |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] ! style="width:75px;" | ఇతరులు |- |3 ఏప్రిల్ 2021 |తంతి టీవీ<ref>{{Cite web|title=Thanthi TV Opinion Poll 2021|website=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=xeG0FYF4EY4&list=LL&index=3|language=en|access-date=9 April 2021|archive-date=20 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820232648/https://www.youtube.com/watch?v=xeG0FYF4EY4&list=LL&index=3|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''21-27''' |3-9 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|12-24}}''' |- |24 మార్చి 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.sites.google.com/view/patvot/surveys/puducherry-2020|title=Puducherry 2020|access-date=7 September 2021|archive-date=7 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185018/https://www.sites.google.com/view/patvot/surveys/puducherry-2020|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''17-18''' |10-12 |0-3 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|6}}''' |- |15 మార్చి 2021 |ఎబిపి న్యూస్ - సివోటర్<ref>{{Cite web|title=ABP CVoter Opinion Poll 2021: Voters' Mood Not In Favour Of Congress-Led Alliance In Puducherry, NDA Likely To Form Govt|date=15 March 2021|url=https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-opinion-poll-2021-results-puducherry-opinion-poll-results-2021-ainrc-congress-bjp-vote-share-seat-wise-details-1448619|language=en|access-date=16 March 2021|archive-date=15 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315222210/https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-opinion-poll-2021-results-puducherry-opinion-poll-results-2021-ainrc-congress-bjp-vote-share-seat-wise-details-1448619|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''16-20''' |10-14 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|2-10}}''' |- | 8 మార్చి 2021 | టైమ్స్ నౌ - సివోటర్<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/puducherry/article/puducherry-pre-poll-survey/729729|title=Puducherry pre-poll survey 2021: 'Congress likely to lose its grip; NDA projected to form govt'|website=www.timesnownews.com|access-date=12 March 2021|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311032603/https://www.timesnownews.com/india/puducherry/article/puducherry-pre-poll-survey/729729|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''18''' |12 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|6}}''' |- |1 మార్చి 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref name="auto1" /> | style="background:#FAD6A5;" |'''19''' |11 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|8}}''' |} === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! rowspan="2" width="100px" |ప్రచురించిన తేదీ ! rowspan="2" width="175px" |పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}" | ! style="background:{{party color|AITC}}" | ! rowspan="2" width="75px" |లీడ్ |- ! style="width:75px;" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! style="width:75px;" |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] ! style="width:75px;" | ఇతరులు |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |'''రిపబ్లిక్ టీవీ-సి.ఎన్.ఎక్స్.'''<ref name="auto">{{Cite web|date=2021-04-29|title=Elections Exit Poll Results 2021 Live Updates: Exit polls show Mamata, Pinarayi and Sonowal holding on to power|url=https://indianexpress.com/elections/elections-exit-poll-results-2021-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-live-updates-7293961/|access-date=2021-04-29|website=The Indian Express|language=en|archive-date=29 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429144719/https://indianexpress.com/elections/elections-exit-poll-results-2021-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-live-updates-7293961/|url-status=live}}</ref> | {{Party shading/BJP}} |'''16-20''' |11-13 | - | {{Party shading/BJP}} |'''5-7''' |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref>{{cite web |url=https://www.sites.google.com/view/patvot/survey/puducherry-2020 |url-status=dead |title=PUDUCHERRY 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210823185221/https://www.sites.google.com/view/patvot/survey/puducherry-2020 |archive-date=23 August 2021}}</ref> | {{Party shading/BJP}} |'''18''' | 12 | - | {{Party shading/BJP}} |'''6''' |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |'''ఎబిపి-సి ఓటరు'''<ref name="auto"/> | {{Party shading/BJP}} |'''19-23''' |6-10 |1-2 | {{Party shading/BJP}} |'''9-17''' |} == ఓటర్ల శాతం == {| class="wikitable sortable" !వ.సంఖ్య. !జిల్లా !ఓట్లు% |- !1. |[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |80.07 |- !2. |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |82.01 |- !3. |[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |91.27<ref name="VotePercentage">{{Cite web|date=6 April 2021|title=Puducherry Election 2021: UT registers 81.64% polling as Congress-led SDA locks horns with NDA in bid to regain turf|url=https://www.firstpost.com/politics/puducherry-election-2021-ut-registers-81-64-polling-as-congress-led-sda-locks-horns-with-nda-in-bid-to-regain-turf-9502581.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811151409/https://www.firstpost.com/politics/puducherry-election-2021-ut-registers-81-64-polling-as-congress-led-sda-locks-horns-with-nda-in-bid-to-regain-turf-9502581.html|archive-date=11 August 2022|access-date=11 August 2022|website=Firstpost}}</ref> |- !4. |[[మాహె జిల్లా|మాహే]] |73.53<ref name="VotePercentage" /> |- ! colspan="2" |మొత్తం |81.69<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-peaceful-polling-in-tn-kerala-puducherry-assam-and-bengal/article34256847.ece|title=Assembly elections &#124; Peaceful polling in T.N., Kerala, Puducherry, Assam and Bengal|date=6 April 2021|newspaper=The Hindu|access-date=6 April 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406174918/https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-peaceful-polling-in-tn-kerala-puducherry-assam-and-bengal/article34256847.ece|archive-date=6 April 2021}}</ref> |} == ఫలితం == === పార్టీ వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" ! colspan="8" |[[File:India Puducherry Legislative Assembly 2021.svg]] |- valign="top" ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !ఓటు% !స్వింగ్ !పోటీ !గెలుపు !మార్పు |- | style="background-color:{{party color|All India N.R. Congress}}"| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |216,249 |25.85 |{{decrease}} 2.3 |16 |10 |{{increase}}2 |- |style="background-color:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |154,858 |18.51 |{{increase}}9.6 |13 |6 |{{increase}}4 |- | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |114,298 |13.66 |{{increase}}11.3 |9 |6 |{{increase}}6 |- |style="background-color:{{party color|Independent politician}}"| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] |106,098 |12.68 | | |6 |{{increase}}5 |- |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |131,393 |15.71 |{{decrease}}14.9 |14 |2 |{{decrease}}13 |- |style="background-color:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |34,623 |4.14 |{{decrease}}12.7 |5 |0 |{{decrease}}4 |- |style="background-color:{{party color|Naam Tamilar Katchi}}"| |[[నామ్ తమిళర్ కట్చి]] |28,189 |3.37 |{{increase}} 2.9 |28 |0 | |- | style="background-color:{{party color|Makkal Needhi Maiam}}"| |[[మక్కల్ నీది మయ్యం|మక్కల్ నీది మైయం]] |15,825 |1.89 |{{increase}}1.89 |22 |0 |''కొత్త పార్టీ'' |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |7,522 |0.90 |{{decrease}}0.2 |1 |0 | |- |style="background-color:{{party color|None of the above}}"| |[[నోటా|పైవేవీ కాదు]] |10,803 |1.29 | {{decrease}} 0.4 | colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- | colspan="2" |'''మొత్తం''' |8,36,562 |100 | |'''30''' |'''30''' | |- ! colspan="8" | |- | colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |8,36,562 |99.88 | colspan="4" rowspan="5" | |- | colspan="2" |చెల్లని ఓట్లు |981 |0.12 |- | colspan="2" |'''వేసిన ఓట్లు / ఓటింగ్ శాతం''' |'''8,37,543''' |'''83.38%''' |- | colspan="2" |'''నమోదైన ఓటర్లు''' |'''10,04,507''' | colspan="1" | |- | colspan="8" |మూలం:<ref>{{Cite web|date=2021-05-02|title=GENERAL ELECTION TO VIDHAN SABHA TRENDS & RESULT MAY-2021|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502195200/https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|archive-date=2 May 2021|access-date=2021-05-08|website=results.eci.gov.in}}</ref> |} === పార్టీ, కూటమి ద్వారా ఫలితాలు === {| class="wikitable" width="35%" cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" style="text-align:center; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big" ! colspan="2" style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;" |ఎన్.డి.ఎ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;" |సీట్లు ! colspan="2" style="background:{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |యుపిఎ ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |సీట్లు ! colspan="2" style="background:#757575; color:white;" |ఇతరులు ! style="background:#757575; color:white;" |సీట్లు |- |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | width="3px" style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | |10 |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |2 |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] | width="3px" style="background-color: #C1C1C1" | |5 |- |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |6 |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |6 | | | |- | | | |IND | width="3px" style="background-color:#757575" | |1 | | | |- | colspan="2" style="background:#FAD6A5;" |మొత్తం | style="background:#FF9933 ; color:white;" |16 | colspan="2" style="background:#ADD8E6" |మొత్తం | style="background:#00BFFF; color:white;" |9 | colspan="2" style="background:#CDCDCD" |మొత్తం | style="background:#757575; color:white;" |5 |- | colspan="2" style="background:#FAD6A5;" |మార్పు | style="background:#FF9933 ; color:white;" |{{increase}} 4 | colspan="2" style="background:#ADD8E6" |మార్పు | style="background:#00BFFF; color:white;" |{{decrease}} 8 | colspan="2" style="background:#CDCDCD" |మార్పు | style="background:#757575; color:white;" |{{increase}} 4 |} ఆధారం:<ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502195200/https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|archive-date=2 May 2021|access-date=2021-05-02|website=results.eci.gov.in}}</ref> ===జిల్లాల వారీగా ఫలితాలు=== {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! rowspan="2" |సీట్లు ! style="background:#FF9933;" | ! style="background:#00BFFF;" | ! style="background:#939393;" | |- ![[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ![[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] !ఇతరులు |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |'''23''' |14 |5 |4 |- ![[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] |'''5''' |2 |2 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మాహే]] |'''1''' |0 |1 |0 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] |'''1''' |0 |1 |0 |- !మొత్తం !30 !16 !9 !5 |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ఫలితాలు<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితీయ విజేత ! rowspan="2" |మెజారిటీ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- ! colspan="13" |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |14939 |51.82 |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |12189 |42.28 |style="background:#FF9933;color:white" |'''2,750''' |- |2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |పి. అంగలనే |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |10597 |36.78 |బి. కోబిగా |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |8238 |28.6 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''2,359''' |- |3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |ఎకె సాయి జె శరవణన్ కుమార్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |14121 |48.78 |పి. కార్తికేయ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12241 |42.29 |style="background:#FF9933;color:white" |'''1,880''' |- |4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |సి. డిజెకౌమర్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |16972 |50.89 |సూర్యుడు. కుమారవేల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |14221 |42.64 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,751''' |- |5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |ఆర్. శివ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |19653 |55.73 |ఎస్.వి. సుగుమారన్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12703 |36.02 |style="background:#DD1100;color:white" |'''6,950''' |- |6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |ఎం. శివశంకర్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |11940 |36.5 |ఎన్.జి. పన్నీర్ సెల్వం |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11121 |34 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''819''' |- |7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |ఎస్. రమేష్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |17775 |65.82 |పి. సెల్వనాడనే |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |5529 |20.47 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''12,246''' |- |8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |ఎకెడి అరుముగం |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |21841 |74.77 |ఎం. కన్నన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |3310 |11.33 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''18,531''' |- |9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |ఎన్. రంగసామి |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12978 |55.02 |కె. సేతుసెల్వం |bgcolor=#FF0000| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |7522 |31.89 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''5,456''' |- |10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |ఎ. జాన్‌కుమార్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |16687 |56.11 |ఎంఓహెచ్ఎఫ్. షాజహాన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9458 |31.8 |style="background:#FF9933;color:white" |'''7,229''' |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |ఎం. వైతినాథన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |14592 |55.6 |వి. సామినాథన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8891 |33.88 |style="background:#00BFFF;color:white" |'''5,701''' |- |12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |పీఎంఎల్ కళ్యాణసుందరం |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |13277 |44.63 |ఎ. సెంథిల్ రమేష్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9769 |32.84 |style="background:#FF9933;color:white" |'''3,508''' |- |13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |జె. ప్రకాష్ కుమార్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |8778 |37.48% |వైయాపురి మణికందన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7844 |33.49 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''934''' |- |14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |కె. లక్ష్మీనారాయణన్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10096 |51.86 |ఎస్.సి. శివకుమార్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |6364 |32.69 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''3,732''' |- |15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |అన్నీబాల్ కెన్నెడీ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |13433 |56.64 |[[ఎ. అన్బళగన్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8653 |36.48 |style="background:#DD1100;color:white" |'''4,780''' |- |16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9580 |47.29 |ఎస్. గోపాల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7487 |36.96 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''2,093''' |- |17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |[[రిచర్డ్స్ జాన్‌కుమార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |11757 |42.26 |వి. కార్తికేయ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |11261 |40.47 |style="background:#FF9933;color:white" |'''496''' |- |18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎల్. సంబత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |15151 |51.3 |[[ఎ. భాస్కర్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |10972 |37.15 |style="background:#DD1100;color:white" |'''4,179''' |- |19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[ఆర్. భాస్కర్ దచ్చానమూర్తి]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |17858 |54.32 |[[టి. జయమూర్తి]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |11440 |34.8 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''6,418''' |- |20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |17225 |57.54 |[[ఆర్.కె. ఆర్. అనంతరామన్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9093 |30.37 |style="background:#FF9933;color:white" |'''8,132''' |- |21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |యు.లక్ష్మీకాంతం |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |15624 |50.85 |ఎం. కందసామి |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |13384 |43.56 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,240''' |- |22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు|పి.రాజవేలు]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |15978 |56.82 |వి.విజయవేణి |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9340 |33.21 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''6,638''' |- |23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్|ఆర్.సెంథిల్‌కుమార్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |11789 |44.56 |ఎన్. ధనవేలు |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11578 |43.76 |style="background:#DD1100;color:white" |'''201''' |- ! colspan="13" |[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |- |24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |ఎస్. చంద్ర ప్రియంగ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10774 |40.2 |ఎ. మరిముత్తు |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |8560 |31.94 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,214''' |- |25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |పిఆర్ శివ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9551 |36.45 |ఎస్. రాజశేఖరన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8416 |31.32 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''1,380''' |- |26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12704 |44.85 |ఎవి. సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12569 |44.38 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''135''' |- |27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |17401 |71.15 |[[కె.ఎ.యు. ఆసన]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |5367 |21.95 |style="background:#DD1100;color:white" |'''12,034''' |- |28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |ఎం. నాగత్యాగరాజం |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |14496 |55.74 |వీఎంసిఎస్ మనోకరన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8985 |34.55 |style="background:#DD1100;color:white" |'''5,511''' |- ! colspan="13" |[[మాహె జిల్లా|మాహే]] |- |29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |రమేష్ పరంబత్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9744 |41.63 |ఎన్. హరిదాసన్ మాస్టర్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9444 |40.35 |style="background:#00BFFF;color:white" |'''300''' |- !colspan="13" |[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |- |30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |17131 |49.04 |ఎన్. రంగసామి |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |16475 |47.17 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''655''' |- |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2021 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] 8xh91dfxneaimgvbg3fht70hdfhud17 4991355 4991349 2026-10-29T15:33:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991355 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | flag_year = | flag_image = | type = legislative | vote_type = Popular <!-- default --> | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | turnout = 83.38%({{decrease}}1.7%) | previous_year = 2016 | outgoing_members = | election_date = 6 ఏప్రిల్ 2021 | elected_members = | next_election = | next_year = | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = పుదుచ్చేరి శాసనసభలో మొత్తం 30 స్థానాలు మెజారిటీకి 16 సీట్లు అవసరం | majority_seats = | opinion_polls = | image_size = 100px | map_image = | map_size = | map_caption = <!-- bottom --> | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[వి.నారాయణసామి]] | before_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | after_election = [[ఎన్ రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] | registered = | image1 = N Rangaswamy.jpg | leader1 = [[ఎన్ రంగస్వామి]] | party1 = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] <br />యానం (''ఓడిపోయాడు'') | last_election1 = 8 | seats_before1 = 7 | seats1 = 10 | seat_change1 = {{increase}} 2 | popular_vote1 = 216,249 | percentage1 = 25.85% | swing1 = {{down}} 2.25% | image2 = Indian election symbol rising sun.svg | leader2 = ఆర్. శివ | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] | leader_since2 = 2021 | leaders_seat2 = [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] | alliance2 = సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ | last_election2 = 2 | seats_before2 = 2 | seats2 = 6 | seat_change2 = {{increase}} 4 | popular_vote2 = 154,858 | percentage2 = 18.51% | swing2 = {{increase}} 9.61% | image4 = A. Namassivayam.png | leader4 = [[ఎ. నమశ్శివాయం]] | party4 = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | leader_since4 = 2021 | leaders_seat4 = [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] | alliance4 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | last_election4 = 0 | seats_before4 = 3 | seats4 = 6 | seat_change4 = {{increase}} 6 | popular_vote4 = 114,298 | percentage4 = 13.66% | swing4 = {{increase}} 11.26% | image5 = VNarayanasamy.jpg | leader5 = వి. నారాయణస్వామి | party5 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | leader_since5 = 2016 | leaders_seat5 = ''పోటీ చేయలేదు'' | alliance5 = సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ | last_election5 = 15 | seats_before5 = 9 | seats5 = 2 | seat_change5 = {{decrease}} 13 | popular_vote5 = 131,393 | percentage5 = 15.71% | swing5 = {{decrease}} 14.89% | map = [[File:2021 Puducherry Legislative Assembly election result.png|300px]] | votes_counted = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | reporting = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | declared = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | last_update = }}భారతదేశంలోని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] 30 [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నియోజకవర్గాల నుండి]] సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 2021 ఏప్రిల్ 6న పదిహేనవ శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సాధారణ మెజారిటీని సాధించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jan/19/puducherry-cm-narayanasamy-brokers-truce-between-dmk-congress-2091391.html|title=Puducherry CM Narayanasamy brokers truce between DMK, Congress|date=19 January 2020|newspaper=The New Indian Express|accessdate=17 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127084741/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jan/19/puducherry-cm-narayanasamy-brokers-truce-between-dmk-congress-2091391.html|archive-date=27 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 March 2021|title=BJP alliance to sweep Puducherry assembly polls: Asianet-C fore pre-poll survey|url=https://www.hindustantimes.com/elections/puducherry-assembly-election/bjp-alliance-to-sweep-puducherry-assembly-polls-asianet-c-fore-pre-poll-survey-101615908388517.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317102155/https://www.hindustantimes.com/elections/puducherry-assembly-election/bjp-alliance-to-sweep-puducherry-assembly-polls-asianet-c-fore-pre-poll-survey-101615908388517.html|archive-date=17 March 2021|access-date=17 March 2021|website=Hindustan Times}}</ref> == నేపథ్యం == 2016లో జరిగిన మునుపటి ఎన్నికలలో, [[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] నేతృత్వంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసిన [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్]], వి. నారాయణస్వామి నేతృత్వంలోని [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] చేతిలో మెజారిటీని కోల్పోవడంతో ఈ ఎన్నికలు అధికార మార్పును తెచ్చిపెట్టాయి. 2016లో జరిగిన మునుపటి ఎన్నికలలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 15 స్థానాలతో ఏకైక అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-emerges-as-the-single-largest-party-with-15-seats-in-30-member-puducherry-assembly/articleshow/52343485.cms|title=Congress emerges as the single largest party in Puducherry - Times of India|date=20 May 2016|access-date=20 March 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928042522/https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-emerges-as-the-single-largest-party-with-15-seats-in-30-member-puducherry-assembly/articleshow/52343485.cms|archive-date=28 September 2021|website=The Times of India}}</ref>[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] మద్దతుతో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-dmk-front-regains-power-in-pondy/articleshow/52355802.cms|title=Congress-DMK front regains power in Pondy - Times of India|date=20 May 2016|access-date=20 March 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928053200/https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-dmk-front-regains-power-in-pondy/articleshow/52355802.cms|archive-date=28 September 2021|website=The Times of India}}</ref>అయితే, ఇద్దరు మంత్రులు, ఒక డిఎంకె ఎమ్మెల్యేతో సహా ఐదుగురు కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యేలు అసెంబ్లీకి రాజీనామా చేసిన తర్వాత విశ్వాస ఓటుకు పిలుపునిచ్చారు. కేంద్ర భూభాగంలో ప్రతిపక్ష ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్‌తో పొత్తులో ఉన్న బిజెపిలో ఇద్దరు కాంగ్రెస్ నాయకులు చేరారు.<ref name="Archived copy">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|title=Archived copy|date=February 22, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513204654/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|archive-date=13 May 2023|publisher=Businessline}}</ref> ఎన్నికైన వారితో సమాన హోదాపై నామినేటెడ్ ఎమ్మెల్యేల ఓట్లను ఆమోదించాలని స్పీకరు నిర్ణయించిన తర్వాత అధికార పార్టీ విశ్వాస ఓటును కోల్పోయింది. బిజెపి మాజీ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు, తన సొంత పార్టీ సభ్యులను అన్ని నామినేటెడ్ స్థానాలకు నియమించారని, అందులో ఒకటి సాధారణ ఎన్నికలలో పోటీ చేసినప్పుడు కేవలం 174 ఓట్లు మాత్రమే సాధించిందని, ఆ స్థానంతో సహా, పదవీ విరమణ చేసిన ముఖ్యమంత్రి [[వి.నారాయణసామి|వి నారాయణస్వామి]] వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Archived copy2">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|title=Archived copy|date=February 22, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513204654/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|archive-date=13 May 2023|publisher=Businessline}}</ref> 2021 ఎన్నికల తర్వాత, లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు మరోసారి ఎన్నిక కాని అందరు ఎమ్మెల్యేలను బిజెపికి మంజూరు చేశారు, తద్వారా ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడకుండా, నామినేటెడ్ సభ్యుల నుండి మాత్రమే 1/3 వంతు సీట్లతో బిజెపి రెండవ అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|url=https://www.rediff.com/news/column/how-bjp-got-its-way-in-puducherry/20210717.htm#:~:text=It%20took%20Mr%20Surana%20(primarily,BJP%2C%20will%20now%20rule%20Puducherry.|title=Archived copy|date=June 21, 2023|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513205017/https://www.rediff.com/news/column/how-bjp-got-its-way-in-puducherry/20210717.htm#:~:text=It%20took%20Mr%20Surana%20(primarily,BJP%2C%20will%20now%20rule%20Puducherry.|archive-date=13 May 2023|publisher=Rediff news}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/11/three-nominated-mlas-take-bjps-tally-in-puducherry-to-9-2301057.html|title=Archived copy|date=May 11, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513205708/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/11/three-nominated-mlas-take-bjps-tally-in-puducherry-to-9-2301057.html|archive-date=13 May 2023|publisher=The New Indian Express}}</ref> == షెడ్యూలు == {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నామినేషన్ల తేదీ | 2021 మార్చి 12 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2021 మార్చి 19 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన తేదీ | 2021 మార్చి 20 |- |అభ్యర్థుల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2021 మార్చి 22 |- |పోల్ తేదీ | 2021 ఏప్రిల్ 6 |- |లెక్కింపు తేదీ |''' 2021 మే 2''' |- |ఎన్నికలు ముగిసేలోపు తేదీ | 2021 మే 24 |} == పార్టీలు, పొత్తులు == === [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] === [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |INC |[[File:Hand_INC.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hand_INC.svg|50x50px]] |[[వి.నారాయణసామి]] |14 |- |bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |డిఎంకె |[[File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|41x41px]] |ఆర్. శివ |13 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |సిపిఐ |[[File:CPI_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI_symbol.svg|50x50px]] |ఎఎం సలీమ్ |1 |- |bgcolor="{{party color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}}"| |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] |VCK |[[File:Pot_Symbol.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pot_Symbol.png|40x40px]] |తోల్. తిరుమావళవన్ |1 |- |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |IND | |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |1 |} === నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- |bgcolor="{{party color|All India N.R. Congress}}"| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |[[File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|37x37px|Jug]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] |16 |- |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |[[File:Lotos_flower_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lotos_flower_symbol.svg|50x50px]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |9 |- |bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |[[File:Indian_election_symbol_two_leaves.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_election_symbol_two_leaves.svg|41x41px]] |ఎ. అన్బళగన్ |5 |} === ఏ కూటమిలో లేని పార్టీలు === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- | bgcolor="{{party color|Makkal Needhi Maiam}}" | |[[మక్కల్ నీది మయ్యం|మక్కల్ నీది మైయం]] |MNM |[[File:Indian_Election_Symbol_Battery-Torch.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Battery-Torch.png|80x80px]] |కమల్ హాసన్ |22 |- |bgcolor="{{party color|Naam Tamilar Katchi}}"| |[[నామ్ తమిళర్ కట్చి]] |NTK |[[File:Indian_Election_Symbol_sugarcane_farmer.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_sugarcane_farmer.svg|89x89px]] |సీమాన్ |28 |- |bgcolor="{{party color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}}"| |[[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం]] |DMDK |[[File:Indian_Election_Symbol_Nagara.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Nagara.svg|34x34px]] |విజయకాంత్ |26 |- |bgcolor="{{party color|Indhiya Jananayaga Katchi}}" | |[[భారతీయ జననాయక కచ్చి]] |IJK | |టిఆర్ పరివేందర్ |21 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ (ఎం)]] |[[File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|50x50px]] |కె. బాలకృష్ణన్ |1 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist-Leninist) Liberation}}"| |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్]] |సీపీఐ (ఎంఎల్)ఎల్ | |దీపాంకర్ భట్టాచార్య |1 |} == అభ్యర్థులు == {| class="wikitable sortable" |+అభ్యర్థుల జాబితా<ref>{{Cite web|title=CANDIDATE AFFIDAVIT MANAGEMENT|url=https://affidavit.eci.gov.in/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319031708/http://www.affidavit.eci.gov.in/|archive-date=19 March 2021|access-date=2021-03-26}}</ref> |- ! colspan="2" |నియోజకవర్గం | colspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"|[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] | colspan="3" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] |- !# !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి |- !colspan="8"|[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |- |2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎ. ముగిలన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |బి.గోబిక |- |3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |పి. కార్తికేయ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |జె. శరవణ కుమార్ |- |4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |శంకుమారవేల్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |సి.జయకుమార్ |- |5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఆర్. శివ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.వి. సుకుమారన్ |- |6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |bgcolor=#1E90FF| |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] |డి.అంగళనే |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |జి.పన్నీర్‌సెల్వం |- |7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |పి. సెల్వనాథన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.రమేష్ |- |8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం. కన్నన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |వి. అరుముగం ఎకెడి |- |9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |bgcolor={{party color|Communist Party of India}} | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]] |కె. సేతు సెల్వం |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్. రంగస్వామి |- |10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎంఓహెచ్ఎఫ్ షాజహాన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |ఎ. జాన్‌కుమార్ |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం వైతినాథన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వి. సామినాథన్ |- |12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్. ముత్తువేల్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |పీఎంఎల్ కళ్యాణసుందరం |- |13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎస్. సెంథిల్ కుమారన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |వైయాపురి మణికందన్ |- |14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్పీ శివకుమార్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] |కె. లక్ష్మీనారాయణన్ |- |15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |వి. అనిపాల్ కెన్నెడీ | bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఎ. అన్బళగన్ |- |16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్. గోపాల్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఓంశక్తి శేఖర్ |- |17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |వి. కార్తికేయ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వివిలియన్ రిచర్డ్స్ జాన్‌కుమార్ |- |18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎల్. సంపత్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఎ. బాస్కర్ |- |19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |టి. జయమూర్తి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఆర్.దచ్చనమూర్తి |- |20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఆర్.కె.ఆర్. అనంతరామన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |- |21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం. కందస్సామి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |యు.లక్ష్మీకంధన్ |- |22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |వి.విజయవేణి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |పి.రాజవేలు |- |23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఆర్. సెంథిల్ కుమార్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్.దానవేలు |- !colspan="8"|[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |- |24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎ. మరిముత్తు |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.చంద్రప్రియంగ |- |25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఆర్. కమలకన్నన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |- |26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎవి సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |పిఆర్ఎన్ తిరుమురుగన్ |- |27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |కెఎయూ ఆసనం |- |28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎం. నాగతీయగరాజన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వీఎంసిఎస్ మనోకరన్ |- !colspan="8"| [[మాహె జిల్లా|మాహే]] |- |29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |రమేష్ పరంబత్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |విపి అబ్దుల్ రెహమాన్ |- !colspan="8"|[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |- |30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్. రంగస్వామి |} == పోల్స్, సర్వేలు == === అభిప్రాయ పోల్స్ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" |+ ! rowspan="2" width="100px" |ప్రచురించిన తేదీ ! rowspan="2" width="175px" |పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}" | ! style="background:{{party color|AITC}}" | ! rowspan="2" width="75px" |లీడ్ |- ! style="width:75px;" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! style="width:75px;" |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] ! style="width:75px;" | ఇతరులు |- |3 ఏప్రిల్ 2021 |తంతి టీవీ<ref>{{Cite web|title=Thanthi TV Opinion Poll 2021|website=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=xeG0FYF4EY4&list=LL&index=3|language=en|access-date=9 April 2021|archive-date=20 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820232648/https://www.youtube.com/watch?v=xeG0FYF4EY4&list=LL&index=3|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''21-27''' |3-9 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|12-24}}''' |- |24 మార్చి 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.sites.google.com/view/patvot/surveys/puducherry-2020|title=Puducherry 2020|access-date=7 September 2021|archive-date=7 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185018/https://www.sites.google.com/view/patvot/surveys/puducherry-2020|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''17-18''' |10-12 |0-3 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|6}}''' |- |15 మార్చి 2021 |ఎబిపి న్యూస్ - సివోటర్<ref>{{Cite web|title=ABP CVoter Opinion Poll 2021: Voters' Mood Not In Favour Of Congress-Led Alliance In Puducherry, NDA Likely To Form Govt|date=15 March 2021|url=https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-opinion-poll-2021-results-puducherry-opinion-poll-results-2021-ainrc-congress-bjp-vote-share-seat-wise-details-1448619|language=en|access-date=16 March 2021|archive-date=15 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315222210/https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-opinion-poll-2021-results-puducherry-opinion-poll-results-2021-ainrc-congress-bjp-vote-share-seat-wise-details-1448619|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''16-20''' |10-14 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|2-10}}''' |- | 8 మార్చి 2021 | టైమ్స్ నౌ - సివోటర్<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/puducherry/article/puducherry-pre-poll-survey/729729|title=Puducherry pre-poll survey 2021: 'Congress likely to lose its grip; NDA projected to form govt'|website=www.timesnownews.com|access-date=12 March 2021|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311032603/https://www.timesnownews.com/india/puducherry/article/puducherry-pre-poll-survey/729729|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''18''' |12 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|6}}''' |- |1 మార్చి 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref name="auto1" /> | style="background:#FAD6A5;" |'''19''' |11 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|8}}''' |} === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! rowspan="2" width="100px" |ప్రచురించిన తేదీ ! rowspan="2" width="175px" |పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}" | ! style="background:{{party color|AITC}}" | ! rowspan="2" width="75px" |లీడ్ |- ! style="width:75px;" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! style="width:75px;" |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] ! style="width:75px;" | ఇతరులు |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |'''రిపబ్లిక్ టీవీ-సి.ఎన్.ఎక్స్.'''<ref name="auto">{{Cite web|date=2021-04-29|title=Elections Exit Poll Results 2021 Live Updates: Exit polls show Mamata, Pinarayi and Sonowal holding on to power|url=https://indianexpress.com/elections/elections-exit-poll-results-2021-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-live-updates-7293961/|access-date=2021-04-29|website=The Indian Express|language=en|archive-date=29 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429144719/https://indianexpress.com/elections/elections-exit-poll-results-2021-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-live-updates-7293961/|url-status=live}}</ref> | {{Party shading/BJP}} |'''16-20''' |11-13 | - | {{Party shading/BJP}} |'''5-7''' |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref>{{cite web |url=https://www.sites.google.com/view/patvot/survey/puducherry-2020 |url-status=dead |title=PUDUCHERRY 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210823185221/https://www.sites.google.com/view/patvot/survey/puducherry-2020 |archive-date=23 August 2021}}</ref> | {{Party shading/BJP}} |'''18''' | 12 | - | {{Party shading/BJP}} |'''6''' |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |'''ఎబిపి-సి ఓటరు'''<ref name="auto"/> | {{Party shading/BJP}} |'''19-23''' |6-10 |1-2 | {{Party shading/BJP}} |'''9-17''' |} == ఓటర్ల శాతం == {| class="wikitable sortable" !వ.సంఖ్య. !జిల్లా !ఓట్లు% |- !1. |[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |80.07 |- !2. |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |82.01 |- !3. |[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |91.27<ref name="VotePercentage">{{Cite web|date=6 April 2021|title=Puducherry Election 2021: UT registers 81.64% polling as Congress-led SDA locks horns with NDA in bid to regain turf|url=https://www.firstpost.com/politics/puducherry-election-2021-ut-registers-81-64-polling-as-congress-led-sda-locks-horns-with-nda-in-bid-to-regain-turf-9502581.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811151409/https://www.firstpost.com/politics/puducherry-election-2021-ut-registers-81-64-polling-as-congress-led-sda-locks-horns-with-nda-in-bid-to-regain-turf-9502581.html|archive-date=11 August 2022|access-date=11 August 2022|website=Firstpost}}</ref> |- !4. |[[మాహె జిల్లా|మాహే]] |73.53<ref name="VotePercentage" /> |- ! colspan="2" |మొత్తం |81.69<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-peaceful-polling-in-tn-kerala-puducherry-assam-and-bengal/article34256847.ece|title=Assembly elections &#124; Peaceful polling in T.N., Kerala, Puducherry, Assam and Bengal|date=6 April 2021|newspaper=The Hindu|access-date=6 April 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406174918/https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-peaceful-polling-in-tn-kerala-puducherry-assam-and-bengal/article34256847.ece|archive-date=6 April 2021}}</ref> |} == ఫలితం == === పార్టీ వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" ! colspan="8" |[[File:India Puducherry Legislative Assembly 2021.svg]] |- valign="top" ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !ఓటు% !స్వింగ్ !పోటీ !గెలుపు !మార్పు |- | style="background-color:{{party color|All India N.R. Congress}}"| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |216,249 |25.85 |{{decrease}} 2.3 |16 |10 |{{increase}}2 |- |style="background-color:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |154,858 |18.51 |{{increase}}9.6 |13 |6 |{{increase}}4 |- | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |114,298 |13.66 |{{increase}}11.3 |9 |6 |{{increase}}6 |- |style="background-color:{{party color|Independent politician}}"| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] |106,098 |12.68 | | |6 |{{increase}}5 |- |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |131,393 |15.71 |{{decrease}}14.9 |14 |2 |{{decrease}}13 |- |style="background-color:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |34,623 |4.14 |{{decrease}}12.7 |5 |0 |{{decrease}}4 |- |style="background-color:{{party color|Naam Tamilar Katchi}}"| |[[నామ్ తమిళర్ కట్చి]] |28,189 |3.37 |{{increase}} 2.9 |28 |0 | |- | style="background-color:{{party color|Makkal Needhi Maiam}}"| |[[మక్కల్ నీది మయ్యం|మక్కల్ నీది మైయం]] |15,825 |1.89 |{{increase}}1.89 |22 |0 |''కొత్త పార్టీ'' |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |7,522 |0.90 |{{decrease}}0.2 |1 |0 | |- |style="background-color:{{party color|None of the above}}"| |[[నోటా|పైవేవీ కాదు]] |10,803 |1.29 | {{decrease}} 0.4 | colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- | colspan="2" |'''మొత్తం''' |8,36,562 |100 | |'''30''' |'''30''' | |- ! colspan="8" | |- | colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |8,36,562 |99.88 | colspan="4" rowspan="5" | |- | colspan="2" |చెల్లని ఓట్లు |981 |0.12 |- | colspan="2" |'''వేసిన ఓట్లు / ఓటింగ్ శాతం''' |'''8,37,543''' |'''83.38%''' |- | colspan="2" |'''నమోదైన ఓటర్లు''' |'''10,04,507''' | colspan="1" | |- | colspan="8" |మూలం:<ref>{{Cite web|date=2021-05-02|title=GENERAL ELECTION TO VIDHAN SABHA TRENDS & RESULT MAY-2021|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502195200/https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|archive-date=2 May 2021|access-date=2021-05-08|website=results.eci.gov.in}}</ref> |} === పార్టీ, కూటమి ద్వారా ఫలితాలు === {| class="wikitable" width="35%" cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" style="text-align:center; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big" ! colspan="2" style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;" |ఎన్.డి.ఎ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;" |సీట్లు ! colspan="2" style="background:{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |యుపిఎ ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |సీట్లు ! colspan="2" style="background:#757575; color:white;" |ఇతరులు ! style="background:#757575; color:white;" |సీట్లు |- |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | width="3px" style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | |10 |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |2 |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] | width="3px" style="background-color: #C1C1C1" | |5 |- |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |6 |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |6 | | | |- | | | |IND | width="3px" style="background-color:#757575" | |1 | | | |- | colspan="2" style="background:#FAD6A5;" |మొత్తం | style="background:#FF9933 ; color:white;" |16 | colspan="2" style="background:#ADD8E6" |మొత్తం | style="background:#00BFFF; color:white;" |9 | colspan="2" style="background:#CDCDCD" |మొత్తం | style="background:#757575; color:white;" |5 |- | colspan="2" style="background:#FAD6A5;" |మార్పు | style="background:#FF9933 ; color:white;" |{{increase}} 4 | colspan="2" style="background:#ADD8E6" |మార్పు | style="background:#00BFFF; color:white;" |{{decrease}} 8 | colspan="2" style="background:#CDCDCD" |మార్పు | style="background:#757575; color:white;" |{{increase}} 4 |} ఆధారం:<ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502195200/https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|archive-date=2 May 2021|access-date=2021-05-02|website=results.eci.gov.in}}</ref> ===జిల్లాల వారీగా ఫలితాలు=== {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! rowspan="2" |సీట్లు ! style="background:#FF9933;" | ! style="background:#00BFFF;" | ! style="background:#939393;" | |- ![[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ![[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] !ఇతరులు |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |'''23''' |14 |5 |4 |- ![[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] |'''5''' |2 |2 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మాహే]] |'''1''' |0 |1 |0 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] |'''1''' |0 |1 |0 |- !మొత్తం !30 !16 !9 !5 |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ఫలితాలు<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితీయ విజేత ! rowspan="2" |మెజారిటీ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- ! colspan="13" |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |14939 |51.82 |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |12189 |42.28 |style="background:#FF9933;color:white" |'''2,750''' |- |2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[పి. అంగాలనే]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |10597 |36.78 |బి. కోబిగా |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |8238 |28.6 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''2,359''' |- |3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |14121 |48.78 |పి. కార్తికేయ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12241 |42.29 |style="background:#FF9933;color:white" |'''1,880''' |- |4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[సి. డిజెకౌమర్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |16972 |50.89 |సూర్యుడు. కుమారవేల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |14221 |42.64 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,751''' |- |5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[ఆర్. శివ]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |19653 |55.73 |ఎస్.వి. సుగుమారన్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12703 |36.02 |style="background:#DD1100;color:white" |'''6,950''' |- |6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[ఎం. శివశంకర్]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |11940 |36.5 |ఎన్.జి. పన్నీర్ సెల్వం |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11121 |34 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''819''' |- |7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |ఎస్. రమేష్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |17775 |65.82 |పి. సెల్వనాడనే |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |5529 |20.47 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''12,246''' |- |8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |21841 |74.77 |ఎం. కన్నన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |3310 |11.33 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''18,531''' |- |9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్. రంగస్వామి|ఎన్. రంగసామి]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12978 |55.02 |కె. సేతుసెల్వం |bgcolor=#FF0000| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |7522 |31.89 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''5,456''' |- |10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |16687 |56.11 |ఎంఓహెచ్ఎఫ్. షాజహాన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9458 |31.8 |style="background:#FF9933;color:white" |'''7,229''' |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[ఎం. వైతియనాథన్|ఎం. వైతినాథన్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |14592 |55.6 |వి. సామినాథన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8891 |33.88 |style="background:#00BFFF;color:white" |'''5,701''' |- |12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[పి.ఎం.ఎల్. కళ్యాణసుందరం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |13277 |44.63 |ఎ. సెంథిల్ రమేష్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9769 |32.84 |style="background:#FF9933;color:white" |'''3,508''' |- |13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[జె. ప్రకాష్ కుమార్]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |8778 |37.48% |వైయాపురి మణికందన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7844 |33.49 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''934''' |- |14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |[[కె. లక్ష్మీనారాయణన్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10096 |51.86 |ఎస్.సి. శివకుమార్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |6364 |32.69 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''3,732''' |- |15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |[[అన్నిబల్ కెన్నెడీ]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |13433 |56.64 |[[ఎ. అన్బళగన్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8653 |36.48 |style="background:#DD1100;color:white" |'''4,780''' |- |16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9580 |47.29 |ఎస్. గోపాల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7487 |36.96 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''2,093''' |- |17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |[[రిచర్డ్స్ జాన్‌కుమార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |11757 |42.26 |వి. కార్తికేయ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |11261 |40.47 |style="background:#FF9933;color:white" |'''496''' |- |18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎల్. సంబత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |15151 |51.3 |[[ఎ. భాస్కర్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |10972 |37.15 |style="background:#DD1100;color:white" |'''4,179''' |- |19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[ఆర్. భాస్కర్ దచ్చానమూర్తి]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |17858 |54.32 |[[టి. జయమూర్తి]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |11440 |34.8 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''6,418''' |- |20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |17225 |57.54 |[[ఆర్.కె. ఆర్. అనంతరామన్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9093 |30.37 |style="background:#FF9933;color:white" |'''8,132''' |- |21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |[[యు. లక్ష్మీకందన్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |15624 |50.85 |[[ఎం. కందస్వామి]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |13384 |43.56 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,240''' |- |22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు|పి.రాజవేలు]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |15978 |56.82 |వి.విజయవేణి |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9340 |33.21 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''6,638''' |- |23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్|ఆర్.సెంథిల్‌కుమార్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |11789 |44.56 |ఎన్. ధనవేలు |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11578 |43.76 |style="background:#DD1100;color:white" |'''201''' |- ! colspan="13" |[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |- |24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |[[చందిర ప్రియాంగ]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10774 |40.2 |ఎ. మరిముత్తు |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |8560 |31.94 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,214''' |- |25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |[[పి.ఆర్. శివ]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9551 |36.45 |ఎస్. రాజశేఖరన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8416 |31.32 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''1,380''' |- |26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12704 |44.85 |ఎవి. సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12569 |44.38 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''135''' |- |27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |17401 |71.15 |[[కె.ఎ.యు. ఆసన]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |5367 |21.95 |style="background:#DD1100;color:white" |'''12,034''' |- |28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |[[ఎం. నాగతియగరాజన్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |14496 |55.74 |వీఎంసిఎస్ మనోకరన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8985 |34.55 |style="background:#DD1100;color:white" |'''5,511''' |- ! colspan="13" |[[మాహె జిల్లా|మాహే]] |- |29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |రమేష్ పరంబత్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9744 |41.63 |ఎన్. హరిదాసన్ మాస్టర్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9444 |40.35 |style="background:#00BFFF;color:white" |'''300''' |- !colspan="13" |[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |- |30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |17131 |49.04 |ఎన్. రంగసామి |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |16475 |47.17 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''655''' |- |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2021 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] gr4jik0nvivpdxnmf7c0unn025sbk2j 4991360 4991355 2026-10-29T15:37:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991360 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | flag_year = | flag_image = | type = legislative | vote_type = Popular <!-- default --> | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | turnout = 83.38%({{decrease}}1.7%) | previous_year = 2016 | outgoing_members = | election_date = 6 ఏప్రిల్ 2021 | elected_members = | next_election = | next_year = | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = పుదుచ్చేరి శాసనసభలో మొత్తం 30 స్థానాలు మెజారిటీకి 16 సీట్లు అవసరం | majority_seats = | opinion_polls = | image_size = 100px | map_image = | map_size = | map_caption = <!-- bottom --> | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[వి.నారాయణసామి]] | before_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | after_election = [[ఎన్ రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] | registered = | image1 = N Rangaswamy.jpg | leader1 = [[ఎన్ రంగస్వామి]] | party1 = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] <br />యానం (''ఓడిపోయాడు'') | last_election1 = 8 | seats_before1 = 7 | seats1 = 10 | seat_change1 = {{increase}} 2 | popular_vote1 = 216,249 | percentage1 = 25.85% | swing1 = {{down}} 2.25% | image2 = Indian election symbol rising sun.svg | leader2 = ఆర్. శివ | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] | leader_since2 = 2021 | leaders_seat2 = [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] | alliance2 = సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ | last_election2 = 2 | seats_before2 = 2 | seats2 = 6 | seat_change2 = {{increase}} 4 | popular_vote2 = 154,858 | percentage2 = 18.51% | swing2 = {{increase}} 9.61% | image4 = A. Namassivayam.png | leader4 = [[ఎ. నమశ్శివాయం]] | party4 = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | leader_since4 = 2021 | leaders_seat4 = [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] | alliance4 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | last_election4 = 0 | seats_before4 = 3 | seats4 = 6 | seat_change4 = {{increase}} 6 | popular_vote4 = 114,298 | percentage4 = 13.66% | swing4 = {{increase}} 11.26% | image5 = VNarayanasamy.jpg | leader5 = వి. నారాయణస్వామి | party5 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | leader_since5 = 2016 | leaders_seat5 = ''పోటీ చేయలేదు'' | alliance5 = సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ | last_election5 = 15 | seats_before5 = 9 | seats5 = 2 | seat_change5 = {{decrease}} 13 | popular_vote5 = 131,393 | percentage5 = 15.71% | swing5 = {{decrease}} 14.89% | map = [[File:2021 Puducherry Legislative Assembly election result.png|300px]] | votes_counted = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | reporting = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | declared = <!-- Use ONE out of votes_counted, reporting or declared, do not include percentage (%) sign--> | last_update = }}భారతదేశంలోని కేంద్రపాలిత ప్రాంతం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] 30 [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|నియోజకవర్గాల నుండి]] సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 2021 ఏప్రిల్ 6న పదిహేనవ శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి సాధారణ మెజారిటీని సాధించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jan/19/puducherry-cm-narayanasamy-brokers-truce-between-dmk-congress-2091391.html|title=Puducherry CM Narayanasamy brokers truce between DMK, Congress|date=19 January 2020|newspaper=The New Indian Express|accessdate=17 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200127084741/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jan/19/puducherry-cm-narayanasamy-brokers-truce-between-dmk-congress-2091391.html|archive-date=27 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 March 2021|title=BJP alliance to sweep Puducherry assembly polls: Asianet-C fore pre-poll survey|url=https://www.hindustantimes.com/elections/puducherry-assembly-election/bjp-alliance-to-sweep-puducherry-assembly-polls-asianet-c-fore-pre-poll-survey-101615908388517.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317102155/https://www.hindustantimes.com/elections/puducherry-assembly-election/bjp-alliance-to-sweep-puducherry-assembly-polls-asianet-c-fore-pre-poll-survey-101615908388517.html|archive-date=17 March 2021|access-date=17 March 2021|website=Hindustan Times}}</ref> == నేపథ్యం == 2016లో జరిగిన మునుపటి ఎన్నికలలో, [[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] నేతృత్వంలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసిన [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్]], వి. నారాయణస్వామి నేతృత్వంలోని [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] చేతిలో మెజారిటీని కోల్పోవడంతో ఈ ఎన్నికలు అధికార మార్పును తెచ్చిపెట్టాయి. 2016లో జరిగిన మునుపటి ఎన్నికలలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ 15 స్థానాలతో ఏకైక అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-emerges-as-the-single-largest-party-with-15-seats-in-30-member-puducherry-assembly/articleshow/52343485.cms|title=Congress emerges as the single largest party in Puducherry - Times of India|date=20 May 2016|access-date=20 March 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928042522/https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-emerges-as-the-single-largest-party-with-15-seats-in-30-member-puducherry-assembly/articleshow/52343485.cms|archive-date=28 September 2021|website=The Times of India}}</ref>[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] మద్దతుతో ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-dmk-front-regains-power-in-pondy/articleshow/52355802.cms|title=Congress-DMK front regains power in Pondy - Times of India|date=20 May 2016|access-date=20 March 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928053200/https://timesofindia.indiatimes.com/elections-2016/puducherry-elections-2016/news/congress-dmk-front-regains-power-in-pondy/articleshow/52355802.cms|archive-date=28 September 2021|website=The Times of India}}</ref>అయితే, ఇద్దరు మంత్రులు, ఒక డిఎంకె ఎమ్మెల్యేతో సహా ఐదుగురు కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యేలు అసెంబ్లీకి రాజీనామా చేసిన తర్వాత విశ్వాస ఓటుకు పిలుపునిచ్చారు. కేంద్ర భూభాగంలో ప్రతిపక్ష ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్‌తో పొత్తులో ఉన్న బిజెపిలో ఇద్దరు కాంగ్రెస్ నాయకులు చేరారు.<ref name="Archived copy">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|title=Archived copy|date=February 22, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513204654/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|archive-date=13 May 2023|publisher=Businessline}}</ref> ఎన్నికైన వారితో సమాన హోదాపై నామినేటెడ్ ఎమ్మెల్యేల ఓట్లను ఆమోదించాలని స్పీకరు నిర్ణయించిన తర్వాత అధికార పార్టీ విశ్వాస ఓటును కోల్పోయింది. బిజెపి మాజీ అధ్యక్షురాలిగా ఉన్న లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు, తన సొంత పార్టీ సభ్యులను అన్ని నామినేటెడ్ స్థానాలకు నియమించారని, అందులో ఒకటి సాధారణ ఎన్నికలలో పోటీ చేసినప్పుడు కేవలం 174 ఓట్లు మాత్రమే సాధించిందని, ఆ స్థానంతో సహా, పదవీ విరమణ చేసిన ముఖ్యమంత్రి [[వి.నారాయణసామి|వి నారాయణస్వామి]] వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="Archived copy2">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|title=Archived copy|date=February 22, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513204654/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/congress-loses-puducherry-narayanasamy-blames-bjp/article33901435.ece|archive-date=13 May 2023|publisher=Businessline}}</ref> 2021 ఎన్నికల తర్వాత, లెఫ్టినెంట్ గవర్నరు మరోసారి ఎన్నిక కాని అందరు ఎమ్మెల్యేలను బిజెపికి మంజూరు చేశారు, తద్వారా ప్రజలచే ప్రత్యక్షంగా ఎన్నుకోబడకుండా, నామినేటెడ్ సభ్యుల నుండి మాత్రమే 1/3 వంతు సీట్లతో బిజెపి రెండవ అతిపెద్ద పార్టీగా నిలిచింది.<ref>{{cite news|url=https://www.rediff.com/news/column/how-bjp-got-its-way-in-puducherry/20210717.htm#:~:text=It%20took%20Mr%20Surana%20(primarily,BJP%2C%20will%20now%20rule%20Puducherry.|title=Archived copy|date=June 21, 2023|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513205017/https://www.rediff.com/news/column/how-bjp-got-its-way-in-puducherry/20210717.htm#:~:text=It%20took%20Mr%20Surana%20(primarily,BJP%2C%20will%20now%20rule%20Puducherry.|archive-date=13 May 2023|publisher=Rediff news}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/11/three-nominated-mlas-take-bjps-tally-in-puducherry-to-9-2301057.html|title=Archived copy|date=May 11, 2021|access-date=13 May 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513205708/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/may/11/three-nominated-mlas-take-bjps-tally-in-puducherry-to-9-2301057.html|archive-date=13 May 2023|publisher=The New Indian Express}}</ref> == షెడ్యూలు == {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నామినేషన్ల తేదీ | 2021 మార్చి 12 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2021 మార్చి 19 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన తేదీ | 2021 మార్చి 20 |- |అభ్యర్థుల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2021 మార్చి 22 |- |పోల్ తేదీ | 2021 ఏప్రిల్ 6 |- |లెక్కింపు తేదీ |''' 2021 మే 2''' |- |ఎన్నికలు ముగిసేలోపు తేదీ | 2021 మే 24 |} == పార్టీలు, పొత్తులు == === [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] === [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |INC |[[File:Hand_INC.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hand_INC.svg|50x50px]] |[[వి.నారాయణసామి]] |14 |- |bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |డిఎంకె |[[File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|41x41px]] |ఆర్. శివ |13 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |సిపిఐ |[[File:CPI_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI_symbol.svg|50x50px]] |ఎఎం సలీమ్ |1 |- |bgcolor="{{party color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}}"| |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] |VCK |[[File:Pot_Symbol.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pot_Symbol.png|40x40px]] |తోల్. తిరుమావళవన్ |1 |- |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |IND | |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |1 |} === నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- |bgcolor="{{party color|All India N.R. Congress}}"| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |[[File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|37x37px|Jug]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] |16 |- |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |[[File:Lotos_flower_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lotos_flower_symbol.svg|50x50px]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |9 |- |bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |[[File:Indian_election_symbol_two_leaves.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_election_symbol_two_leaves.svg|41x41px]] |ఎ. అన్బళగన్ |5 |} === ఏ కూటమిలో లేని పార్టీలు === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- | bgcolor="{{party color|Makkal Needhi Maiam}}" | |[[మక్కల్ నీది మయ్యం|మక్కల్ నీది మైయం]] |MNM |[[File:Indian_Election_Symbol_Battery-Torch.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Battery-Torch.png|80x80px]] |కమల్ హాసన్ |22 |- |bgcolor="{{party color|Naam Tamilar Katchi}}"| |[[నామ్ తమిళర్ కట్చి]] |NTK |[[File:Indian_Election_Symbol_sugarcane_farmer.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_sugarcane_farmer.svg|89x89px]] |సీమాన్ |28 |- |bgcolor="{{party color|Desiya Murpokku Dravida Kazhagam}}"| |[[దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రవిడ కజగం (డిఎండికె)|దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం]] |DMDK |[[File:Indian_Election_Symbol_Nagara.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Nagara.svg|34x34px]] |విజయకాంత్ |26 |- |bgcolor="{{party color|Indhiya Jananayaga Katchi}}" | |[[భారతీయ జననాయక కచ్చి]] |IJK | |టిఆర్ పరివేందర్ |21 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ (ఎం)]] |[[File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|50x50px]] |కె. బాలకృష్ణన్ |1 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist-Leninist) Liberation}}"| |[[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్]] |సీపీఐ (ఎంఎల్)ఎల్ | |దీపాంకర్ భట్టాచార్య |1 |} == అభ్యర్థులు == {| class="wikitable sortable" |+అభ్యర్థుల జాబితా<ref>{{Cite web|title=CANDIDATE AFFIDAVIT MANAGEMENT|url=https://affidavit.eci.gov.in/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210319031708/http://www.affidavit.eci.gov.in/|archive-date=19 March 2021|access-date=2021-03-26}}</ref> |- ! colspan="2" |నియోజకవర్గం | colspan="3" bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"|[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] | colspan="3" bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] |- !# !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !అభ్యర్థి |- !colspan="8"|[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |- |2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎ. ముగిలన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |బి.గోబిక |- |3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |పి. కార్తికేయ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |జె. శరవణ కుమార్ |- |4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |శంకుమారవేల్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |సి.జయకుమార్ |- |5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఆర్. శివ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.వి. సుకుమారన్ |- |6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |bgcolor=#1E90FF| |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] |డి.అంగళనే |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |జి.పన్నీర్‌సెల్వం |- |7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |పి. సెల్వనాథన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.రమేష్ |- |8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం. కన్నన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |వి. అరుముగం ఎకెడి |- |9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |bgcolor={{party color|Communist Party of India}} | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|CPI]] |కె. సేతు సెల్వం |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్. రంగస్వామి |- |10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎంఓహెచ్ఎఫ్ షాజహాన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |ఎ. జాన్‌కుమార్ |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం వైతినాథన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వి. సామినాథన్ |- |12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్. ముత్తువేల్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |పీఎంఎల్ కళ్యాణసుందరం |- |13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎస్. సెంథిల్ కుమారన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |వైయాపురి మణికందన్ |- |14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్పీ శివకుమార్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] |కె. లక్ష్మీనారాయణన్ |- |15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |వి. అనిపాల్ కెన్నెడీ | bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఎ. అన్బళగన్ |- |16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎస్. గోపాల్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఓంశక్తి శేఖర్ |- |17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |వి. కార్తికేయ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వివిలియన్ రిచర్డ్స్ జాన్‌కుమార్ |- |18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎల్. సంపత్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |ఎ. బాస్కర్ |- |19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |టి. జయమూర్తి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఆర్.దచ్చనమూర్తి |- |20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఆర్.కె.ఆర్. అనంతరామన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |- |21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎం. కందస్సామి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |యు.లక్ష్మీకంధన్ |- |22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |వి.విజయవేణి |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |పి.రాజవేలు |- |23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఆర్. సెంథిల్ కుమార్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్.దానవేలు |- !colspan="8"|[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |- |24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎ. మరిముత్తు |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎస్.చంద్రప్రియంగ |- |25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఆర్. కమలకన్నన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |- |26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |ఎవి సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |పిఆర్ఎన్ తిరుమురుగన్ |- |27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |కెఎయూ ఆసనం |- |28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |ఎం. నాగతీయగరాజన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |వీఎంసిఎస్ మనోకరన్ |- !colspan="8"| [[మాహె జిల్లా|మాహే]] |- |29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |రమేష్ పరంబత్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |విపి అబ్దుల్ రెహమాన్ |- !colspan="8"|[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |- |30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్ |bgcolor=#FFC000| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |ఎన్. రంగస్వామి |} == పోల్స్, సర్వేలు == === అభిప్రాయ పోల్స్ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" |+ ! rowspan="2" width="100px" |ప్రచురించిన తేదీ ! rowspan="2" width="175px" |పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}" | ! style="background:{{party color|AITC}}" | ! rowspan="2" width="75px" |లీడ్ |- ! style="width:75px;" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! style="width:75px;" |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] ! style="width:75px;" | ఇతరులు |- |3 ఏప్రిల్ 2021 |తంతి టీవీ<ref>{{Cite web|title=Thanthi TV Opinion Poll 2021|website=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=xeG0FYF4EY4&list=LL&index=3|language=en|access-date=9 April 2021|archive-date=20 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820232648/https://www.youtube.com/watch?v=xeG0FYF4EY4&list=LL&index=3|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''21-27''' |3-9 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|12-24}}''' |- |24 మార్చి 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.sites.google.com/view/patvot/surveys/puducherry-2020|title=Puducherry 2020|access-date=7 September 2021|archive-date=7 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907185018/https://www.sites.google.com/view/patvot/surveys/puducherry-2020|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''17-18''' |10-12 |0-3 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|6}}''' |- |15 మార్చి 2021 |ఎబిపి న్యూస్ - సివోటర్<ref>{{Cite web|title=ABP CVoter Opinion Poll 2021: Voters' Mood Not In Favour Of Congress-Led Alliance In Puducherry, NDA Likely To Form Govt|date=15 March 2021|url=https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-opinion-poll-2021-results-puducherry-opinion-poll-results-2021-ainrc-congress-bjp-vote-share-seat-wise-details-1448619|language=en|access-date=16 March 2021|archive-date=15 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315222210/https://news.abplive.com/news/india/abp-news-cvoter-opinion-poll-2021-results-puducherry-opinion-poll-results-2021-ainrc-congress-bjp-vote-share-seat-wise-details-1448619|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''16-20''' |10-14 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|2-10}}''' |- | 8 మార్చి 2021 | టైమ్స్ నౌ - సివోటర్<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/puducherry/article/puducherry-pre-poll-survey/729729|title=Puducherry pre-poll survey 2021: 'Congress likely to lose its grip; NDA projected to form govt'|website=www.timesnownews.com|access-date=12 March 2021|archive-date=11 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311032603/https://www.timesnownews.com/india/puducherry/article/puducherry-pre-poll-survey/729729|url-status=live}}</ref> | style="background:#FAD6A5;" |'''18''' |12 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|6}}''' |- |1 మార్చి 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref name="auto1" /> | style="background:#FAD6A5;" |'''19''' |11 |0 | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};" |'''{{font color|white|8}}''' |} === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! rowspan="2" width="100px" |ప్రచురించిన తేదీ ! rowspan="2" width="175px" |పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}" | ! style="background:{{party color|AITC}}" | ! rowspan="2" width="75px" |లీడ్ |- ! style="width:75px;" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! style="width:75px;" |[[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] ! style="width:75px;" | ఇతరులు |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |'''రిపబ్లిక్ టీవీ-సి.ఎన్.ఎక్స్.'''<ref name="auto">{{Cite web|date=2021-04-29|title=Elections Exit Poll Results 2021 Live Updates: Exit polls show Mamata, Pinarayi and Sonowal holding on to power|url=https://indianexpress.com/elections/elections-exit-poll-results-2021-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-live-updates-7293961/|access-date=2021-04-29|website=The Indian Express|language=en|archive-date=29 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429144719/https://indianexpress.com/elections/elections-exit-poll-results-2021-bengal-tamil-nadu-kerala-assam-live-updates-7293961/|url-status=live}}</ref> | {{Party shading/BJP}} |'''16-20''' |11-13 | - | {{Party shading/BJP}} |'''5-7''' |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |పాట్రివోటిక్ ఓటరు <ref>{{cite web |url=https://www.sites.google.com/view/patvot/survey/puducherry-2020 |url-status=dead |title=PUDUCHERRY 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210823185221/https://www.sites.google.com/view/patvot/survey/puducherry-2020 |archive-date=23 August 2021}}</ref> | {{Party shading/BJP}} |'''18''' | 12 | - | {{Party shading/BJP}} |'''6''' |- |29 ఏప్రిల్ 2021 |'''ఎబిపి-సి ఓటరు'''<ref name="auto"/> | {{Party shading/BJP}} |'''19-23''' |6-10 |1-2 | {{Party shading/BJP}} |'''9-17''' |} == ఓటర్ల శాతం == {| class="wikitable sortable" !వ.సంఖ్య. !జిల్లా !ఓట్లు% |- !1. |[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |80.07 |- !2. |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |82.01 |- !3. |[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |91.27<ref name="VotePercentage">{{Cite web|date=6 April 2021|title=Puducherry Election 2021: UT registers 81.64% polling as Congress-led SDA locks horns with NDA in bid to regain turf|url=https://www.firstpost.com/politics/puducherry-election-2021-ut-registers-81-64-polling-as-congress-led-sda-locks-horns-with-nda-in-bid-to-regain-turf-9502581.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811151409/https://www.firstpost.com/politics/puducherry-election-2021-ut-registers-81-64-polling-as-congress-led-sda-locks-horns-with-nda-in-bid-to-regain-turf-9502581.html|archive-date=11 August 2022|access-date=11 August 2022|website=Firstpost}}</ref> |- !4. |[[మాహె జిల్లా|మాహే]] |73.53<ref name="VotePercentage" /> |- ! colspan="2" |మొత్తం |81.69<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-peaceful-polling-in-tn-kerala-puducherry-assam-and-bengal/article34256847.ece|title=Assembly elections &#124; Peaceful polling in T.N., Kerala, Puducherry, Assam and Bengal|date=6 April 2021|newspaper=The Hindu|access-date=6 April 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406174918/https://www.thehindu.com/elections/assembly-elections-peaceful-polling-in-tn-kerala-puducherry-assam-and-bengal/article34256847.ece|archive-date=6 April 2021}}</ref> |} == ఫలితం == === పార్టీ వారీగా ఫలితాలు === {| class="wikitable sortable" ! colspan="8" |[[File:India Puducherry Legislative Assembly 2021.svg]] |- valign="top" ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !ఓటు% !స్వింగ్ !పోటీ !గెలుపు !మార్పు |- | style="background-color:{{party color|All India N.R. Congress}}"| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |216,249 |25.85 |{{decrease}} 2.3 |16 |10 |{{increase}}2 |- |style="background-color:{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |154,858 |18.51 |{{increase}}9.6 |13 |6 |{{increase}}4 |- | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}"| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |114,298 |13.66 |{{increase}}11.3 |9 |6 |{{increase}}6 |- |style="background-color:{{party color|Independent politician}}"| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] |106,098 |12.68 | | |6 |{{increase}}5 |- |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |131,393 |15.71 |{{decrease}}14.9 |14 |2 |{{decrease}}13 |- |style="background-color:{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |34,623 |4.14 |{{decrease}}12.7 |5 |0 |{{decrease}}4 |- |style="background-color:{{party color|Naam Tamilar Katchi}}"| |[[నామ్ తమిళర్ కట్చి]] |28,189 |3.37 |{{increase}} 2.9 |28 |0 | |- | style="background-color:{{party color|Makkal Needhi Maiam}}"| |[[మక్కల్ నీది మయ్యం|మక్కల్ నీది మైయం]] |15,825 |1.89 |{{increase}}1.89 |22 |0 |''కొత్త పార్టీ'' |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |7,522 |0.90 |{{decrease}}0.2 |1 |0 | |- |style="background-color:{{party color|None of the above}}"| |[[నోటా|పైవేవీ కాదు]] |10,803 |1.29 | {{decrease}} 0.4 | colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- | colspan="2" |'''మొత్తం''' |8,36,562 |100 | |'''30''' |'''30''' | |- ! colspan="8" | |- | colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |8,36,562 |99.88 | colspan="4" rowspan="5" | |- | colspan="2" |చెల్లని ఓట్లు |981 |0.12 |- | colspan="2" |'''వేసిన ఓట్లు / ఓటింగ్ శాతం''' |'''8,37,543''' |'''83.38%''' |- | colspan="2" |'''నమోదైన ఓటర్లు''' |'''10,04,507''' | colspan="1" | |- | colspan="8" |మూలం:<ref>{{Cite web|date=2021-05-02|title=GENERAL ELECTION TO VIDHAN SABHA TRENDS & RESULT MAY-2021|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502195200/https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|archive-date=2 May 2021|access-date=2021-05-08|website=results.eci.gov.in}}</ref> |} === పార్టీ, కూటమి ద్వారా ఫలితాలు === {| class="wikitable" width="35%" cellpadding="2" cellspacing="0" border="1" style="text-align:center; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big" ! colspan="2" style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;" |ఎన్.డి.ఎ ! style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}} ; color:white;" |సీట్లు ! colspan="2" style="background:{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |యుపిఎ ! style="background:{{party color|Indian National Congress}}; color:white;" |సీట్లు ! colspan="2" style="background:#757575; color:white;" |ఇతరులు ! style="background:#757575; color:white;" |సీట్లు |- |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | width="3px" style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | |10 |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | |2 |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్రులు]] | width="3px" style="background-color: #C1C1C1" | |5 |- |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |6 |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | width="3px" style="background-color: {{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}" | |6 | | | |- | | | |IND | width="3px" style="background-color:#757575" | |1 | | | |- | colspan="2" style="background:#FAD6A5;" |మొత్తం | style="background:#FF9933 ; color:white;" |16 | colspan="2" style="background:#ADD8E6" |మొత్తం | style="background:#00BFFF; color:white;" |9 | colspan="2" style="background:#CDCDCD" |మొత్తం | style="background:#757575; color:white;" |5 |- | colspan="2" style="background:#FAD6A5;" |మార్పు | style="background:#FF9933 ; color:white;" |{{increase}} 4 | colspan="2" style="background:#ADD8E6" |మార్పు | style="background:#00BFFF; color:white;" |{{decrease}} 8 | colspan="2" style="background:#CDCDCD" |మార్పు | style="background:#757575; color:white;" |{{increase}} 4 |} ఆధారం:<ref>{{Cite web|title=Election Commission of India|url=https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502195200/https://results.eci.gov.in/Result2021/partywiseresult-U07.htm?st=U07|archive-date=2 May 2021|access-date=2021-05-02|website=results.eci.gov.in}}</ref> ===జిల్లాల వారీగా ఫలితాలు=== {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! rowspan="2" |సీట్లు ! style="background:#FF9933;" | ! style="background:#00BFFF;" | ! style="background:#939393;" | |- ![[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ![[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|UPA]] !ఇతరులు |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |'''23''' |14 |5 |4 |- ![[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] |'''5''' |2 |2 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మాహే]] |'''1''' |0 |1 |0 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] |'''1''' |0 |1 |0 |- !మొత్తం !30 !16 !9 !5 |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ఫలితాలు<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితీయ విజేత ! rowspan="2" |మెజారిటీ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- ! colspan="13" |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |14939 |51.82 |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |12189 |42.28 |style="background:#FF9933;color:white" |'''2,750''' |- |2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[పి. అంగాలనే]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |10597 |36.78 |బి. కోబిగా |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |8238 |28.6 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''2,359''' |- |3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |14121 |48.78 |పి. కార్తికేయ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12241 |42.29 |style="background:#FF9933;color:white" |'''1,880''' |- |4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[సి. డిజెకౌమర్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |16972 |50.89 |సూర్యుడు. కుమారవేల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |14221 |42.64 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,751''' |- |5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[ఆర్. శివ]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |19653 |55.73 |ఎస్.వి. సుగుమారన్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12703 |36.02 |style="background:#DD1100;color:white" |'''6,950''' |- |6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[ఎం. శివశంకర్]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |11940 |36.5 |ఎన్.జి. పన్నీర్ సెల్వం |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11121 |34 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''819''' |- |7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |ఎస్. రమేష్ |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |17775 |65.82 |పి. సెల్వనాడనే |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |5529 |20.47 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''12,246''' |- |8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |21841 |74.77 |ఎం. కన్నన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |3310 |11.33 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''18,531''' |- |9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్. రంగస్వామి|ఎన్. రంగసామి]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12978 |55.02 |కె. సేతుసెల్వం |bgcolor=#FF0000| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |7522 |31.89 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''5,456''' |- |10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |16687 |56.11 |ఎంఓహెచ్ఎఫ్. షాజహాన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9458 |31.8 |style="background:#FF9933;color:white" |'''7,229''' |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[ఎం. వైతియనాథన్|ఎం. వైతినాథన్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |14592 |55.6 |వి. సామినాథన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8891 |33.88 |style="background:#00BFFF;color:white" |'''5,701''' |- |12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[పి.ఎం.ఎల్. కళ్యాణసుందరం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |13277 |44.63 |ఎ. సెంథిల్ రమేష్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9769 |32.84 |style="background:#FF9933;color:white" |'''3,508''' |- |13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[జె. ప్రకాష్ కుమార్]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |8778 |37.48% |వైయాపురి మణికందన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7844 |33.49 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''934''' |- |14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |[[కె. లక్ష్మీనారాయణన్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10096 |51.86 |ఎస్.సి. శివకుమార్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |6364 |32.69 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''3,732''' |- |15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |[[అన్నిబల్ కెన్నెడీ]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |13433 |56.64 |[[ఎ. అన్బళగన్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8653 |36.48 |style="background:#DD1100;color:white" |'''4,780''' |- |16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9580 |47.29 |ఎస్. గోపాల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7487 |36.96 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''2,093''' |- |17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |[[రిచర్డ్స్ జాన్‌కుమార్]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |11757 |42.26 |వి. కార్తికేయ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |11261 |40.47 |style="background:#FF9933;color:white" |'''496''' |- |18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎల్. సంబత్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |15151 |51.3 |[[ఎ. భాస్కర్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |10972 |37.15 |style="background:#DD1100;color:white" |'''4,179''' |- |19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[ఆర్. భాస్కర్ దచ్చానమూర్తి]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |17858 |54.32 |[[టి. జయమూర్తి]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |11440 |34.8 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''6,418''' |- |20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |17225 |57.54 |[[ఆర్.కె. ఆర్. అనంతరామన్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9093 |30.37 |style="background:#FF9933;color:white" |'''8,132''' |- |21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |[[యు. లక్ష్మీకందన్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |15624 |50.85 |[[ఎం. కందస్వామి]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |13384 |43.56 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,240''' |- |22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు|పి.రాజవేలు]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |15978 |56.82 |వి.విజయవేణి |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9340 |33.21 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''6,638''' |- |23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్|ఆర్.సెంథిల్‌కుమార్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |11789 |44.56 |ఎన్. ధనవేలు |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11578 |43.76 |style="background:#DD1100;color:white" |'''201''' |- ! colspan="13" |[[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకాల్]] |- |24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |[[చందిర ప్రియాంగ]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10774 |40.2 |ఎ. మరిముత్తు |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |8560 |31.94 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''2,214''' |- |25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |[[పి.ఆర్. శివ]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9551 |36.45 |ఎస్. రాజశేఖరన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8416 |31.32 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''1,380''' |- |26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12704 |44.85 |ఎవి. సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12569 |44.38 |style="background:#FFCC00;color:white" |'''135''' |- |27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |17401 |71.15 |[[కె.ఎ.యు. ఆసన]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |5367 |21.95 |style="background:#DD1100;color:white" |'''12,034''' |- |28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |[[ఎం. నాగతియగరాజన్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |14496 |55.74 |వీఎంసిఎస్ మనోకరన్ |bgcolor=#FF9933| |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8985 |34.55 |style="background:#DD1100;color:white" |'''5,511''' |- ! colspan="13" |[[మాహె జిల్లా|మాహే]] |- |29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |[[రమేష్ పరంబత్]] |bgcolor=#00BFFF| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9744 |41.63 |ఎన్. హరిదాసన్ మాస్టర్ |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9444 |40.35 |style="background:#00BFFF;color:white" |'''300''' |- !colspan="13" |[[యానాం జిల్లా|యానాం]] |- |30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |bgcolor=#DDDDDD| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |17131 |49.04 |ఎన్. రంగసామి |bgcolor=#FFCC00| |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |16475 |47.17 |style="background:#DDDDDD;color:white" |'''655''' |- |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2021 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] szl4bc25wexgaa9hjkqn82s8w7dkvqf 0 403695 4991402 4989873 2026-10-29T16:32:41Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* నేపథ్యం */ 4991402 wikitext text/x-wiki పద్నాల్గవ పుదుచ్చేరి శాసనసభను ఏర్పాటు చేయడానికి నాన్-కంటిగేస్ భూభాగంలోని 30 నియోజకవర్గాల సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 16 మే 2016న భారత కేంద్ర పాలిత ప్రాంతమైన పుదుచ్చేరిలో శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref name="th2">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/election-dates-for-five-states-announced/article8313813.ece|title=4 States, Puducherry to go to polls between April 4 and May 16|date=4 March 2016|work=The Hindu}}</ref> == నేపథ్యం == అవసరాన్ని బట్టి, ఐదేళ్ల వ్యవధిలో లేదా రాష్ట్రపతి రద్దు చేసినప్పుడల్లా ఎన్నికలు నిర్వహించాలి. మునుపటి ఎన్నికలు 13 ఏప్రిల్ 2011న నిర్వహించబడ్డాయి. దాని పదవీకాలం సహజంగా 2 జూన్ 2016న ముగుస్తుంది. ఎన్నికలను భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI) నిర్వహించింది. ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కూటమిలో ఉన్నాయి, డీఎంకే 9, కాంగ్రెస్ 21 స్థానాల్లో పోటీ చేశాయి. పాలక AINRC, BJP & ADMK విడివిడిగా పోటీ చేస్తాయి. పుదుచ్చేరిలోని మూడు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల్లోని (మొత్తం 30 సెగ్మెంట్లలో) పోలింగ్ బూత్‌లలో ఈవీఎంలతో పాటు ఓటర్ వెరిఫైడ్ పేపర్ ఆడిట్ ట్రయల్ (వీవీప్యాట్) మెషీన్‌లను అమర్చారు.<ref>{{cite web|title=VVPAT usage in 64 seats in 5 states Schedule for the General Elections to the Legislative Assemblies of Assam, Kerala, Tamil Nadu, West Bengal and Puducherry.|url=http://eci.nic.in/eci_main1/current/PN16_04032016.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|author=Staff Reporter|date=6 March 2016|title=EC holds first phase of training programme|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/ec-holds-first-phase-of-training-programme/article8319611.ece|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 February 2016|title=Around 20,000 VVPAT machines to be used in assly polls: CEC|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/around-20-000-vvpat-machines-to-be-used-in-assly-polls-cec-116021001047_1.html|via=Business Standard|agency=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sivaraman|first=R.|date=11 February 2016|title=CEC asks poll officials to remain neutral|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cec-asks-poll-officials-to-remain-neutral/article8221669.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" |పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు EVM లతో VVPAT సౌకర్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|date=12 February 2016|title=EC to tighten grip on cash for votes|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/ec-to-tighten-grip-on-cash-for-votes/article8225776.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> |- |ఊపాలం |- |ఓర్లీంపేత్ |- |కారైకల్ సౌత్ |} == ఓటింగ్ == ఎన్నికలు ఒకే దశలో 16 మే 2016న నిర్వహించబడ్డాయి, 84.11% ఓటింగ్ నమోదైంది.<ref>{{Cite web|last=Prasad|first=S.|date=17 May 2016|title=Brisk voting in Union Territory|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry2016/Brisk-voting-in-Union-Territory/article14324525.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> మే 19న ఓట్లు లెక్కించబడ్డాయి అదే రోజు ఫలితాలు ప్రకటించబడ్డాయి.<ref name="th">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/election-dates-for-five-states-announced/article8313813.ece|title=4 States, Puducherry to go to polls between April 4 and May 16|date=4 March 2016|work=The Hindu}}</ref> == ఫలితం == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="10" |[[దస్త్రం:Puducherry_2016_assembly_Parliament_2021.svg]] |- ! colspan="2" |పార్టీలు, సంకీర్ణాలు !ఓట్లు !ఓటు % !ఓట్ల ఊపు !పోటీ చేశారు !గెలిచింది !మార్చండి |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2,44,886 |30.60 |5.54 |21 |15 |8 |- | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |2,25,082 |28.1 |3.65 |30 |8 |7 |- | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |134,597 |16.8 |3.05 |30 |4 |1 |- | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |70,836 |8.9 |1.78 |9 |2 | |- | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |19,303 |2.4 |1.08 |30 |0 | |- | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |62,884 |7.9 |– | |1 | |- | |[[నోటా|పైవేవీ కాదు]] |13,240 |1.7 |– |– |– |– |- | colspan="2" |'''మొత్తం''' |'''8,00,343''' | | | |'''30''' | |- ! colspan="9" | |- | colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |8,00,343 |99.86 | colspan="4" rowspan="5" | |- | colspan="2" |చెల్లని ఓట్లు |1,099 |0.14 |- | colspan="2" |'''వేసిన ఓట్లు / ఓటింగ్ శాతం''' |'''8,01,442''' |'''85.08''' |- | colspan="2" |నిరాకరణలు |1,43,490 |14.92 |- | colspan="2" |'''నమోదైన ఓటర్లు''' |'''9,41,935''' | colspan="1" | |- | colspan="8" |మూలం: ఇంటర్నేషనల్ బిజినెస్ టైమ్స్ |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ఫలితాలు<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners2">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ! colspan="4" |విజేత ! colspan="4" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు |- | colspan="11" |'''పుదుచ్చేరి జిల్లా''' |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |టీపీఆర్ సెల్వమే | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7679 |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7260 |'''419''' |- |2 |తిరుబువనై |బి. కోబిగా | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |12143 |పి. అంగలనే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |10711 |'''1432''' |- |3 |ఒస్సుడు |E. తీప్పైంతన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8675 |సాయి జె శరవణన్ కుమార్ | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |6345 |'''2330''' |- |4 |మంగళం |ఎస్వీ సుగుమారన్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |13955 |S. కుమారవేల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8392 |'''5563''' |- |5 |విలియనూర్ |ఎ. నమశ్శివాయం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |18009 |జయకుమార్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |9728 |'''8281''' |- |6 |ఓజుకరై |MNR బాలన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |14703 |ఎన్జీ పన్నీర్ సెల్వం | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7596 |'''7107''' |- |7 |కదిర్కామం |[[ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |11690 |ఎస్. రమేష్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |7888 |'''3802''' |- |8 |ఇందిరా నగర్ |ఎన్. రంగస్వామి | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |15463 |వి. ఆరుమౌగం ఎకెడి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |12059 |'''3404''' |- |9 |తట్టంచవాడి |అశోక్ ఆనంద్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |12754 |కె. సేతు | {{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |5296 |'''7458''' |- |10 |కామరాజ్ నగర్ |వి.వైతిలింగం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |11618 |పి. గణేశన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6512 |'''5106''' |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |12144 |ఎం. వైతినాథన్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |5695 |'''6449''' |- |12 |కాలాపేట్ |MOHF షాజహాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9839 |పీఎంఎల్ కళ్యాణసుందరం |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9205 |'''634''' |- |13 |ముత్యాలపేట |వైయాపురి మణికందన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9257 |జె. ప్రేగష్ కుమార్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7093 |'''2164''' |- |14 |రాజ్ భవన్ |కె. లక్ష్మీనారాయణ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9445 |పి. కన్నన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7220 |'''2225''' |- |15 |ఊపాలం |[[ఎ. అన్బళగన్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9411 |అన్నీబాల్ కెన్నెడీ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8503 |'''908''' |- |16 |ఓర్లీంపేత్ |ఆర్. శివ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |11110 |జి.నెహ్రూ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8130 |'''2980''' |- |17 |నెల్లితోప్ |ఎ. జాన్‌కుమార్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |18506 |ఓంశక్తి శేఖర్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6365 |'''12141''' |- |18 |ముదలియార్ పేట |ఎ. బాస్కర్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |14321 |V. బాలన్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8934 |'''5387''' |- |19 |అరియాంకుప్పం |టి. జేమూర్తి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |14029 |MASS సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7458 |'''6571''' |- |20 |మనవేలీ |[[ఆర్.కె. ఆర్. అనంతరామన్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9326 |జి. సురేష్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |6611 |'''2715''' |- |21 |ఎంబాలం |ఎం. కందస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |18945 |యు.లక్ష్మీకాంతం | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7745 |'''11200''' |- |22 |నెట్టపాక్కం |V. విజేవేనీ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |10577 |పి.రాజవేలు | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |9109 |'''1468''' |- |23 |బహౌర్ |ఎన్. దానవేలు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |11278 |టి.త్యాగరాజన్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8471 |'''2807''' |- | colspan="11" |'''కారైకాల్ జిల్లా''' |- |24 |నెడుంగడు |చండీరప్రియంగా | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8789 |ఎ. మారిమోటౌ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7695 |'''1094''' |- |25 |తిరునల్లార్ |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |13138 |పిఆర్ శివ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |10263 |'''2875''' |- |26 |కారైకాల్ నార్త్ |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |13139 |ఎంవోమలింగం |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9841 |'''3298''' |- |27 |కారైకల్ సౌత్ |[[కె.ఎ.యు. ఆసన]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |11104 |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |11084 |'''20''' |- |28 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |ఆనందన్ గీత |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |14993 |వీఎంసీ శివకుమార్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |8057 |'''6936''' |- | colspan="11" |'''మహే జిల్లా''' |- |29 |మహే |V. రామచంద్రన్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |10797 |ఇ. వల్సరాజ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |8658 |'''2139''' |- | colspan="11" |'''యానాం జిల్లా''' |- |30 |యానాం |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |20801 |తిరికోటి బైరవ స్వామి | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |12047 |'''8754''' |- | colspan="11" |'''నామినేటెడ్ ఎమ్మెల్యేలు''' |- | colspan="2" |1 |V. సామినాథన్ | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | colspan="6" rowspan="3" | |- | colspan="2" |2 |సెల్వగణపతి | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- | colspan="2" |3 |కెజి శంకర్ | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2016 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] 24upfrq1mr7n7gxti7wcyzh1dz6ra5b 4991418 4991402 2026-10-29T17:01:54Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* ఎన్నికైన సభ్యులు */ 4991418 wikitext text/x-wiki పద్నాల్గవ పుదుచ్చేరి శాసనసభను ఏర్పాటు చేయడానికి నాన్-కంటిగేస్ భూభాగంలోని 30 నియోజకవర్గాల సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 16 మే 2016న భారత కేంద్ర పాలిత ప్రాంతమైన పుదుచ్చేరిలో శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref name="th2">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/election-dates-for-five-states-announced/article8313813.ece|title=4 States, Puducherry to go to polls between April 4 and May 16|date=4 March 2016|work=The Hindu}}</ref> == నేపథ్యం == అవసరాన్ని బట్టి, ఐదేళ్ల వ్యవధిలో లేదా రాష్ట్రపతి రద్దు చేసినప్పుడల్లా ఎన్నికలు నిర్వహించాలి. మునుపటి ఎన్నికలు 13 ఏప్రిల్ 2011న నిర్వహించబడ్డాయి. దాని పదవీకాలం సహజంగా 2 జూన్ 2016న ముగుస్తుంది. ఎన్నికలను భారత ఎన్నికల సంఘం (ECI) నిర్వహించింది. ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కూటమిలో ఉన్నాయి, డీఎంకే 9, కాంగ్రెస్ 21 స్థానాల్లో పోటీ చేశాయి. పాలక AINRC, BJP & ADMK విడివిడిగా పోటీ చేస్తాయి. పుదుచ్చేరిలోని మూడు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల్లోని (మొత్తం 30 సెగ్మెంట్లలో) పోలింగ్ బూత్‌లలో ఈవీఎంలతో పాటు ఓటర్ వెరిఫైడ్ పేపర్ ఆడిట్ ట్రయల్ (వీవీప్యాట్) మెషీన్‌లను అమర్చారు.<ref>{{cite web|title=VVPAT usage in 64 seats in 5 states Schedule for the General Elections to the Legislative Assemblies of Assam, Kerala, Tamil Nadu, West Bengal and Puducherry.|url=http://eci.nic.in/eci_main1/current/PN16_04032016.pdf}}</ref><ref>{{Cite web|author=Staff Reporter|date=6 March 2016|title=EC holds first phase of training programme|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/ec-holds-first-phase-of-training-programme/article8319611.ece|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 February 2016|title=Around 20,000 VVPAT machines to be used in assly polls: CEC|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/around-20-000-vvpat-machines-to-be-used-in-assly-polls-cec-116021001047_1.html|via=Business Standard|agency=Press Trust of India}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sivaraman|first=R.|date=11 February 2016|title=CEC asks poll officials to remain neutral|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cec-asks-poll-officials-to-remain-neutral/article8221669.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" |పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు EVM లతో VVPAT సౌకర్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|date=12 February 2016|title=EC to tighten grip on cash for votes|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/ec-to-tighten-grip-on-cash-for-votes/article8225776.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> |- |ఊపాలం |- |ఓర్లీంపేత్ |- |కారైకల్ సౌత్ |} == ఓటింగ్ == ఎన్నికలు ఒకే దశలో 16 మే 2016న నిర్వహించబడ్డాయి, 84.11% ఓటింగ్ నమోదైంది.<ref>{{Cite web|last=Prasad|first=S.|date=17 May 2016|title=Brisk voting in Union Territory|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry2016/Brisk-voting-in-Union-Territory/article14324525.ece|via=www.thehindu.com}}</ref> మే 19న ఓట్లు లెక్కించబడ్డాయి అదే రోజు ఫలితాలు ప్రకటించబడ్డాయి.<ref name="th">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/election-dates-for-five-states-announced/article8313813.ece|title=4 States, Puducherry to go to polls between April 4 and May 16|date=4 March 2016|work=The Hindu}}</ref> == ఫలితం == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="10" |[[దస్త్రం:Puducherry_2016_assembly_Parliament_2021.svg]] |- ! colspan="2" |పార్టీలు, సంకీర్ణాలు !ఓట్లు !ఓటు % !ఓట్ల ఊపు !పోటీ చేశారు !గెలిచింది !మార్చండి |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2,44,886 |30.60 |5.54 |21 |15 |8 |- | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |2,25,082 |28.1 |3.65 |30 |8 |7 |- | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |134,597 |16.8 |3.05 |30 |4 |1 |- | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |70,836 |8.9 |1.78 |9 |2 | |- | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |19,303 |2.4 |1.08 |30 |0 | |- | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |62,884 |7.9 |– | |1 | |- | |[[నోటా|పైవేవీ కాదు]] |13,240 |1.7 |– |– |– |– |- | colspan="2" |'''మొత్తం''' |'''8,00,343''' | | | |'''30''' | |- ! colspan="9" | |- | colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |8,00,343 |99.86 | colspan="4" rowspan="5" | |- | colspan="2" |చెల్లని ఓట్లు |1,099 |0.14 |- | colspan="2" |'''వేసిన ఓట్లు / ఓటింగ్ శాతం''' |'''8,01,442''' |'''85.08''' |- | colspan="2" |నిరాకరణలు |1,43,490 |14.92 |- | colspan="2" |'''నమోదైన ఓటర్లు''' |'''9,41,935''' | colspan="1" | |- | colspan="8" |మూలం: ఇంటర్నేషనల్ బిజినెస్ టైమ్స్ |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ఫలితాలు<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners2">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref><ref name="Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.htm|title=Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners|date=20 May 2016|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165332/https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The Indian Express}}</ref> ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ! colspan="4" |విజేత ! colspan="4" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు |- | colspan="11" |'''పుదుచ్చేరి జిల్లా''' |- |1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |టీపీఆర్ సెల్వమే | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7679 |ఎ. కృష్ణన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7260 |'''419''' |- |2 |తిరుబువనై |[[బి. కోబిగా]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |12143 |పి. అంగలనే |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |10711 |'''1432''' |- |3 |ఒస్సుడు |[[ఇ. తీప్పైంతన్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8675 |సాయి జె శరవణన్ కుమార్ | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |6345 |'''2330''' |- |4 |మంగళం |ఎస్వీ సుగుమారన్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |13955 |S. కుమారవేల్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8392 |'''5563''' |- |5 |విలియనూర్ |ఎ. నమశ్శివాయం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |18009 |జయకుమార్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |9728 |'''8281''' |- |6 |ఓజుకరై |MNR బాలన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |14703 |ఎన్జీ పన్నీర్ సెల్వం | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7596 |'''7107''' |- |7 |కదిర్కామం |[[ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |11690 |ఎస్. రమేష్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |7888 |'''3802''' |- |8 |ఇందిరా నగర్ |ఎన్. రంగస్వామి | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |15463 |వి. ఆరుమౌగం ఎకెడి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |12059 |'''3404''' |- |9 |తట్టంచవాడి |అశోక్ ఆనంద్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |12754 |కె. సేతు | {{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |5296 |'''7458''' |- |10 |కామరాజ్ నగర్ |వి.వైతిలింగం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |11618 |పి. గణేశన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6512 |'''5106''' |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |12144 |ఎం. వైతినాథన్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |5695 |'''6449''' |- |12 |కాలాపేట్ |MOHF షాజహాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9839 |పీఎంఎల్ కళ్యాణసుందరం |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9205 |'''634''' |- |13 |ముత్యాలపేట |వైయాపురి మణికందన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9257 |జె. ప్రేగష్ కుమార్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7093 |'''2164''' |- |14 |రాజ్ భవన్ |కె. లక్ష్మీనారాయణ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9445 |పి. కన్నన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7220 |'''2225''' |- |15 |ఊపాలం |[[ఎ. అన్బళగన్]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9411 |అన్నీబాల్ కెన్నెడీ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8503 |'''908''' |- |16 |ఓర్లీంపేత్ |ఆర్. శివ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |11110 |జి.నెహ్రూ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8130 |'''2980''' |- |17 |నెల్లితోప్ |ఎ. జాన్‌కుమార్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |18506 |ఓంశక్తి శేఖర్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6365 |'''12141''' |- |18 |ముదలియార్ పేట |ఎ. బాస్కర్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |14321 |V. బాలన్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8934 |'''5387''' |- |19 |అరియాంకుప్పం |టి. జేమూర్తి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |14029 |MASS సుబ్రమణియన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7458 |'''6571''' |- |20 |మనవేలీ |[[ఆర్.కె. ఆర్. అనంతరామన్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9326 |జి. సురేష్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |6611 |'''2715''' |- |21 |ఎంబాలం |ఎం. కందస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |18945 |యు.లక్ష్మీకాంతం | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |7745 |'''11200''' |- |22 |నెట్టపాక్కం |V. విజేవేనీ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |10577 |పి.రాజవేలు | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |9109 |'''1468''' |- |23 |బహౌర్ |ఎన్. దానవేలు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |11278 |టి.త్యాగరాజన్ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8471 |'''2807''' |- | colspan="11" |'''కారైకాల్ జిల్లా''' |- |24 |నెడుంగడు |చండీరప్రియంగా | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |8789 |ఎ. మారిమోటౌ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7695 |'''1094''' |- |25 |తిరునల్లార్ |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |13138 |పిఆర్ శివ | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |10263 |'''2875''' |- |26 |కారైకాల్ నార్త్ |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |13139 |ఎంవోమలింగం |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9841 |'''3298''' |- |27 |కారైకల్ సౌత్ |[[కె.ఎ.యు. ఆసన]] |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |11104 |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |11084 |'''20''' |- |28 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |ఆనందన్ గీత |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |14993 |వీఎంసీ శివకుమార్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |8057 |'''6936''' |- | colspan="11" |'''మహే జిల్లా''' |- |29 |మహే |V. రామచంద్రన్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |10797 |ఇ. వల్సరాజ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |8658 |'''2139''' |- | colspan="11" |'''యానాం జిల్లా''' |- |30 |యానాం |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |20801 |తిరికోటి బైరవ స్వామి | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |12047 |'''8754''' |- | colspan="11" |'''నామినేటెడ్ ఎమ్మెల్యేలు''' |- | colspan="2" |1 |V. సామినాథన్ | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | colspan="6" rowspan="3" | |- | colspan="2" |2 |సెల్వగణపతి | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |- | colspan="2" |3 |కెజి శంకర్ | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2016 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] j03ch4d9sjbcgjtkb92hg182mtfw7dq 0 403699 4991385 4990576 2026-10-29T16:06:22Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991385 wikitext text/x-wiki 13 ఏప్రిల్ 2011న భారత కేంద్రపాలిత ప్రాంతం పుదుచ్చేరిలో ముప్పై నియోజకవర్గాల నుండి సభ్యులను ఎన్నుకోవటానికి శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. ఈ ఎన్నికలు పాండిచ్చేరి పదమూడవ అసెంబ్లీని ఏర్పాటు చేయడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.<ref name="eci">[[Election Commission of India]]. ''[http://eci.nic.in/eci_main/CurrentElections/puducherry.pdf Schedule for holding General Election to the Legislative Assembly of Puducherry]''</ref> == అభ్యర్థులు == ఎన్నికల నామినేషన్లను పూర్తి చేయడానికి 26 మార్చి 2011 చివరి రోజుగా గుర్తించబడింది. నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు 30 మార్చి 2011 చివరి రోజు. మొత్తం 187 మంది అభ్యర్థులు ఎన్నికలలో పోటీ చేశారు. ఈ ఎన్నికల్లో ఏ నియోజకవర్గంలో లేని విధంగా యానాంలో మొత్తం పది మంది అభ్యర్థులు బరిలో నిలిచారు. ఇందిరా నగర్ నియోజకవర్గంలో కేవలం ఇద్దరు అభ్యర్థులు ఉన్నారు. మాజీ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. రంగస్వామి (కదిర్కామం నియోజకవర్గంలో కూడా పోటీ చేశారు, అభ్యర్థి రెండు వేర్వేరు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల్లో పోటీ చేయడం భూభాగ చరిత్రలో ఇదే మొదటిసారి). ఓట్ల లెక్కింపు 13 మే 2011న షెడ్యూల్ చేయబడింది.<ref name="hin">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Campaigning-ends-in-Puducherry/article14679652.ece|title=Campaigning ends in Puducherry|date=11 April 2011|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=17 February 2020|agency=PTI}}</ref> == పార్టీలు & పొత్తులు == === సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |INC |[[File:Hand_INC.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hand_INC.svg|50x50px]] |వి.వైతిలింగం |17 |- | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |డిఎంకె |[[File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_election_symbol_rising_sun.svg|41x41px]] |ఆర్. శివ |10 |} === ఏఐఎన్ఆర్‌సీ - ఏఐఏడీఎంకే అలయన్స్ === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] |[[File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indian_Election_Symbol_Jug.svg|50x50px]] |[[ఎన్ రంగస్వామి]] |17 |- | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |[[File:AIADMK_Two_Leaves.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AIADMK_Two_Leaves.png|50x50px]] |ఎ. అన్బళగన్ |10 |} == ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" ! colspan="10" |[[File:India_Puducherry_Legislative_Assembly_2011.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:India_Puducherry_Legislative_Assembly_2011.svg]] |- ! colspan="2" |పార్టీలు & సంకీర్ణాలు !ఓట్లు !ఓటు % !ఓట్ల ఊపు !పోటీ చేశారు !గెలిచింది !మార్చండి |- | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |2,21,552 |31.75 | |17 |15 |15 |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |1,85,149 |26.53 | |17 |7 |3 |- | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |95,960 |13.75 | |10 |5 |2 |- | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |74,552 |10.68 | |10 |2 |5 |- | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |17,342 |2.48 | |2 |0 |2 |- | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |9,183 |1.32 | |20 |0 | |- | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |7,840 |1.12 | |2 |0 | |- | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |6,541 |0.94 | |1 |0 |1 |- | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |5,966 |0.85% | |1 |0 | |- | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |70,595 |10.12 | |79 |1 |2 |- | colspan="2" |'''మొత్తం''' |'''6,97,900''' |'''100.0''' | | |'''30''' |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ఫలితాలు ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం ! colspan="4" |విజేత ! colspan="4" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు |- | colspan="11" |'''పుదుచ్చేరి జిల్లా''' |- |1 |మన్నాడిపేట |టీపీఆర్ సెల్వమే | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12412 |కేపీకే అరుల్ మురుగన్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |7696 |4716 |- |2 |తిరుబువనై |పి. అంగలనే | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |13733 |కె. జయరాజ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |8965 |4768 |- |3 |ఒస్సుడు |పి. కార్తికేయ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |13327 |ఎ. ఏలుమలై | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8169 |5158 |- |4 |మంగళం |సి.జెకౌమర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |14052 |పి. ఆనందభాస్కరన్ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11759 |2293 |- |5 |విలియనూర్ |ఎ. నమశ్శివాయం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |13105 |కె. నడరాజన్ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11564 |1541 |- |6 |ఓజుకరై |ఎన్జీ పన్నీర్ సెల్వం | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |9071 |AN బాలనే | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |7505 |1566 |- |7 |కదిర్కామం |ఎన్. రంగస్వామి | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |16323 |V. పెత్తపెరుమాళ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |6566 |9757 |- |8 |ఇందిరా నగర్ |ఎన్. రంగస్వామి | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |20685 |వి. ఆరుమౌగం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |4008 |16677 |- |9 |తట్టంచవాడి |అశోక్ ఆనంద్ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |14597 |ఎన్. అర్జునన్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |4091 |10506 |- |10 |కామరాజ్ నగర్ |వి.వైతిలింగం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12570 |నర కలైనాథన్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |6541 |6029 |- |11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |ఎం. వైతినాథన్ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10189 |[[వి.పి. శివకొలుండు]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |4757 |5432 |- |12 |కాలాపేట్ |పీఎంఎల్ కళ్యాణసుందరం | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |14132 |MOHF షాజహాన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |7766 |6366 |- |13 |ముత్యాలపేట |నంద. T. శరవణన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |10364 |ఎ. కాశిలింగం | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7388 |2976 |- |14 |రాజ్ భవన్ |కె. లక్ష్మీనారాయణ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |11398 |ఎం. శరవణకుమార్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |4327 |7071 |- |15 |ఊపాలం |[[ఎ. అన్బళగన్]] | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |9536 |బుస్సీ ఎన్. ఆనంద్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |6332 |3204 |- |16 |ఓర్లీంపేత్ |జి.నెహ్రూ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |10986 |ఆర్. శివ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8368 |2618 |- |17 |నెల్లితోప్ |[[ఓం శక్తి శేఖర్]] | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |13301 |[[ఆర్.వి. జనకిరామన్]] | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8783 |4518 |- |18 |ముదలియార్ పేట |ఎ. బాస్కర్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |17016 |MAS సుబ్రమణియన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7289 |9727 |- |19 |అరియాంకుప్పం |వి.సబాపతి | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |13381 |టి. జేమూర్తి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |10750 |2631 |- |20 |మనవేలీ |పి. పురుషోత్తమన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |13979 |[[ఆర్.కె. ఆర్. అనంతరామన్]] | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |9646 |4333 |- |21 |ఎంబాలం |పి.రాజవేలు | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12933 |ఎం. కందసామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |11465 |1468 |- |22 |నెట్టపాక్కం |ఎల్.పెరియసామి | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |14686 |S. ముత్తుకుమారస్వామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |9219 |5467 |- |23 |బహౌర్ |టి.త్యాగరాజన్ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12284 |ఆర్. రాధాకృష్ణన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |10229 |2055 |- | colspan="11" |'''కారైకాల్ జిల్లా''' |- |24 |నెడుంగడు |ఎం.చంద్రకాసు | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |12474 |ఎ. మారిమోటౌ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |4984 |7490 |- |25 |తిరునల్లార్ |పిఆర్ శివ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్‌ కాంగ్రెస్]] |11702 |ఆర్. కమలకన్నన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |10862 |840 |- |26 |కారైకాల్ నార్త్ |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |12155 |ఎంవోమలింగం | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8795 |3360 |- |27 |కారైకల్ సౌత్ |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8377 |వీకే గణపతి | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |6801 |1576 |- |28 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |వీఎంసీ శివకుమార్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |8860 |ఆనందన్ గీత | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |8502 |358 |- | colspan="11" |'''మహే జిల్లా''' |- |29 |మహే |[[ఇ. వల్సరాజ్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |13297 |TK గంగాధరన్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |7193 |6104 |- | colspan="11" |'''యానాం జిల్లా''' |- |30 |యానాం |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |23985 |మంచాల సత్య సాయి కుమార్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |4867 |19118 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2011 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] j95w6vg5y3f7if3xxbi21v6so019j1e 0 403702 4991384 4990575 2026-10-29T16:06:17Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991384 wikitext text/x-wiki పాండిచ్చేరి పన్నెండవ అసెంబ్లీని ఏర్పాటు చేయడానికి మే 2006 లో భారత కేంద్ర పాలిత ప్రాంతం పాండిచ్చేరి శాసనసభకు ఎన్నికలు జరిగాయి. కాంగ్రెస్ , ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం, పట్టాలి మక్కల్ కట్చి, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియాలతో కూడిన [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యూపీఏ]] కూటమి విజయం సాధించి<ref name="TOIArticle2006">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/after-6-years-pondicherry-is-back-in-coalition-mode/articleshow/1526573.cms|title=After 6 years, Pondicherry is back in coalition mode|date=11 May 2006|newspaper=The Times of India|access-date=30 June 2022|language=en-IN}}</ref>,కాంగ్రెస్‌కు చెందిన [[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్ రంగసామి]] ముఖ్యమంత్రిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="RediffArticle2006">{{Cite web|date=13 May 2006|title=N Rangasamy appointed Pondicherry CM|url=https://www.rediff.com/election/2006/may/13ptn1.htm|access-date=28 June 2022|publisher=Rediff|language=en-IN}}</ref> == పార్టీలు & పొత్తులు == <ref name="TOIArticle2006" /><ref name="oneindiaArticle20062">{{Cite web|date=14 April 2006|title=Cong, PMK ink poll pact in Pondy|url=https://www.oneindia.com/2006/04/14/cong-pmk-ink-poll-pact-in-pondy-1145003606.html|access-date=30 June 2022|work=oneindia|language=en-IN}}</ref><ref name="FrontlineArticle20062">https://frontline.thehindu.com/cover-story/article30209588.ece</ref><ref>{{Cite web|date=2006-06-01|title=Three in a row|url=https://frontline.thehindu.com/cover-story/article30209588.ece|access-date=2025-06-08|website=Frontline|language=en}}</ref> === [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |INC | |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్ రంగసామి]] |16 |- | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |డిఎంకె | |AMH నజీమ్ |11 |- | |[[పట్టాలి మక్కల్ కట్చి]] |PMK | | |2 |- | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |సి.పి.ఐ | | |1 |} === అఖిల భారత అన్నా డిఎంకె నేతృత్వంలోని కూటమి === {| class="wikitable" ! colspan="3" |పార్టీ !చిహ్నం !నాయకుడు !పోటీ చేసే సీట్లు |- | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |ఏఐఏడీఎంకే | |ఎ. అన్బళగన్ |16 |- | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |PMC |బెల్ |పి. కన్నన్ |10 |- | |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |MDMK | | |3 |- | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |VCK | | |1 |} == ఫలితాలు == <ref>{{cite web|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2006|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2006-election-results.html|access-date=28 June 2022|publisher=Elections}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="10" | |- ! !పార్టీలు !సీట్లు |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |10 |- | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |7 |- | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |3 |- | |[[పాట్టాళి మక్కల్ కట్చి|పట్టాలి మక్కల్ కట్చి]] |2 |- | |[[పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్]] |3 |- | |[[మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |1 |- | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |1 |- | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |3 |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ ప్రతి నియోజకవర్గంలో విజేత, రన్నర్‌అప్, ఓటరు ఓటింగ్, విజయ మార్జిన్ ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం !పోలింగ్ శాతం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !#కె !పేర్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- |1 |ముత్యాలపేట |80.97% |నంద టి శరవణన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |11,658 |54.44% |ఎ. కాశిలింగం | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,779 |31.66% |4,879 |- |2 |క్యాసికేడ్ |77.76% |కె. లక్ష్మీనారాయణన్ | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |4,942 |49.05% |జి. రవిచంద్రన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,726 |46.90% |216 |- |3 |రాజ్ భవన్ |76.71% |ఎస్పీ శివకుమార్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |2,590 |65.95% |పీకే దేవదాస్ | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |1,094 |27.86% |1,496 |- |4 |బస్సీ |79.65% |బుస్సీ ఎన్. ఆనంద్ | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |2,423 |54.06% |అన్నీబాల్ కెన్నెడీ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |1,952 |43.55% |471 |- |5 |ఊపాలం |89.08% |[[ఎ. అన్బళగన్]] | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9,200 |58.05% |UC ఆరుముగం | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |6,131 |38.68% |3,069 |- |6 |ఓర్లీంపేత్ |85.49% |[[ఆర్. శివ]] | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |8,509 |52.61% |జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి | |స్వతంత్ర |6,549 |40.49% |1,960 |- |7 |నెల్లితోప్ |84.43% ||[[ఓం శక్తి శేఖర్]] | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9,933 |51.69% |[[ఆర్.వి. జనకిరామన్]] | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |8,490 |44.18% |1,443 |- |8 |ముదలియార్ పేట |87.85% |డా. MAS సుబ్రమణియన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |10,783 |37.22% |పి. కన్నన్ | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |9,379 |32.38% |1,404 |- |9 |అరియాంకుప్పం |89.32% |RKR అనంతరామన్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |13,314 |51.39% |T. జయమూర్తి | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |11,512 |44.43% |1,802 |- |10 |ఎంబాలం |89.05% |ఆర్ రాజారామన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |7,208 |40.56% |[[ఎల్. పెరియసామి]] | |స్వతంత్ర |6,683 |37.61% |525 |- |11 |నెట్టపాక్కం |90.41% |వి.వైతిలింగం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9,166 |52.20% |వి.ముత్తునారాయణన్ | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |7,830 |44.60% |1,336 |- |12 |కురువినాథం |90.10% |[[ఆర్. రాధాకృష్ణన్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |13,020 |74.66% |బి. నవనీత కన్నన్ | |[[జనతాదళ్ (సెక్యులర్)]] |3,557 |20.40% |9,463 |- |13 |బహౌర్ |90.87% |ఎం. కందసామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |11,164 |60.06% |[[పి. రాజవేలు]] | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |6,888 |37.05% |4,276 |- |14 |తిరుబువనై |88.92% |అంగలనే | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |10,534 |49.91% |ఎస్. కోమల | |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |6,378 |30.22% |4,156 |- |15 |మన్నాడిపేట |90.01% |పి. అరుళ్మురుగన్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |8,193 |42.41% |ఎన్. రాజారాం | |స్వతంత్ర |6,386 |33.06% |1,807 |- |16 |ఒస్సుడు |92.18% |అబర్ ఎలుమలై | |స్వతంత్ర |6,417 |34.58% |పి. సౌండిరరాజౌ పొన్నాస్ | |స్వతంత్ర |3,755 |20.23% |2,662 |- |17 |విలియనూర్ |89.10% |జె. నారాయణసామి | |స్వతంత్ర |11,950 |49.35% |సి. డిజెకౌమర్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |10,441 |43.12% |1,509 |- |18 |ఓజుకరై |88.34% |ఎ. నమశ్శివాయం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |14,072 |48.10% |కె. నటరాజన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |12,824 |43.83% |1,248 |- |19 |తట్టంచవాడి |84.30% |ఎన్. రంగస్వామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |27,024 |90.16% |T. గుణశేఖరన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |2,026 |6.76% |24,998 |- |20 |రెడ్డియార్పాళ్యం |77.08% |ఆర్. విశ్వనాథన్ | |సిపిఐ |17,314 |50.43% |AM కృష్ణమూర్తి | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |13,925 |40.56% |3,389 |- |21 |లాస్పేట్ |80.65% |MOHF షాజహాన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |17,944 |43.03% |జి. ఆనందమురుగేశన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |10,986 |26.35% |6,958 |- |22 |కోచేరి |87.29% |వి.ఓమలింగం | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |10,116 |50.25% |PRN తిరుమురుగన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9,094 |45.17% |1,022 |- |23 |కారైకాల్ నార్త్ |80.25% |AMH నజీమ్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |5,742 |45.20% |AJ అస్సానా | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |5,551 |43.70% |191 |- |24 |కారైకల్ సౌత్ |86.74% |వీకే గణపతి | |పుదుచ్చేరి మున్నేట్ర కాంగ్రెస్ |7,970 |55.06% |AV సుబ్రమణియన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,231 |43.05% |1,739 |- |25 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |86.57% |వీఎంసీ శివకుమార్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |4,946 |31.41% |VMCV గణపతి | |స్వతంత్ర |4,762 |30.24% |184 |- |26 |తిరునల్లార్ |87.85% |పిఆర్ శివ | |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |7,237 |49.69% |ఆర్. కమలక్కన్నన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,952 |47.73% |285 |- |27 |నెడుంగడు |88.40% |ఎ. మరిముత్తు | |స్వతంత్ర |6,143 |43.47% |ఎం. చంద్రకాసు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,306 |37.54% |837 |- |28 |మహే |80.00% |[[ఇ. వల్సరాజ్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,647 |55.74% |టి. అశోక్ కుమార్ | |సీపీఐ(ఎం) |3,700 |36.52% |1,947 |- |29 |పల్లూరు |78.14% |ఎవి శ్రీధరన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,987 |53.35% |TK గంగాధరన్ | |సీపీఐ(ఎం) |4,512 |40.20% |1,475 |- |30 |యానాం |96.74% |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |11,763 |64.89% |రక్ష హరికృష్ణ | |స్వతంత్ర |5,457 |30.10% |6,306 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2006 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] h92p5ktt40921393acqkbns2aev0qvr 0 403708 4991383 4987684 2026-10-29T16:06:09Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991383 wikitext text/x-wiki భారతదేశంలోని పుదుచ్చేరి (అప్పుడు పాండిచ్చేరి అని పిలుస్తారు) లోని 30 నియోజకవర్గాలకు సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి 1969లో పుదుచ్చేరి శాసనసభకు ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{cite web|date=26 March 2021|title=Explained: Puducherry, the territory of coalitions and President's Rule|url=https://www.theweek.in/news/india/2021/03/26/explained-puducherry-the-territory-of-coalitions-and-presidents-rule.html|access-date=4 September 2022|quote=10th election: 2001 - The Congress was the single-largest party in the 2001 Puducherry election, winning 11 seats, with a vote share of 22.78 per cent. Its pre-poll ally, the Tamil Maanila Congress, won two seats. The Congress and Tamil Maanila Congress formed the government, with outside support of the AIADMK, which had won three seats.|magazine=The Week (Indian magazine)}}</ref><ref>{{cite web|title=Union Territory of Pondicherry Assembly - General Elections - 2001|url=https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se2001.PDF|access-date=4 September 2022|archive-date=13 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813194835/https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se2001.PDF|url-status=dead}}</ref> భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లను, అత్యధిక స్థానాలను గెలిచి పి. షణ్ముగం పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులయ్యాడు.<ref>{{cite web|date=|title=Former Puducherry chief minister Shanmugam dead|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2013/02/02/258--Former-Puducherry-chief-minister-Shanmugam-dead-.html|publisher=Newstrackindia.com|accessdate=2 February 2013|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201093840/https://www.newstrackindia.com/newsdetails/2013/02/02/258--Former-Puducherry-chief-minister-Shanmugam-dead-.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/former-puducherry-cm-shanmugam-passes-away/article4373211.ece|title=Former Puducherry CM Shanmugam passes away|date=3 February 2013|newspaper=[[The Hindu]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205070516/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/former-puducherry-cm-shanmugam-passes-away/article4373211.ece|archive-date=5 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Pondicherry Legislative Assembly|url=https://legislativebodiesinindia.nic.in/STATISTICAL/pondicherry.HTML|access-date=8 September 2022}}</ref> == ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="6" |[[దస్త్రం:India_Pondicherry_Legislative_Assembly_2001.svg]] |- ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !సీట్లు !+/- |- | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |108,700 |22.78 |11 |2 |- | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |83,679 |17.54 |7 |0 |- | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |59,926 |12.56 |3 |0 |- | |పుదుచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |48,865 |10.24 |4 |కొత్తది |- | |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |35,390 |7.42 |2 |3 |- | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |22,164 |4.65 |1 |1 |- | |ఇతరులు |66,981 |14.04 |0 |0 |- | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |51,402 |10.77 |2 |0 |- | colspan="2" |మొత్తం |477,107 |100.00 |30 |0 |- | colspan="6" | |- ! colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |477,107 |99.95 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |చెల్లని/ఖాళీ ఓట్లు |252 |0.05 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |మొత్తం ఓట్లు |477,359 |100.00 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |నమోదైన ఓటర్లు/ఓటింగ్ శాతం |658,647 |72.48 | colspan="2" | |- | colspan="6" |మూలం: <ref name="election2001">{{cite web|title=Statistical Report on General Election, 2001 to the Legislative Assembly of Pondicherry|url=https://eci.gov.in/files/file/3436-puducherry-2001/|access-date=30 July 2022|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ * ప్రతి నియోజకవర్గంలో విజేత, రన్నర్‌అప్, ఓటరు ఓటింగ్, విజయ మార్జిన్ ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం !పోలింగ్ శాతం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !#కె !పేర్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- |1 |ముత్యాలపేట |64.67% |ఎ. కాశిలింగం | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,857 |38.02% |రాజా చంద్రశేఖరన్ | |డిఎంకె |4,947 |27.43% |1,910 |- |2 |క్యాసికేడ్ |68.44% |కె. లక్ష్మీనారాయణన్ | |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |4,875 |51.52% |ఆర్. మలర్ మన్నన్ | |[[పట్టాలి మక్కల్ కట్చి]] |3,097 |32.73% |1,778 |- |3 |రాజ్ భవన్ |65.75% |ఎస్పీ శివకుమార్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |2,408 |57.79% |ఎ. గాంధీరాజ్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |1,308 |31.39% |1,100 |- |4 |బస్సీ |51.02% |అన్నీబాల్ కెన్నెడీ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |3,087 |63.77% |ఎస్. బాబు అన్సార్దీన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |904 |18.67% |2,183 |- |5 |ఊపాలం |72.89% |[[ఎ. అన్బళగన్]] | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |8,416 |59.24% |పి. పాండియన్ | |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |5,044 |35.50% |3,372 |- |6 |ఓర్లీంపేత్ |70.28% |ఆర్. శివ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |7,608 |49.41% |జి. చెజియన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,223 |27.42% |3,385 |- |7 |నెల్లితోప్ |75.41% |RV జానకిరామన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |7,780 |51.42% |డా. జె. నన్నన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,839 |38.59% |1,941 |- |8 |ముదలియార్ పేట |73.23% |డా. MAS సుబ్రమణియన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |9,119 |40.98% |V. సబబాది కోతండరామన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,616 |34.22% |1,503 |- |9 |అరియాంకుప్పం |74.12% |T. జయమూర్తి | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |9,790 |45.23% |KR అనంతరామన్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |5,628 |26.00% |4,162 |- |10 |ఎంబాలం |74.87% |ఎన్. గంగాదరన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |3,723 |25.44% |ఎస్. పళనివేలు | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |3,087 |21.10% |636 |- |11 |నెట్టపాక్కం |79.40% |వి.వైతిలింగం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,984 |39.47% |కె. ధనరాజు | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |4,771 |31.47% |1,213 |- |12 |కురువినాథం |83.57% |[[ఆర్. రాధాకృష్ణన్]] | |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |8,000 |50.58% |టి.త్యాగరాజన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,979 |37.81% |2,021 |- |13 |బహౌర్ |79.21% |పి.రాజవేలు | |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |7,696 |48.91% |ఎం. కందసామి | |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |5,063 |32.18% |2,633 |- |14 |తిరుబువనై |76.21% |పి. అంగలనే | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,753 |28.60% |దురై అరివుడైనంబి | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |3,949 |23.76% |804 |- |15 |మన్నాడిపేట |79.09% |డి. రామచంద్రన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |8,939 |55.29% |ఎన్. రాజారాం | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,237 |26.21% |4,702 |- |16 |ఒస్సుడు |81.22% |అబర్ ఎలుమలై | |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |5,364 |34.65% |ఎస్. బలరామన్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |5,200 |33.59% |164 |- |17 |విలియనూర్ |80.72% |సి. డిజెకౌమర్ | |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |10,335 |50.51% |జె. నారాయణసామి | |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |6,246 |30.52% |4,089 |- |18 |ఓజుకరై |71.96% |ఎ. నమశ్శివాయం | |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |10,164 |45.49% |కె. నటరాజన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,021 |26.95% |4,143 |- |19 |తట్టంచవాడి |67.87% |ఎన్. రంగస్వామి | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |14,323 |58.90% |V. పెత్తపెరుమాళ్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |8,769 |36.06% |5,554 |- |20 |రెడ్డియార్పాళ్యం |70.12% |AM కృష్ణమూర్తి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |11,446 |44.85% |ఆర్. విశ్వనాథన్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |7,985 |31.29% |3,461 |- |21 |లాస్పేట్ |65.51% |MOHF షాజహాన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |12,929 |38.51% |ఎన్. కేశవన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |10,962 |32.65% |1,967 |- |22 |కోచేరి |71.10% |ఆర్. నలమగరాజన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,058 |43.50% |ఎం. రామదాస్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |5,382 |33.17% |1,676 |- |23 |కారైకాల్ నార్త్ |61.17% |AMH నజీమ్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |6,273 |46.92% |AJ అస్సానా | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,969 |29.69% |2,304 |- |24 |కారైకల్ సౌత్ |69.85% |AV సుబ్రమణియన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,138 |51.39% |వీకే గణపతి | |పాండిచ్చేరి మక్కల్ కాంగ్రెస్ |5,229 |43.78% |909 |- |25 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |71.52% |వీఎంసీ శివకుమార్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |6,672 |46.96% |VMCV గణపతి | |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |3,741 |26.33% |2,931 |- |26 |తిరునల్లార్ |74.22% |ఆర్. కమలక్కన్నన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,390 |42.00% |NVR అరివోలి | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |4,615 |35.96% |775 |- |27 |నెడుంగడు |76.17% |ఎం. చంద్రకాసు | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,720 |45.35% |ఎ. మరిముత్తు | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డిఎంకె]] |4,660 |36.95% |1,060 |- |28 |మహే |72.95% |[[ఇ. వల్సరాజ్]] | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,666 |59.87% |మనోలి మహమ్మద్ | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |3,131 |33.08% |2,535 |- |29 |పల్లూరు |71.01% |ఎవి శ్రీధరన్ | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,855 |49.23% |పి.దినేషన్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ(ఎం)]] |3,392 |34.40% |1,463 |- |30 |యానాం |83.43% |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |8,959 |57.34% |గొల్లపల్లి గంగాధర ప్రతాప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |5,981 |38.28% |2,978 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:2001 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] if3q0qfoiytbuxje1ak6t2l6ffcw6s9 0 403711 4991382 4187359 2026-10-29T16:06:00Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991382 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1996 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | type = legislative | vote_type = Popular <!-- default --> | ongoing = no | previous_election = 1991 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 1991 | election_date = 27 ఏప్రిల్ 1996 | next_election = 2001 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 2001 | seats_for_election = పుదుచ్చేరి శాసనసభలో 30 స్థానాలు | majority_seats = 16 | registered = {{formatnum:633635}} | turnout = 75.33% | image_size = 100px | party1 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | image1 = [[File:Hand INC.svg|100px]] | leader1 = | leaders_seat1 = | leader_since1 = | seats1 = 9 | seats_before1 = 15 | popular_vote1 = 28.39% | seat_change1 = {{decrease}}6 | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] | image2 = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|100px]] | leader2 = ఆర్.వి జానకిరామన్ | leaders_seat2 = | leader_since2 = | seats2 = 7 | seats_before2 = 4 | popular_vote2 = 25.65% | seat_change2 = {{increase}}3 <!-- Chief Minister --> | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | before_election = వీ. వైతిలింగం | after_party = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] | after_election = ఆర్.వి జానకిరామన్ }}భారతదేశంలోని పుదుచ్చేరి (అప్పుడు దీనిని పాండిచ్చేరి అని పిలుస్తారు) లోని 30 నియోజకవర్గాల సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి ఏప్రిల్ 1996లో పుదుచ్చేరి శాసనసభకు ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{cite web|date=26 March 2021|title=Explained: Puducherry, the territory of coalitions and President's Rule|url=https://www.theweek.in/news/india/2021/03/26/explained-puducherry-the-territory-of-coalitions-and-presidents-rule.html|access-date=4 September 2022|quote=9th election: 1996 - The Congress was the single-largest party in the 1996 election in Puducherry, winning nine seats with a vote share of 25 per cent. The DMK, its principle adversary, won seven seats, with a vote share of nearly 23 per cent|magazine=[[The Week (Indian magazine)]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Union Territory of Pondicherry Assembly - General Elections - 1996|url=https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se1996.PDF|access-date=4 September 2022|archive-date=13 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813194829/https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se1996.PDF|url-status=dead}}</ref> భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అత్యధిక స్థానాలను గెలుచుకుంది, అయితే ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లను గెలిచి పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రిగా ఆర్.వి జానకిరామన్ నియమితులయ్యాడు.<ref>{{cite web|author=Bosco Dominique|date=10 June 2019|title=Former Puducherry chief minister RV Janakiraman dead|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/former-puducherry-chief-minister-rv-janakiraman-dead/articleshow/69721586.cms|access-date=6 September 2022|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Pondicherry Legislative Assembly|url=https://legislativebodiesinindia.nic.in/STATISTICAL/pondicherry.HTML|access-date=8 September 2022}}</ref> == ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="6" |[[దస్త్రం:India_Pondicherry_Legislative_Assembly_1996.svg]] |- ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !సీట్లు !+/- |- |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |116,618 |25.34 |9 |6 |- |bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |105,392 |22.90 |7 |3 |- |bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |57,678 |12.53 |3 |3 |- |bgcolor="{{party color|Tamila Manila Congress}}"| |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |42,485 |9.23 |5 |కొత్తది |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |29,964 |6.51 |2 |1 |- |bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| |[[జనతాదళ్]] |20,360 |4.42 |1 |0 |- |bgcolor="{{party color|Pattali Makkal Katchi}}"| |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |11,544 |2.51 |1 |కొత్తది |- |bgcolor="{{party color|Others}}"| |ఇతరులు |29,126 |6.33 |0 |0 |- |bgcolor="{{party color|Independents}}"| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |47,126 |10.24 |2 |1 |- | colspan="2" |మొత్తం |460,293 |100.00 |30 |0 |- | colspan="6" | |- ! colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |460,293 |96.43 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |చెల్లని/ఖాళీ ఓట్లు |17,036 |3.57 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |మొత్తం ఓట్లు |477,329 |100.00 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |నమోదైన ఓటర్లు/ఓటింగ్ శాతం |633,635 |75.33 | colspan="2" | |- | colspan="6" |మూలం: <ref name="election1996">{{cite web|title=Statistical Report on General Election, 1996 to the Legislative Assembly of Pondicherry|url=https://eci.gov.in/files/file/3434-puducherry-1996/|access-date=30 July 2022|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ * ప్రతి నియోజకవర్గంలో విజేత, రన్నర్‌అప్, ఓటరు ఓటింగ్, మెజారిటీ ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం !పోలింగ్ శాతం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మెజారిటీ |- !#కె !పేర్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- |1 |ముత్యాలపేట |69.96% |ఎస్. ఆనందవేలు |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |11,009 |56.26% |జి. పళని రాజా |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8,098 |41.39% |2,911 |- |2 |క్యాసికేడ్ |66.08% |పి. కన్నన్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |6,501 |63.21% |S. నారాయణస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |3,195 |31.06% |3,306 |- |3 |రాజ్ భవన్ |65.39% |ఎస్పీ శివకుమార్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |2,697 |58.54% |ఎ. గాంధీరాసు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |1,159 |25.16% |1,538 |- |4 |బస్సీ |60.37% |సీఎం అచ్రాఫ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |2,208 |46.26% |ఎ. అబ్దుల్ రాచీడ్ | {{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |1,378 |28.87% |830 |- |5 |ఊపాలం |72.39% |S. రథినం @ మనోహర్ |{{party color cell|Tamil Maanila Congress (Moopanar)}} |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |6,866 |50.79% |UC ఆరుముగం |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,866 |43.39% |1,000 |- |6 |ఓర్లీంపేత్ |68.14% |ఆర్. శివ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8,105 |49.16% |కె. పరశురామన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,107 |30.97% |2,998 |- |7 |నెల్లితోప్ |69.88% |RV జానకిరామన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8,803 |52.31% |డి. రామచంద్రన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7,354 |43.70% |1,449 |- |8 |ముదలియార్ పేట |71.54% |ఎం. మంజిని | {{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |11,380 |49.69% |V. సబబాది కోతండరామన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8,278 |36.15% |3,102 |- |9 |అరియాంకుప్పం |79.25% |ఎస్. రాంసింగ్ |{{party color cell|Pattali Makkal Katchi}} |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |7,382 |37.86% |T. జయమూర్తి |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,329 |32.46% |1,053 |- |10 |ఎంబాలం |78.31% |ఆర్ రాజారామన్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |8,311 |62.73% |కె. పక్కిరియమ్మాళ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |3,454 |26.07% |4,857 |- |11 |నెట్టపాక్కం |83.58% |వి.వైతిలింగం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,563 |54.86% |వి.ముత్తునారాయణ రెడ్డియార్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |5,036 |36.53% |2,527 |- |12 |కురువినాథం |87.32% |టి.త్యాగరాజన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,209 |48.85% |ఆర్. రామనాథన్ | |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |7,022 |47.58% |187 |- |13 |బహౌర్ |83.48% |ఎం. కందసామి |{{party color cell|Tamil Maanila Congress (Moopanar)}} |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |7,921 |51.95% |పి.రాజవేలు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,221 |47.36% |700 |- |14 |తిరుబువనై |79.23% |S. అరసి |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,707 |37.08% |కె. జయరాజ్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,586 |36.29% |121 |- |15 |మన్నాడిపేట |82.77% |కె. రాజశేఖరన్ |{{party color cell|Tamil Maanila Congress (Moopanar)}} |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |8,113 |51.63% |ఎన్. రాజారాం |{{party color cell|Indian National Congress}} | [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,866 |43.69% |1,247 |- |16 |ఒస్సుడు |80.14% |V. నాగరత్నం |{{party color cell|Tamil Maanila Congress (Moopanar)}} |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |7,380 |53.78% |N. మరిముత్తు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,232 |38.13% |2,148 |- |17 |విలియనూర్ |83.35% |సి.జయకుమార్ |{{party color cell|Tamil Maanila Congress (Moopanar)}} |తమిళ్ మానిలా కాంగ్రెస్ (మూపనార్) |12,205 |64.56% |పి. ఆనందభాస్కరన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,509 |34.43% |5,696 |- |18 |ఓజుకరై |75.71% |కె. నటరాజన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7,794 |41.10% |ఆర్ఆర్ సోమసుందరం |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,252 |32.97% |1,542 |- |19 |తట్టంచవాడి |72.14% |ఎన్. రంగస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |9,989 |42.95% |V. పెత్తపెరుమాళ్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |7,699 |33.11% |2,290 |- |20 |రెడ్డియార్పాళ్యం |62.82% |ఆర్. విశ్వనాథన్ |{{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |17,206 |65.58% |నా. మణిమారన్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,966 |22.74% |11,240 |- |21 |లాస్పేట్ |71.79% |ఎన్. కేశవన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |16,442 |54.40% |MOHF షాజహాన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |10,211 |33.78% |6,231 |- |22 |కోచేరి |78.37% |ఆర్. నలమగరాజన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,630 |47.53% |జి. పంజవర్ణం | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |5,968 |37.17% |1,662 |- |23 |కారైకాల్ నార్త్ |67.73% |AMH నజీమ్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |9,474 |71.01% |హెచ్‌ఎం అబ్దుల్ కాదర్ |bgcolor=#007500| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |2,946 |22.08% |6,528 |- |24 |కారైకల్ సౌత్ |75.45% |AV సుబ్రమణియన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,676 |57.48% |S. సవారిరాజన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,717 |40.61% |1,959 |- |25 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |78.01% |వీఎంసీ శివకుమార్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,595 |53.44% |STP దిరవిడమణి |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |4,385 |30.85% |3,210 |- |26 |తిరునల్లార్ |78.92% |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,063 |48.53% |ఎ. సౌందరేంగన్ |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,938 |39.53% |1,125 |- |27 |నెడుంగడు |83.17% |ఎ. మరిముత్తు |bgcolor=#DD1100| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,899 |54.93% |ఎం. చంద్రకాసు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,116 |40.74% |1,783 |- |28 |మహే |76.06% |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,184 |45.58% |మనోలి మహమ్మద్ |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |3,915 |42.65% |269 |- |29 |పల్లూరు |74.44% |ఎవి శ్రీధరన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,253 |45.40% |పనంగటిల్ ఖాదర్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |2,929 |31.27% |1,324 |- |30 |యానాం |86.68% |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] |bgcolor=#757575| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |8,445 |62.31% |వెలగా రాజేశ్వరరావు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |3,602 |26.58% |4,843 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:1996 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] myldmkoo2xgz8texwcmh807u1p3wjsb 0 403714 4991381 4839868 2026-10-29T16:05:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991381 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1991 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | type = legislative | vote_type = Popular <!-- default --> | ongoing = no | previous_election = 1990 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 1990 | election_date = 15 జూన్ 1991 | next_election = 1996 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1996 | seats_for_election = పుదుచ్చేరి శాసనసభలో 30 స్థానాలు మెజారిటీకి 16 సీట్లు అవసరం | majority_seats = | registered = {{formatnum:593318}} | turnout = 67.73% | image_size = 100px | party1 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | image1 = [[File:Hand INC.svg|100px]] | leader1 =వీ. వైతిలింగం | leaders_seat1 = | leader_since1 = | seats1 = 15 | seats_before1 = 11 | popular_vote1 = 32.29% | seat_change1 = {{increase}}4 | party2 = [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] | image2 = [[File:Indian election symbol two leaves.svg|100px]] | leader2 = | leaders_seat2 = | leader_since2 = | seats2 = 6 | seats_before2 = 3 | popular_vote2 = 18.66% | seat_change2 = {{increase}}3 <!-- Chief Minister --> | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[రాష్ట్రపతి పాలన]] | after_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | after_election = వీ. వైతిలింగం }}భారతదేశంలోని పుదుచ్చేరి (అప్పట్లో పాండిచ్చేరి అని పిలుస్తారు)లోని 30 నియోజకవర్గాలకు సభ్యులను ఎన్నుకునేందుకు జూన్ 1991లో పుదుచ్చేరి శాసనసభకు ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{cite web|title=Union Territory of Pondicherry Assembly - General Elections - 1991|url=https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se1991.PDF|access-date=4 September 2022|archive-date=13 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813194824/https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se1991.PDF|url-status=dead}}</ref> భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లను, స్థానాలను గెలుచుకుంది. పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రిగా వీ. వైతిలింగం నియమితులయ్యాడు.<ref>{{cite web|date=4 September 2008|title=Vaithilingam sworn in as Puducherry Chief Minister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-04/india/27901371_1_office-and-secrecy-vaithilingam-ministers|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021173333/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-04/india/27901371_1_office-and-secrecy-vaithilingam-ministers|archive-date=21 October 2012|access-date=10 September 2022|quote=This is 58-year old Vaithilingam's second term as Chief Minister. He had earlier headed the Congress government between 1991 and 1996.|agency=PTI|newspaper=[[Times of India]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Pondicherry Legislative Assembly|url=https://legislativebodiesinindia.nic.in/STATISTICAL/pondicherry.HTML|access-date=8 September 2022}}</ref> భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అన్నాడీఎంకేతో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref>{{cite web|date=26 March 2021|title=Explained: Puducherry, the territory of coalitions and President's Rule|url=https://www.theweek.in/news/india/2021/03/26/explained-puducherry-the-territory-of-coalitions-and-presidents-rule.html|access-date=4 September 2022|quote=8th election: 1991 - The Congress retained its position as the single-largest party, winning 15 seats with a vote share of 30 per cent. The Congress continued its tie-up with the AIADMK, which won six of the 10 seats it contested and had a vote share of 17 per cent.|magazine=[[The Week (Indian magazine)]]}}</ref> == ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="6" |[[దస్త్రం:India_Pondicherry_Legislative_Assembly_1991.svg]] |- ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !సీట్లు !+/- |- |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |117,289 |30.00 |15 |{{increase}}4 |- |bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |96,607 |24.71 |4 |{{decrease}}5 |- |bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |67,792 |17.34 |6 |{{increase}}3 |- |bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| |[[జనతాదళ్]] |26,321 |6.73 |1 |{{decrease}}3 |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |19,503 |4.99 |1 |{{decrease}}1 |- |bgcolor="{{party color|Others}}"| |ఇతరులు |27,678 |7.08 |0 |0 |- |bgcolor="{{party color|Independents}}"| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |35,739 |9.14 |3 |{{increase}}2 |- | colspan="2" |మొత్తం |390,929 |100.00 |30 |0 |- | colspan="6" | |- ! colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |390,929 |97.29 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |చెల్లని/ఖాళీ ఓట్లు |10,895 |2.71 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |మొత్తం ఓట్లు |401,824 |100.00 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |నమోదైన ఓటర్లు/ఓటింగ్ శాతం |593,318 |67.72 | colspan="2" | |- | colspan="6" |మూలం: <ref name="election1991">{{cite web|title=Statistical Report on General Election, 1991 to the Legislative Assembly of Pondicherry|url=https://eci.gov.in/files/file/3433-puducherry-1991/|access-date=30 July 2022|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ * ప్రతి నియోజకవర్గంలో విజేత, రన్నర్‌అప్, ఓటరు ఓటింగ్, విజయ మార్జిన్ ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం !పోలింగ్ శాతం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !#కె !పేర్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- |1 |ముత్యాలపేట |63.69% |ఎం. బాలసుబ్రహ్మణ్యం |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |9,175 |52.38% |ఎస్. ఆనందవేలు |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8,060 |46.02% |1,115 |- |2 |క్యాసికేడ్ |57.22% |ఎం. ఇలాంగో |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |4,927 |49.97% |పి. షణ్ముగన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,478 |45.42% |449 |- |3 |రాజ్ భవన్ |55.95% |ఎ. గాంధీరాజ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |2,381 |48.45% |ఎస్పీ శివకుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |2,332 |47.46% |49 |- |4 |బస్సీ |54.96% |సీఎం అచ్రాఫ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |3,083 |58.80% |జి.పేరులరాజా |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |2,042 |38.95% |1,041 |- |5 |ఊపాలం |65.16% |UC అరుముగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7,352 |57.27% |ఎన్. నాథముత్తు |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,283 |41.15% |2,069 |- |6 |ఓర్లీంపేత్ |58.15% |కె. పరశురామన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |8,697 |59.44% |ఎన్. మణిమారన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,613 |38.36% |3,084 |- |7 |నెల్లితోప్ |59.08% |RV జానకిరామన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,067 |49.05% |NR షణ్ముగం |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,988 |48.50% |79 |- |8 |ముదలియార్ పేట |67.66% |V. సబబాది కోతండరామన్ |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |8,230 |45.45% |ఎం. మంజిని |{{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |4,295 |23.72% |3,935 |- |9 |అరియాంకుప్పం |69.40% |పి. సుబ్బరాయన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,794 |35.59% |ఎస్. రాంసింగ్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |4,624 |28.40% |1,170 |- |10 |ఎంబాలం |73.00% |కె. పక్కిరి అమ్మాళ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,171 |37.57% |ఆర్ రాజారామన్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |2,587 |23.30% |1,584 |- |11 |నెట్టపాక్కం |70.68% |వి.వైతిలింగం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8,095 |66.14% |ఆర్. సుబ్బరాయ గౌండర్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |3,782 |30.90% |4,313 |- |12 |కురువినాథం |80.41% |టి.త్యాగరాజన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,765 |51.72% |ఎన్. వెంగడసామి |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,014 |30.69% |2,751 |- |13 |బహౌర్ |73.30% |పి.రాజవేలు |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |6,377 |48.63% |ఇ.రాజలింగం | {{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |4,454 |33.96% |1,923 |- |14 |తిరుబువనై |69.35% |డి. విశ్వనాథన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7,453 |55.69% |ఎం. తంగవేలు |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,939 |36.90% |2,514 |- |15 |మన్నాడిపేట |77.87% |ఎన్. రాజారాం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,771 |52.33% |డి. రామచంద్రన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,874 |46.29% |897 |- |16 |ఒస్సుడు |73.28% |N. మరిముత్తు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,293 |63.00% |ఎస్. బలరామన్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |4,162 |35.95% |3,131 |- |17 |విలియనూర్ |74.99% |పి. ఆనందభాస్కరన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8,190 |54.09% |సి.జయకుమార్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |6,740 |44.51% |1,450 |- |18 |ఓజుకరై |71.15% |కె. నటరాజన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |8,566 |56.82% |ఎం. రసన్ అలియాస్ వఝుముని |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,279 |41.65% |2,287 |- |19 |తట్టంచవాడి |64.70% |ఎన్. రంగస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |12,545 |69.71% |V. పెత్తపెరుమాళ్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |5,285 |29.37% |7,260 |- |20 |రెడ్డియార్పాళ్యం |57.85% |ఆర్. విశ్వనాథన్ |{{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సిపిఐ]] |13,134 |64.00% |ఇందిరా మునుసామి |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,517 |31.76% |6,617 |- |21 |లాస్పేట్ |66.15% |పి. కనన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |13,475 |61.51% |పి. శంకరన్ |{{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ(ఎం)]] |8,088 |36.92% |5,387 |- |22 |కోచేరి |76.19% |ఆర్. నలమహారాజన్ |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |5,051 |37.01% |ఎం. వైతిలింగం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,592 |33.64% |459 |- |23 |కారైకాల్ నార్త్ |57.35% |AMH నజీమ్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,809 |59.31% |ఎం. జ్ఞానదేశిగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,389 |38.23% |2,420 |- |24 |కారైకల్ సౌత్ |65.69% |AV సుబ్రమణియన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,189 |61.10% |S. సవారిరాజన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |3,724 |36.76% |2,465 |- |25 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |75.92% |VMCV గణపతి |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,384 |49.67% |వీఎంసీ శివకుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,145 |47.81% |239 |- |26 |తిరునల్లార్ |72.09% |ఎ. సౌందరరెంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,401 |41.37% |ఆర్. కమలక్కన్నన్ |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |2,994 |28.14% |1,407 |- |27 |నెడుంగడు |75.75% |ఎం. చంద్రకాసు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,955 |55.25% |SA మరిముత్తు |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,824 |44.75% |1,131 |- |28 |మహే |70.09% |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,099 |62.62% |కేవీ రాఘవన్ |{{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ(ఎం)]] |2,421 |29.73% |2,678 |- |29 |పల్లూరు |70.41% |ఎవి శ్రీధరన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |4,922 |59.02% |KM రాజు మాస్టర్ | |[[జనతాదళ్]] |2,620 |31.41% |2,302 |- |30 |యానాం |83.39% |వెలగా రాజేశ్వరరావు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,331 |56.87% |రక్ష హరికృష్ణ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,704 |42.26% |1,627 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:1991 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] a1v86b83g8zpwld1q05mm00xx1ihr7n 0 403718 4991380 4187357 2026-10-29T16:05:50Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991380 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 1990 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = India | type = legislative | vote_type = Popular <!-- default --> | ongoing = no | previous_election = 1985 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | previous_year = 1985 | election_date = 27 ఫిబ్రవరి 1990 | next_election = 1991 పాండిచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | next_year = 1991 | seats_for_election = పుదుచ్చేరి శాసనసభలో 30 స్థానాలు మెజారిటీకి 16 సీట్లు అవసరం | majority_seats = | registered = {{formatnum:585194}} | turnout = 72.38% | image_size = 100px | party1 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | image1 = [[File:Hand INC.svg|100px]] | leader1 = | leaders_seat1 = | leader_since1 = | seats1 = 11 | seats_before1 = 15 | popular_vote1 = 25.04% | seat_change1 = {{decrease}}4 | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] | image2 = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|100px]] | leader2 = ఎం.డీ.ఆర్. రామచంద్రన్ | leaders_seat2 = | leader_since2 = | seats2 = 9 | seats_before2 = 5 | popular_vote2 = 24.07% | seat_change2 = {{increase}}4 <!-- Chief Minister --> | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | before_election = [[ఎం.ఓ.హెచ్. ఫరూక్]] | after_party = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] | after_election = ఎం.డీ.ఆర్. రామచంద్రన్ }}భారతదేశంలోని పుదుచ్చేరి (అప్పట్లో పాండిచ్చేరి అని పిలుస్తారు) లోని 30 నియోజకవర్గాలకు సభ్యులను ఎన్నుకోవడానికి ఫిబ్రవరి 1990లో పుదుచ్చేరి శాసనసభకు ఎన్నికలు జరిగాయి.<ref>{{cite web|date=26 March 2021|title=Explained: Puducherry, the territory of coalitions and President's Rule|url=https://www.theweek.in/news/india/2021/03/26/explained-puducherry-the-territory-of-coalitions-and-presidents-rule.html|access-date=4 September 2022|quote=7th election: 1990 - The Puducherry election of 1990 was among the most fractious in terms of numbers. The Congress, which had a tie-up with the AIADMK, was the single-largest party, winning 11 seats, with a vote share of 25 per cent. The DMK secured nine seats and had a vote share of 24 per cent. The AIADMK secured three seats.|magazine=[[The Week (Indian magazine)]]}}</ref><ref>{{cite web|title=Union Territory of Pondicherry Assembly - General Elections - 1990|url=https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se1990.PDF|access-date=4 September 2022|archive-date=13 ఆగస్టు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813194818/https://ceopuducherry.py.gov.in/PDF/Se1990.PDF|url-status=dead}}</ref> భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లను, సీట్లను గెలుచుకుంది. అయితే ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం ఎండీఆర్ రామచంద్రన్ పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులయ్యాడు.<ref>{{cite web|title=Pondicherry Legislative Assembly|url=https://legislativebodiesinindia.nic.in/STATISTICAL/pondicherry.HTML|access-date=8 September 2022}}</ref> అతని పార్టీ సీపీఐ, జనతాదళ్‌తో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref>{{cite web|author=Kavitha Shetty|date=31 March 1990|title=DMK stuns Congress-AIADMK in Pondicherry|url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/19900331-dmk-stuns-congress-aiadmk-in-pondicherry-813798-1990-03-31|access-date=9 September 2022|magazine=[[India Today]]}}</ref> == ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="6" |[[దస్త్రం:India_Pondicherry_Legislative_Assembly_1990.svg]] |- ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !సీట్లు !+/- |- |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}"| |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |105,207 |25.04 |11 |4 |- |bgcolor="{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |101,127 |24.07 |9 |4 |- |bgcolor="{{party color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}}"| |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] |76,337 |18.17 |3 |3 |- |bgcolor="{{party color|Janata Dal}}"| |[[జనతాదళ్]] |38,145 |9.08 |4 |కొత్తది |- |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}"| |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |21,323 |5.07 |2 |2 |- |bgcolor="{{party color|Others}}"| |ఇతరులు |44,475 |10.58 |0 |0 |- |bgcolor="{{party color|Independents}}"| |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]] |33,557 |7.99 |1 |1 |- | colspan="2" |మొత్తం |420,171 |100.00 |30 |0 |- | colspan="6" | |- ! colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |420,171 |99.19 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |చెల్లని/ఖాళీ ఓట్లు |3,416 |0.81 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |మొత్తం ఓట్లు |423,587 |100.00 | colspan="2" | |- ! colspan="2" |నమోదైన ఓటర్లు/ఓటింగ్ శాతం |585,194 |72.38 | colspan="2" | |- | colspan="6" |మూలం:<ref name="election1990">{{cite web|title=Statistical Report on General Election, 1990 to the Legislative Assembly of Pondicherry|url=https://eci.gov.in/files/file/3431-puducherry-1990/|access-date=30 July 2022|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> |} == ఎన్నికైన సభ్యులు == {| class="wikitable sortable" |+ * ప్రతి నియోజకవర్గంలో విజేత, రన్నర్‌అప్, ఓటరు ఓటింగ్, మెజారిటీ ! colspan="2" |అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం !పోలింగ్ శాతం ! colspan="5" |విజేత ! colspan="5" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మెజారిటీ |- !#కె !పేర్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- |1 |ముత్యాలపేట |67.23% |జి. పళని రాజా |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |10,571 |55.74% |R. కలిపేరుమాల్ అలియాస్ పెరుమాళ్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |8,394 |44.26% |2,177 |- |2 |క్యాసికేడ్ |66.29% |పి. కన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,040 |52.52% |ఎస్. ఆనందవేలు |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,095 |44.30% |945 |- |3 |రాజ్ భవన్ |62.08% |ఎస్పీ శివకుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |2,528 |47.58% |L. జోసెఫ్ మరియదాస్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |2,377 |44.74% |151 |- |4 |బస్సీ |58.96% |సీఎం అచ్రాఫ్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |2,692 |48.30% |ఎస్. బాబు అన్సార్దీన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |2,463 |44.20% |229 |- |5 |ఊపాలం |69.17% |ఎన్.నాఘముత్తు |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,378 |53.96% |పీకే లోగనాథన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,956 |43.56% |1,422 |- |6 |ఓర్లీంపేత్ |63.14% |ఎన్. మణిమారన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8,076 |50.47% |ఎం. పాండురంగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7,569 |47.30% |507 |- |7 |నెల్లితోప్ |64.95% |RV జానకిరామన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,601 |41.58% |బి. మణిమారన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,071 |38.24% |530 |- |8 |ముదలియార్ పేట |71.69% |ఎం. మంజిని |{{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సి.పి.ఐ]] |8,905 |45.39% |V. సబబాది కోతండరామన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8,049 |41.02% |856 |- |9 |అరియాంకుప్పం |72.85% |ఎ. బక్త్కవచలం |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |5,950 |33.88% |గోపాలస్వామి అలియాస్ జిడి చంద్రన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,265 |29.98% |685 |- |10 |ఎంబాలం |78.97% |కె. దైవనాయకం |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |4,669 |36.96% |కె. శివలోగనాథన్ |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |3,563 |28.20% |1,106 |- |11 |నెట్టపాక్కం |77.31% |వి.వైతిలింగం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |7,332 |55.34% |ఎన్. దేవదాస్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |3,193 |24.10% |4,139 |- |12 |కురువినాథం |84.54% |ఆర్. రామనాథన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,072 |43.99% |పి. పురుషోత్తమన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,307 |31.21% |1,765 |- |13 |బహౌర్ |78.72% |పి.రాజవేలు |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |8,223 |57.79% |ఎం. రాజగోపాలన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,179 |36.40% |3,044 |- |14 |తిరుబువనై |74.01% |డి. విశ్వనాథన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,743 |46.43% |ఎన్. వీరప్పన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,219 |35.94% |1,524 |- |15 |మన్నాడిపేట |79.70% |డి. రామచంద్రన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,802 |51.00% |ఆర్. సోమసుందరం |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,210 |40.59% |1,592 |- |16 |ఒస్సుడు |78.93% |N. మరిముత్తు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,242 |40.77% |పి. సుందరరసు |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |3,514 |27.33% |1,728 |- |17 |విలియనూర్ |76.74% |పి. ఆనందభాస్కరన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8,442 |54.30% |ఎం. వేణుగోపాల్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,706 |30.27% |3,736 |- |18 |ఓజుకరై |76.53% |ఎం. రసన్ అలియాస్ వఝుముని |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |8,749 |54.08% |ఎం. పద్మనాభన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,956 |43.00% |1,793 |- |19 |తట్టంచవాడి |66.83% |V. పెతపెరుమాళ్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |9,503 |51.31% |ఎన్. రంగస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8,521 |46.00% |982 |- |20 |రెడ్డియార్పాళ్యం |63.09% |ఆర్. విశ్వనాథన్ |{{party color cell|Communist Party of India}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సి.పి.ఐ]] |11,153 |50.82% |వి. బాలాజీ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |8,482 |38.65% |2,671 |- |21 |లాస్పేట్ |72.02% |MOH ఫరూక్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |12,637 |53.00% |పి. శంకరన్ |{{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ(ఎం)]] |9,738 |40.84% |2,899 |- |22 |కోచేరి |79.85% |ఎం. వైతిలింగం |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,189 |35.99% |జి. పంజవర్ణం |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |5,049 |35.02% |140 |- |23 |కారైకాల్ నార్త్ |64.00% |SM తవాసు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,394 |41.51% |జి. రంగయెన్ |{{party color cell|Janata Dal}} |[[జనతాదళ్]] |3,783 |29.11% |1,611 |- |24 |కారైకల్ సౌత్ |68.72% |ఎస్. రామస్వామి |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |6,012 |56.32% |S. సవారిరాజన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,228 |39.61% |1,784 |- |25 |నెరవి టిఆర్ పట్టినం |80.93% |వి.గణపతి |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |7,102 |51.72% |వీఎంసీ శివకుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,258 |45.57% |844 |- |26 |తిరునల్లార్ |76.92% |ఆర్. కమలక్కన్నన్ |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |4,124 |35.70% |ఎ. సౌందరరెంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |3,698 |32.01% |426 |- |27 |నెడుంగడు |77.12% |ఎం. చంద్రకాసు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |6,174 |55.68% |ఆర్. కుప్పుసామి |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |2,591 |23.37% |3,583 |- |28 |మహే |78.91% |[[ఇ. వల్సరాజ్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,142 |56.05% |ముక్కత్ జయన్ |{{party color cell|Communist Party of India (Marxist)}} |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఐ(ఎం)]] |3,304 |36.01% |1,838 |- |29 |పల్లూరు |76.72% |ఎవి శ్రీధరన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |5,288 |58.44% |కె. గంగాధరన్ |{{party color cell|Independent}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |2,576 |28.47% |2,712 |- |30 |యానాం |85.72% |రక్ష హరికృష్ణ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,632 |42.99% |వెలగా రాజేశ్వరరావు |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |3,027 |28.09% |1,605 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} [[వర్గం:పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు]] [[వర్గం:1990 భారత రాష్ట్రాల శాసనసభల ఎన్నికలు]] 4j1sys261wef0tjk1tv3wxrv6w2wc73 0 403949 4991607 4914745 2026-10-30T06:08:24Z Muralikrishna m 106628 /* హర్యానా */ 4991607 wikitext text/x-wiki '''17వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా,''' ఇది వారు ఎన్నికైన రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల వారీగా ఏర్పాటు చేసిన 17వ లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితా. ఈ పార్లమెంటు సభ్యులు 2019 ఏప్రిల్ - మే నెలలలో జరిగిన [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో]] ఎన్నికయ్యారు. 2019 జూన్ 17 నుండి వారి స్థానాలకు అధికారికంగా బాధ్యతలు తీసుకున్నారు. == ఆంధ్రప్రదేశ్ == [[File:17th Lok Sabha Updated August 2022.svg|thumb|250x250px|17వ లోక్‌సభలో పార్టీల వారీగా గెలిచిన సీట్లు]] '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:''' '''Keys:'''{{Party legend|YSR Congress Party|17}}{{Party legend|Telugu Desam Party|4}}{{Party legend|Jana Sena Party|1}}{{Party legend|Vacant|3}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు]] (ఎస్టీ) |[[గొడ్డేటి మాధవి]] |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- !2 |[[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] |[[కింజరాపు రామ్మోహన నాయుడు]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |తెలుగుదేశం పార్టీ |- !3 |[[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] |[[బెల్లాన చంద్రశేఖర్]] | rowspan="6" {{party color cell|YSR Congress Party}} | rowspan="6" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- !4 |[[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం]] |[[ఎంవీవీ సత్యనారాయణ]] |- !5 |[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] |[[భీశెట్టి వెంకట సత్యవతి]] |- !6 |[[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]] |[[వంగా గీత]] |- !7 |[[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] (ఎస్.సి) |[[చింతా అనురాధ]] |- !8 |[[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] |[[మార్గాని భరత్‌రామ్‌]] |- ! rowspan="2" |9 | rowspan="2" |[[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసాపురం]] | rowspan="2" |[[రఘురామ కృష్ణంరాజు|రఘు రామకృష్ణంరాజు]] (వై.ఎస్.ఆర్.సి.పి. నుండి ఇండియా కూటమికి మారారు)<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/mp-raghu-ramakrishna-raju-quits-ysrcp/article67882798.ece|title=MP Raghu Ramakrishna Raju quits YSRCP|date=2024-02-24|work=The Hindu|access-date=2024-03-03|issn=0971-751X}}</ref> |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | |స్వతంత్ర |- !10 |[[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] |[[కోటగిరి శ్రీధర్]] |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |11 | rowspan="2" |[[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] | rowspan="2" |[[వల్లభనేని బాలశౌరి]] (వై.ఎస్.ఆర్.సి.పి. నుండి జనసేన పార్టీలోకి మారాడు)<ref>{{Cite web|date=2024-01-14|title=Machilipatnam MP Balasouri quits YSRC, to join Jana Sena|url=https://www.newindianexpress.com/andhra-pradesh/2024/Jan/14/machilipatnam-mp-balasouri-quits-ysrc-to-join-jana-sena-2650881.html|access-date=2024-03-01|website=The New Indian Express}}</ref> |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | |జనసేన పార్టీ |- ! rowspan="2" |12 | rowspan="2" |[[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] |[[కేశినేని శ్రీనివాస్ (నాని)]] ( 2024 జనవరి 10న రాజీనామా) |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీ''' |- !13 |[[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]] |[[గల్లా జయదేవ్]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |14 | rowspan="2" |[[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] |[[లావు శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు|లావు శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు]] (2024 జనవరి 24న రాజీనామా చేశారు) |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీ''' |- !15 |[[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] (ఎస్.సి) |[[నందిగం సురేష్ బాబు]] |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |16 | rowspan="2" |[[ఒంగోలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] | rowspan="2" |[[మాగుంట శ్రీనివాసులురెడ్డి|మాగుంట శ్రీనివాసులు రెడ్డి]] (వై.ఎస్.ఆర్.సి.పి. నుండి ఇండియా కూటమికి మారారు)<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-ongole-mp-magunta-sreenivasulu-reddy-resigns-from-ysrcp/articleshow/108069261.cms|title=Andhra Pradesh: Ongole MP Magunta Sreenivasulu Reddy resigns from YSRCP|work=The Times of India|access-date=2024-03-01|issn=0971-8257}}</ref> |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- |{{party color cell|Independent (politician)}} |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |- !17 |[[నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] |[[పోచా బ్రహ్మానంద రెడ్డి]] |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |18 | rowspan="2" |[[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] |[[సింగరి సంజీవ్ కుమార్]] (2024 జనవరి 10న రాజీనామా చేశారు) |{{party color cell|YSR Congress Party}} |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీ''' |- !19 |[[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] |[[తలారి రంగయ్య]] | rowspan="8" {{party color cell|YSR Congress Party}} | rowspan="8" |[[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |- !20 |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |[[గోరంట్ల మాధవ్|కురువ గోరంట్ల మాధవ్]] |- !21 |[[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]] |[[వై.యస్.అవినాష్‌రెడ్డి|వైఎస్ అవినాష్ రెడ్డి]] |- !22 |[[నెల్లూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] |[[ఆదాల ప్రభాకర రెడ్డి|ఆదాల ప్రభాకరరెడ్డి]] |- ! rowspan="2" |23 | rowspan="2" |[[తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] (ఎస్.సి) |[[బల్లి దుర్గాప్రసాద్|బల్లి దుర్గా ప్రసాదరావు]] (2020 సెప్టెంబరు 16న మరణించారు)<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/lok-sabha-tirupati-mp-balli-durga-prasad-rao-garu-passes-away-6598709/|title=Lok Sabha MP Balli Durga Prasad Rao passes away|date=16 September 2020|work=[[The Indian Express]]|access-date=16 September 2020}}</ref> |- |[[మద్దిల గురుమూర్తి]] (2021 మే 2న ఎన్నికయ్యాడు) |- !24 |[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]] |[[పి.వి.మిధున్ రెడ్డి|పివి మిధున్ రెడ్డి]] |- !25 |[[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]] (ఎస్.సి) |[[ఎన్.రెడ్డప్ప|ఎన్. రెడ్డెప్ప]] |} == అరుణాచల్ ప్రదేశ్ == [[File:Arunachal Pradesh Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|అరుణాచల్ ప్రదేశ్ నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:'''{{Party legend|Bharatiya Janata Party|2}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ వెస్ట్]] |[[కిరెణ్ రిజిజు|కిరణ్ రిజిజు]] | rowspan="2" {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |[[అరుణాచల్ తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ తూర్పు]] |[[తాపిర్ గావో]] |} == అసోం == [[File:Assam Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|అసోం నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:'''{{Party legend|Bharatiya Janata Party|9}}{{Party legend|Indian National Congress|3}}{{Party legend|All India United Democratic Front|1}}{{Party legend|Independent politician|1}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[కరీంగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంగంజ్]] (ఎస్.సి) |[[కృపానాథ్ మల్లా]] | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=3}} |- !2 |[[సిల్చార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిల్చార్]] |[[రాజ్‌దీప్ రాయ్]] |- !3 |[[అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|స్వయంప్రతిపత్త జిల్లా]] (ఎస్.టి) |హోరెన్ సింగ్ బే |- !4 |[[ధుబ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధుబ్రి]] |[[బద్రుద్దీన్ అజ్మల్]] | {{Full party name with colour|All India United Democratic Front}} |- !5 |[[కోక్రాఝర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోక్రాఝర్]] (ఎస్.టి) |నబ కుమార్ సరనియా |{{Party name with color|Independent politician}} |- !6 |[[బార్పేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్పేట]] |[[అబ్దుల్ ఖలేక్]] |{{Full party name with colour|Indian National Congress}} |- !7 |[[గౌహతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌహతి]] |[[క్వీన్ ఓజా]] | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=3}} |- !8 |[[మంగళ్‌దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంగళ్దోయ్]] |[[దిలీప్ సైకియా]] |- !9 |[[తేజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేజ్‌పూర్]] |పల్లబ్ లోచన్ దాస్ |- !10 |[[నౌగాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌగాంగ్]] |[[ప్రద్యుత్ బోర్డోలోయ్]] | {{Full party name with colour|Indian National Congress|dab=yes|rowspan=2}} |- !11 |[[కలియాబోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలియాబోర్]] |[[గౌరవ్ గొగోయ్]] | |- !12 |[[జోర్హాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోర్హాట్]] |తోపాన్ కుమార్ గొగోయ్ | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=3}} |- !13 |[[దిబ్రూగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిబ్రూగఢ్]] |[[రామేశ్వర్ తేలి|రామేశ్వర్ తెలి]] |- !14 |[[లఖింపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లఖింపూర్]] |[[ప్రదాన్ బారుహ్]] |} == బీహార్ == [[File:Bihar Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|బీహార్ నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:'''{{Party legend|Rashtriya Janata Dal|4}}{{Party legend|Bharatiya Janata Party|12}}{{Party legend|Janata Dal (United)|12}}{{Party legend|Communist Party of India (Marxist-Leninist)|2}}{{Party legend|Indian National Congress|3}}{{Party legend|Lok Janshakti Party (Ram Vilas)|5}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- ! rowspan="2" |1 | rowspan="2" |[[వాల్మీకి నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వాల్మీకి నగర్]] |[[బైద్యనాథ్ ప్రసాద్ మహతో]] (2020 ఫిబ్రవరి 28న మరణించారు) | {{Party name with color|Janata Dal (United)|dab=yes|rowspan=2}} |- |[[సునీల్ కుమార్ కుష్వాహ]] (2020 నవంబరు 10న ఎన్నుకోబడింది) |- !2 |[[పశ్చిమ్ చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పశ్చిమ్ చంపారన్]] |[[సంజయ్ జైస్వాల్]] | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=3}} |- !3 |[[పూర్వి చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్వీ చంపారన్]] |[[రాధా మోహన్ సింగ్]] |- !4 |[[షెయోహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షెయోహర్]] |రమా దేవి |- !5 |[[సీతామర్హి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతామర్హి]] |[[సునీల్ కుమార్ పింటు]] | {{Party name with color|Janata Dal (United)|dab=yes}} |- !6 |[[మధుబని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధుబని]] |[[అశోక్ కుమార్ యాదవ్]] | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party}} |- !7 |[[ఝంఝార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝంఝర్పూర్]] |[[రాంప్రీత్ మండల్]] | {{Party name with color|Janata Dal (United)|dab=yes|rowspan=2}} |- !8 |[[సుపాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుపాల్]] |[[దిలేశ్వర్ కమైత్]] |- !9 |[[అరారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరారియా]] |ప్రదీప్ కుమార్ సింగ్ | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party}} |- !10 |[[కిషన్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కిషన్‌గంజ్]] |మహ్మద్ జావేద్ | {{Full party name with colour|Indian National Congress}} |- !11 |[[కతిహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కతిహార్]] |[[దులాల్ చంద్ర గోస్వామి]] | {{Party name with color|Janata Dal (United)|dab=yes|rowspan=3}} |- !12 |[[పూర్ణియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్ణియ]] |[[సంతోష్ కుమార్ కుష్వాహా]] |- !13 |[[మాధేపురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాధేపురా]] |దినేష్ చంద్ర యాదవ్ |- !14 |[[దర్భంగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దర్భంగా]] |గోపాల్ జీ ఠాకూర్ | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}} |- !15 |[[ముజఫర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్‌పూర్]] |[[అజయ్ నిషాద్]] |- !16 |[[వైశాలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వైశాలి]] |వీణా దేవి | {{Full party name with colour|Rashtriya Lok Janshakti Party}} |- !17 |[[గోపాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోపాల్‌గంజ్]] (ఎస్.సి) |అలోక్ కుమార్ సుమన్ | {{Party name with color|Janata Dal (United)|dab=yes|rowspan=2}} |- !18 |[[సివాన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సివాన్]] |[[కవితా సింగ్ (రాజకీయవేత్త)|కవితా సింగ్]] |- !19 |[[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|మహారాజ్‌గంజ్]] |జనార్దన్ సింగ్ సిగ్రీవాల్ | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=2}} |- !20 |[[సరన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సరన్]] |రాజీవ్ ప్రతాప్ రూడీ |- !21 |[[హాజీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హాజీపూర్]] (ఎస్.సి) |పశుపతి కుమార్ పరాస్ | {{Full party name with colour|Rashtriya Lok Janshakti Party}} |- !22 |[[ఉజియార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉజియార్పూర్]] |నిత్యానంద రాయ్ | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party}} |- ! rowspan="2" |23 | rowspan="2" |[[సమస్తిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సమస్తిపూర్]] (ఎస్.సి) |రామ్ చంద్ర పాశ్వాన్ (2019 జూలై 21న మరణించారు) | {{Full party name with colour|Lok Janshakti Party}} |- |ప్రిన్స్ రాజ్ (2019 అక్టోబరు 24న ఎన్నుకోబడింది) | {{Full party name with colour|Rashtriya Lok Janshakti Party}} |- !24 |[[బేగుసరాయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెగుసరాయ్]] |[[గిరిరాజ్ సింగ్]] | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party}} |- !25 |[[ఖగారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖగారియా]] |[[మెహబూబ్ అలీ కైజర్]] | {{Full party name with colour|Rashtriya Janata Dal}} |- !26 |[[భాగల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భాగల్పూర్]] |అజయ్ కుమార్ మండలం | {{Party name with color|Janata Dal (United)|dab=yes|rowspan=4}} |- !27 |[[బంకా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బంకా]] |గిరిధారి యాదవ్ |- !28 |[[ముంగేర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంగేర్]] |లాలన్ సింగ్ |- !29 |[[నలంద లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నలంద]] |కౌశలేంద్ర కుమార్ |- !30 |[[పాట్నా సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాట్నా సాహిబ్]] |రవిశంకర్ ప్రసాద్ | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party|rowspan=5}} |- !31 |[[పాటలీపుత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాటలీపుత్ర]] |రామ్ కృపాల్ యాదవ్ |- !32 |[[అర్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అర్రా]] |రాజ్ కుమార్ సింగ్ |- !33 |[[బక్సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బక్సర్]] |అశ్విని కుమార్ చౌబే |- !34 |[[ససారం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ససారం]] (ఎస్.సి) |ఛేది పాశ్వాన్ |- !35 |[[కరకత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరకత్]] |మహాబలి సింగ్ | {{Party name with color|Janata Dal (United)}} |- !36 |[[జహనాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జహనాబాద్]] |చందేశ్వర ప్రసాద్ | {{Full party name with colour|Rashtriya Janata Dal}} |- !37 |[[ఔరంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|ఔరంగాబాద్]] |సుశీల్ కుమార్ సింగ్ | {{Full party name with colour|Bharatiya Janata Party}} |- !38 |[[గయా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గయా]] (ఎస్.సి) |[[విజయ్ మాంఝీ|విజయ్ కుమార్ మాంఝీ]] | {{Party name with color|Janata Dal (United)|dab=yes}} |- !39 |[[నవాడా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నవాడ]] |చందన్ సింగ్ | {{Full party name with colour|Rashtriya Lok Janshakti Party}} |- !40 |[[జముయి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాముయి]] (ఎస్.సి) |చిరాగ్ పాశ్వాన్ | {{Party name with color|Lok Janshakti Party (Ram Vilas)|dab=yes}} |} == ఛత్తీస్‌గఢ్ == '''Keys:''' {{Party legend|Bharatiya Janata Party|6}} {{Party legend|Indian National Congress|2}} {{Party legend|Vacant|3}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- ! rowspan="2" |1 | rowspan="2" |సర్గుజా (ఎస్.టి) |రేణుకా సింగ్ (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) | |భారతీయ జనతా పార్టీ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- ! rowspan="2" |2 | rowspan="2" |రాయ్‌గఢ్ (ఎస్.టి) |గోమతి సాయి (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) | |భారతీయ జనతా పార్టీ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !3 |జాంజ్‌గిర్ (ఎస్.సి) |గుహరమ్ అజ్గల్లె | |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !4 |కోర్బా |జ్యోత్స్నా మహంత్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |బిలాస్పూర్ |అరుణ్ సావో (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) | |భారతీయ జనతా పార్టీ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !6 |రాజ్‌నంద్‌గావ్ |సంతోష్ పాండే | rowspan="4" | | rowspan="4" |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !7 |దుర్గ్ |విజయ్ బాగెల్ |- !8 |రాయ్పూర్ |సునీల్ కుమార్ సోని |- !9 |మహాసముంద్ |చున్నీ లాల్ సాహు |- !10 |బస్తర్ (ఎస్.టి) |దీపక్ బైజ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !11 |కాంకేర్ (ఎస్.టి) |మోహన్ మాండవి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |} == గోవా == [[File:Goa Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|గోవా నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:''' {{Party legend|Bharatiya Janata Party|1}} {{Party legend|Indian National Congress|1}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |ఉత్తర గోవా |శ్రీపాద్ యెస్సో నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !2 |దక్షిణ గోవా |ఫ్రాన్సిస్కో సార్డిన్హా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |} == గుజరాత్ == [[File:Gujarat Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|గుజరాత్ నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:''' {{Party legend|Bharatiya Janata Party|26}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[కచ్చ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కచ్]] |[[వినోద్ భాయ్ చావ్డా]] | rowspan="26" {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} | rowspan="26" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |[[బనస్కంతా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బనస్కాంత]] |పర్బత్ భాయ్ పటేల్ |- !3 |[[పటాన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పటాన్]] |[[భరత్‌సిన్హ్‌జీ దాభి]] |- !4 |[[మహెసానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహేషణా]] |శారదాబెన్ పటేల్ |- !5 |[[సబర్కంటా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సబర్కాంత]] |[[రాథోడ్ దీప్‌సిన్హ్ శంకర్‌సిన్హ్]] |- !6 |[[గాంధీనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గాంధీనగర్]] |[[అమిత్ షా]] |- !7 |[[అహ్మదాబాదు తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అహ్మదాబాద్ తూర్పు]] |[[హస్ముఖ్ పటేల్]] |- !8 |[[అహ్మదాబాదు పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అహ్మదాబాద్ వెస్ట్]] |[[కిరీట్ ప్రేమ్‌జీభాయ్ సోలంకి]] |- !9 |[[సురేంద్రనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సురేంద్రనగర్]] |మహేంద్ర ముంజపర |- !10 |[[రాజ్‌కోట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్కోట్]] |[[మోహన్ కుందారియా]] |- !11 |[[పోరుబందర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పోర్బందర్]] |రమేష్ భాయ్ ధాదుక్ |- !12 |[[జాంనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జామ్నగర్]] |[[పూనంబెన్ మాడమ్]] |- !13 |[[జునాగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జునాగఢ్]] |[[రాజేష్‌భాయ్ చూడాసమా]] |- !14 |[[అమ్రేలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రేలి]] |[[నారన్‌భాయ్ కచాడియా]] |- !15 |[[భావ్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భావ్నగర్]] |భారతీ షియాల్ |- !16 |[[ఆనంద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆనంద్]] |[[మితేష్ రమేష్ భాయ్ పటేల్]] |- !17 |[[ఖేడా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖేడా]] |దేవుసిన్హ్ జెసింగ్‌భాయ్ చౌహాన్ |- !18 |[[పంచ్‌మహల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పంచమహల్]] |రతన్‌సింగ్ రాథోడ్ |- !19 |[[దాహొద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దాహోద్]] |[[జస్వంత్‌సిన్హ్ సుమన్‌భాయ్ భాభోర్]] |- !20 |[[వడోదర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వడోదర]] |[[రంజన్‌బెన్ ధనంజయ్ భట్]] |- !21 |[[ఛోటా ఉదయ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఛోటా ఉదయపూర్]] |గీతాబెన్ రత్వా |- !22 |[[బారుచ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భరూచ్]] |[[మన్సుఖ్ భాయ్ వాసవ]] |- !23 |[[బార్దోలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్డోలి]] |[[పర్భుభాయ్ వాసవ]] |- !24 |[[సూరత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సూరత్]] |[[దర్శన జర్దోష్]] |- !25 |[[నవసారి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నవ్సారి]] |[[సి.ఆర్ పాటిల్|సి. ఆర్. పాటిల్]] |- !26 |[[వల్సాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వల్సాద్]] |[[కే.సీ. పటేల్]] |} == హర్యానా == [[File:Haryana Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|హరియాణా నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:''' {{Party legend|Bharatiya Janata Party|8}} {{Party legend|Vacant|2}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- ! rowspan="2" |1 | rowspan="2" |అంబాలా (ఎస్.సి) |రత్తన్ లాల్ కటారియా (2023 మే 18న మరణించారు) | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- ! rowspan="2" |2 | rowspan="2" |కురుక్షేత్రం |[[నయాబ్ సింగ్ సైనీ]] (2024 మార్చి 12న రాజీనామా చేశారు) | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !3 |సిర్సా (ఎస్.సి) |సునీతా దుగ్గల్ | rowspan="8" | | rowspan="8" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !4 |హిసార్ |[[బ్రిజేంద్ర సింగ్]] |- !5 |కర్నాల్ |సంజయ్ భాటియా |- !6 |సోనిపట్ |[[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] |- !7 |రోహ్తక్ |అరవింద్ కుమార్ శర్మ |- !8 |భివానీ-మహేంద్రగఢ్ |[[ధరంబీర్ సింగ్ చౌదరి]] |- !9 |గుర్గావ్ |[[రావు ఇంద్రజిత్ సింగ్|రావ్ ఇంద్రజిత్ సింగ్]] |- !10 |ఫరీదాబాద్ |[[కృష్ణన్ పాల్ గుర్జార్]] |} == హిమాచల్ ప్రదేశ్ == [[File:2009 election.png|thumb|200px|హిమాచల్ ప్రదేశ్ నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:''' {{Party legend|Bharatiya Janata Party|3}} {{Party legend|Indian National Congress|1}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |కాంగ్రా |కిషన్ కపూర్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |2 | rowspan="2" |మండి |రామ్ స్వరూప్ శర్మ (2021 మార్చి 17న మరణించారు) |- |ప్రతిభా సింగ్ (2021 నవంబరు 2న ఎన్నుకోబడింది) | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !3 |హమీర్పూర్ |అనురాగ్ ఠాకూర్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !4 |సిమ్లా (ఎస్.సి) |[[సురేష్ కుమార్ కశ్యప్]] |} == జార్ఖండ్ == [[File:Jharkhand Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|జార్కండ్ నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:''' {{Party legend|Bharatiya Janata Party|12}} {{Party legend|All Jharkhand Students Union|1}} {{Party legend|Jharkhand Mukti Morcha|1}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |రాజమహల్ (ఎస్.టి) |[[విజయ్ కుమార్ హన్స్‌దక్]] | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |- !2 |దుమ్కా (ఎస్.టి) |సునీల్ సోరెన్ | rowspan="4" | | rowspan="4" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !3 |గొడ్డ |[[నిషికాంత్ దూబే]] |- !4 |చత్ర |[[సునీల్ కుమార్ సింగ్]] |- !5 |కోడర్మ |[[అన్నపూర్ణాదేవి (రాజకీయవేత్త)|అన్నపూర్ణా దేవి యాదవ్]] |- !6 |గిరిదిః |[[చంద్ర ప్రకాష్ చౌదరి]] | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |- !7 |ధన్‌బాద్ |[[పశుపతి నాథ్ సింగ్]] | rowspan="8" | | rowspan="8" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !8 |రాంచీ |[[సంజయ్ సేథ్]] |- !9 |జంషెడ్‌పూర్ |[[బిద్యుత్ బరన్ మహతో]] |- !10 |సింగ్భూమ్ (ఎస్.టి) |[[గీతా కోడా]] |- !11 |కుంతి (ఎస్.టి) |[[అర్జున్ ముండా]] |- !12 |లోహర్దగా (ఎస్.టి) |సుదర్శన్ భగత్ |- !13 |పలమావు (ఎస్.సి) |విష్ణు దయాళ్ రామ్ |- !14 |హజారీబాగ్ |జయంత్ సిన్హా |} == కర్ణాటక == [[File:Karnataka Lok Sabha election result 2019.png|thumb|200px|కర్ణాటక నియోజకవర్గాలు]] '''Keys:''' {{Party legend|Bharatiya Janata Party|26}} {{Party legend|Indian National Congress|1}} {{Party legend|Janata Dal (Secular)|1}} {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |చిక్కోడి |అన్నాసాహెబ్ జోల్లె | rowspan="16" | | rowspan="16" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |2 | rowspan="2" |బెల్గాం |సురేష్ అంగడి (2020 సెప్టెంబరు 23న మరణించారు) |- |మంగళ సురేష్ అంగడి (2021 మే 2న ఎన్నికైంది) |- !3 |బాగల్‌కోట్ |పిసి గడ్డిగౌడ్ |- !4 |బీజాపూర్ (ఎస్.సి) |[[రమేష్ జిగజినాగి]] |- !5 |గుల్బర్గా (ఎస్.సి) |ఉమేష్. జి. జాదవ్ |- !6 |రాయచూర్ (ఎస్.టి) |[[రాజా అమరేశ్వర నాయక్]] |- !7 |బీదర్ |భగవంత్ ఖుబా |- !8 |[[కొప్పళ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొప్పళ]] |[[కరడి సంగన్న అమరప్ప]] |- !9 |బళ్లారి (ఎస్.టి) |దేవేంద్రప్ప |- !10 |హావేరి |[[శివకుమార్ ఉదాసి|శివకుమార్ చనబసప్ప ఉదాసి]] |- !11 |ధార్వాడ్ |[[ప్రహ్లాద్ జోషి]] |- !12 |ఉత్తర కన్నడ |అనంత్ కుమార్ హెగ్డే |- !13 |దావణగెరె |జిఎం సిద్దేశ్వర |- !14 |షిమోగా |BY రాఘవేంద్ర |- !15 |ఉడిపి చిక్కమగళూరు |శోభా కరంద్లాజే |- !16 |హసన్ |ప్రజ్వల్ రేవణ్ణ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |- !17 |దక్షిణ కన్నడ |[[నళిన్ కుమార్ కటీల్]] | rowspan="3" | | rowspan="3" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !18 |చిత్రదుర్గ (ఎస్.సి) |ఎ. నారాయణస్వామి |- !19 |తుమకూరు |జిఎస్ బసవరాజ్ |- !20 |మండ్య |సుమలత అంబరీష్ | |స్వతంత్ర |- !21 |మైసూర్ |ప్రతాప్ సింహా | rowspan="2" | | rowspan="2" |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !22 |చామరాజనగర్ (ఎస్.సి) |శ్రీనివాస ప్రసాద్ |- !23 |బెంగళూరు రూరల్ |[[డీ.కే. సురేశ్]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !24 |బెంగళూరు ఉత్తర |[[డి.వి.సదానంద గౌడ|డివి సదానంద గౌడ]] | rowspan="5" | | rowspan="5" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !25 |బెంగళూరు సెంట్రల్ |[[పి.సి. మోహన్]] |- !26 |బెంగళూరు సౌత్ |[[తేజస్వి సూర్య]] |- !27 |చిక్కబల్లాపూర్ |బిఎన్. బచ్చెగౌడ |- !28 |కోలార్ (ఎస్.సి) |ఎస్. మునిస్వామి |} == కేరళ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   INC  (15)   IUML  (2)   RSP  (1)   సిపిఐ (ఎం)  (1)   KC (M)  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[కాసరగోడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాసరగోడ్]] |[[రాజ్‌మోహన్ ఉన్నితాన్]] | rowspan="5" | | rowspan="5" |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !2 |[[కన్నూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కన్నూర్]] |[[కె. సుధాకరన్]] |- !3 |[[వటకర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వటకర]] |[[కె. మురళీధరన్]] |- !4 |[[వయనాడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వయనాడ్]] |[[రాహుల్ గాంధీ]] |- !5 |[[కోజికోడ్ లోక్ సభ నియోజకవర్గం|కోజికోడ్]] |[[ఎం.కె. రాఘవన్]] |- ! rowspan="2" |6 | rowspan="2" |[[మలప్పురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మలప్పురం]] |[[పి.కె. కున్హాలికుట్టి]] (2021 ఫిబ్రవరి 3న రాజీనామా చేశారు) | rowspan="3" | | rowspan="3" |[[ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్]] |- |[[ఎం.పీ. అబ్దుస్సమద్ సమదానీ]] (2021 మే 2న ఎన్నికైంది) |- !7 |[[పొన్నాని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పొన్నాని]] |[[ఇ. టి. ముహమ్మద్ బషీర్]] |- !8 |[[పాలక్కాడ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాలక్కాడ్]] |[[వి. కె. శ్రీకందన్]] | rowspan="6" | | rowspan="6" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |- !9 |[[అలత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలత్తూరు]] |[[రమ్యా హరిదాస్|రమ్య హరిదాస్]] |- !10 |[[త్రిసూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|త్రిసూర్]] |టి.ఎన్. ప్రతాపన్ |- !11 |[[చలకుడి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చలకుడి]] |[[బెన్నీ బెహనాన్]] |- !12 |[[ఎర్నాకులం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఎర్నాకులం]] |[[హైబీ ఈడెన్]] |- !13 |[[ఇడుక్కి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇడుక్కి]] |[[డీన్ కురియకోస్]] |- !14 |[[కొట్టాయం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొట్టాయం]] |[[థామస్ చాజికడన్]] | |కేరళ కాంగ్రెస్ (ఎం) |- !15 |[[ఆలప్పుజ్హ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలప్పుజ]] |AM ఆరిఫ్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] |- !16 |[[మావేలికర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మావెలికర (ఎస్.సి)]] |[[కొడికున్నిల్ సురేష్]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !17 |[[పతనంతిట్ట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పతనంతిట్ట]] |[[ఆంటో ఆంటోనీ]] |- !18 |[[కొల్లాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కొల్లాం]] |ఎన్.కె. ప్రేమచంద్రన్ | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |- !19 |[[అట్టింగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అట్టింగల్]] |అదూర్ ప్రకాష్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !20 |[[తిరువనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరువనంతపురం]] |[[శశి థరూర్]] |} == మధ్య ప్రదేశ్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (23)   INC  (1)   ఖాళీ  (5) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- ! rowspan="2" |1 | rowspan="2" |[[మోరెనా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మోరెనా]] |[[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్|నరేంద్ర సింగ్ తోమర్]] (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !2 |[[భిండ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భింద్]] (ఎస్.సి) |[[సంధ్యా రే]] | rowspan="6" | | rowspan="6" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !3 |[[గ్వాలియర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గ్వాలియర్]] |[[వివేక్ షెజ్వాల్కర్]] |- !4 |[[గునా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గునా]] |[[కృష్ణ పాల్ సింగ్ యాదవ్]] |- !5 |[[సాగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సాగర్]] |[[రాజ్ బహదూర్ సింగ్]] |- !6 |[[టికంగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|టికంగఢ్]] (ఎస్.సి) |[[వీరేంద్ర కుమార్ ఖతిక్|వీరేంద్ర కుమార్]] |- ! rowspan="2" |7 | rowspan="2" |[[దామోహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దామోహ్]] |[[ప్రహ్లాద్ సింగ్ పటేల్]] (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !8 |[[ఖజురహో లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖజురహో]] |[[విష్ణు దత్ శర్మ]] | rowspan="4" | | rowspan="4" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !9 |[[సత్నా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సత్నా]] |[[గణేష్ సింగ్]] |- !10 |[[రేవా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రేవా]] |[[జనార్దన్ మిశ్రా]] |- ! rowspan="2" |11 | rowspan="2" |[[సిధి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిధి]] |రితీ పాఠక్ (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !12 |[[షాడోల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షాడోల్]] (ఎస్.టి) |[[హిమాద్రి సింగ్]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |13 | rowspan="2" |[[జబల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జబల్‌పూర్]] |రాకేష్ సింగ్ (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !14 |[[మాండ్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మండ్లా]] |[[ఫగ్గన్ సింగ్ కులస్తే]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !15 |[[బాలాఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాలాఘాట్]] (ఎస్.టి) |ధల్ సింగ్ బిసెన్ |- !16 |[[చింద్వారా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చింద్వారా]] |[[నకుల్ నాథ్]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- ! rowspan="2" |17 | rowspan="2" |[[హోషంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హోషంగాబాద్]] |[[ఉదయ్ ప్రతాప్ సింగ్]] (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !18 |[[విదిశ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విదిశ]] |రమాకాంత్ భార్గవ | rowspan="13" | | rowspan="13" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !19 |[[భోపాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భోపాల్]] |ప్రగ్యా ఠాకూర్ |- !20 |[[రాజ్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజ్‌గఢ్]] |[[రోడ్మల్ నగర్]] |- !21 |దేవాస్ (ఎస్.సి) |[[మహేంద్ర సోలంకి]] |- !22 |[[ఉజ్జయిని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉజ్జయిని]] |[[అనిల్ ఫిరోజియా]] |- !23 |[[మందసౌర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మందసోర్]] |[[సుధీర్ గుప్తా]] |- !24 |[[రత్లాం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రత్లాం]] (ఎస్.టి) |[[గుమాన్ సింగ్ దామోర్]] |- !25 |[[ధార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధార్]] (ఎస్టీ) |[[ఛతర్ సింగ్ దర్బార్]] |- !26 |[[ఇండోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇండోర్]] |[[శంకర్ లాల్వానీ]] |- !27 |[[ఖర్గోన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖర్గోన్]] |[[గజేంద్ర పటేల్]] |- ! rowspan="2" |28 | rowspan="2" |[[ఖాండ్వా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖాండ్వా]] |[[నంద్ కుమార్ సింగ్ చౌహాన్|నందకుమార్ సింగ్ చౌహాన్]] ( 2021 మార్చి 2న మరణించారు) |- |[[జ్ఞానేశ్వర్ పాటిల్]] (2021 నవంబరు 2న ఎన్నుకోబడింది) |- !29 |[[బేతుల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెతుల్]] (ఎస్.టి) |[[దుర్గాదాస్ ఉయికే]] |} == మహారాష్ట్ర == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''  బీజేపీ (22) SHS (13) SS (UBT) (5) NCP (SP) (3) NCP (1) AIMIM (1)స్వతంత్ర (1) ఖాళీ (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |నందుర్బార్ (ఎస్.టి) |[[హీనా గవిత్]] | rowspan="4" | | rowspan="4" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |ధూలే |సుభాష్ భామ్రే |- !3 |జలగావ్ |ఉన్మేష్ పాటిల్ |- !4 |రావర్ |[[రక్షా ఖడ్సే]] |- !5 |బుల్దానా |[[ప్రతాపరావు గణపత్రావ్ జాదవ్]] | |శివసేన |- !6 |అకోలా |సంజయ్ శ్యాంరావ్ ధోత్రే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !7 |అమరావతి (ఎస్.సి) |నవనీత్ కౌర్ రానా | |స్వతంత్ర |- !8 |వార్ధా |రాందాస్ తదాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !9 |రామ్‌టెక్ (ఎస్.సి) |కృపాల్ తుమనే | |శివసేన |- !10 |నాగపూర్ |నితిన్ గడ్కరీ | rowspan="3" | | rowspan="3" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !11 |భండారా-గోండియా |సునీల్ బాబురావు మెంధే |- !12 |గడ్చిరోలి–చిమూర్ (ఎస్.టి) |[[అశోక్ నేతే]] |- ! rowspan="2" |13 | rowspan="2" |చంద్రపూర్ |సురేష్ ధనోర్కర్ (2023 మే 30న మరణించారు) | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !14 |యావత్మాల్-వాషిమ్ |భావన గావాలి | rowspan="2" | | rowspan="2" |శివసేన |- !15 |హింగోలి |హేమంత్ పాటిల్ |- !16 |నాందేడ్ |ప్రతాప్రావు గోవిందరావు చిఖాలీకర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !17 |పర్భాని |సంజయ్ హరిభౌ జాదవ్ | |శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే) |- !18 |జల్నా |రావుసాహెబ్ దాన్వే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !19 |ఔరంగాబాద్ |ఇంతియాజ్ జలీల్ | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |- !20 |దిండోరి (ఎస్.టి) |భారతి పవార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !21 |నాసిక్ |హేమంత్ గాడ్సే | rowspan="2" | | rowspan="2" |శివసేన |- !22 |పాల్ఘర్ (ఎస్.టి) |రాజేంద్ర గావిట్ |- !23 |భివాండి |కపిల్ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !24 |కళ్యాణ్ |శ్రీకాంత్ షిండే | |శివసేన |- !25 |థానే |రాజన్ విచారే | |శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే) |- !26 |ముంబై నార్త్ |గోపాల్ శెట్టి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !27 |ముంబై నార్త్ వెస్ట్ |గజానన్ కీర్తికర్ | |శివసేన |- !28 |ముంబై నార్త్ ఈస్ట్ |మనోజ్ కోటక్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !29 |ముంబై నార్త్ సెంట్రల్ |పూనమ్ మహాజన్ |- !30 |ముంబై సౌత్ సెంట్రల్ |రాహుల్ షెవాలే | |శివసేన |- !31 |ముంబై సౌత్ |అరవింద్ సావంత్ | |శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే) |- !32 |రాయగడ |[[సునీల్ తట్కరే]] | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |- !33 |మావల్ |శ్రీరంగ్ బర్నే | |శివసేన |- ! rowspan="2" |34 | rowspan="2" |పూణే |గిరీష్ బాపట్ (2023 మార్చి 29న మరణించారు) | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !35 |బారామతి |సుప్రియా సూలే | rowspan="2" | | rowspan="2" |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్చంద్ర పవార్) |- !36 |షిరూర్ |అమోల్ కోల్హే |- !37 |అహ్మద్‌నగర్ |సుజయ్ విఖే పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !38 |షిర్డీ (ఎస్.సి) |సదాశివ లోఖండే | |శివసేన |- !39 |బీడు |ప్రీతమ్ ముండే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !40 |ఉస్మానాబాద్ |ఓంప్రకాష్ రాజేనింబాల్కర్ | |శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే) |- !41 |లాతూర్ (ఎస్.సి) |సుధాకర్ తుకారాం శృంగారే | rowspan="4" | | rowspan="4" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !42 |షోలాపూర్ (ఎస్.సి) |జైసిధేశ్వర స్వామి |- !43 |మధ |రంజిత్ నాయక్-నింబాల్కర్ |- !44 |సాంగ్లీ |సంజయ్ రామచంద్ర పాటిల్ |- ! rowspan="2" |45 | rowspan="2" |సతారా |ఉదయన్‌రాజే భోసలే (2019 సెప్టెంబరు 14న రాజీనామా చేశారు) | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |- |శ్రీనివాస్ పాటిల్ ( 2019 అక్టోబరు 24న ఎన్నుకోబడింది) | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్చంద్ర పవార్) |- !46 |రత్నగిరి-సింధుదుర్గ్ |వినాయక్ రౌత్ | |శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే) |- !47 |కొల్హాపూర్ |సంజయ్ మాండ్లిక్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |శివసేన |- !48 |హత్కనాంగిల్ |ధైర్యశీల సాంభాజీరావు మానే |} == మణిపూర్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (1)   NPF  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |లోపలి మణిపూర్ |రాజ్ కుమార్ రంజన్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |ఔటర్ మణిపూర్ (ఎస్.టి) |లోర్హో S. ఫోజ్ | |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |} == మేఘాలయ == '''కీలు:'''   INC  (1)   NPP  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |షిల్లాంగ్ (ఎస్.టి) |విన్సెంట్ పాల | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !2 |తురా (ఎస్.టి) |అగాథా సంగ్మా | |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |} == మిజోరం == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   MNF  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |మిజోరం (ఎస్.టి) |సి. లాల్‌సంగా | |మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్ |} == నాగాలాండ్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:''' NDPP  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |నాగాలాండ్ |తోఖేహో యెప్తోమి | |నేషనలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ |} == ఒడిషా == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   BJD  (12)   బీజేపీ  (8)   INC  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[బర్గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బర్గఢ్]] |[[సురేష్ పూజారి]] | rowspan="3" | | rowspan="3" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |సుందర్‌ఘర్ (ఎస్.టి) |[[జువల్ ఓరం]] |- !3 |సంబల్పూర్ |నితేష్ గంగా దేబ్ |- !4 |కియోంఝర్ (ఎస్.టి) |చంద్రాణి ముర్ము | |బిజు జనతా దళ్ |- !5 |మయూర్‌భంజ్ (ఎస్.టి) |బిశ్వేశ్వర్ తుడు | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !6 |బాలాసోర్ |ప్రతాప్ చంద్ర సారంగి |- !7 |భద్రక్ (ఎస్.సి) |మంజులత మండలం | rowspan="3" | | rowspan="3" |బిజు జనతా దళ్ |- !8 |జాజ్‌పూర్ (ఎస్.సి) |శర్మిష్ట సేథి |- !9 |దెంకనల్ |మహేష్ సాహూ |- !10 |బోలంగీర్ |సంగీత కుమారి | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !11 |కలహండి |బసంత కుమార్ పాండా |- !12 |నబరంగ్‌పూర్ (ఎస్.టి) |రమేష్ చంద్ర మాఝీ | rowspan="6" | | rowspan="6" |బిజు జనతా దళ్ |- !13 |కంధమాల్ |అచ్యుతానంద సమంత |- !14 |కటక్ |[[భర్తృహరి మహతాబ్]] |- !15 |కేంద్రపారా |అనుభవ్ మొహంతి |- !16 |జగత్‌సింగ్‌పూర్ (ఎస్.సి) |రాజశ్రీ మల్లిక్ |- !17 |పూరి |పినాకి మిశ్రా |- !18 |భువనేశ్వర్ |[[అపరాజిత సారంగి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !19 |అస్కా |[[ప్రమీలా బిసోయి]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |బిజు జనతా దళ్ |- !20 |బెర్హంపూర్ |చంద్ర శేఖర్ సాహు |- !21 |కోరాపుట్ (ఎస్.టి) |సప్తగిరి శంకర్ ఉలక | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |} == పంజాబ్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   INC  (6)   SAD  (2)   బీజేపీ  (3)   AAP  (1)   SAD (A)  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |గురుదాస్‌పూర్ |సన్నీ డియోల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |అమృత్‌సర్ |గుర్జీత్ సింగ్ ఔజ్లా | rowspan="3" | | rowspan="3" |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !3 |ఖాదూర్ సాహిబ్ |జస్బీర్ సింగ్ గిల్ |- ! rowspan="2" |4 | rowspan="2" |జలంధర్ |సంతోఖ్ సింగ్ చౌదరి (2023 జనవరి 14న మరణించారు) |- |సుశీల్ కుమార్ రింకు (2023 మే 13న ఎన్నికయ్యారు) | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |- !5 |హోషియార్‌పూర్ (ఎస్.సి) |సోమ్ ప్రకాష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !6 |ఆనందపూర్ సాహిబ్ |మనీష్ తివారీ | rowspan="4" | | rowspan="4" |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !7 |లూధియానా |[[రవ్‌నీత్ సింగ్ బిట్టు]] |- !8 |ఫతేఘర్ సాహిబ్ (ఎస్.సి) |అమర్ సింగ్ |- !9 |ఫరీద్‌కోట్ (ఎస్.సి) |ముహమ్మద్ సాదిక్ |- !10 |ఫిరోజ్‌పూర్ |సుఖ్బీర్ సింగ్ బాదల్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |శిరోమణి అకాలీదళ్ |- !11 |భటిండా |హర్‌సిమ్రత్ కౌర్ బాదల్ |- ! rowspan="2" |12 | rowspan="2" |సంగ్రూర్ |భగవంత్ మాన్ (2022 మార్చి 14న రాజీనామా చేశారు) | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |- |సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్ (2022 జూన్ 26న ఎన్నికయ్యారు) | |శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృతసర్) |- ! rowspan="2" |13 | rowspan="2" |పాటియాలా | rowspan="2" |ప్రణీత్ కౌర్ (కాంగ్రెస్ టిక్కెట్‌పై గెలిచి తర్వాత బీజేపీలో చేరారు) | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |} == రాజస్థాన్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (21)   ఖాళీ  (4) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |గంగానగర్ (ఎస్.సి) |నిహాల్ చంద్ చౌహాన్ | rowspan="6" | | rowspan="6" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |బికనీర్ (ఎస్.సి) |అర్జున్ రామ్ మేఘవాల్ |- !3 |చురు |రాహుల్ కస్వాన్ |- !4 |ఝుంఝును |నరేంద్ర కుమార్ |- !5 |సికర్ |[[స్వామి సుమేదానంద సరస్వతి]] |- ! rowspan="2" |6 | rowspan="2" |జైపూర్ రూరల్ |రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్ (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !7 |జైపూర్ |రాంచరణ్ బోహరా | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |8 | rowspan="2" |అల్వార్ |బాలక్ నాథ్ (2023 డిసెంబరు 7న రాజీనామా చేశారు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !9 |భరత్‌పూర్ (ఎస్.సి) |రంజీతా కోలి | rowspan="5" | | rowspan="5" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !10 |[[కరౌలి - ధౌల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరౌలి - ధౌల్‌పూర్]] (ఎస్.సి) |[[మనోజ్ రజోరియా]] |- !11 |దౌసా (ఎస్.టి) |జస్కౌర్ మీనా |- !12 |టోంక్-సవాయి మాధోపూర్ |సుఖ్బీర్ సింగ్ జౌనపురియా |- !13 |అజ్మీర్ |భగీరథ్ చౌదరి |- ! rowspan="2" |14 | rowspan="2" |నాగౌర్ |హనుమాన్ బెనివాల్ (2023 డిసెంబరు 8న రాజీనామా చేశారు) | |రాష్ట్రీయ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !15 |పాలి |పిపి చౌదరి | rowspan="8" | | rowspan="8" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !16 |జోధ్‌పూర్ |గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ |- !17 |బార్మర్ |కైలాష్ చౌదరి |- !18 |జాలోర్ |దేవాజీ పటేల్ |- !19 |ఉదయపూర్ (ఎస్.టి) |అర్జున్ లాల్ మీనా |- !20 |బన్స్వారా (ఎస్.టి) |కనక్ మల్ కతారా |- !21 |చిత్తోర్‌గఢ్ |చంద్ర ప్రకాష్ జోషి |- ! rowspan="2" |22 | rowspan="2" |రాజసమంద్ |దియా కుమారి (2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !23 |భిల్వారా |సుభాష్ చంద్ర బహేరియా | rowspan="3" | | rowspan="3" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !24 |కోట |ఓం బిర్లా |- !25 |ఝలావర్ |దుష్యంత్ సింగ్ |} == సిక్కిం == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:''' SKM  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |సిక్కిం |ఇంద్ర హంగ్ సుబ్బా | |సిక్కిం క్రాంతికారి మోర్చా |} == తమిళనాడు == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   డిఎంకె  (24)   INC  (8)   సిపిఐ  (2)   సిపిఐ (ఎం)  (2)   IUML  (1)   VCK  (1)   IND  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |తిరువళ్లూరు (ఎస్.సి) |కె. జయకుమార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !2 |చెన్నై ఉత్తర |కళానిధి వీరాస్వామి | rowspan="10" | | rowspan="10" |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !3 |చెన్నై సౌత్ |తమిజాచి తంగపాండియన్ |- !4 |చెన్నై సెంట్రల్ |దయానిధి మారన్ |- !5 |శ్రీపెరంబుదూర్ |టీఆర్ బాలు |- !6 |కాంచీపురం (ఎస్.సి) |జి. సెల్వం |- !7 |అరక్కోణం |ఎస్. జగత్రక్షకన్ |- !8 |వెల్లూరు |డీఎం కతీర్ ఆనంద్ |- !9 |కృష్ణగిరి |ఎ. చెల్లకుమార్ |- !10 |ధర్మపురి |ఎస్. సెంథిల్ కుమార్ |- !11 |తిరువణ్ణామలై |సిఎన్ అన్నాదురై |- !12 |అరణి |ఎంకే విష్ణు ప్రసాద్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !13 |విలుప్పురం (ఎస్.సి) |డి.రవికుమార్ | rowspan="5" | | rowspan="5" |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !14 |కళ్లకురిచ్చి |గౌతమ్ సిగమణి |- !15 |సేలం |ఎస్.ఆర్. పార్తిబన్ |- !16 |నమక్కల్ |ఎకెపి చినరాజ్ |- !17 |ఈరోడ్ |ఎ. గణేశమూర్తి |- !18 |తిరుప్పూర్ |కె. సుబ్బరాయన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- !19 |నీలగిరి (ఎస్.సి) |ఎ. రాజా | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !20 |కోయంబత్తూరు |పిఆర్ నటరాజన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |- !21 |పొల్లాచి |కె. శ్యాముగసుందరం | rowspan="2" | | rowspan="2" |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !22 |దిండిగల్ |పి. వేలుచామి |- !23 |కరూర్ |జోతిమణి | rowspan="2" | | rowspan="2" |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !24 |తిరుచిరాపల్లి |సు. తిరునావుక్కరసర్ |- !25 |పెరంబలూరు |టిఆర్ పరివేందర్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !26 |కడలూరు |టీఆర్‌వీఎస్ రమేష్ |- !27 |చిదంబరం (ఎస్.సి) |తోల్. తిరుమావళవన్ | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |- !28 |మైలాడుతురై |ఎస్. రామలింగం | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !29 |నాగపట్నం (ఎస్.సి) |ఎం. సెల్వరాసు | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |- !30 |తంజావూరు |ఎస్.ఎస్. పళనిమాణికం | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !31 |శివగంగ |కార్తీ చిదంబరం | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !32 |మధురై |ఎస్. వెంకటేశన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |- !33 |అప్పుడు నేను |పి. రవీంద్రనాథ్ | |స్వతంత్ర |- !34 |విరుదునగర్ |మాణికం ఠాగూర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !35 |రామనాథపురం |నవాస్కాని | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |- !36 |తూత్తుక్కుడి |కనిమొళి కరుణానిధి | rowspan="3" | | rowspan="3" |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |- !37 |తెన్కాసి (ఎస్.సి) |ధనుష్ ఎం. కుమార్ |- !38 |తిరునెల్వేలి |ఎస్. జ్ఞానతీరవియం |- ! rowspan="2" |39 | rowspan="2" |కన్యాకుమారి |హెచ్.వసంతకుమార్ (2020 ఆగస్టు 28న మరణించారు) | rowspan="2" | | rowspan="2" |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- |విజయ్ వసంత్ (2021 మే 2న ఎన్నికైంది) |} == తెలంగాణ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (6)   INC  (3)   BRS  (3)   AIMIM  (1)   ఖాళీ  (4) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |ఆదిలాబాద్ (ఎస్.టి) |సోయం బాపు రావు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |2 | rowspan="2" |పెద్దపల్లి (ఎస్.సి) | rowspan="2" |వెంకటేష్ నేత బోర్లకుంట (బి.ఆర్.ఎస్. నుండి కాంగ్రెసులోకి మారారు) | |భారత రాష్ట్ర సమితి |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !3 |కరీంనగర్ |బండి సంజయ్ కుమార్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !4 |నిజామాబాద్ |ధర్మపురి అరవింద్ |- ! rowspan="2" |5 | rowspan="2" |జహీరాబాద్ | rowspan="2" |బిబి పాటిల్ (బి.ఆర్.ఎస్. నుండి బిజెపికి మారారు) | |భారత రాష్ట్ర సమితి |- | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |6 | rowspan="2" |మెదక్ |కోత్త ప్రభాకర్ రెడ్డి (2023 డిసెంబరు 13న రాజీనామా చేశారు) | |భారత రాష్ట్ర సమితి |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- ! rowspan="2" |7 | rowspan="2" |మల్కాజిగిరి |ఎ. రేవంత్ రెడ్డి (2023 డిసెంబరు 8న రాజీనామా చేశారు) | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !8 |సికింద్రాబాద్ |జి. కిషన్ రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !9 |హైదరాబాద్ |అసదుద్దీన్ ఒవైసీ | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |- !10 |చేవెళ్ల |జి. రంజిత్ రెడ్డి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !11 |మహబూబ్ నగర్ |మన్నె శ్రీనివాస్ రెడ్డి | |భారత రాష్ట్ర సమితి |- ! rowspan="2" |12 | rowspan="2" |నాగర్ కర్నూలు (ఎస్.సి) | rowspan="2" |పోతుగంటి రాములు (బి.ఆర్.ఎస్. నుండి బిజెపికి మారారు) | |భారత రాష్ట్ర సమితి |- | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |13 | rowspan="2" |నల్గొండ |ఎన్. ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి ( 2023 డిసెంబరు 6న రాజీనామా చేశారు) | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- ! rowspan="2" |14 | rowspan="2" |భోంగీర్ |కోమటిరెడ్డి వెంకట్ రెడ్డి (2023 డిసెంబరు 8న రాజీనామా చేశారు) | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !15 |వరంగల్ (ఎస్.సి) |పసునూరి దయాకర్ | rowspan="3" | | rowspan="3" |భారత రాష్ట్ర సమితి |- !16 |మహబూబాబాద్ (ఎస్.టి) |కవితా మాలోత్ |- !17 |ఖమ్మం |నామా నాగేశ్వరరావు |} == త్రిపుర == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |త్రిపుర వెస్ట్ |[[ప్రతిమా భూమిక్]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |త్రిపుర తూర్పు (ఎస్.టి) |[[రెబాటి త్రిపుర]] |} == ఉత్తర ప్రదేశ్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (64)   BSP  (8)   SP  (2)   AD (S)  (2)   INC  (1)   స్వతంత్ర  (1)   ఖాళీ  (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[సహారన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సహరాన్‌పూర్]] |[[హాజీ ఫజ్లూర్ రెహమాన్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |- !2 |[[కైరానా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కైరానా]] |[[ప్రదీప్ చౌదరి|ప్రదీప్ కుమార్ చౌదరి]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !3 |[[ముజఫర్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్‌నగర్]] |[[సంజీవ్ కుమార్ బాల్యన్|సంజీవ్ కుమార్ బల్యాన్]] |- !4 |[[బిజ్నోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బిజ్నోర్]] |[[మలూక్ నగర్]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |- !5 |[[నగీనా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నగీనా]] (ఎస్.సి) |[[గిరీష్ చంద్ర]] |- !6 |[[మొరాదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మొరాదాబాద్]] |[[ఎస్. టి. హసన్]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |7 | rowspan="2" |[[రాంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాంపూర్]] |[[ఆజం ఖాన్]] (2022 మార్చి 22న రాజీనామా చేశారు) |- |[[ఘన్‌శ్యామ్ సింగ్ లోధీ]] (2022 జూన్ 26న ఎన్నికయ్యారు) | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |8 | rowspan="2" |[[సంభాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంభాల్]] |షఫీకర్ రెహ్మాన్ బార్క్ (2024 ఫిబ్రవరి 27న మరణించారు) | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !9 |[[అమ్రోహా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమ్రోహా]] |[[కున్వర్ డానిష్ అలీ]] | |స్వతంత్ర |- !10 |[[మీరట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మీరట్]] |[[రాజేంద్ర అగర్వాల్]] | rowspan="11" | | rowspan="11" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !11 |[[బాగ్‌పట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాగ్‌పట్]] |[[సత్య పాల్ సింగ్]] |- !12 |[[ఘజియాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘజియాబాద్]] |[[విజయ్ కుమార్ సింగ్|వీకే సింగ్]] |- !13 |[[గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌతమ్ బుద్ధ నగర్]] |[[మహేష్ శర్మ]] |- !14 |[[బులంద్‌షహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బులంద్‌షహర్]] |[[భోలా సింగ్]] |- !15 |[[అలీఘర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలీఘర్]] |[[సతీష్ కుమార్ గౌతమ్]] |- !16 |[[హత్రాస్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హత్రాస్]] |[[రాజ్‌వీర్ దిలేర్]] |- !17 |[[మథుర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధుర]] |[[హేమా మాలిని|హేమ మాలిని]] |- !18 |[[ఆగ్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆగ్రా]] |[[ఎస్.పి. సింగ్ బఘేల్|సత్యపాల్ సింగ్ బఘేల్]] |- !19 |[[ఫతేపూర్ సిక్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫతేపూర్ సిక్రి]] |[[రాజ్‌కుమార్ చాహర్]] |- !20 |[[ఫిరోజాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫిరోజాబాద్]] |[[చంద్రసేన్ జాడన్]] |- ! rowspan="2" |21 | rowspan="2" |[[మెయిన్‌పురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మెయిన్‌పురి]] |[[ములాయం సింగ్ యాదవ్]] (2022 అక్టోబరు 10న మరణించారు) | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] |- |[[డింపుల్ యాదవ్]] (2022 డిసెంబరు 8న ఎన్నికయ్యారు) |- !22 |[[ఎటాహ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఎటాహ్]] |[[రాజ్‌వీర్ సింగ్]] | rowspan="14" | | rowspan="14" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !23 |[[బదౌన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బదౌన్]] |[[సంఘమిత్ర మౌర్య]] |- !24 |[[అయోన్లా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అయోన్లా]] |[[ధర్మేంద్ర కశ్యప్]] |- !25 |[[బరేలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బరేలీ]] |[[సంతోష్ గంగ్వార్]] |- !26 |[[పిలిభిత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పిలిభిత్]] |[[వరుణ్ గాంధీ]] |- !27 |[[షాజహాన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షాజహాన్‌పూర్]] |[[అరుణ్ కుమార్ సాగర్]] |- !28 |[[ఖేరీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖేరీ]] |[[అజయ్ కుమార్ మిశ్రా]] |- !29 |[[ధౌరహ్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధౌరహ్ర]] |[[రేఖా వర్మ]] |- !30 |[[సీతాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతాపూర్]] |[[రాజేశ్ వర్మ|రాజేష్ వర్మ]] |- !31 |[[హర్దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హర్డోయ్]] |[[జై ప్రకాష్ రావత్]] |- !32 |[[మిస్రిఖ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మిస్రిఖ్]] |[[అశోక్ కుమార్ రావత్]] |- !33 |[[ఉన్నావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉన్నావ్]] |[[సాక్షి మ‌హారాజ్|సాక్షి మహరాజ్]] |- !34 |[[మోహన్‌లాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మోహన్‌లాల్‌గంజ్]] (SC) |[[కౌశల్ కిశోర్|కౌశల్ కిషోర్]] |- !35 |[[లక్నో లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లక్నో]] |[[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]] |- !36 |[[రాయ్‌బరేలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాయ్ బరేలీ]] |[[సోనియా గాంధీ]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !37 |[[అమేథీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమేథీ]] |[[స్మృతి ఇరాని|స్మృతి ఇరానీ]] | rowspan="21" | | rowspan="21" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !38 |[[సుల్తాన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుల్తాన్‌పూర్]] |[[మేనకా గాంధీ]] |- !39 |[[ప్రతాప్‌గఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ప్రతాప్‌గఢ్]] |[[సంగం లాల్ గుప్తా]] |- !40 |[[ఫరూఖాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరూఖాబాద్]] |[[ముఖేష్ రాజ్‌పుత్]] |- !41 |[[ఇటావా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఇటావా]] (SC) |[[రాంశంకర్ కఠారియా]] |- !42 |[[కన్నౌజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కన్నౌజ్]] |[[సుబ్రత్ పాఠక్]] |- !43 |[[కాన్పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాన్పూర్]] |[[సత్యదేవ్ పచౌరి]] |- !44 |[[అక్బర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అక్బర్‌పూర్]] |[[దేవేంద్ర సింగ్]] |- !45 |జలౌన్ (ఎస్.సి) |[[భానుప్రతాప్ సింగ్ వర్మ|భాను ప్రతాప్ సింగ్ వర్మ]] |- !46 |ఝాన్సీ |[[అనురాగ్ శర్మ]] |- !47 |[[హమీర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఉత్తరప్రదేశ్)|హమీర్‌పూర్]] |[[పుష్పేంద్ర సింగ్ చందేల్]] |- !48 |[[బందా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బందా]] |[[ఆర్.కె. సింగ్ పటేల్]] |- !49 |[[ఫతేపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫతేపూర్]] |[[సాధ్వీ నిరంజన్ జ్యోతి]] |- !50 |[[కౌశంబి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కౌశాంబి]] (SC) |[[వినోద్ సోంకర్]] |- !51 |[[ఫూల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫుల్పూర్]] |[[కేశరీ దేవి పటేల్]] |- !52 |[[అలహాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలహాబాద్]] |[[రీటా బహుగుణ జోషి]] |- !53 |[[బారాబంకి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బారాబంకి]] (SC) |[[ఉపేంద్ర సింగ్ రావత్]] |- !54 |[[ఫైజాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫైజాబాద్]] |[[లల్లు సింగ్]] |- !55 |[[అంబేద్కర్ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అంబేద్కర్ నగర్]] |[[రితేష్ పాండే]] |- !56 |[[బహ్రైచ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బహ్రైచ్]] (SC) |[[అక్షయ్‌బర్ లాల్]] |- !57 |[[కైసర్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కైసర్‌గంజ్]] |[[బ్రిజ్ భూషణ్ శరణ్ సింగ్]] |- !58 |[[శ్రావస్తి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రావస్తి]] |[[రామ్ శిరోమణి వర్మ]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |- !59 |[[గోండా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోండా]] |[[కీర్తి వర్ధన్ సింగ్]] | rowspan="10" | | rowspan="10" |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !60 |[[దొమరియాగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దోమరియాగంజ్]] |[[జగదాంబిక పాల్]] |- !61 |[[బస్తీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బస్తీ]] |[[హరీష్ చంద్ర ద్వివేది|హరీష్ ద్వివేది]] |- !62 |[[సంత్ కబీర్ నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సంత్ కబీర్ నగర్]] |[[ప్రవీణ్ కుమార్ నిషాద్]] |- !63 |[[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (ఉత్తర ప్రదేశ్)|మహారాజ్‌గంజ్]] |[[పంకజ్ చౌదరీ]] |- !64 |[[గోరఖ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోరఖ్‌పూర్]] |[[రవి కిషన్]] |- !65 |[[కుషి నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కుషి నగర్]] |[[విజయ్ కుమార్ దూబే]] |- !66 |[[డియోరియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|డియోరియా]] |[[రమాపతి రామ్ త్రిపాఠి]] |- !67 |[[బన్స్‌గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాన్స్‌గావ్]] |[[కమలేష్ పాశ్వాన్]] |- !68 |[[లాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లాల్‌గంజ్]] |[[సంగీత ఆజాద్|సంగీతా ఆజాద్]] |- ! rowspan="2" |69 | rowspan="2" |[[అజంగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అజంగఢ్]] |[[అఖిలేష్ యాదవ్]] (2022 మార్చి 22న రాజీనామా చేశారు) | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ]] |- |[[దినేష్ లాల్ యాదవ్]] (2022 జూన్ 26న ఎన్నికయ్యారు) | |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !70 |[[ఘోసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘోసి]] |[[అతుల్ రాయ్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |- !71 |[[సలేంపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సేలంపూర్]] |[[రవీంద్ర కుష్వాహా]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |భారతీయ జనతా పార్టీ |- !72 |[[బల్లియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బల్లియా]] |[[వీరేంద్ర సింగ్ మస్త్]] |- !73 |[[జౌన్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జౌన్‌పూర్]] |[[శ్యామ్ సింగ్ యాదవ్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |- !74 |[[మచ్లిషహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచ్లిషహర్]] (SC) |[[బి.పి. సరోజ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |75 | rowspan="2" |[[ఘాజీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఘాజీపూర్]] |[[అఫ్జల్ అన్సారీ]] (2023 మే 1న అనర్హుడయ్యాడు) | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]] |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !76 |[[చందౌలీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చందౌలీ]] |[[మహేంద్ర నాథ్ పాండే]] | rowspan="3" | | rowspan="3" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !77 |[[వారణాసి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వారణాసి]] |[[నరేంద్ర మోదీ]] |- !78 |[[భాదోహి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భదోహి]] |[[రమేష్ చంద్ బైంద్]] |- !79 |[[మీర్జాపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మీర్జాపూర్]] |[[అనుప్రియా పటేల్]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |అప్నా దల్ (సోనేలాల్) |- !80 |[[రాబర్ట్స్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాబర్ట్స్‌గంజ్]] (SC) |[[పకౌడి లాల్ కోల్]] |} == ఉత్తరాఖండ్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (5) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |తెహ్రీ గర్వాల్ |మాల రాజ్య లక్ష్మీ షా | rowspan="5" | | rowspan="5" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |గర్వాల్ |తీరత్ సింగ్ రావత్ |- !3 |అల్మోరా (ఎస్.సి) |[[అజయ్ తమ్తా]] |- !4 |నైనిటాల్-ఉధంసింగ్ నగర్ |[[అజయ్ భట్]] |- !5 |హరిద్వార్ |[[రమేష్ పోఖ్రియాల్|రమేష్ పోఖారియాల్ నిశాంక్]] |} == పశ్చిమ బెంగాల్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:''' AITC  (19)   బీజేపీ  (19)   INC  (2)   ఖాళీ  (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |[[కూచ్‌బెహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కూచ్ బెహర్]] (ఎస్.సి) |[[నిషిత్ ప్రమాణిక్|నిసిత్ ప్రమాణిక్]] | rowspan="7" | | rowspan="7" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |[[అలీపుర్దువార్స్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలీపుర్దువార్స్]] |[[జాన్ బార్లా]] |- !3 |[[జల్పైగురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్పైగురి]] (ఎస్.సి) |[[జయంత కుమార్ రాయ్]] |- !4 |డార్జిలింగ్ |[[రాజు బిస్తా]] |- !5 |రాయ్‌గంజ్ |దేబశ్రీ చౌధురి |- !6 |[[బాలూర్‌ఘాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాలూర్‌ఘాట్]] |[[సుకాంత మజుందార్]] |- !7 |[[మల్దహా ఉత్తర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మల్దహా ఉత్తర]] |[[ఖాగెన్ ముర్ము]] |- !8 |మల్దహా దక్షిణ |[[అబూ హసీం ఖాన్ చౌదరి]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !9 |[[జాంగీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జంగీపూర్]] |[[ఖలీలూర్ రెహమాన్]] | |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- !10 |బెర్హంపూర్ |అధిర్ రంజన్ చౌదరి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |- !11 |ముర్షిదాబాద్ |[[అబూ తాహెర్ ఖాన్]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- ! rowspan="2" |12 | rowspan="2" |కృష్ణానగర్ |మహువా మొయిత్రా (2023 డిసెంబరు 8న అనర్హుడయ్యాడు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !13 |రణఘాట్ (ఎస్.సి) |[[జగన్నాథ్ సర్కార్ (రాజకీయ నాయకుడు)|జగన్నాథ్ సర్కార్]] | rowspan="3" | | rowspan="3" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !14 |బంగాన్ (ఎస్.సి) |[[శంతను ఠాకూర్]] |- !15 |బారక్‌పూర్ (ఎస్.సి) |అర్జున్ సింగ్ |- !16 |డమ్ డమ్ |సౌగతా రాయ్ | rowspan="7" | | rowspan="7" |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- !17 |బరాసత్ |[[కాకోలి ఘోష్ దస్తీదార్]] |- !18 |బసిర్హత్ |నుస్రత్ జహాన్ |- !19 |జయనగర్ (ఎస్.సి) |[[ప్రతిమా మండల్]] |- !20 |మధురాపూర్ (ఎస్.సి) |[[చౌదరి మోహన్ జతువా]] |- !21 |డైమండ్ హార్బర్ |అభిషేక్ బెనర్జీ |- ! rowspan="2" |22 | rowspan="2" |జాదవ్పూర్ |మిమీ చక్రవర్తి (2024 ఫిబ్రవరి 15న రాజీనామా చేశారు) |- | colspan="3" |'''ఖాళీగా''' |- !23 |కోల్‌కతా దక్షిణ |మాలా రాయ్ | rowspan="5" | | rowspan="5" |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- !24 |కోల్‌కతా ఉత్తర |[[సుదీప్ బందోపాధ్యాయ్]] |- !25 |హౌరా |[[ప్రసూన్ బెనర్జీ]] |- !26 |ఉలుబెరియా |సజ్దా అహ్మద్ |- !27 |శ్రీరాంపూర్ |కళ్యాణ్ బెనర్జీ |- !28 |హుగ్లీ |[[లాకెట్ ఛటర్జీ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !29 |ఆరంబాగ్ (ఎస్.సి) |[[అపరూప పోద్దార్]] | |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- !30 |తమ్లుక్ |[[దిబ్యేందు అధికారి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !31 |కాంతి |[[సిసిర్ అధికారి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !32 |ఘటల్ |[[దీపక్ అధికారి]] | |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- !33 |ఝర్గ్రామ్ (ఎస్.టి) |[[కునార్ హెంబ్రామ్]] | rowspan="5" | | rowspan="5" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !34 |మేదినీపూర్ |[[దిలీప్ ఘోష్]] |- !35 |పురూలియా |[[జ్యోతిర్మయ్ సింగ్ మహతో]] |- !36 |బంకురా |[[సుభాష్ సర్కార్]] |- !37 |బిష్ణుపూర్ (ఎస్.సి) |[[సౌమిత్ర ఖాన్]] |- !38 |బర్ధమాన్ పుర్బా (ఎస్.సి) |[[సునీల్ కుమార్ మండల్]] | |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- !39 |బర్ధమాన్-దుర్గాపూర్ |SS అహ్లువాలియా | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- ! rowspan="2" |40 | rowspan="2" |అసన్సోల్ |బాబుల్ సుప్రియో (2021 అక్టోబరు 22న రాజీనామా చేశారు) |- |శత్రుఘ్న సిన్హా (2022 ఏప్రిల్ 16న ఎన్నికయ్యారు ) | rowspan="3" | | rowspan="3" |తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |- !41 |బోల్పూర్ (ఎస్.సి) |అసిత్ కుమార్ మల్ |- !42 |బీర్భం |సతాబ్ది రాయ్ |} == అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   INC  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |అండమాన్, నికోబార్ దీవులు |[[కులదీప్ రాయ్ శర్మ]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |} == చండీగఢ్ == '''కీలు:'''   బీజేపీ  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |చండీగఢ్ |కిరణ్ ఖేర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |} == దాద్రా నగర్ హవేలీ, డామన్ డయ్యూ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (1)   SS (UBT)  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- ! rowspan="2" |1 | rowspan="2" |దాద్రా, నగర్ హవేలీ (ఎస్.టి) |మోహన్ భాయ్ సంజీభాయ్ డెల్కర్ (2021 ఫిబ్రవరి 22న మరణించారు) | |స్వతంత్ర |- |కలాబెన్ డెల్కర్ (2021 నవంబరు 2న ఎన్నికయ్యారు) | |శివసేన (ఉద్ధవ్ బాలాసాహెబ్ థాకరే) |- !2 |డామన్, డయ్యూ |లాలూభాయ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |} == జమ్మూ కాశ్మీర్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:''' JKNC  (3)   బీజేపీ  (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |బారాముల్లా |[[మహ్మద్ అక్బర్ లోన్]] | rowspan="3" | | rowspan="3" |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |- !2 |శ్రీనగర్ |ఫరూక్ అబ్దుల్లా |- !3 |అనంతనాగ్ |హస్నైన్ మసూది |- !4 |ఉధంపూర్ |జితేంద్ర సింగ్ | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !5 |జమ్మూ |జుగల్ కిషోర్ శర్మ |} == లడఖ్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |లడఖ్ |[[జమ్యాంగ్ త్సెరింగ్ నామ్‌గ్యాల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |} == లక్షద్వీప్ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   NCP (SP)  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |లక్షద్వీప్ (ఎస్.టి) |మహమ్మద్ ఫైజల్ పాడిప్పురా | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్చంద్ర పవార్) |} == ఢిల్లీ == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   బీజేపీ  (7) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |చాందినీ చౌక్ |హర్షవర్ధన్ | rowspan="7" | | rowspan="7" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |- !2 |ఈశాన్య ఢిల్లీ |మనోజ్ తివారీ |- !3 |తూర్పు ఢిల్లీ |గౌతమ్ గంభీర్ |- !4 |న్యూఢిల్లీ |మీనాక్షి లేఖి |- !5 |వాయవ్య ఢిల్లీ (ఎస్.సి) |హన్స్ రాజ్ హన్స్ |- !6 |పశ్చిమ ఢిల్లీ |[[పర్వేశ్ వర్మ]] |- !7 |దక్షిణ ఢిల్లీ |రమేష్ బిధూరి |} == పుదుచ్చేరి == '''పార్టీలు గెలిచిన స్థానాలు:'''   INC  (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !పేరు ! colspan="2" |పార్టీ |- !1 |పుదుచ్చేరి |వి.వైతిలింగం | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{లోక్‌సభ}} [[వర్గం:17వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:పదవీకాలం వారీగా లోక్‌సభ సభ్యుల జాబితాలు]] 9tio63kr2a0s2j9xjyb23fxj0pk9btx 0 404022 4991598 4838350 2026-10-30T06:03:54Z Muralikrishna m 106628 /* నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు */ 4991598 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = హర్యానాలో 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు | country = India | type = parliamentary | ongoing = no | previous_election = హర్యానాలో 2009 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు | previous_year = 2009 | next_election = హర్యానాలో 2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు | next_year = 2019 | election_date =10 ఏప్రిల్ 2014 | seats_for_election = హర్యానాలో 10 లోక్‌సభ స్థానాలు | image1 = <!-- Commented out: [[File:Flag_of_the_Bharatiya_Janata_Party.png|100px]] --> | leader1 = రామ్ బిలాస్ శర్మ | leaders_seat1 = | party1 = [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | last_election1 = 0 | seats1 = 7 | seat_change1 = {{increase}}7 | swing1 = | image2 = [[File:INLD1.jpg|100px]] | leader2 = [[ఓం ప్రకాశ్ చౌతాలా]] | leaders_seat2 = | party2 = [[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్|ఐఎన్ఎల్‌డీ]] | alliance2 = | last_election2 = 0 | seats2 = 2 | seat_change2 = {{increase}}2 | swing2 = | image3 = | leader3 = భూపీందర్ సింగ్ హుడా | party3 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | alliance3 = [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యూపీఏ]] | last_election3 = 9 | leaders_seat3 = | seats3 = 1 | seat_change3 = {{decrease}} 8 | swing3 = | image4 = | leader4 = కులదీప్ బిష్ణోయ్ | leaders_seat4 = హిసార్ (ఓడిపోయాడు) | party4 = హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ | alliance4 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] | last_election4 = 1 | seats4 = 0 | seat_change4 = {{decrease}} 1 | swing4 = | map_image = Haryana_2014_Lok_Sabha_Result.png | map_size = 200px | map_caption = హర్యానాలో లోక్‌సభ 2014 ఫలితాలు | turnout = 71.45% ({{increase}}3.94%) | title = | posttitle = | before_election = | before_party = | after_election = | after_party = }}[[హర్యానా]]<nowiki/>లోని 10 లోక్‌సభ స్థానాలకు 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు 10 ఏప్రిల్ 2014న ఒకే దశల్లో నిర్వహించబడతాయి.<ref name="mospi.gov.in2">{{cite web|date=5 March 2014|title=General Elections – 2014 : Schedule of Elections|url=http://eci.nic.in/eci_main1/current/Press%20Note%20GE-2014_05032014.pdf|format=PDF|accessdate=5 March 2014}}</ref> 11 ఫిబ్రవరి 2014 నాటికి [[హర్యానా]] మొత్తం ఓటర్ల సంఖ్య 15,594,427.<ref>{{cite web|title=Haryana General (Lok Sabha) Elections 2014|url=http://www.mapsofindia.com/parliamentaryconstituencies/haryana/|work=Maps of India|accessdate=12 April 2014}}</ref> [[హర్యానా]]<nowiki/>లోని ప్రధాన [[రాజకీయ పార్టీ]]<nowiki/>లు [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ (ఐఎన్‌సీ)]], [[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ)]], [[హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ (బిఎల్)]] (హెచ్ జేసీ) & ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ (INLD). == పొత్తులు & పార్టీలు == === నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ === హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ సిర్సా, హిస్సార్ నుండి పోటీ చేయగా , భారతీయ జనతా పార్టీ రాష్ట్రంలోని మిగిలిన 8 స్థానాల నుండి పోటీ చేసింది. <ref>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/news/haryana/hjc-fields-candidate-from-sirsa-bjp-to-contest-from-karnal_919128.html|title=HJC fields candidate from Sirsa; BJP to contest from Karnal|date=20 March 2014|publisher=Zee News|agency=PTI}}</ref> {| class="wikitable" !నం. !పార్టీ !సీట్లు |- |1. |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7 |- |2. |హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ (BL) |3 |} === ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ === హర్యానాలోని మొత్తం 10 స్థానాల్లో ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ పోటీ చేసింది.<ref>{{cite web|date=14 March 2014|title=Indian National Lok Dal declares candidates for all 10 Lok Sabha seats in Haryana|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-14/news/48222211_1_haryana-janhit-congress-president-ashok-arora-dushyant-chautala|publisher=The Economic Times|access-date=2024-03-21|archive-date=2014-04-12|archive-url=https://archive.today/20140412115533/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-14/news/48222211_1_haryana-janhit-congress-president-ashok-arora-dushyant-chautala|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" !నం. !పార్టీ !సీట్లు |- |1. |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |10 |} == ఎన్నికల షెడ్యూల్ == నియోజకవర్గాల వారీగా ఎన్నికల షెడ్యూల్ క్రింద ఇవ్వబడింది- <ref name="mospi.gov.in">{{cite web|date=5 March 2014|title=General Elections – 2014 : Schedule of Elections|url=http://eci.nic.in/eci_main1/current/Press%20Note%20GE-2014_05032014.pdf|format=PDF|accessdate=5 March 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/elections2014/election2014-placeholder/live-lok-sabha-elections-voting-for-91-seats-in-third-phase-begins/article1-1206370.aspx|title=Kerala sees maximum voter turnout at 76%|date=10 April 2014|accessdate=12 April 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411084559/http://www.hindustantimes.com/elections2014/election2014-placeholder/live-lok-sabha-elections-voting-for-91-seats-in-third-phase-begins/article1-1206370.aspx|archive-date=11 April 2014|publisher=Hindustan Times}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2014/20140411/haryana.htm|title=H A R Y A N A E D I T I O N|date=11 April 2014|accessdate=25 April 2014|publisher=tribuneindia}}</ref> {| class="wikitable sortable" !పోలింగ్ రోజు !దశ !తేదీ !నియోజకవర్గాలు |- | rowspan="10" |1 | rowspan="10" |3 | rowspan="10" |10 ఏప్రిల్ |[[అంబాలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అంబాలా]] |- |[[కురుక్షేత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కురుక్షేత్రం]] |- |[[సిర్సా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిర్సా]] |- |[[హిసార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిసార్]] |- |[[కర్నాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నాల్]] |- |[[సోనిపట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సోనిపట్]] |- |[[రోహ్తక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రోహ్తక్]] |- |[[భివానీ మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివానీ-మహేంద్రగఢ్]] |- |[[గుర్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుర్గావ్]] |- |[[ఫరీదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీదాబాద్]] |- !1 !3 !10 ఏప్రిల్ !హర్యానా |} == ఒపీనియన్ పోల్స్ == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |నెల(ల)లో నిర్వహించబడింది ! rowspan="2" |మూ ! rowspan="2" |పోలింగ్ సంస్థ/ఏజెన్సీ | | | | |- ![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] !'''[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]''' - HJC !'''ఐఎన్ఎల్‌డీ''' !ఇతరులు |- !ఆగస్ట్-అక్టోబర్ 2013 !<ref>{{cite web|title=Congress 102, BJP 162; UPA 117, NDA 186: C-Voter Poll|url=http://blogs.outlookindia.com/default.aspx?ddm=10&pid=3061&eid=31|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016180408/http://blogs.outlookindia.com/default.aspx?ddm=10&pid=3061&eid=31|archive-date=16 October 2013|publisher=Outlook|accessdate=17 October 2013|df=dmy-all}}</ref> !టైమ్స్ నౌ - ఇండియా TV -CVoter !5 !4 !1 !0 |- !జనవరి-ఫిబ్రవరి 2014 !<ref>{{cite web|title=India TV-C Voter projection: Big gains for BJP in UP, Bihar; NDA may be 45 short of magic mark|url=http://www.indiatvnews.com/politics/national/india-tv-c-voter-projection-big-gains-for-bjp-in-up-bihar-nda--14864.html|publisher=Indiatv|accessdate=13 February 2013|archive-date=14 ఫిబ్రవరి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214093509/http://www.indiatvnews.com/politics/national/india-tv-c-voter-projection-big-gains-for-bjp-in-up-bihar-nda--14864.html|url-status=dead}}</ref> !టైమ్స్ నౌ - ఇండియా TV -CVoter !1 !7 !1 !1 |- !మార్చి 2014 !<ref>{{cite web|date=14 March 2014|title=The Final Word – India's biggest opinion poll|url=http://www.ndtv.com/elections/live-blog/show/the-final-word-india-s-biggest-opinion-poll-495290|publisher=NDTV|accessdate=14 March 2014}}</ref> !NDTV - హంస రీసెర్చ్ !3 !7 !0 !0 |- !ఏప్రిల్ 2014 !<ref name="ndtv2">{{cite web|date=14 April 2014|title=The Final Word – India's biggest opinion poll|url=http://www.ndtv.com/elections/live-blog/show/ndtv-s-opinion-poll-latest-all-india-forecast-508454|publisher=NDTV|accessdate=15 April 2014}}</ref> !NDTV - హంస రీసెర్చ్ !2 !6 !2 !0 |} == ఫలితాలు == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |పార్టీ !'''[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]''' ![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] ![[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్|ఐఎన్ఎల్‌డీ]] !'''HJC(BL)''' ![[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] !'''ఇతరులు''' |- | | | | | | |- ! rowspan="2" |నాయకుడు |<small>[[నరేంద్ర మోదీ]]</small> |<small>భూపీందర్ సింగ్ హుడా</small> |<small>ఓం ప్రకాష్ చౌతాలా</small> |<small>కులదీప్ బిష్ణోయ్</small> |<small>[[మాయావతి]]</small> | |- | | | | | | |- ! rowspan="2" |ఓట్లు |34.7%, 3993527 |22.9%, 2634905 |24.4%, 2799899 |6.1%, 703698 |4.6%, 527013 |4.2%, 488019 |- | | | | | | |- ! rowspan="2" |సీట్లు |7 (70%) |1 (10%) |2 (20%) |0 (0.0%) |0 (0.0%) |0 (0.0%) |- |7/10 |1/10 |2/10 |0/10 |0/10 |0/10 |} == నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" !నం. !నియోజకవర్గం !పోలింగ్ శాతం% !ఎంపీ ! colspan="2" |పార్టీ !మెజారిటీ |- |1 |[[అంబాలా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అంబాలా]] |72.04{{increase}} |[[రతన్ లాల్ కటారియా]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |3,40,074 |- |2 |[[కురుక్షేత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కురుక్షేత్రం]] |75.82{{increase}} |రాజ్ కుమార్ సైనీ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |1,29,736 |- |3 |[[సిర్సా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిర్సా]] |77.04{{increase}} |చరణ్‌జీత్ సింగ్ రోరి |{{party color cell|Indian National Lok Dal}} |[[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్|ఐఎన్ఎల్‌డీ]] |1,15,736 |- |4 |[[హిసార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిసార్]] |76.23{{increase}} |[[దుష్యంత్ చౌతాలా]] |{{party color cell|Indian National Lok Dal}} |[[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్|ఐఎన్ఎల్‌డీ]] |31,847 |- |5 |[[కర్నాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నాల్]] |70.87 {{increase}} |అశ్విని కుమార్ చోప్రా |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |3,60,147 |- |6 |[[సోనిపట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సోనిపట్]] |69.61{{increase}} |[[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |77,414 |- |7 |[[రోహ్తక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రోహ్తక్]] |66.71{{increase}} |[[దీపేందర్ సింగ్ హుడా]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] |1,70,627 |- |8 |[[భివానీ మహేంద్రగఢ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివానీ-మహేంద్రగఢ్]] |69.97 {{decrease}} |[[ధరంబీర్ సింగ్ చౌదరి|ధరంబీర్ సింగ్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |1,29,394 |- |9 |[[గుర్గావ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుర్గావ్]] |71.58 {{increase}} |[[రావు ఇంద్రజిత్ సింగ్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |2,74,722 |- |10 |[[ఫరీదాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఫరీదాబాద్]] |64.98 {{increase}} |[[కృష్ణన్ పాల్ గుర్జార్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |4,66,873 |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{హర్యానా ఎన్నికలు}} [[వర్గం:2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] [[వర్గం:హర్యానాలో జరిగిన సార్వత్రిక ఎన్నికలు]] l0qnyljn0ghy2oj8n6wfazu09fa9rmp 0 404652 4991647 4838898 2026-10-30T09:31:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991647 wikitext text/x-wiki {{short description|New Zealand-Australian writer}} {{EngvarB|date=August 2014}} {{Use dmy dates|date=August 2014}} {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | image = Ruth Park, pre 1947, by unknown photographer.jpg | imagesize = | alt = | caption = రూత్ పార్క్, ca. 1942 | pseudonym = | birth_name = రోసినా రూత్ లూసియా పార్క్ | birth_date = {{పుట్టిన తేదీ|df=అవును|1917|8|24}} | birth_place = [[ఆక్లాండ్]], న్యూజిలాండ్ | death_date = {{మరణించిన తేదీ, వయస్సు|df=అవును|2010|12|14|1917|8|24}} | death_place = [[సిడ్నీ, ఆస్ట్రేలియా | resting_place = | occupation = రచయిత, నవలా రచయిత | language = ఆంగ్ల | nationality = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = ''[[ది హార్ప్ ఇన్ ది సౌత్]]''<br>''[[బీటీ బో ప్లే చేస్తోంది]]''<br>''[[ది మడిల్-హెడెడ్ వోంబాట్]]'' | spouse = [[డి'ఆర్సీ నీలాండ్]] | partner = | children = | relatives = | awards = [[మైల్స్ ఫ్రాంక్లిన్ అవార్డు]] (1977) | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} రోసినా రూత్ లూసియా పార్క్ న్యూజిలాండ్‌లో జన్మించిన ఆస్ట్రేలియన్ రచయిత్రి. ది హార్ప్ ఇన్ ది సౌత్ (1948), ప్లేయింగ్ బీటీ బో (1980), పిల్లల రేడియో ధారావాహిక ది మడిల్-హెడెడ్ వోంబాట్ (1951-1970) అనే నవలలు ఆమె ప్రసిద్ధి చెందినవి.<ref>{{Cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/sydneys-dickens-ruth-park-dies-leaving-her-mark-on-nations-psyche/story-e6frg6nf-1225972951293 |title=The Australian, 18 December 2010 |access-date=24 మార్చి 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819021238/http://www.theaustralian.com.au/news/nation/sydneys-dickens-ruth-park-dies-leaving-her-mark-on-nations-psyche/story-e6frg6nf-1225972951293 |archive-date=19 ఆగస్టు 2016 |url-status=dead}}</ref> ==వ్యక్తిగత చరిత్ర== పార్క్ ఆక్లాండ్‌లో స్కాటిష్ తండ్రి, స్వీడిష్ తల్లికి జన్మించింది. ఆమె కుటుంబం న్యూజిలాండ్‌లోని నార్త్ ఐలాండ్‌లో దక్షిణాన ఉన్న Te Kūiti పట్టణానికి తరలివెళ్లింది, అక్కడ వారు ఏకాంత ప్రాంతాల్లో నివసించారు. గ్రేట్ డిప్రెషన్ సమయంలో ఆమె శ్రామిక-తరగతి తండ్రి బుష్ రోడ్లు, వంతెనలపై పనిచేశారు, డ్రైవర్‌గా పనిచేశారు, ప్రభుత్వ సహాయ కార్యక్రమాలు చేసారు, చివరగా అతను తిరిగి ఆక్లాండ్‌కు మారాడు, అక్కడ అతను మునిసిపల్ కౌన్సిల్ వర్క్‌ఫోర్స్‌లో చేరాడు. కుటుంబం పబ్లిక్ హౌసింగ్‌ను ఆక్రమించింది, దీనిని న్యూజిలాండ్‌లో స్టేట్ హౌస్‌గా పిలుస్తారు డబ్బు చాలా తక్కువ వస్తువుగా మిగిలిపోయింది. రూత్ పార్క్, సెయింట్ బెనెడిక్ట్స్ స్కూల్, కాథలిక్ ప్రైమరీ స్కూల్‌లో చదివిన తర్వాత, సెయింట్ బెనెడిక్ట్స్ సెకండరీ స్కూల్‌కు పాక్షిక స్కాలర్‌షిప్‌ను గెలుచుకుంది, అయితే ఆమె ఉన్నత పాఠశాల విద్యకు హాజరు కావడానికి ఆర్థిక స్థోమత లేకపోవడంతో విరిగిపోయింది. అయినప్పటికీ, ఆమె తన చదువును సెయింట్ బెనెడిక్ట్స్‌లో హెడ్ గర్ల్‌గా పూర్తి చేసింది. ఆమె ఆక్లాండ్ విశ్వవిద్యాలయంలో బాహ్య డిగ్రీ కోర్సును పూర్తి చేసింది.<ref name="Obituary"/> Nevertheless, she completed her studies at St Benedict's as Head Girl.<ref>Tony Eyre, "The Book Collector: Reading and Living with Literature"", Mary Egan, Dunedin, 2023, pp. 183 and 184.</ref> ఆక్లాండ్ స్టార్ వార్తాపత్రిక ఆమెను జర్నలిస్ట్‌గా నియమించుకున్నప్పుడు ప్రొఫెషనల్ రచయితగా పార్క్‌కి మొదటి విరామం వచ్చింది, అయితే ఆమెకు ఇచ్చిన అసైన్‌మెంట్‌లు సవాలుగా లేవు. తన పరిధులను విస్తరించాలని కోరుకుంటూ, ఆమె శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో ఎగ్జామినర్ నుండి ఉద్యోగ ప్రతిపాదనను అంగీకరించింది, అయితే పెర్ల్ హార్బర్‌పై బాంబు దాడి తర్వాత యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రవేశ అవసరాలను కఠినతరం చేయడంతో ప్రణాళికను మార్చవలసి వచ్చింది. బదులుగా, ఆమె 1942లో ఆస్ట్రేలియాలోని సిడ్నీకి వెళ్లింది, అక్కడ ఆమె మరొక వార్తాపత్రికలో ఉద్యోగంలో చేరింది. అదే సంవత్సరం ఆమె వర్ధమాన ఆస్ట్రేలియన్ రచయిత్రి D'Arcy Niland (1917-1967)ని వివాహం చేసుకుంది, అతనితో ఆమె కొన్ని సంవత్సరాలుగా కలం స్నేహితురాలుగా వ్యవహరిస్తోంది, చివరకు ఆమె సిడ్నీ పర్యటనలో కలుసుకుంది. అక్కడ ఆమె ఫ్రీలాన్స్ రచయితగా వృత్తిని ప్రారంభించింది. పార్క్, నీలాండ్‌లకు ఐదుగురు పిల్లలు ఉన్నారు, వారిలో చిన్న, కవల కుమార్తెలు కిల్మెనీ, డెబోరా, పుస్తక చిత్రకారులుగా మారారు. (49 సంవత్సరాల వయస్సులో సిడ్నీలో గుండె జబ్బుతో నీలాండ్ మరణించినప్పుడు పార్క్ ధ్వంసమైంది; కిల్మెనీ కూడా ఆమె కంటే ముందే మరణించాడు - హెరాల్డ్ సంస్మరణ చూడండి.) పార్క్‌కు పదకొండు మంది మనవరాళ్ళు, ఐదుగురు మనవరాళ్ళు ఉన్నారు. రచయిత రాఫ్ ఛాంపియన్ ఆమె అల్లుడు. అదనంగా, డి'ఆర్సీ నీలాండ్ సోదరుడు బెరెస్‌ఫోర్డ్ రూత్ పార్క్ సోదరి జోసెలిన్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. ==రచనా వృత్తి== 1942లో ఇడా ఎలిజబెత్ ఓస్బోర్న్ ABC చిల్డ్రన్స్ సెషన్ కోసం సీరియల్ రాయడానికి ఒప్పందం చేసుకున్నప్పుడు, ఆమె ది వైడ్-అవేక్ బనిప్ అనే సిరీస్‌ను రాసింది. ప్రధాన నటుడు ఆల్బర్ట్ కాలిన్స్ 1951లో హఠాత్తుగా మరణించినప్పుడు, ఆమె తన దిశను మార్చుకుంది, ది మడిల్-హెడెడ్ వొంబాట్ జన్మించింది, మొదట లియోనార్డ్ టీల్ తర్వాత జాన్ ఎవార్ట్ టైటిల్ రోల్‌లో నటించారు. 1970లో రేడియో కార్యక్రమం ముగియడంతో ఈ ధారావాహిక ముగిసింది. 1962, 1982 మధ్యకాలంలో ఆమె పాత్ర గురించి పిల్లల పుస్తకాల శ్రేణిని వ్రాశారు.<ref>''The Golden Age of the Argonauts'' Rob Johnson, Hodder & Stoughton 1997 {{ISBN|0-7336-0528-1}}</ref> ఆమె మొదటి నవల ది హార్ప్ ఇన్ ది సౌత్ (1948) - సిడ్నీలోని ఐరిష్ మురికివాడల జీవితానికి సంబంధించిన గ్రాఫిక్ కథ, ఇది 37 భాషల్లోకి అనువదించబడింది. ఇది సాహిత్య విమర్శకులచే ప్రశంసించబడినప్పటికీ, ఈ పుస్తకం దాని నిజాయితీ కారణంగా ప్రజల వర్గాలతో వివాదాస్పదమైంది, కొంతమంది వార్తాపత్రిక లేఖ-రచయితలు దీనిని క్రూరమైన ఫాంటసీ అని పిలిచారు, ఎందుకంటే వారికి సంబంధించినంతవరకు, సిడ్నీలో మురికివాడలు లేవు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, కొత్తగా పెళ్లయిన పార్క్, నీలాండ్ సిడ్నీ మురికివాడలోని సర్రీ హిల్స్ కఠినమైన లోపలి-నగర శివారులో కొంత కాలం నివసించారు, నవల ఖచ్చితత్వానికి హామీ ఇచ్చారు. ఇది ఎన్నడూ ముద్రించబడలేదు. సిడ్నీ స్లమ్ జీవితం పిల్లల కోసం ఆమె నవల, ప్లేయింగ్ బీటీ బో (1980)లో పునరావృతమైంది. పూర్ మ్యాన్స్ ఆరెంజ్ పేరుతో 1949లో తదుపరి నవల ప్రచురణతో పార్క్ ఆమె ప్రారంభ విజయంతో నిర్మించబడింది. 1950వ దశకంలో, కుటుంబాన్ని పోషించాలనే డిమాండ్లు ఉన్నప్పటికీ, ఆమె అవిశ్రాంతంగా రాసింది. 2010 సిడ్నీ మార్నింగ్ హెరాల్డ్‌లో ముద్రించిన, ఆమె సాహిత్య ఏజెంట్ టిమ్ కర్నో రాసిన ట్రిబ్యూట్ కథనం ప్రకారం, ఆమె ఈ దశాబ్దంలో 5,000 కంటే ఎక్కువ రేడియో స్క్రిప్ట్‌లను రూపొందించింది, అలాగే వార్తాపత్రికలు, మ్యాగజైన్‌లకు అనేక కథనాలను అందించింది, కల్పిత కథల బరువైన రచనలను రాసింది.<ref>{{cite news |url=https://www.smh.com.au/national/so-much-more-than-wombats-mum-20101217-190sk.html |title=So much more than Wombat's mum |first=Tim |last=Curnow |date=18 December 2010 |work=[[Sydney Morning Herald]] |access-date=7 February 2019}}</ref> ఆమె తదనంతరం మిస్సస్ (1985), ది హార్ప్ ఇన్ ది సౌత్‌కు ప్రీక్వెల్, ఇతర నవలలతో పాటు, చలనచిత్రం, టెలివిజన్ కోసం స్క్రిప్ట్‌లను రూపొందించింది. ఆమె ఆత్మకథలు, ఎ ఫెన్స్ ఎరౌండ్ ది కోకిల (1992), ఫిషింగ్ ఇన్ ది స్టైక్స్ (1993), వరుసగా న్యూజిలాండ్, ఆస్ట్రేలియాలో ఆమె జీవితానికి సంబంధించినవి. ఆమె ఒటాగోలో బంగారు మైనింగ్ గురించి న్యూజిలాండ్‌లో వన్-ఎ-పెకర్, టూ-ఎ-పెకర్ (1957) నేపథ్యంలో ఒక నవల కూడా రాసింది. (దీనిని తర్వాత ది ఫ్రాస్ట్ అండ్ ది ఫైర్ అని పేరు మార్చారు.) పార్క్ మళ్లీ పెళ్లి చేసుకోలేదు. 1946, 2004 మధ్య, ఆస్ట్రేలియా, అంతర్జాతీయంగా సాహిత్యానికి ఆమె చేసిన కృషికి ఆమె అనేక అవార్డులను అందుకుంది. ఆమె 1987లో ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా సభ్యురాలిగా ఎంపికైంది. (ఆమె అవార్డులు, గౌరవాలు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.) 1974 నుండి 1981 వరకు పార్క్ నార్ఫోక్ ద్వీపంలో నివసించారు, అక్కడ ఆమె పుస్తకాలు, బహుమతులు విక్రయించే దుకాణానికి సహ యజమాని. అయితే, ఆమె తరువాతి సంవత్సరాలు సిడ్నీ నౌకాశ్రయ శివారు ప్రాంతం మోస్మాన్‌లో గడిపారు. ఆమె తన 93వ ఏట 14 డిసెంబర్ 2010న నిద్రలోనే మరణించింది. ==అవార్డులు== * 1946: ప్రారంభ సిడ్నీ మార్నింగ్ హెరాల్డ్-ప్రాయోజిత రచయితల పోటీ: ది హార్ప్ ఇన్ ది సౌత్‌కు ఉత్తమ నవల అవార్డు (1948లో ప్రచురించబడింది) * 1954: కాథలిక్ బుక్ క్లబ్ ఛాయిస్ ఎంపిక చేయబడింది: సర్పెంట్స్ డిలైట్ * 1961: ప్రారంభ కామన్వెల్త్ టెలివిజన్ ప్లే పోటీ: నో డెసిషన్ కోసం టెలివిజన్ నాటకానికి బ్రిటిష్ అవార్డు, డి'ఆర్సీ నీలాండ్‌తో గెలుచుకుంది * 1962: చిల్డ్రన్స్ బుక్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా (CBCA): ది హోల్ ఇన్ ది హిల్‌కు అత్యంత ప్రశంసలు లభించాయి * 1975: CBCA చిల్డ్రన్స్ బుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డ్ విజేతలు: కాలీస్ కాజిల్‌కు అత్యంత ప్రశంసలు * 1977: స్వోర్డ్స్ అండ్ క్రౌన్స్ అండ్ రింగ్స్ కోసం మైల్స్ ఫ్రాంక్లిన్ అవార్డు * 1977: నేషనల్ బుక్ కౌన్సిల్: స్వోర్డ్స్, క్రౌన్స్, రింగ్స్ కోసం చాలా ప్రశంసించబడింది * 1979: చిల్డ్రన్స్ బుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డ్ విజేతలు: కమ్ డేంజర్, కమ్ డార్క్‌నెస్ కోసం చాలా ప్రశంసించబడింది * 1981: చిల్డ్రన్స్ బుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు విజేతలు: బీటీ బో ప్లేయింగ్ కోసం గెలుచుకున్నారు * 1981: ఎథెల్ టర్నర్ ప్రైజ్ ఫర్ యంగ్ పీపుల్స్ లిటరేచర్ (NSW ప్రీమియర్స్ లిటరరీ అవార్డ్స్): వెన్ ద విండ్ చేంజ్డ్ కోసం గెలుపొందారు * * 1982: పేరెంట్స్ ఛాయిస్ అవార్డ్ ఫర్ లిటరేచర్: ప్లేయింగ్ బీటీ బో కోసం గెలుపొందారు * 1982: బోస్టన్ గ్లోబ్-హార్న్ బుక్ అవార్డ్: బీటీ బో ప్లే చేసినందుకు * 1982: ఇంటర్నేషనల్ బోర్డ్ ఆన్ బుక్స్ ఫర్ యంగ్ పీపుల్ (ఆస్ట్రేలియా): బీటీ బో ప్లే చేసినందుకు గౌరవ డిప్లొమా * 1982: గార్డియన్ ఫిక్షన్ ప్రైజ్ (UK): బీటీ బో ఆడినందుకు రన్నరప్ * 1986: వెన్ ద విండ్ ఛేంజ్డ్ (డెబోరా నీలాండ్‌చే చిత్రీకరించబడినది) పిక్చర్ బుక్ కోసం యంగ్ ఆస్ట్రేలియన్స్ బెస్ట్ బుక్ అవార్డ్ * 1987: మెంబర్ ఆఫ్ ఆర్డర్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియా (AM): సాహిత్యానికి సేవలకు<ref>{{cite web |title= It's an Honour |publisher= Australian Government |url= https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/870077 |access-date = 1 August 2007}}</ref> * 1992: ది ఏజ్ బుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్#నాన్-ఫిక్షన్ అవార్డు: ఎ ఫెన్స్ ఎరౌండ్ ది కోకిల * 1992: కోలిన్ రోడ్రిక్ అవార్డ్: ఎ ఫెన్స్ ఎరౌండ్ ది కోకిల కోసం గెలుపొందారు, హెచ్.టి. ప్రీస్ట్లీ మేడా(టౌన్స్‌విల్లే ఫౌండేషన్ ఫర్ ఆస్ట్రేలియన్ లిటరరీ స్టడీస్ అవార్డు) * * 1993: బ్రెయిలీ బుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ కోసం టిల్లీ ఆస్టన్ అవార్డు: ఎ ఫెన్స్ ఎరౌండ్ ది కోకిల కోసం గెలుచుకున్నారు * 1993: టాకింగ్ బుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డ్ (రాయల్ బ్లైండ్ సొసైటీ) ఎ ఫెన్స్ ఎరౌండ్ ది కోకిల కోసం గెలుచుకుంది * 1993: టాకింగ్ బుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు (రాయల్ బ్లైండ్ సొసైటీ) ఫిషింగ్ ఇన్ స్టయిక్స్ * 1993: ఆస్ట్రేలియన్ పుస్తక పరిశ్రమకు చేసిన సేవలకు లాయిడ్ ఓ'నీల్ మాగ్పీ అవార్డు * 1994: CBCA కూల్ అవార్డు): బీటీ బో ప్లేయింగ్ కోసం గెలుచుకున్నారు * 1994: యూనివర్శిటీ ఆఫ్ న్యూ సౌత్ వేల్స్ ద్వారా గౌరవ డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్ * 1994: ఫెలోషిప్ ఆఫ్ ఆస్ట్రేలియన్ రైటర్స్, [[క్రిస్టినా స్టెడ్]] అవార్డ్: హోమ్ బిఫోర్ డార్క్ కోసం గెలుచుకున్నారు * 1996: బిల్బీ అవార్డ్, యంగ్ రీడర్ అవార్డ్: వెన్ ద విండ్ చేంజ్డ్ (డెబోరా నీలాండ్ ద్వారా చిత్రీకరించబడింది) * 2004: న్యూ సౌత్ వేల్స్ ప్రీమియర్స్ లిటరరీ అవార్డ్స్#స్పెషల్ అవార్డు గెలుచుకుంది * 2006: బులెటిన్ 100 అత్యంత ప్రభావవంతమైన ఆస్ట్రేలియన్లలో జాబితా చేయబడింది * 2008: డ్రోమ్‌కీన్ మెడల్ * 2020: సిడ్నీ ఫెర్రీస్ నెట్‌వర్క్‌లోని రివర్-క్లాస్ ఫెర్రీకి ఆమె గౌరవార్థం పేరు పెట్టారు. ==నవలలు== * ది హార్ప్ ఇన్ ది సౌత్ (1948) * పూర్ మ్యాన్స్ ఆరెంజ్ (1949); 12 1/2 ప్లైమౌత్ స్ట్రీట్, (1951)గా కూడా ప్రచురించబడింది * ది విచ్స్ థార్న్ (1951) * ఎ పవర్ ఆఫ్ రోజెస్ (1953) * సర్పెంట్స్ డిలైట్ (1953); ది గుడ్ లుకింగ్ ఉమెన్ అని కూడా ప్రచురించబడింది, (1961) * పింక్ ఫ్లాన్నెల్ (1955); "డియర్ హార్ట్స్ అండ్ జెంటిల్ పీపుల్"గా కూడా ప్రచురించబడింది, (1981) * వన్-ఎ-పెకర్, టూ-ఎ-పెకర్ (1957); ది ఫ్రాస్ట్ అండ్ ది ఫైర్ గా కూడా ప్రచురించబడింది, (1958) * స్వోర్డ్స్ అండ్ క్రౌన్స్ అండ్ రింగ్స్ (1977) * మిస్సస్ (1985) ==పిల్లల పుస్తకాలు== * ది హోల్ ఇన్ ది హిల్ (1961); సీక్రెట్ ఆఫ్ ది మావోరీ కేవ్‌గా కూడా ప్రచురించబడింది, (1961) * ది షిప్స్ క్యాట్ (1961) * ది మడిల్-హెడెడ్ వోంబాట్ సిరీస్ (1962–82) * గ్రాండీ కోసం ఎయిర్‌లిఫ్ట్ (1962) * ది రోడ్ టు క్రిస్మస్ (1962) * ది రోడ్ అండర్ ది సీ (1962) * ది షాకీ ఐలాండ్ (1962) * అంకుల్ మాట్స్ మౌంటైన్ (1962) * ది రింగ్ ఫర్ ది సోర్సెరర్ (1967) * ది సిక్స్‌పెన్నీ ఐలాండ్ (1968) * నుకీ అండ్ ది సీ సర్పెంట్: ఎ మావోరీ లెజెండ్ (1969) * ది రన్అవే బస్ (1969) * కాలీస్ కాజిల్ (1974) * ది జిగాంటిక్ బెలూన్ (1975) * మర్చంట్ కాంప్‌బెల్ (1976) * రోజర్ బాండీ (1977) * కమ్ డేంజర్, కమ్ డార్క్నెస్ (1978) * బీటీ బో ప్లేయింగ్ (1980) * వెన్ ది విండ్ చేంజ్డ్ (1980) * ది బిగ్ బ్రాస్ కీ (1983) * మై సిస్టర్ సిఫ్ (1986) * కాలీస్ ఫ్యామిలీ (1988) * థింగ్స్ ఇన్ కార్నర్స్ (1989) – కథానికలు * జేమ్స్ (1991) * రేడియో ప్లేస్ * ది బాగ్‌మ్యాన్ స్టోరీస్ (1943-1948) * స్టంపీ (1947) * భూమికి దూరంగా * ఉదయాన్నే * నేను మిమ్మల్ని బోటనీ బేలో కలుస్తాను * గలివర్స్ కజిన్ * వన్ మ్యాన్స్ కింగ్‌డమ్ (1957) - డార్సీ నీలాండ్‌తో * ఎ లిటిల్ సౌత్ ఆఫ్ హెవెన్ (1959) - డి ఆర్సీ నీలాండ్‌తో ===టీవీ ప్లేలు=== * నో డెసిషన్ (1962) - D'arcy Nilandతో ===నాన్ ఫిక్షన్=== * డెర్ గోల్డెన్ బుమెరాంగ్ (1955), లేదా ది గోల్డెన్ బూమరాంగ్ * ది డ్రమ్స్ గో బ్యాంగ్ (1956), డి'ఆర్సీ నిలాండ్‌తో కలిసి ఆత్మకథ * ది కంపానియన్ గైడ్ టు సిడ్నీ (1973) * నార్ఫోక్ ఐలాండ్, లార్డ్ హోవ్ ఐలాండ్ (1982) * ది సిడ్నీ వి లవ్ (1983) * ది టాస్మానియా వి లవ్ (1987) * కోకిల చుట్టూ కంచె (1992), ఆత్మకథ * ఫిషింగ్ ఇన్ ది స్టైక్స్ (1993), ఆత్మకథ * హోమ్ బిఫోర్ డార్క్: ది స్టోరీ ఆఫ్ లెస్ డార్సీ, ఎ గ్రేట్ ఆస్ట్రేలియన్ హీరో (1995), రఫే ఛాంపియన్‌తో ==మూలాలు== d2o694u875qysb11xff9glgiv59wo2f 0 405082 4991451 4967748 2026-10-29T18:44:29Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991451 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = మిచెల్ జాన్సన్ | image = MITCHELL JOHNSON (11705174114) (cropped).jpg | image_size = | caption = 2014 జనవరిలో జాన్సన్ | country = Australia | fullname = మిచెల్ గై జాన్సన్ | nickname = మిడ్జ్, నాచ్, ది బుల్<ref>{{cite web |title=Who is known as "The Bull" in Australian cricket? |url=https://www.quora.com/Who-is-known-as-The-Bull-in-Australian-cricket#:~:text=Mitchell%20Johnson%20earned%20the%20nickname,formidable%20force%20in%20international%20cricket. |publisher=[[Quora]] |access-date=4 August 2021}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1981|11|02|df=yes}} | birth_place = టౌన్స్‌విల్లే, క్వీన్స్‌లాండ్, [[ఆస్ట్రేలియా]] | height = 189 cm<ref>{{cite web |title=Mitchell Johnson |url=http://www.cricket.com.au/players/mitchell-johnson/MYvvf9N_JkO8v9ke7fil-Q |work=cricket.com.au |publisher=[[Cricket Australia]] |access-date=17 November 2015}}</ref> | batting = ఎడమచేతి వాటం | bowling = ఎడమచేతి [[Fast bowling|fast]] | role = [[Bowler (cricket)|Bowler]] | international = true | internationalspan = 2005–2015 | testdebutdate = 8 November | testdebutyear = 2007 | testdebutagainst = Sri Lanka | testcap = 398 | lasttestdate = 17 November | lasttestyear = 2015 | lasttestagainst = New Zealand | odidebutdate = 10 December | odidebutyear = 2005 | odidebutagainst = New Zealand | odicap = 156 | lastodidate = 29 March | lastodiyear = 2015 | lastodiagainst = New Zealand | odishirt = 25 | T20Idebutdate = 12 September | T20Idebutyear = 2007 | T20Idebutagainst = Zimbabwe | T20Icap = 24 | lastT20Idate = 31 August | lastT20Iyear = 2013 | lastT20Iagainst = England | T20Ishirt = 25 | club1 = [[Queensland cricket team|Queensland]] | year1 = 2001–2008 | club2 = [[Western Australia cricket team|Western Australia]] | year2 = 2008–2015 | clubnumber2 = 25 | club3 = [[Mumbai Indians]] | year3 = 2012–2013 | clubnumber3 = 25 | club4 = [[Kings XI Punjab]] | year4 = 2014–2016 | clubnumber4 = 25 | club5 = [[Perth Scorchers]] | year5 = 2016 | clubnumber5 = 25 | club6 = Mumbai Indians | year6 = 2017 | clubnumber6 = 25 | club7 = [[Karachi Kings]] | year7 = 2018 | clubnumber7 = 25 | club8 = [[Kolkata Knight Riders]] | year8 = 2018 | clubnumber8 = 25 | columns = 4 | column1 = [[Test cricket|Test]] | matches1 = 73 | runs1 = 2,065 | bat avg1 = 22.20 | 100s/50s1 = 1/11 | top score1 = 123[[not out|*]] | deliveries1 = 16,001 | wickets1 = 313 | bowl avg1 = 28.40 | fivefor1 = 12 | tenfor1 = 3 | best bowling1 = 8/61 | catches/stumpings1 = 27/– | column2 = [[One Day International|ODI]] | matches2 = 153 | runs2 = 951 | bat avg2 = 16.11 | 100s/50s2 = 0/2 | top score2 = 73[[not out|*]] | deliveries2 = 7,489 | wickets2 = 239 | bowl avg2 = 25.26 | fivefor2 = 3 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 6/31 | catches/stumpings2 = 35/– | column3 = [[First-class cricket|FC]] | matches3 = 117 | runs3 = 3,180 | bat avg3 = 22.87 | 100s/50s3 = 2/15 | top score3 = 123[[not out|*]] | deliveries3 = 23,765 | wickets3 = 465 | bowl avg3 = 28.71 | fivefor3 = 17 | tenfor3 = 4 | best bowling3 = 8/61 | catches/stumpings3 = 39/– | column4 = [[List A cricket|LA]] | matches4 = 184 | runs4 = 1,115 | bat avg4 = 16.15 | 100s/50s4 = 0/2 | top score4 = 73[[not out|*]] | deliveries4 = 9,227 | wickets4 = 284 | bowl avg4 = 26.01 | fivefor4 = 4 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 6/31 | catches/stumpings4 = 39/– | date = 17 November | year = 2015 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/6033.html ESPNcricinfo |medaltemplates={{MedalSport|Men's [[Cricket]]}} {{MedalCountry|{{cr|AUS}}}} {{MedalCompetition|[[Cricket World Cup|ICC Cricket World Cup]]}} {{Medal|Winner|[[2007 Cricket World Cup|2007 West Indies]]|}} {{Medal|Winner|[[2015 Cricket World Cup|2015 Australia & New Zealand]]|}} {{MedalCompetition|[[ICC Champions Trophy]]}} {{Medal|Winner|[[2006 ICC Champions Trophy|2006 India]]|}} {{Medal|Winner|[[2009 ICC Champions Trophy|2009 South Africa]]|}} {{MedalCompetition|[[ICC T20 World Cup]]}} {{Medal|RU|[[2010 ICC World Twenty20|2010 West Indies]]|}}}} '''మిచెల్ గై జాన్సన్''' (జననం 1981, నవంబరు 2) ఆస్ట్రేలియన్ మాజీ [[క్రికెట్|క్రికెటర్]]. తన జాతీయ జట్టు కోసం క్రికెట్ లోని అన్ని రకాల ఫార్మాట్లలో ఆడాడు. ఎడమచేతి వాటం ఫాస్ట్ బౌలర్ గా, ఎడమచేతి వాటం బ్యాట్స్‌మన్ గా రాణించాడు. 2005 నుండి 2015 వరకు అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియాకు]] ప్రాతినిధ్యం వహించాడు. జాన్సన్ తన కాలంలోని గొప్ప [[బౌలింగ్ (క్రికెట్)|ఫాస్ట్ బౌలర్లలో]] ఒకరిగా పరిగణించబడ్డాడు, ఆల్ టైమ్ అత్యంత ప్రాణాంతకమైన బౌలర్‌గా సూచించబడ్డాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/34842494|title='With Johnson, fear was everywhere'|work=BBC Sport|access-date=2021-03-29|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 November 2015|title=Mitchell Johnson: a bowler who at his peak was capable of remarkable feats. Mitchell Johnson|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2015/nov/17/mitchell-johnson-a-bowler-who-at-his-peak-was-capable-of-remarkable-feats|access-date=2021-03-29|website=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mitchell Johnson retires: Cricket salutes Australia fast bowler after he quits international cricket|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/australia/11999843/Mitchell-Johnson-announces-retirement-from-test-cricket.html|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/australia/11999843/Mitchell-Johnson-announces-retirement-from-test-cricket.html|archive-date=12 January 2022|access-date=2021-03-29|website=The Telegraph|language=en-GB}}</ref> ఆస్ట్రేలియాకు ప్రాతినిధ్యం వహించిన సమయంతో, జాన్సన్ జట్టుతో కలిసి పలు ఐసిసి టైటిళ్లను గెలుచుకున్నాడు: [[2007 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]], [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]], 2006 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ, 2009 ఐసిసి ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ. జాన్సన్‌కు 2009లో [[అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్|ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ కౌన్సిల్]] సర్ గార్ఫీల్డ్ సోబర్స్ ట్రోఫీ (ఐసిసి క్రికెటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్) లభించింది. 2013 ప్రారంభంలో జాతీయ జట్టు నుండి తొలగించడానికి దారితీసిన ఫామ్‌లో పడిపోయిన తరువాత, ఆస్ట్రేలియాలో జరిగిన 2013-14 యాషెస్ సిరీస్‌లో ఆస్ట్రేలియన్ టెస్ట్ జట్టుకు 'పునరాగమనం' చేయడంలో ముఖ్యంగా విజయవంతమయ్యాడు, ఈ సమయంలో అతను ఇంగ్లాండ్ బ్యాటింగ్‌పై ఆధిపత్యం చెలాయించాడు. [[దక్షిణాఫ్రికా క్రికెట్ జట్టు|దక్షిణాఫ్రికాతో]] జరిగిన తదుపరి టెస్ట్ సిరీస్‌లో ఆస్ట్రేలియా జట్టులో తన స్థానాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నాడు. 2014లో అతని రెండవ సర్ గార్ఫీల్డ్ సోబర్స్ ట్రోఫీ, మొదటి ఐసిసి టెస్ట్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డును అందుకున్నాడు. [[2015 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2015 ప్రపంచ కప్]] సెమీ-ఫైనల్, ఫైనల్ మ్యాచ్‌లలో కీలక పాత్ర పోషించాడు, ఇది చివరికి [[ఆస్ట్రేలియా]] ఐదవసారి [[క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|ప్రపంచ కప్‌ను]] గెలుచుకోవడంలో ముగిసింది. మొత్తం 256 మ్యాచ్‌లలో ఆస్ట్రేలియాకు ప్రాతినిధ్యం వహించిన జాన్సన్ 2015 నవంబరులో అన్ని రకాల అంతర్జాతీయ క్రికెట్ నుండి రిటైర్ అయ్యాడు.<ref>73 Tests, 153 ODIs and 30 T20 Internationals:<br /><br />{{Cite web|title=Players / Australia / Mitchell Johnson|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/6033.html|access-date=9 June 2016|publisher=ESPNcricinfo}}</ref> 300లలో టెస్ట్ క్యాప్ నంబర్‌తో చివరి క్రియాశీల ఆస్ట్రేలియన్ ఆటగాడిగా నిలిచాడు.<ref>{{Cite web|title=Stumps: Mitchell Johnson special edition|url=http://www.cricket.com.au/video/optus-stumps-preview-episode-10-fleming-waca-mitchell-johnson-test-cricket/2015-11-18|access-date=17 November 2015|website=cricket.com.au}}</ref> కాల వ్యవధి పరంగా, జాన్సన్ 2 సంవత్సరాల 139 రోజుల్లో 150 టెస్ట్ వికెట్లు సాధించిన వేగవంతమైన బౌలర్ గా నిలిచాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/20844892/yasir-150-quick|title=Yasir's 150 in Quick Time|work=ESPNcricinfo|access-date=28 September 2017}}</ref> 2018 ఆగస్టులో, జాన్సన్ అన్ని రకాల క్రికెట్ నుండి రిటైర్మెంట్ ప్రకటించాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24412956/mitchell-johnson-announces-retirement-all-forms-cricket|title=Johnson announces retirement from all forms of cricket|work=ESPNcricinfo|access-date=19 August 2018}}</ref> == తొలి జీవితం == జాన్సన్ క్వీన్స్‌ల్యాండ్‌లోని టౌన్స్‌విల్లేలో పుట్టి పెరిగాడు.<ref>{{Cite web|title=How Mitch beat his demons|url=http://www.dailytelegraph.com.au/sport/cricket/the-remaking-of-australia-fast-bowling-weapon-mitchell-johnson-from-lamb-to-ashes-slaughterer/story-fni2fnmo-1226794562095}}</ref> 14 ఏళ్ళ వయసులో అతను తన టెన్నిస్ కెరీర్‌ను మరింత ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు బ్రిస్బేన్‌కు వెళ్లే అవకాశం లభించింది కానీ దానిని తిరస్కరించాడు.<ref>{{Cite web|title=How Mitch faced up to his demons|url=http://www.dailytelegraph.com.au/sport/cricket/how-ashes-star-mitchell-johnson-bounced-back-to-become-an-ashes-hero/story-fni2fnmo-1226804994284}}</ref> 17 సంవత్సరాల వయస్సు వరకు జాన్సన్ వృత్తిపరమైన టెన్నిస్ ఆటగాడిగా తన చిన్ననాటి కలను వదులుకున్నాడు, క్రికెట్‌పై దృష్టి పెట్టడం ప్రారంభించాడు. == తొలి క్రికెట్ కెరీర్ == జాన్సన్ 17 సంవత్సరాల వయస్సులో బ్రిస్బేన్‌లోని ఫాస్ట్ బౌలింగ్ క్లినిక్‌కి హాజరైనప్పుడు, మాజీ టెస్ట్ ఫాస్ట్ బౌలర్ [[డెన్నిస్ లిల్లీ]] అతన్ని "తొమ్మిది జీవితంలో ఒకసారి వచ్చే అవకాశం"గా గుర్తించారు.<ref name="record">{{Cite web|title=Townsville Bulletin: Mitch's big wait over|url=http://www.townsvillebulletin.com.au/article/2007/11/08/8012_hpsport.html}}</ref> లిల్లీ మాజీ సహచరుడు [[రాడ్ మార్ష్|రాడ్ మార్ష్‌ను]] సంప్రదించి జాన్సన్‌ను [[అడిలైడ్|అడిలైడ్‌లోని]] [[ఆస్ట్రేలియన్ క్రికెట్ అకాడమీ|ఆస్ట్రేలియన్ క్రికెట్ అకాడమీలో]] చేరేలా ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="record" /> [[దస్త్రం:Mitchell_Johnson.jpg|thumb| 2005లో క్వీన్స్‌లాండ్ తరపున జాన్సన్ బౌలింగ్]] జాన్సన్ తర్వాత 1999లో ఇంగ్లాండ్‌లో పర్యటించిన ఆస్ట్రేలియన్ అండర్-19 జట్టు కోసం ఆడాడు. తరువాత స్థానిక క్వీన్స్‌లాండ్‌కు రాష్ట్ర క్రికెట్ ఆడేందుకు ఎంపికయ్యాడు. [[న్యూజీలాండ్ క్రికెట్ జట్టు|న్యూజిలాండ్‌తో]] జరిగిన మ్యాచ్‌లో క్వీన్స్‌లాండ్ తరపున ఆడుతున్న జాన్సన్ ఫస్ట్-క్లాస్ క్రికెట్‌లో తాను ఎదుర్కొన్న మొదటి బంతికే సిక్స్ కొట్టాడు. 2005 సెప్టెంబరులో, అతను పాకిస్థాన్‌లో పర్యటించిన ఆస్ట్రేలియా ఎ క్రికెట్ జట్టులో ఉన్నాడు. జాన్సన్ 2008, జూలై 25న [[క్వీన్స్‌ల్యాండ్ క్రికెట్ జట్టు|క్వీన్స్‌లాండ్ బుల్స్]] నుండి [[పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్రన్ వారియర్స్‌కు]] మారాడు.<ref>{{Cite web|date=25 July 2008|title=Johnson moves to Western Australia|url=http://www.espncricinfo.com/westernaustralia/content/story/362403.html|website=ESPNcricinfo}}</ref> === ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (ఐపిఎల్) === 2014 ఫిబ్రవరిలో, జాన్సన్ [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] [[పంజాబ్ కింగ్స్|కింగ్స్ XI పంజాబ్‌కు]] 1,160,000 AUDకి విక్రయించబడ్డాడు.<ref>{{Cite web|title=Mitchell Johnson's million dollar payday in IPL|url=http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/mitchell-johnsons-million-dollar-payday-in-ipl/story-e6frg7rx-1226825152107#|access-date=15 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621004710/http://www.theaustralian.com.au/sport/cricket/mitchell-johnsons-million-dollar-payday-in-ipl/story-e6frg7rx-1226825152107|archive-date=21 జూన్ 2014|url-status=dead}}</ref> 2017 ఫిబ్రవరిలో, 2017 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ కోసం [[ముంబై ఇండియన్స్]] ఇతన్ని 2 [[కోటి|కోట్లకు]] కొనుగోలు చేసింది. 2018 జనవరిలో, [[ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ - 2018|2018 ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్]] కోసం [[కోల్‌కతా నైట్‌రైడర్స్|కోల్‌కతా నైట్ రైడర్స్]] అతనిని 314,000 USలకు కొనుగోలు చేసింది.<ref name="IPL">{{Cite web|date=20 February 2017|title=List of players sold and unsold at IPL auction 2017|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2017/content/story/1083407.html|access-date=20 February 2017|website=ESPNcricinfo}}</ref> == గణాంకాలు, విజయాలు == [[దస్త్రం:Run-Up_study_of_Mitchell_Johnson_100311_1.jpg|thumb|300x300px| జాన్సన్ బౌల్ చేయడానికి పరిగెడుతున్న ఫోటో మాంటేజ్]] === రికార్డులు, విజయాలు === * 313 వికెట్లతో ఆస్ట్రేలియా తరపున టెస్ట్ మ్యాచ్‌లలో ఐదవ అత్యధిక వికెట్లు తీసిన బౌలర్, బ్రెట్ లీ తన చివరి టెస్ట్‌లో 310 టెస్ట్ వికెట్ల సంఖ్యను అధిగమించాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Watson 'shocked' by Johnson retirement|url=http://www.cricket.com.au/news/mitchell-johnson-retires-shane-watson-australia-test-cricket-highlights/2015-11-17|access-date=17 November 2015|website=cricket.com.au}}</ref> * టెస్టుల్లో ఎడమచేతి వాటం ఫాస్ట్ బౌలర్లలో అత్యధిక వికెట్లు తీసిన మూడో బౌలర్, [[వసీం అక్రమ్]] (414), [[చమిందా వాస్]] (355) తర్వాత. * 2008లో వాకాలో [[దక్షిణాఫ్రికా]] వర్సెస్ 8/61 - ఒకే టెస్ట్ ఇన్నింగ్స్‌లో ఎడమచేతి వాటం ఫాస్ట్ బౌలర్‌గా అత్యుత్తమ బౌలింగ్ గణాంకాలను కలిగి ఉన్నాడు.<ref name="MitchJohnson">{{Cite web|last=Brydon Coverdale|date=17 November 2015|title=Five touches of Mitchcraft|url=http://www.espncricinfo.com/australia-v-new-zealand-2015-16/content/story/941643.html|access-date=17 November 2015|website=ESPNcricinfo}}</ref> * 2013–14 యాషెస్ సిరీస్‌లో 13.97 [[బౌలింగు సగటు|సగటుతో]] అత్యధిక వికెట్లు (37) తీశాడు - 1981 తర్వాత యాషెస్‌లో ఒక ఫాస్ట్ బౌలర్ ద్వారా అత్యధిక వికెట్లు<ref name="MitchJohnson" /> * 1992లో అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లోకి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత [[దక్షిణాఫ్రికా|దక్షిణాఫ్రికాపై]] అత్యధిక టెస్టు వికెట్లు (64) సాధించాడు. * టెస్ట్ మ్యాచ్‌లోని 4వ ఇన్నింగ్స్‌లో 80 వికెట్లు (39 ఇన్నింగ్స్‌లలో) తీశాడు, ఇది ఏ బౌలర్‌కైనా ఐదో అత్యుత్తమం, ఫాస్ట్ బౌలర్లలో రెండవది, [[గ్లెన్ మెక్‌గ్రాత్]] (103) మాత్రమే వెనుకబడి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Bowling records – Test matches – ESPNcricinfo – ESPNcricinfo|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;innings_number=4;orderby=wickets;template=results;type=bowling}}</ref> * టెస్ట్ క్రికెట్‌లో 300+ వికెట్లు, 2000+ పరుగులు చేసిన [[షేన్ వార్న్]] తర్వాత మొత్తం 13వ ఆటగాడు, రెండవ ఆస్ట్రేలియన్ ఆటగాడు.<ref name="stats.espncricinfo.com">{{Cite web|title=All-round records – Test matches – ESPNcricinfo – ESPNcricinfo|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=matches;qualmin1=2000;qualmin2=300;qualval1=runs;qualval2=wickets;template=results;type=allround}}</ref> * కేవలం 256 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లలో (320 ఇన్నింగ్స్‌లు) 26.65 సగటుతో 590 అంతర్జాతీయ వికెట్లు (టెస్టులలో 313, వన్డేలలో 239, టీ20లలో 38) అతని పేరు మీదుగా అన్ని ఫార్మాట్లలో ఉన్నాయి. [[ఆస్ట్రేలియా]] తరపున అంతర్జాతీయ వికెట్లు తీసిన ఆటగాళ్ల జాబితాలో షేన్ వార్న్ (1001), [[గ్లెన్ మెక్‌గ్రాత్]] (949), బ్రెట్ లీ (718) తర్వాత నాలుగో స్థానంలో ఉన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Cricket Records – Records – Australia – Combined Test, ODI and T20I records – Most wickets – ESPNcricinfo|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=11;id=2;type=team}}</ref> === అవార్డులు === * సర్ గార్ఫీల్డ్ సోబర్స్ ట్రోఫీ (ఐసిసి క్రికెటర్ ఆఫ్ ది ఇయర్): 2009,<ref name="AustralianBroadcastingCorporation_02Oct2009_News_Sport_MitchellJohnsonwinsICCCricketeroftheYearaward">{{Cite web|date=2 October 2009|title=Johnson named 2009's best cricketer|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/10/02/2702634.htm|access-date=2 October 2009|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]|archive-date=31 డిసెంబరు 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231011113/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/10/02/2702634.htm|url-status=dead}}</ref> 2014<ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/799457.html|title=Mitchell Johnson claims top ICC awards|date=23 December 2015|work=[[ABC News (Australia)]]|access-date=23 December 2015|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref> * ఐసిసి టెస్ట్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్: 2014 * ఐసిసి టెస్ట్ టీమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్: 2009, 2014 * ఐసిసి వన్డే టీమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్: 2008 * మెక్‌గిల్వ్రే మెడల్: 2008, 2009 * అలన్ బోర్డర్ మెడల్: 2014 == టెలివిజన్ == 2020లో, సెవెన్ నెట్‌వర్క్ రియాలిటీ ప్రోగ్రామ్ ''సాస్ ఆస్ట్రేలియాలో'' జాన్సన్ పాల్గొంటున్నట్లు ప్రకటించబడింది.<ref>(2 October 2020) [https://tvblackbox.com.au/page/2020/10/02/sas-australias-full-line-up-and-air-date-revealed Media Release: SAS Australia's full line up and air date revealed], ''TV Blackbox''. </ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == జాన్సన్ 2011 మేలో మాజీ మోడల్, [[కరాటే]] బ్లాక్ బెల్ట్ జెస్సికా బ్రాటిచ్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=The West Australian|url=http://au.news.yahoo.com/thewest/a/-/breaking/10494497/jess-into-bat-for-fundraiser/|website=The West|access-date=2024-03-29|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195841/http://au.news.yahoo.com/thewest/a/-/breaking/10494497/jess-into-bat-for-fundraiser/|url-status=dead}}</ref> ఈ దంపతులకు 2012లో ఒక కుమార్తె, <ref>{{Cite web|date=8 December 2012|title=It's a girl for Mitchell Johnson and wife|url=http://www.watoday.com.au/wa-news/its-a-girl-for-mitchell-johnson-and-wife-20121208-2b1xu.html|via=WA Today}}</ref> 2016లో ఒక కుమారుడు జన్మించాడు. జాన్సన్ క్రాస్-డామినెంట్ : అతను బ్యాటింగ్, బౌలింగ్ ఎడమ చేతితో చేస్తాడు కానీ రాయడానికి అతని కుడి చేతిని ఉపయోగిస్తాడు. 2016లో,<ref>{{Cite web|title=Resilient|url=https://www.goodreads.com/en/book/show/30073567-resilient}}</ref> మిచెల్ జాన్సన్ తన ఆత్మకథను ''రెసిలెంట్'' ప్రచురించాడు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{ESPNcricinfo|id=6033}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా టీ20 క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా టెస్ట్ క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా వన్డే క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:1981 జననాలు]] sus3gaunfp55i4b8mmkyb31qwc1987j 0 405501 4991728 4968368 2026-10-30T11:40:24Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991728 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ర్యాన్ బ్రాడ్ | female = | image = | country = Australia | fullname = ర్యాన్ ఆండ్రూ బ్రాడ్ | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1982|3|9|df=yes}} | birth_place = బ్రిస్బేన్, క్వీన్స్‌ల్యాండ్, ఆస్ట్రేలియా | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = కుడిచేతి వాటం | bowling = కుడిచేతి మీడియం | role = [[Batsman]] | family = [[వేన్ బ్రాడ్]] (తండ్రి) | testdebutdate = | testdebutyear = | testdebutagainst = | testcap = | lasttestdate = | lasttestyear = | lasttestagainst = | odidebutdate = | odidebutyear = | odidebutagainst = | odicap = | lastodidate = | lastodiyear = | lastodiagainst = | odishirt = | club1 = [[Queensland Bulls|Queensland]] | club2 = | year1 = {{nowrap|2005/06–2011/12}} | year2 = | columns = 2 | column1 = [[First-class cricket|FC]] | matches1 = 57 | runs1 = 3,208 | bat avg1 = 32.73 | 100s/50s1 = 8/13 | top score1 = 135 | deliveries1 = 134 | wickets1 = 2 | bowl avg1 = 39.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 1/5 | catches/stumpings1 = 35/&ndash; | column2 = [[List A cricket|LA]] | matches2 = 29 | runs2 = 666 | bat avg2 = 23.78 | 100s/50s2 = 0/5 | top score2 = 92 | deliveries2 = &ndash; | wickets2 = &ndash; | bowl avg2 = &ndash; | fivefor2 = &ndash; | tenfor2 = &ndash; | best bowling2 = &ndash; | catches/stumpings2 = 35/&ndash; | source = http://www.cricinfo.com/ausdomestic-09/content/current/player/4237.html Cricinfo | date = 7 January | year = 2012 }} '''ర్యాన్ ఆండ్రూ బ్రాడ్''' (జననం 1982, మార్చి 9 క్వీన్స్‌ల్యాండ్‌లోని హెర్‌స్టన్‌లో ) [[క్వీన్స్‌ల్యాండ్ క్రికెట్ జట్టు|క్వీన్స్‌లాండ్ బుల్స్]] తరపున ఆడే ఆస్ట్రేలియన్ ప్రొఫెషనల్ క్రికెటర్. అతను కుడిచేతి వాటం ఓపెనింగ్ బ్యాట్స్‌మెన్.<ref name="profile">{{Cite web|title=Ryan Broad|url=http://www.espncricinfo.com/australia/content/player/4237.html|access-date=8 January 2011|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> బ్రాడ్ ఆంగ్లికన్ చర్చ్ గ్రామర్ స్కూల్లో చదువుకున్నాడు.<ref>{{Cite book|title=Churchie: The Centenary Register|last=Mason|first=James|publisher=The Anglican Church Grammar School|year=2011|isbn=978-0-646-55807-3|location=Brisbane, Australia}}</ref> == జననం == ర్యాన్ ఆండ్రూ బ్రాడ్ 1982, మార్చి 9న క్వీన్స్‌ల్యాండ్‌లోని హెర్‌స్టన్‌లో జన్మించాడు. == క్రికెట్ రంగం == బ్రాడ్ 1977 - 1983 మధ్యకాలంలో క్వీన్స్‌లాండ్ తరపున ఆడిన వేన్ బ్రాడ్<ref name="profile" /> మొదటిసారిగా 2005 నవంబరులో విక్టోరియాతో జరిగిన నాలుగు-రోజుల మ్యాచ్‌లో క్వీన్స్‌లాండ్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఎంపికయ్యాడు. (అతను ప్రతి ఇన్నింగ్స్‌లో 23 పరుగులు, 3 పరుగులు చేశాడు).<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2005/11/17/1509102.htm|title=Broad to follow father's footsteps|date=17 November 2005|work=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|access-date=8 January 2011|publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]]}} {{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Queensland v Victoria at Brisbane, Nov&nbsp;18-21, 2005|url=http://www.espncricinfo.com/australia/engine/match/226233.html|access-date=8 January 2011|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> 2006-07 యాషెస్ సిరీస్‌లో ప్రత్యామ్నాయ ఫీల్డ్స్‌మెన్‌గా [[ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|ఆస్ట్రేలియన్ జాతీయ జట్టు]] కోసం మైదానాన్ని తీసుకున్నాడు, అక్కడ అతను ఆండ్రూ స్ట్రాస్‌ను [[క్యాచౌట్|క్యాచ్ చేశాడు]].<ref>{{Cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/news/sport/peter-lalors-ashes-dispatches/story-e6frg7rx-1111112588545|title=Peter Lalor's Ashes dispatches|date=27 November 2006|work=[[The Australian]]|access-date=8 January 2011|publisher=[[News Limited]]}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2011 నవంబరులో, [[పశ్చిమ ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియాతో]] జరిగిన షెఫీల్డ్ షీల్డ్ మ్యాచ్‌లో రెండవ ఇన్నింగ్స్‌లో 135 పరుగులు చేసి ఫస్ట్ క్లాస్ క్రికెట్‌లో అతని అత్యధిక స్కోరును చేరుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2011-11-03/bulls-seek-to-set-wa-a-final-day-target/3626136?section=qld|title=Bulls seek to set WA a final day target|date=3 November 2011|work=[[ABC News (Australia)|ABC News]]|access-date=7 January 2012}}</ref> బ్రాడ్ చివరిసారిగా 2011/12 సీజన్‌లో క్వీన్స్‌లాండ్ తరపున ఆడాడు. 2015/16 సీజన్ తర్వాత [[వైన్నుమ్ మ్యాన్లీ డిస్ట్రిక్ట్ క్రికెట్ క్లబ్|వైన్నమ్ మ్యాన్లీకి]] కెప్టెన్‌గా ఉన్న [[క్వీన్స్‌లాండ్ ప్రీమియర్ క్రికెట్]] నుండి రిటైర్ అయ్యాడు. తన చివరి సీజన్‌లో వైన్నమ్ మ్యాన్లీ కోసం బ్యాటింగ్ చేయడానికి ఎవరైనా సాధించిన రికార్డు స్థాయిని సాధించడానికి తన తండ్రిని అధిగమించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.couriermail.com.au/questnews/southeast/nathan-rabnott-wants-club-success-after-taking-over-as-skipper-from-the-retiring-great-ryan-broad/news-story/90cf5a76a8d6c6d2342736a80d74f8da|title=Nathan Rabnott wants club success after taking over as skipper from the retiring great Ryan Broad|date=9 April 2016|work=Courier Mail|access-date=13 January 2021}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [http://content-usa.cricinfo.com/australia/content/player/4237.html Cricinfo ప్రొఫైల్] [[వర్గం:1982 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఆస్ట్రేలియా క్రికెట్ క్రీడాకారులు]] gjg2p42apos1yxetudfi8kukyym24u8 0 405594 4991732 4719528 2026-10-30T11:41:14Z CommonsDelinker 608 [[బొమ్మ:1st_INC1885.jpg]]ను [[బొమ్మ:First_meeting_session_of_the_Indian_National_Congress_in_Bombay,_1885.jpg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File renamed]]: C2). 4991732 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = కాళి చరణ్ బెనర్జీ | image = Kalicharan_Banurji.jpg | caption = c. 1900 | birth_date = 1847 | birth_place = [[జబల్‌పూర్]], [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] | death_date = 1907 | death_place = | party = [[Indian National Congress]] }} '''కాళీ చరణ్ బెనర్జీ''' (1847–1907) ''కలకత్తా క్రిస్టో సమాజ్'' స్థాపకుడు, కలకత్తా న్యాయవాది, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] వ్యవస్థాపక సభ్యుడు.<ref>[B.R. Barber, ''Kali Charan Banurji: Brahmin, Christian, Saint'' (Madras: Christian Literature Society, 1912), p.20] </ref><ref name="R3">{{Cite web|title=Christians and the Indian National Movement: A Historical Perspective|url=http://www.biblicalstudies.org.uk/pdf/ijt/46_099.pdf|access-date=13 May 2012|publisher=biblicalstudies.org.uk|quote=In 1887, K. C Banerji and Shome formed the 'Calcutta Christo Samaj' which was a Christian parallel to the Brahmo Samaj}}</ref><ref name="ird">{{Cite web|title=Uncapping the Springs of Localization: Christian Acculturation in South India in the Nineteenth and Twentieth Centuries, by M. Christhu Doss|url=http://irdialogue.org/wp-content/uploads/2011/08/jird-issue-7-doss-2.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111226072210/http://irdialogue.org/wp-content/uploads/2011/08/jird-issue-7-doss-2.pdf|archive-date=26 December 2011|access-date=14 May 2012|publisher=mgutheses.in|quote=The growing Indian national movement in Bengal, which later came to be called the “Bengal storm”40 by Stephen Neill, made an indelible mark on the intelligentsia of Indian Christianity. For many of the leaders of socio-religious movements, Christianity was closely linked with imperialism, which later resulted in the revival and reassertion of Hinduism in conscious opposition to Christianity.41 Nevertheless, a number of educated Christians, both Indian and foreign theologians including Kali Charan Banerjee, Sathianadhan, K. T. Paul, Vedanayagam Samuel Azariah, Whitehead, C.F. Andrews, Appasamy, Chenchiah, and Vengal Chakkarai, became critical not only of the British raj but of the Western captivity of the Indian church at large.}}</ref><ref name="ban">{{Cite web|title=Rethinking "Rethinking"|url=http://www.biblicalstudies.org.uk/pdf/ijt/45_088.pdf|access-date=14 May 2012|publisher=biblicalstudies.org.uk|quote=KaIi Charan Banurji and 1. G Shome, both BengaIis about whom more will be said below under "new church attempts," spoke for a radical change in the way Christianity functioned in India.}}</ref> స్కాట్లాండ్ ఫ్రీ చర్చ్ ద్వారా క్రైస్తవ మతంలోకి మారిన బెంగాలీ వ్యక్తి. === కాంగ్రెస్ నాయకుడు === [[దస్త్రం:First meeting session of the Indian National Congress in Bombay, 1885.jpg|thumb| భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సెషన్, బొంబాయి, 1885, డిసెంబరు 28-31]] మంచి వక్తగా బెంగాలీ క్రిస్టియన్ కమ్యూనిటీ ప్రతినిధిగా 1885 లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]] (కాంగ్రెస్) లో చేరాడు. జాతీయ ఉద్యమ విధానాన్ని రూపొందించడంలో కాంగ్రెస్ వార్షిక సమావేశాలలో క్రమం తప్పకుండా ప్రసంగించాడు. [[లాహోర్]] నుండి జిసి నాథ్, [[లక్నో]] నుండి రామ్ చంద్రబోస్, [[చెన్నై|మద్రాస్]] (''ప్రస్తుత'' [[చెన్నై]]) నుండి పీటర్ పాల్ పిళ్లైతోపాటు కాళీచరణ్ బెనర్జీ 1888- 1891 మధ్యకాలంలో కాంగ్రెస్ నాలుగు సమావేశాలలో భారతీయ క్రైస్తవులకు ప్రాతినిధ్యం వహించాడు, ఏర్పడిన తొలినాళ్లలో కాంగ్రెస్ ప్రముఖ నాయకుడయ్యాడు.<ref name="R3"/><ref name="ird"/><ref name="sen">{{Cite web|title=Brahmabandhao Upadhyay and Questions of Multiple Identities.George Pattery,s.j.|url=http://www.goethals.in/GoethalNews/2007July-SepGNews.htm|access-date=12 May 2012|publisher=goethals.in|quote=Upadhyaya came to know Jesus Christ through Sen and through his own uncle, Reverend Kalicharan Banerji|archive-date=7 జనవరి 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107013559/http://www.goethals.in/GoethalNews/2007July-SepGNews.htm%20|url-status=dead}}</ref> కాంగ్రెస్ వార్షిక సమావేశాలలో క్రమం తప్పకుండా పాల్గొనడం ద్వారా, పరిపాలనా సంస్కరణల కోసం కలకత్తాలోని [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|వలసరాజ్య బ్రిటీష్ ప్రభుత్వం]] ముందు అనేక ప్రతిపాదనలను ఉంచడంలో ప్రభావితం చేయగలిగాడు, విజయం సాధించగలిగాడు. 1889 కాంగ్రెస్ సెషన్‌లో, విద్యా వ్యవస్థలను, ముఖ్యంగా విశ్వవిద్యాలయ విద్య-ఉన్నత విద్యను మెరుగుపరచాలని డిమాండ్ చేస్తూ తీర్మానానికి బాధ్యత వహించాడు. ''ఇండియన్ లీగ్ మునిసిపల్ ఎలక్టివ్ సిస్టమ్'' ప్రయోజనాల గురించి చర్చించిన గ్రాండ్ మీటింగ్‌కు కూడా ఆయన అధ్యక్షత వహించాడు - ఇది రిచర్డ్ టెంపుల్‌ను ఆకర్షించింది.<ref>{{Cite web|title=PICTURES of INDIAN LIFE|url=https://archive.org/stream/picturesofindian00ghosuoft/picturesofindian00ghosuoft_djvu.txt|access-date=13 May 2012|quote=A grand meeting, to discuss the advantages of the municipal elective system, of the Indian League was held under the presidency of Babu Kali Charan Banerji. The proceedings attracted the notice of his Honour Sir Richard Temple, the then Lieutenant Governor of Bengal. The latter called upon Shishir Babu and asked him it he was willing that the elective system should be introduced in the municipal bodies in the country.}}</ref><ref name="paul">{{Cite web|title=Indian Christian's contribution to the field of Social Work|url=https://sites.google.com/a/depaul.edu.in/de-paul-times/022009/020906|access-date=12 May 2012|quote=Kali Charan Banerjee, Bengali Christian proposed government administrative reforms through educational system. Swedeshi Movement of 1905 and Non-cooperation movement was supported by Hindu Christians believing “It is not religion but human values and patriotism stands first. Brahma Bandhab Upadhya was in forefront of the movement as leader.}}</ref> 1889లో, కలకత్తాలో కలోనియల్ [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] విధించిన రాజకీయ ఉద్యమాలలో ఉపాధ్యాయులు పాల్గొనడాన్ని నిషేధించడాన్ని నిరసించడంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.mannaforyou.org/ebooks/Autobiography_Pandita_Ramabai.pdf ఆత్మకథ పండిట్ రమాబాయి - వుమన్ ఆఫ్ ది మిలీనియం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401074501/http://www.mannaforyou.org/ebooks/Autobiography_Pandita_Ramabai.pdf |date=2023-04-01 }} * [http://www.englishforums.com/English/WhatDoYouThinkOfIndians/2/lxjw/post.htm భారతీయ క్రైస్తవుడు, కాళీ చరణ్ బెనర్జీ (1847-1902)] [[వర్గం:కోల్‌కతా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:1907 మరణాలు]] [[వర్గం:1847 జననాలు]] [[వర్గం:కోల్‌కతా వ్యక్తులు]] fj2xcrhwosybdfjvfhmec03il8e157o 4 410376 4991433 4963548 2026-10-29T17:20:23Z Pranayraj1985 29393 4991433 wikitext text/x-wiki తొలగింపు చర్చ ముగిసిపోయి, ఒక నిర్ణయం తీసుకున్న వ్యాసాల జాబితా ఇది. ఇక ఈ చర్చలకు కొనసాగింపు లేదు. ఈ చర్చల్లో ఇక ఏమీ రాయకండి. కొత్తగా ముగిసిన తొలగింపు చర్చల పేజీలను ఇక్కడ ట్రాన్‌క్లూడు చెయ్యండి. దీనికంటే ముందు చేసిన తొలగింపు ప్రతిపాదనలపై ముగిసిన చర్చలను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-1|1]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-2|2]] [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-3|3]] [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-4|4]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-5|5]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-6|6]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-7|7]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-8|8]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-9|9]], [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/పాతవి-10|10]] పేజీల్లో చూడవచ్చు. __TOC__ {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మొక్కల నుండి లభించు ఆల్కలాయిడ్స్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2006 జనవరి 2వ వారం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/2006 జనవరి 3వ వారం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆన్ హిందూయిజం డోని వెండిగర్ పుస్తకం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/హిందూమత పదకోశం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డాక్టర్ జెట్టి కమలమ్మ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కొత్త పెళ్ళికూతురా రారా}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆత్కూరు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ప్రేమలతా అగర్వాల్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/దొంగను వదిలితే దొరకడు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కొండచరియలు ప్రకృతి విపత్తు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వంశిక పర్మార్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధులు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఇర్విన్ మండలం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/లిపి సంస్కరణ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సున్నంలో సూక్ష్మం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బెంగుళూరు తెలుగు తేజం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సెక్యూర్ డిజిటల్ కార్డ్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కర్ర శశికళ}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వేలూరి వేంకటేశ్వరరావు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శిఖండి మరియు ..ఎవరూ మీకు చెప్పని మరికొన్ని క్వీర్ కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్, 2023}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శర్మణ్య సామ్రాజ్యం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మాయిశ్చరెక్స్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఎడ్గార్. థర్స్టన్ (Edgar Thrustan)}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఆచ్ఛిక పరిచ్ఛేదము}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అల్‌ఖైద}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శ్రీ మహిళా పతయే -1}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మహిళా పతయే-2}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శ్రీ మహిళా పతయే-3}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/మహిళపతయే-4}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గోచారము}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గ్రహస్థితి}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/జన్మ సిద్దాంతం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ ఉపాధ్యాయ కథలు}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ కరువు కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ వ్యంగ్య కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాయలసీమ హాస్య కథలు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా}} {{కీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కార్తీక రాజు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/శంఖు రోగం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కర్మంది వివరణం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/బర్డ్ ఫౌండేషన్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/ఐబిసిఎఫ్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/యూకలిప్టస్ గ్లోబ్యులస్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/రాశులు-అధిపతులు}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తెలంగాణ భాష}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తెలుగు సాంకేతిక నిపుణుల విభాగం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సామ్ (సంగీతకారుడు)}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/తరంగ దైర్ఘ్యం}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/భారతదేశం లో మొబైల్ - పరిపాలన}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/కండరాలు, ఎముకలు, కణజాల వ్యాధుల వ్యాసాల జాబితా}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/వి.ఎస్.నైపాల్}} {{వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్}} dtb94rmg17lubw5cb3ujy2gaddk41u9 0 417276 4991518 4339392 2026-10-30T02:15:59Z Muralikrishna m 106628 4991518 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum |name = ఇందిరా గాంధీ ప్లానెటేరియం |native_name = {{transl|hi|ISO|Indirā Gāndhī Tārāmaṇḍal}} |image = |imagesize = 200 |caption = ఇందిరా గాంధీ ప్లానెటేరియం |map_type = |map_caption = ఇందిరా గాంధీ ప్లానెటేరియం |coordinates = {{coord|25.611|85.144|display=inline}} |established = 20 జూలై 1989 |dissolved = |location = ఇందిరాగాంధీ సైన్స్ కాంప్లెక్స్, [[పాట్నా]], [[బీహార్]] |type = ప్లానెటేరియం <ref>{{Cite web|url=http://www.aplf-planetariums.info/index.php?onglet=planetariums&menu=sheet_planetarium&filtre=1321|title=Aplf-planetariums.info|access-date=10 September 2008|archive-date=14 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914094442/http://www.aplf-planetariums.info/index.php?onglet=planetariums&menu=sheet_planetarium&filtre=1321|url-status=dead}}</ref> |visitors = 985,100 (2007) |director = [http://dst.bih.nic.in డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, బీహార్ ప్రభుత్వం] |curator = |publictransit = |website = {{URL|https://dstbihar.softelsolutions.in/|dstbihar.softelsolutions.in}} }} పాట్నా ప్లానిటోరియం (ఐఎస్ఓ: పెన్నా తారామాంగల్) అని కూడా పిలువబడే ఇందిరాగాంధీ ప్లానిటోరియం (ఐఎస్ఓ: ఇందిరా గాంధీ తారామాంగల్) పాట్నాలోని ఇందిరాగాంధీ సైన్స్ కాంప్లెక్స్లో ఉంది. బీహార్ కౌన్సిల్ ఆన్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ ద్వారా సుమారు 110 మిలియన్ డాలర్ల (2023 లో 1.2 బిలియన్ డాలర్లు లేదా 14 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు సమానం) వ్యయంతో ప్లానిటోరియం నిర్మించబడింది. దీనిని 1989 లో బీహార్ ముఖ్యమంత్రి శ్రీ సత్యేంద్ర నారాయణ్ సిన్హా రూపొందించారు, అదే సంవత్సరంలో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది, 1993 ఏప్రిల్ 1 నుండి ప్రజల కోసం ప్రారంభించబడింది. దీనికి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సీనియర్ నాయకురాలు, భారత మాజీ ప్రధాని ఇందిరాగాంధీ పేరు పెట్టారు.<ref name="revamp2022">{{Cite web|title=Gear up to view cosmos as Patna planetarium to reopen in July|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/gear-up-to-view-cosmos-as-cityplanetarium-to-reopen-in-july/articleshow/99719047.cms}}</ref> <ref name="dst.bih.nic.in">{{Cite web|title=The Planetarium|url=http://dst.bih.nic.in/Planetarium.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410052955/http://dst.bih.nic.in/Planetarium.htm|archive-date=10 April 2009}}</ref> <ref>{{Cite web|title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) {{!}} Bihar {{!}} Planetarium loses star shine|url=https://www.telegraphindia.com/1100824/jsp/bihar/story_12841954.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100829020251/http://www.telegraphindia.com/1100824/jsp/bihar/story_12841954.jsp|archive-date=2010-08-29|website=www.telegraphindia.com}}</ref> ఇందిరా గాంధీ ప్లానిటోరియం ఆసియాలోని అతిపెద్ద ప్లానిటోరియంలలో ఒకటి. ఇది అనేక మంది స్వదేశీ, విదేశీ పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది. ప్లానిటోరియంలో ఖగోళ శాస్త్రానికి సంబంధించిన అంశాలపై క్రమం తప్పకుండా సినిమా ప్రదర్శనలు ఉంటాయి. ఇది అనేక మంది సందర్శకులను ఆకర్షించే ప్రదర్శనలు కూడా నిర్వహిస్తుంది.<ref .name="patna.bih.nic.in">{{Cite web|title=Planetarium|url=http://patna.bih.nic.in/html/planetarium.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416173723/http://patna.bih.nic.in/html/planetarium.htm|archive-date=16 April 2009}}</ref> ప్లానిటోరియం సెల్యులాయిడ్ ఫిల్మ్ సాంప్రదాయ ఆప్టో-మెకానికల్ ప్రొజెక్షన్ను ఉపయోగిస్తుంది.<ref name="teleg-May16">{{Cite web|date=7 May 2016|title=Digital show for science lovers - May-end date for planetarium launch|url=http://www.telegraphindia.com/1160507/jsp/bihar/story_84210.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160512022014/http://www.telegraphindia.com/1160507/jsp/bihar/story_84210.jsp|archive-date=12 May 2016}}</ref> == విమర్శ == మరింత ఆధునిక డిజిటల్ ప్రొజెక్టర్లకు భిన్నంగా, ఆప్టో-మెకానికల్ సిస్టమ్ మార్చడానికి కష్టమైన చిత్రాలను ఉపయోగిస్తుంది. ఫలితంగా ఏళ్ల తరబడి ఒకే సినిమాను ప్రదర్శించవచ్చు. == ఆధునికీకరణ == 2021లో పాట్నా ప్లానిటోరియం ఆధునీకరణ పనులు చేపట్టారు. పట్నా తారామండల్ ఇప్పుడు అధునాతన ప్రొజెక్షన్ సిస్టమ్, అకౌస్టిక్ సౌండ్, కొత్త హ్యాంగింగ్ డోమ్ ఆకారపు తెరను కలిగి ఉంది. దీని ఆవరణలో అధిక సామర్థ్యం కలిగిన ఆప్టికల్ టెలిస్కోప్ ను కూడా ఏర్పాటు చేశారు. ఆధునీకరణ పనులు 2024 ఏప్రిల్లో పూర్తయ్యాయి. ఆన్లైన్ టికెట్లను దాని అధికారిక పోర్టల్ నుండి బుక్ చేసుకోవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=MoU set to be inked today for modernisation of planetarium|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/mou-set-to-be-inked-today-for-modernisation-of-planetarium/articleshow/84245784.cms?frmapp=yes&from=mdr}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dome-shaped screen from US being installed at planetarium in Patna|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/dome-shaped-screen-from-us-being-installed-at-planetarium-in-patna/articleshow/97238319.cms?from=mdr}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Pushback seats, hanging domescreen at Patna planetarium soon|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/pushback-seats-hanging-domescreen-at-patna-planetarium-soon/articleshow/92030089.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title=Patna: March 2023 deadline for renovation of planetarium|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/march-23-deadline-for-renovation-of-planetarium/articleshow/90753796.cms}}</ref> == పోటీ == [[పాట్నా]]<nowiki/>లోని [[గాంధీ మైదాన్]] సమీపంలోని శ్రీకృష్ణ సైన్స్ సెంటర్ ఆవరణలో 2016 చివరిలో బీహార్ మొదటి డిజిటల్ ప్లానిటోరియం ప్రారంభించాలని యోచిస్తున్నారు. ప్లానిటోరియంను ₹ 50 మిలియన్ల వ్యయంతో అభివృద్ధి చేశారు (2023 లో ₹ 72 మిలియన్లు లేదా 860,000 అమెరికన్ డాలర్లకు సమానం), కార్ల్ జైస్ డిజిటల్ ప్రొజెక్టర్ వ్యవస్థను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=State's first digital planetarium on cards in Patna &#124; Patna News - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/States-first-digital-planetarium-on-cards-in-Patna/articleshow/52178720.cms|website=[[The Times of India]]}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[భారతీయ ఖగోళ వేధశాల|భారతదేశంలో ఖగోళ పర్యాటకం]] * ప్లానెటేరియంల జాబితా * డాక్టర్ ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం సైన్స్ సిటీ * దర్భంగా ప్లానిటోరియం * శ్రీకృష్ణ సైన్స్ సెంటర్ * [[బీహార్ మ్యూజియం]] == మూలాలు == <references /> == బాహ్య లింకులు == * [http://www.aplf-planetariums.info/en/index.php?onglet=planetariums&menu=sheet_planetarium&filtre=1321 WPD]{{Dead link|date=జూలై 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[వర్గం:నక్షత్రశాలలు]] 5moz3unkzhwz2x1thrzf5itqmoms2n6 0 419711 4991612 4987795 2026-10-30T06:12:35Z Muralikrishna m 106628 4991612 wikitext text/x-wiki భారతదేశం 17వ లోక్‌సభను ఏర్పాటు చేయడానికి ఏప్రిల్-2019 మేలో సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరగగా ఫలితాలు 2019 మే 23న ప్రకటించబడ్డాయి. 543 స్థానాలలో అధికారంలో ఉన్న [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] కూటమి 353 స్థానాలతో మెజారిటీ సాధించింది.<ref>{{cite web|title=Election Commission of India|url=http://www.eci.gov.in/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207201816/http://www.eci.gov.in/|archive-date=7 December 2008|access-date=3 June 2019|website=eci.gov.in}}</ref><ref name="Lok Sabha elections results 2019: Here is the full list of winners constituency-wise">{{cite news|url=https://indianexpress.com/elections/lok-sabha-elections-full-list-of-winners-constituency-wise-5741562/|title=Lok Sabha elections results 2019: Here is the full list of winners constituency-wise|last1=The Indian Express|date=22 May 2019|accessdate=18 September 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220918103330/https://indianexpress.com/elections/lok-sabha-elections-full-list-of-winners-constituency-wise-5741562/|archivedate=18 September 2022|language=en}}</ref> == పార్టీల వారీగా ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !సీట్లు |- | |భారతీయ జనతా పార్టీ |229,076,879 |37.36 |303 |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |119,495,214 |19.49 |52 |- | |ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |24,929,330 |4.07 |22 |- | |బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ |22,246,501 |3.63 |10 |- | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |15,647,206 |2.55 |5 |- | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |15,537,006 |2.53 |23 |- | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |13,877,992 |2.26 |23 |- | |శివసేన |12,858,904 |2.10 |18 |- | |తెలుగుదేశం పార్టీ |12,515,345 |2.04 |3 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |10,744,908 |1.77 |3 |- | |బిజు జనతా దళ్ |10,174,021 |1.66 |12 |- | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |8,926,679 |1.46 |16 |- | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |8,500,331 |1.39 |5 |- | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |7,830,146 |1.28 |1 |- | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |7,696,848 |1.26 |9 |- | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |6,632,247 |1.08 |0 |- | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,778,574 |0.62 |2 |- | |వాంచిత్ బహుజన్ ఆఘడి |3,743,560 |0.61 |0 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |3,576,184 |0.58 |2 |- | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |3,457,107 |0.56 |1 |- | |లోక్ జన శక్తి పార్టీ |3,206,979 |0.52 |6 |- | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |2,716,629 |0.44 |1 |- | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |2,297,431 |0.37 |0 |- | |అమ్మ మక్కల్ మున్నెట్ర కజగం |2,249,118 |0.37 |0 |- | |జనసేన పార్టీ |1,915,127 |0.31 |0 |- | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |1,901,976 |0.31 |1 |- | |నామ్ తమిళర్ కట్చి |1,668,079 |0.27 |0 |- | |మక్కల్ నీది మైయం |1,613,708 |0.26 |0 |- | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |1,592,467 |0.26 |3 |- | |అసోం గణ పరిషత్ |1,480,697 |0.24 |0 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |1,462,518 |0.24 |0 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ |1,447,363 |0.24 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |1,402,088 |0.23 |1 |- | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |1,201,542 |0.20 |2 |- | |అప్నా దల్ (సోనేలాల్) |1,039,478 |0.17 |2 |- | |హిందుస్థానీ అవామ్ మోర్చా (సెక్యులర్) |956,501 |0.16 |0 |- | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |929,590 |0.15 |0 |- | |స్వాభిమాని పక్షం |834,380 |0.14 |0 |- | |జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్) |750,799 |0.12 |0 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్ |711,715 |0.12 |0 |- | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |709,685 |0.12 |1 |- | |వికాశీల్ ఇన్సాన్ పార్టీ |660,706 |0.11 |0 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ |660,051 |0.11 |1 |- | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |648,277 |0.11 |1 |- | |జననాయక్ జనతా పార్టీ |619,970 |0.10 |0 |- | |భారతీయ గిరిజన పార్టీ |539,319 |0.09 |0 |- | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |507,643 |0.08 |1 |- | |నేషనలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ |500,510 |0.08 |1 |- | |బహుజన్ వికాస్ ఆఘడి |491,596 |0.08 |0 |- | |లోక్ ఇన్సాఫ్ పార్టీ |469,784 |0.08 |0 |- | |బోడోలాండ్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |446,774 |0.07 |0 |- | |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |425,986 |0.07 |1 |- | |కేరళ కాంగ్రెస్ (ఎం) |421,046 |0.07 |1 |- | |యునైటెడ్ పీపుల్స్ పార్టీ లిబరల్ |416,305 |0.07 |0 |- | |బహుజన ముక్తి పార్టీ |405,949 |0.07 |0 |- | |సోషలిస్ట్ యూనిటీ సెంటర్ ఆఫ్ ఇండియా (కమ్యూనిస్ట్) |403,835 |0.07 |0 |- | |అంబేద్కరైట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |381,070 |0.06 |0 |- | |భరత్ ధర్మ జన సేన |380,847 |0.06 |0 |- | |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |363,527 |0.06 |1 |- | |ప్రగతిశీల సమాజ్ వాదీ పార్టీ (లోహియా) |344,546 |0.06 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ |322,507 |0.05 |0 |- | |సుహెల్‌దేవ్ భారతీయ సమాజ్ పార్టీ |313,925 |0.05 |0 |- | |పంజాబ్ ఏక్తా పార్టీ |296,620 |0.05 |0 |- | |మహారాష్ట్ర స్వాభిమాన్ పక్ష |281,578 |0.05 |0 |- | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |280,356 |0.05 |3 |- | |యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |267,256 |0.04 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా NR కాంగ్రెస్ |247,956 |0.04 |0 |- | |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |240,258 |0.04 |0 |- | |మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్ |224,286 |0.04 |1 |- | |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |220,849 |0.04 |0 |- | |గోండ్వానా గణతంత్ర పార్టీ |210,088 |0.03 |0 |- | |జనసత్తా దళ్ (లోక్తాంత్రిక్) |203,369 |0.03 |0 |- | |సోషల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |169,680 |0.03 |0 |- | |సిక్కిం క్రాంతికారి మోర్చా |166,922 |0.03 |1 |- | |నవన్ పంజాబ్ పార్టీ |161,645 |0.03 |0 |- | |కేరళ కాంగ్రెస్ |155,135 |0.03 |0 |- | |సిక్కిం డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |154,489 |0.03 |0 |- | |పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (డెమోక్రటిక్) |153,103 |0.02 |0 |- | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ కాన్ఫరెన్స్ |133,612 |0.02 |0 |- | |హిందుస్థాన్ నిర్మాణ్ దళ్ |122,972 |0.02 |0 |- | |ఉత్తమ ప్రాజకీయ పార్టీ |120,800 |0.02 |0 |- | |భారతీయ శక్తి చేతన పార్టీ |105,997 |0.02 |0 |- | |ఓటర్స్ పార్టీ ఇంటర్నేషనల్ |105,972 |0.02 |0 |- | |జన్ అధికార్ పార్టీ (లోక్తాంత్రిక్) |97,631 |0.02 |0 |- | |భారత్ ప్రభాత్ పార్టీ |92,100 |0.02 |0 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) రెడ్ స్టార్ |90,645 |0.01 |0 |- | |ఇండిజినస్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర |89,529 |0.01 |0 |- | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |84,054 |0.01 |0 |- | |జన్ అధికార్ పార్టీ |79,975 |0.01 |0 |- | |పిరమిడ్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |77,169 |0.01 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే) |71,524 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ హిందూ సేన |67,782 |0.01 |0 |- | |శోషిత్ సమాజ్ దళ్ |63,543 |0.01 |0 |- | |మౌలిక్ అధికార్ పార్టీ |59,235 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమతా పార్టీ (సెక్యులర్) |58,110 |0.01 |0 |- | |తెలంగాణ జన సమితి |57,073 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనసంభవ పార్టీ |55,868 |0.01 |0 |- | |లోక్‌తంటర్ సురక్ష పార్టీ |55,280 |0.01 |0 |- | |బహుజన్ రిపబ్లికన్ సోషలిస్ట్ పార్టీ |54,266 |0.01 |0 |- | |శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృతసర్) (సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్) |52,185 |0.01 |0 |- | |ఐహ్రా నేషనల్ పార్టీ |50,071 |0.01 |0 |- | |అంబేద్కర్ జాతీయ కాంగ్రెస్ |49,149 |0.01 |0 |- | |అఖిల భారతీయ గోండ్వానా పార్టీ |48,426 |0.01 |0 |- | |బహుజన మహా పార్టీ |46,185 |0.01 |0 |- | |పూర్వాంచల్ జనతా పార్టీ (సెక్యులర్) |43,892 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రవాది జనతా పార్టీ |42,905 |0.01 |0 |- | |బజ్జికాంచల్ వికాస్ పార్టీ |40,906 |0.01 |0 |- | |యాంటీ కరప్షన్ డైనమిక్ పార్టీ |40,214 |0.01 |0 |- | |పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |39,856 |0.01 |0 |- | |జమ్మూ కాశ్మీర్ నేషనల్ పాంథర్స్ పార్టీ |39,760 |0.01 |0 |- | |నార్త్ ఈస్ట్ ఇండియా డెవలప్‌మెంట్ పార్టీ |37,221 |0.01 |0 |- | |స్వయంప్రతిపత్త రాష్ట్ర డిమాండ్ కమిటీ |36,915 |0.01 |0 |- | |ఆమ్రా బంగాలీ |36,570 |0.01 |0 |- | |అంబేద్కర్ సమాజ్ పార్టీ |35,076 |0.01 |0 |- | |జార్ఖండ్ పార్టీ |35,060 |0.01 |0 |- | |ఆమ్ అధికార్ మోర్చా |34,845 |0.01 |0 |- | |భారతీయ లోక్ సేవాదళ్ |34,643 |0.01 |0 |- | |తమిళనాడు ఇళంగ్యార్ కట్చి |34,233 |0.01 |0 |- | |జన్హిత్ కిసాన్ పార్టీ |33,902 |0.01 |0 |- | |సపాక్స్ పార్టీ |33,366 |0.01 |0 |- | |బీహార్ లోక్ నిర్మాణ దళ్ |32,445 |0.01 |0 |- | |భారతీయ న్యాయ్-అధికార్ రక్షా పార్టీ |31,308 |0.01 |0 |- | |ఆమ్ జనతా పార్టీ రాష్ట్రీయ |31,017 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ శోషిత్ సమాజ్ పార్టీ |30,983 |0.01 |0 |- | |యువ క్రాంతికారి పార్టీ |30,492 |0.00 |0 |- | |పీస్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |29,998 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన క్రాంతి దళ్ (డెమోక్రటిక్) |29,507 |0.00 |0 |- | |వాజిబ్ అధికార్ పార్టీ |29,392 |0.00 |0 |- | |భారతీయ లోక్‌మత్ రాష్ట్రవాది పార్టీ |29,129 |0.00 |0 |- | |పార్టీని రీకాల్ చేసే హక్కు |28,817 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష |28,545 |0.00 |0 |- | |పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ అరుణాచల్ |27,703 |0.00 |0 |- | |జనతా దళ్ రాష్ట్రవాది |27,584 |0.00 |0 |- | |జై ప్రకాష్ జనతాదళ్ |27,404 |0.00 |0 |- | |బహుజన్ న్యాయ్ దళ్ |26,746 |0.00 |0 |- | |డోగ్రా స్వాభిమాన్ సంఘటన్ పార్టీ, |26,588 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఉలమా కౌన్సిల్ |25,756 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ వాదీ జనతాదళ్ డెమోక్రటిక్ |25,630 |0.00 |0 |- | |స్వతంత్ర జనరాజ్ పార్టీ |25,494 |0.00 |0 |- | |బలిరాజా పార్టీ |24,915 |0.00 |0 |- | |సమగ్ర ఉత్తాన్ పార్టీ |24,816 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మోమిన్ ఫ్రంట్ |23,765 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనాధికార్ సురక్షా పార్టీ |23,580 |0.00 |0 |- | |హిందూ మహాసభ |23,475 |0.00 |0 |- | |అఖిల్ హింద్ ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ (క్రాంతికారి) |23,252 |0.00 |0 |- | |వెల్ఫేర్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |23,035 |0.00 |0 |- | |సత్య బహుమత్ పార్టీ |22,560 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ శక్తి సేన |21,771 |0.00 |0 |- | |అసోం జన మోర్చా |21,678 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కిసాన్ పార్టీ |21,551 |0.00 |0 |- | |మూల్నివాసి సమాజ్ పార్టీ |21,234 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ న్యూ కాంగ్రెస్ పార్టీ |21,095 |0.00 |0 |- | |మార్క్సిస్ట్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (యునైటెడ్) |21,045 |0.00 |0 |- | |సర్వోదయ భారత్ పార్టీ |20,764 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ రాష్ట్రవాది పార్టీ |20,704 |0.00 |0 |- | |భారత ప్రజా బంధు పార్టీ |20,682 |0.00 |0 |- | |ప్రహార్ జనశక్తి పార్టీ |20,620 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన్ కాంగ్రెస్ |19,500 |0.00 |0 |- | |ప్రౌటిస్ట్ బ్లాక్, ఇండియా |19,457 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ పార్టీ (నరేన్) |18,869 |0.00 |0 |- | |ఆప్కీ అప్నీ పార్టీ (ప్రజలు) |18,866 |0.00 |0 |- | |లోక్ గాత్బంధన్ పార్టీ |18,684 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ వాదీ ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ |18,577 |0.00 |0 |- | |లోక్‌దల్ |18,218 |0.00 |0 |- | |నాగ్రిక్ ఏక్తా పార్టీ |18,037 |0.00 |0 |- | |జంతంత్రిక్ వికాస్ పార్టీ |17,955 |0.00 |0 |- | |వంచిత్ సమాజ్ పార్టీ |17,856 |0.00 |0 |- | |రివల్యూషనరీ మార్క్సిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |17,125 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనసభ పార్టీ |16,902 |0.00 |0 |- | |ఆమ్ జనతా పార్టీ (భారతదేశం) |16,749 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జాతీయ జనతా దళ్ |16,743 |0.00 |0 |- | |హమ్ భారతీయ పార్టీ |16,672 |0.00 |0 |- | |ఆజాద్ భారత్ పార్టీ (డెమోక్రటిక్) |16,481 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మహాన్ గంతంత్ర పార్టీ |16,371 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ పీపుల్స్ పార్టీ |16,195 |0.00 |0 |- | |భారతీయ అనరక్షిత పార్టీ |15,907 |0.00 |0 |- | |మధ్యప్రదేశ్ జన్ వికాస్ పార్టీ |15,472 |0.00 |0 |- | |భారతీయ దళిత పార్టీ |15,376 |0.00 |0 |- | |స్వరాజ్ పార్టీ (లోక్తాంత్రిక్) |15,132 |0.00 |0 |- | |వ్యవస్థ పరివర్తన్ పార్టీ |14,974 |0.00 |0 |- | |సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ పార్టీ |14,882 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ప్రజా సురాజ్య పక్ష |14,757 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (కర్ణాటక) |14,746 |0.00 |0 |- | |జనతా కాంగ్రెస్ |14,595 |0.00 |0 |- | |దేశీయ మక్కల్ శక్తి కట్చి |14,300 |0.00 |0 |- | |సర్వ జనతా పార్టీ |14,213 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రిపబ్లికన్ పార్టీ (ఇన్సాన్) |14,142 |0.00 |0 |- | |బహుజన్ అవామ్ పార్టీ |14,060 |0.00 |0 |- | |మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఎర్ర జెండా) |14,016 |0.00 |0 |- | |జై హింద్ పార్టీ |13,693 |0.00 |0 |- | |ప్రౌటిస్ట్ సర్వ సమాజ్ |13,535 |0.00 |0 |- | |జనతా పార్టీ |13,467 |0.00 |0 |- | |పూర్వాంచల్ మహాపంచాయత్ |13,450 |0.00 |0 |- | |ప్రిజం |13,323 |0.00 |0 |- | |పబ్లిక్ మిషన్ పార్టీ |13,238 |0.00 |0 |- | |ప్రబుద్ధ రిపబ్లికన్ పార్టీ |13,229 |0.00 |0 |- | |భారతీయ గణ పరిషత్ |13,039 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మిత్ర పార్టీ |12,737 |0.00 |0 |- | |కమతాపూర్ పీపుల్స్ పార్టీ (యునైటెడ్) |12,666 |0.00 |0 |- | |ఉత్తరాఖండ్ క్రాంతి దళ్ (డెమోక్రటిక్) |12,629 |0.00 |0 |- | |అఖిల్ భారతీయ అప్నా దళ్ |12,538 |0.00 |0 |- | |సర్వాధారం పార్టీ (మధ్యప్రదేశ్) |12,525 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్‌స్వరాజ్ పార్టీ |12,459 |0.00 |0 |- | |కళింగ సేన |12,432 |0.00 |0 |- | |స్వతంత్ర భారత పక్ష |12,430 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జనసత్తా పార్టీ |12,416 |0.00 |0 |- | |పార్టీ ఫర్ డెమోక్రటిక్ సోషలిజం |12,087 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |12,015 |0.00 |0 |- | |స్మార్ట్ ఇండియన్స్ పార్టీ |11,877 |0.00 |0 |- | |ప్రగతిశీల సమాజ్ పార్టీ |11,752 |0.00 |0 |- | |గరీబ్ జనశక్తి పార్టీ |11,678 |0.00 |0 |- | |గానసంగం పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |11,631 |0.00 |0 |- | |అస్లీ దేశీ పార్టీ |11,598 |0.00 |0 |- | |జన జాగృతి పార్టీ |11,464 |0.00 |0 |- | |జనరల్ సమాజ్ పార్టీ |11,324 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ మిథిలా పార్టీ |11,311 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ పవర్ పార్టీ |11,248 |0.00 |0 |- | |క్రాంతి కరీ జై హింద్ సేన |11,200 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మానవాధికార్ ఫెడరల్ పార్టీ |11,132 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ (రాడికల్) |11,032 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ స్వతంత్ర మోర్చా |10,914 |0.00 |0 |- | |జన్ సంఘర్ష్ విరాట్ పార్టీ |10,569 |0.00 |0 |- | |పూర్వాంచల్ రాష్ట్రీయ కాంగ్రెస్ |10,532 |0.00 |0 |- | |గర్వి గుజరాత్ పార్టీ |10,469 |0.00 |0 |- | |శిరోమణి అకాలీ దళ్ (తక్సాలి) |10,424 |0.00 |0 |- | |యువజన జాగృతి పార్టీ |10,147 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ మిథిలా పార్టీ |10,127 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ జనతా పార్టీ |9,997 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ క్రాంతికారి సమాజ్‌వాదీ పార్టీ |9,914 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారత సమగ్ర క్రాంతి పార్టీ |9,912 |0.00 |0 |- | |భారత్ భ్రష్టాచార్ మితావో పార్టీ |9,894 |0.00 |0 |- | |లోక్తాంత్రిక్ జన స్వరాజ్ పార్టీ |9,868 |0.00 |0 |- | |ప్రజా శాంతి పార్టీ |9,738 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ఆమ్ అవామ్ పార్టీ |9,628 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ పీపుల్స్ గ్రీన్ పార్టీ |9,538 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కిసాన్ పరివర్తన్ పార్టీ |9,503 |0.00 |0 |- | |సమతా సమాధాన్ పార్టీ |9,396 |0.00 |0 |- | |లోక్ జన్ వికాస్ మోర్చా |9,278 |0.00 |0 |- | |రాజనైటిక్ వికల్ప్ పార్టీ |9,109 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జనసంఘ్ |9,015 |0.00 |0 |- | |ఉల్జైపాలి మక్కల్ కచ్చి |9,007 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మరాఠా పార్టీ |8,997 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనశక్తి పార్టీ (సెక్యులర్) |8,900 |0.00 |0 |- | |పిచ్చర సమాజ్ పార్టీ యునైటెడ్ |8,884 |0.00 |0 |- | |ఉత్తరాఖండ్ క్రాంతి దళ్ |8,830 |0.00 |0 |- | |విశ్వ శక్తి పార్టీ |8,784 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా (ఉల్గులన్) |8,672 |0.00 |0 |- | |సతీ ఔర్ ఆప్కా ఫైసాలా పార్టీ |8,643 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనసచేతన్ పార్టీ (RJP) |8,609 |0.00 |0 |- | |అప్నా దళ్ యునైటెడ్ పార్టీ |8,541 |0.00 |0 |- | |కృపా పార్టీ |8,510 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ జార్ఖండ్ పార్టీ |8,484 |0.00 |0 |- | |బహుజన్ ఆజాద్ పార్టీ |8,421 |0.00 |0 |- | |లోకసంగ్రామం |8,418 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్ర సేవా దళ్ |8,381 |0.00 |0 |- | |అప్నా కిసాన్ పార్టీ |8,354 |0.00 |0 |- | |ఒడిశా ప్రగతి దళ్ |8,304 |0.00 |0 |- | |అస్సాం దృష్టి పార్టీ |8,285 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రాష్ట్రీయ మోర్చా |8,260 |0.00 |0 |- | |ప్రగతిశీల మానవ్ సమాజ్ పార్టీ |8,210 |0.00 |0 |- | |సంయుక్త్ వికాస్ పార్టీ |8,205 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ఆవామ్ ఏక్తా పార్టీ |8,164 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా హిందుస్థాన్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |8,082 |0.00 |0 |- | |నవ ప్రజా రాజ్యం పార్టీ |8,007 |0.00 |0 |- | |కిసాన్ మజ్దూర్ సంఘర్ష్ పార్టీ |7,974 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ డెమోక్రటిక్ రిపబ్లికన్ ఫ్రంట్ |7,784 |0.00 |0 |- | |ఆరక్షన్ వ్యతిరేకి పార్టీ |7,697 |0.00 |0 |- | |అఖండ్ సమాజ్ పార్టీ |7,569 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జన్ అధికార్ పార్టీ (యునైటెడ్) |7,561 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సమతా సమాజ్ పార్టీ |7,370 |0.00 |0 |- | |ముందడుగు ప్రజా పార్టీ |7,342 |0.00 |0 |- | |సనాతన్ సంస్కృతి రక్షా దళ్ |7,325 |0.00 |0 |- | |అగిలా ఇండియా మక్కల్ కజగం |7,320 |0.00 |0 |- | |నైటిక్ పార్టీ |7,294 |0.00 |0 |- | |కాన్షీరామ్ బహుజన్ దళ్ |7,255 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జనరాజ్ పార్టీ |7,210 |0.00 |0 |- | |జనహిత భారత్ పార్టీ |7,192 |0.00 |0 |- | |న్యూ డెమోక్రటిక్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |7,081 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ క్రాంతి పార్టీ |6,997 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమంతా దళ్ |6,918 |0.00 |0 |- | |ఫ్రీథాట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |6,884 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ అప్నా దళ్ |6,840 |0.00 |0 |- | |బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ (అంబేద్కర్) |6,802 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ అధికార్ కళ్యాణ్ పార్టీ |6,736 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన్ నాయక్ పార్టీ |6,735 |0.00 |0 |- | |భరత్ భూమి పార్టీ |6,730 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన క్రాంతి దళ్ |6,684 |0.00 |0 |- | |నేషనలిస్ట్ జస్టిస్ పార్టీ |6,531 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మానవాధికార్ పార్టీ |6,511 |0.00 |0 |- | |భారతీయ హింద్ ఫౌజ్ |6,508 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సర్వజన్ వికాస్ పార్టీ |6,497 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా జన ఆందోళన్ పార్టీ |6,495 |0.00 |0 |- | |పరివర్తన్ సమాజ్ పార్టీ |6,469 |0.00 |0 |- | |సాంఖ్యానుపతి భగీదారీ పార్టీ |6,395 |0.00 |0 |- | |సమన్ ఆద్మీ సమన్ పార్టీ |6,368 |0.00 |0 |- | |లోక్ సేవాదళ్ |6,313 |0.00 |0 |- | |సబ్కా దళ్ యునైటెడ్ |6,283 |0.00 |0 |- | |మనవ్వాది జనతా పార్టీ |6,267 |0.00 |0 |- | |మైనారిటీస్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |6,198 |0.00 |0 |- | |జాగో హిందుస్థాన్ పార్టీ |6,171 |0.00 |0 |- | |దళిత బహుజన పార్టీ |6,133 |0.00 |0 |- | |భారీపా బహుజన్ మహాసంఘ్ |5,971 |0.00 |0 |- | |జమాత్-ఇ-సెరతుల్ ముస్తకీమ్ |5,885 |0.00 |0 |- | |నేషనలిస్ట్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |5,798 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జన్ గౌరవ్ పార్టీ |5,768 |0.00 |0 |- | |జన శక్తి దళ్ |5,758 |0.00 |0 |- | |అప్నా దేశ్ పార్టీ |5,682 |0.00 |0 |- | |భారత్ నిర్మాణ్ పార్టీ |5,674 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ సేన |5,654 |0.00 |0 |- | |కిసాన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |5,647 |0.00 |0 |- | |ఛత్తీస్‌గఢ్ వికాస్ గంగా రాష్ట్రీయ పార్టీ |5,540 |0.00 |0 |- | |అన్న వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,511 |0.00 |0 |- | |అవామీ సమతా పార్టీ |5,504 |0.00 |0 |- | |ఎజుచి తమిళర్గళ్ మున్నేట్ర కజగం |5,482 |0.00 |0 |- | |పృథ్వీరాజ్ జనశక్తి పార్టీ |5,451 |0.00 |0 |- | |ఉత్తరాఖండ్ పరివర్తన్ పార్టీ |5,351 |0.00 |0 |- | |సెక్యులర్ డెమోక్రటిక్ కాంగ్రెస్ |5,321 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ ముస్లిం లీగ్ (సెక్యులర్) |5,179 |0.00 |0 |- | |అన్నదాత పార్టీ |5,147 |0.00 |0 |- | |అనైతు మక్కల్ పురట్చి కట్చి |5,089 |0.00 |0 |- | |స్వర్ణ భారత్ పార్టీ |5,064 |0.00 |0 |- | |సామాజిక న్యాయ పార్టీ |5,027 |0.00 |0 |- | |మజ్దూర్ కిరాయేదార్ వికాస్ పార్టీ |5,017 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ వాదీ జనతా పార్టీ (కర్ణాటక) |4,991 |0.00 |0 |- | |సామాన్య ప్రజా పార్టీ |4,983 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ లేబర్ పార్టీ (అంబేద్కర్ ఫూలే) |4,923 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నవజవాన్ సేన (పక్షం) |4,917 |0.00 |0 |- | |పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సెక్యులర్) |4,914 |0.00 |0 |- | |డెమోక్రటిక్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అంబేద్కర్) |4,913 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనసంఘర్ష్ స్వరాజ్ పార్టీ |4,897 |0.00 |0 |- | |జనతా క్రాంతి పార్టీ (రాష్ట్రవాది) |4,873 |0.00 |0 |- | |ఆస్రా లోక్‌మంచ్ ​​పార్టీ |4,856 |0.00 |0 |- | |నేషనలిస్ట్ జనశక్తి పార్టీ |4,847 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ క్రిస్టియన్ ఫ్రంట్ |4,832 |0.00 |0 |- | |జై జవాన్ జై కిసాన్ పార్టీ |4,809 |0.00 |0 |- | |అతుల్య భారత్ పార్టీ |4,737 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కృషక్ దళ్ |4,696 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ రోడ్ మ్యాప్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |4,672 |0.00 |0 |- | |భారతీయ అమృత్ పార్టీ |4,632 |0.00 |0 |- | |ప్రజాతాంత్రిక్ సమాధాన్ పార్టీ |4,612 |0.00 |0 |- | |నవభారత్ నిర్మాణ్ పార్టీ |4,590 |0.00 |0 |- | |మానవతావాడి సమాజ్ పార్టీ |4,498 |0.00 |0 |- | |జాతీయ జాగరణ్ పార్టీ |4,444 |0.00 |0 |- | |మిథిలాంచల్ ముక్తి మోర్చా |4,413 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఖోబ్రగడే) |4,402 |0.00 |0 |- | |అంబేద్కరిస్ట్ రిపబ్లికన్ పార్టీ |4,399 |0.00 |0 |- | |నవ సమాజ్ పార్టీ |4,286 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ సంగ్రామ్ పార్టీ |4,283 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ రిపబ్లికన్ కాంగ్రెస్ |4,278 |0.00 |0 |- | |నవరంగ్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,265 |0.00 |0 |- | |ప్రజా స్వరాజ్ పార్టీ |4,179 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ అనుశీలన్ పార్టీ |4,164 |0.00 |0 |- | |పిచ్చర సమాజ్ పార్టీ |4,073 |0.00 |0 |- | |మాన్వాధికర్ జాతీయ పార్టీ |4,071 |0.00 |0 |- | |ముల్నిబాసి పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |4,057 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా ఉలమా కాంగ్రెస్ |4,024 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా, |4,016 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ యూనిటీ సెంటర్ |4,003 |0.00 |0 |- | |మనువాది పార్టీ |3,962 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్ సర్వాధికార్ పార్టీ |3,944 |0.00 |0 |- | |సోషల్ జస్టిస్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |3,927 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమాజ్‌వాదీ పార్టీ (సెక్యులర్) |3,926 |0.00 |0 |- | |సుభాష్వాది భారతీయ సమాజ్ వాదీ పార్టీ (సుభాస్ పార్టీ) |3,919 |0.00 |0 |- | |భారత్ జన్ ఆధార్ పార్టీ |3,919 |0.00 |0 |- | |సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా) |3,916 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మానవ్ సమాజ్ పార్టీ |3,908 |0.00 |0 |- | |అఖండ హింద్ పార్టీ |3,907 |0.00 |0 |- | |జాతీయ మహిళా పార్టీ |3,903 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సంగయిల్ పార్టీ |3,895 |0.00 |0 |- | |సమతా క్రాంతి దళ్ |3,877 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ విక్లాంగ్ పార్టీ |3,845 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఆజాద్ మంచ్ |3,799 |0.00 |0 |- | |భారతీయ క్రాంతి వీర్ పార్టీ |3,778 |0.00 |0 |- | |వాంచిత్సమాజ్ ఇన్సాఫ్ పార్టీ |3,756 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ ప్రజా పక్ష |3,750 |0.00 |0 |- | |జన్ సేవా సహాయక్ పార్టీ |3,731 |0.00 |0 |- | |జన సమ్మాన్ పార్టీ |3,706 |0.00 |0 |- | |కర్ణాటక ప్రజా పార్టీ (రైతపర్వ) |3,697 |0.00 |0 |- | |వికాస్ ఇన్సాఫ్ పార్టీ |3,694 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సహారా పార్టీ |3,687 |0.00 |0 |- | |అప్నా సమాజ్ పార్టీ |3,678 |0.00 |0 |- | |జన్ సత్య పథ్ పార్టీ |3,646 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ నేషనల్ లీగ్ |3,644 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సర్వోదయ పార్టీ |3,638 |0.00 |0 |- | |తమిళగ ముర్పోక్కు మక్కల్ కట్చి |3,599 |0.00 |0 |- | |అధికార వికాస్ పార్టీ |3,526 |0.00 |0 |- | |దళిత సోషిత్ పిచ్చర వర్గ్ అధికార్ దళ్ |3,522 |0.00 |0 |- | |భారతీయ పంచాయత్ పార్టీ |3,449 |0.00 |0 |- | |ఆప్ ఔర్ హమ్ పార్టీ |3,434 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనసురాజ్య పార్టీ |3,433 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ సమాజ్ పార్టీ |3,423 |0.00 |0 |- | |తెలంగాణ యువశక్తి |3,407 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనక్రాంతి పార్టీ |3,405 |0.00 |0 |- | |కొత్త ఆల్ ఇండియా కాంగ్రెస్ పార్టీ |3,391 |0.00 |0 |- | |ప్రగతిశీల లోక్ మంచ్ |3,339 |0.00 |0 |- | |దేశియ ఉజ్హవర్ ఉజైపలర్ కజగం |3,337 |0.00 |0 |- | |కిసాన్ రక్షా పార్టీ, |3,303 |0.00 |0 |- | |భారత్ లోక్ సేవక్ పార్టీ |3,271 |0.00 |0 |- | |జై మహా భారత్ పార్టీ |3,267 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఇన్సాఫ్ పార్టీ |3,265 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ఇన్సాన్ పార్టీ |3,264 |0.00 |0 |- | |చండీగఢ్ కి ఆవాజ్ పార్టీ |3,186 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్ర నిర్మాణ పార్టీ |3,167 |0.00 |0 |- | |సమదర్శి సమాజ్ పార్టీ |3,139 |0.00 |0 |- | |కర్ణాటక కార్మిక పక్షం |3,084 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మజ్దూర్ ఏక్తా పార్టీ |3,066 |0.00 |0 |- | |గూర్ఖా రాష్ట్రీయ కాంగ్రెస్ |2,952 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ భలై మోర్చా |2,917 |0.00 |0 |- | |మక్కల్ సననాయగ కుడియరసు కట్చి, |2,906 |0.00 |0 |- | |సర్వశ్రేష్ఠ్ దళ్ |2,901 |0.00 |0 |- | |భారత్ రక్షక్ పార్టీ (డెమోక్రటిక్) |2,880 |0.00 |0 |- | |యువ వికాస్ పార్టీ |2,858 |0.00 |0 |- | |సత్య క్రాంతి పార్టీ |2,857 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ లేబర్ పార్టీ |2,833 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (కాంబ్లే) |2,809 |0.00 |0 |- | |స్వాభిమాన్ పార్టీ |2,805 |0.00 |0 |- | |శక్తి సేన (భారత్ దేశ్) |2,802 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం |2,764 |0.00 |0 |- | |మహారాష్ట్ర క్రాంతి సేన |2,761 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ నవనిర్మాణ పార్టీ |2,759 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సహాయోగ్ పార్టీ |2,756 |0.00 |0 |- | |సభి జన్ పార్టీ |2,751 |0.00 |0 |- | |లోక్తాంత్రిక్ జనశక్తి పార్టీ |2,725 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ప్రగతి పార్టీ |2,718 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా లేబర్ పార్టీ |2,707 |0.00 |0 |- | |ఛత్తీస్‌గఢ్ స్వాభిమాన్ మంచ్ |2,691 |0.00 |0 |- | |సమతా వికాస్ పార్టీ |2,688 |0.00 |0 |- | |జనవాది పార్టీ (సోషలిస్ట్) |2,640 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కొత్త సంస్కార్ క్రాంతికారి పార్టీ |2,640 |0.00 |0 |- | |అఖండ రాష్ట్రవాది పార్టీ |2,626 |0.00 |0 |- | |నామ్ ఇండియన్ పార్టీ |2,597 |0.00 |0 |- | |భారత ఇందిరా కాంగ్రెస్ (ఆర్) |2,569 |0.00 |0 |- | |సుందర్ సమాజ్ పార్టీ |2,568 |0.00 |0 |- | |సర్వజన్ లోక్ శక్తి పార్టీ |2,554 |0.00 |0 |- | |తమిళ తెలుగు జాతీయ పార్టీ |2,516 |0.00 |0 |- | |కన్నడ చలవలి వాటల్ పక్ష |2,510 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మైనారిటీల సురక్ష మహాసంఘ్ |2,484 |0.00 |0 |- | |జనసత్తా పార్టీ |2,484 |0.00 |0 |- | |ఓటర్ల పార్టీ |2,478 |0.00 |0 |- | |మహాముక్తి దళ్ |2,477 |0.00 |0 |- | |నిర్భయ్ భారతీ పార్టీ |2,449 |0.00 |0 |- | |మహాసంకల్ప్ జనతా పార్టీ |2,427 |0.00 |0 |- | |కిసాన్ రాజ్ పార్టీ, |2,426 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ వాదీ సమాజ్ పార్టీ |2,417 |0.00 |0 |- | |లోక్ చేతన దళ్ |2,384 |0.00 |0 |- | |నవభారత్ ఏక్తా దళ్ |2,371 |0.00 |0 |- | |జనతా రాజ్ వికాస్ పార్టీ |2,364 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ న్యాయ్ రక్షక్ పార్టీ |2,360 |0.00 |0 |- | |నేతాజీ సుభాష్ చందర్ బోస్ రాష్ట్రీయ ఆజాద్ పార్టీ |2,342 |0.00 |0 |- | |జనతా రాజ్ పార్టీ |2,308 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ భారతీయ జన్ జన్ పార్టీ |2,291 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఆమ్జాన్ పార్టీ |2,272 |0.00 |0 |- | |సామ్రాట్ అశోక్ సేన పార్టీ |2,214 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన్ సమతా పార్టీ |2,210 |0.00 |0 |- | |స్వతంత్ర భారత్ సత్యాగ్రహ పార్టీ |2,142 |0.00 |0 |- | |హింద్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |2,094 |0.00 |0 |- | |త్రిపుర పీపుల్స్ పార్టీ |2,076 |0.00 |0 |- | |స్వతంత్ర సమాజ్ పార్టీ |2,069 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జన్మత్ పార్టీ |2,058 |0.00 |0 |- | |ఉత్తరప్రదేశ్ నవనిర్మాణ సేన |2,051 |0.00 |0 |- | |ఉత్తరాఖండ్ ప్రగతిశీల పార్టీ |2,041 |0.00 |0 |- | |సజగ్ సమాజ్ పార్టీ |2,041 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారత ప్రజా పార్టీ |2,023 |0.00 |0 |- | |అండమాన్ & నికోబార్ జనతా పార్టీ |2,017 |0.00 |0 |- | |కర్ణాటక జనతా పక్ష |2,013 |0.00 |0 |- | |భారత రక్షక నాయకుడు పార్టీ |2,012 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా ఉజ్హవర్గల్ ఉజైప్పలర్గళ్ కట్చి |1,999 |0.00 |0 |- | |హమ్రో సిక్కిం పార్టీ |1,998 |0.00 |0 |- | |భారతీయ భైచార పార్టీ |1,995 |0.00 |0 |- | |సంఘర్ష్ సేన |1,987 |0.00 |0 |- | |అధునిక్ భారత్ పార్టీ |1,976 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది చేతన పార్టీ |1,975 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఆదర్శ్ మెంబర్ పార్టీ |1,965 |0.00 |0 |- | |సన్మాన్ రాజకీయ పక్షం |1,961 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సంపూరణ్ క్రాంతికారి పార్టీ |1,948 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ దళ్ యునైటెడ్ |1,907 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ వాదీ జన్ పరిషత్ |1,899 |0.00 |0 |- | |భారతీయ హరిత్ పార్టీ |1,886 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సర్వజన్ హితే సమాజ్ పార్టీ |1,852 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ గోండ్వానా పార్టీ |1,850 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా మైనారిటీస్ ఫ్రంట్ |1,850 |0.00 |0 |- | |బుందేల్‌ఖండ్ క్రాంతి దళ్ |1,849 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ బహుజన సేన |1,820 |0.00 |0 |- | |జన్ ఆదేశ్ అక్షుని సేన |1,812 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కిసాన్ యూనియన్ సమాజ్ పార్టీ |1,786 |0.00 |0 |- | |మణిపూర్ పీపుల్స్ పార్టీ |1,783 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ భగీదారీ సమాజ్ పార్టీ |1,777 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (రిఫార్మిస్ట్) |1,777 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మతదాత పార్టీ |1,771 |0.00 |0 |- | |అహిల ఇండియా ధయగా మక్కల్ మున్నేట్ర కట్చి |1,765 |0.00 |0 |- | |అల్-హింద్ పార్టీ |1,764 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ గరీబ్ దళ్ |1,749 |0.00 |0 |- | |విశ్వ జన పార్టీ |1,726 |0.00 |0 |- | |ఇండిపెండెంట్ పీపుల్స్ పార్టీ |1,723 |0.00 |0 |- | |ప్రవాసీ నివాసి పార్టీ |1,695 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రాష్ట్రవాది సమంతా పార్టీ |1,695 |0.00 |0 |- | |శ్రీ జనతా పార్టీ |1,672 |0.00 |0 |- | |మజ్దూర్ దళిత్ కిసాన్ మహిళా గరీబ్ పార్టీ (హిందుస్తానీ) |1,669 |0.00 |0 |- | |తెలంగాణ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |1,660 |0.00 |0 |- | |భారతీయ పీపుల్స్ పార్టీ |1,649 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమరస్తా పార్టీ |1,648 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ నౌజవాన్ దళ్ |1,630 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ లోక్‌మత్ పార్టీ |1,628 |0.00 |0 |- | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ పీర్ పంజాల్ అవామీ పార్టీ |1,612 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జాన్తంత్రిక్ భారత్ వికాస్ పార్టీ |1,600 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జన్ అధికార్ పార్టీ |1,596 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ బహుజన్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |1,574 |0.00 |0 |- | |కిసాన్ మజ్దూర్ బెరోజ్గర్ సంఘ్ |1,574 |0.00 |0 |- | |జ్వాలా దళ్ |1,572 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ సేన |1,567 |0.00 |0 |- | |ఆంధ్ర రాష్ట్ర ప్రజా సమితి |1,563 |0.00 |0 |- | |జన్ శక్తి ఏక్తా పార్టీ |1,557 |0.00 |0 |- | |డా. భీమ్‌రావ్ అంబేద్కర్ దళ్ |1,549 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది శ్రమజీవి దళ్ |1,548 |0.00 |0 |- | |విశ్వ మానవ్ సమాజ్ కళ్యాణ్ పరిషత్, |1,529 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ఆజాద్ సేన |1,527 |0.00 |0 |- | |గుజరాత్ జనతా పంచాయితీ పార్టీ |1,524 |0.00 |0 |- | |ఫార్వర్డ్ డెమోక్రటిక్ లేబర్ పార్టీ |1,519 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పక్ష (ఖోరిపా) |1,506 |0.00 |0 |- | |సిక్కిం రిపబ్లికన్ పార్టీ |1,503 |0.00 |0 |- | |ప్రజా సత్తా పార్టీ |1,462 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ భ్రష్టాచార్ ముక్త్ పార్టీ |1,453 |0.00 |0 |- | |ఇంజనీర్స్ పార్టీ |1,442 |0.00 |0 |- | |భాపసే పార్టీ |1,434 |0.00 |0 |- | |హమ్ సబ్కీ పార్టీ |1,432 |0.00 |0 |- | |జై హింద్ సమాజ్ పార్టీ |1,431 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఆమ్ జన్ సేవా పార్టీ |1,425 |0.00 |0 |- | |అహింసా సమాజ్ పార్టీ |1,424 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జాన్వికాస్ పార్టీ (డెమోక్రటిక్) |1,414 |0.00 |0 |- | |ప్రిజం |1,400 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన సంపర్క్ పార్టీ |1,392 |0.00 |0 |- | |సబ్సే అచ్చి పార్టీ |1,360 |0.00 |0 |- | |ప్రజాతంత్ర ఆధార్ పార్టీ |1,346 |0.00 |0 |- | |మానవ క్రాంతి పార్టీ |1,344 |0.00 |0 |- | |నవోదయం పార్టీ |1,341 |0.00 |0 |- | |కళ్యాణకారి జంతంత్రిక్ పార్టీ |1,336 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ వ్యాపారి పార్టీ |1,326 |0.00 |0 |- | |యేకికృత సంక్షేమ రాష్ట్రీయ ప్రజా పార్టీ |1,320 |0.00 |0 |- | |పుదుచ్చేరి డెవలప్‌మెంట్ పార్టీ |1,319 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ ఫిఫ్టీ ఫిఫ్టీ ఫ్రంట్ |1,308 |0.00 |0 |- | |షేన్ హింద్ ఫోర్మ్ |1,306 |0.00 |0 |- | |యువ సర్కార్ |1,296 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్ర వికాస్ జంబేస్ పార్టీ |1,290 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియన్ రాజీవ్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |1,282 |0.00 |0 |- | |అంజాన్ ఆద్మీ పార్టీ |1,281 |0.00 |0 |- | |ఏక్తా సమాజ్ పార్టీ |1,270 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన్ పరివర్తన్ పార్టీ |1,268 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనతా పార్టీ |1,264 |0.00 |0 |- | |ఆంధ్ర చైతన్య పార్టీ |1,263 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ అంబేద్కర్ దళ్ |1,258 |0.00 |0 |- | |మణిపూర్ డెమోక్రటిక్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |1,256 |0.00 |0 |- | |యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఆఫ్ ఇండియా పార్టీ |1,244 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ పార్టీ (సెక్యులర్), |1,244 |0.00 |0 |- | |రాయలసీమ రాష్ట్ర సమితి |1,229 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది పార్టీ (భారత్) |1,225 |0.00 |0 |- | |ప్రేమ్ జనతాదళ్ |1,223 |0.00 |0 |- | |రాడికల్ డెమోక్రాట్లు |1,220 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన సమ్మాన్ పార్టీ |1,218 |0.00 |0 |- | |కర్ణాటక ప్రజ్ఞవంత జనతా పార్టీ |1,207 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ప్రజాగల కళ్యాణ పక్ష |1,184 |0.00 |0 |- | |నవసర్జన్ భారత్ పార్టీ |1,160 |0.00 |0 |- | |జాతీయ అభివృద్ధి పార్టీ |1,138 |0.00 |0 |- | |నవతరం పార్టీ |1,135 |0.00 |0 |- | |లోక్‌జాగర్ పార్టీ |1,135 |0.00 |0 |- | |మక్కలచ్చి కట్చి |1,115 |0.00 |0 |- | |వివాసాయిగల్ మక్కల్ మున్నేట్ర కట్చి |1,108 |0.00 |0 |- | |సర్వజన్ సేవా పార్టీ |1,085 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన్ పార్టీ |1,069 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనవాది పార్టీ (సోషలిస్ట్) |1,060 |0.00 |0 |- | |న్యూ ఇండియా పార్టీ |1,059 |0.00 |0 |- | |జై స్వరాజ్ పార్టీ |1,056 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన్ మోర్చా పార్టీ |1,055 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ యూత్ పార్టీ |1,053 |0.00 |0 |- | |తెలంగాణ సకలజనుల పార్టీ |1,048 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నోజవాన్ దళ్ |1,047 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ అప్నీ పార్టీ |1,044 |0.00 |0 |- | |హిందూ సమాజ్ పార్టీ |1,014 |0.00 |0 |- | |బహుజన రాజ్యం పార్టీ (ఫూలే అంబేద్కర్) |1,008 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ ఏకతా పార్టీ |1,006 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ప్రజా కాంగ్రెస్ (సెక్యులర్) |996 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రాష్ట్రవాది పక్ష |992 |0.00 |0 |- | |నవనిర్మాణ పార్టీ |985 |0.00 |0 |- | |శిరోమణి లోక్ దళ్ పార్టీ |984 |0.00 |0 |- | |భారతీయ వాంచిత్సమాజ్ పార్టీ |984 |0.00 |0 |- | |మేరా అధికార్ రాష్ట్రీయ దళ్ |973 |0.00 |0 |- | |అహింసా సోషలిస్ట్ పార్టీ |972 |0.00 |0 |- | |హిమాచల్ జన క్రాంతి పార్టీ |970 |0.00 |0 |- | |లోక్ జన్ సంఘర్ష్ పార్టీ |968 |0.00 |0 |- | |ఛాలెంజర్స్ పార్టీ |958 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నౌజవాన్ ఇంక్లావ్ పార్టీ |932 |0.00 |0 |- | |అంబేద్కర్ యుగ్ పార్టీ |921 |0.00 |0 |- | |జనపాలన పార్టీ (డెమోక్రటిక్) |913 |0.00 |0 |- | |అన్ని పెన్షనర్ల పార్టీ |892 |0.00 |0 |- | |జాతీయ నవక్రాంతి పార్టీ |887 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ మానవతా పక్ష |885 |0.00 |0 |- | |సాఫ్ పార్టీ |882 |0.00 |0 |- | |హమారీ అప్నీ పార్టీ |847 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శవాది కాంగ్రెస్ పార్టీ |838 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సర్వోదయ క్రాంతి పార్టీ |829 |0.00 |0 |- | |ఆజాద్ మజ్దూర్ కిస్సాన్ పార్టీ |829 |0.00 |0 |- | |భారతీయ గాంధీయన్ పార్టీ |824 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మజ్దూర్ జనతా పార్టీ |822 |0.00 |0 |- | |ఫ్యూచర్ ఇండియా పార్టీ |820 |0.00 |0 |- | |రైతు భారత్ పార్టీ |811 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ నవ నిర్మాణ్ భారత్ పార్టీ |811 |0.00 |0 |- | |సోషలిస్టు జనతా పార్టీ |805 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మంగళం పార్టీ |798 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనుతన్ పార్టీ |776 |0.00 |0 |- | |ఇలాంటామిలర్ మున్నాని కజగం |748 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనహిత సంఘర్ష్ పార్టీ |747 |0.00 |0 |- | |బహుజన సురక్షా దళ్ |743 |0.00 |0 |- | |సర్వోదయ ప్రభాత్ పార్టీ |740 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ సర్వధర్మ సమాజ్ పార్టీ |735 |0.00 |0 |- | |సమాజతాంత్రిక పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |730 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ప్రగతిశీల కాంగ్రెస్ |724 |0.00 |0 |- | |ఇంఖలాబ్ వికాస్ దళ్ |718 |0.00 |0 |- | |ఆదిం భారతీయ దళ్ |716 |0.00 |0 |- | |జన్ సంఘ్ పార్టీ |712 |0.00 |0 |- | |లోక్తాంత్రిక్ రాష్ట్రవాది పార్టీ |705 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనసేన పార్టీ |699 |0.00 |0 |- | |జై విజయ భారతి పార్టీ |696 |0.00 |0 |- | |పంజాబ్ లేబర్ పార్టీ |692 |0.00 |0 |- | |యూనివర్సల్ బ్రదర్‌హుడ్ ఉద్యమం |689 |0.00 |0 |- | |సర్వ వికాస్ పార్టీ |688 |0.00 |0 |- | |మజ్దూర్ కిసాన్ యూనియన్ పార్టీ |687 |0.00 |0 |- | |ఖుస్రో సేన పార్టీ |687 |0.00 |0 |- | |BC యునైటెడ్ ఫ్రంట్ |649 |0.00 |0 |- | |అనైతు మక్కల్ కట్చి |645 |0.00 |0 |- | |అకిల ఇండియా వల్లలార్ పేరవై |643 |0.00 |0 |- | |జాతీయ దళిత ధల్ పార్టీ |628 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నవోదయ పార్టీ |619 |0.00 |0 |- | |సిక్కిం యునైటెడ్ ఫ్రంట్ |614 |0.00 |0 |- | |మహిళా & యువ శక్తి పార్టీ |605 |0.00 |0 |- | |డెమోక్రటిక్ కరప్షన్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ |596 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ బ్యాక్‌వర్డ్ పార్టీ |584 |0.00 |0 |- | |ఫౌజీ జనతా పార్టీ |564 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ జనతా సేవా పార్టీ |551 |0.00 |0 |- | |పీపుల్స్ యూనియన్ పార్టీ |547 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జాతిగత్ ఆరక్షన్ వ్యతిరేక పార్టీ |535 |0.00 |0 |- | |రియల్ డెమోక్రసీ పార్టీ |532 |0.00 |0 |- | |స్వర్ణిమ్ భారత్ ఇంక్విలాబ్ |527 |0.00 |0 |- | |తెలంగాణ ప్రజా పార్టీ |521 |0.00 |0 |- | |కర్తవ్య రాష్ట్రీయ పార్టీ |512 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ లోక్ దళ్ |503 |0.00 |0 |- | |బహుజన్ సమ్యక్ పార్టీ (మిషన్) |501 |0.00 |0 |- | |డెమోక్రటిక్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |499 |0.00 |0 |- | |క్రిస్టియన్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |494 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జనతా దళ్ |489 |0.00 |0 |- | |లోక్ప్రియ సమాజ్ పార్టీ |478 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ వికాస్ పార్టీ |477 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది క్రాంతి దళ్ |475 |0.00 |0 |- | |జై లోక్ పార్టీ |473 |0.00 |0 |- | |భారతరాష్ట్ర డెమోక్రటిక్ పార్టీ |472 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా ఏక్తవాది |463 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రాష్ట్రవాది పార్టీ |461 |0.00 |0 |- | |యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ సెక్యులర్ |451 |0.00 |0 |- | |హర్దం మానవ్తవాడి రాష్ట్రీయ దళ్ |447 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ అహింసా మంచ్ |440 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జనతా దళ్ (ఇంటిగ్రేటెడ్) |435 |0.00 |0 |- | |డెమొక్రాటిక్ ప్రజాక్రాంతి పార్టీ సెక్యులరిస్టు |429 |0.00 |0 |- | |సంఝీ విరాసత్ పార్టీ |419 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియన్స్ పార్టీ |396 |0.00 |0 |- | |గరీబ్ ఆద్మీ పార్టీ |385 |0.00 |0 |- | |ఆల్ పీపుల్స్ పార్టీ |370 |0.00 |0 |- | |రాజ్యాధికార పార్టీ |368 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమతా వికాస్ పార్టీ |349 |0.00 |0 |- | |దక్ష పార్టీ |346 |0.00 |0 |- | |తోలా పార్టీ |330 |0.00 |0 |- | |అవినీతి నిర్మూలన పార్టీ |275 |0.00 |0 |- | |దేశ్ జనహిత్ పార్టీ |273 |0.00 |0 |- | |స్వతంత్ర |16,467,341 |2.69 |4 |- | colspan="2" |పైవేవీ కాదు |6,513,355 |1.06 |– |- | colspan="2" |ఖాళీగా | colspan="2" | |1 |- | colspan="2" |నామినేట్ చేయబడిన ఆంగ్లో-ఇండియన్స్ | colspan="2" | |2 |- | colspan="2" |మొత్తం |613,146,768 |100.00 |545 |- ! colspan="5" | |- | colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |613,146,768 |99.92 | |- | colspan="2" |చెల్లని/ఖాళీ ఓట్లు |509,530 |0.08 | |- | colspan="2" |మొత్తం ఓట్లు |613,656,298 |100.00 | |- | colspan="2" |నమోదైన ఓటర్లు/ఓటింగ్ శాతం |910,512,091 |67.40 | |- | colspan="5" |మూలం: |} == కూటమి & పార్టీల వారీగా ఫలితాలు == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |పార్టీ | | | | |- ![[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] ![[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] !డిఎంకె !వైసీపీ |- ! rowspan="2" |నాయకుడు |<small>నరేంద్ర మోదీ</small> |<small>రాహుల్ గాంధీ</small> |<small>MK స్టాలిన్</small> |<small>వైఎస్ జగన్మోహన్ రెడ్డి</small> |- |[[File:PM_Modi_Portrait(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PM_Modi_Portrait(cropped).jpg|133x133px]] |[[File:Rahul Gandhi (full, 2008).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rahul Gandhi (full, 2008).jpg|alt=|131x131px]] | |[[File:The_Chief_Minister_of_Andhra_Pradesh,_Shri_Y.S._Jagan_Mohan_Reddy.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_Chief_Minister_of_Andhra_Pradesh,_Shri_Y.S._Jagan_Mohan_Reddy.jpg|125x125px]] |- ! rowspan="2" |ఓట్లు |37.77% ; 229,076,879 |19.66% ; 119,495,214 |2.33% ; 14,363,332<ref name="ECI_1">{{cite web|date=11 October 2019|title=18. Partywise Seat Won Valid Votes Polled in Each State|url=https://eci.gov.in/files/file/10959-18-partywise-seat-won-valid-votes-polled-in-each-state/|access-date=21 December 2021|work=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref>{{cite web|date=11 October 2019|title=35. VELLORE PC RESULT (ELECTION WAS HELD IN AUGUST 2019)|url=https://eci.gov.in/files/file/11007-35-vellore-pc-result-election-was-held-in-august-2019/|access-date=21 December 2021|work=[[Election Commission of India]]}}</ref> |2.26% ; 13,877,992 |- |{{percentage bar|37.26||ff9933}} |{{percentage bar|19.39||00bfff}} |{{percentage bar|2.26||dd1100}} |{{percentage bar|2.53||1569c7}} |- ! rowspan="2" |సీట్లు |303 (55.90%) |52 (9.59%) |23 (4.24%) |23 (4.24%) |- |{{Composition bar|303|542|{{party color|Bharatiya Janata Party}}}} |{{Composition bar|52|542|{{party color|Indian National Congress}}}} |{{Composition bar|23<!--See note. Vote totals are for 542 seats elected on election day only-->|542|{{party color|Dravida Munnetra Kazhagam}}}} |{{Composition bar|23|542|{{party color|YSR Congress Party}}}} |- ! rowspan="2" |పార్టీ |[[File:Mamata_Banerjee_-_Kolkata_2011-12-08_7531_Cropped.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mamata_Banerjee_-_Kolkata_2011-12-08_7531_Cropped.JPG|alt=|132x132px]] | |[[File:Nitish_Kumar.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nitish_Kumar.jpg|125x125px]] |[[File:Odisha_CM_Naveen_Patnaik_in_October_2014.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Odisha_CM_Naveen_Patnaik_in_October_2014.jpg|131x131px]] |- !టీఎంసీ !శివసేన !జేడీ (యూ) !బీజేడీ |- ! rowspan="2" |నాయకుడు |<small>మమతా బెనర్జీ</small> |<small>ఉద్ధవ్ ఠాక్రే</small> |<small>నితీష్ కుమార్</small> |<small>నవీన్ పట్నాయక్</small> |- | | | | |- ! rowspan="2" |ఓట్లు |4.1% ; 24,757,345 |2.10% ; 12,858,904 |1.46% ; 8,926,679 |1.66% ; 10,174,021 |- |{{percentage bar|4.07||00ff00}} |{{percentage bar|2.10||e3882d}} |{{percentage bar|1.46||003366}} |{{percentage bar|1.66||006400}} |- ! rowspan="2" |సీట్లు |22 (4.05%) |18 (2.3%) |16 (1.9%) |12 (1.2%) |- |{{Composition bar|22|542|{{party color|Trinamool Congress}}}} |{{Composition bar|18|542|{{party color|Shiv Sena}}}} |{{Composition bar|16|542|{{party color|Janata Dal (United)}}}} |{{Composition bar|12|542|{{party color|Biju Janata Dal}}}} |- ! rowspan="2" |పార్టీ | | | | |- !బీఎస్‌పీ !ఎస్‌పీ ![[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|ఎన్‌సీపీ]] !సీపీఐ (ఎం) |- ! rowspan="2" |నాయకుడు |<small>మాయావతి</small> |<small>అఖిలేష్ యాదవ్</small> |<small>శరద్ పవార్</small> |<small>సీతారాం ఏచూరి</small> |- |[[File:Mayawati.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mayawati.jpg|125x125px]] |[[File:Akhilesh_Yadav_(cropped).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Akhilesh_Yadav_(cropped).JPG|131x131px]] |[[File:Sharad_Govindrao_Pawar.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sharad_Govindrao_Pawar.jpg|125x125px]] |[[File:Yechuri_1.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yechuri_1.JPG|125x125px]] |- ! rowspan="2" |ఓట్లు |3.63% ; 22,246,501 |2.55% ; 15,647,206 |1.39% ; 8,500,331 |1.77% ; 10,744,908 |- |{{percentage bar|3.63||0000ff}} |{{percentage bar|2.55||ff0001}} |{{percentage bar|1.39||1ca9c9}} |{{percentage bar|1.77||ff0000}} |- ! rowspan="2" |సీట్లు |10 (1.85%) |05 (0.92%) |05 (0.92%) |03 (0.55%) |- |{{Composition bar|10|542|{{party color|Bahujan Samaj Party}}}} |{{Composition bar|05|542|{{party color|Samajwadi Party}}}} |{{Composition bar|05|542|{{party color|Nationalist Congress Party}}}} |{{Composition bar|03|542|{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}}} |} == ప్రాంతం వారీగా ఫలితాలు == {| class="wikitable" !ప్రాంతం !రాష్ట్రాలు !మొత్తం సీట్లు ! colspan="2" |పార్టీ !గెలిచింది !మార్పు |- | rowspan="8" |'''ఉత్తర''' | rowspan="8" |జమ్మూ & కాశ్మీర్ (6) హిమాచల్ ప్రదేశ్ (4) హర్యానా (10) పంజాబ్ (13) ఉత్తరాఖండ్ (5) ఉత్తర ప్రదేశ్ (80) | rowspan="8" |'''118''' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |'''86''' |{{decrease}}6 |- | |బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ |10 |{{increase}}10 |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |9 |{{increase}}3 |- | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |5 |{{Nochange}} |- | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |3 |{{increase}}3 |- | |అప్నా దళ్ |2 |{{Nochange}} |- | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |2 |{{decrease}}2 |- | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |1 |{{decrease}}3 |- | rowspan="7" |'''పాశ్చాత్య''' | rowspan="7" |రాజస్థాన్ (25) గుజరాత్ (26) మహారాష్ట్ర (48) గోవా (2) | rowspan="7" |'''101''' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |'''74''' |{{decrease}}1 |- | |శివసేన |18 |{{Nochange}} |- | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4 |{{Nochange}} |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2 |{{decrease}}1 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ |1 |{{increase}}1 |- | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |1 |{{increase}}1 |- | |స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు |2 |{{increase}}2 |- | rowspan="2" |'''సెంట్రల్''' | rowspan="2" |మధ్యప్రదేశ్ (29) ఛత్తీస్‌గఢ్ (11) | rowspan="2" |'''40''' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |'''37''' |{{Nochange}} |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3 |{{Nochange}} |- | rowspan="16" |'''దక్షిణ''' | rowspan="16" |కర్ణాటక (28) తెలంగాణ (17) ఆంధ్రప్రదేశ్ (25) తమిళనాడు (39) కేరళ (20) | rowspan="16" |'''129''' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |'''29''' |{{increase}}8 |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |27 |{{increase}}8 |- | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |24 |{{increase}}24 |- | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |22 |{{increase}}13 |- | |భారత రాష్ట్ర సమితి |9 |{{decrease}}2 |- | |తెలుగుదేశం పార్టీ |3 |{{decrease}}13 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |3 |{{decrease}}2 |- | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |3 |{{decrease}}1 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |2 |{{increase}}1 |- | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |1 |{{decrease}}36 |- | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |1 |{{increase}}1 |- | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |1 |{{Nochange}} |- | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |1 |{{Nochange}} |- | |కేరళ కాంగ్రెస్ |1 |{{Nochange}} |- | |జనతాదళ్ |1 |{{decrease}}1 |- | |స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు |1 |{{decrease}}1 |- | rowspan="8" |'''తూర్పు''' | rowspan="8" |బీహార్ (40) జార్ఖండ్ (14) ఒడిశా (21) పశ్చిమ బెంగాల్ (42) | rowspan="8" |'''117''' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |'''54''' |{{increase}}17 |- | |ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |22 |{{decrease}}12 |- | |జనతాదళ్ |16 |{{increase}}14 |- | |బిజు జనతా దళ్ |12 |{{decrease}}8 |- | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |6 |{{Nochange}} |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |5 |{{decrease}}1 |- | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |1 |{{increase}}1 |- | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |1 |{{decrease}}1 |- | rowspan="9" |'''ఈశాన్య''' | rowspan="9" |అస్సాం (14) అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (2) మేఘాలయ (2) మణిపూర్ (2) మిజోరం (1) నాగాలాండ్ (1) సిక్కిం (1) త్రిపుర (2) | rowspan="9" |'''25''' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |'''14''' |{{increase}}6 |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4 |{{decrease}}4 |- | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |1 |{{decrease}}2 |- | |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |1 |{{Nochange}} |- | |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |1 |{{Nochange}} |- | |మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్ |1 |{{increase}}1 |- | |సిక్కిం క్రాంతికారి మోర్చా |1 |{{increase}}1 |- | |నేషనలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ |1 |{{increase}}1 |- | |స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు |1 |{{Nochange}} |- | rowspan="4" |'''కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు''' | rowspan="4" |చండీగఢ్ (1) ఢిల్లీ (7) దాద్రా & నగర్ హవేలీ (1) డామన్ & డయ్యూ (1) లక్షద్వీప్ (1) పుదుచ్చేరి (1) అండమాన్ & నికోబార్ (1) | rowspan="4" |'''13''' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |'''9''' |{{decrease}}2 |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2 |{{increase}}2 |- | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |1 |{{Nochange}} |- | |స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు |1 |{{increase}}1 |- |మొత్తం |29 రాష్ట్రాలు & 7 UT !543 |} == నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |రాష్ట్రం ! colspan="3" |పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం ! colspan="4" |విజేత ! colspan="4" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ !మార్జిన్ % |- !నం. !పేరు !టైప్ చేయండి !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు (ఓట్లు%) !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు (ఓట్లు%) ! |- !అండమాన్, నికోబార్ దీవులు |1 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] |జనరల్ |కులదీప్ రాయ్ శర్మ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |95,308 (45.95%) |విశాల్ జాలీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |93,901 (45.28%) |1,407 |0.67% |- ! rowspan="25" |ఆంధ్రప్రదేశ్ |1 |[[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు]] | (ఎస్.టి) |[[గొడ్డేటి మాధవి]] | |YSRCP |5,62,190 (52.14%) |కిషోర్ చంద్ర డియో | |టీడీపీ |3,38,101 (31.36%) |2,24,089 |20.78% |- |<small>2</small> |[[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] |జనరల్ |[[కింజరాపు రామ్మోహన నాయుడు]] | |టీడీపీ |5,34,544 (45.91%) |దువ్వాడ శ్రీనివాస్ | |YSRCP |5,27,891 (45.34%) |6,653 |0.57% |- |<small>3</small> |[[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] |జనరల్ |[[బెల్లాన చంద్రశేఖర్]] | |YSRCP |5,78,418 (47.32%) |అశోక్ గజపతి రాజు | |టీడీపీ |5,30,382 (43.39%) |48,036 |3.93 |- |<small>4</small> |[[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం]] |జనరల్ |[[ఎంవీవీ సత్యనారాయణ]] | |YSRCP |4,36,906 (35.24%) |భరత్ మతుకుమిల్లి | |టీడీపీ |4,32,492 (34.88%) |4,414 |0.36% |- |<small>5</small> |[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] |జనరల్ |[[భీశెట్టి వెంకట సత్యవతి]] | |YSRCP |5,86,226 (47.26%) |ఆదారి ఆనంద్ | |టీడీపీ |4,97,034 (40.07%) |89,192 |7.19% |- |<small>6</small> |[[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]] |జనరల్ |[[వంగా గీత]] | |YSRCP |5,37,630 (43.47%) |చలమలశెట్టి సునీల్ | |టీడీపీ |5,11,892 (41.39%) |25,738 |2.08% |- |<small>7</small> |[[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] | (ఎస్.సి) |[[చింతా అనురాధ]] | |YSRCP |4,85,958 (39.34%) |గంటి హరీష్ | |టీడీపీ |4,46,163 (36.12%) |39,966 |3.22% |- |<small>8</small> |[[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] |జనరల్ |[[మార్గాని భరత్‌రామ్‌]] | |YSRCP |5,82,024 (46.54%) |మాగంటి రూప | |టీడీపీ |4,60,390 (36.82%) |1,21,634 |9.72% |- |<small>9</small> |[[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసాపురం]] |జనరల్ |[[రఘురామ కృష్ణంరాజు|రఘు రామకృష్ణంరాజు]] | |YSRCP |4,49,234 (38.1%) |వేటుకూరి వెంకట శివ రామరాజు | |టీడీపీ |4,16,558 (35.33%) |31,909 |2.77% |- |<small>10</small> |[[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] |జనరల్ |[[కోటగిరి శ్రీధర్]] | |YSRCP |6,76,809 (50.8%) |మాగంటి వెంకటేశ్వరరావు | |టీడీపీ |5,10,884 (38.35%) |1,65,925 |12.45% |- |<small>11</small> |[[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] |జనరల్ |[[వల్లభనేని బాలశౌరి]] | |YSRCP |5,72,850 (45.99%) |కొనకళ్ల నారాయణరావు | |టీడీపీ |5,12,612 (41.16%) |60,141 |4.83% |- |<small>12</small> |[[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] |జనరల్ |[[కేశినేని శ్రీనివాస్ (నాని)]] | |టీడీపీ |5,75,498 (45.04%) |ప్రసాద్ వి. పొట్లూరి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,66,772 (44.36%) |8,726 |0.69% |- |<small>13</small> |[[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]] |జనరల్ |[[గల్లా జయదేవ్]] | |టీడీపీ |5,87,918 (43.5%) |మోదుగుల వేణుగోపాల రెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,83,713 (43.19%) |4,205 |0.31% |- |<small>14</small> |[[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] |జనరల్ |[[లావు శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు|లావు శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు]] | |YSRCP |7,45,557 (51.75%) |రాయపాటి సాంబశివరావు | |టీడీపీ |5,91,555 (41.06%) |1,53,978 |10.69% |- |<small>15</small> |[[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] | (ఎస్.సి) |[[నందిగం సురేష్ బాబు]] | |YSRCP |5,98,257 (47.11%) |మాల్యాద్రి శ్రీరామ్ | |టీడీపీ |5,82,192 (45.84%) |16,065 |1.27% |- |<small>16</small> |[[ఒంగోలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] |జనరల్ |[[మాగుంట శ్రీనివాసులురెడ్డి|మాగుంట శ్రీనివాసులు రెడ్డి]] | |YSRCP |7,39,202 (55%) |సిద్ధా రాఘవరావు | |టీడీపీ |5,24,351 (39.01%) |2,14,851 |15.99% |- |<small>17</small> |[[నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] |జనరల్ |[[పోచా బ్రహ్మానంద రెడ్డి]] | |YSRCP |7,20,888 (55.46%) |మాండ్ర శివానంద రెడ్డి | |టీడీపీ |4,70,769 (36.22%) |2,50,119 |19.24% |- |<small>18</small> |[[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] |జనరల్ |[[సింగరి సంజీవ్ కుమార్]] | |YSRCP |6,05,462 (50.85%) |కోట్ల జయసూర్య ప్రకాశ రెడ్డి | |టీడీపీ |4,56,395 (38.33%) |1,48,889 |12.52% |- |<small>19</small> |[[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] |జనరల్ |[[తలారి రంగయ్య]] | |YSRCP |6,95,208 (51.57%) |జేసీ పవన్ రెడ్డి | |టీడీపీ |5,53,780 (41.08%) |1,41,428 |10.49% |- |<small>20</small> |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |జనరల్ |[[గోరంట్ల మాధవ్|కురువ గోరంట్ల మాధవ్]] | |YSRCP |7,06,602 (52.73%) |క్రిస్టప్ప నిమ్మల | |టీడీపీ |5,65,854 (42.33%) |1,40,748 |10.4% |- |<small>21</small> |[[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]] |జనరల్ |[[వై.యస్.అవినాష్‌రెడ్డి|వైఎస్ అవినాష్ రెడ్డి]] | |YSRCP |7,83,499 (63.41%) |ఆది నారాయణ రెడ్డి | |టీడీపీ |4,02,773 (32.6%) |3,80,976 |30.81% |- |<small>22</small> |[[నెల్లూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] |జనరల్ |[[ఆదాల ప్రభాకర రెడ్డి|ఆదాల ప్రభాకరరెడ్డి]] | |YSRCP |6,83,830 (53.04%) |బీద మస్తాన్ రావు | |టీడీపీ |5,35,259 (41.52%) |1,48,571 |11.52% |- |<small>23</small> |[[తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] | (ఎస్.సి) |[[బల్లి దుర్గాప్రసాద్|బల్లి దుర్గా ప్రసాదరావు]] | |YSRCP |7,22,877 (54.91%) |పనబాక లక్ష్మి | |టీడీపీ |4,94,501 (37.56%) |2,28,376 |17.35% |- |<small>24</small> |[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]] |జనరల్ |[[పి.వి.మిధున్ రెడ్డి|పివి మిధున్ రెడ్డి]] | |YSRCP |7,02,211 (57.27%) |డీకే సత్యప్రభ | |టీడీపీ |4,33,927 (35.39%) |2,68,284 |21.88% |- |<small>25</small> |[[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]] | (ఎస్.సి) |[[ఎన్.రెడ్డప్ప|ఎన్. రెడ్డెప్ప]] | |YSRCP |6,86,792 (52.04%) |నారమల్లి శివప్రసాద్ | |టీడీపీ |5,49,521 (41.64%) |1,37,271 |10.4% |- ! rowspan="2" |అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |<small>1</small> |[[అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ వెస్ట్]] | (ఎస్.టి) |[[కిరెణ్ రిజిజు|కిరణ్ రిజిజు]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,25,796 (62.02%) |నబం తుకీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |50,953 (14%) |1,74,843 |38.02% |- |<small>2</small> |[[అరుణాచల్ తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ తూర్పు]] | (ఎస్.టి) |[[తాపిర్ గావో]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |1,53,883 (52.04%) |లోవాంగ్చా వాంగ్లాట్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |83,935 (28.38%) |69,948 |23.66% |- ! rowspan="14" |అస్సాం |<small>1</small> |[[కరీంగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంగంజ్]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |[[కృపానాథ్ మల్లా]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,73,046 |[[రాధేశ్యామ్ బిశ్వాస్]] | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |4,34,657 |38,389 | |- |<small>2</small> |[[సిల్చార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిల్చార్]] |GEN |[[రాజ్‌దీప్ రాయ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,99,414 |సుస్మితా దేవ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,17,818 |81,596 | |- |<small>3</small> |[[అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|స్వయంప్రతిపత్త జిల్లా]] (ఎస్.టి) | (ఎస్.టి) |హోరెన్ సింగ్ బే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,81,316 |బీరెన్ సింగ్ ఎంగ్టి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |1,41,690 |2,39,626 | |- |<small>4</small> |[[ధుబ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధుబ్రి]] |GEN |బద్రుద్దీన్ అజ్మల్ | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |7,18,764 |[[అబూ తాహెర్ ఖాన్]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,92,506 |2,26,258 | |- |<small>5</small> |[[కోక్రాఝర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోక్రాఝర్]] (ఎస్.టి) | (ఎస్.టి) |నబ కుమార్ సరనియా | |స్వతంత్ర |4,84,560 |ప్రమీలా రాణి బ్రహ్మ | |బోడోలాండ్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |4,46,774 |37,786 | |- |<small>6</small> |[[బార్పేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్పేట]] |GEN |[[అబ్దుల్ ఖలేక్]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,45,173 |కుమార్ దీపక్ దాస్ | |అసోం గణ పరిషత్ |5,04,866 |1,40,307 | |- |<small>7</small> |[[గౌహతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌహతి]] |GEN |[[క్వీన్ ఓజా]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |10,08,936 |బోబితా శర్మ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,63,330 |3,45,606 | |- |<small>8</small> |[[మంగళ్‌దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంగళ్దోయ్]] |GEN |[[దిలీప్ సైకియా]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,35,469 |[[భువనేశ్వర్ కలిత]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,96,924 |1,38,545 | |- |<small>9</small> |[[తేజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేజ్‌పూర్]] |GEN |పల్లబ్ లోచన్ దాస్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,84,166 |ఎంజీవీకే భాను | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,41,325 |2,42,841 | |- |<small>10</small> |[[నౌగాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌగాంగ్]] |GEN |[[ప్రద్యుత్ బోర్డోలోయ్]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |7,39,724 |రూపక్ శర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,22,972 |16,752 | |- |<small>11</small> |[[కలియాబోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలియాబోర్]] |GEN |[[గౌరవ్ గొగోయ్]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |7,86,092 |మోని మాధబ్ మహంత | |అసోం గణ పరిషత్ |5,76,098 |2,09,994 | |- |<small>12</small> |[[జోర్హాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోర్హాట్]] |GEN |తోపాన్ కుమార్ గొగోయ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,43,288 |సుశాంత బోర్గోహైన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,60,635 |82,653 | |- |<small>13</small> |[[దిబ్రూగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిబ్రూగఢ్]] | (GEN) |రామేశ్వర్ తెలి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,59,583 |పబన్ సింగ్ ఘటోవర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,95,017 |3,64,566 | |- |<small>14</small> |[[లఖింపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లఖింపూర్]] |GEN |[[ప్రదాన్ బారుహ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,76,406 |అనిల్ బోర్గోహైన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,25,855 |3,50,551 | |- ! rowspan="40" |బీహార్ |<small>1</small> |[[వాల్మీకి నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వాల్మీకి నగర్]] |GEN |బైద్యనాథ్ ప్రసాద్ మహతో | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |6,02,660 |శాశ్వత కేదార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,48,044 |3,54,616 | |- |<small>2</small> |[[పశ్చిమ్ చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పశ్చిమ్ చంపారన్]] |GEN |[[సంజయ్ జైస్వాల్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,03,706 |బ్రిజేష్ కుమార్ కుష్వాహ | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |3,09,800 |2,93,906 | |- |<small>3</small> |[[పూర్వి చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్వీ చంపారన్]] |GEN |[[రాధా మోహన్ సింగ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,77,787 |ఆకాష్ కుమార్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |2,84,139 |2,93,648 | |- |<small>4</small> |[[షెయోహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షెయోహర్]] |GEN |రమా దేవి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,08,678 |సయ్యద్ ఫైసల్ అలీ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,68,318 |3,40,360 | |- |<small>5</small> |[[సీతామర్హి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతామర్హి]] |GEN |[[సునీల్ కుమార్ పింటు]] | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |5,67,745 |[[అర్జున్ రాయ్]] | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,17,206 |2,50,539 | |- |<small>6</small> |[[మధుబని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధుబని]] |GEN |అశోక్ కుమార్ యాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,95,843 |బద్రి కుమార్ పుర్బే | |వికాశీల్ ఇన్సాన్ పార్టీ |1,40,903 |4,54,940 | |- |<small>7</small> |[[ఝంఝార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝంఝర్పూర్]] |GEN |[[రాంప్రీత్ మండల్]] | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |6,02,391 |గులాబ్ యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,79,440 |3,22,951 | |- |<small>8</small> |[[సుపాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుపాల్]] |GEN |[[దిలేశ్వర్ కమైత్]] | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |5,97,377 |రంజీత్ రంజన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,30,524 |2,66,853 | |- |<small>9</small> |[[అరారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరారియా]] |GEN |ప్రదీప్ కుమార్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,18,434 |సర్ఫరాజ్ ఆలం | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |4,81,193 |1,37,241 | |- |<small>10</small> |[[కిషన్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కిషన్‌గంజ్]] |GEN |మహ్మద్ జావేద్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,67,017 |సయ్యద్ మహమూద్ అష్రఫ్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |3,32,551 |34,466 | |- |<small>11</small> |[[కతిహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కతిహార్]] |GEN |దులాల్ చంద్ర గోస్వామి | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |5,59,423 |తారిఖ్ అన్వర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,02,220 |57,203 | |- |<small>12</small> |[[పూర్ణియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్ణియ]] |GEN |[[సంతోష్ కుమార్ కుష్వాహా]] | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |6,32,924 |[[ఉదయ్ సింగ్]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,69,463 |2,63,461 | |- |<small>13</small> |[[మాధేపురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాధేపురా]] |GEN |దినేష్ చంద్ర యాదవ్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |6,24,334 |శరద్ యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,22,807 |3,01,527 | |- |<small>14</small> |[[దర్భంగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దర్భంగా]] |GEN |గోపాల్ జీ ఠాకూర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,86,668 |అబ్దుల్ బారీ సిద్ధిఖీ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,18,689 |2,67,979 | |- |<small>15</small> |[[ముజఫర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్‌పూర్]] |GEN |[[అజయ్ నిషాద్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,66,878 |రాజ్ భూషణ్ సింగ్ | |వికాశీల్ ఇన్సాన్ పార్టీ |2,56,890 |4,09,988 | |- |<small>16</small> |[[వైశాలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వైశాలి]] |GEN |వీణా దేవి | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |5,68,215 |రఘువంశ్ ప్రసాద్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,33,631 |2,34,584 | |- |<small>17</small> |[[గోపాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోపాల్‌గంజ్]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |అలోక్ కుమార్ సుమన్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |5,68,150 |సురేంద్ర రామ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,81,716 |2,86,434 | |- |<small>18</small> |[[సివాన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సివాన్]] |GEN |[[కవితా సింగ్ (రాజకీయవేత్త)|కవితా సింగ్]] | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |4,48,473 |హేనా షహబ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,31,515 |1,16,958 | |- |<small>19</small> |[[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|మహారాజ్‌గంజ్]] |GEN |జనార్దన్ సింగ్ సిగ్రీవాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,46,352 |రణధీర్ కుమార్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,15,580 |2,30,772 | |- |<small>20</small> |[[సరన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సరన్]] |GEN |రాజీవ్ ప్రతాప్ రూడీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,99,342 |చంద్రికా రాయ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,60,913 |1,38,429 | |- |<small>21</small> |[[హాజీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హాజీపూర్]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |పశుపతి కుమార్ పరాస్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |5,41,310 |శివ చంద్ర రామ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,35,861 |2,05,449 | |- |<small>22</small> |[[ఉజియార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉజియార్పూర్]] |GEN |నిత్యానంద రాయ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,43,906 |ఉపేంద్ర కుష్వాహ | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |2,66,628 |2,77,278 | |- |<small>23</small> |[[సమస్తిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సమస్తిపూర్]] | (ఎస్.సి) |రామ్ చంద్ర పాశ్వాన్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |5,62,443 |అశోక్ కుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,10,800 |2,51,643 | |- |<small>24</small> |[[బేగుసరాయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెగుసరాయ్]] |GEN |గిరిరాజ్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,92,193 |కన్హయ్య కుమార్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |2,69,976 |4,22,217 | |- |<small>25</small> |[[ఖగారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖగారియా]] |GEN |మెహబూబ్ అలీ కైజర్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |5,10,193 |ముఖేష్ సహాని | |వికాశీల్ ఇన్సాన్ పార్టీ |2,61,623 |2,48,570 | |- |<small>26</small> |[[భాగల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భాగల్పూర్]] |GEN |అజయ్ కుమార్ మండల్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |6,18,254 |శైలేష్ కుమార్ మండల్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,40,624 |2,77,630 | |- |<small>27</small> |[[బంకా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బంకా]] |GEN |గిరిధారి యాదవ్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |4,77,788 |జై ప్రకాష్ నారాయణ్ యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,77,256 |2,00,532 | |- |<small>28</small> |[[ముంగేర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంగేర్]] |GEN |రాజీవ్ రంజన్ సింగ్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |5,28,762 |నీలం దేవి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,60,825 |1,67,937 | |- |<small>29</small> |[[నలంద లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నలంద]] |GEN |కౌశలేంద్ర కుమార్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |5,40,888 |అశోక్ కుమార్ ఆజాద్ | |హిందుస్థానీ అవామ్ మోర్చా |2,84,751 |2,56,137 | |- |<small>30</small> |[[పాట్నా సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాట్నా సాహిబ్]] |GEN |రవిశంకర్ ప్రసాద్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,07,506 |శతృఘ్న సిన్హా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,22,849 |2,84,657 | |- |<small>31</small> |[[పాటలీపుత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాటలీపుత్ర]] |GEN |రామ్ కృపాల్ యాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,09,557 |మిసా భారతి | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |4,70,236 |39,321 | |- |<small>32</small> |[[అర్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అర్రా]] |GEN |ఆర్కే సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,66,480 |రాజు యాదవ్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) (లిబరేషన్) |4,19,195 |1,47,285 | |- |<small>33</small> |[[బక్సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బక్సర్]] |GEN |అశ్విని కుమార్ చౌబే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,73,053 |జగదానంద్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,55,444 |1,17,609 | |- |<small>34</small> |[[ససారం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ససారం]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |ఛేది పాశ్వాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,94,800 |మీరా కుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,29,055 |1,65,745 | |- |<small>35</small> |[[కరకత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరకత్]] |GEN |మహాబలి సింగ్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |3,98,408 |ఉపేంద్ర కుష్వాహ | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |3,13,866 |84,542 | |- |<small>36</small> |[[జహనాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జహనాబాద్]] |GEN |చందేశ్వర ప్రసాద్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |3,35,584 |సురేంద్ర ప్రసాద్ యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,33,833 |1,751 | |- |<small>37</small> |[[ఔరంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|ఔరంగాబాద్]] |GEN |సుశీల్ కుమార్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,31,541 |ఉపేంద్ర ప్రసాద్ | |హిందుస్థానీ అవామ్ మోర్చా |3,58,934 |72,607 | |- |<small>38</small> |[[గయా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గయా]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |[[విజయ్ మాంఝీ|విజయ్ కుమార్ మాంఝీ]] | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |4,67,007 |జితన్ రామ్ మాంఝీ | |హిందుస్థానీ అవామ్ మోర్చా |3,14,581 |1,52,426 | |- |<small>39</small> |[[నవాడా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నవాడ]] |GEN |చందన్ సింగ్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |4,95,684 |[[విభాదేవి యాదవ్]] | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,47,612 |1,48,072 | |- |<small>40</small> |[[జముయి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాముయి]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |చిరాగ్ పాశ్వాన్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |5,29,134 |భూదేయో చౌదరి | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |2,88,085 |2,41,049 | |- !చండీగఢ్ |<small>1</small> |చండీగఢ్ |GEN |కిరణ్ ఖేర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,31,188 |పవన్ కుమార్ బన్సాల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |1,84,218 |46,970 | |- ! rowspan="11" |ఛత్తీస్‌గఢ్ |<small>1</small> |సర్గుజా | (ఎస్.టి) |రేణుకా సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,63,711 |ఖేల్ సాయి సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,05,838 |1,57,873 | |- |<small>2</small> |రాయగఢ్ | (ఎస్.టి) |గోమతి సాయి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,58,335 |లాల్జీత్ సింగ్ రాథియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,92,308 |66,027 | |- |<small>3</small> |జాంజ్‌గిర్-చంపా | (ఎస్.సి) |గుహరమ్ అజ్గల్లీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,72,790 |రవి పరస్రామ్ భరద్వాజ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,89,535 |83,255 | |- |<small>4</small> |కోర్బా |GEN |జ్యోత్స్నా మహంత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,23,410 |జ్యోతి నంద్ దూబే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,97,061 |26,349 | |- |<small>5</small> |బిలాస్పూర్ |GEN |అరుణ్ సావో | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,34,559 |అటల్ శ్రీవాస్తవ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,92,796 |1,41,763 | |- |<small>6</small> |రాజ్‌నంద్‌గావ్ |GEN |సంతోష్ పాండే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,62,387 |భోలా రామ్ సాహు | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,50,421 |1,11,966 | |- |<small>7</small> |దుర్గ్ |GEN |విజయ్ బాగెల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,49,374 |ప్రతిమా చంద్రకర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,57,396 |3,91,978 | |- |<small>8</small> |రాయ్పూర్ |GEN |సునీల్ కుమార్ సోని | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,37,902 |ప్రమోద్ దూబే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,89,664 |3,48,238 | |- |<small>9</small> |మహాసముంద్ |GEN |చున్నీ లాల్ సాహు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,16,580 |ధనేంద్ర సాహు | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,26,069 |90,511 | |- |<small>10</small> |బస్తర్ | (ఎస్.టి) |దీపక్ బైజ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,02,527 |బైదురామ్ కశ్యప్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,63,545 |38,982 | |- |<small>11</small> |కాంకర్ | (ఎస్.టి) |మోహన్ మాండవి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,46,233 |బీరేష్ ఠాకూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,39,319 |6,914 | |- !దాద్రా, నగర్ హవేలీ |<small>1</small> |దాద్రా, నగర్ హవేలీ | (ఎస్.టి) |మోహన్ భాయ్ డెల్కర్ | |స్వతంత్ర |90,421 |నతుభాయ్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |81,420 |9,001 | |- !డామన్, డయ్యూ |<small>1</small> |డామన్, డయ్యూ |GEN |లాలూభాయ్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |37,597 |దహ్యాభాయ్ పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |27,655 |9,942 | |- ! rowspan="7" |NCT ఆఫ్ ఢిల్లీ |<small>1</small> |చాందినీ చౌక్ |GEN |హర్షవర్ధన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,19,055 |జై ప్రకాష్ అగర్వాల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,90,910 |2,28,145 | |- |<small>2</small> |ఈశాన్య ఢిల్లీ |GEN |మనోజ్ తివారీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,87,799 |షీలా దీక్షిత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,21,697 |3,66,102 | |- |<small>3</small> |తూర్పు ఢిల్లీ |GEN |గౌతమ్ గంభీర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,96,156 |అరవిందర్ సింగ్ లవ్లీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,04,934 |3,91,222 | |- |<small>4</small> |న్యూఢిల్లీ |GEN |మీనాక్షి లేఖి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,04,206 |అజయ్ మాకెన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,47,702 |2,56,504 | |- |<small>5</small> |వాయవ్య ఢిల్లీ | (ఎస్.సి) |హన్స్ రాజ్ హన్స్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,48,663 |గుగన్ సింగ్ రంగ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |2,94,766 |5,53,897 | |- |<small>6</small> |పశ్చిమ ఢిల్లీ |GEN |పర్వేష్ వర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,65,648 |మహాబల్ మిశ్రా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,87,162 |5,78,486 | |- |<small>7</small> |దక్షిణ ఢిల్లీ |GEN |రమేష్ బిధూరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,87,014 |రాఘవ్ చద్దా | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |3,19,971 |3,67,043 | |- ! rowspan="2" |గోవా |<small>1</small> |ఉత్తర గోవా |GEN |శ్రీపాద్ యెస్సో నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,44,844 |గిరి రాయ చోడంకర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |1,64,597 |80,247 | |- |<small>2</small> |దక్షిణ గోవా |GEN |ఫ్రాన్సిస్కో సార్డిన్హా | |INC |2,01,561 |నరేంద్ర కేశవ్ సవైకర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |1,91,806 |9,755 | |- ! rowspan="26" |గుజరాత్ |<small>1</small> |కచ్ఛ్ | (ఎస్.సి) |వినోద్ భాయ్ చావ్డా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,37,034 |నరేష్ మహేశ్వరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,31,521 |3,05,513 | |- |<small>2</small> |బనస్కాంత |GEN |పర్బత్ భాయ్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,79,108 |పార్తీభాయ్ భటోల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,10,812 |3,68,296 | |- |<small>3</small> |పటాన్ |GEN |భరత్‌సిన్హ్జీ దభీ ఠాకోర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,33,368 |జగదీష్ ఠాకూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,39,489 |1,93,879 | |- |<small>4</small> |మహేసన |GEN |శారదాబెన్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,59,525 |AJ పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,78,006 |2,81,519 | |- |<small>5</small> |సబర్కాంత |GEN |డిప్సిన్ రాథోడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,01,984 |రాజేంద్ర ఠాకూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,32,997 |2,68,987 | |- |<small>6</small> |గాంధీనగర్ |GEN |అమిత్ షా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,94,624 |CJ చవాడ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,37,610 |5,57,014 | |- |<small>7</small> |అహ్మదాబాద్ తూర్పు |GEN |హస్ముఖ్ భాయ్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,49,834 |గీతాబెన్ పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,15,504 |4,34,330 | |- |<small>8</small> |అహ్మదాబాద్ వెస్ట్ | (ఎస్.సి) |కిరీట్ సోలంకి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,41,622 |రాజు పర్మార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,20,076 |3,21,546 | |- |<small>9</small> |సురేంద్రనగర్ |GEN |మహేంద్ర ముంజపర | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,31,844 |సోమాభాయ్ పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,54,407 |2,77,437 | |- |<small>10</small> |రాజ్‌కోట్ |GEN |మోహన్ కుందారియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,58,645 |లలిత కగతారా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,90,238 |3,68,407 | |- |<small>11</small> |పోర్బందర్ |GEN |రమేష్ భాయ్ ధాదుక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,63,881 |లలిత్ వాసోయా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,34,058 |2,29,823 | |- |<small>12</small> |జామ్‌నగర్ |GEN |పూనంబెన్ మేడమ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,91,588 |మురుభాయ్ కండోరియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,54,784 |2,36,804 | |- |<small>13</small> |జునాగఢ్ |GEN |రాజేష్ చూడసమా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,47,952 |పంజాహై వంశ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,97,767 |1,50,185 | |- |<small>14</small> |అమ్రేలి |GEN |నారన్‌భాయ్ కచ్చడియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,29,035 |పరేష్ ధనాని | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,27,604 |2,01,431 | |- |<small>15</small> |భావ్‌నగర్ |GEN |భారతీ షియాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,61,273 |మన్హర్ పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,31,754 |3,29,519 | |- |<small>16</small> |ఆనంద్ |GEN |మితేష్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,33,097 |భరత్ భాయ్ సోలంకి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,35,379 |1,97,718 | |- |<small>17</small> |ఖేదా |GEN |దేవుసిన్హ చౌహాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,14,572 |బిమల్ షా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,47,427 |3,67,145 | |- |<small>18</small> |పంచమహల్ |GEN |రతన్‌సింగ్ రాథోడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,32,136 |VK ఖాన్త్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,03,595 |4,28,541 | |- |<small>19</small> |దాహోద్ | (ఎస్.టి) |జస్వంత్‌సింగ్ భాభోర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,61,760 |బాబూభాయ్ కటారా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,34,164 |1,27,596 | |- |<small>20</small> |వడోదర |GEN |రంజన్‌బెన్ భట్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,83,719 |ప్రశాంత్ పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,94,542 |5,89,177 | |- |<small>21</small> |ఛోటా ఉదయపూర్ | (ఎస్.టి) |గీతాబెన్ రత్వా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,64,445 |రంజిత్ మోహన్‌సింగ్ రత్వా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,86,502 |3,77,943 | |- |<small>22</small> |భరూచ్ |GEN |మన్సుఖ్ భాయ్ వాసవ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,37,795 |షేర్ఖాన్ అబ్దుల్సాకుర్ పఠాన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,03,581 |3,34,214 | |- |<small>23</small> |బార్డోలి | (ఎస్.టి) |పర్భుభాయ్ వాసవ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,42,273 |తుషారభాయ్ చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,26,826 |2,15,447 | |- |<small>24</small> |సూరత్ |GEN |దర్శన జర్దోష్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,95,651 |అశోక్ అధేవాడ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,47,421 |5,48,230 | |- |<small>25</small> |నవసారి |GEN |సిఆర్ పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |9,72,739 |ధర్మేష్ భీంభాయ్ పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,83,071 |6,89,668 | |- |<small>26</small> |వల్సాద్ | (ఎస్.టి) |కేసీ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,71,980 |జితు చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,18,183 |3,53,797 | |- ! rowspan="10" |హర్యానా |<small>1</small> |అంబాలా | (ఎస్.సి) |రత్తన్ లాల్ కటారియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,46,508 |సెల్జా కుమారి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,04,163 |3,42,345 | |- |<small>2</small> |కురుక్షేత్రం |GEN |నయాబ్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,88,629 |నిర్మల్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,04,038 |3,84,591 | |- |<small>3</small> |సిర్సా | (ఎస్.సి) |సునీతా దుగ్గల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,14,351 |అశోక్ తన్వర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,04,433 |3,09,918 | |- |<small>4</small> |హిసార్ |GEN |బిజేంద్ర సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,03,289 |దుష్యంత్ చౌతాలా | |జననాయక్ జనతా పార్టీ |2,89,221 |3,14,068 | |- |<small>5</small> |కర్నాల్ |GEN |సంజయ్ భాటియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |9,11,594 |కుల్దీప్ శర్మ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,55,452 |6,56,142 | |- |<small>6</small> |సోనిపట్ |GEN |[[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,87,664 |భూపీందర్ సింగ్ హుడా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,22,800 |1,64,864 | |- |<small>7</small> |రోహ్తక్ |GEN |అరవింద్ కుమార్ శర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,73,845 |దీపేందర్ సింగ్ హుడా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,66,342 |7,503 | |- |<small>8</small> |భివానీ-మహేంద్రగఢ్ |GEN |ధరంబీర్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,36,699 |శృతి చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,92,236 |4,44,463 | |- |<small>9</small> |గుర్గావ్ |GEN |ఇంద్రజిత్ సింగ్ రావ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,81,546 |అజయ్ సింగ్ యాదవ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,95,290 |3,86,256 | |- |<small>10</small> |ఫరీదాబాద్ |GEN |క్రిషన్ పాల్ గుర్జార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |9,13,222 |అవతార్ సింగ్ భదానా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,74,983 |6,38,239 | |- ! rowspan="4" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |<small>1</small> |కాంగ్రా |GEN |కిషన్ కపూర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,25,218 |పవన్ కాజల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,47,595 |4,77,623 | |- |<small>2</small> |మండి |GEN |రామ్ స్వరూప్ శర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,47,189 |ఆశ్రయ్ శర్మ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,41,730 |4,05,459 | |- |<small>3</small> |హమీర్పూర్ |GEN |అనురాగ్ ఠాకూర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,82,692 |రామ్ లాల్ ఠాకూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,83,120 |3,99,572 | |- |<small>4</small> |సిమ్లా | (ఎస్.సి) |సురేష్ కుమార్ కశ్యప్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,06,183 |ధని రామ్ షాండిల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,78,668 |3,27,515 | |- ! rowspan="6" |జమ్మూ కాశ్మీర్ |<small>1</small> |బారాముల్లా |GEN |మహ్మద్ అక్బర్ లోన్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |1,33,376 |రాజా ఐజాజ్ అలీ | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ కాన్ఫరెన్స్ |1,02,618 |30,758 | |- |<small>2</small> |శ్రీనగర్ |GEN |ఫరూక్ అబ్దుల్లా | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |1,06,750 |అగా సయ్యద్ మొహ్సిన్ | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |36,700 |70,050 | |- |<small>3</small> |అనంతనాగ్ |GEN |హస్నైన్ మసూది | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |40,180 |గులాం అహ్మద్ మీర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |33,504 |6,676 | |- |<small>4</small> |లడఖ్ |GEN |జమ్యాంగ్ త్సెరింగ్ నామ్‌గ్యాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |42,914 |సజ్జాద్ హుస్సేన్ | |స్వతంత్ర |31,984 |10,930 | |- |<small>5</small> |ఉధంపూర్ |GEN |జితేంద్ర సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,24,311 |విక్రమాదిత్య సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,67,059 |3,57,252 | |- |<small>6</small> |జమ్మూ |GEN |జుగల్ కిషోర్ శర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,58,066 |రామన్ భల్లా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,55,191 |3,02,875 | |- ! rowspan="14" |జార్ఖండ్ |<small>1</small> |రాజమహల్ | (ఎస్.టి) |విజయ్ హన్స్‌దక్ | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |5,07,830 |హేమలాల్ ముర్ము | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,08,635 |99,195 | |- |<small>2</small> |దుమ్కా | (ఎస్.టి) |సునీల్ సోరెన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,84,923 |శిబు సోరెన్ | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |4,37,333 |47,590 | |- |<small>3</small> |గొడ్డ |GEN |నిషికాంత్ దూబే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,37,610 |ప్రదీప్ యాదవ్ | |జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్) |4,53,383 |1,84,227 | |- |<small>4</small> |చత్ర |GEN |సునీల్ కుమార్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,28,077 |మనోజ్ కుమార్ యాదవ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |1,50,206 |3,77,871 | |- |<small>5</small> |కోదర్మ |GEN |అన్నపూర్ణా దేవి యాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,53,016 |బాబూలాల్ మరాండీ | |జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్) |2,97,416 |4,55,600 | |- |<small>6</small> |గిరిదిః |GEN |చంద్ర ప్రకాష్ చౌదరి | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |6,48,277 |జగర్నాథ్ మహతో | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |3,99,930 |2,48,347 | |- |<small>7</small> |ధన్‌బాద్ |GEN |పశుపతి నాథ్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,27,234 |కీర్తి ఆజాద్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,41,040 |4,86,194 | |- |<small>8</small> |రాంచీ |GEN |సంజయ్ సేథ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,06,828 |సుబోధ్ కాంత్ సహాయ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,23,802 |2,83,026 | |- |<small>9</small> |జంషెడ్‌పూర్ |GEN |విద్యుత్ మహతో | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,79,632 |చంపై సోరెన్ | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |3,77,542 |3,02,090 | |- |<small>10</small> |సింగ్భూమ్ | (ఎస్.సి) |గీతా కోడా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,31,815 |లక్ష్మణ్ గిలువా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,59,660 |72,155 | |- |<small>11</small> |కుంతి | (ఎస్.టి) |అర్జున్ ముండా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,82,638 |కాళీ చరణ్ ముండా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,81,193 |1,445 | |- |<small>12</small> |లోహర్దగా | (ఎస్.టి) |సుదర్శన్ భగత్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,71,595 |సుఖదేవ్ భగత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,61,232 |10,363 | |- |<small>13</small> |పాలమౌ | (ఎస్.సి) |విష్ణు దయాళ్ రామ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,55,659 |ఘురాన్ రామ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,78,053 |4,77,606 | |- |<small>14</small> |హజారీబాగ్ |GEN |జయంత్ సిన్హా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,28,798 |గోపాల్ సాహు | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,49,250 |4,79,548 | |- ! rowspan="28" |కర్ణాటక |<small>1</small> |చిక్కోడి |GEN |అన్నాసాహెబ్ జోల్లె | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,45,017 |ప్రకాష్ హుక్కేరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,26,140 |1,18,877 | |- |<small>2</small> |బెల్గాం |GEN |సురేష్ అంగడి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,61,991 |సాధునవర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,70,687 |3,91,304 | |- |<small>3</small> |బాగల్‌కోట్ |GEN |పిసి గడ్డిగౌడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,64,638 |వీణా కాశప్పనవర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,96,451 |1,68,187 | |- |<small>4</small> |బీజాపూర్ | (ఎస్.సి) |రమేష్ జిగజినాగి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,35,867 |సునీతా దేవానంద్ చవాన్ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |3,77,829 |2,58,038 | |- |<small>5</small> |గుల్బర్గా | (ఎస్.సి) |ఉమేష్. జి. జాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,20,192 |మల్లికార్జున్ ఖర్గే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,24,740 |95,452 | |- |<small>6</small> |రాయచూరు | (ఎస్.టి) |రాజా అమరేశ్వర నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,98,337 |బివి నాయక్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,80,621 |1,17,716 | |- |<small>7</small> |బీదర్ |GEN |భగవంత్ ఖుబా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,85,471 |ఈశ్వర ఖండ్రే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,68,637 |1,16,834 | |- |<small>8</small> |కొప్పల్ |GEN |కరడి సంగన్న | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,86,783 |రాజశేఖర్ హిట్నాల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,48,386 |38,397 | |- |<small>9</small> |బళ్లారి | (ఎస్.టి) |వై. దేవేంద్రప్ప | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,16,388 |విఎస్ ఉగ్రప్ప | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,60,681 |55,707 | |- |<small>10</small> |హావేరి |GEN |శివకుమార్ ఉదాసి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,83,660 |డిఆర్ పాటిల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,42,778 |1,40,882 | |- |<small>11</small> |ధార్వాడ్ |GEN |ప్రహ్లాద్ జోషి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,84,837 |వినయ్ కులకర్ణి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,79,765 |2,05,072 | |- |<small>12</small> |ఉత్తర కన్నడ |GEN |అనంతకుమార్ హెగ్డే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,86,042 |ఆనంద్ అస్నోటికర్ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |3,06,393 |4,79,649 | |- |<small>13</small> |దావణగెరె |GEN |జిఎం సిద్దేశ్వర | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,52,996 |HB మంజప్ప | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,83,294 |1,69,702 | |- |<small>14</small> |షిమోగా |GEN |BY రాఘవేంద్ర | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,29,872 |మధు బంగారప్ప | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |5,06,512 |2,23,360 | |- |<small>15</small> |ఉడిపి చిక్కమగళూరు |GEN |శోభా కరంద్లాజే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,18,916 |ప్రమోద్ మధ్వరాజ్ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |3,69,317 |3,49,599 | |- |<small>16</small> |హసన్ |GEN |ప్రజ్వల్ రేవణ్ణ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |6,76,606 |ఎ. మంజు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,35,282 |1,41,324 | |- |<small>17</small> |దక్షిణ కన్నడ |GEN |నళిన్ కుమార్ కటీల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,74,285 |మిథున్ ఎం. రాయ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,99,664 |2,74,621 | |- |<small>18</small> |చిత్రదుర్గ | (ఎస్.సి) |ఎ నారాయణస్వామి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,26,195 |బిఎన్ చంద్రప్ప | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,46,017 |80,178 | |- |<small>19</small> |తుమకూరు |GEN |జిఎస్ బసవరాజ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,96,127 |హెచ్‌డి దేవెగౌడ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |5,82,788 |13,339 | |- |<small>20</small> |మండ్య |GEN |సుమలత అంబరీష్ | |స్వతంత్ర |7,03,660 |నిఖిల్ కుమారస్వామి | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |5,77,784 |1,25,876 | |- |<small>21</small> |మైసూర్ |GEN |ప్రతాప్ సింహా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,88,974 |సిహెచ్ విజయశంకర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,50,327 |1,38,647 | |- |<small>22</small> |చామరాజనగర్ | (ఎస్.సి) |శ్రీనివాస్ ప్రసాద్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,68,537 |ఆర్.ధ్రువనారాయణ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,66,720 |1,817 | |- |<small>23</small> |బెంగళూరు రూరల్ |GEN |డీకే సురేష్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |8,78,258 |అశ్వత్నారాయణ గౌడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,71,388 |2,06,870 | |- |<small>24</small> |బెంగళూరు ఉత్తర |GEN |సదానంద గౌడ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,24,500 |కృష్ణ బైరే గౌడ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,76,982 |1,47,518 | |- |<small>25</small> |బెంగళూరు సెంట్రల్ |GEN |పిసి మోహన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,02,853 |రిజ్వాన్ అర్షద్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,31,885 |70,968 | |- |<small>26</small> |బెంగళూరు సౌత్ |GEN |తేజస్వి సూర్య | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,39,229 |బీకే హరిప్రసాద్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,08,037 |3,31,192 | |- |<small>27</small> |చిక్కబల్లాపూర్ |GEN |BN బచ్చెగౌడ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,45,912 |ఎం. వీరప్ప మొయిలీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,63,802 |1,82,110 | |- |<small>28</small> |కోలార్ |GEN |S. మునిస్వామి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,09,165 |KH మునియప్ప | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,99,144 |2,10,021 | |- ! rowspan="20" |కేరళ |<small>1</small> |కాసరగోడ్ |GEN |రాజ్మోహన్ ఉన్నితాన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,74,961 |KP సతీష్ చంద్రన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |4,34,523 |40,438 | |- |<small>2</small> |కన్నూర్ |GEN |కె. సుధాకరన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,29,741 |PK శ్రీమతి | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |4,35,182 |94,559 | |- |<small>3</small> |వటకార |GEN |కె. మురళీధరన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,26,755 |పి. జయరాజన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |4,42,092 |84,663 | |- |<small>4</small> |వాయనాడ్ |GEN |రాహుల్ గాంధీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |7,06,367 |పీపీ సునీర్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |2,74,597 |4,31,770 | |- |<small>5</small> |కోజికోడ్ |GEN |MK రాఘవన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,93,444 |ఎ. ప్రదీప్‌కుమార్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |4,08,219 |85,225 | |- |<small>6</small> |మలప్పురం |GEN |పికె కున్హాలికుట్టి | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |5,89,873 |VP సాను | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,29,720 |2,60,153 | |- |<small>7</small> |పొన్నాని |GEN |ET ముహమ్మద్ బషీర్ | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |5,21,824 |పివి అన్వర్ | |స్వతంత్ర |3,28,551 |1,93,273 | |- |<small>8</small> |పాలక్కాడ్ |GEN |వికె శ్రీకందన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,99,274 |ఎంబి రాజేష్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,87,637 |11,637 | |- |<small>9</small> |అలత్తూరు | (ఎస్.సి) |రమ్య హరిదాస్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,33,815 |పికె బిజు | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,74,847 |1,58,968 | |- |<small>10</small> |త్రిస్సూర్ |GEN |TN ప్రతాపన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,15,089 |రాజాజీ మాథ్యూ థామస్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |3,21,456 |93,633 | |- |<small>11</small> |చాలకుడి |GEN |బెన్నీ బెహనాన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,73,444 |అమాయకమైన వరీద్ తెక్కెతాల | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,41,170 |1,32,274 | |- |<small>12</small> |ఎర్నాకులం |GEN |హైబీ ఈడెన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,91,263 |పి. రాజీవ్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,22,110 |1,69,153 | |- |<small>13</small> |ఇడుక్కి |GEN |డీన్ కురియకోస్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,98,493 |జాయిస్ జార్జ్ | |స్వతంత్ర |3,27,440 |1,71,053 | |- |<small>14</small> |కొట్టాయం |GEN |థామస్ చాజికడన్ | |కేరళ కాంగ్రెస్ (ఎం) |4,21,046 |VN వాసవన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,14,787 |1,06,259 | |- |<small>15</small> |అలప్పుజ |GEN |AM ఆరిఫ్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |4,45,970 |షానిమోల్ ఉస్మాన్ | |INC |4,35,496 |10,474 | |- |<small>16</small> |మావెలిక్కర | (ఎస్.సి) |కొడిక్కున్నిల్ సురేష్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,40,415 |చిట్టయం గోపకుమార్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |3,79,277 |61,138 | |- |<small>17</small> |పతనంతిట్ట |GEN |[[ఆంటో ఆంటోనీ]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,80,927 |వీణా జార్జ్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,36,684 |44,243 | |- |<small>18</small> |కొల్లం |GEN |NK ప్రేమచంద్రన్ | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |4,99,677 |కెఎన్ బాలగోపాల్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,50,821 |1,48,856 | |- |<small>19</small> |అట్టింగల్ |GEN |[[అదూర్ ప్రకాష్]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,80,995 |ఎ. సంపత్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |3,42,748 |38,247 | |- |<small>20</small> |తిరువనంతపురం |GEN |శశి థరూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,16,131 |కుమ్మనం రాజశేఖరన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,16,142 |99,989 | |- !లక్షద్వీప్ |<small>1</small> |లక్షద్వీప్ | (ఎస్.టి) |[[మహమ్మద్ ఫైజల్|మహ్మద్ ఫైజల్]] | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |22,851 |ముహమ్మద్ హమ్దుల్లా సయీద్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |22,028 |823 | |- ! rowspan="29" |మధ్యప్రదేశ్ |<small>1</small> |మోరెనా |GEN |[[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్|నరేంద్ర సింగ్ తోమర్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,41,689 |రామ్నివాస్ రావత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,28,348 |1,13,341 | |- |<small>2</small> |భింద్ | (ఎస్.సి) |[[సంధ్యా రే]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,27,694 |దేవాశిష్ ఝరారియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,27,809 |1,99,885 | |- |<small>3</small> |గ్వాలియర్ |GEN |[[వివేక్ షెజ్వాల్కర్|వివేక్ సెజ్‌వాల్కర్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,27,250 |అశోక్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,80,408 |1,46,842 | |- |<small>4</small> |గుణ |GEN |[[కృష్ణ పాల్ సింగ్ యాదవ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,14,049 |జ్యోతిరాదిత్య సింధియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,88,500 |1,25,549 | |- |<small>5</small> |సాగర్ |GEN |[[రాజ్ బహదూర్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,46,231 |ప్రభు సింగ్ ఠాకూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,40,689 |3,05,542 | |- |<small>6</small> |తికమ్‌గర్ | (ఎస్.సి) |[[వీరేంద్ర కుమార్ ఖతిక్|వీరేంద్ర కుమార్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,72,248 |అహిర్వార్ కిరణ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,24,189 |3,48,059 | |- |<small>7</small> |దామోహ్ |GEN |[[ప్రహ్లాద్ సింగ్ పటేల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7,04,524 |ప్రతాప్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,51,113 |3,53,411 | |- |<small>8</small> |ఖజురహో |GEN |[[విష్ణు దత్ శర్మ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,11,135 |కవితా సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,18,753 |4,92,382 | |- |<small>9</small> |సత్నా |GEN |[[గణేష్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |5,88,753 |రాజారామ్ త్రిపాఠి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,57,280 |2,31,473 | |- |<small>10</small> |రేవా |GEN |[[జనార్దన్ మిశ్రా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |5,83,745 |సిద్ధార్థ తివారీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,70,938 |3,12,807 | |- |<small>11</small> |సిద్ధి |GEN |రితి పాఠక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,98,342 |అజయ్ అర్జున్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,11,818 |2,86,524 | |- |<small>12</small> |షాహదోల్ | (ఎస్.టి) |[[హిమాద్రి సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7,47,977 |ప్రమీలా సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,44,644 |4,03,333 | |- |<small>13</small> |జబల్పూర్ |GEN |[[రాకేష్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,26,454 |వివేక్ తంఖా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,71,710 |4,54,744 | |- |<small>14</small> |మండల | (ఎస్.టి) |[[ఫగ్గన్ సింగ్ కులస్తే]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7,37,266 |కమల్ సింగ్ మరవి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,39,592 |97,674 | |- |<small>15</small> |బాలాఘాట్ |GEN |ధల్ సింగ్ బిసెన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,96,102 |మధు భగత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,54,036 |2,42,066 | |- |<small>16</small> |చింద్వారా |GEN |[[నకుల్ నాథ్]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,87,305 |నాథన్సహ కవ్రేతి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,49,769 |37,536 | |- |<small>17</small> |హోషంగాబాద్ |GEN |[[ఉదయ్ ప్రతాప్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,77,927 |శైలేంద్ర దివాన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,24,245 |5,53,682 | |- |<small>18</small> |విదిశ |GEN |[[రమాకాంత్ భార్గవ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,53,022 |శైలేంద్ర పటేల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,49,938 |5,03,084 | |- |<small>19</small> |భోపాల్ |GEN |[[ప్రగ్యా సింగ్ ఠాకూర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,66,482 |దిగ్విజయ్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,01,660 |3,64,822 | |- |<small>20</small> |రాజ్‌గఢ్ |GEN |[[రోడ్మల్ నగర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,23,824 |మోనా సుస్తానీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,92,805 |4,31,019 | |- |<small>21</small> |దేవాస్ | (ఎస్.సి) |మహేంద్ర సింగ్ సోలంకి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,62,429 |ప్రహ్లాద్ సింగ్ టిపన్యా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,90,180 |3,72,249 | |- |<small>22</small> |ఉజ్జయిని | (ఎస్.సి) |[[అనిల్ ఫిరోజియా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7,91,663 |బాబూలాల్ మాలవీయ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,26,026 |3,65,637 | |- |<small>23</small> |మందసౌర్ |GEN |[[సుధీర్ గుప్తా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,47,786 |మీనాక్షి నటరాజన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,71,052 |3,76,734 | |- |<small>24</small> |రత్లాం | (ఎస్.టి) |[[గుమాన్ సింగ్ దామోర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,96,103 |కాంతిలాల్ భూరియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,05,467 |90,636 | |- |<small>25</small> |ధర్ | (ఎస్.టి) |[[ఛతర్ సింగ్ దర్బార్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7,22,147 |గిర్వాల్ దినేష్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,66,118 |1,56,029 | |- |<small>26</small> |ఇండోర్ |GEN |[[శంకర్ లాల్వానీ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |10,68,569 |పంకజ్ సంఘ్వీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,20,815 |5,47,754 | |- |<small>27</small> |ఖర్గోన్ | (ఎస్.టి) |[[గజేంద్ర పటేల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7,73,550 |గోవింద్ సుభాన్ ముజల్దా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,71,040 |2,02,510 | |- |<small>28</small> |ఖాండ్వా |GEN |[[నంద్ కుమార్ సింగ్ చౌహాన్|నందకుమార్ సింగ్ చౌహాన్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,38,909 |అరుణ్ సుభాష్ చంద్ర యాదవ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,65,566 |2,73,343 | |- |<small>29</small> |బెతుల్ | (ఎస్.టి) |[[దుర్గాదాస్ ఉయికే]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |8,11,248 |రాము టేకం | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,51,007 |3,60,241 | |- ! rowspan="48" |మహారాష్ట్ర |<small>1</small> |నందుర్బార్ | (ఎస్.టి) |హీనా గావిట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,39,136 |కెసి పదవి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,43,507 |95,629 | |- |<small>2</small> |ధూలే |GEN |సుభాష్ భామ్రే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,13,533 |కునాల్ రోహిదాస్ పాటిల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,84,290 |2,29,243 | |- |<small>3</small> |జలగావ్ |GEN |ఉన్మేష్ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |7,13,874 |గులాబ్రావ్ దేవకర్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |3,02,257 |4,11,617 | |- |<small>4</small> |రావర్ |GEN |రక్షా ఖదాసే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,55,386 |ఉల్హాస్ వాసుదేయో పాటిల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,19,504 |3,35,882 | |- |<small>5</small> |బుల్దానా |GEN |ప్రతాపరావు జాదవ్ | |శివసేన |5,21,977 |రాజేంద్ర షింగనే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |3,88,690 |1,33,287 | |- |<small>6</small> |అకోలా |GEN |సంజయ్ ధోత్రే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,54,444 |ప్రకాష్ అంబేద్కర్ | |వాంచిత్ బహుజన్ అఘాడి |2,78,848 |2,75,596 | |- |<small>7</small> |అమరావతి | (ఎస్.సి) |నవనీత్ రాణా | |స్వతంత్ర |5,10,947 |ఆనందరావు అడ్సుల్ | |శివసేన |4,73,996 |36,951 | |- |<small>8</small> |వార్ధా |GEN |రాందాస్ తదాస్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,78,364 |చారులత తోకస్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,91,173 |1,87,191 | |- |<small>9</small> |రామ్‌టెక్ | (ఎస్.సి) |కృపాల్ తుమనే | |శివసేన |5,97,126 |కిషోర్ ఉత్తమ్రావ్ గజ్భియే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,70,343 |1,26,783 | |- |<small>10</small> |నాగపూర్ |GEN |నితిన్ గడ్కరీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,60,221 |నానాభౌ పటోలే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,44,212 |2,16,009 | |- |<small>11</small> |భండారా-గోండియా |GEN |సునీల్ బాబురావు మెంధే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,50,243 |పంచబుధే నానా జైరాం | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,52,849 |1,97,394 | |- |<small>12</small> |గడ్చిరోలి-చిమూర్ | (ఎస్.టి) |[[అశోక్ నేతే]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,19,968 |నామ్‌డియో ఉసెండి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,42,442 |77,526 | |- |<small>13</small> |చంద్రపూర్ |GEN |సురేష్ ధనోర్కర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,59,507 |హన్స్‌రాజ్ అహిర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,14,744 |44,763 | |- |<small>14</small> |యావత్మాల్-వాషిమ్ |GEN |భావన గావాలి | |శివసేన |5,42,098 |మాణిక్రావ్ ఠాక్రే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,24,159 |1,17,939 | |- |<small>15</small> |హింగోలి |GEN |హేమంత్ పాటిల్ | |శివసేన |5,86,312 |సుభాష్రావ్ వాంఖడే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,08,456 |2,77,856 | |- |<small>16</small> |నాందేడ్ |GEN |ప్రతాప్రావు చిఖాలీకర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,86,806 |అశోక్ చవాన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,46,658 |40,148 | |- |<small>17</small> |పర్భాని |GEN |సంజయ్ జాదవ్ | |శివసేన |5,38,941 |రాజేష్ ఉత్తమ్రావ్ విటేకర్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,96,742 |42,199 | |- |<small>18</small> |జల్నా |GEN |రావుసాహెబ్ దాన్వే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,98,019 |ఔతాడే విలాస్ కేశవరావు | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,65,204 |3,32,815 | |- |<small>19</small> |ఔరంగాబాద్ |GEN |ఇంతియాజ్ జలీల్ | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |3,89,042 |చంద్రకాంత్ ఖైరే | |శివసేన |3,84,550 |4,492 | |- |<small>20</small> |దిండోరి | (ఎస్.టి) |భారతి పవార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,67,470 |ధనరాజ్ మహాలే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |3,68,691 |1,98,779 | |- |<small>21</small> |నాసిక్ |GEN |హేమంత్ గాడ్సే | |శివసేన |5,63,599 |సమీర్ భుజబల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |2,71,395 |2,92,204 | |- |<small>22</small> |పాల్ఘర్ | (ఎస్.టి) |రాజేంద్ర గవిట్ | |శివసేన |5,80,479 |బలిరామ్ జాదవ్ | |బహుజన్ వికాస్ ఆఘడి |4,91,596 |88,883 | |- |<small>23</small> |భివాండి |GEN |కపిల్ పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,23,583 |సురేష్ తవారే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,67,254 |1,56,329 | |- |<small>24</small> |కళ్యాణ్ |GEN |శ్రీకాంత్ షిండే | |శివసేన |5,59,723 |బాబాజీ బలరాం పాటిల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |2,15,380 |3,44,343 | |- |<small>25</small> |థానే |GEN |రాజన్ విచారే | |శివసేన |7,40,969 |[[ఆనంద్ పరాంజపే]] | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |3,28,824 |4,12,145 | |- |<small>26</small> |ముంబై నార్త్ |GEN |గోపాల్ శెట్టి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,06,678 |ఊర్మిళ మటోండ్కర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,41,431 |4,65,247 | |- |<small>27</small> |ముంబై నార్త్ వెస్ట్ |GEN |గజానన్ కీర్తికర్ | |శివసేన |5,70,063 |సంజయ్ నిరుపమ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,09,735 |2,60,328 | |- |<small>28</small> |ముంబై నార్త్ ఈస్ట్ |GEN |మనోజ్ కోటక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,14,599 |సంజయ్ దిన పాటిల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |2,88,113 |2,26,486 | |- |<small>29</small> |ముంబై నార్త్ సెంట్రల్ |GEN |పూనమ్ మహాజన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,86,672 |ప్రియా సునీల్ దత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,56,667 |1,30,005 | |- |<small>30</small> |ముంబై సౌత్ సెంట్రల్ |GEN |రాహుల్ షెవాలే | |శివసేన |4,24,913 |ఏకనాథ్ గైక్వాడ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,72,774 |1,52,139 | |- |<small>31</small> |ముంబై సౌత్ |GEN |అరవింద్ సావంత్ | |శివసేన |4,21,937 |మిలింద్ దేవరా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,21,870 |1,00,067 | |- |<small>32</small> |రాయగడ |GEN |సునీల్ తట్కరే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,86,968 |అనంత్ గీతే | |శివసేన |4,55,530 |31,438 | |- |<small>33</small> |మావల్ |GEN |శ్రీరంగ్ బర్నే | |శివసేన |7,20,663 |పార్థ్ పవార్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,04,750 |2,15,913 | |- |<small>34</small> |పూణే |GEN |గిరీష్ బాపట్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,32,835 |మోహన్ జోషి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,08,207 |3,24,628 | |- |<small>35</small> |బారామతి |GEN |సుప్రియా సూలే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |6,86,714 |కంచన్ కుల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,30,940 |1,55,774 | |- |<small>36</small> |షిరూర్ |GEN |అమోల్ కోల్హే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |6,35,830 |శివాజీరావు అధలరావు పాటిల్ | |శివసేన |5,77,347 |58,483 | |- |<small>37</small> |అహ్మద్‌నగర్ |GEN |సుజయ్ విఖే పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,04,660 |సంగ్రామ్ జగ్తాప్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,23,186 |2,81,474 | |- |<small>38</small> |షిరిడీ | (ఎస్.సి) |సదాశివ లోఖండే | |శివసేన |4,86,820 |కాంబ్లే భౌసాహెబ్ మల్హరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,66,625 |1,20,195 | |- |<small>39</small> |బీడు |GEN |ప్రీతమ్ ముండే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,78,175 |బజరంగ్ మనోహర్ సోన్వానే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,09,807 |1,68,368 | |- |<small>40</small> |ఉస్మానాబాద్ |GEN |ఓంరాజే నింబాల్కర్ | |శివసేన |5,96,640 |రాణా జగ్జిత్సిన్హా పద్మసింహా పాటిల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,69,074 |1,27,566 | |- |<small>41</small> |లాతూర్ | (ఎస్.సి) |సుధాకర్ శృంగారే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |6,61,495 |కమంత్ మచ్చింద్ర గున్వంతరావు | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,72,384 |2,89,111 | |- |<small>42</small> |షోలాపూర్ | (ఎస్.సి) |జైసిధేశ్వర స్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |5,24,985 |సుశీల్ కుమార్ షిండే | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,66,377 |1,58,608 | |- |<small>43</small> |మధ |GEN |రంజిత్ నాయక్-నింబాల్కర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |5,86,314 |సంజయ్ విఠల్‌రావు షిండే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,00,550 |85,764 | |- |<small>44</small> |సాంగ్లీ |GEN |సంజయ్కాక పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |5,08,995 |విశాల్ ప్రకాష్‌బాపు పాటిల్ | |స్వాభిమాని పక్షం |3,44,643 |1,64,352 | |- |<small>45</small> |సతారా |GEN |ఉదయన్‌రాజే భోసలే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,79,026 |నరేంద్ర అన్నాసాహెబ్ పాటిల్ | |శివసేన |4,52,498 |1,26,528 | |- |<small>46</small> |రత్నగిరి-సింధుదుర్గ్ |GEN |వినాయక్ రౌత్ | |శివసేన |4,58,022 |నీలేష్ నారాయణ్ రాణే | |మహారాష్ట్ర స్వాభిమాన్ పక్ష |2,79,700 |1,78,322 | |- |<small>47</small> |కొల్హాపూర్ |GEN |సంజయ్ మాండ్లిక్ | |శివసేన |7,49,085 |ధనంజయ్ మహాదిక్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,78,517 |2,70,568 | |- |<small>48</small> |హత్కనాంగిల్ |GEN |ధైర్యశిల్ మనే | |శివసేన |5,85,776 |రాజు శెట్టి | |స్వాభిమాని పక్షం |4,89,737 |96,039 | |- ! rowspan="2" |మణిపూర్ |<small>1</small> |లోపలి మణిపూర్ |GEN |రాజ్ కుమార్ రంజన్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,63,632 |ఓయినం నబకిషోర్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,45,877 |17,755 | |- |<small>2</small> |ఔటర్ మణిపూర్ | (ఎస్.టి) |లోర్హో S. ఫోజ్ | |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |3,63,527 |హౌలిమ్ శోఖోపావో మాటే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,89,745 |73,782 | |- ! rowspan="2" |మేఘాలయ |<small>1</small> |షిల్లాంగ్ | (ఎస్.టి) |విన్సెంట్ పాల | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,19,689 |జెమినో మౌతో | |యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |2,67,256 |1,52,433 | |- |<small>2</small> |తురా | (ఎస్.టి) |అగాథా సంగ్మా | |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |3,04,455 |ముకుల్ సంగ్మా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,40,425 |64,030 | |- !మిజోరం |<small>1</small> |మిజోరం | (ఎస్.టి) |సి. లాల్‌సంగా | |మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్ |2,24,286 |లాల్ంగింగ్లోవా హ్మార్ | |స్వతంత్ర |2,16,146 |8,140 | |- !నాగాలాండ్ |<small>1</small> |నాగాలాండ్ | (ఎస్.టి) |తోఖేహో యెప్తోమి | |నేషనలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ |5,00,510 |KL చిషి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,84,166 |16,344 | |- ! rowspan="21" |ఒడిశా |<small>1</small> |బార్గర్ |GEN |సురేష్ పూజారి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,81,245 |ప్రసన్న ఆచార్య | |బిజు జనతా దళ్ |5,17,306 |63,939 | |- |<small>2</small> |సుందర్‌ఘర్ | (ఎస్.టి) |జువల్ ఓరం | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,00,056 |సునీతా బిస్వాల్ | |బిజు జనతా దళ్ |2,76,991 |2,23,065 | |- |<small>3</small> |సంబల్పూర్ |GEN |నితీష్ గంగాదేవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,73,770 |నళినీ కాంత్ ప్రధాన్ | |బిజు జనతా దళ్ |4,64,608 |9,162 | |- |<small>4</small> |కియోంఝర్ | (ఎస్.టి) |చంద్రాణి ముర్ము | |బిజు జనతా దళ్ |5,26,359 |అనంత నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,60,156 |66,203 | |- |<small>5</small> |మయూర్భంజ్ | (ఎస్.టి) |బిశ్వేశ్వర్ తుడు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,83,812 |దేబాశిష్ మార్ండి | |బిజు జనతా దళ్ |4,58,556 |25,256 | |- |<small>6</small> |బాలాసోర్ |GEN |ప్రతాప్ చంద్ర సారంగి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,83,858 |రవీంద్ర కుమార్ జెనా | |బిజు జనతా దళ్ |4,70,902 |12,956 | |- |<small>7</small> |భద్రక్ | (ఎస్.సి) |మంజులత మండలం | |బిజు జనతా దళ్ |5,12,305 |అవిమన్యు సేథి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,83,502 |28,803 | |- |<small>8</small> |జాజ్పూర్ | (ఎస్.సి) |శర్మిష్ట సేథి | |బిజు జనతా దళ్ |5,44,020 |అమియా కాంత మల్లిక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,42,327 |1,01,693 | |- |<small>9</small> |దెంకనల్ |GEN |మహేష్ సాహూ | |బిజు జనతా దళ్ |5,22,884 |రుద్ర నారాయణ్ పానీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,87,472 |35,412 | |- |<small>10</small> |బోలంగీర్ |GEN |సంగీతా కుమారి సింగ్ డియో | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,98,086 |కాళికేష్ నారాయణ్ సింగ్ డియో | |బిజు జనతా దళ్ |4,78,570 |19,516 | |- |<small>11</small> |కలహండి |GEN |బసంత కుమార్ పాండా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,33,074 |పుష్పేంద్ర సింగ్ డియో | |బిజు జనతా దళ్ |4,06,260 |26,814 | |- |<small>12</small> |నబరంగపూర్ | (ఎస్.టి) |రమేష్ చంద్ర మాఝీ | |బిజు జనతా దళ్ |3,92,504 |ప్రదీప్ కుమార్ మాఝీ | |INC |3,50,870 |41,634 | |- |<small>13</small> |కంధమాల్ |GEN |అచ్యుతానంద సమంత | |బిజు జనతా దళ్ |4,61,679 |మహామేఘ బహఁ ఐర ఖరబేల స్వఈఁ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,12,463 |1,49,216 | |- |<small>14</small> |కటక్ |GEN |భర్తృహరి మహాతాబ్ | |బిజు జనతా దళ్ |5,24,592 |ప్రకాష్ మిశ్రా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,03,391 |1,21,201 | |- |<small>15</small> |కేంద్రపారా |GEN |అనుభవ్ మొహంతి | |బిజు జనతా దళ్ |6,28,939 |బైజయంత్ పాండా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,76,355 |1,52,584 | |- |<small>16</small> |జగత్‌సింగ్‌పూర్ | (ఎస్.సి) |రాజశ్రీ మల్లిక్ | |బిజు జనతా దళ్ |6,19,985 |బిభు ప్రసాద్ తారై | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,48,330 |2,71,655 | |- |<small>17</small> |పూరి |GEN |పినాకి మిశ్రా | |బిజు జనతా దళ్ |5,38,321 |సంబిత్ పాత్ర | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,26,607 |11,714 | |- |<small>18</small> |భువనేశ్వర్ |GEN |అపరాజిత సారంగి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,86,991 |అరూప్ పట్నాయక్ | |బిజు జనతా దళ్ |4,63,152 |23,839 | |- |<small>19</small> |అస్కా |GEN |[[ప్రమీలా బిసోయి]] | |బిజు జనతా దళ్ |5,52,749 |అనితా శుభదర్శిని | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,48,042 |2,04,707 | |- |<small>20</small> |బెర్హంపూర్ |GEN |చంద్ర శేఖర్ సాహు | |బిజు జనతా దళ్ |4,43,843 |భృగు బాక్సీపాత్ర | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,48,999 |94,844 | |- |<small>21</small> |కోరాపుట్ | (ఎస్.టి) |సప్తగిరి ఉలక | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,71,129 |కౌశల్య హికాకా | |బిజు జనతా దళ్ |3,67,516 |3,613 | |- !పుదుచ్చేరి |<small>1</small> |పుదుచ్చేరి |GEN |వి.వైతిలింగం | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,44,981 |నారాయణస్వామి కేశవన్ | |ఆల్ ఇండియా NR కాంగ్రెస్ |2,47,956 |1,97,025 | |- ! rowspan="13" |పంజాబ్ |<small>1</small> |గురుదాస్‌పూర్ |GEN |సన్నీ డియోల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,58,719 |సునీల్ కుమార్ జాఖర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,76,260 |82,459 | |- |<small>2</small> |అమృత్‌సర్ |GEN |గుర్జీత్ సింగ్ ఔజ్లా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,45,032 |హర్దీప్ సింగ్ పూరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,45,406 |99,626 | |- |<small>3</small> |ఖాదూర్ సాహిబ్ |GEN |జస్బీర్ సింగ్ గిల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,59,710 |[[జాగీర్ కౌర్|బీబీ జాగీర్ కౌర్]] | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,19,137 |1,40,573 | |- |<small>4</small> |జలంధర్ | (ఎస్.సి) |సంతోఖ్ సింగ్ చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,85,712 |చరణ్‌జిత్ సింగ్ అత్వాల్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,66,221 |19,491 | |- |<small>5</small> |హోషియార్పూర్ | (ఎస్.సి) |సోమ్ ప్రకాష్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,21,320 |రాజ్ కుమార్ చబ్బేవాల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,72,790 |48,530 | |- |<small>6</small> |ఆనందపూర్ సాహిబ్ |GEN |మనీష్ తివారీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,28,045 |ప్రేమ్ సింగ్ చందుమజ్రా | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,81,161 |46,884 | |- |<small>7</small> |లూధియానా |GEN |రవ్‌నీత్ సింగ్ బిట్టు | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,83,795 |సిమర్జిత్ సింగ్ బైన్స్ | |లోక్ ఇన్సాఫ్ పార్టీ |3,07,423 |76,372 | |- |<small>8</small> |ఫతేఘర్ సాహిబ్ | (ఎస్.సి) |అమర్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,11,651 |దర్బారా సింగ్ గురు | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,17,753 |93,898 | |- |<small>9</small> |ఫరీద్కోట్ | (ఎస్.సి) |ముహమ్మద్ సాదిక్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,19,065 |గుల్జార్ సింగ్ రాణికే | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,35,809 |83,256 | |- |<small>10</small> |ఫిరోజ్‌పూర్ |GEN |సుఖ్బీర్ సింగ్ బాదల్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |6,33,427 |షేర్ సింగ్ ఘుబయా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,34,577 |1,98,850 | |- |<small>11</small> |భటిండా |GEN |హర్‌సిమ్రత్ కౌర్ బాదల్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |4,92,824 |అమరీందర్ సింగ్ రాజా వారింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,71,052 |21,772 | |- |<small>12</small> |సంగ్రూర్ |GEN |భగవంత్ మాన్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |4,13,561 |కేవల్ సింగ్ ధిల్లాన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,03,350 |1,10,211 | |- |<small>13</small> |పాటియాలా |GEN |ప్రణీత్ కౌర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,32,027 |సుర్జిత్ సింగ్ రఖ్రా | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,69,309 |1,62,718 | |- ! rowspan="25" |రాజస్థాన్ |<small>1</small> |గంగానగర్ | (ఎస్.సి) |నిహాల్‌చంద్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,97,177 |భరత్ రామ్ మేఘవాల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,90,199 |4,06,978 | |- |<small>2</small> |బికనీర్ | (ఎస్.సి) |అర్జున్ రామ్ మేఘవాల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,57,743 |మదన్ గోపాల్ మేఘవాల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,93,662 |2,64,081 | |- |<small>3</small> |చురు |GEN |రాహుల్ కస్వాన్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,92,999 |రఫీక్ మండెలియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,58,597 |3,34,402 | |- |<small>4</small> |ఝుంఝును |GEN |నరేంద్ర కుమార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,38,163 |శర్వణ్ కుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,35,616 |3,02,547 | |- |<small>5</small> |సికర్ |GEN |[[స్వామి సుమేదానంద సరస్వతి|సుమేదానంద సరస్వతి]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,72,104 |సుభాష్ మహారియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,74,948 |2,97,156 | |- |<small>6</small> |జైపూర్ రూరల్ |GEN |రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,20,132 |కృష్ణ పూనియా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,26,961 |3,93,171 | |- |<small>7</small> |జైపూర్ |GEN |రాంచరణ్ బోహరా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |9,24,065 |జ్యోతి ఖండేల్వాల్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,93,439 |4,30,626 | |- |<small>8</small> |అల్వార్ |GEN |బాలక్ నాథ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,60,201 |భన్వర్ జితేంద్ర సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,30,230 |3,29,971 | |- |<small>9</small> |భరత్పూర్ | (ఎస్.సి) |రంజీతా కోలి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,07,992 |అభిజిత్ కుమార్ జాతవ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,89,593 |3,18,399 | |- |<small>10</small> |కరౌలి-ధోల్పూర్ | (ఎస్.సి) |మనోజ్ రజోరియా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,26,443 |సంజయ్ కుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,28,761 |97,682 | |- |<small>11</small> |దౌసా | (ఎస్.టి) |జస్కౌర్ మీనా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,48,733 |సవితా మీనా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,70,289 |78,444 | |- |<small>12</small> |టోంక్-సవాయి మాధోపూర్ |GEN |సుఖ్బీర్ సింగ్ జౌనపురియా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,44,319 |నమో నారాయణ్ మీనా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,33,028 |1,11,291 | |- |<small>13</small> |అజ్మీర్ |GEN |భగీరథ్ చౌదరి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,15,076 |రిజు ఝున్‌జున్‌వాలా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,98,652 |4,16,424 | |- |<small>14</small> |నాగౌర్ |GEN |హనుమాన్ బేనివాల్ | |రాష్ట్రీయ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ |6,60,051 |జ్యోతి మిర్ధా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,78,791 |1,81,260 | |- |<small>15</small> |పాలి |GEN |పిపి చౌదరి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |9,00,149 |బద్రీ రామ్ జాఖర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,18,552 |4,81,597 | |- |<small>16</small> |జోధ్‌పూర్ |GEN |గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,88,888 |వైభవ్ గెహ్లాట్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,14,448 |2,74,440 | |- |<small>17</small> |బార్మర్ |GEN |కైలాష్ చౌదరి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,46,526 |మన్వేంద్ర సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,22,718 |3,23,808 | |- |<small>18</small> |జాలోర్ | (ఎస్.సి) |దేవాజీ పటేల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,72,833 |రతన్ దేవాసి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,11,723 |2,61,110 | |- |<small>19</small> |ఉదయపూర్ | (ఎస్.టి) |అర్జున్‌లాల్ మీనా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,71,548 |రఘువీర్ సింగ్ మీనా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,33,634 |4,37,914 | |- |<small>20</small> |బన్స్వారా | (ఎస్.టి) |కనక్ మల్ కతారా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,11,709 |తారాచంద్ భగోరా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,06,245 |3,05,464 | |- |<small>21</small> |చిత్తోర్‌గఢ్ |GEN |చంద్ర ప్రకాష్ జోషి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |9,82,942 |గోపాల్ సింగ్ షెకావత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,06,695 |5,76,247 | |- |<small>22</small> |రాజసమంద్ |GEN |దియా కుమారి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,63,039 |దేవకినందన్ కాకా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,11,123 |5,51,916 | |- |<small>23</small> |భిల్వారా |GEN |సుభాష్ చంద్ర బహేరియా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |9,38,160 |రామ్ పాల్ శర్మ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,26,160 |6,12,000 | |- |<small>24</small> |కోట |GEN |ఓం బిర్లా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,00,051 |రామ్ నారాయణ్ మీనా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,20,374 |2,79,677 | |- |<small>25</small> |ఝలావర్-బరన్ |GEN |దుష్యంత్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,87,400 |ప్రమోద్ శర్మ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,33,472 |4,53,928 | |- !సిక్కిం |<small>1</small> |సిక్కిం |GEN |ఇంద్ర హంగ్ సుబ్బా | |సిక్కిం క్రాంతికారి మోర్చా |1,66,922 |దేక్ బహదూర్ కత్వాల్ | |సిక్కిం డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |1,54,489 |12,433 | |- ! rowspan="39" |తమిళనాడు |<small>1</small> |తిరువళ్లూరు |GEN |కె. జయకుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |7,67,292 |పొన్నుసామి వేణుగోపాల్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,10,337 |3,56,955 | |- |<small>2</small> |చెన్నై ఉత్తర |GEN |కళానిధి వీరాస్వామి | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,90,986 |ఆర్. మోహన్‌రాజ్ | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |1,29,468 |4,61,518 | |- |<small>3</small> |చెన్నై సౌత్ |GEN |తమిజాచి తంగపాండియన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,64,872 |జె. జయవర్ధన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,02,649 |2,62,223 | |- |<small>4</small> |చెన్నై సెంట్రల్ |GEN |దయానిధి మారన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,48,911 |శామ్ పాల్ SR | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |1,47,391 |3,01,520 | |- |<small>5</small> |శ్రీపెరంబుదూర్ | (ఎస్.సి) |టీఆర్ బాలు | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,93,281 |వైతిలింగం ఎ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |2,85,326 |5,07,955 | |- |<small>6</small> |కాంచీపురం | (ఎస్.సి) |జి. సెల్వం | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,84,004 |కె. మరగతం | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,97,372 |2,86,632 | |- |<small>7</small> |అరక్కోణం | (ఎస్.సి) |ఎస్. జగత్రక్షకన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,72,190 |ఎకె మూర్తి | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |3,43,234 |3,28,956 | |- |<small>8</small> |వెల్లూరు | (ఎస్.సి) |డీఎం కతీర్ ఆనంద్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,85,340 |ఏసీ షణ్ముగం | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,77,199 |8,141 | |- |<small>9</small> |కృష్ణగిరి |GEN |ఎ. చెల్లకుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,11,298 |కెపి మునుసామి | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,54,533 |1,56,765 | |- |<small>10</small> |ధర్మపురి |GEN |డాక్టర్ ఎస్ సెంథిల్ కుమార్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,74,988 |అన్బుమణి రామదాస్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |5,04,235 |70,753 | |- |<small>11</small> |తిరువణ్ణామలై |GEN |సిఎన్ అన్నాదురై | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,66,272 |అగ్రి కృష్ణమూర్తి ఎస్.ఎస్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,62,085 |3,04,187 | |- |<small>12</small> |అరణి |GEN |ఎంకే విష్ణు ప్రసాద్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,17,760 |వి. ఏలుమలై | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,86,954 |2,30,806 | |- |<small>13</small> |విలుప్పురం |GEN |డి.రవికుమార్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,59,585 |వడివేల్ రావణన్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |4,31,517 |1,28,068 | |- |<small>14</small> |కళ్లకురిచ్చి |GEN |గౌతం సిగమణి పొన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,21,713 |సుధీష్ LK | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |3,21,794 |3,99,919 | |- |<small>15</small> |సేలం |GEN |SR పార్తిబన్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,06,302 |KRS శరవణన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,59,376 |1,46,926 | |- |<small>16</small> |నమక్కల్ |GEN |ఎకెపి చినరాజ్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,26,293 |కాలియప్పన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,61,142 |2,65,151 | |- |<small>17</small> |ఈరోడ్ |GEN |ఎ. గణేశమూర్తి | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,63,591 |జి. మణిమారన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,52,973 |2,10,618 | |- |<small>18</small> |తిరుప్పూర్ |GEN |కె. సుబ్బరాయన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |5,08,725 |MSM ఆనందన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,15,357 |93,368 | |- |<small>19</small> |నీలగిరి |GEN |ఎ. రాజా | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,47,832 |త్యాగరాజన్ ఎం. | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,42,009 |2,05,823 | |- |<small>20</small> |కోయంబత్తూరు |GEN |పిఆర్ నటరాజన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |5,71,150 |సీపీ రాధాకృష్ణన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,92,007 |1,79,143 | |- |<small>21</small> |పొల్లాచి |GEN |కె. శ్యాముగసుందరం | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,54,230 |సి. మహేంద్రన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,78,347 |1,75,883 | |- |<small>22</small> |దిండిగల్ |GEN |పి. వేలుచామి | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |7,46,523 |కె. జోతిముత్తు | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |2,07,551 |5,38,972 | |- |<small>23</small> |కరూర్ |GEN |ఎస్.జోతిమణి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,95,697 |ఎం. తంబిదురై | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |2,75,151 |4,20,546 | |- |<small>24</small> |తిరుచిరాపల్లి |GEN |సు. తిరునావుక్కరసర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,21,285 |V. ఇలంగోవన్ | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |1,61,999 |4,59,286 | |- |<small>25</small> |పెరంబలూరు |GEN |టిఆర్ పరివేందర్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |6,83,697 |ఎన్ఆర్ శివపతి | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |2,80,179 |4,03,518 | |- |<small>26</small> |కడలూరు |GEN |టీఆర్‌వీఎస్ రమేష్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,22,160 |ఆర్.గోవిందసామి | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |3,78,177 |1,43,983 | |- |<small>27</small> |చిదంబరం | (ఎస్.సి) |తోల్. తిరుమావళవన్ | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |5,00,229 |చంద్రశేఖర్ పి. | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |4,97,010 |3,219 | |- |<small>28</small> |మైలాడుతురై |GEN |ఎస్. రామలింగం | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,99,292 |అసైమణి ఎస్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,37,978 |2,61,314 | |- |<small>29</small> |నాగపట్టణం | (ఎస్.సి) |ఎం. సెల్వరాజ్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |5,22,892 |ఎం. శరవణన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,11,539 |2,11,353 | |- |<small>30</small> |తంజావూరు | (ఎస్.సి) |SS పళనిమాణికం | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,88,978 |ఎన్వీ నటరాజన్ | |తమిళ మానిలా కాంగ్రెస్ (ఎం) |2,20,849 |3,68,129 | |- |<small>31</small> |శివగంగ |GEN |కార్తీ పి చిదంబరం | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,66,104 |హెచ్. రాజా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,33,860 |3,32,244 | |- |<small>32</small> |మధురై |GEN |ఎస్. వెంకటేశన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |4,47,075 |రాజ్ సత్యన్ VVR | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,07,680 |1,39,395 | |- |<small>33</small> |అప్పుడు నేను |GEN |పి.రవీంద్రనాథ్ కుమార్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |5,04,813 |EVKS ఇలంగోవన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,28,120 |76,693 | |- |<small>34</small> |విరుదునగర్ |GEN |మాణికం ఠాగూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,70,883 |అళగర్సామి | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |3,16,329 |1,54,554 | |- |<small>35</small> |రామనాథపురం |GEN |నవాస్కాని | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |4,69,943 |నైనార్ నాగేంద్రన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,42,821 |1,27,122 | |- |<small>36</small> |తూత్తుక్కుడి |GEN |కనిమొళి | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,63,143 |తమిళిసై సౌందరరాజన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,15,934 |3,47,209 | |- |<small>37</small> |తెన్కాసి |GEN |ధనుష్ ఎం. కుమార్ | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |4,76,156 |కె. కృష్ణసామి | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,55,870 |1,20,286 | |- |<small>38</small> |తిరునెల్వేలి |GEN |S. జ్ఞానతీరవియం | |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] |5,22,623 |PH పాల్ మనోజ్ పాండియన్ | |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] |3,37,166 |1,85,457 | |- |<small>39</small> |కన్యాకుమారి |GEN |హెచ్.వసంతకుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,27,235 |పొన్ రాధాకృష్ణన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,67,302 |2,59,933 | |- ! rowspan="17" |తెలంగాణ |<small>1</small> |ఆదిలాబాద్ | (ఎస్.టి) |సోయం బాపు రావు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,77,374 |గోడం నగేష్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |3,18,814 |58,560 | |- |<small>2</small> |పెద్దపల్లి | (ఎస్.సి) |వెంకటేష్ నేత బోర్లకుంట | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |4,41,321 |ఆగమ్ చంద్రశేఖర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,46,141 |95,180 | |- |<small>3</small> |కరీంనగర్ |GEN |బండి సంజయ్ కుమార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,98,276 |బోయనపల్లి వినోద్ కుమార్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |4,08,768 |89,508 | |- |<small>4</small> |నిజామాబాద్ |GEN |అరవింద్ ధర్మపురి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,80,584 |కల్వకుంట్ల కవిత | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |4,09,709 |70,875 | |- |<small>5</small> |జహీరాబాద్ |GEN |బిబి పాటిల్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |4,34,244 |మదన్ మోహన్ రావు | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,28,015 |6,229 | |- |<small>6</small> |మెదక్ |GEN |కొత్త ప్రభాకర్ రెడ్డి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |5,96,048 |అనిల్ కుమార్ గాలి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,79,621 |3,16,427 | |- |<small>7</small> |మల్కాజిగిరి |GEN |అనుముల రేవంత్ రెడ్డి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |6,03,748 |మర్రి రాజశేఖర్ రెడ్డి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |5,92,829 |10,919 | |- |<small>8</small> |సికింద్రాబాద్ |GEN |జి. కిషన్ రెడ్డి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,84,780 |తలసాని సాయి కిరణ్ యాదవ్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |3,22,666 |62,114 | |- |<small>9</small> |హైదరాబాద్ |GEN |అసదుద్దీన్ ఒవైసీ | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |5,17,471 |భగవంతరావు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,35,285 |2,82,186 | |- |<small>10</small> |చేవెళ్ల |GEN |జి. రంజిత్ రెడ్డి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |5,28,148 |కొండా విశ్వేశ్వర్ రెడ్డి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,13,831 |14,317 | |- |<small>11</small> |మహబూబ్ నగర్ |GEN |మన్నె శ్రీనివాస్ రెడ్డి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |4,11,402 |డీకే అరుణ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,33,573 |77,829 | |- |<small>12</small> |నాగర్ కర్నూలు | (ఎస్.సి) |పోతుగంటి రాములు | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |4,99,672 |మల్లు రవి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,09,924 |1,89,748 | |- |<small>13</small> |నల్గొండ |GEN |నలమాద ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,26,028 |వేమిరెడ్డి నరసింహా రెడ్డి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |5,00,346 |25,682 | |- |<small>14</small> |భోంగీర్ |GEN |కోమటిరెడ్డి వెంకట్ రెడ్డి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,32,795 |బూర నర్సయ్య గౌడ్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |5,27,576 |5,219 | |- |<small>15</small> |వరంగల్ | (ఎస్.సి) |దయాకర్ పసునూరి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |6,12,498 |దొమ్మాటి సాంబయ్య | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,62,200 |3,50,298 | |- |<small>16</small> |మహబూబాబాద్ | (ఎస్.టి) |కవితా మాలోత్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |4,62,109 |బలరాం నాయక్ పోరిక | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,15,446 |1,46,663 | |- |<small>17</small> |ఖమ్మం |GEN |నామా నాగేశ్వరరావు | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |5,67,459 |రేణుకా చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,99,397 |1,68,062 | |- ! rowspan="2" |త్రిపుర |<small>1</small> |త్రిపుర వెస్ట్ |GEN |ప్రతిమా భౌమిక్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,73,532 |సుబల్ భౌమిక్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,67,843 |3,05,689 | |- |<small>2</small> |త్రిపుర తూర్పు | (ఎస్.టి) |రెబతి త్రిపుర | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,82,126 |ప్రగ్యా దేబ్ బర్మన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,77,836 |2,04,290 | |- ! rowspan="80" |ఉత్తర ప్రదేశ్ |<small>1</small> |సహరాన్‌పూర్ |GEN |[[హాజీ ఫజ్లూర్ రెహమాన్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,14,139 |రాఘవ్ లఖన్‌పాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,91,722 |22,417 | |- |<small>2</small> |కైరానా |GEN |[[ప్రదీప్ చౌదరి]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,66,961 |బేగం తబస్సుమ్ హసన్ | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |4,74,801 |92,160 | |- |<small>3</small> |ముజఫర్‌నగర్ |GEN |[[సంజీవ్ కుమార్ బాల్యన్|సంజీవ్ బల్యాన్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,73,780 |అజిత్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ |5,67,254 |6,526 | |- |<small>4</small> |బిజ్నోర్ |GEN |[[మలూక్ నగర్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,61,045 |భరతేంద్ర సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,91,104 |69,941 | |- |<small>5</small> |నగీనా | (ఎస్.సి) |[[గిరీష్ చంద్ర]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,68,378 |యశ్వంత్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,01,546 |1,66,832 | |- |<small>6</small> |మొరాదాబాద్ |GEN |[[ఎస్. టి. హసన్]] | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |6,49,416 |కున్వర్ సర్వేష్ కుమార్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,51,538 |97,878 | |- |<small>7</small> |రాంపూర్ |GEN |[[ఆజం ఖాన్]] | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |5,59,177 |జయప్రద | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,49,180 |1,09,997 | |- |<small>8</small> |సంభాల్ |GEN |[[షఫీకర్ రెహమాన్ బార్క్]] | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |6,58,006 |పరమేశ్వర్ లాల్ సైనీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,83,180 |1,74,826 | |- |<small>9</small> |అమ్రోహా |GEN |[[కున్వర్ డానిష్ అలీ]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |6,01,082 |కన్వర్ సింగ్ తన్వర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,37,834 |63,248 | |- |<small>10</small> |మీరట్ |GEN |[[రాజేంద్ర అగర్వాల్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,86,184 |హాజీ మహ్మద్ యాకూబ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,81,455 |4,729 | |- |<small>11</small> |బాగ్పత్ |GEN |[[సత్య పాల్ సింగ్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,25,789 |జయంత్ చౌదరి | |రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ |5,02,287 |23,502 | |- |<small>12</small> |ఘజియాబాద్ |GEN |జనరల్ విజయ్ కుమార్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |9,44,503 |సురేష్ బన్సాల్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,43,003 |5,01,500 | |- |<small>13</small> |గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ |GEN |మహేష్ శర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,30,812 |సత్వీర్ సింగ్ గుర్జార్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,93,890 |3,36,922 | |- |<small>14</small> |బులంద్‌షహర్ | (ఎస్.సి) |భోలా సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,81,321 |యోగేష్ వర్మ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,91,264 |2,90,057 | |- |<small>15</small> |అలీఘర్ |GEN |సతీష్ కుమార్ గౌతమ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,56,215 |అజీత్ బలియన్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,26,954 |2,29,261 | |- |<small>16</small> |హత్రాస్ | (ఎస్.సి) |రాజ్‌వీర్ సింగ్ దిలేర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,84,299 |రామ్ జీ లాల్ సుమన్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,24,091 |2,60,208 | |- |<small>17</small> |మధుర |GEN |హేమ మాలిని | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,71,293 |కున్వర్ నరేంద్ర సింగ్ | |రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ |3,77,822 |2,93,471 | |- |<small>18</small> |ఆగ్రా | (ఎస్.సి) |సత్యపాల్ సింగ్ బఘేల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,46,875 |మనోజ్ కుమార్ సోని | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,35,329 |2,11,546 | |- |<small>19</small> |ఫతేపూర్ సిక్రి |GEN |రాజ్‌కుమార్ చాహర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,67,147 |రాజ్ బబ్బర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |1,72,082 |4,95,065 | |- |<small>20</small> |ఫిరోజాబాద్ |GEN |[[చంద్రసేన్ జాడన్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,95,819 |అక్షయ్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,67,038 |28,781 | |- |<small>21</small> |మెయిన్‌పురి |GEN |ములాయం సింగ్ యాదవ్ | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |5,24,926 |ప్రేమ్ సింగ్ షాక్యా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,30,537 |94,389 | |- |<small>22</small> |ఎటాహ్ |GEN |[[రాజ్‌వీర్ సింగ్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,45,348 |దేవేంద్ర సింగ్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,22,678 |1,22,670 | |- |<small>23</small> |బదౌన్ |GEN |సంఘమిత్ర మౌర్య | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,11,352 |ధర్మేంద్ర యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,92,898 |18,454 | |- |<small>24</small> |అొంలా |GEN |ధర్మేంద్ర కశ్యప్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,37,675 |రుచి వీర | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,23,932 |1,13,743 | |- |<small>25</small> |బరేలీ |GEN |సంతోష్ కుమార్ గంగ్వార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,65,270 |భగవత్ సరన్ గాంగ్వార్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,97,988 |1,67,282 | |- |<small>26</small> |పిలిభిత్ |GEN |వరుణ్ గాంధీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,04,549 |హేమరాజ్ వర్మ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,48,922 |2,55,627 | |- |<small>27</small> |షాజహాన్‌పూర్ | (ఎస్.సి) |అరుణ్ కుమార్ సాగర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,88,990 |అమర్ చంద్ర జౌహర్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,20,572 |2,68,418 | |- |<small>28</small> |ఖేరీ |GEN |అజయ్ కుమార్ మిశ్రా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,09,589 |పూర్వి వర్మ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,90,782 |2,18,807 | |- |<small>29</small> |ధౌరహ్ర |GEN |రేఖా వర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,12,905 |అర్షద్ ఇలియాస్ సిద్ధిఖీ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,52,294 |1,60,611 | |- |<small>30</small> |సీతాపూర్ |GEN |[[రాజేశ్ వర్మ|రాజేష్ వర్మ]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,14,528 |నకుల్ దూబే | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,13,695 |1,00,833 | |- |<small>31</small> |హర్డోయ్ | (ఎస్.సి) |జై ప్రకాష్ రావత్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,68,143 |ఉషా వర్మ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,35,669 |1,32,474 | |- |<small>32</small> |మిస్రిఖ్ | (ఎస్.సి) |అశోక్ కుమార్ రావత్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,34,429 |నీలు సత్యార్థి | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,33,757 |1,00,672 | |- |<small>33</small> |ఉన్నావ్ |GEN |సాక్షి మహరాజ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,03,507 |అరుణ్ శంకర్ శుక్లా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,02,551 |4,00,956 | |- |<small>34</small> |మోహన్ లాల్ గంజ్ | (ఎస్.సి) |కౌశల్ కిషోర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,29,748 |సిఎల్ వర్మ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,39,519 |90,229 | |- |<small>35</small> |లక్నో |GEN |రాజ్‌నాథ్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,33,026 |పూనమ్ సిన్హా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |2,85,724 |3,47,302 | |- |<small>36</small> |రాయ్ బరేలీ |GEN |సోనియా గాంధీ | |INC |5,34,918 |దినేష్ ప్రతాప్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,67,740 |1,67,178 | |- |<small>37</small> |అమేథి |GEN |స్మృతి ఇరానీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,68,514 |రాహుల్ గాంధీ | |INC |4,13,394 |55,120 | |- |<small>38</small> |సుల్తాన్‌పూర్ |GEN |మేనకా గాంధీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,59,196 |చంద్రభద్ర సింగ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,44,670 |14,526 | |- |<small>39</small> |ప్రతాప్‌గఢ్ |GEN |సంగమ్ లాల్ గుప్తా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,36,291 |అశోక్ త్రిపాఠి | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,18,539 |1,17,752 | |- |<small>40</small> |ఫరూఖాబాద్ |GEN |[[ముఖేష్ రాజ్‌పుత్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,69,880 |మనోజ్ అగర్వాల్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,48,178 |2,21,702 | |- |<small>41</small> |ఇతావా | (ఎస్.సి) |రామ్ శంకర్ కతేరియా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,22,119 |కమలేష్ కుమార్ కతేరియా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,57,682 |64,437 | |- |<small>42</small> |కన్నౌజ్ |GEN |[[సుబ్రత్ పాఠక్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,63,087 |[[డింపుల్ యాదవ్]] | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |5,50,734 |12,353 | |- |<small>43</small> |కాన్పూర్ అర్బన్ |GEN |[[సత్యదేవ్ పచౌరి]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,68,937 |శ్రీప్రకాష్ జైస్వాల్ | |INC |3,13,003 |1,55,934 | |- |<small>44</small> |అక్బర్‌పూర్ |GEN |దేవేంద్ర సింగ్ భోలే | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,81,282 |నిషా సచన్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,06,140 |2,75,142 | |- |<small>45</small> |జలౌన్ | (ఎస్.సి) |భాను ప్రతాప్ సింగ్ వర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,81,763 |అజయ్ సింగ్ 'పంకజ్' | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,23,386 |1,58,377 | |- |<small>46</small> |ఝాన్సీ |GEN |[[అనురాగ్ శర్మ]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |8,09,272 |శ్యామ్ సుందర్ సింగ్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,43,589 |3,65,683 | |- |<small>47</small> |హమీర్పూర్ |GEN |పుష్పేంద్ర సింగ్ చందేల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,75,122 |దిలీప్ కుమార్ సింగ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,26,470 |2,48,652 | |- |<small>48</small> |బండ |GEN |ఆర్కే సింగ్ పటేల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,77,926 |శ్యామా చరణ్ గుప్తా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,18,988 |58,938 | |- |<small>49</small> |ఫతేపూర్ |GEN |నిరంజన్ జ్యోతి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,66,040 |సుఖదేవ్ ప్రసాద్ వర్మ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,67,835 |1,98,205 | |- |<small>50</small> |కౌశాంబి | (ఎస్.సి) |వినోద్ కుమార్ సోంకర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |3,83,009 |ఇంద్రజిత్ సరోజ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,44,287 |38,722 | |- |<small>51</small> |ఫుల్పూర్ |GEN |కేశరీ దేవి పటేల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,44,701 |పండరి యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,72,733 |1,71,968 | |- |<small>52</small> |అలహాబాద్ |GEN |రీటా బహుగుణ జోషి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,94,454 |రాజేంద్ర పటేల్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,10,179 |1,84,275 | |- |<small>53</small> |బారాబంకి | (ఎస్.సి) |ఉపేంద్ర సింగ్ రావత్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,35,917 |రామ్ సాగర్ రావత్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,25,777 |1,10,140 | |- |<small>54</small> |ఫైజాబాద్ |GEN |లల్లూ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,29,021 |ఆనంద్ సేన్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,63,544 |65,477 | |- |<small>55</small> |అంబేద్కర్ నగర్ |GEN |[[రితేష్ పాండే]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,64,118 |ముకుత్ బిహారీ వర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,68,238 |95,880 | |- |<small>56</small> |బహ్రైచ్ | (ఎస్.సి) |అక్షయబరా లాల్ గౌడ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,25,982 |షబ్బీర్ బాల్మీకి | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,97,230 |1,28,752 | |- |<small>57</small> |కైసర్‌గంజ్ |GEN |బ్రిజ్ భూషణ్ శరణ్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,81,358 |చంద్రదేవ్ రామ్ యాదవ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,19,757 |2,61,601 | |- |<small>58</small> |శ్రావస్తి |GEN |[[రామ్ శిరోమణి వర్మ]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,41,771 |దద్దన్ మిశ్రా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,36,451 |5,320 | |- |<small>59</small> |గోండా |GEN |కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,08,190 |పండిట్ సింగ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,41,830 |1,66,360 | |- |<small>60</small> |దోమరియాగంజ్ |GEN |జగదాంబిక పాల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,92,253 |అఫ్తాబ్ ఆలం | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,86,932 |1,05,321 | |- |<small>61</small> |బస్తీ |GEN |[[హరీష్ చంద్ర ద్వివేది]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,71,162 |[[రామ్ ప్రసాద్ చౌదరి]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,40,808 |30,354 | |- |<small>62</small> |సంత్ కబీర్ నగర్ |GEN |[[ప్రవీణ్ కుమార్ నిషాద్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,67,543 |[[భీష్మ శంకర్ తివారీ]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,31,794 |35,749 | |- |<small>63</small> |మహారాజ్‌గంజ్ |GEN |పంకజ్ చౌదరి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,26,349 |అఖిలేష్ కుమార్ సింగ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,85,925 |3,40,424 | |- |<small>64</small> |గోరఖ్‌పూర్ |GEN |రవి కిషన్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,17,122 |రాంభువల్ నిషాద్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,15,458 |3,01,664 | |- |<small>65</small> |కుషి నగర్ |GEN |విజయ్ కుమార్ దూబే | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,97,039 |నాథుని ప్రసాద్ కుష్వాహ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |2,59,479 |3,37,560 | |- |<small>66</small> |డియోరియా |GEN |[[రమాపతి రామ్ త్రిపాఠి]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,80,644 |బినోద్ కుమార్ జైస్వాల్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,30,713 |2,49,931 | |- |<small>67</small> |బాన్స్‌గావ్ | (ఎస్.సి) |కమలేష్ పాశ్వాన్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,46,673 |సదల్ ప్రసాద్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,93,205 |1,53,468 | |- |<small>68</small> |లాల్‌గంజ్ | (ఎస్.సి) |[[సంగీత ఆజాద్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,18,820 |[[నీలం సోంకర్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,57,223 |1,61,597 | |- |<small>69</small> |అజంగఢ్ |GEN |అఖిలేష్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |6,21,578 |దినేష్ లాల్ యాదవ్ 'నిరాహువా' | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,61,704 |2,59,874 | |- |<small>70</small> |ఘోసి |GEN |[[అతుల్ రాయ్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,73,829 |[[హరినారాయణ్ రాజ్‌భర్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,51,261 |1,22,568 | |- |<small>71</small> |సేలంపూర్ |GEN |[[రవీంద్ర కుష్వాహా]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,67,241 |RS కుష్వాహ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |3,54,764 |1,12,477 | |- |<small>72</small> |బల్లియా |GEN |[[వీరేంద్ర సింగ్ మస్త్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,69,114 |[[సనాతన్ పాండే]] | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,53,595 |15,519 | |- |<small>73</small> |జౌన్‌పూర్ |GEN |[[శ్యామ్ సింగ్ యాదవ్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,21,128 |కృష్ణ ప్రతాప్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,40,192 |80,936 | |- |<small>74</small> |మచ్లిషహర్ | (ఎస్.సి) |[[బి.పి. సరోజ్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,88,397 |త్రిభువన్ రామ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,88,216 |181 | |- |<small>75</small> |ఘాజీపూర్ |GEN |అఫ్జల్ అన్సారీ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |5,66,082 |మనోజ్ సిన్హా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,46,690 |1,19,392 | |- |<small>76</small> |చందౌలీ |GEN |మహేంద్ర నాథ్ పాండే | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,10,733 |సంజయ్ సింగ్ చౌహాన్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |4,96,774 |13,959 | |- |<small>77</small> |వారణాసి |GEN |నరేంద్ర మోదీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,74,664 |షాలిని యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |1,95,159 |4,79,505 | |- |<small>78</small> |భదోహి |GEN |[[రమేష్ చంద్ బైంద్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,10,029 |రంగనాథ్ మిశ్రా | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |4,66,414 |43,615 | |- |<small>79</small> |మీర్జాపూర్ |GEN |అనుప్రియా పటేల్ | |అప్నా దల్ (సోనేలాల్) |5,91,564 |రామ్ చరిత్ర నిషాద్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,59,556 |2,32,008 | |- |<small>80</small> |రాబర్ట్స్‌గంజ్ | (ఎస్.సి) |పకౌరీ లాల్ | |అప్నా దల్ (సోనేలాల్) |4,47,914 |భాయ్ లాల్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |3,93,578 |54,336 | |- ! rowspan="5" |ఉత్తరాఖండ్ |<small>1</small> |తెహ్రీ గర్వాల్ |GEN |మాల రాజ్య లక్ష్మి షా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,65,333 |ప్రీతమ్ సింగ్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,64,747 |3,00,586 | |- |<small>2</small> |గర్హ్వాల్ |GEN |తీరత్ సింగ్ రావత్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,06,980 |మనీష్ ఖండూరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,04,311 |3,02,669 | |- |<small>3</small> |అల్మోరా | (ఎస్.సి) |అజయ్ తమ్తా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,44,651 |ప్రదీప్ టామ్టా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |2,11,665 |2,32,986 | |- |<small>4</small> |నైనిటాల్-ఉధంసింగ్ నగర్ |GEN |అజయ్ భట్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,72,195 |హరీష్ రావత్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,33,099 |3,39,096 | |- |<small>5</small> |హరిద్వార్ |GEN |[[రమేష్ పోఖ్రియాల్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,65,674 |అంబరీష్ కుమార్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,06,945 |2,58,729 | |- ! rowspan="42" |పశ్చిమ బెంగాల్ |<small>1</small> |కూచ్ బెహర్ | (ఎస్.సి) |నిసిత్ ప్రమాణిక్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,31,594 |అధికారి పరేష్ చంద్ర | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,77,363 |54,231 | |- |<small>2</small> |[[అలీపుర్దువార్స్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలీపుర్దువార్స్]] | (ఎస్.సి) |[[జాన్ బార్లా]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,50,804 |[[దశరథ్ టిర్కీ]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,06,815 |2,43,989 | |- |<small>3</small> |[[జల్పైగురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్పైగురి]] | (ఎస్.సి) |[[జయంత కుమార్ రాయ్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,60,145 |[[బిజోయ్ చంద్ర బర్మన్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,76,141 |1,84,004 | |- |<small>4</small> |డార్జిలింగ్ |GEN |[[రాజు బిస్తా]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,50,067 |[[అమర్ సింగ్ రాయ్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |3,36,624 |4,13,443 | |- |<small>5</small> |రాయ్‌గంజ్ |GEN |[[దేబశ్రీ చౌదరి]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,11,652 |కనైలాల్ అగర్వాల్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |4,51,078 |60,574 | |- |<small>6</small> |బాలూర్ఘాట్ |GEN |సుకాంత మజుందార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,39,317 |అర్పితా ఘోష్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,06,024 |33,293 | |- |<small>7</small> |[[మల్దహా ఉత్తర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మల్దహా ఉత్తర]] |GEN |[[ఖాగెన్ ముర్ము]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,09,524 |[[మౌసమ్ నూర్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |4,25,236 |84,288 | |- |<small>8</small> |మల్దహా దక్షిణ |GEN |[[అబూ హసీం ఖాన్ చౌదరి]] | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |4,44,270 |శ్రీరూపా మిత్ర చౌదరి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,36,048 |8,222 | |- |<small>9</small> |జంగీపూర్ |GEN |ఖలీలూర్ రెహమాన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,62,838 |మఫుజా ఖాతున్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |3,17,056 |2,45,782 | |- |<small>10</small> |బహరంపూర్ |GEN |అధిర్ రంజన్ చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |5,91,106 |అపూర్బా సర్కార్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,10,410 |80,696 | |- |<small>11</small> |ముర్షిదాబాద్ |GEN |అబూ తాహెర్ ఖాన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,04,346 |అబూ హేనా | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |3,77,929 |2,26,417 | |- |<small>12</small> |కృష్ణానగర్ |GEN |మహువా మోయిత్రా | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,14,872 |కళ్యాణ్ చౌబే | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,51,654 |63,218 | |- |<small>13</small> |రణఘాట్ | (ఎస్.సి) |[[జగన్నాథ్ సర్కార్ (రాజకీయ నాయకుడు)|జగన్నాథ్ సర్కార్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |7,83,253 |రూపాలీ బిస్వాస్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,49,825 |2,33,428 | |- |<small>14</small> |బంగాన్ | (ఎస్.సి) |శంతను ఠాకూర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,87,622 |మమతా బాలా ఠాకూర్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,76,028 |1,11,594 | |- |<small>15</small> |బారక్‌పూర్ |GEN |అర్జున్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,72,994 |దినేష్ త్రివేది | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |4,58,137 |14,857 | |- |<small>16</small> |డమ్ డమ్ |GEN |సౌగతా రాయ్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,12,062 |సమిక్ భట్టాచార్య | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,59,060 |53,002 | |- |<small>17</small> |బరాసత్ |GEN |[[కాకోలి ఘోష్ దస్తీదార్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,48,084 |మృణాల్ కాంతి దేబ్నాథ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,38,101 |1,09,983 | |- |<small>18</small> |బసిర్హత్ |GEN |నుస్రత్ జహాన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |7,82,078 |సయంతన్ బసు | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,31,709 |3,50,369 | |- |<small>19</small> |జయనగర్ | (ఎస్.సి) |[[ప్రతిమా మండల్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |7,61,202 |అశోక్ కాందారి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,44,427 |3,16,775 | |- |<small>20</small> |మధురాపూర్ | (ఎస్.సి) |[[చౌదరి మోహన్ జతువా]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |7,26,828 |శ్యామా ప్రసాద్ హల్దర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,22,854 |2,03,974 | |- |<small>21</small> |డైమండ్ హార్బర్ |GEN |అభిషేక్ బెనర్జీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |7,91,127 |నీలాంజన్ రాయ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,70,533 |3,20,594 | |- |<small>22</small> |జాదవ్పూర్ |GEN |మిమీ చక్రవర్తి | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,88,472 |అనుపమ్ హజ్రా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |3,93,233 |2,95,239 | |- |<small>23</small> |కోల్‌కతా దక్షిణ |GEN |మాలా రాయ్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,73,119 |చంద్ర కుమార్ బోస్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,17,927 |1,55,192 | |- |<small>24</small> |కోల్‌కతా ఉత్తర |GEN |[[సుదీప్ బందోపాధ్యాయ్|సుదీప్ బంద్యోపాధ్యాయ]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |4,74,891 |రాహుల్ సిన్హా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |3,47,796 |1,27,095 | |- |<small>25</small> |హౌరా |GEN |ప్రసూన్ బెనర్జీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,76,711 |రంతీదేవ్ సేన్ గుప్తా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,73,016 |1,03,695 | |- |<small>26</small> |ఉలుబెరియా |GEN |[[సాజ్ద అహ్మద్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,94,945 |జాయ్ బెనర్జీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |4,79,586 |2,15,359 | |- |<small>27</small> |సెరాంపూర్ |GEN |కళ్యాణ్ బెనర్జీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,37,707 |దేబ్జిత్ సర్కార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,39,171 |98,536 | |- |<small>28</small> |హుగ్లీ |GEN |[[లాకెట్ ఛటర్జీ]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,71,448 |[[రత్న దే|డా. రత్న దే (నాగ్)]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,98,086 |73,362 | |- |<small>29</small> |ఆరంబాగ్ | (ఎస్.సి) |[[అపరూప పోద్దార్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,49,929 |తపన్ కుమార్ రే | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,48,787 |1,142 | |- |<small>30</small> |తమ్లుక్ |GEN |[[దిబ్యేందు అధికారి]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |7,24,433 |సిద్ధార్థ శంకర్ నస్కర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,34,268 |1,90,165 | |- |<small>31</small> |కాంతి |GEN |[[సిసిర్ అధికారి]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |7,11,872 |దేబాసిష్ సమంత | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,00,204 |1,11,668 | |- |<small>32</small> |ఘటల్ |GEN |దీపక్ అధికారి (దేవ్) | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |7,17,959 |భారతి ఘోష్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,09,986 |1,07,973 | |- |<small>33</small> |ఝర్గ్రామ్ | (ఎస్.టి) |[[కునార్ హెంబ్రామ్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,26,583 |బీర్బహా సరెన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,14,816 |11,767 | |- |<small>34</small> |మేదినీపూర్ |GEN |దిలీప్ ఘోష్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,85,433 |మానస్ భూనియా | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,96,481 |88,952 | |- |<small>35</small> |పురూలియా |GEN |[[జ్యోతిర్మయ్ సింగ్ మహతో]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,68,107 |[[మృగాంకో మహతో]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |4,63,375 |2,04,732 | |- |<small>36</small> |బంకురా |GEN |సుభాష్ సర్కార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,75,319 |[[సుబ్రతా ముఖర్జీ]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,00,986 |1,74,333 | |- |<small>37</small> |బిష్ణుపూర్ | (ఎస్.సి) |సౌమిత్ర ఖాన్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,57,019 |శ్యామల్ సంత్రా | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,78,972 |78,047 | |- |<small>38</small> |బర్ధమాన్ పుర్బా | (ఎస్.సి) |[[సునీల్ కుమార్ మండల్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,40,834 |పరేష్ చంద్ర దాస్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,51,523 |89,311 | |- |<small>39</small> |బర్ధమాన్-దుర్గాపూర్ |GEN |SS అహ్లువాలియా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,98,376 |[[మంతాజ్ సంఘమిత]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |5,95,937 |2,439 | |- |<small>40</small> |అసన్సోల్ |GEN |బాబుల్ సుప్రియో | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |6,33,378 |మూన్ మూన్ సేన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |4,35,741 |1,97,637 | |- |<small>41</small> |బోల్పూర్ | (ఎస్.సి) |అసిత్ కుమార్ మల్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,99,171 |రాంప్రసాద్ దాస్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,92,769 |1,06,402 | |- |<small>42</small> |బీర్భం |GEN |శతాబ్ది రాయ్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |6,54,077 |దూద్ కుమార్ మోండల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |5,65,153 |88,924 |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] * [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2009 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] [[వర్గం:భారతదేశ సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] irftd8u8uem126popzhvrt4y4h6sn2v 0 419713 4991610 4962297 2026-10-30T06:11:36Z Muralikrishna m 106628 4991610 wikitext text/x-wiki భారతదేశం 16వ లోక్‌సభను ఏర్పాటు చేయడానికి ఏప్రిల్-2014 మేలో సార్వత్రిక ఎన్నికలు జరగగా ఫలితం 2014 మే 16న ప్రకటించబడింది. ప్రధాన పోటీదారులు అధికారంలో ఉన్న భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ & ప్రతిపక్ష భారతీయ జనతా పార్టీ నేతృత్వంలోని నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ రెండు కూటమి పోటీలో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Constituencywise-All Candidates|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseU061.htm?ac=1|publisher=[[Election Commission of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140517135126/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseU061.htm?ac=1|archivedate=17 May 2014}}</ref><ref name="web-arch-turnout">{{cite web|title=Parliamentary Constituency wise Turnout for General Election - 2014|url=http://eci.nic.in/eci_main1/GE2014/PC_WISE_TURNOUT.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140606003137/http://eci.nic.in/eci_main1/GE2014/PC_WISE_TURNOUT.htm|archive-date=June 6, 2014|access-date=2015-09-23|publisher=ECI New Delhi}}</ref> == పార్టీల వారీగా ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !సీట్లు |- | |భారతీయ జనతా పార్టీ |171,660,230 |31.00 |282 |- | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |106,935,942 |19.31 |44 |- | |బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ |22,946,346 |4.14 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా తృణమూల్ కాంగ్రెస్ |21,262,665 |3.84 |34 |- | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |18,673,089 |3.37 |5 |- | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |18,111,579 |3.27 |37 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |17,988,955 |3.25 |9 |- | |తెలుగుదేశం పార్టీ |14,099,230 |2.55 |16 |- | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |13,995,435 |2.53 |9 |- | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |11,325,387 |2.05 |4 |- | |శివసేన |10,262,544 |1.85 |18 |- | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |9,631,246 |1.74 |0 |- | |బిజు జనతా దళ్ |9,489,946 |1.71 |20 |- | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |8,635,558 |1.56 |6 |- | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |7,440,937 |1.34 |4 |- | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |6,736,270 |1.22 |11 |- | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |5,992,281 |1.08 |2 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |4,327,460 |0.78 |1 |- | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |3,731,481 |0.67 |2 |- | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |3,636,148 |0.66 |4 |- | |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |2,799,899 |0.51 |2 |- | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |2,333,040 |0.42 |3 |- | |లోక్ జన శక్తి పార్టీ |2,295,929 |0.41 |6 |- | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |2,078,843 |0.38 |0 |- | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |1,827,566 |0.33 |1 |- | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |1,666,380 |0.30 |1 |- | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |1,637,994 |0.30 |2 |- | |జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్) |1,579,772 |0.29 |0 |- | |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |1,417,535 |0.26 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ |1,211,418 |0.22 |0 |- | |స్వాభిమాని పక్షం |1,105,073 |0.20 |1 |- | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |1,100,096 |0.20 |2 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |1,078,473 |0.19 |3 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్ |1,007,275 |0.18 |0 |- | |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |994,505 |0.18 |1 |- | |అప్నా దళ్ |821,820 |0.15 |2 |- | |బహుజన ముక్తి పార్టీ |791,951 |0.14 |0 |- | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |732,644 |0.13 |3 |- | |మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ సేన |708,010 |0.13 |0 |- | |హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ (BL) |703,698 |0.13 |0 |- | |రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ |696,918 |0.13 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |685,730 |0.12 |1 |- | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |606,110 |0.11 |0 |- | |అసోం గణ పరిషత్ |577,730 |0.10 |0 |- | |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |576,448 |0.10 |1 |- | |సోషలిస్ట్ యూనిటీ సెంటర్ ఆఫ్ ఇండియా (కమ్యూనిస్ట్) |520,972 |0.09 |0 |- | |శాంతి పార్టీ |518,724 |0.09 |0 |- | |రైతులు, వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |497,721 |0.09 |0 |- | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |488,719 |0.09 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష |458,580 |0.08 |0 |- | |కేరళ కాంగ్రెస్ (ఎం) |424,194 |0.08 |1 |- | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |396,713 |0.07 |0 |- | |సోషల్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |396,524 |0.07 |0 |- | |భారీపా బహుజన్ మహాసంఘ్ |360,854 |0.07 |0 |- | |క్వామీ ఏక్తా దళ్ |354,577 |0.06 |0 |- | |బోడోలాండ్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |330,106 |0.06 |0 |- | |సోషలిస్ట్ జనతా (డెమోక్రటిక్) |307,597 |0.06 |0 |- | |గోండ్వానా గణతంత్ర పార్టీ |301,366 |0.05 |0 |- | |బహుజన్ వికాస్ ఆఘడి |293,681 |0.05 |0 |- | |పుతియ తమిళగం |262,812 |0.05 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా NR కాంగ్రెస్ |255,826 |0.05 |1 |- | |మనితానేయ మక్కల్ కట్చి |236,679 |0.04 |0 |- | |వెల్ఫేర్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |228,645 |0.04 |0 |- | |జై భారత్ సమంతా పార్టీ |215,607 |0.04 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (అథవాలే) |206,689 |0.04 |0 |- | |జై సమైక్యాంధ్ర పార్టీ |204,260 |0.04 |0 |- | |జార్ఖండ్ పార్టీ |203,869 |0.04 |0 |- | |పిరమిడ్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |185,478 |0.03 |0 |- | |అంబేద్కరైట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |185,095 |0.03 |0 |- | |లోక్ సత్తా పార్టీ |165,670 |0.03 |0 |- | |సిక్కిం డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |163,698 |0.03 |1 |- | |ఆమా ఒడిశా పార్టీ |155,900 |0.03 |0 |- | |నేషనల్ యూనియనిస్ట్ జమిందారా పార్టీ |124,990 |0.02 |0 |- | |సిక్కిం క్రాంతికారి మోర్చా |121,956 |0.02 |0 |- | |సుహెల్దేవ్ భారతీయ సమాజ్ పార్టీ |118,947 |0.02 |0 |- | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) రెడ్ స్టార్ |114,323 |0.02 |0 |- | |మార్క్సిస్ట్ కో-ఆర్డినేషన్ కమిటీ |110,185 |0.02 |0 |- | |జార్ఖండ్ డిసోమ్ పార్టీ |109,843 |0.02 |0 |- | |యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |106,817 |0.02 |0 |- | |రాష్ట్రీయ పరివర్తన్ దళ్ |95,644 |0.02 |0 |- | |భారతీయ ఏక్తా దళ్ |90,314 |0.02 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |87,952 |0.02 |0 |- | |భారతీయ శక్తి చేతన పార్టీ |79,359 |0.01 |0 |- | |ఆమ్రా బంగాలీ |74,626 |0.01 |0 |- | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ కాన్ఫరెన్స్ |71,154 |0.01 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పక్ష (ఖోరిపా) |70,924 |0.01 |0 |- | |బహుజన సంఘర్ష్ దళ్ |59,815 |0.01 |0 |- | |సమాజ్‌వాదీ జనతా పార్టీ (రాష్ట్రీయ) |59,756 |0.01 |0 |- | |అఖిల భారతీయ ముస్లిం లీగ్ (సెక్యులర్) |59,735 |0.01 |0 |- | |జై మహా భారత్ పార్టీ |57,988 |0.01 |0 |- | |జమ్మూ, కాశ్మీర్ నేషనల్ పాంథర్స్ పార్టీ |57,103 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఉలమా కౌన్సిల్ |56,324 |0.01 |0 |- | |జనతా దళ్ రాష్ట్రవాది |53,864 |0.01 |0 |- | |తమిళనాడు మక్కల్ కాంగ్రెస్ |49,024 |0.01 |0 |- | |లోక్‌దల్ |48,202 |0.01 |0 |- | |జనవాది పార్టీ (సోషలిస్ట్) |47,696 |0.01 |0 |- | |పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ అరుణాచల్ |47,018 |0.01 |0 |- | |హిందుస్థాన్ జనతా పార్టీ |46,761 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ క్రాంతికారి సమాజ్‌వాదీ పార్టీ |46,756 |0.01 |0 |- | |భారత్ వికాస్ మోర్చా |45,667 |0.01 |0 |- | |ఒడిశా జన మోర్చా |44,397 |0.01 |0 |- | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ కేరళ (బోల్షెవిక్) |43,051 |0.01 |0 |- | |ఛత్తీస్‌గఢ్ స్వాభిమాన్ మంచ్ |41,908 |0.01 |0 |- | |సోషలిస్ట్ పార్టీ (ఇండియా) |41,518 |0.01 |0 |- | |ప్రగతిశీల మానవ్ సమాజ్ పార్టీ |39,039 |0.01 |0 |- | |రాజనైటిక్ వికల్ప్ పార్టీ |38,992 |0.01 |0 |- | |భారతీయ యువ శక్తి |38,633 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ దేశ్ పార్టీ |38,322 |0.01 |0 |- | |నైటిక్ పార్టీ |36,181 |0.01 |0 |- | |శిరోమణి అకాలీదళ్ (అమృతసర్) (సిమ్రంజిత్ సింగ్ మాన్) |35,516 |0.01 |0 |- | |కరుణాడు పార్టీ |33,172 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనాధికార్ సురక్షా పార్టీ |32,514 |0.01 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సమంతా దళ్ |30,888 |0.01 |0 |- | |సమ్యక్ పరివర్తన్ పార్టీ |30,805 |0.01 |0 |- | |హిందూ మహాసభ |29,483 |0.01 |0 |- | |పశ్చిమాంచల్ వికాస్ పార్టీ |28,775 |0.01 |0 |- | |ప్రేమ్ జనతాదళ్ |28,671 |0.01 |0 |- | |జాగో పార్టీ |27,624 |0.00 |0 |- | |జై ప్రకాష్ జనతాదళ్ |27,619 |0.00 |0 |- | |అంబేద్కర్ సమాజ్ పార్టీ |27,589 |0.00 |0 |- | |జై హింద్ సమాజ్ పార్టీ |27,122 |0.00 |0 |- | |వాంచిత్సమాజ్ ఇన్సాఫ్ పార్టీ |23,991 |0.00 |0 |- | |గరీబ్ ఆద్మీ పార్టీ |23,505 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (ఖోబ్రగడే) |23,110 |0.00 |0 |- | |మహాన్ దళ్ |22,774 |0.00 |0 |- | |పార్టీ ఫర్ డెమోక్రటిక్ సోషలిజం |22,284 |0.00 |0 |- | |మహాజన సోషలిస్ట్ పార్టీ |22,022 |0.00 |0 |- | |సమతా పార్టీ |21,631 |0.00 |0 |- | |బజ్జికాంచల్ వికాస్ పార్టీ |21,524 |0.00 |0 |- | |ఇండిజినస్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ త్రిపుర |21,326 |0.00 |0 |- | |ప్రజాతాంత్రిక్ సమాధాన్ పార్టీ |21,284 |0.00 |0 |- | |కళింగ సేన |21,143 |0.00 |0 |- | |సమతా క్రాంతి దళ్ |20,910 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జనసంఘ్ |20,902 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జాతీయ జనతా దళ్ |20,209 |0.00 |0 |- | |అంబేద్కర్ జాతీయ కాంగ్రెస్ |19,863 |0.00 |0 |- | |ప్రబుద్ధ రిపబ్లికన్ పార్టీ |19,470 |0.00 |0 |- | |భారతదేశంలోని అత్యంత వెనుకబడిన తరగతులు |19,417 |0.00 |0 |- | |సర్వజన్ కళ్యాణ్ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ |19,253 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనసచేతన్ పార్టీ |18,210 |0.00 |0 |- | |మానవతావాడి సమాజ్ పార్టీ |17,890 |0.00 |0 |- | |దేశీయ ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ |17,465 |0.00 |0 |- | |సోషలిస్టిక్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |17,435 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సవర్ణ సమాజ్ పార్టీ |16,903 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ పార్టీ (నరేన్) |16,670 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ జార్ఖండ్ పార్టీ |16,616 |0.00 |0 |- | |సమతా సమాధాన్ పార్టీ |16,501 |0.00 |0 |- | |అంబేద్కరిస్ట్ రిపబ్లికన్ పార్టీ |16,461 |0.00 |0 |- | |శోషిత్ సమాజ్ దళ్ |16,446 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ స్వతంత్ర మోర్చా |16,299 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మోమిన్ ఫ్రంట్ |16,182 |0.00 |0 |- | |నవ్ భారత్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |16,153 |0.00 |0 |- | |సాంఖ్యానుపతి భగీదారీ పార్టీ |16,078 |0.00 |0 |- | |నయా దౌర్ పార్టీ |15,967 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సంత్ మత్ పార్టీ |15,940 |0.00 |0 |- | |మౌలిక్ అధికార్ పార్టీ |15,742 |0.00 |0 |- | |సర్వ జనతా పార్టీ |15,474 |0.00 |0 |- | |అతి పిచ్చర పార్టీ |15,370 |0.00 |0 |- | |ప్రౌటిస్ట్ సర్వ సమాజ్ |15,368 |0.00 |0 |- | |జై హింద్ పార్టీ |14,754 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన క్రాంతి దళ్ (డెమోక్రటిక్) |14,685 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ క్రిస్టియన్ సెక్యులర్ పార్టీ |14,360 |0.00 |0 |- | |స్వరాజ్ (జె) |14,152 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ యూనిటీ సెంటర్ |13,527 |0.00 |0 |- | |లోక్ భారతి |13,399 |0.00 |0 |- | |మహారాష్ట్ర పరివర్తన్ సేన (టి) |13,339 |0.00 |0 |- | |లోక్ప్రియ సమాజ్ పార్టీ |13,304 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ అహింసా మంచ్ |13,185 |0.00 |0 |- | |మార్క్సిస్ట్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (యునైటెడ్) |13,019 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ అప్నా దళ్ |12,366 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ అనుశీలన్ పార్టీ |12,240 |0.00 |0 |- | |ఆంధ్ర రాష్ట్ర ప్రజా సమితి |12,042 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ రాష్ట్రీయ వికాస్ పార్టీ |12,037 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ నేషనల్ లీగ్ |11,924 |0.00 |0 |- | |ఆదివాసీ సేన పార్టీ |11,362 |0.00 |0 |- | |స్వరాజ్య పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |11,361 |0.00 |0 |- | |మజ్లిస్ బచావో తహ్రీక్ |11,347 |0.00 |0 |- | |మైనారిటీస్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |11,225 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ మిథిలా పార్టీ |11,221 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ |11,174 |0.00 |0 |- | |బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ (అంబేద్కర్) |11,104 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ వికాస్ దళ్ |10,870 |0.00 |0 |- | |ప్రాంతీయ డెమోక్రటిక్ సెక్యులర్ కాంగ్రెస్ |10,800 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనవాది పార్టీ (క్రాంతికారి) |10,797 |0.00 |0 |- | |జమాత్-ఇ-సెరతుల్ ముస్తకీమ్ |10,564 |0.00 |0 |- | |మేఘ దేశం పార్టీ |10,490 |0.00 |0 |- | |సర్వ సమాజ్ కళ్యాణ్ పార్టీ |10,239 |0.00 |0 |- | |భారత్ భ్రష్టాచార్ మితావో పార్టీ |10,160 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ గోండ్వానా పార్టీ |10,142 |0.00 |0 |- | |లోక్తాంత్రిక్ జనతా పార్టీ (సెక్యులర్) |10,026 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ వాదీ జన్ పరిషత్ |10,008 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా మైనారిటీస్ ఫ్రంట్ |9,938 |0.00 |0 |- | |సమృద్ధ ఒడిశా |9,794 |0.00 |0 |- | |సమతావాది రిపబ్లికన్ పార్టీ |9,561 |0.00 |0 |- | |భారతీయ డాక్టర్ BR అంబేద్కర్ జనతా పార్టీ |9,481 |0.00 |0 |- | |ఆమ్ జనతా పార్టీ |9,371 |0.00 |0 |- | |అప్నా దళ్ యునైటెడ్ పార్టీ |9,265 |0.00 |0 |- | |ఉల్జైపాలి మక్కల్ కచ్చి |9,194 |0.00 |0 |- | |త్రిపుర ప్రగతిశీల గ్రామీణ కాంగ్రెస్ |8,952 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ నిర్మాణ్ దళ్ |8,889 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ ప్రజా పక్ష |8,853 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ఏక్తా మంచ్ పార్టీ |8,729 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది జనతా పార్టీ |8,713 |0.00 |0 |- | |ఆదిజన్ ముక్తి సేన |8,544 |0.00 |0 |- | |మక్కల్ మనాడు కట్చి |8,468 |0.00 |0 |- | |కోసల్ క్రాంతి దళ్ |8,448 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రిపబ్లికన్ పక్ష |8,226 |0.00 |0 |- | |రాజస్థాన్ వికాస్ పార్టీ |8,152 |0.00 |0 |- | |శ్రమజీవి పార్టీ |7,953 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ వికాస్ దళ్ |7,921 |0.00 |0 |- | |కిసాన్ మజ్దూర్ బెరోజ్గర్ సంఘ్ |7,839 |0.00 |0 |- | |దళిత బహుజన పార్టీ |7,746 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ కాంగ్రెస్ (జె) పార్టీ |7,650 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ (రాడికల్) |7,630 |0.00 |0 |- | |క్రాంతికారి వికాస్ దళ్ |7,541 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కిసాన్ పరివర్తన్ పార్టీ |7,342 |0.00 |0 |- | |పీపుల్స్ గార్డియన్ |7,222 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన్ కాంగ్రెస్ |7,197 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జన-జాగ్రామ్ మోర్చా |7,147 |0.00 |0 |- | |సనాతన్ సంస్కృతి రక్షా దళ్ |7,115 |0.00 |0 |- | |BC యునైటెడ్ ఫ్రంట్ |7,036 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్ర సేవా దళ్ |6,994 |0.00 |0 |- | |సంయుక్త సమాజ్ వాదీ దళ్ |6,788 |0.00 |0 |- | |బీహార్ జనతా పార్టీ |6,765 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ క్రాంతికారీ దళ్ |6,703 |0.00 |0 |- | |సర్వజన్ సమాజ్ పార్టీ (డి) |6,681 |0.00 |0 |- | |జన్ శక్తి ఏక్తా పార్టీ |6,636 |0.00 |0 |- | |సమైక్య తెలుగు రాజ్యం |6,542 |0.00 |0 |- | |సోషలిస్ట్ రిపబ్లికన్ పార్టీ |6,512 |0.00 |0 |- | |ప్రౌటిస్ట్ బ్లాక్, ఇండియా |6,509 |0.00 |0 |- | |యునైటెడ్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |6,472 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ లేబర్ పార్టీ (అంబేద్కర్ ఫూలే) |6,390 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ బ్యాక్‌వర్డ్ కాంగ్రెస్ |6,265 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ నౌజవాన్ దళ్ |6,192 |0.00 |0 |- | |అల్-హింద్ పార్టీ |5,977 |0.00 |0 |- | |ఆరక్షన్ వ్యతిరేక పార్టీ |5,861 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సర్వజన్ పార్టీ |5,845 |0.00 |0 |- | |లోక్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |5,804 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ బహుజన్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,801 |0.00 |0 |- | |భారతీయ గావ్ తాజ్ దళ్ |5,761 |0.00 |0 |- | |అప్నా దేశ్ పార్టీ |5,579 |0.00 |0 |- | |దేశభక్త్ నిర్మాణ్ పార్టీ |5,485 |0.00 |0 |- | |బహుజన సంఘర్ష్ పార్టీ (కాన్షీరాం) |5,416 |0.00 |0 |- | |మితవాద పార్టీ |5,406 |0.00 |0 |- | |బుందేల్‌ఖండ్ కాంగ్రెస్ |5,371 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ఇంకాలాబ్ పార్టీ |5,362 |0.00 |0 |- | |ఏకలవ్య సమాజ్ పార్టీ |5,341 |0.00 |0 |- | |డెమోక్రటిక్ భారతీయ సమాజ్ పార్టీ |5,240 |0.00 |0 |- | |అగర్ జన్ పార్టీ |5,228 |0.00 |0 |- | |భారతీయ క్రాంతికారి లెహర్ |5,084 |0.00 |0 |- | |న్యూ ఇండియా పార్టీ |5,082 |0.00 |0 |- | |మూల్నివాసి సమాజ్ పార్టీ |4,986 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సత్య సంఘర్ష్ పార్టీ |4,956 |0.00 |0 |- | |సమాజ్ వాదీ సమాజ్ పార్టీ |4,947 |0.00 |0 |- | |సమైక్యాంధ్ర పరిరక్షణ సమితి |4,870 |0.00 |0 |- | |పూర్వాంచల్ రాష్ట్రీయ కాంగ్రెస్ |4,852 |0.00 |0 |- | |కళ్యాణకారి జంతంత్రిక్ పార్టీ |4,839 |0.00 |0 |- | |జన్-న్యాయ్ దళ్ |4,719 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జంతంత్రిక్ జనతాదళ్ |4,664 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన్ పార్టీ |4,653 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనక్రాంతి మోర్చా |4,647 |0.00 |0 |- | |యువ సర్కార్ |4,578 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ కాంగ్రెస్ (బాబు జగ్జీవన్‌రామ్) |4,527 |0.00 |0 |- | |రాయలసీమ పరిరక్షణ సమితి |4,521 |0.00 |0 |- | |జన్ సేవక్ పార్టీ |4,489 |0.00 |0 |- | |శక్తి సేన (భారత్ దేశ్) |4,466 |0.00 |0 |- | |బ్రజ్ వికాస్ పార్టీ |4,411 |0.00 |0 |- | |మానవ్ ముక్తి మోర్చా |4,409 |0.00 |0 |- | |లోక్ పరివర్తన్ పార్టీ (DC) |4,396 |0.00 |0 |- | |ఆల్ జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ కిసాన్ మజ్దూర్ పార్టీ |4,392 |0.00 |0 |- | |అవామీ ఆమ్జాన్ పార్టీ |4,380 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ శివసేన రాష్ట్రవాది |4,380 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ అంబేద్కర్ దళ్ |4,327 |0.00 |0 |- | |భారతీయ పీపుల్స్ పార్టీ |4,291 |0.00 |0 |- | |జై విజయ భారతి పార్టీ |4,270 |0.00 |0 |- | |ఛత్తీస్‌గఢియా పార్టీ |4,265 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కృషక్ దళ్ |4,250 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఇన్సాఫ్ పార్టీ |4,219 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సర్వజన్ పార్టీ |4,215 |0.00 |0 |- | |భారతీయ వాంచిత్సమాజ్ పార్టీ |4,142 |0.00 |0 |- | |ధరమ్ నిర్పేక్ష్ దళ్ |4,130 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనప్రియ పార్టీ |4,117 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ క్రాంతి పార్టీ |4,112 |0.00 |0 |- | |రాజ్యాధికార పార్టీ |4,112 |0.00 |0 |- | |పర్చాం పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |4,082 |0.00 |0 |- | |ప్రగతిశీల సమాజ్ పార్టీ |4,052 |0.00 |0 |- | |స్వతంత్ర సమాజ్ పార్టీ |4,016 |0.00 |0 |- | |విచార జాగృతి కాంగ్రెస్ పక్ష |3,972 |0.00 |0 |- | |జనతా రాజ్ పార్టీ |3,846 |0.00 |0 |- | |నిర్జటిత సమాజ్ బిప్లబి పార్టీ |3,829 |0.00 |0 |- | |భారతీయ కిసాన్ సేన లోక్తాంత్రిక్ |3,826 |0.00 |0 |- | |కొత్త ఆల్ ఇండియా కాంగ్రెస్ పార్టీ |3,778 |0.00 |0 |- | |అవామీ వికాస్ పార్టీ |3,747 |0.00 |0 |- | |లోక్ శక్తి |3,722 |0.00 |0 |- | |మహారాష్ట్ర వికాస్ అఘాడి |3,715 |0.00 |0 |- | |జాతీయ అభివృద్ధి పార్టీ |3,618 |0.00 |0 |- | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా (ఉల్గులన్) |3,512 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ పీపుల్స్ గ్రీన్ పార్టీ |3,488 |0.00 |0 |- | |అసంఖ్య సమాజ్ పార్టీ |3,482 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మైనారిటీల సురక్ష మహాసంఘ్ |3,441 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఆమ్ పార్టీ |3,408 |0.00 |0 |- | |భారత్ కీ లోక్ జిమ్మెదార్ పార్టీ |3,392 |0.00 |0 |- | |భారతీ జన సురక్ష పార్టీ |3,336 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సంత్ సందేశ్ పార్టీ |3,283 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ టైగర్ పార్టీ |3,251 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రాష్ట్రీయ బహుజన్ సమాజ్ వికాస్ పార్టీ |3,238 |0.00 |0 |- | |ప్రగతిశీల మాగాహి సమాజ్ |3,076 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ లోక్‌మత్ పార్టీ |3,072 |0.00 |0 |- | |ఎజుచి తమిళర్గళ్ మున్నేట్ర కజగం |3,023 |0.00 |0 |- | |మాజీ సైనిక్ కిస్సాన్ పార్టీ |2,988 |0.00 |0 |- | |శోషిత్ సందేశ్ పార్టీ |2,982 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ విక్లాంగ్ పార్టీ |2,958 |0.00 |0 |- | |నాగ్రిక్ ఏక్తా పార్టీ |2,917 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ బహుజన సేన |2,910 |0.00 |0 |- | |గూర్ఖా రాష్ట్రీయ కాంగ్రెస్ |2,906 |0.00 |0 |- | |జన మోర్చా |2,901 |0.00 |0 |- | |విశ్వ హిందుస్థానీ సంగతన్ |2,880 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మహాన్ గంతంత్ర పార్టీ |2,872 |0.00 |0 |- | |లోక్తాంత్రిక్ సమాజ్ వాదీ పార్టీ |2,820 |0.00 |0 |- | |రాణి చెన్నమ్మ పార్టీ |2,803 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ క్రాంతి దళ్ |2,761 |0.00 |0 |- | |ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర సమైక్య సమితి పార్టీ |2,743 |0.00 |0 |- | |జవాన్ కిసాన్ మోర్చా |2,711 |0.00 |0 |- | |ప్రిజం |2,694 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనశక్తి పార్టీ (ఏక్లవ్య) |2,654 |0.00 |0 |- | |గ్రేట్ ఇండియా పార్టీ |2,594 |0.00 |0 |- | |భారతీయ ప్రగతిశీల కాంగ్రెస్ |2,571 |0.00 |0 |- | |ఇంఖలాబ్ వికాస్ దళ్ |2,570 |0.00 |0 |- | |తెలంగాణ లోక్‌సత్తా పార్టీ |2,567 |0.00 |0 |- | |జన రాజ్య పార్టీ |2,543 |0.00 |0 |- | |భారత్ నవ్ నిర్మాణ్ పార్టీ |2,533 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ సమాజ్ వాదీ కాంగ్రెస్ |2,530 |0.00 |0 |- | |నమదు మక్కల్ కట్చి |2,511 |0.00 |0 |- | |మహాముక్తి దళ్ |2,482 |0.00 |0 |- | |మహిళా స్వాభిమాన్ పార్టీ |2,425 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సర్వోదయ క్రాంతి పార్టీ |2,409 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ వికాస్ పార్టీ |2,396 |0.00 |0 |- | |అనైతిండియా ద్రావిడర్ సముదాయ మున్నేట్ర కజగం |2,372 |0.00 |0 |- | |సర్వశ్రేష్ఠ్ దళ్ |2,329 |0.00 |0 |- | |తెలంగాణ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |2,311 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ వికాస్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |2,255 |0.00 |0 |- | |జనతంత్ర పార్టీ |2,249 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ రాష్ట్రవాది పార్టీ |2,225 |0.00 |0 |- | |జాతీయ జనహిత్ కాంగ్రెస్ (AB) |2,196 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది సమాజ్ పార్టీ |2,181 |0.00 |0 |- | |ధర్మరాజ్య పక్షం |2,175 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ పీస్ పార్టీ |2,155 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రిపబ్లికన్ పార్టీ (ఇన్సాన్) |2,138 |0.00 |0 |- | |అతుల్య భారత్ పార్టీ |2,135 |0.00 |0 |- | |మహాన్‌వాది పార్టీ |2,101 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ కర్మయోగ్ పార్టీ |2,096 |0.00 |0 |- | |ఉత్తరాఖండ్ పరివర్తన్ పార్టీ |2,045 |0.00 |0 |- | |అఖిల రాష్ట్రవాది పార్టీ |2,029 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ప్రజా కాంగ్రెస్ (సెక్యులర్) |2,025 |0.00 |0 |- | |మణిపూర్ డెమోక్రటిక్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |2,005 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన్ యుగ్ పార్టీ |2,000 |0.00 |0 |- | |భారత్ నిర్మాణ్ పార్టీ |2,000 |0.00 |0 |- | |సోషలిస్ట్ పార్టీ (లోహియా) |1,997 |0.00 |0 |- | |లేబర్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (వివి ప్రసాద్) |1,993 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ బహుజన్ సందేశ్ పార్టీ (కాన్షీరాం) |1,952 |0.00 |0 |- | |డా. అంబేద్కర్ సమాజ్ వాది డెమోక్రటిక్ పార్టీ |1,949 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ మానవతావాది పార్టీ |1,920 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నవజవాన్ సేన (పక్షం) |1,862 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ బహుజన్ హితయ్ పార్టీ |1,842 |0.00 |0 |- | |నారాయణ సేన |1,725 |0.00 |0 |- | |బహుజన సురక్షా దళ్ |1,723 |0.00 |0 |- | |బృహత్తర్ భారత్ ప్రజాతంత్ర సేవా పార్టీ |1,679 |0.00 |0 |- | |భారతీయ పార్టీ |1,635 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఉత్తరాఖండ్ పార్టీ |1,629 |0.00 |0 |- | |అవామీ సమతా పార్టీ |1,617 |0.00 |0 |- | |భారతీయ రాష్ట్రీయ మజ్దూర్ దళ్ |1,607 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా ఆజాద్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |1,593 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మానవ్ సమ్మాన్ పార్టీ |1,572 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనశాంతి పార్టీ |1,571 |0.00 |0 |- | |ఆల్ జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్ రిపబ్లికన్ పార్టీ |1,568 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనతా పార్టీ |1,526 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ బంధుత్వ పార్టీ |1,521 |0.00 |0 |- | |జెబమణి జనతా |1,517 |0.00 |0 |- | |లోక్తాంత్రిక్ రాష్ట్రవాది పార్టీ |1,491 |0.00 |0 |- | |నెహ్రూ జన్హిత్ కాంగ్రెస్ |1,463 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ కాంగ్రెస్ దళ్ (అంబేద్కర్) |1,461 |0.00 |0 |- | |నవోద్యం పార్టీ |1,455 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నౌజవాన్ ఇంక్లావ్ పార్టీ |1,440 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ వికాస్ మంచ్ పార్టీ |1,434 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సామాజిక్ క్రాంతి దళ్ |1,423 |0.00 |0 |- | |భ్రష్టాచార్ ముక్తి మోర్చా |1,413 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నవ్యువక్ పార్టీ |1,408 |0.00 |0 |- | |పంజాబ్ లేబర్ పార్టీ |1,386 |0.00 |0 |- | |కామరాజర్ దేశీయ కాంగ్రెస్ |1,345 |0.00 |0 |- | |డెమొక్రాటిక్ ప్రజాక్రాంతి పార్టీ సెక్యులరిస్టు |1,342 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జవాల శక్తి పక్ష |1,337 |0.00 |0 |- | |జన రక్షా పార్టీ |1,318 |0.00 |0 |- | |డెమోక్రటిక్ సెక్యులర్ పార్టీ |1,262 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ కోమి ఏక్తా పార్టీ |1,254 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ ఆర్గనైజేషన్ కాంగ్రెస్ |1,198 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రవాది పరివర్తన్ పార్టీ (LB) |1,195 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా మజ్దూర్ పార్టీ (రాంగ్రేటా) |1,182 |0.00 |0 |- | |నేషనల్ యూత్ పార్టీ |1,176 |0.00 |0 |- | |బహుజన క్రాంతి పార్టీ (మార్క్స్‌వాడ్-అంబేద్కర్వాడ్) |1,174 |0.00 |0 |- | |భారతీయ వికాస్ పార్టీ |1,152 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనమోర్చా |1,145 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జనతా దళ్ (ఇంటిగ్రేటెడ్) |1,118 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ గరీబ్ దళ్ |1,111 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ జస్టిస్ పార్టీ |1,103 |0.00 |0 |- | |భారతీయ సమాజ్ దళ్ |1,096 |0.00 |0 |- | |ఓటర్ల పార్టీ |1,089 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ మానవతా పక్ష |1,077 |0.00 |0 |- | |ది రిలిజియన్ ఆఫ్ మ్యాన్ రివాల్వింగ్ పొలిటికల్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |1,071 |0.00 |0 |- | |భారతీయ బహుజన్ సమాజ్ వాదీ పార్టీ |1,059 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ శోషిత్ సమాజ్ పార్టీ |1,054 |0.00 |0 |- | |అఖిల్ భారతీయ ఆమ్జాన్ పార్టీ |1,040 |0.00 |0 |- | |మానవాధికార్ జనశక్తి పార్టీ |997 |0.00 |0 |- | |హిమాచల్ స్వాభిమాన్ పార్టీ |997 |0.00 |0 |- | |మజ్లిస్ మర్కజ్-ఎ-సియాసీ పార్టీ |959 |0.00 |0 |- | |దళిత వికాస్ పార్టీ (భారత్) |950 |0.00 |0 |- | |జనరల్ సమాజ్ పార్టీ |944 |0.00 |0 |- | |శివరాజ్య పార్టీ |944 |0.00 |0 |- | |యూనియన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |944 |0.00 |0 |- | |ఆజాది కా యాంటీమ్ ఆందోళన్ దళ్ |937 |0.00 |0 |- | |భారతీయ శ్రామిక్ దళ్ సోషలిస్ట్ |924 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ మోర్చా పార్టీ |923 |0.00 |0 |- | |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా ఏక్తవాది |910 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ స్వరాజ్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |888 |0.00 |0 |- | |భారతీయ మూల్ నివాసి సమాజ్ పార్టీ |877 |0.00 |0 |- | |డెమోక్రటిక్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |833 |0.00 |0 |- | |భారతీయ చైతన్య పార్టీ |802 |0.00 |0 |- | |జాతీయ పార్టీ |791 |0.00 |0 |- | |గోవా సు-రాజ్ పార్టీ |783 |0.00 |0 |- | |సమతా వికాస్ పార్టీ |763 |0.00 |0 |- | |కన్నడ చలవలి వాటల్ పక్ష |707 |0.00 |0 |- | |ప్రజాతంత్ర ఆధార్ పార్టీ |698 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ హింద్ క్రాంతి పార్టీ |685 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ రాజార్య సభ |683 |0.00 |0 |- | |సోషల్ యాక్షన్ పార్టీ |682 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ సవర్ణ్ దళ్ |665 |0.00 |0 |- | |అఖండ భారత సమాజ్ పార్టీ |651 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్ ఓషియానిక్ పార్టీ |649 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ ఏక్తా పార్టీ |601 |0.00 |0 |- | |బీసీ భరత దేశం పార్టీ |596 |0.00 |0 |- | |హిందుస్థాన్ ఏక్తా పార్టీ |566 |0.00 |0 |- | |ఆదర్శ్ సమాజ్ పార్టీ |557 |0.00 |0 |- | |భారతీయ గాంధీయన్ పార్టీ |546 |0.00 |0 |- | |ఆల్ ఇండియా రవిదాస్ సమతా పార్టీ |543 |0.00 |0 |- | |ఉత్తరప్రదేశ్ రిపబ్లికన్ పార్టీ |542 |0.00 |0 |- | |Goemcarancho Otrec ఆస్ట్రో |530 |0.00 |0 |- | |భారతీయ నవ క్రాంతి పార్టీ |502 |0.00 |0 |- | |నవ భారత్ నేషనల్ పార్టీ |485 |0.00 |0 |- | |తృణమూల్ తమిళనాడు కాంగ్రెస్ |474 |0.00 |0 |- | |నవభారత్ నిర్మాణ్ పార్టీ |441 |0.00 |0 |- | |పరివర్తన్ సమాజ్ పార్టీ |433 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనాధికార పార్టీ |415 |0.00 |0 |- | |ఇండియన్స్ విక్టరీ పార్టీ |398 |0.00 |0 |- | |సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ పార్టీ |394 |0.00 |0 |- | |అంబేద్కర్ ప్రజా ఉద్యమం |372 |0.00 |0 |- | |మజ్దూర్ కిసాన్ యూనియన్ పార్టీ |360 |0.00 |0 |- | |జనసమంత పార్టీ |357 |0.00 |0 |- | |వంచిత్ జమాత్ పార్టీ |350 |0.00 |0 |- | |పీపుల్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సెక్యులర్) |331 |0.00 |0 |- | |భారతీయ జన్ మంచ్ |325 |0.00 |0 |- | |అఖిల భారతీయ అశోక్ సేన |296 |0.00 |0 |- | |విశ్వ శక్తి పార్టీ |263 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జాతిగత్ ఆరక్షన్ వ్యతిరేక పార్టీ |259 |0.00 |0 |- | |రాష్ట్రీయ జనక్రాంతి పార్టీ |217 |0.00 |0 |- | |భారత్ విశాల్ పార్టీ |161 |0.00 |0 |- | |స్వతంత్రులు |16,737,720 |3.02 |3 |- | colspan="2" |పైవేవీ లేవు |6,002,942 |1.08 |– |- | colspan="2" |నామినేట్ చేయబడిన ఆంగ్లో-ఇండియన్స్ | colspan="2" | |2 |- | colspan="2" |మొత్తం |553,802,946 |100.00 |545 |- | colspan="5" | |- ! colspan="2" |చెల్లుబాటు అయ్యే ఓట్లు |553,802,946 |99.93 | |- ! colspan="2" |చెల్లని/ఖాళీ ఓట్లు |368,873 |0.07 | |- ! colspan="2" |మొత్తం ఓట్లు |554,171,819 |100.00 | |- ! colspan="2" |నమోదైన ఓటర్లు/ఓటింగ్ శాతం |834,082,814 |66.44 |- ! ! | [https://www.eci.gov.in/general-elections/ కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం] | |} == నియోజకవర్గాల వారీగా ఫలితాలు == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" ! rowspan="2" |రాష్ట్రం ! colspan="3" |పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గం ! colspan="4" |విజేత ! colspan="4" |ద్వితియ విజేత ! rowspan="2" |మార్జిన్ |- !నం. !పేరు !టైప్ చేయండి !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు |- !అండమాన్ నికోబార్ దీవులు |1 |[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]] |GEN |బిష్ణు పద రే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |90969 |కులదీప్ రాయ్ శర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |83157 |7812 |- ! rowspan="42" |ఆంధ్రప్రదేశ్ |1 |ఆదిలాబాద్ | (ఎస్.టి) |గోడం నగేష్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |430847 |నరేష్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |259557 |171290 |- |2 |పెద్దపల్లె | (ఎస్.సి) |బాల్క సుమన్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |565496 |జి. వివేకానంద్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |274338 |291158 |- |3 |కరీంనగర్ |GEN |వినోద్ కుమార్ బోయినపల్లి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |505783 |పొన్నం ప్రభాకర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |300706 |205077 |- |4 |నిజామాబాద్ |GEN |కల్వకుంట్ల కవిత | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |439307 |మధు యాస్కీ గౌడ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |272123 |167184 |- |5 |జహీరాబాద్ |GEN |బిబి పాటిల్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |508661 |సురేష్ కుమార్ షెట్కార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |364030 |144631 |- |6 |మెదక్ |GEN |కె. చంద్రశేఖర రావు | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |6,57,492 |పి శ్రవణ్ కుమార్ రెడ్డి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,60,463 |3,97,029 |- |7 |మల్కాజిగిరి |GEN |చి.మల్లా రెడ్డి | |తెలుగుదేశం పార్టీ |523336 |హనుమంతరావు మైనంపల్లి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |494965 |28371 |- |8 |సికింద్రాబాద్ |GEN |బండారు దత్తాత్రేయ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |438271 |ఎం.అంజన్ కుమార్ యాదవ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |183536 |254735 |- |9 |హైదరాబాద్ |GEN |అసదుద్దీన్ ఒవైసీ | |ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ |513868 |డా.భగవంత్ రావు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |311414 |202454 |- |10 |చేవెళ్ల |GEN |కొండా విశ్వేశ్వర్ రెడ్డి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |435077 |పట్లోళ్ల కార్తీక్ రెడ్డి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |362054 |73023 |- |11 |మహబూబ్ నగర్ |GEN |ఏపీ జితేందర్ రెడ్డి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |334228 |జైపాల్ రెడ్డి సుడిని | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |331638 |2590 |- |12 |నాగర్ కర్నూలు | (ఎస్.సి) |ఎల్లయ్య నంది | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |420075 |మందా జగన్నాథం డా | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |403399 |16676 |- |13 |నల్గొండ |GEN |గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |472093 |తేరా చిన్నప రెడ్డి | |తెలుగుదేశం పార్టీ |278937 |193156 |- |14 |భోంగీర్ |GEN |డాక్టర్ బూర నర్సయ్య గౌడ్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |448245 |కోమటిరెడ్డి రాజగోపాల్ రెడ్డి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |417751 |30494 |- |15 |వరంగల్ | (ఎస్.సి) |కడియం శ్రీహరి | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |661639 |రాజయ్య సిరిసిల్ల | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |269065 |392574 |- |16 |మహబూబాబాద్ | (ఎస్.టి) |ప్రొఫెసర్ అజ్మీరా సీతారాం నాయక్ | |తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి |320569 |పి. బలరాం | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |285577 |34992 |- |17 |ఖమ్మం |GEN |పొంగులేటి శ్రీనివాస రెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |421957 |నామా నాగేశ్వరరావు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |409983 |11974 |- |18 |[[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు]] | (ఎస్.టి) |కొత్తపల్లి గీత | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |413191 |గుమ్మిడి సంధ్యారాణి | |తెలుగుదేశం పార్టీ |321793 |91398 |- |19 |[[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] |GEN |రామ్ మోహన్ నాయుడు కింజరాపు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |556163 |రెడ్డి శాంతి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |428591 |127572 |- |20 |[[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] |GEN |పూసపాటి అశోక్ గజపతి రాజు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |536549 |VSK రంగారావు రావు | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |429638 |106911 |- |21 |[[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం]] |GEN |కంభంపాటి హరిబాబు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |566832 |వైఎస్ విజయమ్మ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |476344 |90488 |- |22 |[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] |GEN |ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |568463 |గుడివాడ అమర్నాధ్ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |520531 |47932 |- |23 |[[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]] |GEN |తోట నరసింహం | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,14,402 |చలమలశెట్టి సునీల్ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,10,971 |3,431 |- |24 |[[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] | (ఎస్.సి) |పండుల రవీంద్రబాబు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,94,547 |పినిపే విశ్వరూప్ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,73,971 |1,20,576 |- |25 |[[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] |GEN |మాగంటి మురళీ మోహన్ | |తెలుగుదేశం పార్టీ |6,30,573 |బొడ్డు వెంకట రమణ చౌదరి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,63,139 |1,67,434 |- |26 |[[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసాపురం]] |GEN |గోకరాజు గంగరాజు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |540306 |వంకా రవీంద్రనాథ్ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,54,955 |85,351 |- |27 |[[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] |GEN |మాగంటి వెంకటేశ్వరరావు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |6,23,471 |తోట చంద్ర శేఖర్ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,21,545 |1,01,926 |- |28 |[[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] |GEN |కొనకళ్ల నారాయణరావు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,87,280 |కొలుసు పార్థసారథి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,06,223 |81,057 |- |29 |[[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] |GEN |కేశినేని శ్రీనివాస్ | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,92,696 |కోనేరు రాజేంద్ర ప్రసాద్ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,17,834 |74,862 |- |30 |[[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]] |GEN |గల్లా జయదేవ్ | |తెలుగుదేశం పార్టీ |6,18,417 |వల్లభనేని బాలసౌరి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,49,306 |69,111 |- |31 |[[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] |GEN |రాయపాటి సాంబశివరావు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |6,32,464 |ఆళ్ల అయోధ్య రామిరెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,97,184 |35,280 |- |32 |[[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] | (ఎస్.సి) |మాల్యాద్రి శ్రీరామ్ | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,78,145 |వరికూటి అమృతపాణి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,45,391 |32,754 |- |33 |[[ఒంగోలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] |GEN |వైవీ సుబ్బారెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,89,960 |మాగుంట శ్రీనివాసులు రెడ్డి | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,74,302 |15,658 |- |34 |[[నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] |GEN |ఎస్పీవై రెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |6,22,411 |NMD ఫరూఖ్ | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,16,645 |1,05,766 |- |35 |[[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] |GEN |బుట్టా రేణుక | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,72,782 |బిటి నాయుడు | |తెలుగుదేశం పార్టీ |4,28,651 |44,131 |- |36 |[[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] |GEN |జేసీ దివాకర్ రెడ్డి | |తెలుగుదేశం పార్టీ |6,06,509 |అనంత వెంకటరామిరెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,45,240 |61,269 |- |37 |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |GEN |క్రిస్టప్ప నిమ్మల | |తెలుగుదేశం పార్టీ |6,04,291 |దుడ్డుకుంట శ్రీధర్ రెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,06Z966 |97,325 |- |38 |[[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]] |GEN |వైఎస్ అవినాష్ రెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |6,71,983 |శ్రీనివాస రెడ్డి రెడ్డెప్పగారి | |తెలుగుదేశం పార్టీ |4,81,660 |1,90,323 |- |39 |[[నెల్లూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] |GEN |మేకపాటి రాజమోహన్ రెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,76,396 |ఆదాల ప్రభాకర రెడ్డి | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,62,918 |13,478 |- |40 |[[తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] | (ఎస్.సి) |వరప్రసాద్ రావు వెలగపల్లి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,80,376 |కారుమంచి జయరాం | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,42,951 |37,425 |- |41 |[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]] |GEN |పివి మిధున్ రెడ్డి | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |6,01,752 |దగ్గుబాటి పురందేశ్వరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,26,990 |1,74,762 |- |42 |[[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]] | (ఎస్.సి) |నారమల్లి శివప్రసాద్ | |తెలుగుదేశం పార్టీ |5,94,862 |జి సామాన్య కిరణ్ | |వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |5,50,724 |44,138 |- ! rowspan="2" |అరుణాచల్ ప్రదేశ్ |1 |[[అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ వెస్ట్]] | (ఎస్.టి) |కిరణ్ రిజిజు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |1,69,367 |[[తకమ్ సంజోయ్]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,27,629 |41,738 |- |2 |[[అరుణాచల్ తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ తూర్పు]] | (ఎస్.టి) |నినోంగ్ ఎరింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,18,455 |తాపిర్ గావో | |భారతీయ జనతా పార్టీ |1,05,977 |12,478 |- ! rowspan="14" |అస్సాం |1 |[[కరీంగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంగంజ్]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |రాధేశ్యామ్ బిస్వాస్ | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |3,62,866 |కృష్ణ దాస్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,60,772 |1,02,094 |- |2 |[[సిల్చార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిల్చార్]] |GEN |సుస్మితా దేవ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,36,451 |కబీంద్ర పురకాయస్థ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,01,210 |35,241 |- |3 |[[అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|స్వయంప్రతిపత్త జిల్లా]] (ఎస్.టి) | (ఎస్.టి) |బీరెన్ సింగ్ ఎంగ్టి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,13,152 |జోయ్‌రామ్ ఇంగ్లెంగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |1,89,057 |24,095 |- |4 |[[ధుబ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధుబ్రి]] |GEN |బద్రుద్దీన్ అజ్మల్ | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |5,92,569 |Wazed అలీ చౌదరి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,62,839 |2,29,730 |- |5 |[[కోక్రాఝర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోక్రాఝర్]] (ఎస్.టి) | (ఎస్.టి) |నబ కుమార్ సరనియా | |స్వతంత్ర |6,34,428 |ఉర్ఖావో గ్వ్రా బ్రహ్మ | |స్వతంత్ర |2,78,649 |3,55,779 |- |6 |[[బార్పేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్పేట]] |GEN |[[సిరాజుద్దీన్ అజ్మల్]] | |ఆల్ ఇండియా యునైటెడ్ డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |3,94,702 |చంద్ర మోహన్ పటోవారీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,52,361 |42,341 |- |7 |[[గౌహతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌహతి]] |GEN |బిజోయ చక్రవర్తి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,64,985 |మనష్ బోరా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,49,201 |3,15,784 |- |8 |[[మంగళ్‌దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంగళ్దోయ్]] |GEN |రామెన్ దేకా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,86,357 |[[కిరిప్ చలిహా]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,63,473 |22,884 |- |9 |[[తేజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేజ్‌పూర్]] |GEN |రామ్ ప్రసాద్ శర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,46,511 |భూపేన్ కుమార్ బోరా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,60,491 |86,020 |- |10 |[[నౌగాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌగాంగ్]] |GEN |రాజేన్ గోహైన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,94,146 |జోంజోనాలి బారుహ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,50,587 |1,43,559 |- |11 |[[కలియాబోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలియాబోర్]] |GEN |గౌరవ్ గొగోయ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,43,315 |మృణాల్ సైకియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,49,441 |93,874 |- |12 |[[జోర్హాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోర్హాట్]] |GEN |కామాఖ్య ప్రసాద్ తాసా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,56,420 |బిజోయ్ కృష్ణ హ్యాండిక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,54,000 |1,02,420 |- |13 |[[దిబ్రూగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిబ్రూగఢ్]] | (ఎస్.టి) |రామేశ్వర్ తెలి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,94,364 |పబన్ సింగ్ ఘటోవర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,09,017 |1,85,347 |- |14 |[[లఖింపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లఖింపూర్]] |GEN |సర్బానంద సోనోవాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,12,543 |రాణీ నరః | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,20,405 |2,92,138 |- ! rowspan="40" |బీహార్ |1 |[[వాల్మీకి నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వాల్మీకి నగర్]] |GEN |సతీష్ చంద్ర దూబే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,64,013 |పూర్ణమసి రామ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,46,218 |1,17,795 |- |2 |[[పశ్చిమ్ చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పశ్చిమ్ చంపారన్]] |GEN |సంజయ్ జైస్వాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,71,232 |ప్రకాష్ ఝా | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |2,60,978 |1,10,254 |- |3 |[[పూర్వి చంపారన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్వీ చంపారన్]] |GEN |రాధా మోహన్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,00,452 |బినోద్ కుమార్ శ్రీవాస్తవ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,08,289 |1,92,163 |- |4 |[[షెయోహర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|షెయోహర్]] |GEN |రమా దేవి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,72,506 |ఎండీ అన్వరుల్ హక్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,36,267 |1,36,239 |- |5 |[[సీతామర్హి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సీతామర్హి]] |GEN |[[రామ్ కుమార్ శర్మ]] | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |4,11,265 |సీతారాం యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,63,300 |1,47,965 |- |6 |[[మధుబని లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మధుబని]] |GEN |హుక్మ్ దేవ్ నారాయణ్ యాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,58,040 |అబ్దుల్ బారీ సిద్ధిఖీ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,37,505 |20,535 |- |7 |[[ఝంఝార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఝంఝర్పూర్]] |GEN |[[బీరేంద్ర కుమార్ చౌదరి]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,35,481 |[[మంగని లాల్ మండల్]] | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,80,073 |55,408 |- |8 |[[సుపాల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సుపాల్]] |GEN |రంజీత్ రంజన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,32,927 |దిలేశ్వర్ కమైత్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |2,73,255 |59,672 |- |9 |[[అరారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరారియా]] |GEN |తస్లీమ్ ఉద్దీన్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |4,07,978 |ప్రదీప్ కుమార్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,61,474 |1,46,504 |- |10 |[[కిషన్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కిషన్‌గంజ్]] |GEN |మహ్మద్ అస్రారుల్ హక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,93,461 |దిలీప్ కుమార్ జైస్వాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,98,849 |1,94,612 |- |11 |[[కతిహార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కతిహార్]] |GEN |తారిఖ్ అన్వర్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,31,292 |నిఖిల్ కుమార్ చౌదరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,16,552 |1,14,740 |- |12 |[[పూర్ణియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పూర్ణియ]] |GEN |[[సంతోష్ కుమార్ కుష్వాహా]] | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |4,18,826 |[[ఉదయ్ సింగ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,02,157 |1,16,669 |- |13 |[[మాధేపురా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మాధేపురా]] |GEN |రాజేష్ రంజన్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,68,937 |శరద్ యాదవ్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |3,12,728 |56,209 |- |14 |[[దర్భంగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దర్భంగా]] |GEN |కీర్తి ఆజాద్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,14,949 |[[మహమ్మద్ అలీ అష్రఫ్ ఫాత్మీ]] | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,79,906 |35,043 |- |15 |[[ముజఫర్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముజఫర్‌పూర్]] |GEN |[[అజయ్ నిషాద్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,69,295 |అఖిలేష్ ప్రసాద్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,46,873 |2,22,422 |- |16 |[[వైశాలి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వైశాలి]] |GEN |[[రామ కిషోర్ సింగ్]] | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |3,05,450 |రఘువంశ్ ప్రసాద్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,06,183 |99,267 |- |17 |[[గోపాల్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గోపాల్‌గంజ్]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |[[జనక్ రామ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,78,773 |జ్యోతి భారతి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,91,837 |2,86,936 |- |18 |[[సివాన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సివాన్]] |GEN |ఓం ప్రకాష్ యాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,72,670 |హేనా షహబ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,58,823 |1,13,847 |- |19 |[[మహరాజ్‌గంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|మహారాజ్‌గంజ్]] |GEN |జనార్దన్ సింగ్ సిగ్రీవాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,20,753 |ప్రభునాథ్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,82,338 |38,415 |- |20 |[[సరన్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సరన్]] |GEN |రాజీవ్ ప్రతాప్ రూడీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,55,120 |రబ్రీ దేవి | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,14,172 |40,948 |- |21 |[[హాజీపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హాజీపూర్]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |4,55,652 |సంజీవ్ ప్రసాద్ టోని | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,30,152 |2,25,500 |- |22 |[[ఉజియార్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఉజియార్పూర్]] |GEN |నిత్యానంద రాయ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,17,352 |అలోక్ కుమార్ మెహతా | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,56,883 |60,469 |- |23 |[[సమస్తిపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సమస్తిపూర్]] | (ఎస్.సి) |రామ్ చంద్ర పాశ్వాన్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |2,70,401 |అశోక్ కుమార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,63,529 |6,872 |- |24 |[[బేగుసరాయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బెగుసరాయ్]] |GEN |భోలా సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,28,227 |Md. తన్వీర్ హసన్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,69,892 |58,335 |- |25 |[[ఖగారియా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖగారియా]] |GEN |మెహబూబ్ అలీ కైజర్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |3,13,806 |కృష్ణ కుమారి యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,37,803 |76,003 |- |26 |[[భాగల్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భాగల్పూర్]] |GEN |శైలేష్ కుమార్ మండలం | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,67,623 |సయ్యద్ షానవాజ్ హుస్సేన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,58,138 |9,485 |- |27 |[[బంకా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బంకా]] |GEN |జై ప్రకాష్ నారాయణ్ యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,85,150 |పుతుల్ కుమారి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,75,006 |10,144 |- |28 |[[ముంగేర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ముంగేర్]] |GEN |వీణా దేవి | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |3,52,911 |రాజీవ్ రంజన్ సింగ్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |2,43,827 |1,09,084 |- |29 |[[నలంద లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నలంద]] |GEN |కౌశలేంద్ర కుమార్ | |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |3,21,982 |సత్యానంద్ శర్మ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |3,12,355 |9,627 |- |30 |[[పాట్నా సాహిబ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాట్నా సాహిబ్]] |GEN |శతృఘ్న సిన్హా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,85,905 |కునాల్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,20,100 |2,65,805 |- |31 |[[పాటలీపుత్ర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పాటలీపుత్ర]] |GEN |రామ్ కృపాల్ యాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,83,262 |మిసా భారతి | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |3,42,940 |40,322 |- |32 |[[అర్రా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అర్రా]] |GEN |ఆర్కే సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,91,074 |శ్రీభగవాన్ సింగ్ కుష్వాహ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,55,204 |1,35,870 |- |33 |[[బక్సర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బక్సర్]] |GEN |అశ్విని కుమార్ చౌబే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,19,012 |జగదా నంద్ సింగ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |1,86,674 |1,32,338 |- |34 |[[ససారం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ససారం]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |ఛేది పాశ్వాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,66,087 |మీరా కుమార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,02,760 |63,327 |- |35 |[[కరకత్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరకత్]] |GEN |ఉపేంద్ర కుష్వాహ | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |3,38,892 |కాంతి సింగ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,33,651 |1,05,241 |- |36 |[[జహనాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జహనాబాద్]] |GEN |అరుణ్ కుమార్ | |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |3,22,647 |సురేంద్ర ప్రసాద్ యాదవ్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,80,307 |42,340 |- |37 |[[ఔరంగాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం (బీహార్)|ఔరంగాబాద్]] |GEN |సుశీల్ కుమార్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,07,941 |నిఖిల్ కుమార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,41,594 |66,347 |- |38 |[[గయా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గయా]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |హరి మాంఝీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,26,230 |రామ్‌జీ మాంఝీ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,10,726 |1,15,504 |- |39 |[[నవాడా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నవాడ]] |GEN |గిరిరాజ్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,90,248 |రాజ్ బల్లభ్ ప్రసాద్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,50,091 |1,40,157 |- |40 |[[జముయి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జాముయి]] (ఎస్.సి) | (ఎస్.సి) |చిరాగ్ పాశ్వాన్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |2,85,354 |సుధాన్సు శేఖర్ భాస్కర్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |1,99,407 |85,947 |- !చండీగఢ్ |1 |చండీగఢ్ |GEN |కిరణ్ ఖేర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |1,91,362 |పవన్ కుమార్ బన్సాల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,21,720 |69,642 |- ! rowspan="11" |ఛత్తీస్‌గఢ్ |1 |సర్గుజా | (ఎస్.టి) |కమలభన్ సింగ్ మరాబి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,85,336 |రామ్ దేవ్ రామ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,38,100 |1,47,236 |- |2 |రాయగఢ్ | (ఎస్.టి) |విష్ణు దేవ సాయి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,62,478 |ఆర్తి సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,45,728 |2,16,750 |- |3 |జాంజ్‌గిర్-చంపా | (ఎస్.సి) |కమల పాట్లే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,18,909 |ప్రేమ్ చంద్ జయసి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,43,948 |1,74,961 |- |4 |కోర్బా |GEN |బన్షీలాల్ మహతో | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,39,002 |చరణ్ దాస్ మహంత్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,34,737 |4,265 |- |5 |బిలాస్పూర్ |GEN |లఖన్ లాల్ సాహు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,61,387 |కరుణా శుక్లా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,84,951 |1,76,436 |- |6 |రాజ్‌నంద్‌గావ్ |GEN |అభిషేక్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,43,473 |కమలేశ్వర్ వర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,07,562 |2,35,911 |- |7 |దుర్గ్ |GEN |తామ్రధ్వజ్ సాహు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |5,70,687 |సరోజ్ పాండే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,53,839 |16,848 |- |8 |రాయ్పూర్ |GEN |రమేష్ బైస్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,54,922 |సత్య నారాయణ శర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,83,276 |1,71,646 |- |9 |మహాసముంద్ |GEN |చందూ లాల్ సాహు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,03,514 |అజిత్ జోగి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |5,02,297 |1,217 |- |10 |బస్తర్ | (ఎస్.టి) |దినేష్ కశ్యప్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,85,829 |దీపక్ కర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,61,470 |1,24,359 |- |11 |కాంకర్ | (ఎస్.టి) |విక్రమ్ ఉసెండి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,65,215 |ఫూలూదేవి నేతం | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,30,057 |35,158 |- !దాద్రా నగర్ హవేలీ |1 |దాద్రా, నగర్ హవేలీ | (ఎస్.టి) |నటుభాయ్ గోమన్‌భాయ్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |80,790 |మోహన్ భాయ్ సంజీభాయ్ డెల్కర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |74,576 |6,214 |- !డామన్ డయ్యూ |1 |డామన్, డయ్యూ |GEN |లాలూభాయ్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |46,960 |కేతన్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |37,738 |9,222 |- ! rowspan="7" |ఢిల్లీ |1 |చాందినీ చౌక్ |GEN |హర్షవర్ధన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,37,938 |అశుతోష్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |3,01,618 |1,36,320 |- |2 |ఈశాన్య ఢిల్లీ |GEN |మనోజ్ తివారీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,96,125 |ఆనంద్ కుమార్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |4,52,041 |1,44,084 |- |3 |తూర్పు ఢిల్లీ |GEN |మహేశ్ గిరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,72,202 |రాజమోహన్ గాంధీ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |3,81,739 |1,90,463 |- |4 |న్యూఢిల్లీ |GEN |మీనాక్షి లేఖి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,53,350 |ఆశిష్ ఖేతన్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |2,90,642 |1,62,708 |- |5 |వాయవ్య ఢిల్లీ | (ఎస్.సి) |ఉదిత్ రాజ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,29,860 |రాఖీ బిర్లా | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |5,23,058 |1,06,802 |- |6 |పశ్చిమ ఢిల్లీ |GEN |పర్వేష్ వర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,51,395 |జర్నైల్ సింగ్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |3,82,809 |2,68,586 |- |7 |దక్షిణ ఢిల్లీ |GEN |రమేష్ బిధూరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,97,980 |దేవిందర్ సెహ్రావత్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |3,90,980 |1,07,000 |- ! rowspan="2" |గోవా |1 |ఉత్తర గోవా |GEN |శ్రీపాద్ యెస్సో నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,37,903 |రవి నాయక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,32,304 |1,05,599 |- |2 |దక్షిణ గోవా |GEN |నరేంద్ర కేశవ్ సవైకర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |1,98,776 |Aleixo Lourenco | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,66,446 |32,330 |- ! rowspan="26" |గుజరాత్ |1 |కచ్ఛ్ | (ఎస్.సి) |వినోద్ భాయ్ చావ్డా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,62,855 |దినేష్ పర్మార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,08,373 |2,54,482 |- |2 |బనస్కాంత |GEN |హరిభాయ్ పార్థిభాయ్ చౌదరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,07,856 |పటేల్ జోయితాభాయ్ కస్నాభాయ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,05,522 |2,02,334 |- |3 |పటాన్ |GEN |లీలాధర్ వాఘేలా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,18,538 |భావ్‌సింగ్ రాథోడ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,79,819 |1,38,719 |- |4 |మహేసన |GEN |జయశ్రీబెన్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,80,250 |జీవాభాయ్ అంబాలాల్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,71,359 |2,08,891 |- |5 |సబర్కాంత |GEN |డిప్సిన్ రాథోడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |552205 |శంకర్‌సింగ్ వాఘేలా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |467750 |84455 |- |6 |గాంధీనగర్ |GEN |ఎల్‌కే అద్వానీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,73,539 |కిరీట్ భాయ్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,90,418 |4,83,121 |- |7 |అహ్మదాబాద్ తూర్పు |GEN |పరేష్ రావల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,33,582 |హిమ్మత్‌సింగ్ ప్రహ్లాద్‌సింగ్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,06,949 |3,26,633 |- |8 |అహ్మదాబాద్ వెస్ట్ | (ఎస్.సి) |కిరీట్ సోలంకి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,17,104 |ఈశ్వరబాహి మక్వానా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,96,793 |3,20,311 |- |9 |సురేంద్రనగర్ |GEN |దేవ్‌జీభాయ్ ఫతేపరా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,29,003 |సోమాభాయ్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,26,096 |2,02,907 |- |10 |రాజ్‌కోట్ |GEN |మోహన్ కుందారియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,21,524 |కున్వర్జిభాయ్ బవలియా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,75,096 |2,46,428 |- |11 |పోర్బందర్ |GEN |విఠల్ రాడాడియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,08,437 |కంధల్ జడేజా | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |2,40,466 |2,67,971 |- |12 |జామ్‌నగర్ |GEN |పూనంబెన్ మేడమ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,84,412 |విక్రమ్ మేడమ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,09,123 |1,75,289 |- |13 |జునాగఢ్ |GEN |రాజేష్ చూడసమా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,13,179 |పంజాహై వంశ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,77,347 |1,35,832 |- |14 |అమ్రేలి |GEN |నారన్‌భాయ్ కచాడియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,36,715 |విర్జీభాయ్ తుమ్మర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,80,483 |1,56,232 |- |15 |భావ్‌నగర్ |GEN |భారతీ షియాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,49,529 |ప్రవీణ్ భాయ్ రాథోడ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,54,041 |2,95,488 |- |16 |ఆనంద్ |GEN |దిలీప్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,90,829 |భరత్‌సింగ్ సోలంకి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,27,403 |63,426 |- |17 |ఖేదా |GEN |దేవుసిన్హ చౌహాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,68,235 |దిన్షా పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,35,334 |2,32,901 |- |18 |పంచమహల్ |GEN |ప్రభాత్‌సింగ్ చౌహాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,08,274 |రామ్‌సింగ్ పర్మార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,37,678 |1,70,596 |- |19 |దాహోద్ | (ఎస్.టి) |జస్వంత్‌సింగ్ భాభోర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,11,111 |ప్రభా కిషోర్ తవియాడ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,80,757 |230354 |- |20 |వడోదర |GEN |నరేంద్ర మోదీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,45,464 |మధుసూదన్ మిస్త్రీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,75,336 |5,70,128 |- |21 |ఛోటా ఉదయపూర్ | (ఎస్.టి) |రామ్‌సిన్హ్ రత్వా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,07,916 |నారన్‌భాయ్ రాత్వా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,28,187 |1,79,729 |- |22 |భరూచ్ |GEN |మన్సుఖ్ భాయ్ వాసవ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,48,902 |జయేష్ భాయ్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,95,629 |1,53,273 |- |23 |బార్డోలి | (ఎస్.టి) |పర్భుభాయ్ వాసవ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,22,769 |తుషారభాయ్ చౌదరి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,98,885 |1,23,884 |- |24 |సూరత్ |GEN |దర్శన జర్దోష్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |7,18,412 |నైషద్ దేశాయ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,85,222 |5,33,190 |- |25 |నవసారి |GEN |సిఆర్ పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |8,20,831 |మక్సూద్ మీర్జా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,62,715 |5,58,116 |- |26 |వల్సాద్ | (ఎస్.టి) |కేసీ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,17,772 |కిషన్‌భాయ్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,09,768 |2,08,004 |- ! rowspan="10" |హర్యానా |1 |అంబాలా | (ఎస్.సి) |రత్తన్ లాల్ కటారియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,12,121 |రాజ్ కుమార్ బాల్మీకి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,72,047 |3,40,074 |- |2 |కురుక్షేత్రం |GEN |రాజ్ కుమార్ సైనీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,18,112 |బల్బీర్ సింగ్ సైనీ | |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |2,88,376 |1,29,736 |- |3 |సిర్సా | (ఎస్.సి) |చరణ్‌జీత్ సింగ్ రోరి | |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |5,06,370 |అశోక్ తన్వర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,90,634 |1,15,736 |- |4 |హిసార్ |GEN |దుష్యంత్ చౌతాలా | |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |4,94,478 |కులదీప్ బిష్ణోయ్ | |హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ (BL) |4,62,631 |31,847 |- |5 |కర్నాల్ |GEN |అశ్విని కుమార్ చోప్రా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,94,817 |[[అరవింద్ కుమార్ శర్మ]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,34,670 |3,60,147 |- |6 |సోనిపట్ |GEN |[[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,47,203 |జగ్బీర్ సింగ్ మాలిక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,69,789 |77,414 |- |7 |రోహ్తక్ |GEN |దీపేందర్ సింగ్ హుడా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,90,063 |ఓం ప్రకాష్ ధంకర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,19,436 |1,70,627 |- |8 |భివానీ-మహేంద్రగఢ్ |GEN |ధరంబీర్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,04,542 |బహదూర్ సింగ్ | |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |2,75,148 |1,29,394 |- |9 |గుర్గావ్ |GEN |రావ్ ఇంద్రజిత్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,44,780 |జాకీర్ హుస్సేన్ | |ఇండియన్ నేషనల్ లోక్ దళ్ |3,70,058 |2,74,722 |- |10 |ఫరీదాబాద్ |GEN |క్రిషన్ పాల్ గుర్జార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,52,516 |అవతార్ సింగ్ భదానా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,85,643 |4,66,873 |- ! rowspan="4" |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |1 |కాంగ్రా |GEN |శాంత కుమార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,56,163 |చందర్ కుమార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,86,091 |1,70,072 |- |2 |మండి |GEN |రామ్ స్వరూప్ శర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,62,824 |ప్రతిభా సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,22,968 |39,856 |- |3 |హమీర్పూర్ |GEN |అనురాగ్ ఠాకూర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,48,035 |రాజిందర్ సింగ్ రాణా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,49,632 |98,403 |- |4 |సిమ్లా | (ఎస్.సి) |వీరేంద్ర కశ్యప్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,85,973 |మోహల్ లాల్ బ్రాక్తా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,01,786 |84,187 |- ! rowspan="6" |జమ్మూ కాశ్మీర్ |1 |బారాముల్లా |GEN |ముజఫర్ హుస్సేన్ బేగ్ | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |1,75,277 |షరీఫుద్దీన్ షరీఖ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |1,46,058 |29,219 |- |2 |శ్రీనగర్ |GEN |తారిఖ్ హమీద్ కర్రా | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |1,57,923 |ఫరూక్ అబ్దుల్లా | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |1,15,643 |42,280 |- |3 |అనంతనాగ్ |GEN |మెహబూబా ముఫ్తీ | |జమ్మూ కాశ్మీర్ పీపుల్స్ డెమోక్రటిక్ పార్టీ |2,00,429 |మీర్జా మెహబూబ్ బేగ్ | |జమ్మూ & కాశ్మీర్ నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ |1,35,012 |65,417 |- |4 |లడఖ్ | (ఎస్.టి) |తుప్‌స్తాన్ ఛెవాంగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |31,111 |గులాం రజా | |స్వతంత్ర |31,075 |36 |- |5 |ఉధంపూర్ |GEN |జితేంద్ర సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,87,369 |గులాం నబీ ఆజాద్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,26,393 |60,976 |- |6 |జమ్మూ |GEN |జుగల్ కిషోర్ శర్మ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,19,995 |మదన్ లాల్ శర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,62,715 |2,57,280 |- ! rowspan="14" |జార్ఖండ్ |1 |రాజమహల్ | (ఎస్.టి) |విజయ్ హన్స్‌దక్ | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |3,79,507 |హేమలాల్ ముర్ము | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,38,170 |41,337 |- |2 |దుమ్కా | (ఎస్.టి) |శిబు సోరెన్ | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |3,35,815 |సునీల్ సోరెన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,96,785 |39,030 |- |3 |గొడ్డ |GEN |నిషికాంత్ దూబే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,80,500 |ఫుర్కాన్ అన్సారీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |3,19,818 |60,682 |- |4 |చత్ర |GEN |సునీల్ కుమార్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,95,862 |ధీరజ్ ప్రసాద్ సాహు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,17,836 |1,78,026 |- |5 |కోదర్మ |GEN |రవీంద్ర కుమార్ రే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,65,410 |రాజ్ కుమార్ యాదవ్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్-లెనినిస్ట్) లిబరేషన్ |2,66,756 |98,654 |- |6 |గిరిదిః |GEN |రవీంద్ర కుమార్ పాండే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,91,913 |జగర్నాథ్ మహతో | |జార్ఖండ్ ముక్తి మోర్చా |3,51,600 |40,313 |- |7 |ధన్‌బాద్ |GEN |పశుపతి నాథ్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,43,491 |అజయ్ కుమార్ దూబే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,50,537 |2,92,954 |- |8 |రాంచీ |GEN |రామ్ తహల్ చౌదరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,48,729 |సుబోధ్ కాంత్ సహాయ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,49,426 |1,99,303 |- |9 |జంషెడ్‌పూర్ |GEN |బిద్యుత్ బరన్ మహతో | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,64,153 |అజోయ్ కుమార్ | |జార్ఖండ్ వికాస్ మోర్చా (ప్రజాతాంత్రిక్) |3,64,277 |99,876 |- |10 |సింగ్భూమ్ | (ఎస్.సి) |లక్ష్మణ్ గిలువా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |3,03,131 |గీతా కోడా | |జై భారత్ సమంతా పార్టీ |2,15,607 |87,524 |- |11 |కుంతి | (ఎస్.టి) |కరియా ముండా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,69,185 |అనోష్ ఎక్కా | |జార్ఖండ్ పార్టీ |1,76,937 |92,248 |- |12 |లోహర్దగా | (ఎస్.టి) |సుదర్శన్ భగత్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,26,666 |రామేశ్వర్ ఒరాన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,20,177 |6,489 |- |13 |పాలము | (ఎస్.సి) |విష్ణు దయాళ్ రామ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,76,513 |మనోజ్ కుమార్ | |రాష్ట్రీయ జనతా దళ్ |2,12,571 |2,63,942 |- |14 |హజారీబాగ్ |GEN |జయంత్ సిన్హా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,06,931 |సౌరభ్ నారాయణ్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,47,803 |1,59,128 |- ! rowspan="28" |కర్ణాటక |1 |చిక్కోడి |GEN |ప్రకాష్ హుక్కేరి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,74,373 |రమేష్ కత్తి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |4,71,370 |3,003 |- |2 |బెల్గాం |GEN |సురేష్ అంగడి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |5,54,417 |లక్ష్మీ హెబ్బాల్కర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |4,78,557 |75,860 |- |3 |బాగల్‌కోట్ |GEN |పిసి గడ్డిగౌడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |571548 |అజయ్ కుమార్ సర్నాయక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |454988 |116560 |- |4 |బీజాపూర్ | (ఎస్.సి) |రమేష్ జిగజినాగి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |471757 |ప్రకాష్ రాథోడ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |401938 |69819 |- |5 |గుల్బర్గా | (ఎస్.సి) |మల్లికార్జున్ ఖర్గే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |507193 |రేవునాయక్ బెలమగి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |432460 |74733 |- |6 |రాయచూరు | (ఎస్.టి) |బి.వి.నాయక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |443659 |అరకెర శివనగౌడ నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |442160 |1499 |- |7 |బీదర్ |GEN |భగవంత్ ఖుబా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |459290 |N. ధరమ్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |367068 |92222 |- |8 |కొప్పల్ |GEN |కరడి సంగన్న | |భారతీయ జనతా పార్టీ |486383 |బసవరాజ్ హిట్నాల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |453969 |32414 |- |9 |బళ్లారి | (ఎస్.టి) |బి. శ్రీరాములు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |534406 |NY హనుమంతప్ప | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |449262 |85144 |- |10 |హావేరి |GEN |ఉదాసి శివకుమార్ చన్నబసప్ప | |భారతీయ జనతా పార్టీ |566790 |సలీమ్ అహ్మద్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |479219 |87571 |- |11 |ధార్వాడ్ |GEN |ప్రహ్లాద్ జోషి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |545395 |వినయ్ కులకర్ణి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |431738 |113657 |- |12 |ఉత్తర కన్నడ |GEN |అనంతకుమార్ హెగ్డే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |546939 |ప్రశాంత్ ఆర్ దేశ్ పాండే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |406239 |140700 |- |13 |దావణగెరె |GEN |జిఎం సిద్దేశ్వర | |భారతీయ జనతా పార్టీ |518894 |ఎస్ఎస్ మల్లికార్జున్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |501287 |17607 |- |14 |షిమోగా |GEN |బీఎస్ యడ్ఐరోపాప | |భారతీయ జనతా పార్టీ |606216 |మంజునాథ్ భండారి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |242911 |363305 |- |15 |ఉడిపి చిక్కమగళూరు |GEN |శోభా కరంద్లాజే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |581168 |కె జయప్రకాష్ హెగ్డే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |399525 |181643 |- |16 |హసన్ |GEN |హెచ్‌డి దేవెగౌడ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |509841 |మంజు. ఎ. | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |409379 |100462 |- |17 |దక్షిణ కన్నడ |GEN |నళిన్ కుమార్ కటీల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |642739 |జనార్ధన పూజారి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |499030 |143709 |- |18 |చిత్రదుర్గ | (ఎస్.సి) |బి.ఎన్.చంద్రప్ప | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |467511 |జనార్ధన స్వామి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |366220 |101291 |- |19 |తుమకూరు |GEN |ముద్దహనుమేగౌడ.ఎస్పీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |429868 |జి.ఎస్.బసవరాజ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |355827 |74041 |- |20 |మండ్య |GEN |సి.ఎస్.పుట్టరాజు | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |524370 |రమ్య | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |518852 |5518 |- |21 |మైసూర్ |GEN |ప్రతాప్ సింహా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |503908 |అడ్డగూరు హెచ్ విశ్వనాథ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |472300 |31608 |- |22 |చామరాజనగర్ | (ఎస్.సి) |ఆర్.ధ్రువనారాయణ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |567782 |AR కృష్ణ మూర్తి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |426600 |141182 |- |23 |బెంగళూరు రూరల్ |GEN |డీకే సురేష్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |652723 |మునిరాజు గౌడ్. పి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |421243 |231480 |- |24 |బెంగళూరు ఉత్తర |GEN |డివి సదానంద గౌడ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |718326 |సి.నారాయణ స్వామి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |488562 |229764 |- |25 |బెంగళూరు సెంట్రల్ |GEN |పిసి మోహన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |557130 |రిజ్వాన్ అర్షద్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |419630 |137500 |- |26 |బెంగళూరు సౌత్ |GEN |అనంత్ కుమార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |633816 |నందన్ నీలేకని | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |405241 |228575 |- |27 |చిక్కబళ్లాపూర్ |GEN |ఎం వీరప్ప మొయిలీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |424800 |BN బచ్చెగౌడ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |415280 |9520 |- |28 |కోలార్ |GEN |కె.హెచ్.మునియప్ప | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |418926 |కోలార్ కేశవ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |371076 |47850 |- ! rowspan="20" |కేరళ |1 |కాసరగోడ్ |GEN |పి కరుణాకరన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |384964 |అడ్వా. టి సిద్ధిక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |378043 |6921 |- |2 |కన్నూర్ |GEN |పీకే శ్రీమతి టీచర్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |427622 |కె సుధాకరన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |421056 |6566 |- |3 |వటకార |GEN |ముళ్లపల్లి రామచంద్రన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |416479 |Adv.ANShamseer | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |413173 |3306 |- |4 |వాయనాడ్ |GEN |MI షానవాస్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |377035 |సత్యన్ మొకేరి | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |356165 |20870 |- |5 |కోజికోడ్ |GEN |M .K రాఘవన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |397615 |ఎ.విజయరాఘవన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |380732 |16883 |- |6 |మలప్పురం |GEN |ఇ. అహమ్మద్ | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |437723 |పి.కె.సైనాబా | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |242984 |194739 |- |7 |పొన్నాని |GEN |ET మహమ్మద్ బషీర్ | |ఇండియన్ యూనియన్ ముస్లిం లీగ్ |378503 |వి.అబ్దురహ్మాన్ | |స్వతంత్ర |353093 |25410 |- |8 |పాలక్కాడ్ |GEN |ఎంబి రాజేష్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |412897 |ఎంపీ వీరేంద్ర కుమార్ | |సోషలిస్ట్ జనతా (డెమోక్రటిక్) |307597 |105300 |- |9 |అలత్తూరు | (ఎస్.సి) |పి.కె.బిజు | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |411808 |షీబా KA | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |374496 |37312 |- |10 |త్రిస్సూర్ |GEN |సిఎన్ జయదేవన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |389209 |KP ధనపాలన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |350982 |38227 |- |11 |చాలకుడి |GEN |[[ఇన్నోసెంట్|ఇన్నోసెంట్ వరీద్ తెక్కెతాల]] | |స్వతంత్ర |358440 |పిసి చాకో | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |344556 |13884 |- |12 |ఎర్నాకులం |GEN |ప్రొఫెసర్ KV థామస్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |353841 |క్రిస్టీ ఫెర్నాండెజ్ | |స్వతంత్ర |266794 |87047 |- |13 |ఇడుక్కి |GEN |[[జాయిస్ జార్జ్]] | |స్వతంత్ర |382019 |Adv.డీన్ కురియకోస్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |331477 |50542 |- |14 |కొట్టాయం |GEN |[[జోస్ కె. మణి]] | |కేరళ కాంగ్రెస్ (ఎం) |424194 |Adv.మాథ్యూ T. థామస్ | |జనతాదళ్ (సెక్యులర్) |303595 |120599 |- |15 |అలప్పుజ |GEN |[[కె.సి. వేణుగోపాల్|కెసి వేణుగోపాల్]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |462525 |సిబి చంద్రబాబు | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |443118 |19407 |- |16 |మావెలిక్కర | (ఎస్.సి) |[[కొడికున్నిల్ సురేష్]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |402432 |చెంగర సురేంద్రన్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |369695 |32737 |- |17 |పతనంతిట్ట |GEN |[[ఆంటో ఆంటోనీ]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |358842 |అడ్వా. పీలిపోస్ థామస్ | |స్వతంత్ర |302651 |56191 |- |18 |కొల్లం |GEN |[[ఎన్. కె. ప్రేమచంద్రన్|ఎన్.కె.ప్రేమచంద్రన్]] | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |408528 |MA బేబీ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |370879 |37649 |- |19 |అట్టింగల్ |GEN |డా.ఎ.సంపత్ | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |392478 |అడ్వ.బింధు కృష్ణ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |323100 |69378 |- |20 |తిరువనంతపురం |GEN |డాక్టర్ శశి థరూర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |297806 |శ్రీ. ఓ రాజగోపాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |282336 |15,470 |- !లక్షద్వీప్ |1 |లక్షద్వీప్ | (ఎస్.టి) |మహ్మద్ ఫైజల్ PP | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |21,665 |హమ్దుల్లా సయీద్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |20,130 |1,535 |- ! rowspan="29" |మధ్యప్రదేశ్ |1 |మోరెనా |GEN |[[అనూప్ మిశ్రా]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |375567 |బృందావన్ సింగ్ సికార్వార్ | |బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ |242586 |132981 |- |2 |భింద్ | (ఎస్.సి) |[[భగీరథ్ ప్రసాద్|డాక్టర్ భగీరథ ప్రసాద్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |404474 |ఇమర్తి దేవి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |244513 |159961 |- |3 |గ్వాలియర్ |GEN |[[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్|నరేంద్ర సింగ్ తోమర్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |442796 |అశోక్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |413097 |29699 |- |4 |గుణ |GEN |[[జ్యోతిరాదిత్య సింధియా]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |517036 |జైభన్‌సింగ్ పావయ్య | |భారతీయ జనతా పార్టీ |396244 |120792 |- |5 |సాగర్ |GEN |[[లక్ష్మీ నారాయణ్ యాదవ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |482580 |గోవింద్ సింగ్ రాజ్‌పుత్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |361843 |120737 |- |6 |తికమ్‌గర్ | (ఎస్.సి) |డాక్టర్ వీరేంద్ర కుమార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |422979 |అహిర్వార్ డా. కమలేష్ వర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |214248 |208731 |- |7 |దామోహ్ |GEN |[[ప్రహ్లాద్ సింగ్ పటేల్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |513079 |చౌదరి మహేంద్ర ప్రతాప్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |299780 |213299 |- |8 |ఖజురహో |GEN |[[నాగేంద్ర సింగ్ (రాజకీయ నాయకుడు)|నాగేంద్ర సింగ్]] | |భారతీయ జనతా పార్టీ |474966 |రాజా పటేరియా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |227476 |247490 |- |9 |సత్నా |GEN |గణేష్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |375288 |అజయ్ సింగ్ రాహుల్ భయ్యా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |366600 |8688 |- |10 |రేవా |GEN |జనార్దన్ మిశ్రా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |383320 |సుందర్‌లాల్ తివారీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |214594 |168726 |- |11 |సిద్ధి |GEN |రితి పాఠక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |475678 |ఇంద్రజీత్ కుమార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |367632 |108046 |- |12 |షాహదోల్ | (ఎస్.టి) |దల్పత్ సింగ్ పరస్తే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |525419 |రాజేష్ నందిని సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |284118 |241301 |- |13 |జబల్పూర్ |GEN |రాకేష్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |564609 |వివేక్ కృష్ణ టంఖా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |355970 |208639 |- |14 |మండల | (ఎస్.టి) |ఫగ్గన్ సింగ్ కులస్తే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |585720 |ఓంకార్ సింగ్ మార్కం | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |475251 |110469 |- |15 |బాలాఘాట్ |GEN |బోధ్‌సింగ్ భగత్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |480594 |హీనా లిఖిరామ్ కవ్రే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |384553 |96041 |- |16 |చింద్వారా |GEN |కమల్ నాథ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |559755 |చౌదరి చంద్రభాన్ కుబేర్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |443218 |116537 |- |17 |హోషంగాబాద్ |GEN |ఉదయ్ ప్రతాప్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |669128 |దేవేంద్ర పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |279168 |389960 |- |18 |విదిశ |GEN |సుష్మా స్వరాజ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |714348 |లక్ష్మణ్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |303650 |410698 |- |19 |భోపాల్ |GEN |అలోక్ సంజరు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |714178 |పిసి శర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |343482 |370696 |- |20 |రాజ్‌గఢ్ |GEN |రోడ్మల్ నగర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |596727 |ఆమ్లాబే నారాయణ్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |367990 |228737 |- |21 |దేవాస్ | (ఎస్.సి) |మనోహర్ ఉంట్వాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |665646 |సజ్జన్ సింగ్ వర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |405333 |260313 |- |22 |ఉజ్జయిని | (ఎస్.సి) |చింతామణి మాళవ్య | |భారతీయ జనతా పార్టీ |641101 |ప్రేమ్‌చంద్ గుడ్డు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |331438 |309663 |- |23 |మందసౌర్ |GEN |సుధీర్ గుప్తా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |698335 |మీనాక్షి నటరాజన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |394686 |303649 |- |24 |రత్లాం | (ఎస్.టి) |దిలీప్‌సింగ్ భూరియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |545970 |కాంతిలాల్ భూరియా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |437523 |108447 |- |25 |ధర్ | (ఎస్.టి) |సావిత్రి ఠాకూర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |558387 |ఉమంగ్ సింఘార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |454059 |104328 |- |26 |ఇండోర్ |GEN |సుమిత్రా మహాజన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |854972 |సత్యనారాయణ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |388071 |466901 |- |27 |ఖర్గోన్ | (ఎస్.టి) |సుభాష్ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |649354 |రమేష్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |391475 |257879 |- |28 |ఖాండ్వా |GEN |నందకుమార్ సింగ్ చౌహాన్ (నందు భయ్యా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |717357 |అరుణ్ సుభాష్ చంద్ర యాదవ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |457643 |259714 |- |29 |బెతుల్ | (ఎస్.టి) |జ్యోతి ధుర్వే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |643651 |అజయ్ షా (మక్రాయ్) | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |315037 |328614 |- ! rowspan="48" |మహారాష్ట్ర |1 |నందుర్బార్ | (ఎస్.టి) |డా.గవిత్ హీనా వైజయ్‌కుమార్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |579486 |గావిట్ మాణిక్రావ్ హోడ్ల్యా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |472581 |106905 |- |2 |ధూలే |GEN |డా. భామ్రే సుభాష్ రాంరావు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |529450 |అమ్రీష్ భాయ్ రసిక్లాల్ పటేల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |398727 |130723 |- |3 |జలగావ్ |GEN |AT నానా పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |647773 |అన్నాసాహెబ్ డా.సతీష్ భాస్కరరావు పాటిల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |264248 |383525 |- |4 |రావర్ |GEN |ఖదసే రక్షా నిఖిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |605452 |మనీష్దాదా జైన్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |287384 |318068 |- |5 |బుల్దానా |GEN |జాదవ్ ప్రతాప్రావు గణపతిరావు | |శివసేన |509145 |ఇంగ్లే క్రుషనరావు గణపత్రరావు | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |349566 |159579 |- |6 |అకోలా |GEN |ధోత్రే సంజయ్ శ్యాంరావు | |భారతీయ జనతా పార్టీ |456472 |పటేల్ హిదాయత్ ఉల్లా బర్కత్ ఉల్లా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |253356 |203116 |- |7 |అమరావతి | (ఎస్.సి) |అడ్సుల్ ఆనందరావు విఠోబా | |శివసేన |467212 |నవనీత్ రవి రాణా | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |329280 |137932 |- |8 |వార్ధా |GEN |రామదాస్ చంద్రభంజీ తడస్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |537518 |మేఘే సాగర్ దత్తాత్రయ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |321735 |215783 |- |9 |రామ్‌టెక్ | (ఎస్.సి) |కృపాల్ బాలాజీ తుమనే | |శివసేన |519892 |ముకుల్ వాస్నిక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |344101 |175791 |- |10 |నాగపూర్ |GEN |గడ్కరీ నితిన్ జైరామ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |587767 |విలాస్ ముత్తెంవార్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |302939 |284828 |- |11 |భండారా-గోండియా |GEN |నానాభౌ ఫల్గుణరావ్ పటోలే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |606129 |ప్రఫుల్ పటేల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |456875 |149254 |- |12 |గడ్చిరోలి-చిమూర్ | (ఎస్.టి) |అశోక్ మహదేవరావు నేతే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |535982 |డా. నామ్‌డియో దల్లూజీ ఉసెండి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |299112 |236870 |- |13 |చంద్రపూర్ |GEN |అహిర్ హన్సరాజ్ గంగారామ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |508049 |దేవతలే సంజయ్ వామన్‌రావు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |271780 |236269 |- |14 |యావత్మాల్-వాషిమ్ |GEN |గావాలి భవన పుండ్లిక్ర | |శివసేన |477905 |Adv.శివాజీరావు శివరాంజీ మోఘే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |384089 |93816 |- |15 |హింగోలి |GEN |రాజీవ్ సతావ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |467397 |వాంఖడే సుభాష్ బాపురావు | |శివసేన |465765 |1632 |- |16 |నాందేడ్ |GEN |అశోక్ చవాన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |493075 |డిబి పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |411620 |81455 |- |17 |పర్భాని |GEN |జాదవ్ సంజయ్ (బందు) హరిభౌ | |శివసేన |578455 |భంబలే విజయ్ మాణిక్రావు | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |451300 |127155 |- |18 |జల్నా |GEN |దాన్వే రావుసాహెబ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |591428 |ఔతాడే విలాస్ కేశవరావు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |384630 |206798 |- |19 |ఔరంగాబాద్ |GEN |చంద్రకాంత్ భౌరావ్ ఖైరే | |శివసేన |520902 |పాటిల్ నితిన్ సురేష్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |358902 |162000 |- |20 |దిండోరి | (ఎస్.టి) |చవాన్ హరిశ్చంద్ర దేవరం | |భారతీయ జనతా పార్టీ |542784 |డాక్టర్ భారతి ప్రవీణ్ పవార్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |295165 |247619 |- |21 |నాసిక్ |GEN |గాడ్సే హేమంత్ తుకారాం | |శివసేన |494735 |ఛగన్ భుజబల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |307399 |187336 |- |22 |పాల్ఘర్ | (ఎస్.టి) |అడ్వా. చింతామన్ నవశ వంగా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |533201 |బలిరామ్ సుకుర్ జాదవ్ | |బహుజన్ వికాస్ ఆఘడి |293681 |239520 |- |23 |భివాండి |GEN |కపిల్ మోరేశ్వర్ పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |411070 |పాటిల్ విశ్వనాథ్ రామచంద్ర | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |301620 |109450 |- |24 |కళ్యాణ్ |GEN |డా.శ్రీకాంత్ ఏక్నాథ్ షిండే | |శివసేన |440892 |ఆనంద్ ప్రకాష్ పరంజపే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |190143 |250749 |- |25 |థానే |GEN |విచారే రాజన్ బాబూరావు | |శివసేన |595364 |సంజీవ్ గణేష్ నాయక్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |314065 |281299 |- |26 |ముంబై-ఉత్తర |GEN |గోపాల్ చినయ్య శెట్టి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |664004 |సంజయ్ బ్రిజ్కిషోర్లాల్ నిరుపమ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |217422 |446582 |- |27 |ముంబై-నార్త్-వెస్ట్ |GEN |గజానన్ చంద్రకాంత్ కీర్తికర్ | |శివసేన |464820 |కామత్ గురుదాస్ వసంత్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |281792 |183028 |- |28 |ముంబై-నార్త్-ఈస్ట్ |GEN |కిరీట్ సోమయ్య | |భారతీయ జనతా పార్టీ |525285 |సంజయ్ దిన పాటిల్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |208163 |317122 |- |29 |ముంబై-ఉత్తర-మధ్య |GEN |పూనమ్ మహాజన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |478535 |దత్ ప్రియా సునీల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |291764 |186771 |- |30 |ముంబై-దక్షిణ-మధ్య |GEN |రాహుల్ రమేష్ షెవాలే | |శివసేన |381275 |ఏకనాథ్ ఎం. గైక్వాడ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |242933 |138342 |- |31 |ముంబై-సౌత్ |GEN |అరవింద్ సావంత్ | |శివసేన |374780 |దేవరా మిలింద్ మురళి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |246632 |128148 |- |32 |రాయగడ |GEN |అనంత్ గీతే | |శివసేన |396178 |తత్కరే సునీల్ దత్తాత్రే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |394068 |2110 |- |33 |మావల్ |GEN |శ్రీరంగ్ బర్నే | |శివసేన |512226 |లక్ష్మణ్ జగ్తాప్ | |రైతులు, వర్కర్స్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |354829 |157397 |- |34 |పూణే |GEN |అనిల్ శిరోల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |569825 |డా.విశ్వజీత్ పతంగరావు కదమ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |254056 |315769 |- |35 |బారామతి |GEN |సుప్రియా సూలే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |521562 |మహదేవ్ జంకర్ | |రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష |451843 |69719 |- |36 |షిరూర్ |GEN |అధల్‌రావు శివాజీ దత్తాత్రే | |శివసేన |643415 |నికమ్ దేవదత్తా జయవంత్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |341601 |301814 |- |37 |అహ్మద్‌నగర్ |GEN |గాంధీ దిలీప్‌కుమార్ మన్సుఖ్లాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |605185 |రాజీవ్ అప్పాసాహెబ్ రాజాలే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |396063 |209122 |- |38 |షిరిడీ | (ఎస్.సి) |సదాశివ లోఖండే | |శివసేన |532936 |భౌసాహెబ్ రాజారామ్ వాక్చౌరే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |333014 |199922 |- |39 |బీడు |GEN |గోపీనాథ్ ముండే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |6,35,995 |సురేష్ దాస్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |4,99,541 |1,36,454 |- |40 |ఉస్మానాబాద్ |GEN |గైక్వాడ్ రవీంద్ర విశ్వనాథ్ | |శివసేన |607699 |పాటిల్ పద్మసింహ బాజీరావు | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |373374 |234325 |- |41 |లాతూర్ | (ఎస్.సి) |డా. సునీల్ బలిరామ్ గైక్వాడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |616509 |బన్సోడే దత్తాత్రే గుండేరావు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |363114 |253395 |- |42 |షోలాపూర్ | (ఎస్.సి) |శరద్ బన్సోడే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |517879 |షిండే సుశీల్‌కుమార్ శంభాజీరావు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |368205 |149674 |- |43 |మధ |GEN |మోహితే పాటిల్ విజయసింహ శంకర్రావు | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |489989 |సదాభౌ ఖోట్ | |స్వాభిమాని పక్షం |464645 |25344 |- |44 |సాంగ్లీ |GEN |సంజయ్కాక పాటిల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |611563 |పాటిల్ ప్రతీక్ ప్రకాష్బాపు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |372271 |239292 |- |45 |సతారా |GEN |ఉదయన్‌రాజే భోసలే | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |522531 |పురుషోత్తం జాదవ్ | |స్వతంత్ర |155937 |366594 |- |46 |రత్నగిరి-సింధుదుర్గ్ |GEN |వినాయక్ భౌరావు రౌత్ | |శివసేన |493088 |నీలేష్ నారాయణ్ రాణే | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |343037 |150051 |- |47 |కొల్హాపూర్ |GEN |ధనంజయ్ మహాదిక్ | |నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ |607665 |సంజయ్ సదాశివ్ మాండలిక్ | |శివసేన |574406 |33259 |- |48 |హత్కనాంగిల్ |GEN |రాజు శెట్టి | |స్వాభిమాని పక్షం |640428 |అవడే కల్లప్ప బాబూరావు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |462618 |177810 |- ! rowspan="2" |మణిపూర్ |1 |లోపలి మణిపూర్ |GEN |డా. థోక్చోమ్ మెయిన్య | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |292102 |మొయిరంగ్తేం నారా | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా |197428 |94674 |- |2 |ఔటర్ మణిపూర్ | (ఎస్.టి) |థాంగ్సో బైట్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |296770 |సోసో లోర్హో | |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |281133 |15637 |- ! rowspan="2" |మేఘాలయ |1 |షిల్లాంగ్ | (ఎస్.టి) |విన్సెంట్ హెచ్. పాల | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |209340 |ప్రీచార్డ్ BM బసయావ్మోయిట్ | |స్వతంత్ర |168961 |40379 |- |2 |తురా | (ఎస్.టి) |పూర్ణో అగిటోక్ సంగ్మా | |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |239301 |డారిల్ విలియం చ్ మోమిల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |199585 |39716 |- !మిజోరం |1 |మిజోరం | (ఎస్.టి) |CL రువాలా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |210485 |రాబర్ట్ రొమావియా రాయ్టే | |స్వతంత్ర |204331 |6154 |- !నాగాలాండ్ |1 |నాగాలాండ్ | (ఎస్.టి) |నీఫియు రియో | |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |713372 |KV పూసా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |313147 |400225 |- ! rowspan="21" |ఒడిశా |1 |బార్గర్ |GEN |ప్రభాస్ కుమార్ సింగ్ | |బిజు జనతా దళ్ |383230 |సుబాష్ చౌహాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |372052 |11178 |- |2 |సుందర్‌ఘర్ | (ఎస్.టి) |జువల్ ఓరం | |భారతీయ జనతా పార్టీ |340508 |దిలీప్ కుమార్ టిర్కీ | |బిజు జనతా దళ్ |321679 |18829 |- |3 |సంబల్పూర్ |GEN |నాగేంద్ర కుమార్ ప్రధాన్ | |బిజు జనతా దళ్ |358618 |సురేష్ పూజారి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |328042 |30576 |- |4 |కియోంఝర్ | (ఎస్.టి) |శకుంతల లగురి | |బిజు జనతా దళ్ |434471 |అనంత నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |277154 |157317 |- |5 |మయూర్భంజ్ | (ఎస్.టి) |రామ చంద్ర హంసదా | |బిజు జనతా దళ్ |393779 |నెపోల్ రఘు ముర్ము | |భారతీయ జనతా పార్టీ |270913 |122866 |- |6 |బాలాసోర్ |GEN |రవీంద్ర కుమార్ జెనా | |బిజు జనతా దళ్ |433768 |ప్రతాప్ చంద్ర సారంగి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |291943 |141825 |- |7 |భద్రక్ | (ఎస్.సి) |అర్జున్ చరణ్ సేథీ | |బిజు జనతా దళ్ |502338 |సంగ్రామ్ కేశరి జెనా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |322979 |179359 |- |8 |జాజ్పూర్ | (ఎస్.సి) |రీటా తారై | |బిజు జనతా దళ్ |541349 |అశోక్ దాస్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |221078 |320271 |- |9 |దెంకనల్ |GEN |తథాగత సత్పతి | |బిజు జనతా దళ్ |453277 |రుద్ర నారాయణ్ పానీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |315937 |137340 |- |10 |బోలంగీర్ |GEN |కాళికేష్ నారాయణ్ సింగ్ డియో | |బిజు జనతా దళ్ |453519 |సంగీతా కుమారి సింగ్ డియో | |భారతీయ జనతా పార్టీ |349220 |104299 |- |11 |కలహండి |GEN |అర్క కేశరి దేవో | |బిజు జనతా దళ్ |370871 |ప్రదీప్త కుమార్ నాయక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |314524 |56347 |- |12 |నబరంగపూర్ | (ఎస్.టి) |బలభద్ర మాఝీ | |బిజు జనతా దళ్ |373887 |ప్రదీప్ కుమార్ మాఝీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |371845 |2042 |- |13 |కంధమాల్ |GEN |హేమేంద్ర చంద్ర సింగ్ | |బిజు జనతా దళ్ |4,21,458 |హరిహర కరణ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |2,40,441 |1,81,017 |- |14 |కటక్ |GEN |భర్తృహరి మహాతాబ్ | |బిజు జనతా దళ్ |526085 |అపరాజిత మొహంతి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |219323 |306762 |- |15 |కేంద్రపారా |GEN |బైజయంత్ పాండా | |బిజు జనతా దళ్ |601574 |ధరణిధర్ నాయక్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |392466 |209108 |- |16 |జగత్‌సింగ్‌పూర్ | (ఎస్.సి) |కులమణి సమల్ | |బిజు జనతా దళ్ |624492 |బిభు ప్రసాద్ తారై | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |348098 |276394 |- |17 |పూరి |GEN |పినాకి మిశ్రా | |బిజు జనతా దళ్ |523161 |సుచరిత మొహంతి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |259800 |263361 |- |18 |భువనేశ్వర్ |GEN |ప్రసన్న కుమార్ పాతసాని | |బిజు జనతా దళ్ |439252 |పృథివీరాజ్ హరిచందన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |249775 |189477 |- |19 |అస్కా |GEN |లడు కిషోర్ స్వైన్ | |బిజు జనతా దళ్ |541473 |శ్రీలోకనాథ రథ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |229476 |311997 |- |20 |బెర్హంపూర్ |GEN |సిధాంత్ మహాపాత్ర | |బిజు జనతా దళ్ |398107 |చంద్ర శేఖర్ సాహు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |270387 |127720 |- |21 |కోరాపుట్ | (ఎస్.టి) |జినా హికాకా | |బిజు జనతా దళ్ |395109 |గిరిధర్ గమాంగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |375781 |19328 |- !పుదుచ్చేరి |1 |పుదుచ్చేరి |GEN |ఆర్. రాధాకృష్ణన్ | |ఆల్ ఇండియా NR కాంగ్రెస్ |2,55,826 |వి.నారాయణసామి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |1,94,972 |60,854 |- ! rowspan="13" |పంజాబ్ |1 |గురుదాస్‌పూర్ |GEN |వినోద్ ఖన్నా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |482255 |ప్రతాప్ సింగ్ బజ్వా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |346190 |136065 |- |2 |అమృత్‌సర్ |GEN |కెప్టెన్ అమరీందర్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |482876 |అరుణ్ జైట్లీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |380106 |102770 |- |3 |ఖాదూర్ సాహిబ్ |GEN |రంజిత్ సింగ్ బ్రహ్మపుర | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |467332 |హర్మీందర్ సింగ్ గిల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |366763 |100569 |- |4 |జలంధర్ | (ఎస్.సి) |సంతోఖ్ సింగ్ చౌదరి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |380479 |[[పవన్ కుమార్ టిను]] | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |309498 |70981 |- |5 |హోషియార్పూర్ | (ఎస్.సి) |విజయ్ సంప్లా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |346643 |మొహిందర్ సింగ్ కేపీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |333061 |13582 |- |6 |ఆనందపూర్ సాహిబ్ |GEN |ప్రేమ్ సింగ్ చందుమజ్రా | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |347394 |అంబికా సోని | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |323697 |23697 |- |7 |లూధియానా |GEN |రవ్‌నీత్ సింగ్ బిట్టు | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |300459 |[[హర్విందర్ సింగ్ ఫూల్కా]] | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |280750 |19709 |- |8 |ఫతేఘర్ సాహిబ్ | (ఎస్.సి) |హరీందర్ సింగ్ ఖల్సా | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |367293 |సాధు సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |313149 |54144 |- |9 |ఫరీద్కోట్ | (ఎస్.సి) |ప్రొ. సాధు సింగ్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |450751 |పరమజిత్ కౌర్ గుల్షన్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |278235 |172516 |- |10 |ఫిరోజ్‌పూర్ |GEN |షేర్ సింగ్ ఘుబయా | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |487932 |సునీల్ జాఖర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |456512 |31420 |- |11 |భటిండా |GEN |హర్‌సిమ్రత్ కౌర్ బాదల్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |514727 |మన్‌ప్రీత్ సింగ్ బాదల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |495332 |19395 |- |12 |సంగ్రూర్ |GEN |భగవంత్ మాన్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |533237 |[[సుఖ్‌దేవ్ సింగ్ ధిండా]] | |శిరోమణి అకాలీదళ్ |321516 |211721 |- |13 |పాటియాలా |GEN |ధరమ్ వీర గాంధీ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |365671 |ప్రణీత్ కౌర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |344729 |20942 |- ! rowspan="25" |రాజస్థాన్ |1 |గంగానగర్ | (ఎస్.సి) |నిహాల్‌చంద్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |658130 |మాస్టర్ భన్వర్‌లాల్ మేఘవాల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |366389 |291741 |- |2 |బికనీర్ | (ఎస్.సి) |అర్జున్ రామ్ మేఘవాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |584932 |Er. శంకర్ పన్ను | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |276853 |308079 |- |3 |చురు |GEN |రాహుల్ కస్వాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |595756 |అభినేష మహర్షి | |బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ |301017 |294739 |- |4 |ఝుంఝును |GEN |సంతోష్ అహ్లావత్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |488182 |రాజ్ బాలా ఓలా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |254347 |233835 |- |5 |సికర్ |GEN |సుమేదానంద సరస్వతి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |499428 |ప్రతాప్ సింగ్ జాట్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |260232 |239196 |- |6 |జైపూర్ రూరల్ |GEN |రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |632930 |సీపీ జోషి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |300034 |332896 |- |7 |జైపూర్ |GEN |రాంచరణ్ బోహరా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |863358 |డా. మహేష్ జోషి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |324013 |539345 |- |8 |అల్వార్ |GEN |చాంద్ నాథ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |642278 |భన్వర్ జితేంద్ర సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |358383 |283895 |- |9 |భరత్పూర్ | (ఎస్.సి) |బహదూర్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |579825 |డా.సురేష్ జాతవ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |334357 |245468 |- |10 |కరౌలి-ధోల్పూర్ | (ఎస్.సి) |మనోజ్ రజోరియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |402407 |లక్కీరం | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |375191 |27216 |- |11 |దౌసా | (ఎస్.టి) |హరీష్ చంద్ర మీనా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |315059 |కిరోడి లాల్ | |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |269655 |45404 |- |12 |టోంక్-సవాయి మాధోపూర్ |GEN |సుఖ్బీర్ సింగ్ జౌనపురియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |548179 |మహ్మద్ అజారుద్దీన్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |412868 |135311 |- |13 |అజ్మీర్ |GEN |సన్వర్ లాల్ జాట్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |637874 |సచిన్ పైలట్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |465891 |171983 |- |14 |నాగౌర్ |GEN |సిఆర్ చౌదరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |414791 |జ్యోతి మిర్ధా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |339573 |75218 |- |15 |పాలి |GEN |పిపి చౌదరి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |711772 |మున్నీ దేవి గోదార | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |312733 |399039 |- |16 |జోధ్‌పూర్ |GEN |గజేంద్రసింగ్ షెకావత్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |713515 |చంద్రేష్ కుమారి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |303464 |410051 |- |17 |బార్మర్ |GEN |కల్నల్ సోనా రామ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |488747 |జస్వంత్ సింగ్ | |స్వతంత్ర |401286 |87461 |- |18 |జాలోర్ | (ఎస్.సి) |దేవ్ జీ పటేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |580508 |అంజనా ఉదయ్ లాల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |199363 |381145 |- |19 |ఉదయపూర్ | (ఎస్.టి) |అర్జున్‌లాల్ మీనా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |660373 |రఘువీర్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |423611 |236762 |- |20 |బన్స్వారా | (ఎస్.టి) |మన్శంకర్ నినామా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |577433 |రేషమ్ మాల్వియా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |485517 |91916 |- |21 |చిత్తోర్‌గఢ్ |GEN |చంద్ర ప్రకాష్ జోషి | |భారతీయ జనతా పార్టీ |703236 |గిరిజా వ్యాస్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |386379 |316857 |- |22 |రాజసమంద్ |GEN |హరిఓం సింగ్ రాథోడ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |644794 |గోపాల్ సింగ్ షెకావత్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |249089 |395705 |- |23 |భిల్వారా |GEN |సుభాష్ బహేరియా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |630317 |అశోక్ చందనా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |384053 |246264 |- |24 |కోట |GEN |ఓం బిర్లా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |644822 |ఇజ్యరాజ్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |444040 |200782 |- |25 |ఝలావర్-బరన్ |GEN |దుష్యంత్ సింగ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |676102 |ప్రమోద్ భయ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |394556 |281546 |- !సిక్కిం |1 |సిక్కిం |GEN |ప్రేమ్ దాస్ రాయ్ | |సిక్కిం డెమోక్రటిక్ ఫ్రంట్ |163698 |టేక్ నాథ్ ధాకల్ | |సిక్కిం క్రాంతికారి మోర్చా |121956 |41742 |- ! rowspan="39" |తమిళనాడు |1 |తిరువళ్లూరు | (ఎస్.సి) |వేణుగోపాల్.పి. (డా) | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |628499 |రవికుమార్.డి | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |305069 |323430 |- |2 |చెన్నై ఉత్తర |GEN |వెంకటేష్ బాబు .టిజి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |406704 |గిరిరాజన్ .ఆర్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |307000 |99704 |- |3 |చెన్నై సౌత్ |GEN |డా. జె. జయవర్ధన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |438404 |TKSEలంగోవన్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |301779 |136625 |- |4 |చెన్నై సెంట్రల్ |GEN |ఎస్ఆర్ విజయకుమార్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |333296 |దయానిధి మారన్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |287455 |45841 |- |5 |శ్రీపెరంబుదూర్ |GEN |రామచంద్రన్, KN | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |545820 |జగత్రక్షకన్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |443174 |102646 |- |6 |కాంచీపురం | (ఎస్.సి) |మరగతం కె | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |499395 |సెల్వం జి | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |352529 |146866 |- |7 |అరక్కోణం |GEN |హరి, జి. | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |493534 |ఎన్ఆర్ ఎలాంగో | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |252768 |240766 |- |8 |వెల్లూరు |GEN |సెంగుట్టువన్, బి. | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |383719 |షణ్ముగం, AC | |భారతీయ జనతా పార్టీ |324326 |59393 |- |9 |కృష్ణగిరి |GEN |అశోక్ కుమార్.కె | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |480491 |చిన్న పిల్లప్ప.పి | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |273900 |206591 |- |10 |ధర్మపురి |GEN |అన్బుమణి రామదాస్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |468194 |మోహన్.పి.ఎస్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |391048 |77146 |- |11 |తిరువణ్ణామలై |GEN |వనరోజా ఆర్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |500751 |అన్నాదురై సిఎన్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |332145 |168606 |- |12 |అరణి |GEN |వి.ఏలుమలై | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |502721 |ఆర్.శివానందం | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |258877 |243844 |- |13 |విలుప్పురం | (ఎస్.సి) |రాజేంద్రన్ ఎస్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |482704 |ముత్తయ్యన్ కె | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |289337 |193367 |- |14 |కళ్లకురిచ్చి |GEN |కామరాజ్. కె | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |533383 |మణిమారన్. ఆర్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |309876 |223507 |- |15 |సేలం |GEN |పన్నీర్ సెల్వం.వి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |556546 |ఉమారాణి. ఎస్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |288936 |267610 |- |16 |నమక్కల్ |GEN |సుందరం PR | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |563272 |గాంధీసెల్వన్.ఎస్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |268898 |294374 |- |17 |ఈరోడ్ |GEN |సెల్వకుమార చిన్నయన్ ఎస్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |466995 |ఎ. గణేశమూర్తి | |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |255432 |211563 |- |18 |తిరుప్పూర్ |GEN |వి.సత్యబామ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |442778 |ఎన్.దినేష్కుమార్ | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |263463 |179315 |- |19 |నీలగిరి | (ఎస్.సి) |గోపాలకృష్ణ, సి. | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |463700 |రాజా, ఎ. | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |358760 |104940 |- |20 |కోయంబత్తూరు |GEN |నాగరాజన్, పి. | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |431717 |రాధాకృష్ణన్, సీపీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |389701 |42016 |- |21 |పొల్లాచి |GEN |మహేంద్రన్.సి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |417092 |ఈశ్వరన్.ఈఆర్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |276118 |140974 |- |22 |దిండిగల్ |GEN |ఉదయ కుమార్ .ఎం | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |510462 |గాంధీరాజన్ ఎస్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |382617 |127845 |- |23 |కరూర్ |GEN |తంబిదురై, ఎం. | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |540722 |చిన్నసామి, ఎం | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |345475 |195247 |- |24 |తిరుచిరాపల్లి |GEN |కుమార్.పి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |458478 |అన్భళగన్.ము | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |308002 |150476 |- |25 |పెరంబలూరు |GEN |మారుతరాజు, RP | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |462693 |సీమనూరు ప్రభు, ఎస్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |249645 |213048 |- |26 |కడలూరు |GEN |అరుణ్మొళితేవన్.ఎ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |481429 |నందగోపాలకృష్ణన్.కె | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |278304 |203125 |- |27 |చిదంబరం | (ఎస్.సి) |చంద్రకాశి, ఎం | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |429536 |తిరుమావళవన్, తోల్ | |విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి |301041 |128495 |- |28 |మైలాడుతురై |GEN |భారతి మోహన్ ఆర్కే | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |513729 |హైదర్ అలీ.ఎస్ | |మనితానేయ మక్కల్ కట్చి |236679 |277050 |- |29 |నాగపట్టణం | (ఎస్.సి) |గోపాల్. డాక్టర్ కె | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |434174 |విజయన్. AKS | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |328095 |106079 |- |30 |తంజావూరు |GEN |పరశురామన్.కె | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |510307 |బాలు.టి.ఆర్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |366188 |144119 |- |31 |శివగంగ |GEN |సెంథిల్నాథన్ ప్ర | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |475993 |ధురై రాజ్ శుభా | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |246608 |229385 |- |32 |మధురై |GEN |ఆర్.గోపాలకృష్ణన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |454167 |వి వేలుసామి | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |256731 |197436 |- |33 |అప్పుడు నేను |GEN |పార్తీపన్, ఆర్. | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |571254 |పొన్. ముత్తురామలింగం | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |256722 |314532 |- |34 |విరుదునగర్ |GEN |రాధాకృష్ణన్ టి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |406694 |వైకో | |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |261143 |145551 |- |35 |రామనాథపురం |GEN |అన్వర్ రాజా.ఎ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |405945 |మహమ్మద్ జలీల్ .ఎస్ | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |286621 |119324 |- |36 |తూత్తుక్కుడి |GEN |జయసింగ్ త్యాగరాజ్ నటర్జీ.జె | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |366052 |జెగన్. పి | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |242050 |124002 |- |37 |తెన్కాసి | (ఎస్.సి) |వాసంతి.ఎం | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |424586 |డా.కృష్ణసామి.కె. | |పుతియ తమిళగం |262812 |161774 |- |38 |తిరునెల్వేలి |GEN |ప్రభాకరన్.కె.ఆర్.పి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |398139 |దేవదాసు సుందరం | |ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |272040 |126099 |- |39 |కన్నియాకుమారి |GEN |రాధాకృష్ణ పి. | |భారతీయ జనతా పార్టీ |372906 |వసంత కుమార్ హెచ్. | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |244244 |128662 |- ! rowspan="2" |త్రిపుర |1 |త్రిపుర వెస్ట్ |GEN |శంకర్ ప్రసాద్ దత్తా | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |671665 |అరుణోదయ్ సాహా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |168179 |503486 |- |2 |త్రిపుర తూర్పు | (ఎస్.టి) |జితేంద్ర చౌదరి | |కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) |623771 |సచిత్ర దెబ్బర్మ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |139413 |484358 |- ! rowspan="80" |ఉత్తర ప్రదేశ్ |1 |సహరాన్‌పూర్ |GEN |రాఘవ్ లఖన్‌పాల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |472999 |ఇమ్రాన్ మసూద్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |407909 |65090 |- |2 |కైరానా |GEN |హుకుమ్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |565909 |నహిద్ హసన్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |329081 |236828 |- |3 |ముజఫర్‌నగర్ |GEN |సంజీవ్ కుమార్ బల్యాన్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |653391 |కదిర్ రాణా | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |252241 |401150 |- |4 |బిజ్నోర్ |GEN |కున్వర్ భరతేంద్ర | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |486913 |షానవాజ్ రాణా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |281139 |205774 |- |5 |నగీనా | (ఎస్.సి) |యశ్వంత్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |367825 |యశ్వీర్ సింగ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |275435 |92390 |- |6 |మొరాదాబాద్ |GEN |కున్వర్ సర్వేష్ కుమార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |485224 |డాక్టర్ ST హసన్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |397720 |87504 |- |7 |రాంపూర్ |GEN |డాక్టర్ నేపాల్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |358616 |నసీర్ అహ్మద్ ఖాన్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |335181 |23435 |- |8 |సంభాల్ |GEN |సత్యపాల్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |360242 |డాక్టర్ షఫీక్ ఉర్ రెహమాన్ బార్క్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |355068 |5174 |- |9 |అమ్రోహా |GEN |కన్వర్ సింగ్ తన్వర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |528880 |హుమేరా అక్తర్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |370666 |158214 |- |10 |మీరట్ |GEN |రాజేంద్ర అగర్వాల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |532981 |మొహమ్మద్.షాహిద్ అఖ్లాక్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |300655 |232326 |- |11 |బాగ్పత్ |GEN |డాక్టర్ సత్య పాల్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |423475 |గులాం మహమ్మద్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |213609 |209866 |- |12 |ఘజియాబాద్ |GEN |విజయ్ కుమార్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |758482 |రాజ్ బబ్బర్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |191222 |567260 |- |13 |గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ |GEN |డా.మహేష్ శర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |599702 |నరేంద్ర భాటి | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |319490 |280212 |- |14 |బులంద్‌షహర్ | (ఎస్.సి) |భోలా సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |604449 |ప్రదీప్ కుమార్ జాతవ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |182476 |421973 |- |15 |అలీఘర్ |GEN |సతీష్ కుమార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |514622 |డా. అరవింద్ కుమార్ సింగ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |227886 |286736 |- |16 |హత్రాస్ | (ఎస్.సి) |రాజేష్ కుమార్ దివాకర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |544277 |మనోజ్ కుమార్ సోని | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |217891 |326386 |- |17 |మధుర |GEN |హేమమాలిని ధర్మేంద్ర | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |574633 |జయంత్ చౌదరి | |రాష్ట్రీయ లోక్ దళ్ |243890 |330743 |- |18 |ఆగ్రా | (ఎస్.సి) |డా. రామ్ శంకర్ కతేరియా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |583716 |నారాయణ్ సింగ్ సుమన్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |283453 |300263 |- |19 |ఫతేపూర్ సిక్రి |GEN |బాబూలాల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |426589 |సీమా ఉపాధ్యాయ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |253483 |173106 |- |20 |ఫిరోజాబాద్ |GEN |అక్షయ్ యాదవ్ | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |534583 |ప్రొ. SP సింగ్ బఘేల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |420524 |114059 |- |21 |మెయిన్‌పురి |GEN |ములాయం సింగ్ యాదవ్ | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |5,95,918 |శతృఘ్న సింగ్ చౌహాన్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |2,31,252 |3,64,666 |- |22 |ఎటాహ్ |GEN |రాజ్‌వీర్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |474978 |కు. దేవేంద్ర సింగ్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |273977 |201001 |- |23 |బదౌన్ |GEN |ధర్మేంద్ర యాదవ్ | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |498378 |వాగీష్ పాఠక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |332031 |166347 |- |24 |అొంలా |GEN |ధర్మేంద్ర కుమార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |409907 |కున్వర్ సర్వరాజ్ సింగ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |271478 |138429 |- |25 |బరేలీ |GEN |సంతోష్ కుమార్ గంగ్వార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |518258 |ఆయేషా ఇస్లాం | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |277573 |240685 |- |26 |పిలిభిత్ |GEN |మేనకా సంజయ్ గాంధీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |546934 |బుద్సేన్ వర్మ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |239882 |307052 |- |27 |షాజహాన్‌పూర్ | (ఎస్.సి) |కృష్ణ రాజ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |525132 |ఉమేద్ సింగ్ కశ్యప్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |289603 |235529 |- |28 |ఖేరీ |GEN |అజయ్ కుమార్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |398578 |అరవింద్ గిరి | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |288304 |110274 |- |29 |ధౌరహ్ర |GEN |రేఖ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |360357 |దౌద్ అహ్మద్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |234682 |125675 |- |30 |సీతాపూర్ |GEN |రాజేష్ వర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |417546 |కైజర్ జహాన్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |366519 |51027 |- |31 |హర్డోయ్ | (ఎస్.సి) |అన్షుల్ వర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |360501 |శివ ప్రసాద్ వర్మ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |279158 |81343 |- |32 |మిస్రిఖ్ | (ఎస్.సి) |అంజు బాలా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |412575 |అశోక్ కుమార్ రావత్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |325212 |87363 |- |33 |ఉన్నావ్ |GEN |స్వామి సచ్చిదానంద హరి సాక్షి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |518834 |అరుణ్ శంకర్ శుక్లా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |208661 |310173 |- |34 |మోహన్ లాల్ గంజ్ | (ఎస్.సి) |కౌశల్ కిషోర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |455274 |ఆర్కే చౌదరి | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |309858 |145416 |- |35 |లక్నో |GEN |రాజ్ నాథ్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |561106 |ప్రొ. రీటా బహుగుణ జోషి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |288357 |272749 |- |36 |రాయ్ బరేలీ |GEN |సోనియా గాంధీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |526434 |అజయ్ అగర్వాల్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |173721 |352713 |- |37 |అమేథి |GEN |రాహుల్ గాంధీ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |408651 |స్మృతి ఇరానీ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |300748 |107903 |- |38 |సుల్తాన్‌పూర్ |GEN |వరుణ్ గాంధీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |410348 |పవన్ పాండే | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |231446 |178902 |- |39 |ప్రతాప్‌గఢ్ |GEN |కువార్ హరివంశ్ సింగ్ | |అప్నా దళ్ |375789 |ఆసిఫ్ నిజాముద్దీన్ సిద్ధిక్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |207567 |168222 |- |40 |ఫరూఖాబాద్ |GEN |ముఖేష్ రాజ్‌పుత్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |406195 |రామేశ్వర్ సింగ్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |255693 |150502 |- |41 |ఇతావా | (ఎస్.సి) |అశోక్ కుమార్ దోహరే | |భారతీయ జనతా పార్టీ |439646 |ప్రేమదాస్ కాటేరియా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |266700 |172946 |- |42 |కన్నౌజ్ |GEN |డింపుల్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |489164 |సుబ్రత్ పాఠక్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |469257 |19907 |- |43 |కాన్పూర్ |GEN |డా.మురళీ మనోహర్ జోషి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |474712 |శ్రీప్రకాష్ జైస్వాల్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |251766 |222946 |- |44 |అక్బర్‌పూర్ |GEN |దేవేంద్ర సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |481584 |అనిల్ శుక్లా వార్సి | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |202587 |278997 |- |45 |జలౌన్ | (ఎస్.సి) |భాను ప్రతాప్ సింగ్ వర్మ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |548631 |బ్రిజ్‌లాల్ ఖబ్రీ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |261429 |287202 |- |46 |ఝాన్సీ |GEN |ఉమాభారతి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |575889 |చంద్రపాల్ సింగ్ యాదవ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |385422 |190467 |- |47 |హమీర్పూర్ |GEN |కున్వర్ పుష్పేంద్ర సింగ్ చందేల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |453884 |బిశంభర్ ప్రసాద్ నిషాద్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |187096 |266788 |- |48 |బండ |GEN |భైరోన్ ప్రసాద్ మిశ్రా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |342066 |ఆర్కే సింగ్ పటేల్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |226278 |115788 |- |49 |ఫతేపూర్ |GEN |సాధవి నిరంజన్ జ్యోతి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |485994 |అఫ్జల్ సిద్ధిఖీ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |298788 |187206 |- |50 |కౌశాంబి | (ఎస్.సి) |వినోద్ కుమార్ సోంకర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |331593 |శైలేంద్ర కుమార్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |288746 |42847 |- |51 |ఫుల్పూర్ |GEN |కేశవ్ ప్రసాద్ మౌర్య | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |503564 |ధరమ్ రాజ్ సింగ్ పటేల్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |195256 |308308 |- |52 |అలహాబాద్ |GEN |శ్యామా చరణ్ గుప్తా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |313772 |కున్వర్ రేవతి రమణ్ సింగ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |251763 |62009 |- |53 |బారాబంకి | (ఎస్.సి) |ప్రియాంక సింగ్ రావత్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |454214 |PL పునియా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |242336 |211878 |- |54 |ఫైజాబాద్ |GEN |లల్లూ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |491761 |మిత్రసేన్ యాదవ్ | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |208986 |282775 |- |55 |అంబేద్కర్ నగర్ |GEN |హరి ఓం పాండే | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |432104 |రాకేష్ పాండే | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |292675 |139429 |- |56 |బహ్రైచ్ | (ఎస్.సి) |సాధ్వి సావిత్రి బాయి ఫూల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |432392 |షబ్బీర్ అహ్మద్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |336747 |95645 |- |57 |కైసర్‌గంజ్ |GEN |బ్రిజ్ భూషణ్ శరణ్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |381500 |వినోద్ కుమార్ అలియాస్ పండిత్ సింగ్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |303282 |78218 |- |58 |శ్రావస్తి |GEN |దద్దన్ మిశ్రా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |345964 |అతిక్ అహ్మద్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |260051 |85913 |- |59 |గోండా |GEN |కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |359643 |నందితా శుక్లా | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |199227 |160416 |- |60 |దోమరియాగంజ్ |GEN |జగదాంబిక పాల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |298845 |ముహమ్మద్ ముఖీమ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |195257 |103588 |- |61 |బస్తీ |GEN |హరీష్ చంద్ర అలియాస్ హరీష్ ద్వివేది | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |357680 |బ్రిజ్ కిషోర్ సింగ్ (డింపాల్) | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |324118 |33562 |- |62 |సంత్ కబీర్ నగర్ |GEN |శరద్ త్రిపాఠి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |348892 |భీం శంకర్ అలియాస్ కుశాల్ తివారీ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |250914 |97978 |- |63 |మహారాజ్‌గంజ్ |GEN |పంకజ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |471542 |కాశీ నాథ్ శుక్లా | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |231084 |240458 |- |64 |గోరఖ్‌పూర్ |GEN |యోగి ఆదిత్యనాథ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |539127 |రాజమతి నిషాద్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |226344 |312783 |- |65 |కుషి నగర్ |GEN |రాజేష్ పాండే ఉర్ఫ్ గుడ్డు | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |370051 |రతన్‌జిత్ ప్రతాప్ నారాయణ్ సింగ్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |284511 |85540 |- |66 |డియోరియా |GEN |కల్‌రాజ్ మిశ్రా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |496500 |నియాజ్ అహ్మద్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |231114 |265386 |- |67 |బాన్స్‌గావ్ | (ఎస్.సి) |కమలేష్ పాశ్వాన్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |417959 |సదల్ ప్రసాద్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |228443 |189516 |- |68 |లాల్‌గంజ్ | (ఎస్.సి) |నీలం సోంకర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |324016 |బెచాయి సరోజ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |260930 |63086 |- |69 |అజంగఢ్ |GEN |ములాయం సింగ్ యాదవ్ | |సమాజ్ వాదీ పార్టీ |340306 |రమాకాంత్ యాదవ్ | |భారతీయ జనతా పార్టీ |277102 |63204 |- |70 |ఘోసి |GEN |హరినారాయణ్ రాజ్‌భర్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |379797 |దారా సింగ్ చౌహాన్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |233782 |146015 |- |71 |సేలంపూర్ |GEN |రవీంద్ర కుషావాహ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |392213 |రవిశంకర్ సింగ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |159871 |232342 |- |72 |బల్లియా |GEN |భరత్ సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |359758 |నీరజ్ శేఖర్ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |220324 |139434 |- |73 |జౌన్‌పూర్ |GEN |కృష్ణ ప్రతాప్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |367149 |సుభాష్ పాండే | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |220839 |146310 |- |74 |మచ్లిషహర్ | (ఎస్.సి) |[[రామ్ చరిత్ర నిషాద్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |438210 |[[బి.పి. సరోజ్]] | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |266055 |172155 |- |75 |ఘాజీపూర్ |GEN |మనోజ్ సిన్హా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |306929 |శివకన్యా కుష్వాహ | |[[సమాజ్ వాదీ పార్టీ|ఎస్‌పీ]] |274477 |32452 |- |76 |చందౌలీ |GEN |మహేంద్ర నాథ్ పాండే | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |414135 |అనిల్ కుమార్ మౌర్య | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |257379 |156756 |- |77 |వారణాసి |GEN |నరేంద్ర మోదీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |581022 |అరవింద్ కేజ్రీవాల్ | |ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ |209238 |371784 |- |78 |భదోహి |GEN |వీరేంద్ర సింగ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |403544 |రాకేష్ ధర్ త్రిపాఠి | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |245505 |158039 |- |79 |మీర్జాపూర్ |GEN |అనుప్రియా సింగ్ పటేల్ | |అప్నా దళ్ |436536 |సముద్ర బైండ్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |217457 |219079 |- |80 |రాబర్ట్స్‌గంజ్ | (ఎస్.సి) |ఛోటేలాల్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |378211 |శారదా ప్రసాద్ | |[[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ|బీఎస్‌పీ]] |187725 |190486 |- ! rowspan="5" |ఉత్తరాఖండ్ |1 |తెహ్రీ గర్వాల్ |GEN |మాల రాజ్య లక్ష్మి షా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |446733 |సాకేత్ బహుగుణ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |254230 |192503 |- |2 |గర్వాల్ |GEN |BC ఖండూరి | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |405690 |హరక్ సింగ్ రావత్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |221164 |184526 |- |3 |అల్మోరా | (ఎస్.సి) |అజయ్ తమ్తా | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |348186 |ప్రదీప్ టామ్టా | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |252496 |95690 |- |4 |నైనిటాల్-ఉధంసింగ్ నగర్ |GEN |భగత్ సింగ్ కోష్యారీ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |636769 |[[కె.సి. సింగ్ బాబా|కరణ్ చంద్ సింగ్ బాబా]] | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |352052 |284717 |- |5 |హరిద్వార్ |GEN |[[రమేష్ పోఖ్రియాల్|రమేష్ పోఖారియాల్ నిశాంక్]] | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |592320 |రేణుకా రావత్ | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |414498 |177822 |- ! rowspan="42" |పశ్చిమ బెంగాల్ |1 |కూచ్ బెహర్ | (ఎస్.సి) |రేణుకా సిన్హా | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |526499 |దీపక్ కుమార్ రాయ్ | |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ |439392 |87107 |- |2 |అలీపుర్దువార్లు | (ఎస్.సి) |దశరథ్ టిర్కీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |362453 |మనోహర్ టిర్కీ | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |341056 |21397 |- |3 |జల్పాయ్ గురి | (ఎస్.సి) |బిజోయ్ చంద్ర బర్మన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |494773 |మహేంద్ర కుమార్ రాయ్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |425167 |69606 |- |4 |డార్జిలింగ్ |GEN |SSAhluwalia | |భారతీయ జనతా పార్టీ |488257 |భాయ్ చుంగ్ భూటియా | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |291018 |197239 |- |5 |రాయ్‌గంజ్ |GEN |Md. సలీం | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |317515 |దీపా దాస్మున్సి | |భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ |315881 |1634 |- |6 |బాలూర్ఘాట్ |GEN |అర్పితా ఘోష్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |409641 |బిమలేందు సర్కార్ | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |302677 |106964 |- |7 |మల్దహా ఉత్తర |GEN |మౌసమ్ నూర్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |388609 |ఖగెన్ ముర్ము | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |322904 |65705 |- |8 |మల్దహా దక్షిణ |GEN |అబూ హసేం ఖాన్ చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |380291 |బిస్ను పద రాయ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |216180 |164111 |- |9 |జంగీపూర్ |GEN |అభిజిత్ ముఖర్జీ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |378201 |ముజఫర్ హుస్సేన్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |370040 |8161 |- |10 |బహరంపూర్ |GEN |అధిర్ రంజన్ చౌదరి | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |583549 |ఇంద్రనీల్ సేన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |226982 |356567 |- |11 |ముర్షిదాబాద్ |GEN |బదరుద్దోజా ఖాన్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |426947 |అబ్దుల్ మన్నన్ హొస్సేన్ | |{{Party name with color| Indian National Congress}} |408494 |18453 |- |12 |కృష్ణానగర్ |GEN |తపస్ పాల్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |438789 |ఝా శంతనుడు | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |367534 |71255 |- |13 |రణఘాట్ | (ఎస్.సి) |తపస్ మండలం | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |590451 |అర్చన బిస్వాస్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |388684 |201767 |- |14 |బంగాన్ | (ఎస్.సి) |మమతా ఠాకూర్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |539999 |దేబేష్ దాస్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |328214 |211785 |- |15 |బారక్‌పూర్ |GEN |దినేష్ త్రివేది | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |479206 |సుభాషిణి అలీ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |272433 |206773 |- |16 |డమ్ డమ్ |GEN |సౌగతా రాయ్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |483244 |అసిమ్ కుమార్ దాస్‌గుప్తా | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |328310 |154934 |- |17 |బరాసత్ |GEN |డా. కాకాలి ఘోష్దోస్తిదార్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |525387 |డాక్టర్ మోర్టోజా హుస్సేన్ | |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ |352246 |173141 |- |18 |బసిర్హత్ |GEN |ఇద్రిస్ అలీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |492326 |నూరుల్ హుదా | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఐ]] |382667 |109659 |- |19 |జయనగర్ | (ఎస్.సి) |ప్రతిమా మోండల్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |494746 |సుభాస్ నస్కర్ | |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ |386362 |108384 |- |20 |మధురాపూర్ | (ఎస్.సి) |చౌదరి మోహన్ జాతువా | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |627761 |రింకూ నస్కర్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |489325 |138436 |- |21 |డైమండ్ హార్బర్ |GEN |అభిషేక్ బెనర్జీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |508481 |డాక్టర్ అబుల్ హస్నత్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |437183 |71298 |- |22 |జాదవ్పూర్ |GEN |సుగత బోస్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |584244 |సుజన్ చక్రవర్తి | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |459041 |125203 |- |23 |కోల్‌కతా దక్షిణ |GEN |సుబ్రతా బక్షి | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |431715 |తథాగత రాయ్ | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |295376 |136339 |- |24 |కోల్‌కతా ఉత్తర |GEN |సుదీప్ బంద్యోపాధ్యాయ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |343687 |రాహుల్ సిన్హా | |భారతీయ జనతా పార్టీ |247461 |96226 |- |25 |హౌరా |GEN |ప్రసూన్ బెనర్జీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |488461 |శ్రీదీప్ భట్టాచార్య | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |291505 |196956 |- |26 |ఉలుబెరియా |GEN |సుల్తాన్ అహ్మద్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |570785 |సాబీర్ ఉద్దీన్ మొల్లా | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |369563 |201222 |- |27 |సెరాంపూర్ |GEN |కళ్యాణ్ బెనర్జీ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |514933 |తీర్థంకర్ రే | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |362407 |152526 |- |28 |హుగ్లీ |GEN |డా. రత్న దే (నాగ్) | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |614312 |ప్రదీప్ సాహా | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |425228 |189084 |- |29 |ఆరంబాగ్ | (ఎస్.సి) |అపరూప పొద్దార్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |748764 |శక్తిమోహన్ మాలిక్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |401919 |346845 |- |30 |తమ్లుక్ |GEN |అధికారి సువెందు | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |716928 |సేఖ్ ఇబ్రహీం అలీ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |470447 |246481 |- |31 |కాంతి |GEN |అధికారి సిసిర్ కుమార్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |676749 |సిన్హా తపస్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |447259 |229490 |- |32 |ఘటల్ |GEN |అధికారి దీపక్ (దేవ్) | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |685696 |సంతోష్ రాణా | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఐ]] |424805 |260891 |- |33 |ఝర్గ్రామ్ | (ఎస్.టి) |ఉమా సరెన్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |674504 |పులిన్ బిహారీ బాస్కే | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |326621 |347883 |- |34 |మేదినీపూర్ |GEN |సంధ్యా రాయ్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |579860 |ప్రబోధ్ పాండా | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|సీపీఐ]] |395194 |184666 |- |35 |పురూలియా |GEN |డా. మృగాంక మహతో | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |468277 |నరహరి మహతో | |ఆల్ ఇండియా ఫార్వర్డ్ బ్లాక్ |314400 |153877 |- |36 |బంకురా |GEN |శ్రీమతి దేవ్ వర్మ (మూన్ మూన్ సేన్) | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |483455 |ఆచార్య బాసుదేబ్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |384949 |98506 |- |37 |బిష్ణుపూర్ | (ఎస్.సి) |ఖాన్ సౌమిత్ర | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |578870 |సుస్మితా బౌరి | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |429185 |149685 |- |38 |బర్ధమాన్ పుర్బా | (ఎస్.సి) |సునీల్ కుమార్ మోండల్ | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |574660 |ఈశ్వర్ చంద్ర దాస్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |460181 |114479 |- |39 |బర్ధమాన్-దుర్గాపూర్ |GEN |[[మంతాజ్ సంఘమిత]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |554521 |Sk. సైదుల్ హక్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |447190 |107331 |- |40 |అసన్సోల్ |GEN |బాబుల్ సుప్రియో | |{{Party name with color| Bharatiya Janata Party}} |419983 |[[డోలా సేన్]] | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |349503 |70480 |- |41 |బోల్పూర్ | (ఎస్.సి) |అనుపమ్ హజ్రా | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |630693 |గోపురం రామచంద్ర | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |394581 |236112 |- |42 |బీర్భం |GEN |సతాబ్ది రాయ్ (బెనర్జీ) | |[[తృణమూల్ కాంగ్రెస్|ఎఐటీసీ]] |460568 |డా. ఇలాహి కమ్రే ముహమ్మద్ | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|సీపీఎం]] |393305 |6726 |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[2009 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] [[వర్గం:భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] j98rrin03i7h1y5eqeiw0p5qbisvxyh 0 419721 4991608 4870653 2026-10-30T06:09:10Z Muralikrishna m 106628 /* హర్యానా */ 4991608 wikitext text/x-wiki ఇది 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]] అభ్యర్థుల జాబితా. == సీట్ల సర్దుబాటు == {| class="wikitable sortable" |+నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (ప్రీ-పోల్ అలయన్స్) !# !పార్టీ !రాష్ట్రాల్లో పొత్తు !సీట్లు పంచుకుంటున్నారు !మూ |- !1 |భారతీయ జనతా పార్టీ |అన్ని రాష్ట్రాలు & యుటిలు |428 (425) |<ref name="autogenerated3">{{cite web|date=13 March 2014|title=3rd List of Candidates for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/3rd-list-of-candidates-for-lok-sabha-election-2014|publisher=Bjp.org|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref name="autogenerated4">{{cite web|date=15 March 2014|title=4th List of Candidates for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/4th-list-of-candidates-for-lok-sabha-election-2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922151912/http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/4th-list-of-candidates-for-lok-sabha-election-2014|archive-date=22 September 2018|publisher=Bjp.org|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-12/news/48154424_1_khagaria-ljp-lokjanshakti-party|title=Chaudhary Mehboob Kaisar quits Cong to join LJP, nominated from Khagaria - Economic Times|date=12 March 2014|accessdate=10 April 2014|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|archive-date=20 మార్చి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140320100135/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-03-12/news/48154424_1_khagaria-ljp-lokjanshakti-party|url-status=dead}}</ref><ref name="autogenerated5">{{cite web|date=19 March 2014|title=5th List of Candidates for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/5th-list-of-candidates-for-lok-sabha-election-2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922151941/http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/5th-list-of-candidates-for-lok-sabha-election-2014|archive-date=22 September 2018|publisher=Bjp.org|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/upendra-kushwaha-to-contest-from-karakat/article5800449.ece|title=Upendra Kushwaha to contest from Karakat|author=Rahi Gaikwad|date=18 March 2014|newspaper=The Hindu|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|date=22 March 2014|title=6th - Addendum List of Candidates of Gujarat for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/6th-addendum-list-of-candidates-of-gujarat-for-lok-sabha-election-2014|publisher=Bjp.org|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite web|date=27 February 2014|title=Press : Ist List of Candidate for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/press-ist-list-of-candidate-for-lok-sabha-election-2014|publisher=Bjp.org|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref name="autogenerated31">{{cite web|date=25 March 2014|title=6th - Addendum List of candidates of HP, J&K, Odisha, Punjab, Sikkim and UP for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/index.php/en/media-resources/press-releases/6th-addendum-list-of-candidates-of-hp-j-k-odisha-punjab-sikkim-and-up-for-lok-sabha-election-2014|publisher=Bjp.org|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/BJP-Forms-State-Chapter-of-NDA-with-4-Parties/2014/03/16/article2111263.ece|title=BJP Forms State Chapter of NDA with 4 Parties|date=16 March 2014|newspaper=The New Indian Express|accessdate=10 April 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316141823/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/BJP-Forms-State-Chapter-of-NDA-with-4-Parties/2014/03/16/article2111263.ece|archive-date=16 March 2014}}</ref> |- !2 |తెలుగుదేశం పార్టీ |ఆంధ్రప్రదేశ్ |30 | |- !3 |శివసేన |మహారాష్ట్ర |20 | |- !4 |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |తమిళనాడు |14 |<ref name="autogenerated6">{{cite web|date=20 March 2014|title=6th List of Candidates for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/media-resources/press-releases/6th-list-of-candidates-for-lok-sabha-election-2014|publisher=Bjp.org|accessdate=10 April 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/bjp-announces-sixparty-alliance-in-tn/article5810008.ece|title=BJP clinches deal in Tamil Nadu|author=Sruthisagar Yamunan|date=20 March 2014|newspaper=The Hindu|accessdate=15 May 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/bjp-finalises-names-for-6-tn-seats-pmkdmdk-row-almost-resolved/article5806589.ece|title=BJP finalises names for 6 TN seats; PMK-DMDK row almost resolved|author=Sruthisagar Yamunan|date=20 March 2014|newspaper=The Hindu|accessdate=15 May 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=DMDK Finalises Its Candidates for All 14 Seats|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=833746|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140323200023/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=833746|archive-date=23 March 2014|publisher=News.outlookindia.com|accessdate=15 May 2014}}</ref><ref>{{cite web|author=PTI|date=23 March 2014|title=DMDK candidates list for all 14 seats &#124; Business Line|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/politics/dmdk-candidates-list-for-all-14-seats/article5822750.ece|publisher=Thehindubusinessline.com|accessdate=15 May 2014}}</ref><ref name="autogenerated7">{{cite web|date=31 March 2014|title=7th List of candidates of Tamil Nadu and Uttar Pradesh for Lok Sabha Election 2014|url=http://www.bjp.org/en/media-resources/press-releases/7th-list-of-candidates-of-tamil-nadu-and-uttar-pradesh-for-lok-sabha-election-2014|publisher=Bjp.org|accessdate=15 May 2014}}</ref> |- !5 |శిరోమణి అకాలీదళ్ |పంజాబ్ |10 | |- !6 |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |తమిళనాడు |8 | |- !7 |మరుమలార్చి ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |తమిళనాడు |7 | |- !8 |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |బీహార్ |7 |<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/ljp-releases-list-of-candidates-for-lok-sabha-elections/|title=LJP releases list of candidates for Lok Sabha elections|date=8 March 2014|newspaper=The Indian Express|accessdate=10 April 2014}}</ref> |- !9 |రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ |బీహార్ |3 | |- !10 |అప్నా దళ్ |ఉత్తర ప్రదేశ్ |2 | |- !11 |హర్యానా జనహిత్ కాంగ్రెస్ (BL) |హర్యానా |2 |<ref>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/news/haryana/hjc-fields-candidate-from-sirsa-bjp-to-contest-from-karnal_919128.html|title=HJC fields candidate from Sirsa; BJP to contest from Karnal|accessdate=10 April 2014|publisher=Zeenews.india.com}}</ref> |- !12 |స్వాభిమాని పక్షం |మహారాష్ట్ర |2 | |- !13 |భారత జననాయక కత్తి |తమిళనాడు |0 (1) | |- !14 |పుతియా నీది కట్చి |తమిళనాడు |0 (1) | |- !15 |కొంగునాడు మక్కల్ దేశియా కట్చి |తమిళనాడు |0 (1) | |- !16 |ఆల్ ఇండియా NR కాంగ్రెస్ |పుదుచ్చేరి |1 | |- !17 |రిపబ్లికన్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (A) |మహారాష్ట్ర |1 | |- !18 |రాష్ట్రీయ సమాజ పక్ష |మహారాష్ట్ర |1 | |- !19 |రివల్యూషనరీ సోషలిస్ట్ పార్టీ (బోల్షివిక్) |కేరళ |1 | |- !20 |కేరళ కాంగ్రెస్ (నేషనలిస్ట్) |కేరళ |1 | |- !21 |నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ |మేఘాలయ |1 | |- !22 |నాగా పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |నాగాలాండ్ |1 | |- !23 |మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్ |మిజోరం |1 | |- !24 |ఉర్ఖావో గ్వ్రా బ్రహ్మ ( స్వతంత్ర అభ్యర్థి ) |అస్సాం |1 | |- ! colspan="3" |మొత్తం [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ]] అభ్యర్థులు ! colspan="2" |'''542''' |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ ==  టీడీపీ (30)   బీజేపీ (12) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |[[ఆదిలాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఆదిలాబాద్]] (ఎస్.టి) |రమేష్ రాథోడ్ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |[[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |2 |[[పెద్దపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పెద్దపల్లి]] (ఎస్.సి) |శరత్ కుమార్ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |3 |[[కరీంనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంనగర్]] |సి.విద్యాసాగర్ రావు | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |4 |[[నిజామాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నిజామాబాద్]] |ఎండల లక్ష్మీనారాయణ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |5 |[[జహీరాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జహీరాబాద్]] |[[కె. మదన్ మోహన్ రావు]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |6 |[[మెదక్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మెదక్]] |చాగెండ్ల నరేంద్రనాథ్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |7 |[[మల్కాజ్‌గిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మల్కాజిగిరి]] |మల్లా రెడ్డి |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{won}} |- |8 |[[సికింద్రాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సికింద్రాబాద్]] |[[బండారు దత్తాత్రేయ]] | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{won}} |- |9 |[[హైదరాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హైదరాబాద్]] |భగవంతరావు | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |10 |[[చేవెళ్ళ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చేవెళ్ల]] |[[తూళ్ల వీరేందర్ గౌడ్]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |11 |[[మహబూబ్‌నగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహబూబ్‌నగర్]] |నాగం జనార్ధన రెడ్డి | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |12 |[[నాగర్‌కర్నూల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నాగర్ కర్నూల్]] (ఎస్.సి) |[[బక్కని నరసింహులు]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |13 |[[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] |[[తేరా చిన్నపరెడ్డి]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |14 |[[భువనగిరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భువనగిరి]] |ఎన్. ఇంద్రసేనారెడ్డి | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |15 |[[వరంగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|వరంగల్]] (ఎస్.సి) |రామగళ్ల పరమేశ్వర్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |16 |[[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మహబూబాబాద్]] (ఎస్.టి) |బానోత్ మోహన్ లాల్ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |17 |[[ఖమ్మం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఖమ్మం]] |[[నామా నాగేశ్వరరావు]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |{{lost}} |- |18 |[[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు]] (ఎస్.టి) |[[గుమ్మిడి సంధ్యారాణి]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |19 |[[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] |రామ్ మోహన్ నాయుడు |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |20 |[[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] |అశోక్ గజపతి రాజు |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |21 |[[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం]] |కంభంపాటి హరిబాబు | |బీజేపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |22 |[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] |ముత్తంశెట్టి శ్రీనివాసరావు |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |23 |[[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]] |తోట నరసింహం |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |24 |[[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] (ఎస్.సి) |పండుల రవీంద్రబాబు |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |25 |[[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] |మురళీ మోహన్ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |26 |[[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసాపురం]] |గోకరాజు గంగరాజు | |బీజేపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |27 |[[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] |మాగంటి వెంకటేశ్వరరావు |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |28 |[[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] |కొనకళ్ల నారాయణ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |29 |[[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] |కేశినేని శ్రీనివాస్ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |30 |[[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]] |[[గల్లా జయదేవ్]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |31 |[[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] |రాయపాటి సాంబశివరావు |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |32 |[[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] (ఎస్.సి) |మాల్యాద్రి శ్రీరామ్ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |33 |[[ఒంగోలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] |మాగుంట శ్రీనివాసులు రెడ్డి |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |34 |[[నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] |[[ఎన్.ఎం.డి. ఫరూఖ్]] |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |35 |[[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] |బిటి నాయుడు |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |36 |[[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] |జేసీ దివాకర్ రెడ్డి |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |37 |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |నిమ్మల కిష్టప్ప |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |- |38 |[[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]] |ఎం. శ్రీనివాసులు రెడ్డి |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |39 |[[నెల్లూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] |ఆదాల ప్రభాకర రెడ్డి |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |40 |[[తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] (ఎస్.సి) |కారుమంచి జయరాం | |బీజేపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |41 |[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]] |దగ్గుబాటి పురందేశ్వరి | |బీజేపీ | 2014 మే 7 |{{lost}} |- |42 |[[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]] (ఎస్.సి) |నారమల్లి శివప్రసాద్ |{{party color cell|Telugu Desam Party}} |టీడీపీ | 2014 మే 7 |{{won}} |} == అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |[[అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ వెస్ట్]] |[[కిరెణ్ రిజిజు|కిరణ్ రిజిజు]] | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 9 |గెలిచింది |- |2 |[[అరుణాచల్ తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ తూర్పు]] |[[తాపిర్ గావో]] | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 9 |కోల్పోయిన |} == అస్సాం ==  బీజేపీ (13)   IND (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |[[కరీంగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంగంజ్]] (ఎస్.సి) |కృష్ణ దాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 12 |కోల్పోయిన |- |2 |[[సిల్చార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిల్చార్]] |[[కబీంద్ర పుర్కాయస్థ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 12 |కోల్పోయిన |- |3 |[[అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|స్వయంప్రతిపత్త జిల్లా]] (ఎస్.టి) |జోయ్‌రామ్ ఇంగ్లెంగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 12 |కోల్పోయిన |- |4 |[[ధుబ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధుబ్రి]] |డెబోమోయ్ సన్యాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |5 |[[కోక్రాఝర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోక్రాఝర్]] (ఎస్.టి) |ఉర్ఖావో గ్వ్రా బ్రహ్మ | |Ind | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |6 |[[బార్పేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్పేట]] |చంద్ర మోహన్ పటోవారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |7 |[[గౌహతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌహతి]] |బిజోయ చక్రవర్తి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |8 |[[మంగళ్‌దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంగళ్దోయ్]] |రామెన్ దేకా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |9 |[[తేజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేజ్‌పూర్]] |రామ్ ప్రసాద్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 7 |గెలిచింది |- |10 |[[నౌగాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌగాంగ్]] |రాజేన్ గోహైన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |11 |[[కలియాబోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలియాబోర్]] |మృణాల్ కుమార్ సైకియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 7 |కోల్పోయిన |- |12 |[[జోర్హాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోర్హాట్]] |కామాఖ్య ప్రసాద్ తాసా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 7 |గెలిచింది |- |13 |[[దిబ్రూగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిబ్రూగఢ్]] |[[రామేశ్వర్ తేలి|రామేశ్వర్ తెలి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 7 |గెలిచింది |- |14 |[[లఖింపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లఖింపూర్]] |[[సర్బానంద సోనోవాల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 7 |గెలిచింది |} == బీహార్ ==  బీజేపీ (30)   LJP (7)   RLSP (3) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |వాల్మీకి నగర్ |సతీష్ చంద్ర దూబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |2 |పశ్చిమ్ చంపారన్ |సంజయ్ జైస్వాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |3 |పూర్వీ చంపారన్ |రాధా మోహన్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |4 |షెయోహర్ |రమా దేవి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |5 |సీతామర్హి |[[రామ్ కుమార్ శర్మ]] | |RLSP | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |6 |మధుబని |హుక్మ్‌దేవ్ నారాయణ్ యాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |7 |ఝంఝర్పూర్ |[[బీరేంద్ర కుమార్ చౌదరి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |8 |సుపాల్ |కామేశ్వర్ చౌపాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |9 |అరారియా |ప్రదీప్ కుమార్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |10 |కిషన్‌గంజ్ |దిలీప్ కుమార్ జైస్వాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |11 |కతిహార్ |[[నిఖిల్ కుమార్ చౌదరి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |12 |పూర్ణియ |[[ఉదయ్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |13 |మాధేపురా |విజయ్ కుమార్ కుష్వాహ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |14 |దర్భంగా |కీర్తి ఆజాద్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |15 |ముజఫర్‌పూర్ |[[అజయ్ నిషాద్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |16 |వైశాలి |[[రామ కిషోర్ సింగ్]] | |LJP | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |17 |గోపాల్‌గంజ్ (ఎస్.సి) |[[జనక్ రామ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |18 |శివన్ |ఓం ప్రకాష్ యాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |19 |మహారాజ్‌గంజ్ |జనార్దన్ సింగ్ సిగ్రీవాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |20 |శరన్ |రాజీవ్ ప్రతాప్ రూడీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |21 |హాజీపూర్ (ఎస్.సి) |రామ్ విలాస్ పాశ్వాన్ | |LJP | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |22 |ఉజియార్పూర్ |నిత్యానంద రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |23 |సమస్తిపూర్ (ఎస్.సి) |రామ్ చంద్ర పాశ్వాన్ | |LJP | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |24 |బెగుసరాయ్ |భోలా సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |25 |ఖగారియా |మెహబూబ్ అలీ కైజర్ | |LJP | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |26 |భాగల్పూర్ |షానవాజ్ హుస్సేన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |27 |బంకా |పుతుల్ దేవి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |28 |ముంగేర్ |వీణా దేవి | |LJP | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |29 |నలంద |సత్యానంద్ శర్మ | |LJP | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |30 |పాట్నా సాహిబ్ |శతృఘ్న సిన్హా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |31 |పాటలీపుత్ర |రామ్ కృపాల్ యాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |32 |అర్రా |ఆర్కే సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |33 |బక్సర్ |అశ్వనీ కుమార్ చౌబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |34 |ససారం (ఎస్.సి) |ఛేది పాశ్వాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |35 |కరకాట్ |ఉపేంద్ర కుష్వాహ | |RLSP | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |36 |జహనాబాద్ |అరుణ్ కుమార్ | |RLSP | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |37 |ఔరంగాబాద్ |సుశీల్ కుమార్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |38 |గయా (ఎస్.సి) |హరి మాంఝీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |39 |నవాడ |గిరిరాజ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |40 |జాముయి (ఎస్.సి) |చిరాగ్ పాశ్వాన్ | |LJP | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |} == ఛత్తీస్‌గఢ్ ==  బీజేపీ (11) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |సర్గుజా (ఎస్.టి) |కమలభన్ సింగ్ మరాబి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |2 |రాయ్‌గఢ్ (ఎస్.టి) |విష్ణుదేవ్ సాయి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |3 |జంజ్‌గిర్-చంపా (ఎస్.సి) |కమలా దేవి పాట్లే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |4 |కోర్బా |బన్షీలాల్ మహతో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |5 |బిలాస్పూర్ |లఖన్ లాల్ సాహు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |6 |రాజ్‌నంద్‌గావ్ |[[అభిషేక్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |7 |దుర్గ్ |సరోజ్ పాండే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |8 |రాయ్పూర్ |రమేష్ బైస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |9 |మహాసముంద్ |చందూ లాల్ సాహు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |10 |బస్తర్ (ఎస్.టి) |దినేష్ కశ్యప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |11 |కాంకేర్ (ఎస్.టి) |విక్రమ్ ఉసెండి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |} == గోవా ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోల్ ఆన్ !ఫలితం |- |1 |ఉత్తర గోవా |శ్రీపాద్ యెస్సో నాయక్ | |BJP | 2014 ఏప్రిల్ 12 |గెలిచింది |- |2 |దక్షిణ గోవా |నరేంద్ర కేశవ్ సవైకర్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 12 |గెలిచింది |} == గుజరాత్ ==  బీజేపీ (26) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కచ్ఛ్ (ఎస్.సి) |వినోద్ భాయ్ చావ్డా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |2 |బనస్కాంత |హరిభాయ్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |3 |పటాన్ |లీలాధర్ భాయ్ వాఘేలా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |4 |మహేసన |జయశ్రీబెన్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |5 |సబర్కాంత |డిప్సిన్ రాథోడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |6 |గాంధీనగర్ |ఎల్‌కే అద్వానీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |7 |అహ్మదాబాద్ తూర్పు |పరేష్ రావల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |8 |అహ్మదాబాద్ వెస్ట్ (ఎస్.సి) |కిరీట్ సోలంకి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |9 |సురేంద్రనగర్ |దేవ్‌జీభాయ్ ఫతేపురా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |10 |రాజ్‌కోట్ |మోహన్ కుందారియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |11 |పోర్బందర్ |విఠల్ రాడాడియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |12 |జామ్‌నగర్ |పూనంబెన్ మేడమ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |13 |జునాగఢ్ |రాజేష్ చూడసమా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |14 |అమ్రేలి |నారన్‌భాయ్ కచాడియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |15 |భావ్‌నగర్ |భారతీ షియాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |16 |ఆనంద్ |దిలీప్ భాయ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |17 |ఖేదా |దేవుసింగ్ చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |18 |పంచమహల్ |ప్రభాత్‌సింగ్ చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |19 |దాహోద్ (ఎస్.టి) |జస్వంత్‌సింగ్ భాభోర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |20 |వడోదర |నరేంద్ర మోదీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |21 |ఛోటా ఉదయపూర్ (ఎస్.టి) |రామ్‌సిన్హ్ రత్వా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |22 |భరూచ్ |మన్సుఖ్ భాయ్ వాసవ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |23 |బార్డోలి (ఎస్.టి) |పర్భుభాయ్ వాసవ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |24 |సూరత్ |దర్శన జర్దోష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |25 |నవసారి |సిఆర్ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |26 |వల్సాద్ (ఎస్.టి) |KC పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |} == హర్యానా ==  బీజేపీ (8)   HJC (BL) (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |అంబాలా (ఎస్.సి) |రత్తన్ లాల్ కటారియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |2 |కురుక్షేత్రం |రాజ్‌కుమార్ సైనీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |3 |సిర్సా (ఎస్.సి) |సుశీల్ ఇండోరా | |HJC | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |4 |హిస్సార్ |కులదీప్ బిష్ణోయ్ | |HJC | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |5 |కర్నాల్ |అశ్విని కుమార్ చోప్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |6 |సోనేపట్ |[[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |7 |రోహ్తక్ |ఓం ప్రకాష్ ధంకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |8 |భివానీ-మహేంద్రగఢ్ |ధరంబీర్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |9 |గుర్గావ్ |రావ్ ఇంద్రజిత్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |10 |ఫరీదాబాద్ |క్రిషన్ పాల్ గుర్జార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |} == హిమాచల్ ప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (4) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కాంగ్రా |శాంత కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |2 |మండి |రామ్ స్వరూప్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |3 |హమీర్పూర్ |అనురాగ్ ఠాకూర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |4 |సిమ్లా (ఎస్.సి) |వీరేంద్ర కశ్యప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |} == జమ్మూ కాశ్మీర్ ==  బీజేపీ (6) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |బారాముల్లా |గులాం మహ్మద్ మీర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |కోల్పోయిన |- |2 |శ్రీనగర్ |ఫయాజ్ అహ్మద్ భట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |3 |అనంతనాగ్ |ముస్తాక్ అహ్మద్ మాలిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |4 |లడఖ్ (ఎస్.టి) |తుప్‌స్తాన్ ఛెవాంగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |5 |ఉధంపూర్ |జితేంద్ర సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |6 |జమ్మూ |జుగల్ కిషోర్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |} == జార్ఖండ్ ==  బీజేపీ (14) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |రాజమహల్ (ఎస్.టి) |హేమలాల్ ముర్ము | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |2 |దుమ్కా (ఎస్.టి) |సునీల్ సోరెన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |3 |గొడ్డ |నిషికాంత్ దూబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |4 |చత్ర |సునీల్ కుమార్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |5 |కోదర్మ |రవీంద్ర కుమార్ రే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |6 |గిరిదిః |రవీంద్ర కుమార్ పాండే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |7 |ధన్‌బాద్ |పశుపతి నాథ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |8 |రాంచీ |రామ్ తహల్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |9 |జంషెడ్‌పూర్ |బిద్యుత్ బరన్ మహతో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |10 |సింగ్భూమ్ (ఎస్.టి) |లక్ష్మణ్ గిలువా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |11 |కుంతి (ఎస్.టి) |కరియా ముండా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |12 |లోహర్దగా (ఎస్.టి) |సుదర్శన్ భగత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |13 |పలమావు (ఎస్.సి) |విష్ణు దయాళ్ రామ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |14 |హజారీబాగ్ |జయంత్ సిన్హా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |} == కర్ణాటక ==  బీజేపీ (28) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |చిక్కోడి |రమేష్ కత్తి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |2 |బెల్గాం |సురేష్ అంగడి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |3 |బాగల్‌కోట్ |పిసి గడ్డిగౌడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |4 |బీజాపూర్ (ఎస్.సి) |రమేష్ జిగజినాగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |5 |గుల్బర్గా (ఎస్.సి) |రేవు నాయక్ బెళంగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |6 |రాయచూర్ (ఎస్.టి) |కె. శివనగౌడ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |7 |బీదర్ |భగవంత్ ఖుబా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |8 |కొప్పల్ |కరడి సంగన్న అమరప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |9 |బళ్లారి (ఎస్.టి) |బి. శ్రీరాములు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |10 |హావేరి |శివకుమార్ ఉదాసి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |11 |ధార్వాడ్ |ప్రహ్లాద్ జోషి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |12 |ఉత్తర కన్నడ |అనంత్ కుమార్ హెగ్డే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |13 |దావణగెరె |జీఎం సిద్దేశ్వర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |14 |షిమోగా |బీఎస్ యడ్ఐరోపాప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |15 |ఉడిపి చిక్కమగళూరు |శోభా కరంద్లాజే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |16 |హసన్ |సిహెచ్ విజయశంకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |17 |దక్షిణ కన్నడ |నళిన్ కుమార్ కటీల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |18 |చిత్రదుర్గ (ఎస్.సి) |జనార్ధన స్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |19 |తుమకూరు |జిఎస్ బసవరాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |20 |మండ్య |శివలింగయ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |21 |మైసూర్ |ప్రతాప్ సింహా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |22 |చామరాజనగర్ (ఎస్.సి) |AR కృష్ణ మూర్తి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |23 |బెంగళూరు రూరల్ |మునిరాజుగౌడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |24 |బెంగళూరు ఉత్తర |డివి సదానంద గౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |25 |బెంగళూరు సెంట్రల్ |పిసి మోహన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |26 |బెంగళూరు సౌత్ |అనంత్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |27 |చిక్కబల్లాపూర్ |BN బచ్చెగౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |28 |కోలార్ (ఎస్.సి) |ఎం. నారాయణస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |} == కేరళ ==  బీజేపీ (18)   KC (T) (1)   RSP (B) (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కాసరగోడ్ |కె. సురేంద్రన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |2 |కన్నూర్ |పిసి మోహనన్ మాస్టర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |3 |వటకార |వీకే సజీవ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |4 |వాయనాడ్ |PR రస్మిల్నాథ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |5 |కోజికోడ్ |సీకే పద్మనాభన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |6 |మలప్పురం |శ్రీప్రకాష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |7 |పొన్నాని |కె. నారాయణన్ మాస్టర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |8 |పాలక్కాడ్ |శోభా సురేంద్రన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |9 |అలత్తూరు (ఎస్.సి) |షాజుమోన్ వట్టెకాడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |10 |త్రిస్సూర్ |KP శ్రీశన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |11 |చాలకుడి |బి. గోపాలకృష్ణన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |12 |ఎర్నాకులం |AN రాధాకృష్ణన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |13 |ఇడుక్కి |సాబు వర్గీస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |14 |కొట్టాయం |నోబుల్ మాథ్యూ | |KC (N) | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |15 |అలప్పుజ |AV తమరాక్షన్ | |RSP (B) | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |16 |మావెలికర (ఎస్.సి) |పి. సుధీర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |17 |పతనంతిట్ట |MT రమేష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |18 |కొల్లం |పీఎం వేలాయుధన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |19 |అట్టింగల్ |ఎస్. గిరిజాకుమారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |20 |తిరువనంతపురం |ఓ.రాజగోపాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |} == మధ్యప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (29) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |మోరెనా |[[అనూప్ మిశ్రా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |2 |భింద్ (ఎస్.సి) |[[భగీరథ్ ప్రసాద్|భగీరథ ప్రసాద్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |3 |గ్వాలియర్ |[[నరేంద్ర సింగ్ తోమార్|నరేంద్ర సింగ్ తోమర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |4 |గుణ |జైభన్ సింగ్ పవయ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |5 |సాగర్ |[[లక్ష్మీ నారాయణ్ యాదవ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |6 |తికమ్‌గర్ (ఎస్.సి) |[[వీరేంద్ర కుమార్ ఖతిక్|వీరేంద్ర కుమార్ ఖటిక్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |7 |దామోహ్ |[[ప్రహ్లాద్ సింగ్ పటేల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |8 |ఖజురహో |[[నాగేంద్ర సింగ్ (రాజకీయ నాయకుడు)|నాగేంద్ర సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |9 |సత్నా |గణేష్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |10 |రేవా |జనార్దన్ మిశ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |11 |సిద్ధి |రితి పాఠక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |12 |షాహదోల్ (ఎస్.టి) |దల్పత్ సింగ్ పరస్తే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |13 |జబల్పూర్ |రాకేష్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |14 |మండల (ఎస్.టి) |ఫగ్గన్ సింగ్ కులస్తే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |15 |బాలాఘాట్ |బోధ్ సింగ్ భగత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |16 |చింద్వారా |చంద్రభన్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |17 |హోషంగాబాద్ |ఉదయ్ ప్రతాప్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |18 |విదిశ |సుష్మా స్వరాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |19 |భోపాల్ |అలోక్ సంజరు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |20 |రాజ్‌గఢ్ |రోడ్మల్ నగర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |21 |దేవాస్ (ఎస్.సి) |మనోహర్ ఉంట్వాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |22 |ఉజ్జయిని (ఎస్.సి) |చింతామణి మాళవ్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |23 |మందసౌర్ |సుధీర్ గుప్తా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |24 |రత్లాం (ఎస్.టి) |దిలీప్ సింగ్ భూరియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |25 |ధార్ (ఎస్.టి) |సావిత్రి ఠాకూర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |26 |ఇండోర్ |సుమిత్రా మహాజన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |27 |ఖర్గోన్ (ఎస్.టి) |సుభాష్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |28 |ఖాండ్వా |నందకుమార్ సింగ్ చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |29 |బెతుల్ (ఎస్.టి) |జ్యోతి ధుర్వే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |} == మహారాష్ట్ర ==  బీజేపీ (24)   SS (20)   SWP (2)   RPI (A) (1)   RSP (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |నందుర్బార్ (ఎస్.టి) |హీనా గావిట్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |2 |ధూలే |సుభాష్ భామ్రే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |3 |జలగావ్ |అశోక్ తాపిరామ్ పాటిల్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |4 |రావర్ |రక్షా ఖడ్సే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |5 |బుల్దానా |ప్రతాపరావు జాదవ్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |6 |అకోలా |సంజ్ఞ ధోత్రే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |7 |అమరావతి (ఎస్.సి) |ఆనందరావు అడ్సుల్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |8 |వార్ధా |రాందాస్ తదాస్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |9 |రామ్‌టెక్ (ఎస్.సి) |కృపాల్ తుమనే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |10 |నాగపూర్ |నితిన్ గడ్కరీ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |11 |భండారా-గోండియా |నానా పటోలే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |12 |గడ్చిరోలి-చిమూర్ (ఎస్.టి) |[[అశోక్ నేతే]] | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |13 |చంద్రపూర్ |హన్స్‌రాజ్ అహిర్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |14 |యావత్మాల్-వాషిమ్ |భావన గావ్లీ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |15 |హింగోలి |సుభాష్ వాంఖడే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |16 |నాందేడ్ |దినకర్ పాటిల్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |17 |పర్భాని |సంజయ్ జాదవ్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |18 |జల్నా |రావుసాహెబ్ దాన్వే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |19 |ఔరంగాబాద్ |చంద్రకాంత్ ఖైరే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |20 |దిండోరి (ఎస్.టి) |హరిశ్చంద్ర చవాన్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |21 |నాసిక్ |హేమంత్ గాడ్సే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |22 |పాల్ఘర్ (ఎస్.టి) |[[చింతామన్ వనగా]] | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |23 |భివాండి |కపిల్ పాటిల్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |24 |కళ్యాణ్ |శ్రీకాంత్ షిండే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |25 |థానే |రాజన్ విచారే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |26 |ముంబై నార్త్ |గోపాల్ శెట్టి | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |27 |ముంబై నార్త్ వెస్ట్ |[[గజానన్ కీర్తికర్]] | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |28 |ముంబై నార్త్ ఈస్ట్ |కిరీట్ సోమయ్య | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |29 |ముంబై నార్త్ సెంట్రల్ |పూనమ్ మహాజన్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |30 |ముంబై సౌత్ సెంట్రల్ |రాహుల్ షెవాలే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |31 |ముంబై సౌత్ |అరవింద్ సావంత్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |32 |రాయగడ |అనంత్ గీతే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |33 |మావల్ |శ్రీరంగ్ బరానే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |34 |పూణే |అనిల్ శిరోల్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |35 |బారామతి |మహదేవ్ జంకర్ | |RSP | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |36 |షిరూర్ |శివాజీరావు అధలరావు పాటిల్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |37 |అహ్మద్‌నగర్ |దిలీప్ గాంధీ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |38 |షిర్డీ (ఎస్.సి) |సదాశివ లోఖండే | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |39 |బీడు |గోపీనాథ్ ముండే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |40 |ఉస్మానాబాద్ |రవీంద్ర గైక్వాడ్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |41 |లాతూర్ (ఎస్.సి) |సునీల్ గైక్వాడ్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |42 |షోలాపూర్ (ఎస్.సి) |శరద్ బన్సోడే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |43 |మధ |సదాభౌ ఖోట్ | |SWP | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |44 |సాంగ్లీ |సంజయ్కాక పాటిల్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |45 |సతారా |అశోక్ వామన్ గైక్వాడ్ | |RPI (A) | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |46 |రత్నగిరి-సింధుదుర్గ్ |వినాయక్ రౌత్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |47 |కొల్హాపూర్ |సంజయ్ మాండ్లిక్ | |SHS | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |48 |హత్కనాంగిల్ |రాజు శెట్టి | |SWP | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |} == మణిపూర్ ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |లోపలి మణిపూర్ |రాజ్ కుమార్ రంజన్ సింగ్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 9 |కోల్పోయిన |- |2 |ఔటర్ మణిపూర్ (ఎస్.టి) |గ్యాంగ్ముమీ కమీ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |} == మేఘాలయ ==  బీజేపీ (1)   NPP (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |షిల్లాంగ్ |షిబున్ లింగ్డో | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 9 |కోల్పోయిన |- |2 |తురా (ఎస్.టి) |PA సంగ్మా | |NPP | 2014 ఏప్రిల్ 9 |గెలిచింది |} == మిజోరం ==  MNF (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |మిజోరం (ఎస్.టి) |రాబర్ట్ రొమావియా రాయ్టే | |MNF | 2014 ఏప్రిల్ 9 |కోల్పోయిన |} == నాగాలాండ్ ==  NPF (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |నాగాలాండ్ |నీఫియు రియో | |NPF |9 ఏప్రిల్ |గెలిచింది |} == ఒడిశా ==  బీజేపీ (21) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |బార్గర్ |సుబాష్ చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |2 |సుందర్‌ఘర్ (ఎస్.టి) |జువల్ ఓరం | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |3 |సంబల్పూర్ |సురేష్ పూజారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |4 |కియోంఝర్ (ఎస్.టి) |అనంత నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |5 |మయూర్‌భంజ్ (ఎస్.టి) |నేపోల్ రఘు ముర్ము | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |6 |బాలాసోర్ |ప్రతాప్ సారంగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |7 |భద్రక్ (ఎస్.సి) |శరత్ డాష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |8 |జాజ్‌పూర్ (ఎస్.సి) |అమియా మల్లిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |9 |దెంకనల్ |రుద్ర నారాయణ్ పాణి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |10 |బోలంగీర్ |సంగీతా కుమారి సింగ్ డియో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |11 |కలహండి |ప్రదీప్ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |12 |నబరంగ్‌పూర్ (ఎస్.టి) |పరశురామ్ మాఝీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |13 |కంధమాల్ |సుకాంత పాణిగ్రాహి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |14 |కటక్ |సమీర్ డే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |15 |కేంద్రపారా |బిష్ణు దాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |16 |జగత్‌సింగ్‌పూర్ (ఎస్.సి) |బైధర్ మల్లిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |17 |పూరి |అశోక్ సాహు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |18 |భువనేశ్వర్ |పృథ్వీరాజ్ హరిచందన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |19 |అస్కా |మహేష్ మొహంతి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |20 |బెర్హంపూర్ |రామ చంద్ర పాండా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |- |21 |కోరాపుట్ (ఎస్.టి) |శిభాశంకర్ ఉల్కా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |} == పంజాబ్ ==  SAD (10)   బీజేపీ (3) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |గురుదాస్‌పూర్ |వినోద్ ఖన్నా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |2 |అమృత్‌సర్ |అరుణ్ జైట్లీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |3 |ఖాదూర్ సాహిబ్ |రంజిత్ సింగ్ బ్రహ్మపుర | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |4 |జలంధర్ (ఎస్.సి) |పవన్ టినూ | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |5 |హోషియార్‌పూర్ (ఎస్.సి) |విజయ్ సంప్లా | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |6 |ఆనందపూర్ సాహిబ్ |ప్రేమ్ సింగ్ చందుమజ్రా | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |7 |లూధియానా |మన్‌ప్రీత్ సింగ్ అయాలీ | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |8 |ఫతేఘర్ సాహిబ్ (ఎస్.సి) |కుల్వంత్ సింగ్ | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |9 |ఫరీద్‌కోట్ (ఎస్.సి) |పరమజిత్ కౌర్ గుల్షన్ | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |10 |ఫిరోజ్‌పూర్ |షేర్ సింగ్ ఘుబయా | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |11 |భటిండా |హర్‌సిమ్రత్ కౌర్ బాదల్ | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |12 |సంగ్రూర్ |[[సుఖ్‌దేవ్ సింగ్ ధిండా]] | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |13 |పాటియాలా |దీపేంద్ర సింగ్ ధిల్లాన్ | |విచారంగా | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |} == రాజస్థాన్ ==  బీజేపీ (25) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |గంగానగర్ (ఎస్.సి) |నిహాల్‌చంద్ మేఘవాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |2 |బికనీర్ (ఎస్.సి) |అర్జున్ రామ్ మేఘవాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |3 |చురు |రాహుల్ కస్వాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |4 |ఝుంఝును |సంతోష్ అహ్లావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |5 |సికర్ |[[స్వామి సుమేదానంద సరస్వతి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |6 |జైపూర్ రూరల్ |రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |7 |జైపూర్ |రామ్‌చరణ్ బోహ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |8 |అల్వార్ |మహంత్ చందనాథ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |9 |భరత్‌పూర్ (ఎస్.సి) |బహదూర్ కోలి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |10 |కరౌలి-ధోల్పూర్ (ఎస్.సి) |మనోజ్ రజోరియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |11 |దౌసా (ఎస్.టి) |హరీష్ మీనా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |12 |టోంక్-సవాయి మాధోపూర్ |సుఖ్బీర్ సింగ్ జౌనపురియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |13 |అజ్మీర్ |సన్వర్ లాల్ జాట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |14 |నాగౌర్ |ఛోటూ రామ్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |15 |పాలి |ప్రేమ్ ప్రకాష్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |16 |జోధ్‌పూర్ |గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |17 |బార్మర్ |సోనారామ్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది" |- |18 |జాలోర్ |దేవ్ జీ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |19 |ఉదయపూర్ (ఎస్.టి) |అర్జున్‌లాల్ మీనా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |20 |బన్స్వారా (ఎస్.టి) |మన్శంకర్ నినామా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |21 |చిత్తోర్‌గఢ్ |చంద్ర ప్రకాష్ జోషి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |22 |రాజసమంద్ |హరిఓం సింగ్ రాథోడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |23 |భిల్వారా |సుభాష్ చంద్ర బహేరియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |24 |కోట |ఓం బిర్లా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |25 |ఝలావర్-బరన్ |దుష్యంత్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |} == సిక్కిం ==  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోల్ ఆన్ !ఫలితం |- |1 |సిక్కిం |నార్ బహదూర్ ఖతివాడ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 12 |కోల్పోయిన |} == తమిళనాడు ==  DMDK (14)   PMK (8)   MDMK (7)   బీజేపీ (6)   NJP (1)   KMDK (1)   IJK (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |తిరువళ్లూరు (ఎస్.సి) |వి.యువరాజ్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |2 |చెన్నై ఉత్తర |ఎం. సౌందరపాండియన్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |3 |చెన్నై సౌత్ |లా. గణేశన్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |4 |చెన్నై సెంట్రల్ |జె. రవీంద్రన్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |5 |శ్రీపెరంబుదూర్ |ఆర్. మాసిలామణి | |MDMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |6 |కాంచీపురం (ఎస్.సి) |CE సత్య | |MDMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |7 |అరక్కోణం |ఆర్.వేలు | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |8 |వెల్లూరు |ఏసీ షణ్ముగం | |NJP | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |9 |కృష్ణగిరి |[[జి.కె. మణి]] | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |10 |ధర్మపురి |అన్బుమణి రామదాస్ | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |11 |తిరువణ్ణామలై |ఎతిరోలి మణియన్ | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |12 |అరణి |ఎకె మూర్తి | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |13 |విల్లుపురం (ఎస్.సి) |కె. ఉమాశంకర్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |14 |కళ్లకురిచ్చి |VP ఈశ్వరన్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |15 |సేలం |LK సుధీష్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |16 |నమక్కల్ |SK వేల్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |17 |ఈరోడ్ |ఎ. గణేశ మూర్తి | |MDMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |18 |తిరుప్పూర్ |ఎన్. దినేష్‌కుమార్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |19 |నీలగిరి (ఎస్.సి) |<s>S. గురుమూర్తి</s> | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |తిరస్కరించబడింది |- |20 |కోయంబత్తూరు |సీపీ రాధాకృష్ణన్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |21 |పొల్లాచి |ER ఈశ్వరన్ | |KMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |22 |దిండిగల్ |ఎ. కృష్ణమూర్తి | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |23 |కరూర్ |NS కృష్ణన్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |24 |తిరుచిరాపల్లి |ఏఎంజీ విజయకుమార్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |25 |పెరంబలూరు |టిఆర్ పరివేందర్ | |IJK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |26 |కడలూరు |సిఆర్ జయశంకర్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |27 |చిదంబరం (ఎస్.సి) |సుధా మణిరథినేం | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |28 |మయిలాడుతురై |కె. అఘోరం | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |29 |నాగపట్నం (ఎస్.సి) |వడివేల్ రావణన్ | |PMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |30 |తంజావూరు |కరుప్ప ఎం. మురుగానందం | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |31 |శివగంగ |హెచ్. రాజా | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |32 |మధురై |టి.శివముత్తుకుమార్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |33 |అప్పుడు నేను |అజగు సుందరం | |MDMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |34 |విరుదునగర్ |వైకో | |MDMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |35 |రామనాథపురం |డి. కుప్పురము | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |36 |తూత్తుకుడి |జోయెల్ | |MDMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |37 |తెన్కాసి (ఎస్.సి) |టి. సాధన్ తిరుమలైకుమార్ | |MDMK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |38 |తిరునెల్వేలి |S. శివానంద పెరుమాళ్ | |DMDK | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |39 |కన్యాకుమారి |పొన్ రాధాకృష్ణన్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |} == త్రిపుర ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |త్రిపుర వెస్ట్ |సుధీంద్ర చంద్ర దాస్‌గుప్తా | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 7 |కోల్పోయిన |- |2 |త్రిపుర తూర్పు (ఎస్.టి) |పరీక్షిత్ దెబ్బర్మ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 12 |కోల్పోయిన |} == ఉత్తర ప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (78)   AD (2) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |సహరాన్‌పూర్ |[[రాఘవ్ లఖన్‌పాల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |2 |కైరానా |[[హుకుమ్ సింగ్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|హుకుమ్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |3 |ముజఫర్‌నగర్ |[[సంజీవ్ కుమార్ బాల్యన్|సంజీవ్ బల్యాన్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |4 |బిజ్నోర్ |[[భరతేంద్ర సింగ్|కున్వర్ భరతేంద్ర సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |5 |నగీనా (ఎస్.సి) |[[యశ్వంత్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |6 |మొరాదాబాద్ |కున్వర్ సర్వేష్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |7 |రాంపూర్ |నైపాల్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |8 |సంభాల్ |సత్యపాల్ సింగ్ సైనీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |9 |అమ్రోహా |[[కన్వర్ సింగ్ తన్వర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |10 |మీరట్ |[[రాజేంద్ర అగర్వాల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |11 |బాగ్పత్ |[[సత్య పాల్ సింగ్|సత్యపాల్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |12 |ఘజియాబాద్ |జనరల్ (రిటైర్డ్) VK సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |13 |గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ |[[మహేష్ శర్మ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |14 |బులంద్‌షహర్ (ఎస్.సి) |[[భోలా సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |15 |అలీఘర్ |సతీష్ కుమార్ గౌతమ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |16 |హత్రాస్ (ఎస్.సి) |రాజేష్ దివాకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |17 |మధుర |హేమ మాలిని | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |18 |ఆగ్రా (ఎస్.సి) |రామ్ శంకర్ కతేరియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |19 |ఫతేపూర్ సిక్రి |[[బాబూలాల్ చౌదరి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |20 |ఫిరోజాబాద్ |ఎస్పీ సింగ్ బఘేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |21 |మెయిన్‌పురి |శతృఘ్న సింగ్ చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |22 |ఎటాహ్ |[[రాజ్‌వీర్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |23 |బదౌన్ |వాగీష్ పాఠక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |24 |అొంలా |ధర్మేంద్ర కశ్యప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |25 |బరేలీ |సంతోష్ గంగ్వార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |26 |పిలిభిత్ |మేనకా గాంధీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |27 |షాజహాన్‌పూర్ (ఎస్.సి) |కృష్ణ రాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |28 |ఖేరీ |అజయ్ మిశ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |29 |ధౌరహ్ర |రేఖా వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |30 |సీతాపూర్ |[[రాజేశ్ వర్మ|రాజేష్ వర్మ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |31 |హర్దోయ్ (ఎస్.సి) |అన్షుల్ వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |32 |మిస్రిఖ్ (ఎస్.సి) |అంజు బాలా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |33 |ఉన్నావ్ |హరిసాక్షి మహారాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |34 |మోహన్‌లాల్‌గంజ్ (ఎస్.సి) |కౌశల్ కిషోర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |35 |లక్నో |రాజ్‌నాథ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |36 |రాయ్ బరేలీ |అజయ్ అగర్వాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |37 |అమేథి |స్మృతి ఇరానీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |కోల్పోయిన |- |38 |సుల్తాన్‌పూర్ |వరుణ్ గాంధీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |39 |ప్రతాప్‌గఢ్ |హరివంశ్ సింగ్ | |క్రీ.శ | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |40 |ఫరూఖాబాద్ |ముఖేష్ రాజ్‌పుత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |41 |ఇటావా (ఎస్.సి) |అశోక్ దోహరే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |42 |కన్నౌజ్ |[[సుబ్రత్ పాఠక్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |43 |కాన్పూర్ అర్బన్ |మురళీ మనోహర్ జోషి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |44 |అక్బర్‌పూర్ |దేవేంద్ర భోలే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |- |45 |జలౌన్ (ఎస్.సి) |భాను ప్రతాప్ సింగ్ వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |46 |ఝాన్సీ |ఉమాభారతి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |47 |హమీర్పూర్ |పుష్పేంద్ర సింగ్ చందేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |48 |బండ |భైరోన్ ప్రసాద్ మిశ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |49 |ఫతేపూర్ |నిరంజన్ జ్యోతి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |50 |కౌశాంబి (ఎస్.సి) |వినోద్ సోంకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |51 |ఫుల్పూర్ |కేశవ్ ప్రసాద్ మౌర్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |52 |అలహాబాద్ |శ్యామ చరణ్ గుప్త్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |53 |బారాబంకి (ఎస్.సి) |ప్రియాంక సింగ్ రావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |- |54 |ఫైజాబాద్ |[[లల్లు సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |55 |అంబేద్కర్ నగర్ |[[హరి ఓం పాండే]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |56 |బహ్రైచ్ (ఎస్.సి) |సావిత్రి బాయి ఫూలే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |57 |కైసర్‌గంజ్ |బ్రిజ్‌భూషణ్ శరణ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |58 |శ్రావస్తి |[[దద్దన్ మిశ్రా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |59 |గోండా |కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |60 |దోమరియాగంజ్ |జగదాంబిక పాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |61 |బస్తీ |హరీష్ ద్వివేది | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |62 |సంత్ కబీర్ నగర్ |[[శరద్ త్రిపాఠి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |63 |మహారాజ్‌గంజ్ |[[పంకజ్ చౌదరీ|పంకజ్ చౌదరి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |64 |గోరఖ్‌పూర్ |[[యోగి ఆదిత్యనాథ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |65 |కుషి నగర్ |[[రాజేష్ పాండే]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |66 |డియోరియా |[[కల్రాజ్ మిశ్రా|కల్‌రాజ్ మిశ్రా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |67 |బన్స్‌గావ్ (ఎస్.సి) |[[కమలేష్ పాశ్వాన్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |68 |లాల్‌గంజ్ (ఎస్.సి) |[[నీలం సోంకర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |69 |అజంగఢ్ |[[రమాకాంత్ యాదవ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |70 |ఘోసి |[[హరినారాయణ్ రాజ్‌భర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |71 |సేలంపూర్ |[[రవీంద్ర కుష్వాహా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |72 |బల్లియా |[[భరత్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |73 |జౌన్‌పూర్ |[[కృష్ణ ప్రతాప్|కృష్ణ ప్రతాప్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |74 |మచ్లిషహర్ (ఎస్.సి) |[[రామ్ చరిత్ర నిషాద్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |75 |ఘాజీపూర్ |మనోజ్ సిన్హా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |76 |చందౌలీ |మహేంద్ర నాథ్ పాండే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |77 |వారణాసి |నరేంద్ర మోదీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |78 |భదోహి |వీరేంద్ర సింగ్ మస్త్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |79 |మీర్జాపూర్ |అనుప్రియా పటేల్ | |క్రీ.శ | 2014 మే 12 |గెలిచింది |- |80 |రాబర్ట్స్‌గంజ్ (ఎస్.సి) |[[ఛోటేలాల్ ఖర్వార్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |గెలిచింది |} == ఉత్తరాఖండ్ ==  బీజేపీ (5) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |తెహ్రీ గర్వాల్ |మాల రాజ్య లక్ష్మీ షా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |2 |గర్వాల్ |BC ఖండూరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |3 |అల్మోరా (ఎస్.సి) |అజయ్ తమ్తా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |4 |నైనిటాల్-ఉధంసింగ్ నగర్ |భగత్ సింగ్ కోష్యారీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |5 |హరిద్వార్ |[[రమేష్ పోఖ్రియాల్|రమేష్ పోఖారియాల్ నిశాంక్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |} == పశ్చిమ బెంగాల్ ==  బీజేపీ (42) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కూచ్ బెహర్ (ఎస్.సి) |హేమచంద్ర బర్మన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |2 |అలీపుర్దువార్స్ (ఎస్.టి) |బీరేంద్ర బోరా ఓరాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |3 |జల్పైగురి (ఎస్.టి) |సత్యలాల్ సర్కార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |కోల్పోయిన |- |4 |డార్జిలింగ్ |SS అహ్లువాలియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 17 |గెలిచింది |- |5 |రాయ్‌గంజ్ |నిము భౌమిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |6 |బాలూర్ఘాట్ |బిశ్వప్రియ రాయ్‌చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |7 |మల్దహా ఉత్తర |సుభాష్కృష్ణ గోస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |8 |మల్దహా దక్షిణ |బిష్ణు పద రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |9 |జంగీపూర్ |సామ్రాట్ ఘోష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |10 |బహరంపూర్ |దేబేష్ కుమార్ అధికారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |11 |ముర్షిదాబాద్ |సుజిత్ కుమార్ ఘోష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |కోల్పోయిన |- |12 |కృష్ణానగర్ |సత్యబ్రత ముఖర్జీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |13 |రణఘాట్ (ఎస్.సి) |సుప్రవత్ బిస్వాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |14 |బంగాన్ (ఎస్.సి) |KD బిస్వాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |15 |బరాక్‌పూర్ |ఆర్కే హండా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |16 |డమ్ డమ్ |[[తపన్ సిక్దర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |17 |బరాసత్ |పిసి సర్కార్ (జూనియర్) | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |18 |బసిర్హత్ |సమిక్ భట్టాచార్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |19 |జయనగర్ (ఎస్.సి) |బిప్లబ్ మోండల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |20 |మధురాపూర్ (ఎస్.సి) |తపన్ నస్కర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |21 |డైమండ్ హార్బర్ |అవిజిత్ దాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |22 |జాదవ్పూర్ |స్వరూప్ ప్రసాద్ ఘోష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |23 |కోల్‌కతా దక్షిణ |తథాగత రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |24 |కోల్‌కతా ఉత్తర |రాహుల్ సిన్హా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |25 |హౌరా |జార్జ్ బేకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |26 |ఉలుబెరియా |ఆర్కే మహంతి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |27 |శ్రీరాంపూర్ |బప్పి లాహిరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |28 |హుగ్లీ |చందన్ మిత్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |29 |ఆరంబాగ్ (ఎస్.సి) |మధుసూదన్ బ్యాగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |30 |తమ్లుక్ |బాద్సా ఆలం | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |31 |కాంతి |కమలేందు పహారీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |32 |ఘటల్ |ఎండీ ఆలం | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 12 |కోల్పోయిన |- |33 |ఝర్గ్రామ్ (ఎస్.టి) |బికాష్ ముడి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |కోల్పోయిన |- |34 |మేదినీపూర్ |ప్రభాకర్ తివారీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |కోల్పోయిన |- |35 |పురూలియా |బికాష్ బెనర్జీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |కోల్పోయిన |- |36 |బంకురా |సుభాష్ సర్కార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |కోల్పోయిన |- |37 |బిష్ణుపూర్ (ఎస్.సి) |జయంత మోండల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |కోల్పోయిన |- |38 |బర్ధమాన్ పుర్బా (ఎస్.సి) |సంతోష్ రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |39 |బర్ధమాన్-దుర్గాపూర్ |దేబోశ్రీ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |40 |అసన్సోల్ |బాబుల్ సుప్రియో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 మే 7 |గెలిచింది |- |41 |బోల్పూర్ (ఎస్.సి) |కామినీ మోహన్ సర్కార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |- |42 |బీర్భం |జాయ్ బెనర్జీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 30 |కోల్పోయిన |} == కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారీగా నియోజకవర్గాలు == === అండమాన్ నికోబార్ దీవులు (1) ===  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |అండమాన్, నికోబార్ దీవులు |బిష్ణు పద రే | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |} === చండీగఢ్ (1) ===  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |చండీగఢ్ |కిరణ్ ఖేర్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |} === దాద్రా నగర్ హవేలీ (1) ===  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |దాద్రా నగర్ హవేలీ (ఎస్.టి) |నటుభాయ్ గోమన్‌భాయ్ పటేల్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |} === డామన్, డయ్యూ (1) ===  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |డామన్, డయ్యూ |లాలూభాయ్ బి. పటేల్ | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 30 |గెలిచింది |} === లక్షద్వీప్ (1) ===  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |లక్షద్వీప్ |ఎంపీ సయ్యద్ మహ్మద్ కోయా | |బీజేపీ | 2014 ఏప్రిల్ 10 |కోల్పోయిన |} === ఢిల్లీ (7) ===  బీజేపీ (7) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |చాందినీ చౌక్ |హర్షవర్ధన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |2 |ఈశాన్య ఢిల్లీ |మనోజ్ తివారీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |3 |తూర్పు ఢిల్లీ |మహేశ్ గిరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |4 |న్యూఢిల్లీ |మీనాక్షి లేఖి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |5 |వాయవ్య ఢిల్లీ (ఎస్.సి) |ఉదిత్ రాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |6 |పశ్చిమ ఢిల్లీ |ప్రవేశ్ వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |- |7 |దక్షిణ ఢిల్లీ |రమేష్ బిధూరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2014 ఏప్రిల్ 10 |గెలిచింది |} === పుదుచ్చేరి (1) ===  AINRC (1) {| class="wikitable sortable" !# !నియోజకవర్గం !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |[[పుదుచ్చేరి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|పుదుచ్చేరి]] |ఆర్. రాధాకృష్ణన్ | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | 2014 ఏప్రిల్ 24 |గెలిచింది |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] * [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] * [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో వామపక్ష అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[1999 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2009 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]] [[వర్గం:భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] jjrkcbrouwfxno6no34gj1jdplno3ep 0 419724 4991609 4914748 2026-10-30T06:09:43Z Muralikrishna m 106628 /* హర్యానా */ 4991609 wikitext text/x-wiki ఇది 2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్]] అభ్యర్థుల జాబితా. [[File:2019 NDA Seat Sharing Current .png|alt=|thumb|394x394px|2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల కోసం బిజెపి నేతృత్వంలోని ఎన్‌డిఎ సీట్ల సర్దుబాటు]] == సీట్ల సర్దుబాటు == {| class="wikitable sortable" |+నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ (ప్రీ-పోల్ అలయన్స్) !# !పార్టీ !రాష్ట్రాల్లో పొత్తు !సీట్లలో పోటీ చేశారు !సీట్లు గెలుచుకున్నారు !సీట్ల నష్టం !మూ |- !1 |భారతీయ జనతా పార్టీ |అన్ని రాష్ట్రాలు, UTలు |<big>'''437'''</big> |'''<big>303</big>''' |134 |<ref name="BJP">{{cite web|title=Bharatiya Janata Party: First Candidate List for Lok Sabha 2019|url=https://www.ndtv.com/india-news/bjp-candidate-list-lok-sabha-elections-2019-bjp-candidates-list-for-lok-sabha-elections-2019-all-184-2010962|publisher=NDTV|accessdate=2 April 2019}}</ref><ref name="BJP-SS">{{cite web|date=18 February 2019|title=Lok Sabha polls: BJP to contest on 25 seats, Shiv Sena settles for 23 in Maharashtra|url=https://indianexpress.com/elections/lok-sabha-elections-bjp-shiv-sena-seat-sharing-amit-shah-uddhav-thackeray-live-updates-5589817/|access-date=18 February 2019|website=The Indian Express|language=en-IN}}</ref><ref name="BJP-AIADMK-PMK-DMDK-TMC-PT-PNK">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/20-20-deal-for-aiadmk-allies-tmc-allotted-one-seat-in-tamil-nadu-1477403-2019-03-13|title=Tamilnadu: BJP, AIADMK, PMK ,DMDK mega alliance|date=13 March 2019|work=Indiatoday|access-date=2 April 2019}}</ref><ref name="BJP-JD(U)-LJP">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bjp-jdu-ljp-finalise-17176-seat-sharing-formula-for-bihar-lok-sabha-polls/articleshow/67215178.cms|title=BJP, JDU, LJP finalise 17:17:6 seat sharing formula for Bihar Lok Sabha polls|last=Chaturvedi|first=Rakesh Mohan|date=24 December 2018|work=The Economic Times|access-date=24 January 2019}}</ref><ref name="BJP-SAD">{{Cite web|title=Akali Dal, BJP To Fight 2019 Polls From Punjab Together, Says Amit Shah|url=https://www.ndtv.com/india-news/lok-sabha-elections-2019-amit-shah-shiromani-akali-dal-sad-bjp-to-fight-2019-polls-from-punjab-2000732|access-date=3 March 2019|website=NDTV.com}}</ref><ref name="ADMK-DMDK-BJP">{{cite web|date=10 March 2019|title=AIADMK – DMDK Alliance: அ.தி.மு.க கூட்டணியில் 4 தொகுதிகளில் களமிறங்கும் தே.மு.தி.க!|url=https://tamil.indianexpress.com/election/vijayakanth-alliance-2019-aiadmk-dmdk-live-updates/|website=indianexpress.com}}</ref><ref name="BJP-BDJS-KC">{{cite web|date=10 March 2019|title=Kerala: NDA seat sharing|url=https://www.thenewsminute.com/article/nda-finally-reaches-consensus-seat-sharing-kerala-bjp-contest-14-seats-98670|website=indianexpress.com}}</ref><ref name="BJP-AINRC">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/puducherry/aiadmk-ainrc-sign-pact-ainrc-to-contest-from-puducherry-in-alliance-with-aiadmk/articleshow/68101468.cms|title=AIADMK-AINRC sign pact, AINRC to contest from Puducherry in alliance with AIADMK – Times of India|date=21 February 2019|access-date=3 March 2019|website=The Times of India}}</ref><ref name="BJP-BPF">{{Cite web|date=2019-03-12|title=Assam: Bodoland Peoples' Front to field Pramila Rani Brahma from Kokrajhar for lone BTC seat|url=https://thenortheasttoday.com/assam-bodoland-peoples-front-to-field-pramila-rani-brahma-from-kokrajhar-for-lone-btc-seat/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626191959/https://thenortheasttoday.com/assam-bodoland-peoples-front-to-field-pramila-rani-brahma-from-kokrajhar-for-lone-btc-seat/|archive-date=2019-06-26|access-date=2019-03-12|website=TNT-The NorthEast Today|language=en-US}}</ref> |- !2 |శివసేన |మహారాష్ట్ర |23 |18 |5 | |- !3 |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం |తమిళనాడు |20 |1 |19 |<ref name="BJP-AIADMK-PMK-DMDK-TMC-PT-PNK" /> |- !4 |జనతాదళ్ (యునైటెడ్) |బీహార్ |17 |16 |1 |<ref name="BJP-JD(U)-LJP" /> |- !5 |శిరోమణి అకాలీదళ్ |పంజాబ్ |10 |2 |8 |<ref name="BJP-SAD" /> |- !6 |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి |తమిళనాడు |7 |0 |7 |<ref name="BJP-AIADMK-PMK-DMDK-TMC-PT-PNK" /> |- !7 |లోక్ జనశక్తి పార్టీ |బీహార్ |6 |6 |0 |<ref name="BJP-JD(U)-LJP" /> |- !8 |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం |తమిళనాడు |4 |0 |4 |<ref name="ADMK-DMDK-BJP" /> |- !9 |భరత్ ధర్మ జన సేన |కేరళ |4 |0 |4 |<ref name="BJP-BDJS-KC" /> |- !10 |అసోం గణ పరిషత్ |అస్సాం |3 |0 |3 | |- !11 |అప్నా దల్ (సోనేలాల్) |ఉత్తర ప్రదేశ్ |2 |2 |0 | |- !12 |పుతియ తమిళగం |తమిళనాడు |1 |0 |1 |<ref name="BJP-AIADMK-PMK-DMDK-TMC-PT-PNK" /> |- !13 |Puthiya Needhi Katchi |తమిళనాడు |1 |0 |1 |<ref name="BJP-AIADMK-PMK-DMDK-TMC-PT-PNK" /> |- !14 |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ |తమిళనాడు |1 |0 |1 |<ref name="BJP-AIADMK-PMK-DMDK-TMC-PT-PNK" /> |- !15 |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ |జార్ఖండ్ |1 |1 |0 | |- !16 |బోడోలాండ్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ |అస్సాం |1 |0 |1 |<ref name="BJP-BPF" /> |- !17 |నేషనలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ |నాగాలాండ్ |1 |1 |0 | |- !18 |కేరళ కాంగ్రెస్ (థామస్) |కేరళ |1 |0 |1 |<ref name="BJP-BDJS-KC" /> |- !19 |రాష్ట్రీయ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ |రాజస్థాన్ |1 |1 |0 | |- !20 |ఆల్ ఇండియా NR కాంగ్రెస్ |పుదుచ్చేరి |1 |0 |1 |<ref name="BJP-AINRC" /> |- !21 |సుమలత ( స్వతంత్ర అభ్యర్థి ) కి బీజేపీ మద్దతు ఇచ్చింది |కర్ణాటక |1 |1 |0 | |- | colspan="3" |'''మొత్తం''' |'''543''' |'''352''' |191 | |} == ఆంధ్రప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (25) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |[[అరకు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరకు]] (ఎస్.టి) |ST |కె.వి.వి.సత్యనారాయణ రెడ్డి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |2 |[[శ్రీకాకుళం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|శ్రీకాకుళం]] |ఏదీ లేదు |పెర్ల సాంబమూర్తి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |3 |[[విజయనగరం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయనగరం]] |ఏదీ లేదు |పి. సన్యాసి రాజు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |4 |[[విశాఖపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విశాఖపట్నం]] |ఏదీ లేదు |దగ్గుబాటి పురందేశ్వరి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |5 |[[అనకాపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనకాపల్లి]] |ఏదీ లేదు |గండి వెంకట సత్యనారాయణ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |6 |[[కాకినాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కాకినాడ]] |ఏదీ లేదు |యాళ్ల వెంకట రామమోహన రావు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |7 |[[అమలాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అమలాపురం]] (ఎస్.సి) |ఎస్సీ |అయ్యాజీ వేమ మానేపల్లి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |8 |[[రాజమండ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజమండ్రి]] |ఏదీ లేదు |సత్య గోపీనాథ్ దస్పరావస్తు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |9 |[[నరసాపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసాపురం]] |ఏదీ లేదు |[[పైడికొండల మాణిక్యాలరావు]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |10 |[[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఏలూరు]] |ఏదీ లేదు |చిన్నం రాంకోటయ్య |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |11 |[[మచిలీపట్నం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]] |ఏదీ లేదు |గుడివాక రామాంజనేయులు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |12 |[[విజయవాడ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|విజయవాడ]] |ఏదీ లేదు |దిలీప్ కుమార్ కిలారు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |13 |[[గుంటూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గుంటూరు]] |ఏదీ లేదు |వల్లూరు జయప్రకాష్ నారాయణ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |14 |[[నరసరావుపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నరసరావుపేట]] |ఏదీ లేదు |కన్నా లక్ష్మీనారాయణ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |15 |[[బాపట్ల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బాపట్ల]] (ఎస్.సి) |ఎస్సీ |చల్లగాలి కిషోర్ కుమార్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |16 |[[ఒంగోలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ఒంగోలు]] |ఏదీ లేదు |తొగుంట శ్రీనివాస్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |17 |[[నంద్యాల లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]] |ఏదీ లేదు |ఆదినారాయణ ఇంటి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |18 |[[కర్నూలు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]] |ఏదీ లేదు |పివి పార్థసారథి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |19 |[[అనంతపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అనంతపురం]] |ఏదీ లేదు |హంస దేవినేని |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |20 |[[హిందూపురం లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హిందూపురం]] |ఏదీ లేదు |పొగల వెంకట పార్థసారథి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |21 |[[కడప లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కడప]] |ఏదీ లేదు |సింగారెడ్డి రాంచంద్రారెడ్డి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |22 |[[నెల్లూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు]] |ఏదీ లేదు |సన్నపరెడ్డి సురేష్ రెడ్డి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |23 |[[తిరుపతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తిరుపతి]] (ఎస్.సి) |ఎస్సీ |బొమ్మి శ్రీహరి రావు |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |24 |[[రాజంపేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|రాజంపేట]] |ఏదీ లేదు |పప్పిరెడ్డి మహేశ్వర రెడ్డి |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |- |25 |[[చిత్తూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చిత్తూరు]] (ఎస్.సి) |ఎస్సీ |జయరామ్ దుగ్గాని |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{lost}} |} == అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |[[అరుణాచల్ పశ్చిమ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ వెస్ట్]] |ఏదీ లేదు |[[కిరెణ్ రిజిజు]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{won}} |- |2 |[[అరుణాచల్ తూర్పు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అరుణాచల్ తూర్పు]] |ఏదీ లేదు |[[తాపిర్ గావో]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |{{won}} |} == అస్సాం ==  బీజేపీ (10)   AGP (3)   BPF (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |[[కరీంగంజ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కరీంగంజ్]] (ఎస్.సి) |ఎస్సీ |కృపానాథ్ మల్లాహ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |2 |[[సిల్చార్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|సిల్చార్]] |ఏదీ లేదు |[[రాజ్‌దీప్ రాయ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |3 |[[అటానమస్ డిస్ట్రిక్ట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|స్వయంప్రతిపత్త జిల్లా]] (ఎస్.టి) |ST |హోరెన్ సింగ్ బే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |4 |[[ధుబ్రి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|ధుబ్రి]] |ఏదీ లేదు |జాబెద్ ఇస్లాం | |[[అసోం గణ పరిషత్]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{lost}} |- |5 |[[కోక్రాఝర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కోక్రాఝర్]] (ఎస్.టి) |ST |ప్రమీలా రాణి బ్రహ్మ | |[[బోడోలాండ్ పీపుల్స్ ఫ్రంట్]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{lost}} |- |6 |[[బార్పేట లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|బార్పేట]] |ఏదీ లేదు |కుమార్ దీపక్ దాస్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{lost}} |- |7 |[[గౌహతి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|గౌహతి]] |ఏదీ లేదు |[[క్వీన్ ఓజా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |8 |[[మంగళ్‌దోయ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మంగళ్దోయ్]] |ఏదీ లేదు |దిలీప్ సైకియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |9 |[[తేజ్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|తేజ్‌పూర్]] |ఏదీ లేదు |పల్లబ్ లోచన్ దాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |- |10 |[[నౌగాంగ్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నౌగాంగ్]] |ఏదీ లేదు |రూపక్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{lost}} |- |11 |[[కలియాబోర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|కలియాబోర్]] |ఏదీ లేదు |మణి మాధవ్ మహంత | |[[అసోం గణ పరిషత్]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{lost}} |- |12 |[[జోర్హాట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జోర్హాట్]] |ఏదీ లేదు |తోపాన్ కుమార్ గొగోయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |- |13 |[[దిబ్రూగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|దిబ్రూగఢ్]] |ఏదీ లేదు |రామేశ్వర్ తెలి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |- |14 |[[లఖింపూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|లఖింపూర్]] |ఏదీ లేదు |ప్రదాన్ బారుహ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |} == బీహార్ ==  బీజేపీ (17)   JD (U) (17)   LJP (6) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |వాల్మీకి నగర్ |ఏదీ లేదు |[[బైద్యనాథ్ ప్రసాద్ మహతో]] | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 మే 12 | {{won}} |- |2 |పశ్చిమ్ చంపారన్ |ఏదీ లేదు |డా. సంజయ్ జైస్వాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 | {{won}} |- |3 |పూర్వీ చంపారన్ |ఏదీ లేదు |రాధా మోహన్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 | {{won}} |- |4 |షెయోహర్ |ఏదీ లేదు |రమా దేవి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 | {{won}} |- |5 |సీతామర్హి |ఏదీ లేదు |[[సునీల్ కుమార్ పింటు]] | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 మే 6 | {{won}} |- |6 |మధుబని |ఏదీ లేదు |అశోక్ కుమార్ యాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 | {{won}} |- |7 |ఝంఝర్పూర్ |ఏదీ లేదు |రాంప్రీత్ మండలం | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |8 |సుపాల్ |ఏదీ లేదు |దిలేశ్వర్ కమైత్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |9 |అరారియా |ఏదీ లేదు |ప్రదీప్ కుమార్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |10 |కిషన్‌గంజ్ |ఏదీ లేదు |మహమూద్ అష్రఫ్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{lost}} |- |11 |కతిహార్ |ఏదీ లేదు |[[దులాల్ చంద్ర గోస్వామి]] | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |12 |పూర్ణియ |ఏదీ లేదు |[[సంతోష్ కుమార్ కుష్వాహా]] | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |13 |మాధేపురా |ఏదీ లేదు |దినేష్ చంద్ర యాదవ్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |14 |దర్భంగా |ఏదీ లేదు |గోపాల్ జీ ఠాకూర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 | {{won}} |- |15 |ముజఫర్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |[[అజయ్ నిషాద్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 | {{won}} |- |16 |వైశాలి |ఏదీ లేదు |వీణా దేవి | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ | 2019 మే 12 | {{won}} |- |17 |గోపాల్‌గంజ్ |ఎస్సీ |డా. అలోక్ కుమార్ సుమన్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 మే 12 | {{won}} |- |18 |శివన్ |ఏదీ లేదు |[[కవితా సింగ్ (రాజకీయవేత్త)|కవితా సింగ్]] | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 మే 12 | {{won}} |- |19 |మహారాజ్‌గంజ్ |ఏదీ లేదు |జనార్దన్ సింగ్ సిగ్రివాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 | {{won}} |- |20 |శరన్ |ఏదీ లేదు |రాజీవ్ ప్రతాప్ రూడీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 | {{won}} |- |21 |హాజీపూర్ |ఎస్సీ |పశుపతి కుమార్ పరాస్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ | 2019 మే 6 | {{won}} |- |22 |ఉజియార్పూర్ |ఏదీ లేదు |నిత్యానంద రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 | {{won}} |- |23 |సమస్తిపూర్ |ఏదీ లేదు |రామ్ చంద్ర పాశ్వాన్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ | 2019 ఏప్రిల్ 29 | {{won}} |- |24 |బెగుసరాయ్ |ఏదీ లేదు |గిరిరాజ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 | {{won}} |- |25 |ఖగారియా |ఏదీ లేదు |మెహబూబ్ అలీ కైజర్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |26 |భాగల్పూర్ |ఏదీ లేదు |అజయ్ కుమార్ మండలం | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |27 |బంకా |ఏదీ లేదు |గిరిధారి యాదవ్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |28 |ముంగేర్ |ఏదీ లేదు |లాలన్ సింగ్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 | {{won}} |- |29 |నలంద |ఏదీ లేదు |కౌశలేంద్ర కుమార్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |30 |పాట్నా సాహిబ్ |ఏదీ లేదు |రవిశంకర్ ప్రసాద్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |31 |పాటలీపుత్ర |ఏదీ లేదు |రామ్ కృపాల్ యాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |32 |అర్రా |ఏదీ లేదు |రాజ్ కుమార్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |33 |బక్సర్ |ఏదీ లేదు |అశ్విని కుమార్ చౌబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |34 |ససారం |ఎస్సీ |ఛేది పాశ్వాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |35 |కరకాట్ |ఏదీ లేదు |మహాబలి సింగ్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |36 |జహనాబాద్ |ఏదీ లేదు |చందేశ్వర ప్రసాద్ | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 మే 19 | {{won}} |- |37 |ఔరంగాబాద్ |ఏదీ లేదు |సుశీల్ కుమార్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |- |38 |గయా |ఎస్సీ |[[విజయ్ మాంఝీ|విజయ్ కుమార్ మాంఝీ]] | |[[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జేడీయూ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |- |39 |నవాడ |ఏదీ లేదు |చందన్ కుమార్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |- |40 |జాముయి |ఎస్సీ |చిరాగ్ పాశ్వాన్ | |లోక్ జనశక్తి పార్టీ | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{won}} |} == ఛత్తీస్‌గఢ్ ==  బీజేపీ (11) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |సర్గుజా |ST |రేణుకా సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |2 |రాయగఢ్ |ST |గోమతీ సాయి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |3 |జాంజ్‌గిర్ |ఎస్సీ |గుహరమ్ అజ్గల్లె | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |4 |కోర్బా |ఏదీ లేదు |జ్యోతినంద్ దూబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{lost}} |- |5 |బిలాస్పూర్ |ఏదీ లేదు |అరుణ్ సావో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |6 |రాజ్‌నంద్‌గావ్ |ఏదీ లేదు |సంతోష్ పాండే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |7 |దుర్గ్ |ఏదీ లేదు |విజయ్ బాఘేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |8 |రాయ్పూర్ |ఏదీ లేదు |సునీల్ సోని | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |9 |మహాసముంద్ |ఏదీ లేదు |చున్నిలాల్ సాహు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |- |10 |బస్తర్ |ST |బైదురామ్ కశ్యప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 | {{lost}} |- |11 |కాంకర్ |ST |మోహన్ మాండవి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 | {{won}} |} == గోవా ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |ఉత్తర గోవా |ఏదీ లేదు |శ్రీపాద్ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |2 |దక్షిణ గోవా |ఏదీ లేదు |నరేంద్ర కేశవ్ సవైకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{lost}} |} == గుజరాత్ ==  బీజేపీ (26) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కచ్ఛ్ |ఎస్సీ |వినోద్ భాయ్ చావ్డా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |2 |బనస్కాంత |ఏదీ లేదు |పర్బత్ భాయ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |3 |పటాన్ |ఏదీ లేదు |భరత్‌సిన్హ్జీ దభీ ఠాకోర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |4 |మహేసన |ఏదీ లేదు |శారదాబెన్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |5 |సబర్కాంత |ఏదీ లేదు |డిప్సిన్ రాథోడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |6 |గాంధీనగర్ |ఏదీ లేదు |[[అమిత్ షా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |7 |అహ్మదాబాద్ తూర్పు |ఏదీ లేదు |హస్ముఖ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |8 |అహ్మదాబాద్ వెస్ట్ |ఎస్సీ |కిరీట్ సోలంకి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |9 |సురేంద్రనగర్ |ఏదీ లేదు |మహేంద్ర ముంజపర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |10 |రాజ్‌కోట్ |ఏదీ లేదు |మోహన్ కుందారియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |11 |పోర్బందర్ |ఏదీ లేదు |రమేష్ భాయ్ ధాడుక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |12 |జామ్‌నగర్ |ఏదీ లేదు |పూనంబెన్ మాడమ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |13 |జునాగఢ్ |ఏదీ లేదు |రాజేష్ చూడసమా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |14 |అమ్రేలి |ఏదీ లేదు |నారన్‌భాయ్ కచాడియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |15 |భావ్‌నగర్ |ఏదీ లేదు |భారతీ షియాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |16 |ఆనంద్ |ఏదీ లేదు |మితేష్‌భాయ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |17 |ఖేదా |ఏదీ లేదు |దేవుసిన్హ్ చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |18 |పంచమహల్ |ఏదీ లేదు |రతన్‌సిన్హ్ రాథోడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |19 |దాహోద్ |ST |జస్వంత్‌సిన్హ్ భాభోర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |20 |వడోదర |ఏదీ లేదు |రంజన్‌బెన్ భట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |21 |ఛోటా ఉదయపూర్ |ST |గీతాబెన్ రత్వా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |22 |భరూచ్ |ఏదీ లేదు |మన్సుఖ్ భాయ్ వాసవ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |23 |బార్డోలి |ST |పర్భుభాయ్ వాసవ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |24 |సూరత్ |ఏదీ లేదు |దర్శన జర్దోష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |25 |నవసారి |ఏదీ లేదు |CR పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |- |26 |వల్సాద్ |ST |డాక్టర్ KC పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 | {{won}} |} == హర్యానా ==  బీజేపీ (10) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |అంబాలా |ఎస్సీ |రత్తన్ లాల్ కటారియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |2 |కురుక్షేత్రం |ఏదీ లేదు |నయాబ్ సింగ్ సైనీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |3 |సిర్సా |ఎస్సీ |సునీతా దుగ్గల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |4 |హిసార్ |ఏదీ లేదు |బ్రిజేంద్ర సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |5 |కర్నాల్ |ఏదీ లేదు |సంజయ్ భాటియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |6 |సోనిపట్ |ఏదీ లేదు |[[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |7 |రోహ్తక్ |ఏదీ లేదు |అరవింద్ కుమార్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |8 |భివానీ-మహేంద్రగఢ్ |ఏదీ లేదు |ధర్మవీర్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |9 |గుర్గావ్ |ఏదీ లేదు |రావ్ ఇంద్రజిత్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |10 |ఫరీదాబాద్ |ఏదీ లేదు |క్రిషన్ పాల్ గుర్జార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |} == హిమాచల్ ప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (4) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కాంగ్రా |ఏదీ లేదు |కిషన్ కపూర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |2 |మండి |ఏదీ లేదు |రామ్ స్వరూప్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |3 |హమీర్పూర్ |ఏదీ లేదు |అనురాగ్ ఠాకూర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |4 |సిమ్లా |ఎస్సీ |సురేష్ కశ్యప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |} == జమ్మూ కాశ్మీర్ ==  బీజేపీ (6) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |బారాముల్లా |ఏదీ లేదు |MM యుద్ధం | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |2 |శ్రీనగర్ |ఏదీ లేదు |ఖలీద్ జహంగీర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |3 |అనంతనాగ్ |ఏదీ లేదు |సోఫీ యూసఫ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] |23 ఏప్రిల్, 29 ఏప్రిల్, 2019 మే 6 |కోల్పోయిన |- |4 |లడఖ్ |ఏదీ లేదు |జమ్యాంగ్ త్సెరింగ్ నామ్‌గ్యాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |5 |ఉధంపూర్ |ఏదీ లేదు |జితేంద్ర సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |6 |జమ్మూ |ఏదీ లేదు |జుగల్ కిషోర్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |} == జార్ఖండ్ ==  బీజేపీ (13)   AJSU (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |రాజమహల్ |ST |హేమలాల్ ముర్ము | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |2 |దుమ్కా |ST |సునీల్ సోరెన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |3 |గొడ్డ |ఏదీ లేదు |నిషికాంత్ దూబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |4 |చత్ర |ఏదీ లేదు |సునీల్ కుమార్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |5 |కోదర్మ |ఏదీ లేదు |అన్నపూర్ణా దేవి యాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |6 |గిరిదిః |ఏదీ లేదు |చంద్ర ప్రకాష్ చౌదరి | |ఆల్ జార్ఖండ్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |7 |ధన్‌బాద్ |ఏదీ లేదు |పశుపతి నాథ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |8 |రాంచీ |ఏదీ లేదు |సంజయ్ సేథ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |9 |జంషెడ్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |బిద్యుత్ బరన్ మహతో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |10 |సింగ్భూమ్ |ST |లక్ష్మణ్ గిలువా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |11 |కుంతి |ST |అర్జున్ ముండా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |12 |లోహర్దగా |ST |సుదర్శన్ భగత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |13 |పాలమౌ |ఎస్సీ |విష్ణు దయాళ్ రామ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |14 |హజారీబాగ్ |ఏదీ లేదు |జయంత్ సిన్హా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |} == కర్ణాటక ==  బీజేపీ (27)   స్వతంత్ర (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |చిక్కోడి |ఏదీ లేదు |అన్నాసాహెబ్ జోల్లె | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |2 |బెలగావి |ఏదీ లేదు |సురేష్ అంగడి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |3 |బాగల్‌కోట్ |ఏదీ లేదు |పిసి గడ్డిగౌడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |4 |బీజాపూర్ |ఎస్సీ |రమేష్ చందప్ప జిగజినాగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |5 |కలబురగి |ఎస్సీ |ఉమేష్. జి. జాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |6 |రాయచూరు |ST |రాజా అమ్రేష్ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |7 |బీదర్ |ఏదీ లేదు |భగవంత్ ఖుబా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |8 |కొప్పల్ |ఏదీ లేదు |కరడి సంగన్న అమరప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |9 |బళ్లారి |ST |దేవేంద్రప్ప | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |10 |హావేరి |ఏదీ లేదు |శివకుమార్ చనబసప్ప ఉదాసి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |11 |ధార్వాడ్ |ఏదీ లేదు |ప్రహ్లాద్ జోషి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |12 |ఉత్తర కన్నడ |ఏదీ లేదు |అనంత్ కుమార్ హెగ్డే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |13 |దావణగెరె |ఏదీ లేదు |GM సిద్దేశ్వర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |14 |షిమోగా |ఏదీ లేదు |BY రాఘవేంద్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |15 |ఉడిపి చిక్కమగళూరు |ఏదీ లేదు |శోభా కరంద్లాజే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |16 |హసన్ |ఏదీ లేదు |ఎ. మంజు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |17 |దక్షిణ కన్నడ |ఏదీ లేదు |నళిన్ కుమార్ కటీల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |18 |చిత్రదుర్గ |ఎస్సీ |ఎ. నారాయణ స్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |19 |తుమకూరు |ఏదీ లేదు |GS బసవరాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |20 |మండ్య |ఏదీ లేదు |సుమలత | |స్వతంత్ర | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |21 |మైసూర్ |ఏదీ లేదు |ప్రతాప్ సింహా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |22 |చామరాజనగర్ |ఎస్సీ |శ్రీనివాస ప్రసాద్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |23 |బెంగళూరు రూరల్ |ఏదీ లేదు |అశ్వత్నారాయణ గౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |24 |బెంగళూరు ఉత్తర |ఏదీ లేదు |డివి సదానంద గౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |25 |బెంగళూరు సెంట్రల్ |ఏదీ లేదు |పిసి మోహన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |26 |బెంగళూరు సౌత్ |ఏదీ లేదు |LS తేజస్వి సూర్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |27 |చిక్కబల్లాపూర్ |ఏదీ లేదు |BN బచే గౌడ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |28 |కోలార్ |ఎస్సీ |S. మునిస్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |} == కేరళ ==  బీజేపీ (15)   BDJS (4)   KC (T) (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కాసరగోడ్ |ఏదీ లేదు |రవీష్ తంత్రి కుంటార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |2 |కన్నూర్ |ఏదీ లేదు |సికె పద్మనాభన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |3 |వటకార |ఏదీ లేదు |VK సజీవన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |4 |వాయనాడ్ |ఏదీ లేదు |తుషార్ వెల్లపల్లి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |5 |కోజికోడ్ |ఏదీ లేదు |కెపి ప్రకాష్ బాబు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |6 |మలప్పురం |ఏదీ లేదు |ఉన్నికృష్ణన్ మాస్టర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |7 |పొన్నాని |ఏదీ లేదు |VT రెమ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |8 |పాలక్కాడ్ |ఏదీ లేదు |సి కృష్ణ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |9 |అలత్తూరు |ఎస్సీ |టీవీ బాబు | |భరత్ ధర్మ జన సేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |10 |త్రిస్సూర్ |ఏదీ లేదు |సురేష్ గోపి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |11 |చాలకుడి |ఏదీ లేదు |AN రాధాకృష్ణన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |12 |ఎర్నాకులం |ఏదీ లేదు |ఆల్ఫోన్స్ కన్నంతనం | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |13 |ఇడుక్కి |ఏదీ లేదు |బిజు కృష్ణన్ | |భరత్ ధర్మ జన సేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |14 |కొట్టాయం |ఏదీ లేదు |PC థామస్ | |కేరళ కాంగ్రెస్ (థామస్) | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |15 |అలప్పుజ |ఏదీ లేదు |KS రాధాకృష్ణన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |16 |మావేలికర |ఎస్సీ |తజవ సహదేవన్ | |భరత్ ధర్మ జన సేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |17 |పతనంతిట్ట |ఏదీ లేదు |కె. సురేంద్రన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |18 |కొల్లం |ఏదీ లేదు |కె.వి.సాబు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |19 |అట్టింగల్ |ఏదీ లేదు |శోభా సురేంద్రన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |20 |తిరువనంతపురం |ఏదీ లేదు |కుమ్మనం రాజశేఖరన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |} == మధ్యప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (29) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |మోరెనా |ఏదీ లేదు |నరేంద్ర సింగ్ తోమర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |2 |భింద్ |ఎస్సీ |సంధ్యా రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |3 |గ్వాలియర్ |ఏదీ లేదు |వివేక్ సెజ్‌వాల్కర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |4 |గుణ |ఏదీ లేదు |KP యాదవ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |5 |సాగర్ |ఏదీ లేదు |రాజ్ బహదూర్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |6 |తికమ్‌గర్ |ఎస్సీ |వీరేంద్ర కుమార్ ఖటిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |7 |దామోహ్ |ఏదీ లేదు |ప్రహ్లాద్ సింగ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |8 |ఖజురహో |ఏదీ లేదు |విష్ణు దత్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |9 |సత్నా |ఏదీ లేదు |గణేష్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |10 |రేవా |ఏదీ లేదు |జనార్దన్ మిశ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |11 |సిద్ధి |ఏదీ లేదు |రితి పాఠక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |12 |షాహదోల్ |ST |హిమాద్రి సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |13 |జబల్పూర్ |ఏదీ లేదు |[[రాకేష్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |14 |మండల |ST |[[ఫగ్గన్ సింగ్ కులస్తే]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |15 |బాలాఘాట్ |ఏదీ లేదు |ధల్ సింగ్ బిసెన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |16 |చింద్వారా |ఏదీ లేదు |నత్తన్ షా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |17 |హోషంగాబాద్ |ఏదీ లేదు |రావు ఉదయ్ ప్రతాప్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |18 |విదిశ |ఏదీ లేదు |[[రమాకాంత్ భార్గవ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |19 |భోపాల్ |ఏదీ లేదు |సాధ్వి ప్రజ్ఞా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |20 |రాజ్‌గఢ్ |ఏదీ లేదు |[[రోడ్మల్ నగర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |21 |దేవాస్ |ఎస్సీ |[[మహేంద్ర సోలంకి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |22 |ఉజ్జయిని |ఎస్సీ |[[అనిల్ ఫిరోజియా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |23 |మందసౌర్ |ఏదీ లేదు |సుధీర్ గుప్తా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |24 |రత్లాం |ST |GS దామోర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |25 |ధర్ |ST |[[ఛతర్ సింగ్ దర్బార్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |26 |ఇండోర్ |ఏదీ లేదు |శంకర్ లాల్వానీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |27 |ఖర్గోన్ |ST |[[గజేంద్ర పటేల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |28 |ఖాండ్వా |ఏదీ లేదు |[[నంద్ కుమార్ సింగ్ చౌహాన్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |29 |బెతుల్ |ST |[[దుర్గాదాస్ ఉయికే]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |} == మహారాష్ట్ర == 2019 భారత సాధారణ ఎన్నికలు మహారాష్ట్ర  బీజేపీ (25)   SS (23) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |నందుర్బార్ |ఎస్సీ |హీనా గావిట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |2 |ధూలే |ఏదీ లేదు |సుభాష్ భామ్రే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |3 |జలగావ్ |ఏదీ లేదు |ఉన్మేష్ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |4 |రావర్ |ఏదీ లేదు |రక్షా ఖడ్సే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |5 |బుల్దానా |ఏదీ లేదు |ప్రతాపరావు గణపత్రావ్ జాదవ్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |6 |అకోలా |ఏదీ లేదు |సంజయ్ శ్యాంరావ్ ధోత్రే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |7 |అమరావతి |ఎస్సీ |ఆనందరావు అడ్సుల్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |8 |వార్ధా |ఏదీ లేదు |రాందాస్ చంద్రభంజీ తడస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |9 |రామ్‌టెక్ |ఎస్సీ |కృపాల్ తుమనే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |10 |నాగపూర్ |ఏదీ లేదు |నితిన్ జైరామ్ గడ్కరీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |11 |భండారా-గోండియా |ఏదీ లేదు |సునీల్ బాబురావు మెంధే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |12 |గడ్చిరోలి-చిమూర్ |ST |అశోక్ మహదేవరావు నేతే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |13 |చంద్రపూర్ |ఏదీ లేదు |హన్సరాజ్ గంగారామ్ అహిర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |14 |యావత్మాల్-వాషిమ్ |ఏదీ లేదు |భావన గావాలి | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |15 |హింగోలి |ఏదీ లేదు |హేమంత్ శ్రీరామ్ పాటిల్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |16 |నాందేడ్ |ఏదీ లేదు |ప్రతాపరావు గోవిందరావు చిఖాలీకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |17 |పర్భాని |ఏదీ లేదు |సంజయ్ హరిభౌ జాదవ్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |18 |జల్నా |ఏదీ లేదు |రావుసాహెబ్ దాన్వే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |19 |ఔరంగాబాద్ |ఏదీ లేదు |చంద్రకాంత్ ఖైరే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |20 |దిండోరి |ST |డా. భారతి పవార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |21 |నాసిక్ |ఏదీ లేదు |హేమంత్ గాడ్సే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |22 |పాల్ఘర్ |ST |రాజేంద్ర గావిట్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |23 |భివాండి |ఏదీ లేదు |కపిల్ మోరేశ్వర్ పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |24 |కళ్యాణ్ |ఏదీ లేదు |శ్రీకాంత్ షిండే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |25 |థానే |ఏదీ లేదు |రాజన్ విచారే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |26 |ముంబై నార్త్ |ఏదీ లేదు |గోపాల్ చినయ్య శెట్టి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |27 |ముంబై నార్త్ వెస్ట్ |ఏదీ లేదు |గజానన్ కీర్తికర్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |28 |ముంబై నార్త్ ఈస్ట్ |ఏదీ లేదు |మనోజ్ కోటక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |29 |ముంబై నార్త్ సెంట్రల్ |ఏదీ లేదు |పూనమ్ మహాజన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |30 |ముంబై సౌత్ సెంట్రల్ |ఏదీ లేదు |రాహుల్ షెవాలే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |31 |ముంబై సౌత్ |ఏదీ లేదు |అరవింద్ సావంత్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |32 |రాయగడ |ఏదీ లేదు |అనంత్ గీతే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |33 |మావల్ |ఏదీ లేదు |శ్రీరంగ్ బర్నే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |34 |పూణే |ఏదీ లేదు |గిరీష్ బాపట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |35 |బారామతి |ఏదీ లేదు |కంచన్ రాహుల్ కుల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |36 |షిరూర్ |ఏదీ లేదు |శివాజీరావు అధలరావు పాటిల్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |37 |అహ్మద్‌నగర్ |ఏదీ లేదు |సుజయ్ విఖే పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |38 |షిరిడీ |ఎస్సీ |సదాశివ లోఖండే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |39 |బీడు |ఏదీ లేదు |ప్రీతమ్ ముండే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |40 |ఉస్మానాబాద్ |ఏదీ లేదు |ఓంరాజే నింబాల్కర్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |41 |లాతూర్ |ఎస్సీ |సుధాకర్ భలేరావు శృంగారే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |42 |షోలాపూర్ |ఎస్సీ |డా. జైసిధేశ్వర స్వామి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |43 |మధ |ఏదీ లేదు |రంజిత్ నాయక్-నింబాల్కర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |44 |సాంగ్లీ |ఏదీ లేదు |సంజయ్కాక పాటిల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |45 |సతారా |ఏదీ లేదు |నరేంద్ర పాటిల్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |46 |రత్నగిరి-సింధుదుర్గ్ |ఏదీ లేదు |వినాయక్ రౌత్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |47 |కొల్హాపూర్ |ఏదీ లేదు |సంజయ్ మాండ్లిక్ | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |48 |హత్కనాంగిల్ |ఏదీ లేదు |ధైర్యశిల్ మనే | |శివసేన | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |} == మణిపూర్ ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |లోపలి మణిపూర్ |ఏదీ లేదు |RK రంజన్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |2 |ఔటర్ మణిపూర్ |ST |హెచ్. శోఖోపావో మేట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == మేఘాలయ ==  బీజేపీ (2) ''గమనిక: ఎన్నికలకు ముందు పొత్తు లేనప్పటికీ తురాలో NDA సభ్యుడు నేషనల్ పీపుల్స్ పార్టీ గెలిచింది.'' {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |షిల్లాంగ్ |ST |సన్బోర్ షుల్లై | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |2 |తురా |ST |రిక్మాన్ జి. మోమిన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == మిజోరం ==  బీజేపీ (1) ''గమనిక: ఎన్నికలకు ముందు పొత్తు లేనప్పటికీ NDA సభ్యుడు మిజో నేషనల్ ఫ్రంట్ గెలిచింది.'' {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |మిజోరం |ST |నిరుపమ్ చక్మా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == నాగాలాండ్ ==  NDPP (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |నాగాలాండ్ |ఏదీ లేదు |తోఖేహో యెప్తోమి | |నేషనలిస్ట్ డెమోక్రటిక్ ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |} == ఒడిశా ==  బీజేపీ (21) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |బార్గర్ |ఏదీ లేదు |సురేష్ పూజారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |2 |సుందర్‌ఘర్ |ST |జువల్ ఓరమ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |3 |సంబల్పూర్ |ఏదీ లేదు |నితేష్ గంగా దేబ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |4 |కియోంఝర్ |ST |అనంత నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |5 |మయూర్భంజ్ |ST |బిశ్వేశ్వర్ తుడు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |6 |బాలాసోర్ |ఏదీ లేదు |ప్రతాప్ సారంగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |7 |భద్రక్ |ఎస్సీ |అవిమన్యు సేథి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |8 |జాజ్పూర్ |ఎస్సీ |అమియా కాంత మల్లిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |9 |దెంకనల్ |ఏదీ లేదు |రుద్ర నారాయణ్ పాణి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |10 |బోలంగీర్ |ఏదీ లేదు |సంగీత కుమారి సింగ్ డియో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |11 |కలహండి |ఏదీ లేదు |బసంత కుమార్ పాండా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |12 |నబరంగపూర్ |ST |బలభద్ర మాఝీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |13 |కంధమాల్ |ఏదీ లేదు |MA ఖరవేల స్వైన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |14 |కటక్ |ఏదీ లేదు |ప్రకాష్ మిశ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |15 |కేంద్రపారా |ఏదీ లేదు |బైజయంత్ పాండా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |16 |జగత్‌సింగ్‌పూర్ |ఎస్సీ |బిభు ప్రసాద్ తారై | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |17 |పూరి |ఏదీ లేదు |సంబిత్ పాత్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |18 |భువనేశ్వర్ |ఏదీ లేదు |అపరాజిత సారంగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |19 |అస్కా |ఏదీ లేదు |అనితా శుభదర్శిని | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |20 |బెర్హంపూర్ |ఏదీ లేదు |భృగు బాక్సీపాత్ర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |21 |కోరాపుట్ |ST |జయరామ్ పాంగి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == పంజాబ్ ==  SAD (10)   బీజేపీ (3) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |గురుదాస్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |సన్నీ డియోల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |2 |అమృత్‌సర్ |ఏదీ లేదు |హర్దీప్ సింగ్ పూరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |3 |ఖాదూర్ సాహిబ్ |ఏదీ లేదు |[[జాగీర్ కౌర్|బీబీ జాగీర్ కౌర్]] | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |4 |జలంధర్ |ఎస్సీ |చరణ్‌జిత్ సింగ్ అత్వాల్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |5 |హోషియార్పూర్ |ఎస్సీ |సోమ్ ప్రకాష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |6 |ఆనందపూర్ సాహిబ్ |ఏదీ లేదు |ప్రేమ్ సింగ్ చందుమజ్రా | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |7 |లూధియానా |ఏదీ లేదు |మహేశిందర్ సింగ్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |8 |ఫతేఘర్ సాహిబ్ |ఎస్సీ |దర్బారా సింగ్ గురు | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |9 |ఫరీద్కోట్ |ఎస్సీ |గుల్జార్ సింగ్ రాణికే | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |10 |ఫిరోజ్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |సుఖ్బీర్ సింగ్ బాదల్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |11 |భటిండా |ఏదీ లేదు |హర్‌సిమ్రత్ కౌర్ బాదల్ | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |12 |సంగ్రూర్ |ఏదీ లేదు |[[పర్మీందర్ సింగ్ ధిండ్సా]] | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |13 |పాటియాలా |ఏదీ లేదు |సుర్జిత్ సింగ్ రఖ్రా | |శిరోమణి అకాలీదళ్ | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |} == రాజస్థాన్ ==  బీజేపీ (24)   RLP (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |గంగానగర్-హనుమాన్‌గఢ్ |ఎస్సీ |నిహాల్ చంద్ చౌహాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |2 |బికనీర్ |ఎస్సీ |అర్జున్ రామ్ మేఘవాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |3 |చురు |ఏదీ లేదు |రాహుల్ కస్వాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |4 |ఝుంఝును |ఏదీ లేదు |నరేంద్ర కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |5 |సికర్ |ఏదీ లేదు |[[స్వామి సుమేదానంద సరస్వతి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |6 |జైపూర్ రూరల్ |ఏదీ లేదు |రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |7 |జైపూర్ |ఏదీ లేదు |రామ్‌చరణ్ బోహ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |8 |అల్వార్ |ఏదీ లేదు |మహంత్ బాలక్‌నాథ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |9 |భరత్పూర్ |ఎస్సీ |రంజీతా కోహ్లీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |10 |కరౌలి-ధోల్పూర్ |ఎస్సీ |మనోజ్ రజోరియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |11 |దౌసా |ST |జస్కౌర్ మీనా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |12 |టోంక్-సవాయి మాధోపూర్ |ఏదీ లేదు |సుఖ్బీర్ సింగ్ జౌనపురియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |13 |అజ్మీర్ |ఏదీ లేదు |భగీరథ్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |14 |నాగౌర్ |ఏదీ లేదు |హనుమాన్ బెనివాల్ | |రాష్ట్రీయ లోక్తాంత్రిక్ పార్టీ | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |15 |పాలి |ఏదీ లేదు |ప్రేమ్ ప్రకాష్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |16 |జోధ్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |గజేంద్ర సింగ్ షెకావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |17 |బార్మర్-జైసల్మేర్ |ఏదీ లేదు |కైలాష్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |18 |జలోర్-సిరోహి |ఏదీ లేదు |దేవ్‌జీ మాన్‌సింగ్‌రామ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |19 |ఉదయపూర్ |ST |అర్జున్‌లాల్ మీనా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |20 |బన్స్వారా-దుంగార్పూర్ |ST |కనక్ మల్ కతారా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |21 |చిత్తోర్‌గఢ్-ప్రతాప్‌గఢ్ |ఏదీ లేదు |చంద్ర ప్రకాష్ జోషి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |22 |రాజసమంద్ |ఏదీ లేదు |దియా కుమారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |23 |భిల్వారా |ఏదీ లేదు |సుభాష్ చంద్ర బహేరియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |24 |కోట-బుండి |ఏదీ లేదు |ఓం బిర్లా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |25 |ఝలావర్-బరన్ |ఏదీ లేదు |దుష్యంత్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |} == సిక్కిం ==  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |సిక్కిం |ఏదీ లేదు |లాటెన్ షెరింగ్ షెర్పా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == తమిళనాడు ==  ఏఐఏడీఎంకే (20)   PMK (7)   బీజేపీ (5)   DMDK (4)   TMC (1)   PNK (1)   PT (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |తిరువళ్లూరు |ఎస్సీ |పొన్నుసామి వేణుగోపాల్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |2 |చెన్నై ఉత్తర |ఏదీ లేదు |ఆర్. మోహన్ రాజ్ | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |3 |చెన్నై సౌత్ |ఏదీ లేదు |జె. జయవర్ధన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |4 |చెన్నై సెంట్రల్ |ఏదీ లేదు |శామ్ పాల్. SR | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |5 |శ్రీపెరంబుదూర్ |ఏదీ లేదు |ఎ. వైథియలింగం | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |6 |కాంచీపురం |ఎస్సీ |కె. మరగతం | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |7 |అరక్కోణం |ఏదీ లేదు |ఎకె మూర్తి | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |8 |వెల్లూరు |ఏదీ లేదు |AC షణ్ముగం | |Puthiya Needhi Katchi | 2019 ఆగస్టు 5 |కోల్పోయిన |- |9 |కృష్ణగిరి |ఏదీ లేదు |KP మునుసామి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |10 |ధర్మపురి |ఏదీ లేదు |అన్బుమణి రామదాస్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |11 |తిరువణ్ణామలై |ఏదీ లేదు |SS కృష్ణమూర్తి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |12 |అరణి |ఏదీ లేదు |వి. ఎలుమలై | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |13 |విల్లుపురం |ఎస్సీ |వడివేల్ రావణన్ | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |14 |కళ్లకురిచ్చి |ఏదీ లేదు |LK సుధీష్ | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |15 |సేలం |ఏదీ లేదు |KRS శరవణన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |16 |నమక్కల్ |ఏదీ లేదు |పి. కాలియప్పన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |17 |ఈరోడ్ |ఏదీ లేదు |జి. మణిమారన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |18 |తిరుప్పూర్ |ఏదీ లేదు |MSM ఆనందన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |19 |నీలగిరి |ఎస్సీ |ఎం. త్యాగరాజన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |20 |కోయంబత్తూరు |ఏదీ లేదు |CP రాధాకృష్ణన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |21 |పొల్లాచి |ఏదీ లేదు |సి. మహేంద్రన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |22 |దిండిగల్ |ఏదీ లేదు |కె. జ్యోతి | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |23 |కరూర్ |ఏదీ లేదు |ఎం. తంబిదురై | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |24 |తిరుచిరాపల్లి |ఏదీ లేదు |డా. వి. ఇలంగోవన్ | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |25 |పెరంబలూరు |ఏదీ లేదు |NR శివపతి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |26 |కడలూరు |ఏదీ లేదు |ఆర్. గోవిందసామి | |పట్టాలి మక్కల్ కట్చి | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |27 |చిదంబరం |ఎస్సీ |పి. చంద్రశేఖర్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |28 |మయిలాడుతురై |ఏదీ లేదు |ఎస్. అసైమణి | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |29 |నాగపట్టణం |ఎస్సీ |తజ్హై ఎం. శరవణన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |30 |తంజావూరు |ఏదీ లేదు |NR నటరాజన్ | |తమిళ మనీలా కాంగ్రెస్ | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |31 |శివగంగ |ఏదీ లేదు |హెచ్. రాజా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |32 |మధురై |ఏదీ లేదు |VVR రాజసత్యన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |33 |అప్పుడు నేను |ఏదీ లేదు |OP రవీంద్రనాథ్ కుమార్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |34 |విరుదునగర్ |ఏదీ లేదు |ఆర్. అజఘర్సామి | |దేశీయ ముర్పోక్కు ద్రావిడ కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |35 |రామనాథపురం |ఏదీ లేదు |నైనార్ నాగేంద్రన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |36 |తూత్తుకుడి |ఏదీ లేదు |తమిళిసై సౌందరరాజన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |37 |తెన్కాసి |ఎస్సీ |డా. కె. కృష్ణసామి | |పుతియ తమిళగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |38 |తిరునెల్వేలి |ఏదీ లేదు |PH పాల్ మనోజ్ పాండియన్ | |ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |39 |కన్యాకుమారి |ఏదీ లేదు |పొన్ రాధాకృష్ణన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |} == తెలంగాణ ==  బీజేపీ (17) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |ఆదిలాబాద్ |ST |సోయం బాపు రావు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |2 |పెద్దపల్లె |ఎస్సీ |సోగల కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |3 |కరీంనగర్ |ఏదీ లేదు |బండి సంజయ్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |4 |నిజామాబాద్ |ఏదీ లేదు |ధర్మపురి అరవింద్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |5 |జహీరాబాద్ |ఏదీ లేదు |బాణాల లక్ష్మణ్ రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |6 |మెదక్ |ఏదీ లేదు |రఘునందన్ రావు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |7 |మల్కాజిగిరి |ఏదీ లేదు |నారపరాజు రాంచందర్ రావు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |8 |సికింద్రాబాద్ |ఏదీ లేదు |జి. కిషన్ రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |9 |హైదరాబాద్ |ఏదీ లేదు |డా. భగవంత్ రావు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |10 |చేవెళ్ల |ఏదీ లేదు |బి. జనార్దన్ రెడ్డి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |11 |మహబూబ్ నగర్ |ఏదీ లేదు |DK అరుణ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |12 |నాగర్ కర్నూలు |ఎస్సీ |బంగారు శృతి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |13 |నల్గొండ |ఏదీ లేదు |గార్లపాటి జితేందర్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |14 |భోంగీర్ |ఏదీ లేదు |పి.వి.శ్యాంసుందర్ రావు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |15 |వరంగల్ |ఎస్సీ |చింతా సాంబమూర్తి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |16 |మహబూబాబాద్ |ST |జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |17 |ఖమ్మం |ఏదీ లేదు |వాసుదేవ్ రావు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == త్రిపుర ==  బీజేపీ (2) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |త్రిపుర వెస్ట్ |ఏదీ లేదు |ప్రతిమా భౌమిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |2 |త్రిపుర తూర్పు |ST |రెబాటి త్రిపుర | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |} == ఉత్తర ప్రదేశ్ ==  బీజేపీ (78)   AD (S) (2) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |సహరాన్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |[[రాఘవ్ లఖన్‌పాల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |2 |కైరానా |ఏదీ లేదు |[[ప్రదీప్ చౌదరి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |3 |ముజఫర్‌నగర్ |ఏదీ లేదు |[[సంజీవ్ కుమార్ బాల్యన్|సంజీవ్ బల్యాన్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |4 |బిజ్నోర్ |ఏదీ లేదు |[[భరతేంద్ర సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |- |5 |నగీనా |ఎస్సీ |యశ్వంత్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |6 |మొరాదాబాద్ |ఏదీ లేదు |కున్వర్ సర్వేష్ కుమార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |7 |రాంపూర్ |ఏదీ లేదు |జయప్రద | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |8 |సంభాల్ |ఏదీ లేదు |పరమేశ్వర్ లాల్ సైనీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |9 |అమ్రోహా |ఏదీ లేదు |[[కన్వర్ సింగ్ తన్వర్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |- |10 |మీరట్ |ఏదీ లేదు |[[రాజేంద్ర అగర్వాల్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |11 |బాగ్పత్ |ఏదీ లేదు |[[సత్య పాల్ సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |12 |ఘజియాబాద్ |ఏదీ లేదు |VK సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |13 |గౌతమ్ బుద్ధ నగర్ |ఏదీ లేదు |[[మహేష్ శర్మ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |14 |బులంద్‌షహర్ |ఎస్సీ |[[భోలా సింగ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |15 |అలీఘర్ |ఏదీ లేదు |సతీష్ కుమార్ గౌతమ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |16 |హత్రాస్ |ఎస్సీ |రాజ్‌వీర్ సింగ్ దిలేర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |17 |మధుర |ఏదీ లేదు |హేమ మాలిని | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |18 |ఆగ్రా |ఎస్సీ |SP సింగ్ బఘేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |19 |ఫతేపూర్ సిక్రి |ఏదీ లేదు |రాజ్‌కుమార్ చాహర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |20 |ఫిరోజాబాద్ |ఏదీ లేదు |[[చంద్రసేన్ జాడన్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |21 |మెయిన్‌పురి |ఏదీ లేదు |ప్రేమ్ సింగ్ షాక్యా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |22 |ఎటాహ్ |ఏదీ లేదు |రాజ్‌వీర్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |23 |బదౌన్ |ఏదీ లేదు |సంఘమిత్ర మౌర్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |24 |అొంలా |ఏదీ లేదు |ధర్మేంద్ర కశ్యప్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |25 |బరేలీ |ఏదీ లేదు |సంతోష్ కుమార్ గంగ్వార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |26 |పిలిభిత్ |ఏదీ లేదు |వరుణ్ గాంధీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |27 |షాజహాన్‌పూర్ |ఎస్సీ |అరుణ్ సాగర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |28 |ఖేరీ |ఏదీ లేదు |అజయ్ కుమార్ మిశ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |29 |ధౌరహ్ర |ఏదీ లేదు |రేఖా వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |30 |సీతాపూర్ |ఏదీ లేదు |రాజేష్ వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |31 |హర్డోయ్ |ఎస్సీ |జై ప్రకాష్ రావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |32 |మిస్రిఖ్ |ఎస్సీ |అశోక్ కుమార్ రావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |33 |ఉన్నావ్ |ఏదీ లేదు |సాక్షి మహారాజ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |34 |మోహన్ లాల్ గంజ్ |ఎస్సీ |కౌశల్ కిషోర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |35 |లక్నో |ఏదీ లేదు |రాజ్‌నాథ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |36 |రాయ్ బరేలీ |ఏదీ లేదు |దినేష్ ప్రతాప్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |కోల్పోయిన |- |37 |అమేథి |ఏదీ లేదు |స్మృతి ఇరానీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |38 |సుల్తాన్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |మేనకా గాంధీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |39 |ప్రతాప్‌గఢ్ |ఏదీ లేదు |సంగమ్ లాల్ గుప్తా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |40 |ఫరూఖాబాద్ |ఏదీ లేదు |ముఖేష్ రాజ్‌పుత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |41 |ఇతావా |ఎస్సీ |రామ్ శంకర్ కతేరియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |42 |కన్నౌజ్ |ఏదీ లేదు |[[సుబ్రత్ పాఠక్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |43 |కాన్పూర్ అర్బన్ |ఏదీ లేదు |[[సత్యదేవ్ పచౌరి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |44 |అక్బర్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |దేవేంద్ర సింగ్ భోలే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |45 |జలౌన్ |ఎస్సీ |భాను ప్రతాప్ సింగ్ వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |46 |ఝాన్సీ |ఏదీ లేదు |అనురాగ్ శర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |47 |హమీర్పూర్ |ఏదీ లేదు |పుష్పేంద్ర సింగ్ చందేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |48 |బండ |ఏదీ లేదు |ఆర్కే సింగ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |49 |ఫతేపూర్ |ఏదీ లేదు |నిరంజన్ జ్యోతి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |50 |కౌశాంబి |ఎస్సీ |వినోద్ కుమార్ సోంకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |51 |ఫుల్పూర్ |ఏదీ లేదు |కేశరీ దేవి పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |52 |ప్రయాగ్రాజ్ |ఏదీ లేదు |రీటా బహుగుణ జోషి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |53 |బారాబంకి |ఎస్సీ |ఉపేంద్ర సింగ్ రావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |54 |ఫైజాబాద్ |ఏదీ లేదు |లల్లూ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |55 |అంబేద్కర్ నగర్ |ఏదీ లేదు |ముకుత్ బిహారీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |56 |బహ్రైచ్ |ఎస్సీ |అక్షయవర లాల్ గౌడ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |57 |కైసర్‌గంజ్ |ఏదీ లేదు |బ్రిజ్ భూషణ్ శరణ్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |58 |శ్రావస్తి |ఏదీ లేదు |దద్దన్ మిశ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |59 |గోండా |ఏదీ లేదు |కీర్తి వర్ధన్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |60 |దోమరియాగంజ్ |ఏదీ లేదు |జగదాంబిక పాల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |61 |బస్తీ |ఏదీ లేదు |హరీష్ ద్వివేది | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |62 |సంత్ కబీర్ నగర్ |ఏదీ లేదు |ప్రవీణ్ కుమార్ నిషాద్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |63 |మహారాజ్‌గంజ్ |ఏదీ లేదు |పంకజ్ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |64 |గోరఖ్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |రవి కిషన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |65 |కుషి నగర్ |ఏదీ లేదు |విజయ్ దూబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |66 |డియోరియా |ఏదీ లేదు |[[రమాపతి రామ్ త్రిపాఠి]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |67 |బాన్స్‌గావ్ |ఎస్సీ |కమలేష్ పాశ్వాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |68 |లాల్‌గంజ్ |ఎస్సీ |నీలం సోంకర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |69 |అజంగఢ్ |ఏదీ లేదు |దినేష్ లాల్ యాదవ్ 'నిరాహువా' | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |70 |ఘోసి |ఏదీ లేదు |హరినారాయణ్ రాజ్‌భర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |71 |సేలంపూర్ |ఏదీ లేదు |[[రవీంద్ర కుష్వాహా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |72 |బల్లియా |ఏదీ లేదు |వీరేంద్ర సింగ్ మస్త్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |73 |జౌన్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |కృష్ణ ప్రతాప్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |74 |మచ్లిషహర్ |ఎస్సీ |[[బి.పి. సరోజ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |75 |ఘాజీపూర్ |ఏదీ లేదు |మనోజ్ సిన్హా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |76 |చందౌలీ |ఏదీ లేదు |మహేంద్ర నాథ్ పాండే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |77 |వారణాసి |ఏదీ లేదు |నరేంద్ర మోడీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |78 |భదోహి |ఏదీ లేదు |రమేష్ చంద్ బైంద్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |79 |మీర్జాపూర్ |ఏదీ లేదు |అనుప్రియా పటేల్ | |అప్నా దల్ (సోనేలాల్) | 2019 మే 19 |గెలిచింది |- |80 |రాబర్ట్స్‌గంజ్ |ఎస్సీ |పకౌడీ లాల్ కోల్ | |అప్నా దల్ (సోనేలాల్) | 2019 మే 19 |గెలిచింది |} == ఉత్తరాఖండ్ ==  బీజేపీ (5) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |తెహ్రీ గర్వాల్ |ఏదీ లేదు |మాల రాజ్య లక్ష్మి షా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |2 |గర్వాల్ |ఏదీ లేదు |తీరత్ సింగ్ రావత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |3 |అల్మోరా |ఎస్సీ |అజయ్ తమ్తా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |4 |నైనిటాల్-ఉధంసింగ్ నగర్ |ఏదీ లేదు |అజయ్ భట్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |5 |హరిద్వార్ |ఏదీ లేదు |[[రమేష్ పోఖ్రియాల్|రమేష్ పోఖారియాల్ నిశాంక్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |} == పశ్చిమ బెంగాల్ ==  బీజేపీ (42) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |కూచ్ బెహర్ |ఎస్సీ |నిసిత్ ప్రమాణిక్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |2 |[[అలీపుర్దువార్స్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|అలీపుర్దువార్స్]] | |[[జాన్ బార్లా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |గెలిచింది |- |3 |[[జల్పైగురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|జల్పైగురి]] (ఎస్.సి) |ఎస్సీ |[[జయంత కుమార్ రాయ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |4 |డార్జిలింగ్ |ఏదీ లేదు |[[రాజు బిస్తా]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |5 |రాయ్‌గంజ్ |ఏదీ లేదు |దేబోశ్రీ చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |గెలిచింది |- |6 |బాలూర్ఘాట్ |ఏదీ లేదు |సుకాంత మజుందార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |7 |[[మల్దహా ఉత్తర లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|మల్దహా ఉత్తర]] |ఏదీ లేదు |[[ఖాగెన్ ముర్ము]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |- |8 |మల్దహా దక్షిణ |ఏదీ లేదు |శ్రీరూపా మిత్ర చౌదరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |9 |జంగీపూర్ |ఏదీ లేదు |మఫుజా ఖాతున్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |10 |బహరంపూర్ |ఏదీ లేదు |కృష్ణ జువార్దార్ ఆర్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |11 |ముర్షిదాబాద్ |ఏదీ లేదు |హుమాయున్ కబీర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |- |12 |కృష్ణానగర్ |ఏదీ లేదు |కళ్యాణ్ చౌబే | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |13 |రణఘాట్ |ఎస్సీ |జగన్నాథ్ సర్కార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |14 |బంగాన్ |ఎస్సీ |శంతను ఠాకూర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |15 |బరాక్‌పూర్ |ఏదీ లేదు |అర్జున్ సింగ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |16 |డమ్ డమ్ |ఏదీ లేదు |సమిక్ భట్టాచార్య | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |17 |బరాసత్ |ఏదీ లేదు |మృణాల్ కాంతి దేబ్నాథ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |18 |బసిర్హత్ |ఏదీ లేదు |సయంతన్ బసు | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |19 |జయనగర్ |ఎస్సీ |అశోక్ కందారి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |20 |మధురాపూర్ |ఎస్సీ |శ్యామప్రసాద్ హల్డర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |21 |డైమండ్ హార్బర్ |ఏదీ లేదు |నిలంజన్ రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |22 |జాదవ్పూర్ |ఏదీ లేదు |అనుపమ్ హజ్రా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |23 |కోల్‌కతా దక్షిణ |ఏదీ లేదు |చంద్ర కుమార్ బోస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |24 |కోల్‌కతా ఉత్తర |ఏదీ లేదు |రాహుల్ సిన్హా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |కోల్పోయిన |- |25 |హౌరా |ఏదీ లేదు |రంతీదేవ్ సేన్ గుప్తా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |కోల్పోయిన |- |26 |ఉలుబెరియా |ఏదీ లేదు |జాయ్ బెనర్జీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |కోల్పోయిన |- |27 |శ్రీరాంపూర్ |ఏదీ లేదు |దేబ్జిత్ సర్కార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |కోల్పోయిన |- |28 |హుగ్లీ |ఏదీ లేదు |[[లాకెట్ ఛటర్జీ]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |గెలిచింది |- |29 |ఆరంబాగ్ |ఎస్సీ |తపన్ రాయ్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 6 |కోల్పోయిన |- |30 |తమ్లుక్ |ఏదీ లేదు |సిద్ధార్థ్ నస్కర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |31 |కాంతి |ఏదీ లేదు |దేబాసిష్ సమంత్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |32 |ఘటల్ |ఏదీ లేదు |భారతీ ఘోష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |కోల్పోయిన |- |33 |ఝర్గ్రామ్ |ST |[[కునార్ హెంబ్రామ్]] | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |34 |మేదినీపూర్ |ఏదీ లేదు |దిలీప్ ఘోష్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |35 |పురూలియా |ఏదీ లేదు |జ్యోతిర్మయ్ సింగ్ మహతో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |36 |బంకురా |ఏదీ లేదు |సుభాష్ సర్కార్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |37 |బిష్ణుపూర్ |ఎస్సీ |సౌమిత్ర ఖాన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |38 |బర్ధమాన్ పుర్బా |ఎస్సీ |పరేష్ చంద్ర దాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |39 |బర్ధమాన్-దుర్గాపూర్ |ఏదీ లేదు |SS అహ్లువాలియా | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |40 |అసన్సోల్ |ఏదీ లేదు |బాబుల్ సుప్రియో | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |గెలిచింది |- |41 |బోల్పూర్ |ఎస్సీ |రామ్ ప్రసాద్ దాస్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |- |42 |బీర్భం |ఏదీ లేదు |దూద్ కుమార్ మోండల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 29 |కోల్పోయిన |} == అండమాన్ నికోబార్ దీవులు ==  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |అండమాన్, నికోబార్ దీవులు |ఏదీ లేదు |విశాల్ జాలీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == చండీగఢ్ ==  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |చండీగఢ్ |ఏదీ లేదు |కిరణ్ ఖేర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 19 |గెలిచింది |} == దాద్రా నగర్ హవేలీ ==  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |దాద్రా, నగర్ హవేలీ |ST |నతుభాయ్ గోమన్‌భాయ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |కోల్పోయిన |} == డామన్ డయ్యూ ==  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |డామన్, డయ్యూ |ఏదీ లేదు |లాలూభాయ్ పటేల్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 23 |గెలిచింది |} == లక్షద్వీప్ ==  బీజేపీ (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |లక్షద్వీప్ |ST |అబ్దుల్ ఖాదర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 ఏప్రిల్ 11 |కోల్పోయిన |} == ఢిల్లీకి == బీజేపీ (7) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |చాందినీ చౌక్ |జనరల్ |డాక్టర్ హర్షవర్ధన్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |2 |ఈశాన్య ఢిల్లీ |జనరల్ |మనోజ్ తివారీ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |3 |తూర్పు ఢిల్లీ |జనరల్ |గౌతమ్ గంభీర్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |4 |న్యూఢిల్లీ |జనరల్ |మీనాక్షి లేఖి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |5 |వాయవ్య ఢిల్లీ |ఎస్సీ |హన్స్ రాజ్ హన్స్ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |6 |పశ్చిమ ఢిల్లీ |జనరల్ |పర్వేష్ వర్మ | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |- |7 |దక్షిణ ఢిల్లీ |జనరల్ |రమేష్ బిధూరి | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2019 మే 12 |గెలిచింది |} == పుదుచ్చేరి ==  AINRC (1) {| class="wikitable sortable" !నియోజకవర్గం నెం. !నియోజకవర్గం !రిజర్వేషన్ !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !పోలింగ్ తేదీ !ఫలితం |- |1 |పుదుచ్చేరి |ఏదీ లేదు |కె. నారాయణసామి | |[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | 2019 ఏప్రిల్ 18 |కోల్పోయిన |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] * [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] * [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల ఫలితాలు]] * [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో వామపక్ష అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2024 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో ఇండియా కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికల్లో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[1998 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలలో నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్ అభ్యర్థుల జాబితా]] * [[2009 సార్వత్రిక ఎన్నికలలో యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ కూటమి అభ్యర్థుల జాబితా]] [[వర్గం:భారతదేశంలో ఎన్నికలు]] gsxor746rn8nl6vq4994q7czorwiux2 0 419857 4991234 4635805 2026-10-29T13:25:53Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991234 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=మధు సప్రే|image=|image_size=|caption=|alt=|birth_name=మధుశ్రీ సప్రే|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1971|7|14}}|birth_place=[[నాగ్‌పూర్]], భారతదేశం|death_date=<!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->|death_place=|other_names=|occupation=మోడల్, నటి|yearsactive=|height=|title=[[ఫెమినా మిస్ ఇండియా|ఫెమినా మిస్ ఇండియా యూనివర్స్ 1992]]<br>[[:en:Miss Universe 1992|మిస్ యూనివర్స్ 1992]]<br>(2వ రన్నరప్)|competitions=[[ఫెమినా మిస్ ఇండియా|ఫెమినా మిస్ ఇండియా యూనివర్స్ 1992]]<br>(విజేత)<br>[[:en:Miss Universe 1992|మిస్ యూనివర్స్ 1992]]<br>(2వ రన్నరప్)|hair_color=నలుపు|eye_color=నలుపు|measurements=|weight=|dress_size=|collar=|suit=|shoe_size=|agency=|spouse={{marriage|జియాన్ మరియా ఎమెండేటర్i|2001}}|children=1|relatives=|website=<!-- {{URL|website}} -->}}'''మధు సప్రే''' (జననం 1971 జూలై 14) ఒక భారతీయ సూపర్ మోడల్, అందాల పోటీ టైటిల్ హోల్డర్. ఆమె [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా]] 1992ను గెలుచుకుంది. == కెరీర్ == 1990లలో, మధు సప్రే ఒక అథ్లెట్, ఆమె చాలా చిన్న వయస్సులో మోడలింగ్ కెరీర్ ఎంచుకుని ప్రసిద్ధి చెందింది. [[ఫెమినా మిస్ ఇండియా|మిస్ ఇండియా]]<nowiki/>గా ఆమె 1992 మిస్ యూనివర్స్ పోటీలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది, అక్కడ ఆమె 2వ రన్నరప్ గా నిలిచింది.<ref name="R1">{{Cite web|date=22 October 1997|title=Madhu Sapre - Miss India 1992 / Miss Universe 2nd Runner up|url=http://health.rediff.com/style/oct/22book.htm|access-date=23 March 2011|publisher=[[Rediff]]}}</ref> ఆమె 2003 చిత్రం ''బూమ్'' లో కూడా నటించింది.<ref name="R1" /> సూపర్ మోడల్ [[మిలింద్ సోమన్]] తో కలిసి ఆమె టఫ్ షూస్ కోసం ఒక ప్రింట్ ప్రకటనలో నగ్నంగా పోజులిచ్చి వివాదాల్లో చిక్కుకుంది. ఆగస్టు 1995లో [[ముంబై]] పోలీసుల సామాజిక సేవా విభాగం ఆమె, సోమన్ ల పై కేసు నమోదు చేసింది. అంతేకాకుండా, ఈ ప్రకటనలో [[కొండచిలువ]]<nowiki/>ను వినియోగించిన కారణంగా ఏజెన్సీపై వన్యప్రాణుల రక్షణ చట్టం కింద మరో కేసు నమోదైంది. నిందితులలో వివాదాస్పద ప్రకటనను ప్రచురించిన రెండు పత్రికల ప్రచురణకర్తలు, పంపిణీదారులు, ప్రకటనల ఏజెన్సీ, ఇద్దరు మోడల్స్, ఫోటోగ్రాఫర్లు ఉన్నారు.<ref name="T1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/903786.cms|title=Tuff shoes case: Madhu, Milind plead not guilty|date=29 October 2004|work=[[The Times of India]]|access-date=28 December 2011}}</ref> ఈ కేసు 14 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది, ఆ తరువాత కోర్టులు నిందితులను నిర్దోషులుగా ప్రకటించాయి.<ref name="T1" /> == వ్యక్తిగత జీవితం == మధు సప్రే [[ఇటలీ]] తూర్పు తీరంలోని రికియోన్ అనే చిన్న పట్టణంలో తన భర్త, [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] వ్యాపారవేత్త జియాన్ మరియా ఎమెండేటర్ తో కలిసి నివసిస్తుంది. భారతదేశం, ఇటలీల మధ్య షటిల్స్ నడుపుతుంది.<ref>[http://www.rediff.com/netguide/2002/may/30madhu.htm Celebrity Surfing with Madhu Sapre]</ref> వీరికి ఇందిరా అనే కుమార్తె ఉంది.<ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/madhu-sapre-delivers-baby-girl/ |title=Madhu Sapre delivers baby girl |access-date=2024-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804234822/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/madhu-sapre-delivers-baby-girl/ |archive-date=2018-08-04 |url-status=dead}}</ref><ref>[http://m.hindustantimes.com/brunch/mother-s-day-special-madhu-sapre-s-fairy-tale-life-in-italy/story-io9yCpz4z5wyXVwvfKG95I.html Madhu Sapre- Supermodel to Supermom]{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక ! class="unsortable" |పాత్ర !భాష ! class="unsortable" |గమనిక |- |2003 |''[[:en:Boom_(2003_film)|బూమ్]]'' |అను గైక్వాడ్ |హిందీ | |} == మూలాలు == [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ అందాల పోటీ విజేతలు]] [[వర్గం:ఫెమినా మిస్ ఇండియా విజేతలు]] [[వర్గం:1971 జననాలు]] rv4ykfubzcw38rncmbj5qjscakpdjuq 0 422509 4991448 4317781 2026-10-29T18:36:33Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991448 wikitext text/x-wiki {{Distinguish2|మరో వ్యాసం [[మాళవిక నాయర్]]}}{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మాళవిక నాయర్|image="MalavikaAmmu".jpg|imagesize=|caption=|birth_name=మాళవిక నాయర్|birth_date=|birth_place=[[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]], భారతదేశం|nationality=భారతీయురాలు|alma_mater=|notable_works=''[[:en:Karutha Pakshikal|కరుత పక్షులు]]''<br/>''[[:en:Oomakkuyil Padumbol|ఊమక్కుయిల్ పడుంబోల్]]''|occupation=నటి|othername=|awards=[[:en:Kerala State Film Award for Best Child Artist|కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం-ఉత్తమ బాలనటి]]|yearsactive=2004{{ndash}}ప్రస్తుతం|relatives=}} '''మాళవిక నాయర్''' ప్రధానంగా మలయాళ చిత్రాలలో కనిపించే భారతీయ నటి. ఆమె 20కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది, ఎక్కువగా బాల కళాకారిణిగా, 2006, 2012లలో ఉత్తమ బాల కళాకారిణిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డును రెండుసార్లు అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/best-child-artiste-malavika-nair-has-big-plans/article3660519.ece|title=Best child artiste Malavika Nair has big plans|date=20 July 2012|work=The Hindu|access-date=10 January 2020|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://malayalam.samayam.com/photo-gallery/cinema/actress-divya-unni-latest-photoshoots-viral-on-social-media/photoshow/96969873.cms|title=രവി വർ‍മ ചിത്രങ്ങൾ പോലെ സ്ത്രീത്വത്തിൻ്റെ അഴക് വിരിച്ച് 'മാളവിക നായർ' ചിത്രങ്ങൾ കാണാം|work=Times of India Malayalam}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/080417/working-with-the-biggies-malavika-nair.html|title=Working with the biggies: Malavika Nair|work=Deccan Chronicle|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408062341/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/080417/working-with-the-biggies-malavika-nair.html|archive-date=8 April 2017}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == మాళవిక నాయర్ [[త్రిస్సూర్]] లో జన్మించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-malavika-nair-s-graduation-day-photos-1.8080846|title=ജേണലിസത്തിൽ ടോപ്പറായി മാളവിക|work=Mathrubhumi}}</ref> [[ఎర్నాకులం]]<nowiki/>లోని సెయింట్ తెరెసా కళాశాలలో విద్యాసంవత్సరం 2020-2022లో జర్నలిజం అండ్ మాస్ కమ్యూనికేషన్ లో ఆమె పట్టాపుచ్చుకుంది.<ref>{{Cite web|date=26 November 2022|title=ജേണലിസത്തിൽ ടോപ്പറായി മാളവിക, സ്വപ്നം പിന്തുടരാൻ പ്രചോദനമായവർക്ക് നന്ദിയെന്ന് താരം|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-malavika-nair-s-graduation-day-photos-1.8080846|access-date=11 March 2023|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/07/23/malavika-nair-pg-marks-high-distinction.html|title=Actress Malavika Nair thrilled about passing PG with high distinction|date=23 July 2022|work=Onmanorama|access-date=23 July 2022|language=en-IN}}</ref> == కెరీర్ == మలయాళ టెలివిజన్ ధారావాహికల్లో బాలనటిగా మాళవిక తన వృత్తిని ప్రారంభించింది. [[మలయాళ సినిమా|మలయాళ చిత్ర]] దర్శకులు శ్రీ, [[కమల్ (దర్శకుడు)|కమల్]] ల ప్రశంసలు పొందిన కారుతా పక్షికల్ చిత్రంలో ఆమె నటించింది. ఈ పాత్ర ఆమెకు కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డును అందించింది. ఆ తరువాత, ఆమె ''ఎస్ యువర్ హానర్'', ''మాయా బజార్'', ''ఓర్కుకా వల్లప్పోలు'', షికర్, ''పెన్పట్టణం'', ''కందహార్'', ''లిటిల్ మాస్టర్'', వాధియార్, ''ది రిపోర్టర్'', ''ఊమక్కుయిల్ పడుంబోల్'', నాటీ ప్రొఫెసర్, ఇథ్రా మాత్రం, ''ఒమేగా వంటి చిత్రాలలో నటించింది.''<ref>{{Cite web|title=Cast|url=http://www.sohanlal.com/index.php/10-trilogy/4-orkkukavallappozhum-remember-me|publisher=sohanlal.com|access-date=2024-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227173257/http://www.sohanlal.com/index.php/10-trilogy/4-orkkukavallappozhum-remember-me|archive-date=2023-02-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-malavika-nair-s-graduation-day-photos-1.8080846|title=ജേണലിസത്തിൽ ടോപ്പറായി മാളവിക|work=Mathrubhumi}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !సినిమా !పాత్ర !భాష !సంవత్సరం !మూలం |- |''కరుతా పక్షికల్'' |మల్లి |[[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]] |2006 |<ref>{{Cite news|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/11/25/malavika-nair-st-teresas-college-niranjana-anoop-graduation.html|title=Actors Malavika Nair, Niranjana Anoop's graduation pics are the talk of the town|work=Malayala Manorama}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/080417/working-with-the-biggies-malavika-nair.html|title=Working with the biggies: Malavika Nair|work=Deccan Chronicle}}</ref> |- |''ఎస్ యువర్ హానర్'' |రవిశంకర్ కుమార్తె |మలయాళం |2006 | |- |''మాయా బజార్'' |రమేశన్ కుమార్తె |మలయాళం |2008 | |- |''ఓర్కుకా వల్లప్పోలు'' |పరూ |మలయాళం |2009 | |- |''షికార్'' |సత్యన్ కుమార్తె |మలయాళం |2010 | |- |''పెన్పట్టణం'' |గిరిజా కుమార్తె |మలయాళం |2010 | |- |''కందహార్'' |విద్యార్థి |మలయాళం |2010 | |- |''ఊమక్కుయిల్ పడుంబోల్'' |రీమా |మలయాళం |2012 | |- |''నాటీ ప్రొఫెసర్'' |కార్తీక కుమార్తె |మలయాళం |2012 | |- |''ఇథ్రా మాత్రమ్'' |అనసూయా |మలయాళం |2012 | |- |''వాధ్యార్'' |రేష్మ |మలయాళం |2012 | |- |''లిటిల్ మాస్టర్'' | |మలయాళం |2012 | |- |''పనకాయమ్'' |అంజలి కుమార్తె |మలయాళం |2012 | |- |''ఒమేగా.ఇఎస్ఇ'' | |మలయాళం |2013 | |- |''ది రిపోర్టర్'' |ఎబి సోదరి |మలయాళం |2015 | |- |''అక్కల్డమైల్ పెన్ను'' |మరియకుట్టి |మలయాళం |2015 | |- |''దఫ్ఫాదర్'' |అమీ |మలయాళం |2016 | |- |''జార్జెటన్స్ పూరం'' |వావ భార్య |మలయాళం |2017 | |- |''భ్రమం'' |వృందా |మలయాళం |2021 | |- |''[[సిబిఐ 5: ది బ్రైన్|సిబిఐ 5]]'' |అనూజా |మలయాళం |2022 | |} == పురస్కారాలు == 2006లో విడుదలైన ''కరుతా పక్షికల్'' చిత్రంలో పేద అంధురాలైన మల్లి పాత్రకు గాను మాళవిక ఉత్తమ బాలనటిగా తన మొదటి కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డును అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/small-wonder-on-the-big-screen/article2272759.ece|title=Small wonder on the big screen|date=22 June 2007|work=The Hindu|access-date=10 January 2020|language=en-IN}}</ref> ''ఊమక్కుయిల్ పడుంబోల్'' చిత్రంలో రీమా పాత్రకు గాను ఉత్తమ బాలనటిగా ఆమె తన రెండవ కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డును అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/siddique-happy-and-sad-with-kerala-state-awards-606201|title=Siddique 'happy' and 'sad' with two Kerala state awards|last=PTI|date=20 July 2012|access-date=9 July 2021|publisher=NDTV}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] lf2aum8sp3wegl5mi8lk4t3o9wct44c 0 425170 4991594 4351858 2026-10-30T06:01:48Z Muralikrishna m 106628 4991594 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | image = | office = [[హర్యానా శాసనసభ|హర్యానా శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2009 | predecessor = [[రమేశ్ చందర్|రమేష్ చందర్ కౌశిక్]] | term_end = 2019 | successor = [[మోహన్ లాల్ బడోలి]] | constituency= [[రాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్]] | birth_date = {{birth date and age|1952|05|20|df=yes}} | birth_place = సోనిపట్, హర్యానా, భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | spouse = అరుణా దహియా | children = 2 | alma_mater = పంజాబ్ విశ్వవిద్యాలయం | profession = [[రాజకీయ నాయకుడు]] | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | website = | parents = రిజాక్ రామ్ }} '''జై తీరత్ దహియా''' [[హర్యానా]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[రాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Haryana Assembly Polls: Jai Tirath Dahiya, Rai MLA">{{cite news |last1=Hindustantimes |title=Haryana Assembly Polls: Jai Tirath Dahiya, Rai MLA |url=https://www.hindustantimes.com/assembly-elections/haryana-assembly-polls-jai-tirath-dahiya-rai-mla/story-AlEjF4jSOWUdbaUuDgJ1CP.html |accessdate=29 October 2024 |date=19 September 2019}}</ref><ref name="Two-time MLA Dahiya resigns from Cong">{{cite news |last1=The Tribune |title=Two-time MLA Dahiya resigns from Cong |url=https://www.tribuneindia.com/news/haryana/two-time-mla-dahiya-resigns-from-cong/ |accessdate=29 October 2024 |date=24 September 2024 |language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== జై తీరత్ దహియా కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాలలోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి [[2009 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2009 ఎన్నికలలో]] [[రాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్ నియోజకవర్గం]] నుండి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్‌దళ్‌|ఐఎన్ఎల్‌డీ]] అభ్యర్థి ఇందర్జీత్ పై 4,666 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి తొలిసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన [[2014 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2014 ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఇండియన్ నేషనల్ లోక్‌దళ్‌|ఐఎన్ఎల్‌డీ]] అభ్యర్థి ఇందర్జీత్ పై కేవలం 3 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి రెండోసారి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/assembly/this-man-got-the-thinnest-margin-this-election-three-votes-681666 |title=This Man Got the Thinnest Margin this Election - Three Votes |website= NDTV |access-date=2018-02-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-candidate-jai-tirath-dahiya-from-rai-segment-wins-by-margin-of-3-votes/articleshow/44876462.cms |title=Congress candidate Jai Tirath Dahiya from Rai segment wins by margin of 3 votes |date=2014-10-19 |website= The Economic Times |access-date=2018-02-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/assembly/a-three-vote-margin-victory-for-congress-lawmaker-from-rai-assembly-681497 |title=A Three-Vote Margin Victory for Congress Lawmaker from Rai Assembly |website= NDTV |access-date=2018-02-24}}</ref> జై తీరత్ దహియా [[2019 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2019 ఎన్నికలలో]] [[రాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయ్ నియోజకవర్గం]] నుండి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి బీజేపీ అభ్యర్థి [[మోహన్ లాల్ బడోలి]] చేతిలో 2,662 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:హర్యానా రాజకీయ నాయకులు ]] [[వర్గం:హర్యానా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:2014 హర్యానా శాసన సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] 3noyaieze1tqa8a2bwtb90snyjo3eqt 0 430852 4991489 4424298 2026-10-30T00:47:56Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991489 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఫిబ్రవరి 2025}} {{Infobox model|name=మోనికంగనా దత్తా|image=Monikangana Dutta.jpg|birth_name=మోనికంగనా దత్తా|birth_date=|birth_place=[[గౌహతి]], [[అస్సాం]]|nationality=భారతీయురాలు|occupation=మోడల్, నటి|haircolor=|eyecolor=|agency=|alias=|website=[http://www.monidutta.com/ www.monidutta.com]}} '''మోనికంగనా దత్తా''' ముంబైలో స్థిరపడిన భారతీయ మోడల్, నటి.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2007/sep/20/pressandpublishing.fashion|title=Vogue thinks big for Indian launch|last=Brook|first=Stephen|date=20 September 2007|work=Guardian UK|access-date=20 September 2007|publisher=Guardian UK|author-link=Stephen Brook}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/news/executive-lifestyle/moni-dutta-lives-the-model-dream/story-e6frg8k6-1111116154063|title=Moni Dutta lives the model dream|last=Safe|first=Georgina|date=24 April 2008|work=The Australian|access-date=24 April 2008|publisher=News Limited.|author-link=Georgina Safe}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆమె అస్సాం గౌహతికి చెందినది. అక్కడ, ఆమె నారంగిలోని ఆర్మీ పబ్లిక్ స్కూల్లో చదువుకుంది, ఆ తరువాత [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] మాత్రేయి కళాశాల నుండి పట్టభద్రురాలైంది.<ref>{{Cite web|title=AppMaster - the no-code platform for building web & mobile apps|url=http://www.northeastindianews.com/north-east-india-breaking-news-headlines/assamese-beauties-follow-in-monikangana%E2%80%99s-footsteps/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192056/http://www.northeastindianews.com/north-east-india-breaking-news-headlines/assamese-beauties-follow-in-monikangana%E2%80%99s-footsteps/|archive-date=3 March 2016|access-date=15 October 2010}}</ref> == కెరీర్ == ఆమె 2010లో [[సంజయ్ లీలా భన్సాలీ]] దర్శకత్వం వహించిన భారతీయ చిత్రం ''గుజారిష్'' లో [[ఐశ్వర్య రాయ్]], [[హృతిక్ రోషన్]] లతో కలిసి నటించింది. == మూలాలు == [[వర్గం:ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:అస్సామీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] l7jdmyg5fvppjasu4q9daysoi4pwdx3 0 431933 4991691 4514612 2026-10-30T11:07:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991691 wikitext text/x-wiki '''రోజ్ పెసోట్టా (1896–1965)''' అరాచకవాది, [[స్త్రీవాదం|స్త్రీవాద]] కార్మిక నిర్వాహకురాలు, అంతర్జాతీయ మహిళా వస్త్ర కార్మికుల సంఘంలో ఉపాధ్యక్షురాలు . == నేపథ్యం == పెసోట్టా నవంబర్ 20, 1896న [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రెయిన్‌]]<nowiki/>లోని డెరాజ్నియాలో రాఖేల్ పీసోటీగా జన్మించింది . పెసోట్టా తన బాల్యంలో అధికారిక, అనధికారిక నేపథ్యాలలో చదువుకుంది.  ఆమె తన తండ్రి లైబ్రరీ  , స్థానిక అరాచకవాది భూగర్భంలో బకునిన్ వంటి అరాచకవాదుల రచనలకు గురైంది, చివరికి ఆమె అరాచకవాద అభిప్రాయాలను స్వీకరించింది.<ref name=":2">{{Cite web|last=Schofield|first=Ann|title=Rose Pesotta|url=http://jwa.org/encyclopedia/article/pesotta-rose|access-date=2015-04-03|website=Jewish Women's Archive}}</ref><ref name=":1">{{Cite paper|title=Gender, Class, or Ethno-Cultural Struggle? The Problematic Relationship between Rose Pesotta and the Los Angeles ILGWU}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు ఆమె కోసం వివాహాన్ని ఏర్పాటు చేశారు, కానీ ఆమె అంగీకరించలేదు, కాబట్టి 1913లో ఆమె న్యూయార్క్ నగరానికి వలస వెళ్లి ఒక షర్ట్వైస్ట్ ఫ్యాక్టరీలో కుట్టేదిగా మారింది.<ref name=":2"/> == కెరీర్ == === ఇల్జిడబ్ల్యుయు === 1914లో, పెసోట్టా ఇల్జిడబ్ల్యుయు లోకల్ 25లో చేరింది, ఇది ( 1909 షర్ట్వైస్ట్ సమ్మె ద్వారా ప్రభావితమైంది ) మహిళల నేతృత్వంలో జరిగింది, కుట్టుమిషన్ల కార్యకలాపాలు, విద్యలో ఎక్కువగా పాల్గొంది.  స్థానిక తరపున, ఆమె సాకో, వాంజెట్టి కేసును పరిశోధించి, బార్టోలోమియో వాంజెట్టికి స్నేహితురాలిగా మారింది .<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4iFE5BANuRYC|title=The Gentle General: Rose Pesotta, Anarchist and Labor Organizer|last=Leeder|first=Elaine|publisher=SUNY Press|year=1993|isbn=978-0791416723|access-date=2015-04-03}}</ref> పెసోట్టా యూనియన్, అరాచకవాద ప్రచురణల కోసం యిడ్డిష్, [[ఆంగ్లం]]<nowiki/>లో క్రమం తప్పకుండా రాసింది. అన్నా సోస్నోవ్స్కీ, ఫ్యానీ బ్రెస్లా, క్లారా రోత్‌బర్గ్ లార్సెన్‌లతో కలిసి, ఆమె 1923, 1927 మధ్య ''డెర్ యున్యోన్ అర్బెటర్'' ("ది యూనియన్ వర్కర్") ను ప్రచురించింది.  1924 నుండి 1928 వరకు, పెసోట్టా అరాచకవాద వార్తాపత్రిక ''రోడ్ టు ఫ్రీడమ్‌కు'' ( ఎమ్మా గోల్డ్‌మన్ మదర్ ''ఎర్త్'' వారసుడు ) అప్పుడప్పుడు కథనాలను కూడా అందించింది.<ref name=":0"/> పెసోట్టా క్రమం తప్పకుండా శిక్షణను కూడా పొందారు, 1922, 1930లలో బ్రైన్ మావర్, విస్కాన్సిన్లోని వేసవి పాఠశాలలకు హాజరయ్యారు, 1924-26 నుండి కార్మిక కార్యకర్తలకు శిక్షణ ఇచ్చే బ్రూక్వుడ్ లేబర్ కాలేజీకి హాజరయ్యారు.<ref name=":0"/> 1930ల నుండి, పెసోట్టా ఇల్జిడబ్ల్యుయు సిబ్బందిలో సభ్యురాలిగా మారింది, [[న్యూయార్క్]] వెలుపల కార్మికులను నిర్వహించడానికి క్రమం తప్పకుండా ప్రయాణించేది. ఉదాహరణకు, 1933లో, ఇల్జిడబ్ల్యుయు ఆమెను వస్త్ర కార్మికులను నిర్వహించడానికి లాస్ ఏంజిల్స్‌కు పంపింది. ఆమె ప్రధానంగా మెక్సికన్ వలస వస్త్ర కార్మికులను నిర్వహించింది, ఇది 1933లో లాస్ ఏంజిల్స్ వస్త్ర కార్మికుల సమ్మెకు దారితీసింది .  ఈ అపఖ్యాతి పాలైన "ఓపెన్ షాప్" నగరంలో సమ్మెలు చాలా అరుదు, కాబట్టి లాస్ ఏంజిల్స్‌లో ఆమె విజయం 1934లో యూనియన్ వైస్ ప్రెసిడెంట్‌గా నియామకానికి దారితీసింది ( ఫానియా కోన్ తర్వాత అలా ఎంపిక చేయబడిన మూడవ మహిళ మాత్రమే ).  1937లో మాంట్రియల్‌లో, ఆమె ప్రయత్నాలలో యూదు కుట్టుపని చేసేవారిపై దృష్టి సారించిన ఒక ఉద్యమాన్ని ఫ్రెంచ్ మాట్లాడే మహిళలను కూడా కలిగి ఉన్న ఒక ఉద్యమానికి మార్చే పని కూడా ఉంది. ఫలితంగా, కాథలిక్ మీడియా ఆమెను బహిష్కరించాలని సూచించింది.  ఆమె ప్యూర్టో రికో (1934), అక్రోన్, మిల్వాకీ, ఇతర ప్రాంతాలలో ప్రయత్నాలను నిర్వహించడంలో కూడా పనిచేసింది.<ref name=":0"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lOS0bCrZ7nkC|title=Angels of the Workplace: Women and the Construction of Gender Relations in the Canadian Clothing Industry, 1890–1940|last=Steedman|first=Mercedes|date=1997|publisher=University of Toronto Press|isbn=9780195413083|access-date=2015-04-03}}</ref> === రాజీనామా === [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]] లోకల్ 484 నిర్వహించబడుతున్నప్పుడు, దానితో విస్తృతంగా పనిచేసిన తర్వాత, పెసోట్టా స్థానిక సంస్థను నిర్వహించడానికి ప్రయత్నించింది. బదులుగా, ఇల్జిడబ్ల్యుయు అధ్యక్షుడు డేవిడ్ డుబిన్స్కీ ఆమె అభ్యర్థనను తిరస్కరించారు. ప్రతిస్పందనగా, పెసోట్టా యూనియన్ సిబ్బంది, బోర్డు నుండి రాజీనామా చేసింది. ఆమె రాజీనామా లేఖలో ఆమె రాజీనామాకు లైంగిక వివక్ష కారణమని ప్రత్యేకంగా ఆరోపించింది, "నేను చాలా ఉపయోగకరంగా ఉన్న పురుషులు" స్థానిక సంస్థలను నిర్వహించడానికి నేను సమర్థుడనే వాస్తవాన్ని గుర్తించలేదని" పేర్కొంది.<ref name=":1"/> 1944లో పెసోట్టా యూనియన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డులో కొత్త పదవిని నిరాకరించింది, ప్రత్యేకంగా యూనియన్ సభ్యులలో 85% మంది మహిళలు ఉన్నప్పుడు బోర్డులో ఆమె మాత్రమే మహిళ కాదని పేర్కొంది.<ref name=":2"/> === తరువాతి జీవితం === యూనియన్ నుండి నిష్క్రమించిన తర్వాత, పెసోట్టా బ్నై బ్రిత్ కోసం కొంతకాలం పనిచేసింది . అయితే, ఆమె దాదాపు ఒక సంవత్సరంలోనే కుట్టుపనిగా తిరిగి పనిలోకి వచ్చింది. '' ఆమె బ్రెడ్ అపాన్ ది వాటర్స్'' (1944),  , ''డేస్ ఆఫ్ అవర్ లైవ్స్'' (1958) అనే రెండు జ్ఞాపకాలను కూడా రాసి ప్రచురించింది .<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nvAmtewq5LAC|title=Bread Upon the Waters|last=Pesotta|first=Rose|last2=Beffel|first2=John Nicholas|date=1944|publisher=Cornell University Press|isbn=0875461271|access-date=2015-04-05}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://openlibrary.org/works/OL4957765W/Days_of_our_lives|title=Days of Our Lives|last=Pesotta|first=Rose|date=1958|publisher=Excelsior|access-date=2015-04-05}}</ref> == మరణం. == పెసోట్టా డిసెంబరు 6,1965 న మయామి, [[ఫ్లోరిడా]]<nowiki/>లో క్యాన్సర్తో మరణించారు.<ref name=":0"/> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20250415030706/http://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/KCL05928.html గైడ్ టు ది రోజ్ పెసోట్టా పేపర్స్, 1919-1961. 5928. ఖీల్ సెంటర్ ఫర్ లేబర్-మేనేజ్మెంట్ డాక్యుమెంటేషన్ అండ్ ఆర్కైవ్స్, మార్టిన్ పి. కాథర్వుడ్ లైబ్రరీ, కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయం.] * [http://archives.nypl.org/mss/2390 రోజ్ పెసోట్టా పేపర్స్, 1922-1965. MssCol 2390. న్యూయార్క్ పబ్లిక్ లైబ్రరీ.] * [https://www.revoltlib.com/anarchism/bread-upon-the-waters/view.php "బ్రెడ్ అపాన్ ది వాటర్స్" (1945)] [[వర్గం:1965 మరణాలు]] [[వర్గం:1896 జననాలు]] k9399y6ew6eeq2se1yl2a2djkk53vhe 3 434560 4991428 4432473 2026-10-29T17:12:19Z Neriah 104785 Neriah, [[వాడుకరి చర్చ:Bruhpedia]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Estoppel]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" to "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]" 4432473 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Bruhpedia గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Bruhpedia గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:20, 27 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) ad9srkx6dj2vmzptup9l4mxlq7qds9d 0 437247 4991645 4889675 2026-10-30T09:25:08Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991645 wikitext text/x-wiki '''రుమ్మనా హుస్సేన్''' (1952-1999) ఒక కళాకారిణి, [[భారతదేశం]]<nowiki/>లో భావనాత్మక కళ, స్థాపన, రాజకీయంగా నిమగ్నమైన కళ యొక్క మార్గదర్శకులలో ఒకరు.<ref>{{cite news|title=Musings from the Past|last=Kalra|first=Vandana|date=12 October 2010|newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref> == ప్రముఖ ప్రదర్శనలు == === సోలో ప్రదర్శనలు === * 2022, ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అరబ్ అండ్ ఇస్లామిక్ ఆర్ట్, ''ది టూంబ్ ఆఫ్ బేగం హజ్రత్ మహల్'', న్యూయార్క్, యుఎస్ <ref>{{Cite web|title=Rummana Hussain - The Tomb of Begum Hazrat Mahal|url=https://www.instituteaia.org/rummanahussain|access-date=2023-07-20|website=INSTITUTE OF ARAB & ISLAMIC ART}}</ref> * 2016, [https://www.talwargallery.com/ తల్వార్ గ్యాలరీ], ''బ్రేకింగ్ స్కిన్,'' న్యూయార్క్, యుఎస్ <ref>{{Cite web|title=RUMMANA HUSSAIN - Exhibitions - Talwar Gallery|url=https://www.talwargallery.com/exhibitions/rummana-hussain2|access-date=2021-03-30|website=www.talwargallery.com}}</ref> * 2015, [https://www.talwargallery.com/ తల్వార్ గ్యాలరీ], ''బ్రేకింగ్ స్కిన్'', న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం <ref>{{Cite web|title=RUMMANA HUSSAIN - Exhibitions - Talwar Gallery|url=https://www.talwargallery.com/exhibitions/rummana-hussain5|access-date=2021-03-30|website=www.talwargallery.com}}</ref> * 2012, [https://www.talwargallery.com/ తల్వార్ గ్యాలరీ], న్యూయార్క్, యుఎస్ <ref>{{Cite web|title=RUMMANA HUSSAIN - Exhibitions - Talwar Gallery|url=https://www.talwargallery.com/exhibitions/rummana-hussain3|access-date=2021-03-30|website=www.talwargallery.com}}</ref> * 2010, [https://www.talwargallery.com/ తల్వార్ గ్యాలరీ], ''ఫోర్టిట్యూడ్ ఫ్రమ్ ఫ్రాగ్మెంట్స్'', న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం <ref>{{Cite web|title=RUMMANA HUSSAIN - Exhibitions - Talwar Gallery|url=https://www.talwargallery.com/exhibitions/rummana-hussain4|access-date=2021-03-30|website=www.talwargallery.com}}</ref> * 1998, ఆర్ట్ ఇన్ జనరల్, ''ఇన్ ఆర్డర్ టు జాయిన్'', న్యూయార్క్, యుఎస్ <ref name="artingeneral">{{Cite web|title=Rummana Hussain|url=http://www.artingeneral.org/exhibitions/181|access-date=20 January 2014|publisher=artingeneral.org}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 1994, గ్యాలరీ కెమౌల్డ్, ''ఫ్రాగ్మెంట్స్/మల్టిపుల్స్'', [[ముంబై]], [[భారతదేశం]], [[న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని LTG గ్యాలరీకి ప్రయాణించారు. * 1991, సెంటర్ ఫర్ కంటెంపరరీ ఆర్ట్, [[న్యూఢిల్లీ]], [[భారతదేశం]] * 1991, జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, [[బొంబాయి]], భారతదేశం * 1986, శ్రీధరాణి గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం * 1984, త్రివేణి గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీ, [[భారతదేశం]] * 1983, అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, [[కలకత్తా]], భారతదేశం === సమూహ ప్రదర్శనలు === * 2021, [https://www.talwargallery.com తల్వార్ గ్యాలరీ], ''గాలి వీచినప్పుడు'', న్యూయార్క్, యుఎస్ <ref>{{Cite web|title=as the wind blows|url=https://www.talwargallery.com/exhibitions/as-the-wind-blows#tab:slideshow;tab-1:slideshow|access-date=2023-07-20|website=Talwar Gallery}}</ref> * 2019, 58వ వెనిస్ బిన్నెలే, [https://www.talwargallery.com/exhibitions/rummana-hussain ''భవిష్యత్తు భాగస్వామ్యం కోసం మా సమయం''], ఇండియా పెవిలియన్, వెనిస్, ఇటలీ * 2014, కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, ''మీరు ఏమనుకుంటున్నారో?'' '','' న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం * 2013, మ్యూజియం అబ్టీబర్గ్, [https://web.archive.org/web/20250223040556/https://museum-abteiberg.de/exhibitions/exhibition-retrospective/2015-11-en/2013-in-order-to-join/?lang=en "చేరడానికి క్రమంలో - చారిత్రక క్షణంలో రాజకీయం"], మోంచెంగ్లాడ్‌బాచ్, జర్మనీ, ప్రయాణం : [https://www.goethe.de/ins/in/en/sta/mum/ueb/hmm/exa/iotj.html మాక్స్ ముల్లర్ భవన్], ఢిల్లీ, భారతదేశం - స్వప్నా తమ్హానే, సుసానే టిట్జ్చే నిర్వహించబడింది : ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయ, ముంబై, భారతదేశం * 2013, స్మార్ట్ మ్యూజియం, ''ది సహమత్ కలెక్టివ్: ఆర్ట్ అండ్ యాక్టివిజం ఇన్ ఇండియా సిన్స్ 1989'', చికాగో, ఇల్లినాయిస్, యుఎస్ * 2009, [https://www.talwargallery.com/ తల్వార్ గ్యాలరీ], ''డైరీ పేజీల నుండి సారాంశాలు'', న్యూయార్క్, యుఎస్ * 2009, సఫ్దర్ హష్మి మెమోరియల్ ట్రస్ట్ (సహ్మత్), ''ఇమేజ్ మ్యూజిక్ టెక్స్ట్, సహ్మత్ (20 సంవత్సరాలు)'', న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం <ref name="sahmat">{{Cite web|title=IMAGE MUSIC TEXT 20 years of SAHMAT Exhibition|url=http://www.sahmat.org/imagemtext2009.html|access-date=1 January 2014|publisher=sahmat.org|archive-date=24 సెప్టెంబర్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924093532/http://www.sahmat.org/imagemtext2009.html|url-status=dead}}</ref> * 2007, రోజ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, ''టైగర్ బై ది టెయిల్!'' , వాల్తామ్, MA, యుఎస్, ప్రయాణం : లోవ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, మయామి, FL, యుఎస్ : కాట్జెన్ ఆర్ట్స్ సెంటర్, వాషింగ్టన్, DC, యుఎస్ఏ : జేన్ వూర్హీస్ జిమ్మెర్లీ ఆర్ట్ మ్యూజియం, న్యూ బ్రున్స్విక్, NJ, యుఎస్ఏ : [http://www.upenn.edu/ARG/ ఆర్థర్ రాస్ గ్యాలరీ, పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం], ఫిలడెల్ఫియా, PA, యుఎస్ * 2004, [http://www.artgallery.wa.gov.au/exhibitions/x_edgeofdesire.asp ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఆస్ట్రేలియా, ''ఎడ్జ్ ఆఫ్ డిజైర్: రీసెంట్ ఆర్ట్ ఇన్ ఇండియా''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905083459/http://www.artgallery.wa.gov.au/exhibitions/x_edgeofdesire.asp |date=2015-09-05 }}, పెర్త్, ఆస్ట్రేలియా,, ప్రయాణం : నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ (NGMA), ముంబై, భారతదేశం : మ్యూజియం ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ (మార్కో), మోంటెర్రే, మెక్సికో : టమాయో మ్యూజియం, మెక్సికో నగరం, మెక్సికో : ఆసియా సొసైటీ, న్యూయార్క్, యుఎస్ * 2002, [http://presentationhousegallery.org/exhibition/from-goddess-to-pin-up-icons-of-femininity-in-indian-calendar-art/ వాంకోవర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, ''మూవింగ్ ఐడియాస్: ఎ కంటెంపరరీ కల్చరల్ డైలాగ్ విత్ ఇండియా'']{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, వాంకోవర్, కెనడా * 2001, [http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/century-city టేట్ మోడరన్, ''సెంచరీ సిటీ''], లండన్, యుకే * 1999, [http://www.qagoma.qld.gov.au/exhibitions/apt/apt_3_(1999) క్వీన్స్‌ల్యాండ్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, ది థర్డ్ ఆసియా పసిఫిక్ ట్రైనియల్], క్వీన్స్‌ల్యాండ్, ఆస్ట్రేలియా * 1997, విక్టోరియా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, ''టెల్లింగ్ టేల్స్'', బ్రిటిష్ కౌన్సిల్, బాత్, యుకే * 1997, [http://www.norwayemb.org.in/Embassy/ రాయల్ నార్వేజియన్ ఎంబసీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250221104126/http://www.norwayemb.org.in/Embassy/ |date=2025-02-21 }}, ''క్రాస్‌కరెంట్స్: మ్యూజియంస్ ఆఫ్ ఎథ్నోగ్రఫీ'', న్యూఢిల్లీ, ఇండియా * 1997, [http://mcam.mills.edu/ మిల్స్ కాలేజ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం], ''ఉమెన్ ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా: ఎ సెలబ్రేషన్ ఆఫ్ ఇండిపెండెన్స్'', ఓక్లాండ్, CA, యుఎస్ * 1995, [http://www.sahmat.org/ సఫ్దర్ హష్మీ మెమోరియల్ ట్రస్ట్ (SAHMAT), ''గాంధీ కోసం పోస్ట్ కార్డులు''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131228222737/http://sahmat.org/ |date=2013-12-28 }}, న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం * 1995, మిడిల్స్‌బ్రో ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, ''ఇన్‌సైడ్ అవుట్: కాంటెంపరరీ ఉమెన్ ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా'', మిడిల్స్‌బ్రో, యుకే * 1993, హుస్సేన్ కి సారాయ్, భూకంప బాధితుల సహాయార్థం ప్రదర్శన, ఫరీదాబాద్, భారతదేశం * 1992, [http://www.sahmat.org/7-931992.html సఫ్దర్ హష్మి మెమోరియల్ ట్రస్ట్ (SAHMAT), ''ఇమేజెస్ అండ్ వర్డ్స్''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304031441/http://www.sahmat.org/7-931992.html |date=2016-03-04 }}, న్యూఢిల్లీ, ఇండియా * 1992, టాటా సెంటర్, కలకత్తా, భారతదేశం === పనితీరు, వీడియో === * 1998, ఆర్ట్ ఇన్ జనరల్, రెసిడెన్సీ, న్యూయార్క్, యుఎస్ * 1997, ఆర్ట్‌స్పేస్ స్టూడియోస్, రెసిడెన్సీ, బ్రిస్టల్, యుకే * 1996, మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ సీనియర్ ఫెలోషిప్ (విజువల్ ఆర్ట్స్), న్యూఢిల్లీ, భారతదేశం == మరణం == 1999 జూలై 5 న రుమ్మన [[క్యాన్సర్]] తో మరణించింది. ఆమె వయసు 47 ఏళ్లు.<ref>{{Cite web|last=Sharma|first=Sanjukta|date=2015-03-21|title=The heady art of Rummana Hussain|url=https://www.livemint.com/Leisure/XEdaKQFzGwo1kjKVkwsOiO/The-heady-art-of-Rummana-Hussain.html|access-date=2022-11-12|website=www.livemint.com|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:1952 జననాలు]] tdciup2tbeq1xhw3thdk0dz12ajjzug 0 438076 4991547 4815466 2026-10-30T04:13:31Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991547 wikitext text/x-wiki '''రబీ పిర్జాదా''' ( ఉర్దూ : رابی پیرزادہ ), 3 ఫిబ్రవరి 1990న జన్మించారు, ఒక పాకిస్తానీ మాజీ పాప్ గాయకురాలు , పాటల రచయిత , టెలివిజన్ హోస్ట్, కళాకారిణి, కాలిగ్రాఫర్.<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1203482/hiss-teria-rabi-pirzada-snake-charmer/|title=Hiss-teria: Rabi Pirzada, the snake charmer|last=Adnan Lodhi|date=19 October 2016|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=3 December 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1292907|title=Snake charmer|date=30 October 2016|work=Dawn (newspaper)|access-date=3 December 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1141353|title=Pop singer Rabi Pirzada fails in sufi attempt|date=31 October 2014|work=Dawn (newspaper)|access-date=3 December 2020}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-01-17|title=Rabi Pirzada using calligraphy and hamds to overcome trauma of past months|url=http://tribune.com.pk/story/2139093/rabi-pirzada-using-calligraphy-hamds-overcome-trauma-past-months|access-date=2022-04-04|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref name="Rabi Pirzada">{{Cite web|title=Rabi Pirzada Painting|url=https://twitter.com/rabipirzada/status/1281473535404322821?lang=en|access-date=23 November 2020|website=Twitter}}</ref> == కెరీర్ == పిర్జాదా 2004లో తన వృత్తిని ప్రారంభించింది. ఆమె తన మొదటి పాట "దహ్దీ కుర్రీ"ని 2005లో విడుదల చేసింది. ఆమె ఇతర పాటలు "ముఝే ఇష్క్ హై", "జాదూ", "కిసీ కే హో కే రహో". ఆమె సంగీతం "కిసీ కే హో కే రహో" ప్రసిద్ధ పాటల రచయిత షోయబ్ మన్సూర్చే స్వరపరచబడింది . ఆమె US న్యూస్ బాక్స్ వంటి వార్తా వెబ్‌సైట్‌లకు కంటెంట్ రైటింగ్ కూడా ప్రారంభించింది. ఆమె వారపు టెలివిజన్ షోను కూడా నిర్వహించింది. ఆమె టీవీ డ్రామా ప్రొడక్షన్ ''కిస్సా కుర్సి కా'' జూలై 2016లో ప్రారంభించబడింది.  ఆమె తరచుగా పాకిస్తానీ టెలివిజన్ కామెడీ, దున్యా న్యూస్ షో ''మజాక్ రాత్'' వంటి టాక్ షోలలో అతిథి పాత్రలలో కనిపిస్తుంది . 2018లో, పీర్జాదా మీరాతో కలిసి ''షోర్ షరాబా'' చిత్రంలో ప్రధాన పాత్రలో నటించింది .<ref>{{Cite web|date=2019-09-18|title=Rabi Pirzada denies receiving any notice|url=https://dailytimes.com.pk/468269/rabi-pirzada-denies-receiving-any-notice/|access-date=2022-04-04|website=Daily Times|language=en-US}}</ref> పీర్జాదా అనేక ప్రాజెక్టులు నిర్మించారు, వాటిలో దర్శకుడు షాజాద్ గుజ్జర్ యొక్క రొమాంటిక్-కామెడీ చిత్రం ''కోర్ట్ మ్యారేజ్ కూడా'' ఉంది , ఇది 2017 చివరలో ప్రకటించబడింది.  ఆమె హాలీవుడ్ నిర్మాణంలో కూడా నటించనున్నట్లు సమాచారం .<ref>{{Cite web|date=2017-07-06|title=Pakistani singer Rabi Pirzada all set to make her way to Hollywood!|url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/pakistani-singer-rabi-pirzada-all-set-to-make-her-way-to-hollywood/|access-date=2022-04-04|website=Daily Pakistan Global|language=en}}</ref> ఖాదీం హుస్సేన్ రిజ్వీ మరణం తరువాత , ఆమె ట్వీట్ చేస్తూ, ఆయన, అతని అనుచరులు ఆమె ఇస్లామిక్ కాలిగ్రఫీ పనికి, పేదలకు సహాయం చేయడానికి ఎల్లప్పుడూ మద్దతు ఇస్తున్నారని అన్నారు.<ref>{{Cite web|date=20 November 2020|title="Khadim Hussain Rizvi has always supported me and appreciated my work": Rabi Pirzada|url=https://www.newsbox.pk/khadim-hussain-rizvi-has-always-supported-me-and-appreciated-my-work-rabi-pirzada/|access-date=8 మార్చి 2025|archive-date=21 సెప్టెంబరు 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921221046/https://www.newsbox.pk/khadim-hussain-rizvi-has-always-supported-me-and-appreciated-my-work-rabi-pirzada/|url-status=dead}}</ref> 2017లో, ఆమె [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] సినిమాలు, నటుడు [[సల్మాన్ ఖాన్]] విమర్శిస్తూ, యువతలో నేరాలను ప్రోత్సహిస్తున్నందుకు వారిని నిందించింది.<ref>{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|date=2017-03-03|title=Pakistani actress Rabi Pirzada holds Salman Khan films responsible for promoting crime|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pakistani-actress-rabi-pirzada-holds-salman-khan-films-responsible-promoting-crime/|access-date=|website=Bollywood Hungama|language=en}}</ref> 4 నవంబరు 2019న, ఆమె ప్రైవేట్ చిత్రాలు, వీడియోలు లీక్ కావడం వల్ల ఆమె చిత్ర పరిశ్రమను విడిచిపెట్టింది.<ref>{{Cite web|title=Pakistani singer Rabi Pirzada's private videos and intimate pictures get leaked {{!}} Hindi Movie News - Bollywood - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/pakistani-singer-rabi-pirzadas-nude-videos-and-intimate-pictures-get-leaked/videoshow/71867025.cms|access-date=2019-11-05|website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=IANS|title=Pakistani singer Rabi Pirzada quits showbiz over leaked private photos|url=https://www.khaleejtimes.com/international/pakistan/pakistani-singer-rabi-pirzada-quits-showbiz-over-leaked-private-photos|access-date=2019-11-05|website=Khaleej Times|language=en}}</ref> 2019లో భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] ఆత్మాహుతి దాడి, పాముల దాడి చేస్తామని ఆమె బెదిరించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/trending-news/story/pakistani-singer-rabi-pirzada-who-threatened-modi-with-snakes-bitten-by-nude-video-leak-1614818-2019-11-01|title=Pakistani singer Rabi Pirzada, who threatened Modi with snakes, bitten by nude video leak|work=India Today|access-date=2019-11-05|agency=Ist|language=en}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమాలు === {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !పాత్ర !రిఫరెండెంట్. |- |2018 |'' షోర్ షరాబా'' | | |- | rowspan="2" |టీబీఏ |''ప్యార్ కీ ఎఫ్ఐఆర్'' | | |- |''కోర్టు వివాహం'' | | |} === టెలివిజన్ ప్రదర్శనలు === {| class="wiki table" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !పాత్ర !ఛానల్ !గమనికలు |- |2015 |''స్నేహపూర్వక వ్యతిరేకత'' |హోస్ట్ | | |- |2016 |''రబీతో వీకెండ్'' |హోస్ట్ |ఛానల్ 92 | |- |2016-ప్రస్తుతము |''కిస్సా కుర్సీ కా'' |రబీ |పిటివి హోమ్ | |- |2016 |''రబీతో ఏమైంది?'' |హోస్ట్ |క్యాపిటల్ టీవీ | |- |2018-ప్రస్తుతము |''నూర్ బీబీ'' | |జియో ఎంటర్టైన్మెంట్ |నటిగా |} == సంగీత ఆల్బమ్లు == {| class="wiki table" !సంవత్సరం. !ఆల్బమ్ |- |2005 |''దహదీ కురీ'' |- |2006 |''ముఝే ఇష్క్ హై'' |- |2014 |''ఆహత్'' |- |2016 |''చోరి చోరి'' |- |2017 |''ఖుషీ'' |} == పెయింటింగ్ వృత్తి == రబీ ఎనిమిదేళ్ల వయసు నుంచి పెయింటింగ్ చేస్తోంది.  ఆమె స్వయంగా నేర్చుకున్న కళాకారిణి, కానీ ఆమె స్నేహితుడు, చిత్రకారుడు జె. ఆరిఫ్ నుండి కళా ప్రత్యేకతలను నేర్చుకుంది. ఆమె కాలిగ్రఫీతో ప్రారంభించి, పూర్తి గ్రంథం యొక్క కాలిగ్రఫీతో సహా వివిధ రూపాల్లో ఖురాన్ యొక్క కాలిగ్రఫీని కొనసాగిస్తోంది. తరువాత, ఆమె వివిధ వస్తువులను అలాగే పోర్ట్రెయిట్‌లను చిత్రించడం ప్రారంభించింది. వాణిజ్యపరంగా, అనాథ పిల్లలు, పేదలకు మద్దతు ఇవ్వడానికి ఆమె తన చిత్రాలను అమ్ముతుంది.<ref name=":1">{{Cite web|title=What does Rabi Pirzada do with her paintings?|url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/535461-|access-date=2020-11-17|website=Dunya News}}</ref> == పరోపకారి వృత్తి == రబీ పిర్జాదా యొక్క దాతృత్వ వృత్తి, రబీ పిర్జాదా ఫౌండేషన్ ద్వారా వెనుకబడిన వర్గాలను ఉద్ధరించడానికి అంకితభావంతో కూడిన నిబద్ధతతో వర్గీకరించబడింది.  2019 లో స్థాపించబడిన ఈ ఫౌండేషన్, పిల్లల విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణ సేవలు, వితంతువులు, అనాథలు, పేదలకు లక్ష్యంగా చేసుకున్న సహాయంపై ప్రాథమిక ప్రాధాన్యతతో, అవసరమైన వారి స్వాభావిక ప్రతిభ, సామర్థ్యాలను ఉపయోగించుకోవడంపై దృష్టి పెడుతుంది.<ref>{{Cite web|title=About Us|url=https://rabipirzadafoundation.org/about-us/|access-date=2023-12-27|website=Rabi Pirzada Foundation|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025026/https://rabipirzadafoundation.org/about-us/|archive-date=2023-12-28|url-status=dead}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[మీరా (పాకిస్తానీ నటి)|మీరా]] == మూలాలు == [[వర్గం:1989 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] qfr5o9fa2hxcahloaqmf9yi820954pp 0 438897 4991652 4500628 2026-10-30T10:27:48Z ~2026-57804-97 156004 జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ వ్యాసంలో పేరు, పదవుల వివరాలను సరిచేసి, జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ సభ్యుడిగా నియామకానికి సంబంధించిన విభాగాన్ని ముందుకు మార్చి, బాల్యం, విద్యాభ్యాసం, రాజకీయ ప్రస్థానం వివరాలను క్రమబద్ధీకరించాను. 4991652 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ | birth_name = జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ | image = జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్.jpg | birth_date = 6 మార్చి 1982 | birth_place = మాచెర్ల గ్రామం, గూడూరు మండలం, మహబూబాబాద్ జిల్లా, తెలంగాణ | residence = మాచెర్ల, హైదరాబాద్ | office = సభ్యుడు, జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ | term_start = 10 మార్చి 2024 | party = భారతీయ జనతా పార్టీ | parents = లచ్యా నాయక్, గుమ్సిబాయి }} '''జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్''' (జననం: 6 మార్చి 1982) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త, వ్యాపారవేత్త. ఆయన భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ)లో పనిచేశారు. బీజేపీ తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన మోర్చా అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 2024 మార్చి 10న జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ (NCST) సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.<ref name="Bureau">{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/telangana-bjp-leaders-laud-appointment-of-hussain-naik-to-national-st-commission/article67932304.ece |title=Telangana BJP leaders laud appointment of Hussain Naik to National ST Commission |date=2024-03-10 |work=The Hindu |language=en}}</ref> == జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ సభ్యుడిగా == 2024 మార్చి 10న జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ (National Commission for Scheduled Tribes – NCST) సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.<ref name="Bureau"/><ref>{{Cite web |title=జాతీయ ఎస్టీ కమిషన్ సభ్యుడిగా హుస్సేన్ నాయక్ |url=https://www.dishadaily.com/telangana/jatoth-hussain-naik-as-member-of-national-st-commission-307036 |date=2024-03-09 |website=దిశ డైలీ |language=te}}</ref> ఈ హోదాలో ఆయన గిరిజనుల హక్కులు, సంక్షేమం, అభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశాలపై పనిచేస్తున్నారు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ 1982 మార్చి 6న తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని మహబూబాబాద్ జిల్లా, గూడూరు మండలానికి చెందిన మాచెర్ల గ్రామంలో లంబాడీ (బంజారా) గిరిజన రైతు కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు లచ్యా నాయక్, గుమ్సిబాయి. తన ప్రాథమిక విద్యను మహబూబాబాద్‌లో అభ్యసించారు. అనంతరం కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, వరంగల్ నుంచి డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. మదురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా రాజకీయ శాస్త్రంలో బీఏ (దూరవిద్య) కూడా అభ్యసించారు. == రాజకీయ ప్రస్థానం == జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ 2018 నవంబరులో భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరారు. మహబూబాబాద్ నియోజకవర్గంలో పార్టీని బలోపేతం చేసేందుకు కృషి చేశారు. పార్టీ కార్యకర్తలతో కలిసి వివిధ మండల కేంద్రాల్లో పార్టీ కార్యాలయాల ఏర్పాటుకు, సభ్యత్వ నమోదు కార్యక్రమాల నిర్వహణకు కృషి చేశారు. 2019 నుంచి 2023 వరకు బీజేపీ తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన మోర్చా అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 2018, 2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికల్లో మహబూబాబాద్ (ఎస్టీ) నియోజకవర్గం నుంచి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. 2019లో మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మహబూబాబాద్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:1982 జననాలు]] ib7v07dqi1gt4j8tkltonrbsgh5r2tu 4991707 4991652 2026-10-30T11:15:59Z Justmenadyou 156005 ngj 4991707 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ | birth_name = జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ | image = Jatothu Hussain Nayak, Member of the National Commission for Scheduled Tribes, Government of India.jpg | birth_date = 6 మార్చి 1982 | birth_place = మాచెర్ల గ్రామం, గూడూరు మండలం, మహబూబాబాద్ జిల్లా, తెలంగాణ | residence = మాచెర్ల, హైదరాబాద్ | office = సభ్యుడు, జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ | term_start = 10 మార్చి 2024 | party = భారతీయ జనతా పార్టీ | parents = లచ్యా నాయక్, గుమ్సిబాయి }} '''జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్''' (జననం: 6 మార్చి 1982) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు, సామాజిక కార్యకర్త, వ్యాపారవేత్త. ఆయన భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ)లో పనిచేశారు. బీజేపీ తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన మోర్చా అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 2024 మార్చి 10న జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ (NCST) సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.<ref name="Bureau">{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/telangana-bjp-leaders-laud-appointment-of-hussain-naik-to-national-st-commission/article67932304.ece |title=Telangana BJP leaders laud appointment of Hussain Naik to National ST Commission |date=2024-03-10 |work=The Hindu |language=en}}</ref> == జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ సభ్యుడిగా == 2024 మార్చి 10న జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్ (National Commission for Scheduled Tribes – NCST) సభ్యుడిగా నియమితులయ్యారు.<ref name="Bureau"/><ref>{{Cite web |title=జాతీయ ఎస్టీ కమిషన్ సభ్యుడిగా హుస్సేన్ నాయక్ |url=https://www.dishadaily.com/telangana/jatoth-hussain-naik-as-member-of-national-st-commission-307036 |date=2024-03-09 |website=దిశ డైలీ |language=te}}</ref> ఈ హోదాలో ఆయన గిరిజనుల హక్కులు, సంక్షేమం, అభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశాలపై పనిచేస్తున్నారు. == బాల్యం, విద్యాభ్యాసం == జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ 1982 మార్చి 6న తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని మహబూబాబాద్ జిల్లా, గూడూరు మండలానికి చెందిన మాచెర్ల గ్రామంలో లంబాడీ (బంజారా) గిరిజన రైతు కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తల్లిదండ్రులు లచ్యా నాయక్, గుమ్సిబాయి. తన ప్రాథమిక విద్యను మహబూబాబాద్‌లో అభ్యసించారు. అనంతరం కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, వరంగల్ నుంచి డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. మదురై కామరాజ్ విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా రాజకీయ శాస్త్రంలో బీఏ (దూరవిద్య) కూడా అభ్యసించారు. == రాజకీయ ప్రస్థానం == జాటోతు హుస్సేన్ నాయక్ 2018 నవంబరులో భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరారు. మహబూబాబాద్ నియోజకవర్గంలో పార్టీని బలోపేతం చేసేందుకు కృషి చేశారు. పార్టీ కార్యకర్తలతో కలిసి వివిధ మండల కేంద్రాల్లో పార్టీ కార్యాలయాల ఏర్పాటుకు, సభ్యత్వ నమోదు కార్యక్రమాల నిర్వహణకు కృషి చేశారు. 2019 నుంచి 2023 వరకు బీజేపీ తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన మోర్చా అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 2018, 2023 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికల్లో మహబూబాబాద్ (ఎస్టీ) నియోజకవర్గం నుంచి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. 2019లో మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుంచి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మహబూబాబాద్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:1982 జననాలు]] pm1shbsxrueyvz1e0y11yub4udejzlv 0 439370 4991440 4943260 2026-10-29T18:10:54Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991440 wikitext text/x-wiki '''మార్గరెట్ బామ్గ్బోస్ (జననం: అక్టోబర్ 19, 1993)''' 400 మీటర్లలో నైపుణ్యం కలిగిన నైజీరియన్ [[ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్]] [[పరుగు|స్ప్రింటర్]] .  ఆమె నోట్రే డామ్ విశ్వవిద్యాలయంలో 11వ ఆల్-టైమ్ [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]].<ref>{{Cite web|title=IAAF: Margaret Bamgbose {{!}} Profile|url=http://www.iaaf.org/athletes/nigeria/margaret-bamgbose-279288|access-date=2016-07-27|website=iaaf.org}}</ref> == వృత్తి == బామ్‌బోస్ 2017 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 20వ స్థానంలో 400 మీటర్లను 52.23 సమయంలో పరిగెతింది. 2016 ప్రపంచ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో నైజీరియా తరపున బామ్‌బోస్ 4 × 400 మీటర్ల రిలేలో లీడ్-ఆఫ్ లెగ్‌ను పరిగెత్తాడు.<ref>{{Cite web|last=Mikes|first=Lizzie|date=2016-03-21|title=Alumnus Chris Giesting Races to Gold at IAAF World Indoor Championship|url=http://www.und.com/sports/c-track/spec-rel/032116aaa.html|access-date=2016-07-28|website=|publisher=}}</ref> బామ్‌బోస్, రెజీనా జార్జ్, టమెకా జేమ్సన్, అడా బెంజమిన్‌లతో కూడిన జట్టు 4వ స్థానంలో పోడియం ముగింపును కోల్పోయింది. ఆమె 2016 నైజీరియా ఛాంపియన్‌షిప్‌లో పేషెన్స్ జార్జ్, ఒమోలారా ఒమోటోసో తర్వాత మూడవ స్థానంలో నిలిచింది, తద్వారా రియో [[ఒలింపిక్ క్రీడలు|ఒలింపిక్ క్రీడల]]<nowiki/>కు తన స్థానాన్ని ఖరారు చేసుకుంది.<ref>{{Cite web|last=Maduewesi|first=Christopher|date=2016-07-08|title=Okon George defends 400m title at Nigerian Olympic Trials|url=http://www.makingofchamps.com/2016/07/08/okon-george-defends-400m-title-nigerian-olympic-trials/|access-date=2016-07-28|website=Making of Champions|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160729045223/http://www.makingofchamps.com/2016/07/08/okon-george-defends-400m-title-nigerian-olympic-trials/|archive-date=2016-07-29|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పోటీ !వేదిక !స్థానం !ఈవెంట్ !గమనికలు |- ! colspan="6" |నైజీరియా అథ్లెటిక్స్ ఫెడరేషన్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు |- |2017 |2017 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఒలింపిక్ స్టేడియం (లండన్) |20వ |400 మీటర్లు |52.23 |- | rowspan="2" |2016 |[[ఒలింపిక్స్|2016 వేసవి ఒలింపిక్స్]] |ఎస్టాడియో ఒలింపికో జోవో హవేలాంగే రియో ​​డి జనీరో , [[బ్రెజిల్]] |18వ |400 మీటర్లు |51.92 |- |2016 ప్రపంచ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఒరెగాన్ కన్వెన్షన్ సెంటర్ పోర్ట్ ల్యాండ్ , ఒరెగాన్ |4వ |4x400 మీటర్ల రిలే |3:34.03 |} == నోట్రే డామే == 2016లో, బామ్‌బోస్ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ నోట్రే డామ్ నుండి యూనివర్సిటీలోని మెన్డోజా కాలేజ్ ఆఫ్ బిజినెస్ నుండి ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మేనేజ్‌మెంట్‌లో పట్టభద్రురాలైంది .  11 సార్లు ఆల్ అమెరికన్ అయిన ఆమె 2016లో 200 మీ, 400 మీ రెండింటిలోనూ కాలేజ్ బెస్ట్‌లను సాధించింది.  2014, 2015 లో , ఆమె రెండు సందర్భాలలో ఎన్‌సిఎఎ అవుట్‌డోర్ ఫైనల్స్‌లో 6వ స్థానంలో నిలిచింది . ఆమె 2016 లో ఫైనల్స్‌కు చేరుకుంది, 4వ స్థానంలో నిలిచింది.  ఆమె 2015 ఎసిసి ఇండోర్ 400 మీటర్ ఛాంపియన్ కూడా.<ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=|title=Margaret Bamgbose Bio|url=http://www.und.com/sports/c-track/mtt/margaret_bamgbose_810326.html|access-date=2016-07-27|website=Notre Dame Track & Field :: UND.COM :: The Official Site of Notre Dame Athletics|publisher=|archive-date=2016-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160723133029/http://www.und.com/sports/c-track/mtt/margaret_bamgbose_810326.html|url-status=dead}}</ref> === ఎన్‌సిఎఎ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్షిప్స్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !పోటీ !వేదిక !స్థానం !ఈవెంట్ !గమనికలు |- ! colspan="6" |నోట్రే డామ్ ఫైటింగ్ ఐరిష్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది |- | rowspan="4" |2016 | rowspan="2" |2016 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I అవుట్‌డోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు | rowspan="2" |యూజీన్, ఒరెగాన్ |6వ |4x400 మీటర్ల రిలే |3:31.95 |- |4వ |400 మీ. |51.57 |- | rowspan="2" |2016 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I ఇండోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు | rowspan="2" |బర్మింగ్‌హామ్‌లోని అలబామా విశ్వవిద్యాలయం |5వ |400 మీటర్లు |52.12 |- |6వ |దూర మెడ్లీ రిలే |11:01.86 |- | rowspan="4" |2015 | rowspan="2" |2015 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I అవుట్‌డోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు | rowspan="2" |యూజీన్, ఒరెగాన్ |12వ |4x400 మీటర్ల రిలే |3:35.625 |- |6వ |400 మీ. |52.13 |- | rowspan="2" |2015 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I ఇండోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు | rowspan="2" |అర్కాన్సాస్ విశ్వవిద్యాలయం |6వ |400 మీటర్లు |52.65 |- |8వ |దూర మెడ్లీ రిలే |11:15.96 |- | rowspan="3" |2014 | rowspan="2" |2014 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I అవుట్‌డోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు | rowspan="2" |యూజీన్, ఒరెగాన్ |డిఎన్ఎఫ్ |4x400 మీటర్ల రిలే |డిఎన్ఎఫ్ |- |6వ |400 మీ. |51.72 |- |2014 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I ఇండోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |న్యూ మెక్సికో విశ్వవిద్యాలయం |3వ |దూర మెడ్లీ రిలే |11:11.54 |- | rowspan="3" |2013 | rowspan="2" |2013 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I అవుట్‌డోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు | rowspan="2" |యూజీన్, ఒరెగాన్ |19వ |4x400 మీటర్ల రిలే |3:38.22 |- |18వ |400 మీ. |53.38 |- |2013 ఎన్‌సిఎఎ డివిజన్ I ఇండోర్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఫాయెట్విల్లే, అర్కాన్సాస్ అర్కాన్సాస్ విశ్వవిద్యాలయం |11వ |4x400 మీటర్ల రిలే |3:35.85 |} == మూలాలు == [[వర్గం:1993 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] hu3crza9mcsvpwsssg4h9ijmh27fxiy 0 440847 4991338 4810006 2026-10-29T14:32:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991338 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title" id="4" style="font-size:125%;" |<div class="fn">మారిజా వుకోవిక్</div> | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:2022-08-21 European Championships 2022 – Women's High Jump by Sandro Halank–019.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">2022లో వుకోవిక్</div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#CCCC99; color:black;" |వ్యక్తిగత సమాచారం |- ! class="infobox-label" scope="row" |జాతీయత | class="infobox-data category" |మాంటెనెగ్రిన్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |జన్మించారు. | class="infobox-data" |<span style="display:none">(<span class="bday">1992-01-21</span>) </span>21 జనవరి 1992 <span class="noprint ForceAgeToShow"> (వయస్సు 33) &nbsp;</span> <span class="birthplace">నిన్, క్రొయేషియా</span> <br /> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#CCCC99; color:black;" |క్రీడలు |- ! class="infobox-label" scope="row" |దేశం. | class="infobox-data" |మోంటెనెగ్రో |- ! class="infobox-label" scope="row" |క్రీడలు | class="infobox-data" |అథ్లెటిక్స్ |- ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">ఈవెంట్</span> | class="infobox-data" |హై జంప్ |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#CCCC99; color:black;" |విజయాలు, శీర్షికలు |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Olympic Games|ఒలింపిక్ ఫైనల్స్]] | class="infobox-data" |<div class="plainlist"> * '''2020 టోక్యో''' * హై జంప్, 9వ </div> |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:#CCCC99; color:black;" |<div class="mw-collapsible" style="text-align:center; font-size:95%"><div class="skin-nightmode-reset-color" style="line-height:1.6em; font-size:105%; "><div style="margin:0 4em;">పతక రికార్డు</div></div><div class="mw-collapsible-content" style="font-size:105%"> {| class="skin-nightmode-reset-color" style="width:100%; background-color:#f9f9f9; color:#000000; font-weight:normal" | colspan="2" style="padding:0" | |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#eeeeee;color:inherit;" |<span class="nowrap">మహిళల [[అథ్లెటిక్స్ (క్రీడ)|అథ్లెటిక్స్]]</span> |- ! colspan="3" class="adr" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#eeeeee;color:inherit;" |<span class="country-name"><span class="flagicon">[[దస్త్రం:Flag_of_Montenegro.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>[[మాంటెనెగ్రో|మోంటెనెగ్రో]]</span> ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;color:inherit;" |<span class="nowrap">యూరోపియన్ ఛాంపియన్షిప్స్</span> |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Silver_medal_icon_(S_initial).svg|link=|16x16px|Silver medal – second place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2022 మ్యూనిచ్</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;color:inherit;" |<span class="nowrap">యూరప్ యొక్క చిన్న రాష్ట్రాల ఆటలు</span> |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal – first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2011 షాన్</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal – first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2013 లక్సెంబర్గ్</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal – first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2015 రేక్జావిక్</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal – first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2017 శాన్ మారినో</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal – first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2019 బార్</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;color:inherit;" |<span class="nowrap">ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్షిప్</span> |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Gold_medal_icon_(G_initial).svg|link=|16x16px|Gold medal – first place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2010 మోంక్టన్</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |- ! colspan="3" style="text-align:center;vertical-align:middle;background-color:#cccccc;color:inherit;" |<span class="nowrap">యూరోపియన్ జూనియర్ ఛాంపియన్షిప్స్</span> |- | style="text-align:center;vertical-align:middle;color:inherit;" |[[దస్త్రం:Silver_medal_icon_(S_initial).svg|link=|16x16px|Silver medal – second place]] | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |<span class="nowrap">2009 నోవి సాడ్</span> | style="text-align:center;vertical-align:middle;" |హై జంప్ |} </div></div> |} '''మరిజా వుకోవిక్''' (జననం: 21 జనవరి 1992) [[హై జంప్|హైజంప్‌]]<nowiki/>లో నైపుణ్యం కలిగిన మాంటెనెగ్రిన్ అథ్లెట్. ఆమె మ్యూనిచ్ 2022 లో హైజంప్‌లో రజతంతో మోంటెనెగ్రో యొక్క మొట్టమొదటి యూరోపియన్ అథ్లెటిక్స్ ఛాంపియన్‌షిప్ పతకాన్ని గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|date=23 August 2022|title=Auf Wiedersehen Munich! Hosts Germany's best championships this century|url=https://www.european-athletics.com/news/auf-wiedersehen-munich-hosts-germany-s-best-championships-this-century|access-date=27 September 2022|website=European Athletics|language=|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402071153/https://www.european-athletics.com/news/auf-wiedersehen-munich-hosts-germany-s-best-championships-this-century|archive-date=2 ఏప్రిల్ 2024|url-status=dead}}</ref> 17 ఏళ్ల వుకోవిచ్ 2009 యూరోపియన్ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్ రజత పతక విజేత. 2010 ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లను గెలుచుకోవడం ద్వారా , ఆమె ప్రపంచ అథ్లెటిక్స్ పోటీలో తన దేశం తరపున మొట్టమొదటి పతక విజేతగా నిలిచింది. == జీవితచరిత్ర == మరిజా వుకోవిక్ అప్పటి గుర్తింపు పొందని సెర్బియన్ క్రాజినా రిపబ్లిక్ రాజధాని అయిన క్నిన్‌లో జన్మించారు. 1995లో ఆమె కుటుంబం సెటింజేలో శరణార్థులుగా స్థిరపడింది.<ref>{{Cite web|last=|first=|date=2 July 2021|title=Vuković otkrila težak životni i sportski put: Od suza zbog rata do olimpijskih suza radosnica|url=https://www.aktuelno.me/sport/vukovic-otkrila-tezak-zivotni-i-sportski-put-od-suza-zbog-rata-do-olimpijskih-suza-radosnica/|access-date=27 September 2022|website=Aktuelno|language=Bo}}</ref> సెర్బియాలోని నోవి సాడ్‌లో జరిగిన 2009 యూరోపియన్ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో ఆమె హైజంప్ పోటీలో రజత పతకాన్ని, కెనడాలోని మోంక్టన్‌లో జరిగిన 2010 ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో స్వర్ణ పతకాన్ని గెలుచుకుంది , ఇది ప్రపంచ పోటీలో మోంటెనెగ్రిన్ అథ్లెట్ గెలుచుకున్న మొదటి పతకం.<ref>{{Cite web|date=25 July 2010|title=Vukovic makes history as she takes Montenegro's first gold medal|url=http://www.iaaf.org/news/news/vukovic-makes-history-as-she-takes-montenegro|access-date=27 September 2022|website=World Athletics}}</ref> వుకోవిచ్ [[2020 టోక్యో ఒలింపిక్స్|2020 టోక్యో ఒలింపిక్స్‌]]<nowiki/>లో పోటీ పడి తొమ్మిదో స్థానంలో నిలిచింది. == పోటీ రికార్డు == {| class="wikitable sortable" |+ప్రాతినిధ్యం వహించడం. మోంటెనెగ్రో !సంవత్సరం !పోటీ !వేదిక !స్థానం !గమనికలు |- | rowspan="2" |2007 |ప్రపంచ యువ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఓస్ట్రావా , చెక్ రిపబ్లిక్ |26వ (క్) |1.65 మీ |- |బాల్కన్ U20 ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |క్రాగుజెవాక్ , సెర్బియా |2వ |1.78 మీ |- |2008 |ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బిడ్గోస్జ్జ్ , పోలాండ్ |18వ (క్వార్టర్) |1.78 మీ |- | rowspan="4" |2009 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |పిరయస్ , గ్రీస్ |3వ |1.80 మైళ్ళు |- |మెడిటరేనియన్ గేమ్స్ |పెస్కారా , ఇటలీ |5వ |1.75 మీ |- |ప్రపంచ యువ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బ్రిక్సెన్ , ఇటలీ |9వ |1.75 మీ |- |యూరోపియన్ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |నోవి సాడ్ , సెర్బియా |2వ |1.89 మీ |- | rowspan="2" |2010 |ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |మోంక్టన్ , కెనడా |1వ |1.91 మీ |- |యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బార్సిలోనా , స్పెయిన్ |21వ (క్వార్టర్) |1.87 మీ |- | rowspan="3" |2011 |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఆటలు |షాన్ , లీచ్టెన్‌స్టెయిన్ |1వ |1.86 మీ |- |యూరోపియన్ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |టాలిన్ , ఎస్టోనియా |8వ |1.81 మీ |- |ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |డేగు , దక్షిణ కొరియా |28వ (క్వార్టర్) |1.80 మీ |- | rowspan="3" |2013 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |5వ |1.74 మైళ్ళు |- |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఆటలు |లక్సెంబర్గ్ , లక్సెంబర్గ్ |1వ |1.77 మీ |- |బాల్కన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |స్టారా జగోరా , బల్గేరియా |7వ |1.75 మీ |- | rowspan="6" |2015 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |3వ |1.82 మైళ్ళు |- |యూరోపియన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ప్రేగ్ , చెక్ రిపబ్లిక్ |20వ (క్వార్టర్) |1.77 మైళ్ళు |- |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఆటలు |రేక్జావిక్ , ఐస్లాండ్ |1వ |1.80 మీ |- |యూరోపియన్ గేమ్స్ |బాకు , అజర్‌బైజాన్ |1వ |1.86 మీ |- |యూనివర్సియేడ్ |గ్వాంగ్జు , దక్షిణ కొరియా |4వ |1.80 మీ |- |బాల్కన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |పిటెస్టి , రొమేనియా |3వ |1.87 మీ |- | rowspan="3" |2016 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |2వ |1.84 మైళ్ళు |- |బాల్కన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |పిటెస్టి , రొమేనియా |2వ |1.88 మీ |- |యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఆమ్స్టర్డామ్ , నెదర్లాండ్స్ |18వ (క్వార్టర్) |1.85 మీ |- | rowspan="7" |2017 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బెల్‌గ్రేడ్ , సెర్బియా |2వ |1.86 మైళ్ళు |- |యూరోపియన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బెల్‌గ్రేడ్ , సెర్బియా |17వ (క్) |1.86 మైళ్ళు |- |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఆటలు |సెరవల్లె , శాన్ మారినో |1వ |1.91 మీ |- |యూరోపియన్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ థర్డ్ లీగ్ |మార్సా , మాల్టా |1వ |1.90 మీ |- |బాల్కన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |నోవి పజార్ , సెర్బియా |3వ |1.84 మీ |- |ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |లండన్ , యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ |21వ (క్వార్టర్) |1.85 మీ |- |యూనివర్సియేడ్ |తైపీ , తైవాన్ |4వ |1.88 మీ |- | rowspan="4" |2018 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |2వ |1.89 మైళ్ళు |- |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |షాన్ , లీచ్టెన్‌స్టెయిన్ |1వ |1.86 మీ |- |బాల్కన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |స్టారా జగోరా , బల్గేరియా |5వ |1.80 మీ |- |యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బెర్లిన్ , జర్మనీ |18వ (క్వార్టర్) |1.81 మీ |- | rowspan="5" |2019 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |2వ |1.92 మైళ్ళు |- |యూరోపియన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |గ్లాస్గో , యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ |13వ (క్) |1.89 మైళ్ళు |- |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఆటలు |బార్ , మోంటెనెగ్రో |1వ |1.86 మీ |- |యూరోపియన్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ థర్డ్ లీగ్ |స్కోప్జే , ఉత్తర మాసిడోనియా |1వ |1.84 మీ |- |ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |దోహా , ఖతార్ |18వ (క్వార్టర్) |1.85 మీ |- | rowspan="2" |2020 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |2వ |1.88 మైళ్ళు |- |బాల్కన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |క్లజ్-నపోకా , [[రొమేనియా]] |4వ |1.84 మీ |- | rowspan="6" |2021 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , [[టర్కీ]] |1వ |1.90 మైళ్ళు |- |యూరోపియన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |టోరున్ , [[పోలాండ్]] |7వ |1.92 మైళ్ళు |- |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |సెరవల్లె , శాన్ మారినో |1వ |1.86 మీ |- |యూరోపియన్ టీమ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ థర్డ్ లీగ్ |లిమాసోల్ , సైప్రస్ |1వ |1.90 మీ |- |బాల్కన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |స్మెడెరెవో , సెర్బియా |1వ |1.97 మీ <abbr>పిబి</abbr> |- |[[ఒలింపిక్ క్రీడలు]] |టోక్యో , జపాన్ |9వ |1.96 మీ |- | rowspan="5" |2022 |బాల్కన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |2వ |1.90 మీ |- |ప్రపంచ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బెల్‌గ్రేడ్ , సెర్బియా |4వ |1.95 మైళ్ళు |- |మెడిటరేనియన్ గేమ్స్ |ఓరాన్ , అల్జీరియా |1వ |1.92 మీ |- |ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |యూజీన్, OR , యునైటెడ్ స్టేట్స్ |14వ (క్) |1.90 మీ |- |యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |మ్యూనిచ్ , జర్మనీ |2వ |1.95 మీ |- | rowspan="2" |2023 |యూరోపియన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |ఇస్తాంబుల్ , టర్కీ |10వ (క్వార్టర్) |1.87 మైళ్ళు |- |ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |బుడాపెస్ట్, హంగేరీ |25వ (క్వార్టర్) |1.85 మీ |- | rowspan="2" |2024 |యూరోపియన్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |రోమ్, ఇటలీ |– |ఎన్ఎమ్ |- |యూరప్‌లోని చిన్న రాష్ట్రాల ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |జిబ్రాల్టర్ |2వ |1.77 మీ |- |2025 |యూరోపియన్ ఇండోర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు |అపెల్‌డోర్న్, నెదర్లాండ్స్ |8వ |1.85 మీ |} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1992 జననాలు]] bx8y7g4p9mgmfy6afltg5f6a5wa5wqc 0 446774 4991414 4511604 2026-10-29T16:55:50Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991414 wikitext text/x-wiki '''మాడెలిన్ హీనర్'''(జననం: 15 మే 1987) ఒక ఆస్ట్రేలియన్ రన్నర్ . 2014 [[కామన్‌వెల్త్ క్రీడలు|కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో]] మహిళల 3000 మీటర్ల స్టీపుల్‌చేజ్‌లో ఆమె నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది. 2016 రియో ఒలింపిక్స్‌లో, ఆమె 3000 మీటర్ల [[స్టీపుల్‌చేజ్ (అథ్లెటిక్స్)|స్టీపుల్‌చేజ్]] ఫైనల్‌లో 7వ స్థానంలో, 5000 మీటర్ల ఫైనల్‌లో 10వ స్థానంలో నిలిచింది. ఆమె 2015 ఐఎఎఎఫ్ ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు (3000 మీ. స్టీపుల్‌చేజ్, 5000 మీ.), 2017 ఐఎఎఎఫ్ ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు (5000 మీ, 10,000 మీ), 2018 కామన్వెల్త్ క్రీడలలో (5000 మీ, 10000 మీ.) ఆస్ట్రేలియాకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది. == జీవితచరిత్ర == హీనర్ 15 మే 1987న [[వేల్స్|న్యూ సౌత్ వేల్స్‌]]<nowiki/>లోని షెల్హార్‌బోర్‌లో జన్మించారు .  ఆమె 2002లో పరుగును సీరియస్‌గా ప్రారంభించింది.<ref name="cwg2">{{cite web|title=Madeline Heiner Profile|url=http://results.glasgow2014.com/athlete/judo/1029926/madeline_heiner.html|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060957/http://results.glasgow2014.com/athlete/judo/1029926/madeline_heiner.html|archive-date=4 March 2016|publisher=2014 Commonwealth Games|accessdate=18 August 2015}}</ref><ref name="bio152">{{cite web|title=World Championships Guide 2015|url=http://athletics.com.au/Portals/56/Marketing%20and%20Communications/Documents/worldChampionshipsGuide2015_eBook.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331061551/https://athletics.com.au/Portals/56/Marketing%20and%20Communications/Documents/worldChampionshipsGuide2015_eBook.pdf|archive-date=31 March 2019|publisher=Athletics Australia|page=135|accessdate=18 August 2015}}</ref> 17 ఏళ్ల వయసులో, ఆమె గ్రోసెటోలో జరిగిన 2004 ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 1500 మీటర్లలో [[ఆస్ట్రేలియా]]<nowiki/>కు ప్రాతినిధ్యం వహించింది, కానీ హీట్స్‌లో నిష్క్రమించింది.  డిసెంబర్ 2004లో జరిగిన కామన్వెల్త్ యూత్ గేమ్స్‌లో ఆమె 3000 మీటర్లలో స్వర్ణం, 1500 మీటర్లలో కాంస్యం గెలుచుకుంది.<ref name="spikes2">{{cite web|date=31 July 2015|title=Welcome back, Madeline Heiner|url=http://spikes.iaaf.org/post/welcome-back-madeline-heiner|publisher=SPIKES magazine|accessdate=18 August 2015}}</ref>  2005లో, ఆమె ఆస్ట్రేలియన్ అండర్-20 క్రాస్-కంట్రీ ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది, సెయింట్-గాల్మియర్‌లో జరిగిన ప్రపంచ క్రాస్ కంట్రీ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో జూనియర్ రేసులో 16వ స్థానంలో నిలిచింది .  ఆమె 2006లో మళ్లీ వరల్డ్ క్రాస్ కంట్రీ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో పోటీ పడింది, ఈసారి జూనియర్ రేసులో 18వ స్థానంలో నిలిచింది, కానీ ఆ సంవత్సరం చివర్లో గాయం కారణంగా ఐఎఎఎఫ్ ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లను కోల్పోయింది .  ఆమె ఫార్మసీ చదివింది, గాయం నుండి కోలుకున్న తర్వాత ట్రాక్‌లోకి తిరిగి రాలేదు. 2013 వేసవిలో, ఫార్మసిస్ట్‌గా చురుకుగా పనిచేస్తూనే తన చదువును కొనసాగిస్తూ, హీనర్ పరుగును తిరిగి ప్రారంభించాలని నిర్ణయించుకుంది.  ఆమె కోచ్ ఆడమ్ డిడిక్ శిక్షణా బృందంలో చేరింది; దాదాపు ఎనిమిది సంవత్సరాల విరామం తర్వాత ఆమె మొదటిసారి జనవరి 2014లో రేసులో తిరిగి వచ్చింది.  ఆమె సమయం వేగంగా మెరుగుపడింది, [[గ్లాస్గో]]<nowiki/>లో జరిగే 2014 కామన్వెల్త్ క్రీడలకు అర్హత సాధించాలనే ఆమె ప్రారంభ లక్ష్యాన్ని చేరుకుంది ; ఆమె 3000 మీటర్ల స్టీపుల్‌చేజ్‌లో ఆస్ట్రేలియాకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది,<ref name="illawarra">{{cite news|url=http://www.illawarramercury.com.au/story/2361029/madeline-heiner-chasing-commonwealth-games-dream/|title=Madeline Heiner chasing Commonwealth Games dream|author=Pengilly, Adam|date=18 June 2014|newspaper=Illawarra Mercury|accessdate=18 August 2015}}</ref> వ్యక్తిగత అత్యుత్తమ సమయం 9:34.01తో నాల్గవ స్థానంలో నిలిచింది.  మంచి ఫలితాలతో ప్రోత్సహించబడిన హీనర్, బీజింగ్‌లో జరిగే 2015 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లు, రియో ​​డి జనీరోలో జరిగే 2016 వేసవి ఒలింపిక్స్‌పై దృష్టి సారించి తన పునరాగమనాన్ని కొనసాగించింది .  ఆమె 2015లో మొదటిసారి ఆస్ట్రేలియన్ సీనియర్ ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది, 5000 మీటర్ల టైటిల్‌ను గెలుచుకుంది; ఈ రేసు ప్రధాన ఛాంపియన్‌షిప్ మీట్‌లో భాగంగా కాకుండా సిడ్నీ ట్రాక్ క్లాసిక్‌లో జరిగింది, హీనర్ కెన్యాకు చెందిన మాగ్డలీన్ మసాయి తర్వాత రెండవ స్థానంలో నిలిచింది కానీ 15:21.09 సమయంలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.  మెల్‌బోర్న్ ట్రాక్ క్లాసిక్‌లో వ్యక్తిగత అత్యుత్తమ సమయం 9:31.03 సమయంలో గెలిచిన తర్వాత ఆమె 3000 మీటర్ల స్టీపుల్‌చేజ్‌లో 2015 ప్రపంచ నాయకురాలిగా నిలిచింది .  దోహాలో జరిగిన డైమండ్ లీగ్ సమావేశాలలో (9:28.41 సమయంలో 6వ స్థానం), రోమ్‌లో (9:21.56 సమయంలో 5వ స్థానం) ఆమె తన సమయాన్ని మరింత మెరుగుపరుచుకుంది ; తరువాతిసారి ఆస్ట్రేలియన్ ఆల్-టైమ్ జాబితాలో డోనా మాక్‌ఫార్లేన్ తర్వాత ఆమె రెండవ స్థానంలో నిలిచింది. హీనర్ 2015 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లకు స్టీపుల్‌చేజ్, 5000 మీటర్లు రెండింటిలోనూ ఎంపికయ్యారు. 3000 మీటర్ల స్టీపుల్‌చేజ్, 5000 మీటర్ల రెండింటిలోనూ హీనర్ 2016 వేసవి ఒలింపిక్స్‌కు ఎంపికైంది.<ref>{{Cite web|last=Jeffery|first=Nicole|date=14 July 2016|title=Rio Olympics: Teenagers complete ranks of athletics team|url=http://www.theaustralian.com.au/sport/rio-olympics/rio-olympics-teenagers-complete-ranks-of-athletics-team/news-story/f5847deb92da5175ba1f373bccf4829e|access-date=14 July 2016|website=The Australian|publisher=News Corp Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920191121/http://www.theaustralian.com.au/sport/rio-olympics/rio-olympics-teenagers-complete-ranks-of-athletics-team/news-story/f5847deb92da5175ba1f373bccf4829e|archive-date=20 సెప్టెంబరు 2016|url-status=dead}}</ref> ఆమె స్టీపుల్‌చేజ్ ఫైనల్‌లో 9:20:38 వ్యక్తిగత అత్యుత్తమ స్కోరుతో ఏడవ స్థానంలో నిలిచింది, 5000 మీటర్ల ఫైనల్‌లో 15:04.05 వ్యక్తిగత అత్యుత్తమ స్కోరుతో పదవ స్థానంలో నిలిచింది.<ref>[https://www.rio2016.com/en/athletics-standings-at-womens-3000m-steeplechase Athletics at the 2016 Summer Olympics] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160826083233/https://www.rio2016.com/en/athletics-standings-at-womens-3000m-steeplechase|date=26 August 2016}}. Rio2016.com (21 May 2016). Retrieved 5 September 2016.</ref> 2017లో, హీనర్ స్టీపుల్‌చేజ్ నుండి 10,000 మీటర్ల వైపు వెళ్ళింది. ఆమె 31.41 సమయం పరిగెత్తి ఐఎఎఎఫ్ ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లకు (లండన్) అర్హత సాధించింది, అక్కడ ఆమె 5000 మీటర్లు, 10,000 మీటర్ల రెండింటిలోనూ ఆస్ట్రేలియాకు ప్రాతినిధ్యం వహించింది. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఎల్లీ గ్రీన్వుడ్]] * [[సుసన్నా కల్లూర్]] * [[ప్రిస్కా జెప్టూ]] * [[క్రిస్టీ డావ్స్]] * [[యూనిస్ కిర్వా]] * [[జోడి ఎల్కింగ్టన్-జోన్స్]] == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1987 జననాలు]] ki51pm3xfh7ogyn91a7olvkh0gcszgu 10 450907 4991498 4499172 2026-10-30T01:34:47Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991498 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||Expert needed|date=__DATE__|$B= {{Ambox | name = Expert needed | subst= <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | type = content | sect = {{{2|}}} | issue= '''needs attention from an expert {{#if:{{{1|}}} |in {{trim|{{{1}}}}}{{#if:{{{ex2|}}} |{{#if:{{{ex3|}}} |, {{trim|{{{ex2}}}}}{{#if:{{{ex4|}}} |, {{trim|{{{ex3}}}}}{{#if:{{{ex5|}}} |, {{trim|{{{ex4}}}}} or {{trim|{{{ex5}}}}} |{{sp}}or {{trim|{{{ex4}}}}}}} |{{sp}}or {{trim|{{{ex3}}}}}}} |{{sp}}or {{trim|{{{ex2}}}}}}} |}} |on the subject}}'''. {{#if:{{{reason|}}} |The specific problem is: '''{{{reason}}}.''' }} {{#if:{{{talk|}}} |See the [[{{TALKPAGENAME}}&#x23;{{{talk}}}|talk page]] for details. |{{#if:{{{reason|}}}| |Please add a ''reason'' or a ''talk'' parameter to this template to explain the issue with the {{{2|article}}}.<includeonly>{{category handler|nocat={{{nocat|}}}|main=[[Category:Articles needing expert attention with no reason or talk parameter]]}}</includeonly> }} }} |fix={{#if: {{{1|}}} |[[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{1}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{1}}}}}]]{{#if:{{{ex2|}}} |{{#if:{{{ex3|}}} |, [[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{ex2}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{ex2}}}}}]]{{#if:{{{ex4|}}} |, [[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{ex3}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{ex3}}}}}]]{{#if:{{{ex5|}}} |, [[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{ex4}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{ex4}}}}}]] or [[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{ex5}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{ex5}}}}}]] |&nbsp;or [[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{ex4}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{ex4}}}}}]]}} |&nbsp;or [[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{ex3}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{ex3}}}}}]]}} |&nbsp;or [[Wikipedia:WikiProject {{ucfirst:{{{ex2}}}}}|WikiProject {{ucfirst:{{{ex2}}}}}]]}} |}} may be able to help recruit an expert. |<br /><small>''When placing this tag, consider [[:Template:Expert needed#Parameters|associating this request]] with a [[WP:WikiProject|WikiProject]].''</small><includeonly>{{category handler|nocat={{{nocat|}}}|main=[[Category:Articles needing unspecified expert attention]]}}</includeonly> }} | date = {{{date|<noinclude>{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}</noinclude>}}}<!-- | cat = Articles needing expert attention -->| all = All articles needing expert attention }}<!-- Additional categories -->{{category handler |nocat={{{nocat|<noinclude>true</noinclude>}}} |main={{Expert needed/catcheck|{{{1|}}}}}{{Expert needed/catcheck|{{{ex2|}}}}}{{Expert needed/catcheck|{{{ex3|}}}}}{{Expert needed/catcheck|{{{ex4|}}}}}{{Expert needed/catcheck|{{{ex5|}}}}} }} }}<noinclude> {{Documentation}}<!-- Add category links to the /doc subpage --> </noinclude> 4n8skd549lszsp83n0hv4rm69mq802f 0 451774 4991493 4774629 2026-10-30T01:24:49Z Chaduvari 97 [[వర్గం:Articles containing potentially dated statements from December 2014]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991493 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:MF_Stavangerfjord.jpg|thumb| తీరప్రాంతాలలో రవాణా మౌలిక సదుపాయాలలో కార్ ఫెర్రీలు కీలకమైన భాగం. పైన "MF స్టావెంజర్‌ఫ్యోర్డ్" ఫెర్రీ, రోగాలాండ్‌లోని అరావాజెన్, మోర్టావికాల మధ్య నడుస్తుంది.]] [[నార్వే]] లోని తక్కువ జనసాంద్రత, సన్నటి ఆకారం, కఠినమైన తీరప్రాంతం వలన '''నార్వేలో రవాణా''' బాగా ప్రభావితమవుతుంది. దేశంలో ఓవైపు పాత కాలపు జల రవాణా సంప్రదాయాలు ఉండగా, 20 వ శతాబ్దంలో రోడ్డు, రైలు, [[విమానయానం|వాయు రవాణా]] సౌకర్యాలు ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నాయి. తక్కువ జనసాంద్రత కారణంగా, నార్వే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ప్రజా రవాణా వ్యవస్థ తక్కువగా ఉంది. అయితే నగరాల్లోను, వాటి చుట్టుపక్కలా ప్రజా రవాణా బాగా అభివృద్ధి చెందింది. ప్రధాన రవాణా పాలక సంస్థ నార్వేజియన్ రవాణా, సమాచార మంత్రిత్వ శాఖ. ఇది అనేక అనుబంధ సంస్థల ద్వారా కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంది. ప్రజా రవాణాకు, కొన్ని రహదారులకూ సంబంధించిన పనులను కౌంటీలు, మునిసిపాలిటీలకు అప్పగించారు. చాలా మౌలిక సదుపాయాలు ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో ఉన్నాయి. అయితే చాలా కార్యకలాపాలను ప్రైవేట్ సంస్థలు నిర్వహిస్తాయి. ప్రజా రవాణాకు సబ్సిడీ ఇస్తారు. సగటున ప్రతి నార్వేజియన్ ప్రతిరోజూ 70 నిమిషాలు ప్రయాణంలో ఉంటారని అంచనా. 2008 లో 8% ప్రయాణీకుల రవాణా ప్రజా రవాణా ద్వారా జరిగింది. రోడ్డు రవాణా ప్రధాన రవాణా విధానం.<ref name="sntrans">{{Cite web|last=Statistics Norway|author-link=Statistics Norway|title=Transport|url=http://www.ssb.no/english/subjects/10/12/transport_en/|access-date=2008-07-15}}</ref> ఇది 2017 లో 10% కి పెరిగింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.ssb.no/en/transport-og-reiseliv/statistikker/reise|title=Travel survey|work=Statistics Norway|access-date=2018-04-20|language=en-GB}}</ref> 2014 లో 22% ప్రయాణం కాలినడకన, 4% సైకిల్ ద్వారానూ జరిగింది.<ref>{{Cite web|title=National Transport Plan 2014–2023|url=https://www.regjeringen.no/contentassets/e6e7684b5d54473dadeeb7c599ff68b8/en-gb/pdfs/stm201220130026000engpdfs.pdf|website=Norwegian Ministry of Transport and Communications}}</ref> 2006 లో రవాణా రంగం స్థూల జాతీయోత్పత్తిలో 4.1%, ఉపాధిలో 6.6% కి బాధ్యత వహించింది.<ref name="sntrans" /> వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరం వారి ట్రావెల్ అండ్ టూరిజం కాంపిటీటివ్‌నెస్ రిపోర్ట్ 2013 ప్రకారం, రోడ్ల నాణ్యతకు సంబంధించి నార్వే 140 దేశాలలో 83 వ స్థానం లోను, రైల్‌రోడ్ మౌలిక సదుపాయాల నాణ్యతకు సంబంధించి 122 దేశాలలో 47 లోను, ఓడరేవు మౌలిక సదుపాయాల నాణ్యతకు సంబంధించి 140 దేశాలలో 25 లోనూ, భూ రవాణా నెట్‌వర్క్‌లకు సంబంధించి 140 దేశాలలో 54 వ స్థానం లోనూ నిలిచింది. == పౌర విమానయానం == [[దస్త్రం:Oslo_Airport3.jpg|thumb| ఓస్లో లోని గార్డెర్మోన్ విమానాశ్రయం. నార్వే లోని ప్రధాన విమానాశ్రయం.]] 1960 ల నుండి విమానయానం ఒక ముఖ్యమైన ప్రయాణీకుల రవాణా సాధనంగా మారింది. విమానాలు ఎక్కువ దూరాలకు సాధారణంగా ఉపయోగించే రవాణా విధానం. ఓస్లో, బెర్గెన్‌ల మధ్య, ట్రాన్డ్హైమ్ స్టావాంగర్ మధ్యా ఉన్న మార్గాలు ఐరోపా లోని పెద్ద మార్గాల్లో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Boarding|date=2006-11-11|title="Bergensflyet" nummer sju i Europa|url=http://www.boarding.no/art.asp?id=24013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205235655/http://www.boarding.no/art.asp?id=24013|archive-date=2012-02-05|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> ఓస్లో-బోడో వంటి సుదూర ప్రాంతాలలో, ఎక్కువ దూరాలలో, విమాన ప్రయాణం అనేది చాలా వరకు ప్రముఖ ప్రయాణ పద్ధతి. పశ్చిమ, ఉత్తర నార్వేలో, కష్టతరమైన భూభాగం వల్లనూ, రైలు రవాణా లేకపోవడం వల్లనూ, ప్రాంతీయ విమానయానాలు ఈ ప్రాంతం లోను, ఇక్కడి నుండి రాజధానికీ సత్వర ప్రయాణ సౌకర్యం.<ref name="regionale">{{Cite web|last=Ministry of Transport|title=Regionale flyruter|url=http://www.regjeringen.no/nb/dep/sd/tema/luftfart/regionale-flyruter.html?id=440464|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120929031535/http://www.regjeringen.no/nb/dep/sd/tema/luftfart/regionale-flyruter.html?id=440464|archive-date=2012-09-29|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> నార్వేలో ఉన్న ప్రధాన విమానయాన సంస్థలు స్కాండినేవియన్ ఎయిర్‌లైన్స్, [[నార్వేజియన్ ఎయిర్ షటిల్]], వైడెరీ . === విమానాశ్రయాలు === {{Main|List of airports in Norway}} నార్వేలోని 98 విమానాశ్రయాలలో,<ref name="cia"/> 51 ప్రభుత్వానివి,<ref name="avinorpassengers">{{Cite web|last=Avinor|year=2008|title=2007 Passasjerer|url=http://www.avinor.no/tridionimages/2007%20Passasjerer_tcm181-51564.xls|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228235921/http://www.avinor.no/tridionimages/2007%20Passasjerer_tcm181-51564.xls|archive-date=2010-12-28|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> 46 ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని అవినోర్ ద్వారా నిర్వహించబడుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Avinor|author-link=Avinor|title=About Avinor|url=http://www.avinor.no/en/avinor/aboutavinor|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080331113335/http://www.avinor.no/en/avinor/aboutavinor|archive-date=2008-03-31|access-date=2008-07-15}}</ref> ఏడు విమానాశ్రయాలు సంవత్సరానికి పది లక్షల మందికి పైగా ప్రయాణిస్తారు.<ref name="avinorpassengers" /> 2007 లో నార్వేజియన్ విమానాశ్రయాల ద్వారా 4,10,89,675 మంది ప్రయాణికులు ప్రయాణించారు, వీరిలో 1,33,97,458 మంది అంతర్జాతీయ ప్రయాణికులు.<ref name="avinorpassengers" /> నార్వేకు ప్రధాన వాయుమార్గం ఓస్లో విమానాశ్రయమైన గార్డెర్మోయెన్.<ref name="avinorpassengers"/> ఓస్లోకు ఉత్తరాన దాదాపు {{Convert|50|km|mi}} దూరంలో ఉన్న ఈ విమానాశ్రయం నుండి చాలా యూరోపియన్ దేశాలకూ, కొన్ని ఖండాంతర గమ్యస్థానాలకూ విమానాలు బయలుదేరుతాయి.<ref>{{Cite web|last=Oslo Lufthavn|author-link=Oslo Airport, Gardermoen|title=Car|url=http://www.osl.no/index.asp?startID=&topExpand=1000314&subExpand=1000318&menuid=1001352&menuid_1=1001348&pid_1=1001332&l=3&languagecode=9&strUrl=//templates/applications/internet/showobject.asp?infoobjectid=1006072|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601232755/http://www.osl.no/index.asp?startID=&topExpand=1000314&subExpand=1000318&menuid=1001352&menuid_1=1001348&pid_1=1001332&l=3&languagecode=9&strUrl=%2F%2Ftemplates%2Fapplications%2Finternet%2Fshowobject.asp%3Finfoobjectid%3D1006072|archive-date=2008-06-01|access-date=2008-07-15}}</ref><ref>{{Cite web|last=Oslo Lufthavn|author-link=Oslo Airport, Gardermoen|title=International scheduled routes from Oslo|url=http://www.osl.no/index.asp?startID=&strUrl=//templates/applications/internet/showobject.asp?infoobjectid=1010847&showad=1&menuid=1001345&menuid_1=1001345&topExpand=1000314&subExpand=1000317&pid_1=1001332&l=2&languagecode=9|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080714220606/http://www.osl.no/index.asp?startID=&strUrl=%2F%2Ftemplates%2Fapplications%2Finternet%2Fshowobject.asp%3Finfoobjectid%3D1010847&showad=1&menuid=1001345&menuid_1=1001345&topExpand=1000314&subExpand=1000317&pid_1=1001332&l=2&languagecode=9|archive-date=2008-07-14|access-date=2008-07-15}}</ref> ఇది మూడు ప్రధాన నార్వేజియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ స్కాండినేవియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ సిస్టమ్,<ref>{{Cite web|last=Scandinavian Airlines System|author-link=Scandinavian Airlines|title=Rutekart|url=http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120628220717/http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/|archive-date=2012-06-28|access-date=2008-07-15}}</ref> [[నార్వేజియన్ ఎయిర్ షటిల్]],<ref>{{Cite web|last=Norwegian Air Shuttle|author-link=Norwegian Air Shuttle|title=Route Map|url=http://ip.norwegian.no/ip/RouteMapAction.aspx?app_language=en-GB|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080714021439/http://ip.norwegian.no/ip/RouteMapAction.aspx?app_language=en-GB|archive-date=2008-07-14|access-date=2008-07-15}}</ref> వైడెరో లకూ, పశ్చిమ నార్వే నుండి ప్రాంతీయ విమానాలకూ కేంద్రంగా ఉంది.<ref name="wideroemap">{{Cite web|last=Widerøe|author-link=Widerøe|title=Våre destinasjoner|url=http://www.wideroe.no/modules/module_123/proxy.asp?D=2&C=642&I=4274&language=NO|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20080815052854/http://www.wideroe.no/modules/module_123/proxy.asp?D=2&C=642&I=4274&language=NO|archive-date=2008-08-15|access-date=2008-07-15}}</ref> == రైలు రవాణా == [[దస్త్రం:NSB_Class_73_and_93_at_Dombås.jpg|thumb| డోంబాస్ స్టేషన్‌లో NSB 73A]] ప్రధాన రైల్వే నెట్‌వర్కులో స్టాండర్డ్ గేజ్ లైన్ల పొడవు {{Convert|4114|km|mi}}. వీటిలో {{Convert|242|km|mi}} డబుల్ ట్రాక్ కాగా, {{Convert|64|km|mi}} హై-స్పీడ్ రైలు (210&nbsp;కిమీ/గం). 62% మార్గాన్ని విద్యుదీకరించారు. రైల్వేలు 5,68,27,000 మంది ప్రయాణికులను 295.6 కోట్ల ప్రయాణీకుల కిలోమీటర్లు, 2,47,83,000 టన్నుల సరుకును 341,4 మిలియన్ టన్నుల కిలోమీటర్లు రవాణా చేశాయి. ప్రధాన సుదూర నెట్‌వర్క్‌లో ఓస్లో నుండి పశ్చిమంగా దక్షిణ తీరం వెంబడి స్టావాంజర్ వరకూ, పర్వతాల మీదుగా బెర్గెన్‌కూ, ఉత్తరాన అండల్స్నెస్‌కూ, ట్రోండ్‌హీమ్ మీదుగా బోడోకూ లైన్లు ఉన్నాయి. నాలుగు లైన్లు స్వీడన్‌కు వెళ్తూ, యూరోపియన్ నెట్‌వర్కుకు కలుపుతాయి. నార్వే లోని ఏకైక హై-స్పీడ్ లైన్ గార్డెర్మోబానెన్, నగరాన్ని గార్డెర్మోయెన్‌ విమానాశ్రయానికి కలుపుతుంది. అయితే తూర్పు నార్వేలోను<ref>{{Cite web|last=Norwegian National Rail Administration|date=2008-01-07|title=Modernisering av Vestfoldbanen|url=http://www.jernbaneverket.no/prosjekter/pagaende/vestfoldbanen/article.jhtml?articleID=1692646|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20070815082031/http://www.jernbaneverket.no/prosjekter/pagaende/vestfoldbanen/article.jhtml?articleID=1692646|archive-date=2007-08-15|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> బహుశా నార్వేలోని ఇతర ప్రాంతాలకూ మరిన్ని హై-స్పీడ్ లైన్లను నిర్మించే ప్రణాళికలున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Norwegian Ministry of Transport and Communications|title=Utredning av høyfartsbaner|url=http://www.regjeringen.no/nb/dep/sd/tema/Jernbane_og_jernbanetransport/Utredning-av-hoyfartsbaner.html?id=449057|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521062901/http://www.regjeringen.no/nb/dep/sd/tema/Jernbane_og_jernbanetransport/Utredning-av-hoyfartsbaner.html?id=449057|archive-date=2011-05-21|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> మొత్తం నెట్‌వర్క్ బేన్ NOR యాజమాన్యంలో ఉంది,<ref name="jbvabout">{{Cite web|last=Norwegian National Rail Administration|title=About|url=http://www.jernbaneverket.no/english/about/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216163640/http://www.jernbaneverket.no/english/about|archive-date=December 16, 2007|access-date=2008-07-15}}</ref> దేశీయ ప్యాసింజర్ రైళ్లను ఎయిర్‌పోర్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ట్రైన్, గో-అహెడ్ నార్డిక్, SJ నార్జ్, Vy లు నడుపుతున్నాయి. అనేక కంపెనీలు సరుకు రవాణా రైళ్లను నడుపుతున్నాయి. కొత్త మౌలిక సదుపాయాలు, నిర్వహణల కోసం పెట్టుబడులకు నిధులు దేశ బడ్జెట్ ద్వారా నిధులు సమకూరుస్తారు. ప్రయాణీకుల రైళ్ళలో రాయితీలు ఇస్తారు.<ref name="jbvabout1">{{Cite web|last=Norwegian National Rail Administration|title=About|url=http://www.jernbaneverket.no/english/about/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216163640/http://www.jernbaneverket.no/english/about|archive-date=December 16, 2007|access-date=2008-07-15}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNorwegian_National_Rail_Administration">Norwegian National Rail Administration. [https://web.archive.org/web/20071216163640/http://www.jernbaneverket.no/english/about "About"]. Archived from [http://www.jernbaneverket.no/english/about/ the original] on December 16, 2007<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-07-15</span></span>.</cite></ref><ref name="minpt">{{Cite web|last=Norwegian Ministry of Transport|title=Kollektivtransport|url=http://www.regjeringen.no/nb/dep/sd/tema/kollektivtransport.html?id=1387|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> ఓస్లో, ట్రాన్డ్హైమ్, [[Bergen Commuter Rail|బెర్గెన్]], స్టావాంగర్ చుట్టూ రాత్రి రైళ్లు, ప్రాంతీయ సేవలు, నాలుగు ప్రయాణికుల రైలు వ్యవస్థలతో సహా సుదూర రైళ్లను NSB నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=NSB|author-link=Vy|title=Train facts|url=http://www.nsb.no/about_nsb/train_facts/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080612161348/http://www.nsb.no/about_nsb/train_facts/ <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2008-06-12|access-date=2008-07-15}}</ref> === రైలు రవాణా === ఓస్లో, ట్రోండ్‌హీమ్, బెర్గెన్‌ నగరాలలో [[ట్రామ్|ట్రామ్‌వేలు]] పనిచేస్తాయి. నార్వే లోని ఏకైక [[మెట్రోరైలు|వేగవంతమైన రవాణా]] వ్యవస్థ ఓస్లో టి-బేన్. రైలు రవాణాను కౌంటీలు నిర్వహిస్తాయి. టికెట్ వ్యవస్థ బస్సు రవాణాలోనే కలిసి ఉంటుంది. ఓస్లోలో ఈ రెండు వ్యవస్థలు ప్రజా రవాణా వ్యవస్థకు వెన్నెముకగా నిలిచాయి. ఓస్లోలో ప్రజా రవాణా వాటా (20%) అత్యధికం.<ref>{{Cite web|last=Oslo Sporveier|author-link=Oslo Sporveier|date=2006-08-30|title=Sterk kollektivvekst og kollektivandel|url=http://www.sporveien.no/Pressesenter/169/1383/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071114014413/http://www.sporveien.no/Pressesenter/169/1383/|archive-date=November 14, 2007|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> రైల్వేలోని స్థానిక రైళ్లను NSB నిర్వహిస్తుంది, కానీ నెలవారీ పాస్‌లు స్థానిక రవాణా టికెట్ వ్యవస్థ లోనే భాగంగా ఉంటాయి. 2007 లో రైలు రవాణా ద్వారా 10.1 కోట్ల మంది ప్రయాణికులను 49.0 కోట్ల ప్రయాణీక-కిలోమీటర్ల దూరం రవాణా చేశారు.<ref>{{Cite web|last=Statistics Norway|date=2008-01-03|title=Bane, ekslusive NSB|url=http://www.ssb.no/emner/10/12/kolltrans/tab-2008-01-03-04.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213505/http://www.ssb.no/emner/10/12/kolltrans/tab-2008-01-03-04.html|archive-date=January 1, 2009|access-date=2008-07-15|language=no}}</ref> == రోడ్డు రవాణా == నార్వేలో 92,946 [[రహదారి|కిలోమీటర్ల]] {{Convert|92946|km|mi}}, దీనిలో {{Convert|72033|km|mi}} పక్కా రోడ్లు, {{Convert|664|km|mi}} మోటార్‌వేలు.<ref name="cia"/> రోడ్డు మార్గాలు జాతీయ, కౌంటీ, మునిసిపల్, ప్రైవేట్ అనే నాలుగు అంచెలుగా ఉంటాయి. జాతీయ, ప్రాథమిక కౌంటీ రోడ్లకు సంఖ్యలు ఉంటాయి. అతి ముఖ్యమైన జాతీయ మార్గాలు యూరోపియన్ రూట్ పథకంలో భాగం. రెండు ప్రముఖమైనవి E6 మొత్తం దేశం గుండా ఉత్తరం-దక్షిణంగా వెళుతుండగా, E39 పశ్చిమ తీరాన్ని అనుసరిస్తుంది. ప్రయాణ సమయాన్ని 21 గంటల నుండి తగ్గించే ఉద్దేశంతో E39 తీరప్రాంత రహదారిని మెరుగు పరుస్తున్నారు. కొత్త [[సొరంగం|సొరంగాలు]], [[వంతెన|వంతెనలతో]] ఇది 2033 నాటికి పూర్తవుతుందని భావిస్తున్నారు. ఇందులో రోగ్‌ఫాస్ట్ అనే {{Convert|27|km}} సముద్రపు సొరంగం స్టావంజర్, హౌగేసుండ్‌లను కలుపుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Norway's $47BN Coastal Highway|url=https://www.theb1m.com/video/norways-47bn-coastal-highway}}</ref> జాతీయ, కౌంటీ రహదారులను నార్వేజియన్ పబ్లిక్ రోడ్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ నిర్వహిస్తుంది. [[దస్త్రం:Gjemnesbrua-Norway.JPG|thumb| Gjemnessund వంతెన క్రిస్టియన్‌సండ్ మెయిన్‌ల్యాండ్ కనెక్షన్‌లో భాగం.]] అతిపెద్ద నగరాల చుట్టూ మోటార్‌వేలు ఉన్నాయి; అనేక పెద్ద నగరాలు రోడ్లకు ఆర్థిక సహాయం చేయడానికి టోల్ పథకాలను ప్రవేశపెట్టాయి.<ref>{{Cite web|last=Ieromanachou, Potter and Warren|title=Norway's urban toll rings: evolving towards congestion charging?|url=http://design.open.ac.uk/potter/documents/NorwayTP.pdf|access-date=2008-07-16}}</ref> 2008 లో 130 ఫెర్రీ మార్గాలు పనిచేస్తున్నాయి. వీటిని పబ్లిక్ రోడ్స్ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌తో ఒప్పందంపై ప్రైవేట్ కంపెనీలు నిర్వహిస్తున్నాయి. 1970 ల నుండి, ఫ్యోర్డ్‌లను దాటడానికీ, దీవులకు అనుసంధానించడానికీ అవసరమైన అనేక కార్ ఫెర్రీల స్థానంలో ప్రధాన భూభాగానికి అనుసంధించే రోడ్లపై భారీ పెట్టుబడులు పెట్టారు. పన్నుల ద్వారా తగినంత నిధులు సమకూర్నందున ఈ సొరంగాలు, వంతెనలకు ప్రధానంగా టోల్ ఫీజుల ద్వారా నిధులు సమకూరుస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=Norvegfinans|title=Bompengeanlegg|url=http://www.norvegfinans.com/cgi-bin/WebObjects.exe/norveg.woa/wa/selectDASub1page?sub1pageID=70&langID=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929001807/http://www.norvegfinans.com/cgi-bin/WebObjects.exe/norveg.woa/wa/selectDASub1page?sub1pageID=70&langID=1|archive-date=September 29, 2007|access-date=2008-07-16|language=no}}</ref> కొన్ని [[పర్వత కనుమ|పర్వత మార్గాల్లో]] శీతాకాలంలో తీవ్రమైన మంచు తుఫాను సమస్యలు ఉంటాయి కాబట్టి తరచుగా వాటిని మూసివేయాల్సి ఉంటుంది. లేదా మంచును దున్నేసే యంత్రం వెనక ఒక వరుసలో కార్లు నడపాల్సి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|last=Norwegian Public Road Administration|title=Kolonnekjøring|url=http://www.vegvesen.no/cs/Satellite?cid=1157615706672&pagename=vegvesen/SVVartikkel/SVVartikkelMedRelatert&c=SVVartikkel|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080502190440/http://www.vegvesen.no/cs/Satellite?cid=1157615706672&pagename=vegvesen%2FSVVartikkel%2FSVVartikkelMedRelatert&c=SVVartikkel|archive-date=2008-05-02|access-date=2008-07-16|language=no}}</ref> బాగా మంచు కురిసే పర్వత మార్గాలను శీతాకాలం అంతా మూసివేస్తారు. [[దస్త్రం:Nissan_Leaf_in_bus_lanes_Norway.jpg|thumb| ప్రపంచంలోనే అత్యధిక తలసరి ప్లగ్-ఇన్ ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు నార్వేలో ఉన్నాయి.]] 2007లో నార్వేలో 2.6 మిలియన్ [[కారు|ఆటోమొబైల్స్]] ఉన్నాయి. అంటే ప్రతి 1000 మందికీ 444 వాహనాలు. గత పదేళ్లలో 27% పెరుగుదల జరిగింది. వాహనాల సగటు వయస్సు 10.2 సంవత్సరాలు. రోడ్డు ప్రమాదాల్లో 242 మంది మరణించారు. గ్రీన్‌హౌస్ వాయు ఉద్గారాలలో 20% రోడ్డు రవాణా వలన జరిగాయి.<ref name="sntrans1">{{Cite web|last=Statistics Norway|author-link=Statistics Norway|title=Transport|url=http://www.ssb.no/english/subjects/10/12/transport_en/|access-date=2008-07-15}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFStatistics_Norway">[[Statistics Norway]]. [http://www.ssb.no/english/subjects/10/12/transport_en/ "Transport"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2008-07-15</span></span>.</cite></ref> 2007, 2011 మధ్య, కొత్త కార్లలో [[డీజిల్ ఇంజన్|డీజిల్ కార్లు]] 70% పైనే ఉన్నాయి. 2015 లో ఇది 40% కి తగ్గింది.<ref>{{Cite web|date=25 April 2016|title=Share of Diesel in New Passenger Cars - Click Norway, mouseover for numbers|url=http://www.acea.be/statistics/tag/category/share-of-diesel-in-new-passenger-cars|access-date=24 January 2017|publisher=[[European Automobile Manufacturers Association]]}}</ref> ట్రక్కులు 26.4 కోట్ల టన్నుల సరుకును 1500 కోట్ల టన్ను కిలోమీటర్లు రవాణా చేశాయి.<ref>{{Cite web|last=Statistics Norway|title=Lastebilundersøkelsen|url=http://www.ssb.no/lbunasj/tab-2008-07-02-01.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120910132811/http://www.ssb.no/lbunasj/tab-2008-07-02-01.html|archive-date=2012-09-10|access-date=2008-07-16|language=no}}</ref> నార్వేలో ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా తలసరి ప్లగ్-ఇన్ ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలున్నాయి. ఓస్లోను ప్రపంచ ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల రాజధానిగా గుర్తించారు.<ref name="NorwayLargest">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/motoring/electric-cars-take-off-in-norway-2284439.html|title=Electric cars take off in Norway|last=Agence France-Presse|date=2011-05-15|work=[[The Independent]]|access-date=2011-10-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110517153515/http://www.independent.co.uk/life-style/motoring/electric-cars-take-off-in-norway-2284439.html|archive-date=2011-05-17|author-link=Agence France-Presse}}</ref><ref name="AVERE">{{Cite web|last=European Association for Battery, Hybrid and Fuel Cell Electric Vehicles (AVERE)|date=2012-09-03|title=Norwegian Parliament extends electric car {{sic|nolink=y|iniatives}} until 2018|url=http://www.avere.org/www/newsMgr.php?action=view&frmNewsId=611&section=&type=&SGLSESSID=tqiice0pmjdclt7l4q0s3s1o27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024170630/http://www.avere.org/www/newsMgr.php?action=view&frmNewsId=611&section=&type=&SGLSESSID=tqiice0pmjdclt7l4q0s3s1o27|archive-date=2013-10-24|access-date=2013-04-10|publisher=AVERE}}</ref><ref name="NorwaySales2011">{{Cite web|last=Ole Henrik Hannisdahl|date=2012-01-09|title=Eventyrlig elbilsalg i 2011|trans-title=Adventurous electric vehicle sales in 2011|url=http://gronnbil.no/nyheter/eventyrlig-elbilsalg-i-2011-article218-239.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207090813/http://gronnbil.no/nyheter/eventyrlig-elbilsalg-i-2011-article218-239.html|archive-date=2012-02-07|access-date=2012-01-14|publisher=Grønn bil|language=no}} ''See table "Elbilsalg i 2011 fordelt på måned og merke" (Electric vehicle sales in 2011, by month and brand) to see monthly sales for 2011.''</ref> 2014 మార్చి నాటికి రోడ్లపై నడిచే ప్రతి 100 ప్యాసింజర్ కార్లలో ఒకటి కంటే ఎక్కువ ప్లగ్-ఇన్ ఎలక్ట్రిక్ కారుగా ఉన్న మొదటి దేశంగా నార్వే నిలిచింది.<ref name="NorwayEVSales032014">{{Cite web|last=Staff|date=2014-04-02|title=Elbilsalget i mars slo alle rekorder|trans-title=Electric vehicle sales in March broke all records|url=http://www.gronnbil.no/nyheter/elbilsalget-i-mars-slo-alle-rekorder-article380-239.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140405182251/http://www.gronnbil.no/nyheter/elbilsalget-i-mars-slo-alle-rekorder-article380-239.html|archive-date=2014-04-05|access-date=2014-04-03|publisher=Grønn bil|language=no}}</ref> నార్వే ఎలక్ట్రిక్ కార్ల సముదాయం ప్రపంచంలోనే అత్యంత పరిశుభ్రమైన వాటిలో ఒకటి ఎందుకంటే దేశంలో ఉత్పత్తి అయ్యే విద్యుత్‌లో దాదాపు 100% [[జలశక్తి|జల విద్యుత్]] నుండి వస్తుంది.<ref name="Reuters032013">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-cars-norway-idUSBRE92C0K020130313|title=Norway shows the way with electric cars, but at what cost?|last=Alister Doyle and Nerijus Adomaitis|date=2013-03-13|work=[[Reuters]]|access-date=2013-03-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130315054320/http://www.reuters.com/article/2013/03/13/us-cars-norway-idUSBRE92C0K020130313|archive-date=2013-03-15}}</ref> 2014 డిసెంబరు నాటికి నార్వేలో మొత్తం 43,442 ప్లగ్-ఇన్ ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలున్నాయి. వాటిలో దాదాపు 95% పూర్తిగా ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు.<ref name="NorwayStat">{{Cite web|date=January 2015|title=Ladbare biler i Norge des, 2014|trans-title=Rechargeable cars in Norway December 2014|url=http://www.gronnbil.no/statistikk/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150117122144/http://www.gronnbil.no/statistikk/|archive-date=2015-01-17|access-date=2015-01-27|publisher=Grønn bil|language=no}} ''Click on the bar graph {{Lang|no|Registrerte biler}} and select {{Lang|no|12 mnd}} for registrations for each year. Registrations include new and used imports. Move the mouse over each bar to show the sales split between all-electric and plug-in hybrids by year.''</ref> నార్వేజియన్ ప్లగ్-ఇన్ ఎలక్ట్రిక్ కార్ల వ్యాపారానికి కొత్త కార్ల అమ్మకాలలో ప్రపంచంలోనే అత్యధిక మార్కెట్ వాటా ఉంది. 2013 లో ఈ వాటా 5.6% కాగా, 2014 లో ఇది 12.5%.<ref name="Top6Global2013">{{Cite web|last=Jeff Cobb|date=2014-01-16|title=Top 6 Plug-In Vehicle Adopting Countries|url=http://www.hybridcars.com/top-6-plug-in-car-adopting-countries/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150221092202/http://www.hybridcars.com/top-6-plug-in-car-adopting-countries/|archive-date=2015-02-21|access-date=2015-01-28|publisher=HybridCars.com}}</ref> [[Category:All articles containing potentially dated statements]] [[వర్గం:నార్వే]] [[వర్గం:నార్వే రవాణా| ]] == జల రవాణా == [[దస్త్రం:Honningsvåg2.JPG|thumb| హోనింగ్స్‌వాగ్‌లోని ధాన్యం గోదాం (గ్రెయిన్ సైలో)]] [[దస్త్రం:BW_Fjord_an_Glameyer_Stack_2007-12-15.JPG|thumb| విదేశాలలో పనిచేసే అనేక నార్వేజియన్ నౌకలలో BW ''ఫ్యోర్డ్'' ఒకటి.]] తీరప్రాంత మౌలిక సదుపాయాలను నార్వేజియన్ కోస్టల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ నిర్వహిస్తుంది,<ref name="aboutkv">{{Cite web|last=Norwegian Coastal Administration|author-link=Norwegian Coastal Administration|title=The Norwegian Coastal Administration|url=http://www.kystverket.no/?did=9103236|access-date=2008-07-16}}</ref> ఓడరేవులను మునిసిపాలిటీలు నిర్వహిస్తాయి.<ref name="aboutkv" /><ref>{{Cite web|last=Norwegian Coastal Administration|title=Offentlige havner i Norge|url=http://www.kystverket.no/?aid=9085811|access-date=2008-07-16|language=no}}</ref> నార్వేలో {{Convert|90000|km|mi}} తీరప్రాంతం, 4,00,000 విశ్రాంతి నౌకలు,<ref name="aboutkv" /> 715 వాణిజ్య నౌకలు ఉన్నాయి.<ref name="cia">{{Cite web|last=Central Intelligence Agency|author-link=Central Intelligence Agency|year=2008|title=Norway|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|access-date=2008-07-15|archive-date=2021-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210111023530/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/|url-status=dead}}</ref> === వాణిజ్య నౌకాయానం === 2007 లో నార్వే ఐదవ అతిపెద్ద నౌకా యాజమాన్య దేశంగా ఉంది. ప్రపంచ నౌకాదళంలో దీనికి 5% వాటా ఉంది;<ref>{{Cite web|last=Shippingfacts|year=2007|title=Top 20 beneficial ownership countries (January 2007)|url=http://www.marisec.org/shippingfacts/worldtrade/top-20-beneficial-ownership-countries.php|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318124942/http://www.marisec.org/shippingfacts/worldtrade/top-20-beneficial-ownership-countries.php|archive-date=2008-03-18|access-date=2008-07-16}}</ref> నార్వే తన జెండా కింద 15 మిలియన్ డెడ్ వెయిట్ టన్నుల ఓడలున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Shippingfacts|year=2007|title=Top 20 largest shipping flags (January 2007)|url=http://www.marisec.org/shippingfacts/worldtrade/top-20-largest-shipping-flags.php|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318121434/http://www.marisec.org/shippingfacts/worldtrade/top-20-largest-shipping-flags.php|archive-date=2008-03-18|access-date=2008-07-16}}</ref> ప్రభుత్వం నార్వేజియన్ షిప్ రిజిస్టర్ కింద నార్వేజియన్ ఇంటర్నేషనల్ షిప్ రిజిస్టర్ (NIS) అనే అంతర్గత రిజిస్టర్‌ను సృష్టించింది; వీటిలో సిబ్బంది నార్వేజియన్లే ఉండాల్సిన అవసరం లేదు.<ref>{{Cite web|last=Norwegian Ship Registers|author-link=Norwegian Ship Registers|title=NIS|url=http://www.nis-nor.no/NIS.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060615091344/http://www.nis-nor.no/NIS.aspx|archive-date=2006-06-15|access-date=2008-07-15}}</ref> === పడవలు === ఫ్యోర్డ్స్ లలో [[ఫెర్రీ|కార్ ఫెర్రీలే]] కీలకమైన లింకులు. నార్వేలో వందకు పైగా కార్ ఫెర్రీ కనెక్షన్లు ఉన్నాయి. అనేక ప్రదేశాలలో ఫాస్ట్ ప్యాసింజర్ ఫెర్రీలు నడుస్తాయి. ఇక్కడ ఫ్యోర్డ్‌లు, దీవులకు రోడ్ల కంటే జలమార్గాల ద్వారానే తవరగా చేరుకోవచ్చు. కొన్ని చిన్న దీవులకు నీటి బస్సులు సేవలు అందిస్తాయి. 2007 లో ఓడల ద్వారా జరిగే ప్రజా రవాణాలో 80 లక్షల మంది ప్రయాణికులు 27.3 కోట్ల ప్రయాణీక కిలోమీటర్ల రవాణా జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=2008-01-03|title=Båt|url=http://www.ssb.no/kolltrans/tab-2008-01-03-03.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101213510/http://www.ssb.no/kolltrans/tab-2008-01-03-03.html|archive-date=1 January 2009|access-date=2008-07-16|publisher=Statistics Norway|language=no}}</ref> నార్వేలో [[జలవిద్యుత్]] అధిక మొత్తంలో ఉన్నందున, అనేక మార్గాల్లో బ్యాటరీ-విద్యుత్ ఫెర్రీలను ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite web|date=1 June 2015|title=Ampere Electric-Powered Ferry|url=https://www.ship-technology.com/projects/norled-zerocat-electric-powered-ferry/|access-date=16 January 2023|publisher=Ship Technology}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 November 2016|title=Batterifergen har måttet stå over avganger. Nå er løsningen klar|url=http://www.tu.no/artikler/batterifergen-har-mattet-sta-over-avganger-na-er-losningen-klar/364633|access-date=19 November 2016|publisher=[[Teknisk Ukeblad]]|language=no}}</ref><ref>{{Cite web|title=NB1073 Gloppefjord|url=https://tersanshipyard.com/en/projects/gloppefjord|access-date=16 January 2023|publisher=[[Tersan Shipyard]]}}</ref> సీమెన్స్, బెలోనా ఫౌండేషన్ చేసిన అధ్యయనంలో, 112 ఫెర్రీ మార్గాల్లో నడిచే 180 ఫెర్రీలలో 127 ఫెర్రీలను పూర్తిగా విద్యుత్ లేదా హైబ్రిడ్ ఫెర్రీలతో మార్చవచ్చని గుర్తించారు.<ref>{{Cite web|last=James Ayre|date=27 July 2016|title=Feasible to Replace 70% of Norwegian Ferries with Fully Electric or Hybrid Ferries|url=https://cleantechnica.com/2016/07/27/feasible-replace-70-norwegian-ferries-battery-hybrid-ferries-study/|access-date=16 January 2023|publisher=CleanTechnica}}</ref><ref>{{Cite web|last=Stensvold, Tore|date=14 August 2015|title=Lønnsomt å bytte ut 70 prosent av fergene med batteri- eller hybridferger|url=http://www.tu.no/industri/2015/08/14/siemens-lonnsomt-a-bytte-ut-70-prosent-av-fergene-med-batteri--eller-hybridferger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105150735/http://www.tu.no/industri/2015/08/14/siemens-lonnsomt-a-bytte-ut-70-prosent-av-fergene-med-batteri--eller-hybridferger|archive-date=5 January 2016|access-date=16 January 2023|publisher=[[Teknisk Ukeblad]]|language=no}} [https://translate.google.com/translate?sl=auto&tl=en&js=y&prev=_t&hl=da&ie=UTF-8&u=http%3A%2F%2Fwww.tu.no%2Findustri%2F2015%2F08%2F14%2Fsiemens-lonnsomt-a-bytte-ut-70-prosent-av-fergene-med-batteri--eller-hybridferger&edit-text= In English]</ref> కోస్టల్ ఎక్స్‌ప్రెస్ (హర్టిగ్రూటెన్ అని పిలుస్తారు) బెర్గెన్ నుండి కిర్కెనెస్‌కు రోజువారీ క్రూయిజ్ ఫెర్రీలను నడుపుతుంది. ఇది 35 ఓడరేవులకు వెళ్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Hurtigruten Group|author-link=Hurtigruten Group|title=Hurtigruten - The World's Most Beautiful Voyage|url=http://www.hurtigruten.com/en/default.aspx?side_id=421|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080729011128/http://www.hurtigruten.com/en/default.aspx?side_id=421|archive-date=2008-07-29|access-date=2008-07-16}}</ref> కార్లను మోసుకెళ్ళే క్రూయిజ్ ఫెర్రీలు దక్షిణ నార్వే నుండి [[డెన్మార్క్]], [[జర్మనీ]], [[స్వీడన్|స్వీడన్‌లకు]] నడుస్తాయి.<ref>{{Cite web|last=Color Line|author-link=Color Line (ferry operator)|title=Color Line|url=http://www.colorline.no/|access-date=2008-07-16}}</ref> === పైప్‌లైన్లు === నార్వేజియన్ ఖండాంతర షెల్ఫ్‌లోని [[పెట్రోలియం]], [[సహజ వాయువు]]<nowiki/>లను పైప్‌లైన్‌ల ద్వారా నార్వే ప్రధాన భూభాగానికీ, ఇతర యూరోపియన్ దేశాలలోని ప్రాసెసింగ్ ప్లాంట్లకూ రవాణా చేస్తారు. ఈ పైపులైన్ల మొత్తం పొడవు {{Convert|9481|km|mi}}.<ref name="cia"/> ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని గాస్కో సహజ వాయువు పైప్‌లైన్‌లను నిర్వహిస్తుంది; 2006లో, 88 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల గ్యాసును రవాణా చేసారు. ఇది మొత్తం ఐరోపా వినియోగంలో 15%. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఫ్యోర్డ్]] == మూలాలు == {{Reflist}} f5x42pba81d38ubdbx3ovl628ju6u21 0 452239 4991545 4985880 2026-10-30T04:08:11Z Stephan1000000 155467 4991545 wikitext text/x-wiki {{Infobox British television|image=9-1-1 intertitle.png|genre=[[Procedural drama]]|creator={{Plainlist| * [[Ryan Murphy (producer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]] * [[Tim Minear]] }}|starring={{Plainlist| * [[Angela Bassett]] * [[Peter Krause]] * [[Oliver Stark]] * [[Aisha Hinds]] * [[Kenneth Choi]] * [[Rockmond Dunbar]] * [[Connie Britton]] * [[Jennifer Love Hewitt]] * [[Ryan Guzman]] * Corinne Massiah * Marcanthonee Jon Reis * Gavin McHugh * [[John Harlan Kim]] }}|composer={{Plainlist| * [[Mac Quayle]] * Todd Haberman }}|country=United States|language=English|num_seasons=10<!-- Update only after a new season begins -->|num_episodes=145<!-- Update only after a new episode debuts -->|list_episodes=List of 9-1-1 episodes|executive_producer={{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * Tim Minear * Juan Carlos Coto * Kristen Reidel * Lyndsey Beaulieu * [[Alexis Martin Woodall]] * [[John J. Gray]] * [[Bradley Buecker]] * [[Peter Krause]] * [[Angela Bassett]] }}|location=[[Los Angeles|Los Angeles, California]]|writer=|producer={{Plainlist| * [[Lou Eyrich]] * [[Eryn Krueger Mekash]] * Adam Penn * Erica L. Anderson * Matthew Hodgson * Robert M. Williams Jr. * Jeff Dickerson }}|editor=[[Tom Costantino]]|cinematography={{Plainlist| * Joaquin Sedillo * Gavin Kelly * Duane Mieliwocki }}|camera=[[Single-camera setup|Single-camera]]|runtime=42–45 minutes|company={{Plainlist| * Reamworks * {{nowrap|Brad Falchuk Teley-Vision}} * {{nowrap|Ryan Murphy Television}} * [[20th Television]]{{efn|Credited as [[20th Century Fox Television]] for seasons 1–3.}} }}|channel=[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|first_aired={{Start date|2018|1|3}}|last_aired={{End date|2023|5|15}}|related={{Plainlist| *''[[9-1-1: Lone Star]]'' *''[[Doctor Odyssey]]''}}|show_name=}}'''9-1-1''' అనేది ర్యాన్ మర్ఫీ, బ్రాడ్ ఫాల్చుక్, టిమ్ మినియర్ రూపొందించిన ఒక అమెరికన్ ప్రొసీజరల్ డ్రామా టెలివిజన్ సిరీస్. ఈ సిరీస్ ఫాక్స్‌లో ప్రీమియర్ అయింది, ప్రస్తుతం ABCలో ప్రసారం అవుతోంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.eonline.com/news/890026/your-first-look-at-ryan-murphy-s-9-1-1-is-here|title=Your First Look at Ryan Murphy's 9-1-1 Is Here|date=October 27, 2017|work=E! Online|access-date=December 12, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925180819/https://www.eonline.com/news/890026/your-first-look-at-ryan-murphy-s-9-1-1-is-here|archive-date=September 25, 2018}}</ref> ఈ సిరీస్ [[లాస్ ఏంజలెస్]] ఫస్ట్ రెస్పాండర్స్: పోలీసు అధికారులు, పారామెడిక్స్, [[అగ్నిమాపక శాఖ|అగ్నిమాపక సిబ్బంది]], డిస్పాచర్ల జీవితాలను అనుసరిస్తుంది. ఈ సిరీస్‌లో ప్రస్తుతం ఏంజెలా బాసెట్, పీటర్ క్రౌస్, ఆలివర్ స్టార్క్, జెన్నిఫర్ లవ్ హెవిట్, ర్యాన్ గుజ్మాన్, ఐషా హిండ్స్, కెన్నెత్ చోయ్, గవిన్ మెక్‌హగ్ నటిస్తున్నారు. ఈ సిరీస్ జనవరి 3, 2018న ప్రదర్శించబడింది.<ref>{{Cite web|last=Evans|first=Greg|date=November 15, 2017|title='The X-Files' & New Drama '9-1-1' Get Premiere Dates On Fox|url=https://deadline.com/2017/11/x-files-9-1-1-fox-premiere-dates-1202209051/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221216/https://deadline.com/2017/11/x-files-9-1-1-fox-premiere-dates-1202209051/#09051/|archive-date=February 2, 2023|access-date=November 16, 2017|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref name="deadline12">{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=May 15, 2017|title=Fox Fall 2017 Schedule: 'Empire' Shifts to 8 PM, 'Gotham' Moves to Thursday, 'Lethal Weapon' to Tuesday|url=https://deadline.com/2017/05/fox-schedule-primetime-fall-2017-2018-the-gifted-empire-the-exorcist-1202093477/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190818222753/https://deadline.com/2017/05/fox-schedule-primetime-fall-2017-2018-the-gifted-empire-the-exorcist-1202093477/|archive-date=August 18, 2019|access-date=April 17, 2020|website=Deadline Hollywood}}</ref> 9-1-1 అనేది 20వ టెలివిజన్‌తో కలిసి రీమ్‌వర్క్స్, బ్రాడ్ ఫాల్చుక్ టెలి-విజన్, ర్యాన్ మర్ఫీ టెలివిజన్‌ల ఉమ్మడి నిర్మాణం. మే 2023లో, ఈ సిరీస్‌ను ఫాక్స్ రద్దు చేసింది, ABCలో ఏడవ సీజన్ కోసం పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="S7RenewalABC2">{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=May 1, 2023|title='9-1-1' Canceled By Fox, Will Move To ABC For Season 7|url=https://deadline.com/2023/05/9-1-1-canceled-fox-move-abc-season-7-1235351504/|access-date=May 1, 2023|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> ఏడవ సీజన్ మార్చి 14, 2024న ప్రదర్శించబడింది.<ref name="S7Premiere2">{{Cite web|last=Mitovich|first=Matt Webb|date=November 16, 2023|title=ABC Announces Post-Strike Return Dates for ''Grey's Anatomy'', ''9-1-1'', ''Abbott Elementary'', ''The Rookie'' and 10 Others|url=https://tvline.com/news/abc-premiere-dates-2023-season-delayed-greys-anatomy-abbott-elementary-list-1235081665/|access-date=November 16, 2023|website=TVLine}}</ref> ఏప్రిల్ 2024లో, ABC ఎనిమిదవ సీజన్ కోసం సిరీస్‌ను పునరుద్ధరించింది; ఇది సెప్టెంబర్ 26, 2024న ప్రదర్శించబడింది.<ref name="S8Renewal2">{{cite web|last=Rice|first=Lynette|date=April 2, 2024|title=''9-1-1'' Renewed For Eighth Season By ABC|url=https://deadline.com/2024/04/9-1-1-renewed-for-eighth-season-abc-1235873978/|access-date=April 2, 2024|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref name="S8Premiere2">{{cite web|last=Pedersen|first=Erik|date=July 10, 2024|title=ABC Fall Premiere Dates: 'Abbott Elementary', 'Grey's Anatomy', 'Golden Bachelorette', Ryan Murphy's 'Doctor Odyssey' & More|url=https://deadline.com/2024/07/abc-fall-premiere-dates-2024-1236005824/|access-date=July 10, 2024|work=Deadline Hollywood}}</ref> == ఆవరణ == ఈ సిరీస్ లాస్ ఏంజిల్స్‌లో ప్రథమ స్పందనదారుల వృత్తిపరమైన, వ్యక్తిగత జీవితాలను ఉత్తేజకరంగా అనుసరిస్తుంది. పోలీసు సార్జెంట్‌ల నుండి పారామెడిక్స్ వరకు, ఈ వ్యక్తులు ఆపదలో ఉన్నవారి కోసం తమ ప్రాణాలను పణంగా పెడతారు. == తారాగణం, పాత్రలు == {{:List of 9-1-1 episodes}} * ఏంజెలా బాసెట్ అథీనా గ్రాంట్-నాష్ (నీ కార్టర్), ఎల్ పి డి పట్రూల్ సార్జెంట్, బాబీ భార్య * పీటర్ క్రాస్ రాబర్ట్ "బాబీ" నాష్ గా, లాఫ్ డి స్టేషన్ 118 కెప్టెన్, అథీనా రెండవ భర్త * ఒలివర్ స్టార్క్ ఎవాన్ "బక్" బక్లీ, అగ్నిమాపక, మాడ్డీ సోదరుడు * ఐషా హిండ్స్ హెన్రీట్టా" హెన్ " విల్సన్ గా, అగ్నిమాపక, పారామెడిక్ * కెన్నెత్ చోయ్ హౌర్డ్ "చిమ్నీ" హాన్ గా, అగ్నిమాపక, పారామెడిక్ * రాక్మండ్ డన్బార్ మైఖేల్ గ్రాంట్, అథీనా మాజీ భర్త (సీజన్ 1-5) * కానీ బ్రిటన్ అబిగైల్ "అబ్బి" క్లార్క్, 911 డిస్పాచర్ (సీజన్ 1; ప్రత్యేక అతిథి సీజన్ 3)<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=April 28, 2020|title=Connie Britton Returning To '9-1-1' For Two-Part Season 3 Finale – Watch The Promo|url=https://deadline.com/2020/04/connie-britton-returning-to-9-1-1-for-two-part-season-3-finale-1202919303/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221216/https://deadline.com/2020/04/connie-britton-returning-to-9-1-1-for-two-part-season-3-finale-1202919303/|archive-date=February 2, 2023|access-date=November 15, 2021|website=Deadline}}</ref> * జెన్నిఫర్ లవ్ హ్యూయిట్ మాడ్డీ హాన్ (నీ బక్లీ), బక్ సోదరి, 911 డిస్పాచర్ (సీజన్ 2 ప్రస్తుతం)<ref>{{Cite web|title=Meet the Cast: Jennifer Love Hewitt as Maddie Kendall|url=https://www.fox.com/9-1-1/credits/5b739cbd5d20f8001bca212a/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180830174144/https://www.fox.com/9-1-1/credits/5b739cbd5d20f8001bca212a/|archive-date=August 30, 2018|access-date=August 30, 2018|publisher=[[Fox (channel)|FOX]]}}</ref><ref name="JLHSeason2">{{Cite magazine|last=Abrams|first=Natalie|date=May 14, 2018|title=9-1-1 adds Jennifer Love Hewitt for season 2|url=https://ew.com/tv/2018/05/14/9-1-1-jennifer-love-hewitt-season-2/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221218/https://ew.com/tv/2018/05/14/9-1-1-jennifer-love-hewitt-season-2/|archive-date=February 2, 2023|access-date=May 14, 2018}}</ref> * ర్యాన్ గుజ్మాన్ ఎడ్మండో "ఎడ్డీ" డియాజ్, అగ్నిమాపక, పారామెడిక్ (సీజన్ 2-ప్రస్తుతం)<ref name="RGSeason2">{{Cite web|last=Pederson|first=Erik|date=May 23, 2018|title='9-1-1': Ryan Guzman Joins Fox Drama as Firefighter|url=https://deadline.com/2018/05/9-1-1-ryan-guzman-joins-fox-drama-as-firefighter-1202397081/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221217/https://deadline.com/2018/05/9-1-1-ryan-guzman-joins-fox-drama-as-firefighter-1202397081/|archive-date=February 2, 2023|access-date=May 23, 2018|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Meet the Cast: Ryan Guzman as Eddie Díaz (season 2–present)|url=https://www.fox.com/9-1-1/credits/5b739e3e5d20f8001bca2132/|archive-url=https://web.archive.org/web/20180817225608/https://www.fox.com/9-1-1/credits/5b739e3e5d20f8001bca2132/|archive-date=August 17, 2018|access-date=August 17, 2018|publisher=[[Fox (channel)|FOX]]}}</ref> * మే గ్రాంట్, అథీనా, మైఖేల్ కుమార్తెగా కొరిన్ మాసియా (సీజన్ 2-6; పునరావృత సీజన్ 1; అతిథి సీజన్ 7)<ref name="GrantKidsSeason2">{{Cite web|last=Pederson|first=Erik|date=June 4, 2018|title='9-1-1': Corinne Massiah & Marcanthonee Reis Upped To Series Regulars for Season 2 of Fox Drama|url=https://deadline.com/2018/06/9-1-1-season-2-corinne-massiah-marcanthonee-reis-angela-bassett-ryan-murphy-fox-1202403220/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309031802/https://deadline.com/2018/06/9-1-1-season-2-corinne-massiah-marcanthonee-reis-angela-bassett-ryan-murphy-fox-1202403220/|archive-date=March 9, 2021|access-date=June 4, 2018|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * మార్కాన్థోనీ జాన్ రీస్ (సీజన్ 26; పునరావృత సీజన్ 1), ఎలిజా ఎం. కూపర్ (పునరావృత సీజన్ 7) హ్యారీ గ్రాంట్, అథీనా, మైఖేల్ కుమారుడిగా<ref name="GrantKidsSeason2" /> * ఎడ్డీ కుమారుడు క్రిస్టోఫర్ డియాజ్ గా గావిన్ మెక్ హుగ్ (సీజన్ 3-ప్రస్తుతం; పునరావృత సీజన్ 2)<ref>{{Cite web|title=(#NIN-303) 'The Searchers'|url=http://www.thefutoncritic.com/listings/20190919fox02/|access-date=September 19, 2019|publisher=[[The Futon Critic]]}}</ref> * జాన్ హర్లాన్ కిమ్ ఆల్బర్ట్ హాన్, చిమ్నీ సోదరుడు (సీజన్ 4; అతిథి సీజన్ 3, 6; పునరావృత సీజన్ 5) == ఎపిసోడ్లు == {{Television season ratings|show_network=y|link1=List of 9-1-1 episodes#Season 1 (2018)|timeslot1=Wednesday 9:00&nbsp;pm|network1=[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|network_length1=6|episodes1=10|start1={{Start date|2018|1|3}}|startrating1=6.83<ref name="1.01">{{Cite web |last=Porter |first=Rick |date=January 5, 2018 |title=''Chicago PD'' adjusts up, ''The X-Files'' adjusts down: Wednesday final ratings |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-jan-3-2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063623/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-jan-3-2018/ |archive-date=January 6, 2018 |access-date=January 5, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end1={{End date|2018|3|21}}|endrating1=6.63<ref name="1.10">{{Cite web |last=Porter |first=Rick |date=March 22, 2018 |title=''Survivor'', ''The Goldbergs'' and ''Modern Family'' adjust up, ''Speechless'' adjusts down: Wednesday final ratings |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-march-21-2018/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323003122/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-march-21-2018/ |archive-date=March 23, 2018 |access-date=March 22, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|season1=2017–18|rank1=21|viewers1=10.75|18_49_rank1=13|18_49_rating1=3.0<ref name="entertainment2018"/>|link2=List of 9-1-1 episodes#Season 2 (2018–19)|timeslot2=Monday 9:00&nbsp;pm{{efn|The season premiere aired outside of its regular timeslot, on Sunday at 8:00&nbsp;pm.}}|episodes2=18|start2={{Start date|2018|9|23}}|startrating2=9.83<ref name="2.01">{{Cite web |last=Welch |first=Alex |date=September 25, 2018 |title=''9-1-1'', ''Big Brother'', and ''Sunday Night Football'' adjust up, ''60 Minutes'' adjusts down: Sunday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-23-2018/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925173130/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-23-2018/ |archive-date=September 25, 2018 |access-date=September 25, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end2={{End date|2019|5|13}}|endrating2=6.44<ref name="2.18">{{Cite web |last=Rejent |first=Joseph |date=May 14, 2019 |title=''The Voice'' adjusts down: Monday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-may-13-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514213011/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-may-13-2019/ |archive-date=May 14, 2019 |access-date=May 14, 2019 |website=TV by the Numbers}}</ref>|season2=2018–19|rank2=28|viewers2=9.86|18_49_rank2=12|18_49_rating2=2.4<ref name="entertainment2019"/>|link3=List of 9-1-1 episodes#Season 3 (2019–20)|timeslot3=Monday 8:00&nbsp;pm|timeslot_length3=4|episodes3=18|start3={{Start date|2019|9|23}}|startrating3=7.14<ref name="3.01">{{Cite web |last=Rejent |first=Joseph |date=September 24, 2019 |title=''9-1-1'' and ''Bob Hearts Abishola'' adjust up: Monday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-september-23-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924205803/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-september-23-2019/ |archive-date=September 24, 2019 |access-date=September 24, 2019 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end3={{End date|2020|5|11}}|endrating3=7.29<ref name="3.18">{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=May 12, 2020 |title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 5.11.2020 |url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-5-11-2020.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513214231/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-5-11-2020.html |archive-date=May 13, 2020 |access-date=May 12, 2020 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|season3=2019–20|rank3=15|viewers3=10.42|18_49_rank3=6|18_49_rating3=2.3<ref name="entertainment2020"/>|link4=List of 9-1-1 episodes#Season 4 (2021)|episodes4=14|start4={{Start date|2021|1|18}}|startrating4=7.19<ref name="4.01">{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=January 20, 2021 |title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 1.18.2021 |url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-1-18-2021.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120211722/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-1-18-2021.html |archive-date=January 20, 2021 |access-date=January 20, 2021 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end4={{End date|2021|5|24}}|endrating4=6.35<ref>{{Cite web |last=Bauder |first=David |date=June 2, 2021 |title=CBS is champ of television season for 13th consecutive year |url=https://apnews.com/article/health-coronavirus-pandemic-television-entertainment-business-804fbdd417093715611a385399eda323 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20210614004837/https://apnews.com/article/health-coronavirus-pandemic-television-entertainment-business-804fbdd417093715611a385399eda323 |archive-date=June 14, 2021 |access-date=June 2, 2021 |website=Associated Press}}</ref>|season4=2020–21|rank4=11|viewers4=9.62|18_49_rank4=8|18_49_rating4=1.7<ref name="entertainment2021"/>|link5=List of 9-1-1 episodes#Season 5 (2021–22)|episodes5=18|start5={{Start date|2021|9|20}}|startrating5=5.08<ref>{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=September 21, 2021 |title=Showbuzz Daily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 9.20.2021 Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-20-2021-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921202013/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-20-2021-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=September 21, 2021 |access-date=September 21, 2021 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end5={{End date|2022|5|16}}|endrating5=5.55<ref>{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=May 17, 2022 |title=ShowBuzzDaily's Monday 5.16.2022 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-16-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517214223/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-16-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=May 17, 2022 |access-date=May 17, 2022 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|season5=2021–22|rank5=18|viewers5=8.12|18_49_rank5=4|18_49_rating5=1.3<ref name="entertainment2022"/>|link6=List of 9-1-1 episodes#Season 6 (2022–23)|episodes6=18|start6={{Start date|2022|9|19}}|startrating6=4.82<ref name="6.01">{{Cite web |last=Salem |first=Mitch |date=September 20, 2022 |title=ShowBuzzDaily's Monday 9.19.2022 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-19-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922085105/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-19-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=September 22, 2022 |access-date=September 20, 2022 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end6={{End date|2023|5|15}}|endrating6=4.32<ref name="6.18">{{cite web|url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-15-2023-top-150-cable-originals-network-finals.html|title=ShowBuzzDaily's Monday 5.15.2023 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated|last=Salem|first=Mitch|work=Showbuzz Daily|date=May 16, 2023|access-date=May 16, 2023|archive-date=2023-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516202446/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-15-2023-top-150-cable-originals-network-finals.html|url-status=dead}}</ref>|season6=2022–23|rank6=19|viewers6=7.12|18_49_rank6=4|18_49_rating6=1.0<ref>{{cite web |last1=Porter |first1=Rick |title=TV Ratings 2022-23: Final Seven-Day Averages for Every Network Series |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tv-ratings-2022-23-every-primetime-network-show-ranked-1235508593/ |website=The Hollywood Reporter |access-date=26 December 2023 |date=7 June 2023}}</ref>|link7=List of 9-1-1 episodes#Season 7 (2024)|timeslot7=Thursday 8:00&nbsp;pm<ref name="TFC">{{Cite web|title=Shows A-Z - 9-1-1 on abc|url=http://www.thefutoncritic.com/showatch/9-1-1/listings/|access-date=September 26, 2024|website=[[The Futon Critic]]}} {{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|timeslot_length7=2|network7=[[American Broadcasting Company|ABC]]|network_length7=2|episodes7=10|start7={{Start date|2024|3|14}}|startrating7=4.92<ref name="7.01">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-9-1-1-network-debut-and-season-premieres-of-greys-anatomy-and-station-19-lift-abc-to-key-demo-victory/|title=Thursday Ratings: ''9-1-1'' Network Debut and Season Premieres of ''Grey's Anatomy'' and ''Station 19'' Lift ABC to Key Demo Victory|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=March 15, 2024|access-date=March 15, 2024|archive-date=2024-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315201309/https://programminginsider.com/thursday-ratings-9-1-1-network-debut-and-season-premieres-of-greys-anatomy-and-station-19-lift-abc-to-key-demo-victory/|url-status=dead}}</ref>|end7={{End date|2024|5|30}}|endrating7=5.19<ref name="7.10">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-station-19-series-finale-on-abc-hits-season-high-in-total-viewers/|title=Thursday Ratings: ''Station 19'' Series Finale on ABC Hits Season-High in Total Viewers|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=June 3, 2024|access-date=June 3, 2024|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603184318/https://programminginsider.com/thursday-ratings-station-19-series-finale-on-abc-hits-season-high-in-total-viewers/|url-status=dead}}</ref>|season7=2023–24|rank7=24|viewers7=6.86|18_49_rank7=8|18_49_rating7=0.8<ref name="entertainment2024">{{Cite web|last=Schneider|first=Michael|title=100 Most-Watched TV Series of 2023-24: This Season's Winners and Losers|url=https://variety.com/2024/tv/news/most-popular-tv-shows-highest-rated-2023-2024-season-tracker-survivor-1236015844/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=May 28, 2024|access-date=May 28, 2024}}</ref>|link8=List of 9-1-1 episodes#Season 8 (2024–25)|episodes8=18<ref name="TFC"/>|start8={{Start date|2024|9|26}}|startrating8=4.93<ref name="8.01">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-doctor-odyssey-embarks-on-decent-maiden-voyage-for-abc/|title=Thursday Ratings: ''Doctor Odyssey'' Embarks on Decent Maiden Voyage for ABC|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024|archive-date=2024-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927222803/https://programminginsider.com/thursday-ratings-doctor-odyssey-embarks-on-decent-maiden-voyage-for-abc/|url-status=dead}}</ref>|end8=|endrating8=|season8=2024–25|rank8=|viewers8=|18_49_rank8=|18_49_rating8=}}{{:List of 9-1-1 episodes}} == ఉత్పత్తి == === అభివృద్ధి === ఈ సిరీస్‌ను 20వ టెలివిజన్ నిర్మిస్తోంది, మర్ఫీ, ఫాల్చుక్, మినార్, బ్రాడ్లీ బ్యూకర్ ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాతలుగా, తారాగణం సభ్యులు ఏంజెలా బాసెట్, పీటర్ క్రౌస్‌తో కలిసి పనిచేస్తున్నారు. మినార్ షోరన్నర్‌గా కూడా పనిచేస్తున్నారు, బ్యూకర్ ప్రీమియర్ ఎపిసోడ్‌కు దర్శకత్వం వహించారు.<ref name="deadline22">{{Cite web|last=Andreeva|date=October 3, 2017|title='9-1-1': Connie Britton To Star In Ryan Murphy & Brad Falchuk's Fox Series|url=https://deadline.com/2017/10/9-1-1-connie-britton-star-ryan-murphy-brad-falchuk-fox-series-1202181179/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221217/https://deadline.com/2017/10/9-1-1-connie-britton-star-ryan-murphy-brad-falchuk-fox-series-1202181179/|archive-date=February 2, 2023|access-date=November 16, 2017|website=Deadline Hollywood}}</ref> జనవరి 16, 2018న, ఫాక్స్ పద్దెనిమిది ఎపిసోడ్‌ల రెండవ సీజన్ కోసం సిరీస్‌ను పునరుద్ధరించింది.<ref>{{Cite web|last=Ausiello|first=Michael|date=January 16, 2018|title=9-1-1 Renewed for Season 2 at Fox|url=http://tvline.com/2018/01/16/911-renewed-for-season-2-at-fox/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117011327/http://tvline.com/2018/01/16/911-renewed-for-season-2-at-fox/|archive-date=January 17, 2018|access-date=January 16, 2018|website=[[TVLine]]}}</ref><ref name="eighteen2">{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=October 29, 2018|title=Fox Sets More Midseason Premiere Dates: 'Gotham' Final Season, 'Orville' Return, 'The Passage' & 'Proven Innocent', More|url=https://deadline.com/2018/10/fox-midseason-premiere-dates-gotham-final-season-proven-innocent-the-orville-the-passage-1202491542/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108122524/https://deadline.com/2018/10/fox-midseason-premiere-dates-gotham-final-season-proven-innocent-the-orville-the-passage-1202491542/|archive-date=November 8, 2019|access-date=October 31, 2018|website=Deadline Hollywood}}</ref> రెండవ సీజన్ సెప్టెంబర్ 23, 2018 ఆదివారం రాత్రి 8 గంటలకు EDTకి ప్రత్యేక ఎపిసోడ్‌తో ప్రదర్శించబడింది; రెండవ ఎపిసోడ్ సెప్టెంబర్ 24, 2018 సోమవారం రాత్రి 9 గంటలకు EDT టైమ్ స్లాట్‌లో ప్రసారం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Harnick|first=Chris|date=June 28, 2018|title=Fox Reveals 2018 Fall TV Premiere Dates: Find Out When 9-1-1, Last Man Standing and More Return|url=https://www.eonline.com/news/947811/fox-reveals-2018-fall-tv-premiere-dates-find-out-when-9-1-1-last-man-standing-and-more-return|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915002223/https://www.eonline.com/news/947811/fox-reveals-2018-fall-tv-premiere-dates-find-out-when-9-1-1-last-man-standing-and-more-return|archive-date=September 15, 2018|access-date=September 14, 2018|website=Eonline}}</ref> మార్చి 25, 2019న, ఫాక్స్ మూడవ సీజన్ కోసం సిరీస్‌ను పునరుద్ధరించింది, ఇది సెప్టెంబర్ 23, 2019న ప్రదర్శించబడింది.<ref name="S3Renewal2">{{Cite web|last1=Porter|first1=Rick|last2=Goldberg|first2=Lesley|date=March 25, 2019|title='911,' 'The Resident' Renewed at Fox|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/911-resident-renewed-at-fox-2019-20-1196818|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325202149/https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/911-resident-renewed-at-fox-2019-20-1196818|archive-date=March 25, 2019|access-date=March 25, 2019|website=The Hollywood Reporter}}</ref><ref name="S3PremiereDate2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=August 15, 2019|title='9-1-1': Ronda Rousey To Recur In Season 3 with 4 episodes Of Fox's First-Responders Drama|url=https://deadline.com/2019/08/9-1-1-ronda-rousey-to-recur-in-season-3-of-foxs-first-responders-drama-1202669025/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816131259/https://deadline.com/2019/08/9-1-1-ronda-rousey-to-recur-in-season-3-of-foxs-first-responders-drama-1202669025/|archive-date=August 16, 2019|access-date=August 17, 2019|website=Deadline Hollywood}}</ref> ఏప్రిల్ 13, 2020న, ఫాక్స్ జనవరి 18, 2021న ప్రదర్శించబడిన నాల్గవ సీజన్ కోసం సిరీస్‌ను పునరుద్ధరించింది.<ref name="S4Renewal2">{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=April 13, 2020|title='9-1-1' & Spinoff '9-1-1: Lone Star' Renewed By Fox For 2020–21 Season|url=https://deadline.com/2020/04/9-1-1-9-1-1-lone-star-renewed-season-4-fox-ryan-murphy-2020-21-1202900985/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413220303/https://deadline.com/2020/04/9-1-1-9-1-1-lone-star-renewed-season-4-fox-ryan-murphy-2020-21-1202900985/|archive-date=April 13, 2020|access-date=April 13, 2020|website=Deadline Hollywood}}</ref><ref name="S4Premiere2">{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=November 10, 2020|title=Fox Sets Winter Premiere Dates; 'The Masked Dancer', 'Call Me Kat' & 'Last Man Standing' Get Post-NFL Launches|url=https://deadline.com/2020/11/fox-2021-winter-premiere-dates-the-masked-dancer-call-me-kat-last-man-standing-the-resident-9-11-lone-star-prodigal-son-1234612346|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110193659/https://deadline.com/2020/11/fox-2021-winter-premiere-dates-the-masked-dancer-call-me-kat-last-man-standing-the-resident-9-11-lone-star-prodigal-son-1234612346/|archive-date=November 10, 2020|access-date=November 10, 2020|website=Deadline Hollywood}}</ref> మే 17, 2021న, ఫాక్స్ ఐదవ సీజన్ కోసం సిరీస్‌ను పునరుద్ధరించింది, ఇది సెప్టెంబర్ 20, 2021న ప్రదర్శించబడింది.<ref name="S5Renewal2">{{Cite web|last1=White|first1=Peter|last2=Petski|first2=Denise|date=May 17, 2021|title='9-1-1' & Spinoff '9-1-1 Lone Star' Renewed By Fox For 2021-22 Season, Network Teases Crossover Episode|url=https://deadline.com/2021/05/9-1-1-spinoff-9-1-1-lone-star-renewed-fox-2021-22-season-1234758097/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517220253/https://deadline.com/2021/05/9-1-1-spinoff-9-1-1-lone-star-renewed-fox-2021-22-season-1234758097/|archive-date=May 17, 2021|access-date=May 17, 2021|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref name="S5Premiere2">{{Cite web|last=Mitovich|first=Matt Webb|date=July 26, 2021|title=Fox Sets Fall Premiere Dates for ''9-1-1'', ''Masked Singer'', ''The Resident'' and Others|url=https://tvline.com/2021/07/26/fox-fall-premiere-dates-911-season-5-masked-singer/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801002406/https://tvline.com/2021/07/26/fox-fall-premiere-dates-911-season-5-masked-singer/|archive-date=August 1, 2021|access-date=July 26, 2021|website=TVLine}}</ref> మే 16, 2022న, ఫాక్స్ ఆరవ సీజన్ కోసం సిరీస్‌ను పునరుద్ధరించింది, ఇది సెప్టెంబర్ 19, 2022న ప్రదర్శించబడింది.<ref name="S6Renewal2">{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=May 16, 2022|title='9-1-1' & 'The Resident' Close Season 6 Renewals In Time For Fox Upfront Presentation|url=https://deadline.com/2022/05/9-1-1-the-resident-renewed-season-6-fox-upfront-1235025030/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516210303/https://deadline.com/2022/05/9-1-1-the-resident-renewed-season-6-fox-upfront-1235025030/|archive-date=May 16, 2022|access-date=May 16, 2022|website=Deadline Hollywood}}</ref><ref name="S6Premiere2">{{Cite web|last=Mitovich|first=Matt Webb|date=June 6, 2022|title=Fox Sets Fall Schedule, Premiere Dates for ''9-1-1'', ''Cleaning Lady'' and Others — ''Fantasy Island'' Held for Midseason|url=https://tvline.com/2022/06/06/fox-fall-schedule-premiere-dates-2022/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705180740/https://tvline.com/2022/06/06/fox-fall-schedule-premiere-dates-2022/|archive-date=July 5, 2022|access-date=June 6, 2022|website=[[TVLine]]}}</ref> మే 1, 2023న, ఈ సిరీస్‌ను ఫాక్స్ రద్దు చేసింది, ABCలో ఏడవ సీజన్ కోసం పునరుద్ధరించబడింది.<ref name="S7RenewalABC2"/> ఏడవ సీజన్ మార్చి 14, 2024న ప్రీమియర్ అయింది.<ref name="S7Premiere2"/> ఏప్రిల్ 2, 2024న, ABC ఎనిమిదవ సీజన్ కోసం సిరీస్‌ను పునరుద్ధరించింది.<ref name="S8Renewal2"/> ఎనిమిదవ సీజన్ సెప్టెంబర్ 26, 2024న ప్రీమియర్ అయింది.<ref name="S8Premiere2"/> === నటనా రంగం === అక్టోబర్ 2017 లో, కోనీ బ్రిటన్, ఏంజెలా బాసెట్, పీటర్ క్రాస్ ప్రధాన తారాగణంలో చేరారు.<ref name="deadline22"/> ఆ నెల తరువాత, ఆలివర్ స్టార్క్, ఐషా హిండ్స్, కెన్నెత్ చోయ్, రాక్మండ్ డన్బార్ లను సాధారణ పాత్రల్లో ఎంచుకున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=October 12, 2017|title=Ryan Murphy's '9-1-1' Adds Four to Cast, Including Rockmond Dunbar, Aisha Hinds|url=https://variety.com/2017/tv/news/9-1-1-fox-ryan-murphy-aisha-hinds-rockmond-dunbar-oliver-stark-kenneth-choi-1202588481/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221218/https://variety.com/2017/tv/news/9-1-1-fox-ryan-murphy-aisha-hinds-rockmond-dunbar-oliver-stark-kenneth-choi-1202588481/|archive-date=February 2, 2023|access-date=November 16, 2017|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> మే 14, 2018న, జెన్నిఫర్ లవ్ హెవిట్, సీజన్ 2లో బక్ సోదరి మాడ్డీ బక్లీ పాత్రలో ప్రధాన తారాగణంలో చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు, బ్రిటన్ పాత్ర అబ్బి క్లార్క్ పాత్ర స్థానంలో నటించనున్నారు.<ref name="JLHSeason2"/> మే 23, 2018న, ఫాక్స్, ర్యాన్ గుజ్మాన్, సిరీస్ రెండవ సీజన్‌లో కొత్త అగ్నిమాపక సిబ్బంది ఎడ్డీ డియాజ్‌గా చేరనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref name="RGSeason2"/> జూన్ 4, 2018న, మే, హ్యారీ గ్రాంట్‌గా నటించిన కొరిన్ మస్సియా, మార్కాంతోన్నీ జాన్ రీస్, సీజన్ 1లో వారి పునరావృత పాత్రల నుండి, సీజన్ 2 కోసం సిరీస్ రెగ్యులర్‌గా పదోన్నతి పొందారని ప్రకటించారు.<ref name="GrantKidsSeason2"/> ఎడ్డీ కుమారుడు క్రిస్టోఫర్‌గా నటించిన గవిన్ మెక్‌హగ్, సీజన్ 2లో పునరావృతమైన తర్వాత, సీజన్ 3లో సిరీస్ రెగ్యులర్‌గా పదోన్నతి పొందారు. బ్రిటన్ మూడవ సీజన్ ముగింపులో ప్రత్యేక అతిథి నటుడిగా తిరిగి వచ్చింది, అబ్బి క్లార్క్ పాత్రను తిరిగి పోషించింది. సీజన్ 5లో, వైద్య, మతపరమైన మినహాయింపుల కోసం డన్బార్ చేసిన అభ్యర్థనలు తిరస్కరించబడిన తర్వాత, 20వ టెలివిజన్ అమలు చేసిన COVID-19 వ్యాక్సిన్ ఆదేశాన్ని డన్బార్ దాటవేసాడు.<ref>{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=November 16, 2021|title=Rockmond Dunbar Exits '9-1-1' Over Covid Vaccine Mandate After Pursuing Medical & Religious Exemptions|url=https://deadline.com/2021/11/rockmond-dunbar-exits-911-covid-vaccine-mandate-medical-religious-exemptions-1234874927/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116174804/https://deadline.com/2021/11/rockmond-dunbar-exits-911-covid-vaccine-mandate-medical-religious-exemptions-1234874927/|archive-date=November 16, 2021|access-date=November 16, 2021|website=Deadline}}</ref> ఫిబ్రవరి 2022లో, అదే సీజన్‌లో అరియెల్ కెబెల్ పునరావృత పాత్రలో తారాగణంలో చేరాడు.<ref>{{Cite web|last=Petski|first=Denise|date=February 2, 2022|title='9-1-1': Arielle Kebbel Joins Fox Drama Series|url=https://deadline.com/2022/02/9-1-1-arielle-kebbel-joins-fox-drama-series-1234925161/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202235351/https://deadline.com/2022/02/9-1-1-arielle-kebbel-joins-fox-drama-series-1234925161/|archive-date=February 2, 2022|access-date=February 3, 2022|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> == సిండికేషన్ == రీరన్స్ జనవరి 5, 2022 నుండి USA నెట్‌వర్క్‌లో ప్రసారం ప్రారంభమైంది<ref>{{Cite web|last=Knolle|first=Sharon|date=January 3, 2022|title='9-1-1' Headed to USA Network in Multi-Year Deal|url=https://www.thewrap.com/9-1-1-headed-usa-network/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103235406/https://www.thewrap.com/9-1-1-headed-usa-network/|archive-date=January 3, 2022|access-date=January 4, 2022|website=[[TheWrap]]}}</ref>, సెప్టెంబర్ 4, 2023 నుండి We TVలో ప్రసారం ప్రారంభమైంది. == రిసెప్షన్ == === విమర్శనాత్మక స్పందన === {{Television season ratings|show_network=y|link1=List of 9-1-1 episodes#Season 1 (2018)|timeslot1=Wednesday 9:00&nbsp;pm|network1=[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|network_length1=6|episodes1=10|start1={{Start date|2018|1|3}}|startrating1=6.83<ref name="1.01">{{Cite web |last=Porter |first=Rick |date=January 5, 2018 |title=''Chicago PD'' adjusts up, ''The X-Files'' adjusts down: Wednesday final ratings |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-jan-3-2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063623/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-jan-3-2018/ |archive-date=January 6, 2018 |access-date=January 5, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end1={{End date|2018|3|21}}|endrating1=6.63<ref name="1.10">{{Cite web |last=Porter |first=Rick |date=March 22, 2018 |title=''Survivor'', ''The Goldbergs'' and ''Modern Family'' adjust up, ''Speechless'' adjusts down: Wednesday final ratings |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-march-21-2018/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323003122/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-march-21-2018/ |archive-date=March 23, 2018 |access-date=March 22, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|season1=2017–18|rank1=21|viewers1=10.75|18_49_rank1=13|18_49_rating1=3.0<ref name="entertainment2018"/>|link2=List of 9-1-1 episodes#Season 2 (2018–19)|timeslot2=Monday 9:00&nbsp;pm{{efn|The season premiere aired outside of its regular timeslot, on Sunday at 8:00&nbsp;pm.}}|episodes2=18|start2={{Start date|2018|9|23}}|startrating2=9.83<ref name="2.01">{{Cite web |last=Welch |first=Alex |date=September 25, 2018 |title=''9-1-1'', ''Big Brother'', and ''Sunday Night Football'' adjust up, ''60 Minutes'' adjusts down: Sunday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-23-2018/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925173130/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-23-2018/ |archive-date=September 25, 2018 |access-date=September 25, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end2={{End date|2019|5|13}}|endrating2=6.44<ref name="2.18">{{Cite web |last=Rejent |first=Joseph |date=May 14, 2019 |title=''The Voice'' adjusts down: Monday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-may-13-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514213011/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-may-13-2019/ |archive-date=May 14, 2019 |access-date=May 14, 2019 |website=TV by the Numbers}}</ref>|season2=2018–19|rank2=28|viewers2=9.86|18_49_rank2=12|18_49_rating2=2.4<ref name="entertainment2019"/>|link3=List of 9-1-1 episodes#Season 3 (2019–20)|timeslot3=Monday 8:00&nbsp;pm|timeslot_length3=4|episodes3=18|start3={{Start date|2019|9|23}}|startrating3=7.14<ref name="3.01">{{Cite web |last=Rejent |first=Joseph |date=September 24, 2019 |title=''9-1-1'' and ''Bob Hearts Abishola'' adjust up: Monday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-september-23-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924205803/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-september-23-2019/ |archive-date=September 24, 2019 |access-date=September 24, 2019 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end3={{End date|2020|5|11}}|endrating3=7.29<ref name="3.18">{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=May 12, 2020 |title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 5.11.2020 |url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-5-11-2020.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513214231/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-5-11-2020.html |archive-date=May 13, 2020 |access-date=May 12, 2020 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|season3=2019–20|rank3=15|viewers3=10.42|18_49_rank3=6|18_49_rating3=2.3<ref name="entertainment2020"/>|link4=List of 9-1-1 episodes#Season 4 (2021)|episodes4=14|start4={{Start date|2021|1|18}}|startrating4=7.19<ref name="4.01">{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=January 20, 2021 |title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 1.18.2021 |url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-1-18-2021.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120211722/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-1-18-2021.html |archive-date=January 20, 2021 |access-date=January 20, 2021 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end4={{End date|2021|5|24}}|endrating4=6.35<ref>{{Cite web |last=Bauder |first=David |date=June 2, 2021 |title=CBS is champ of television season for 13th consecutive year |url=https://apnews.com/article/health-coronavirus-pandemic-television-entertainment-business-804fbdd417093715611a385399eda323 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20210614004837/https://apnews.com/article/health-coronavirus-pandemic-television-entertainment-business-804fbdd417093715611a385399eda323 |archive-date=June 14, 2021 |access-date=June 2, 2021 |website=Associated Press}}</ref>|season4=2020–21|rank4=11|viewers4=9.62|18_49_rank4=8|18_49_rating4=1.7<ref name="entertainment2021"/>|link5=List of 9-1-1 episodes#Season 5 (2021–22)|episodes5=18|start5={{Start date|2021|9|20}}|startrating5=5.08<ref>{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=September 21, 2021 |title=Showbuzz Daily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 9.20.2021 Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-20-2021-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921202013/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-20-2021-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=September 21, 2021 |access-date=September 21, 2021 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end5={{End date|2022|5|16}}|endrating5=5.55<ref>{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=May 17, 2022 |title=ShowBuzzDaily's Monday 5.16.2022 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-16-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517214223/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-16-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=May 17, 2022 |access-date=May 17, 2022 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|season5=2021–22|rank5=18|viewers5=8.12|18_49_rank5=4|18_49_rating5=1.3<ref name="entertainment2022"/>|link6=List of 9-1-1 episodes#Season 6 (2022–23)|episodes6=18|start6={{Start date|2022|9|19}}|startrating6=4.82<ref name="6.01">{{Cite web |last=Salem |first=Mitch |date=September 20, 2022 |title=ShowBuzzDaily's Monday 9.19.2022 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-19-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922085105/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-19-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=September 22, 2022 |access-date=September 20, 2022 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end6={{End date|2023|5|15}}|endrating6=4.32<ref name="6.18">{{cite web|url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-15-2023-top-150-cable-originals-network-finals.html|title=ShowBuzzDaily's Monday 5.15.2023 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated|last=Salem|first=Mitch|work=Showbuzz Daily|date=May 16, 2023|access-date=May 16, 2023|archive-date=2023-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516202446/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-15-2023-top-150-cable-originals-network-finals.html|url-status=dead}}</ref>|season6=2022–23|rank6=19|viewers6=7.12|18_49_rank6=4|18_49_rating6=1.0<ref>{{cite web |last1=Porter |first1=Rick |title=TV Ratings 2022-23: Final Seven-Day Averages for Every Network Series |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tv-ratings-2022-23-every-primetime-network-show-ranked-1235508593/ |website=The Hollywood Reporter |access-date=26 December 2023 |date=7 June 2023}}</ref>|link7=List of 9-1-1 episodes#Season 7 (2024)|timeslot7=Thursday 8:00&nbsp;pm<ref name="TFC">{{Cite web|title=Shows A-Z - 9-1-1 on abc|url=http://www.thefutoncritic.com/showatch/9-1-1/listings/|access-date=September 26, 2024|website=[[The Futon Critic]]}} {{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|timeslot_length7=2|network7=[[American Broadcasting Company|ABC]]|network_length7=2|episodes7=10|start7={{Start date|2024|3|14}}|startrating7=4.92<ref name="7.01">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-9-1-1-network-debut-and-season-premieres-of-greys-anatomy-and-station-19-lift-abc-to-key-demo-victory/|title=Thursday Ratings: ''9-1-1'' Network Debut and Season Premieres of ''Grey's Anatomy'' and ''Station 19'' Lift ABC to Key Demo Victory|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=March 15, 2024|access-date=March 15, 2024|archive-date=2024-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315201309/https://programminginsider.com/thursday-ratings-9-1-1-network-debut-and-season-premieres-of-greys-anatomy-and-station-19-lift-abc-to-key-demo-victory/|url-status=dead}}</ref>|end7={{End date|2024|5|30}}|endrating7=5.19<ref name="7.10">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-station-19-series-finale-on-abc-hits-season-high-in-total-viewers/|title=Thursday Ratings: ''Station 19'' Series Finale on ABC Hits Season-High in Total Viewers|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=June 3, 2024|access-date=June 3, 2024|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603184318/https://programminginsider.com/thursday-ratings-station-19-series-finale-on-abc-hits-season-high-in-total-viewers/|url-status=dead}}</ref>|season7=2023–24|rank7=24|viewers7=6.86|18_49_rank7=8|18_49_rating7=0.8<ref name="entertainment2024">{{Cite web|last=Schneider|first=Michael|title=100 Most-Watched TV Series of 2023-24: This Season's Winners and Losers|url=https://variety.com/2024/tv/news/most-popular-tv-shows-highest-rated-2023-2024-season-tracker-survivor-1236015844/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=May 28, 2024|access-date=May 28, 2024}}</ref>|link8=List of 9-1-1 episodes#Season 8 (2024–25)|episodes8=18<ref name="TFC"/>|start8={{Start date|2024|9|26}}|startrating8=4.93<ref name="8.01">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-doctor-odyssey-embarks-on-decent-maiden-voyage-for-abc/|title=Thursday Ratings: ''Doctor Odyssey'' Embarks on Decent Maiden Voyage for ABC|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024|archive-date=2024-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927222803/https://programminginsider.com/thursday-ratings-doctor-odyssey-embarks-on-decent-maiden-voyage-for-abc/|url-status=dead}}</ref>|end8=|endrating8=|season8=2024–25|rank8=|viewers8=|18_49_rank8=|18_49_rating8=}} రాటెన్ టొమాటోస్‌లో, మొదటి సీజన్ 33 సమీక్షల ఆధారంగా 70% ఆమోదం రేటింగ్‌ను కలిగి ఉంది, సగటు రేటింగ్ 5.9/10. వెబ్‌సైట్ విమర్శకుల ఏకాభిప్రాయం ఇలా ఉంది, "9-1-1 అప్పుడప్పుడు మెలోడ్రామాలోకి వెళుతుంది, కానీ అగ్రశ్రేణి తారాగణం, అడ్రినలిన్-పంపింగ్ యాక్షన్, ప్రదర్శనను వ్యసనపరుడైన అపరాధ ఆనంద ప్రాంతంలోకి నెట్టే చెత్త శిబిరంతో విముక్తి పొందింది."<ref name="S1RT2">{{Cite web|title=''9-1-1'': Season 1 (2018)|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/9_1_1/s01|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403105742/https://www.rottentomatoes.com/tv/9_1_1/s01|archive-date=April 3, 2019|access-date=April 1, 2022|website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> వెయిటెడ్ యావరేజ్‌ను ఉపయోగించే మెటాక్రిటిక్, 21 విమర్శకుల సమీక్షల ఆధారంగా 100కి 60 స్కోర్‌ను కేటాయించింది, ఇది "మిశ్రమ లేదా సగటు సమీక్షలు" అని సూచిస్తుంది.<ref name="S1MC2">{{Cite web|title=''9-1-1'' (2018): Season 1 reviews|url=https://www.metacritic.com/tv/9-1-1/season-1|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221227/https://www.metacritic.com/tv/9-1-1/season-1|archive-date=February 2, 2023|access-date=January 1, 2022|website=[[Metacritic]]}}</ref> రాటెన్ టొమాటోస్‌లో, రెండవ సీజన్ 7 సమీక్షల ఆధారంగా 100% ఆమోదం రేటింగ్‌ను కలిగి ఉంది, సగటు రేటింగ్ 7.8/10.<ref name="S2RT">{{Cite web|title=''9-1-1'': Season 2 (2018)|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/9_1_1/s02|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127032804/https://www.rottentomatoes.com/tv/9_1_1/s02/|archive-date=November 27, 2018|access-date=January 16, 2019|website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> అప్రోక్స్ బ్రియాన్ గ్రబ్ ఈ సిరీస్ రెండవ సీజన్ మొదటి సీజన్ కంటే మరింత ప్రతిష్టాత్మకంగా ఉందని పేర్కొన్నాడు, విపత్తులు, యాక్షన్ సన్నివేశాలను ప్రశంసించాడు, తారాగణం ప్రదర్శనలను, పాత్రల అభివృద్ధిని ప్రశంసించాడు.<ref>{{Cite web|last=Brian Grubb|date=September 25, 2018|title=The '9-1-1' Season 2 Premiere Was Exactly As Crazy As You Hoped|url=https://uproxx.com/tv/911-season-2-premiere/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220719113001/https://uproxx.com/tv/911-season-2-premiere/|archive-date=July 19, 2022|access-date=July 19, 2022|website=UPROXX}}</ref> రాటెన్ టొమాటోస్‌లో, మూడవ సీజన్ 8 సమీక్షల ఆధారంగా 75% ఆమోదం రేటింగ్‌ను కలిగి ఉంది, సగటు రేటింగ్ 6.5/10.<ref name="S3RT">{{Cite web|title=''9-1-1'': Season 3 (2019)|url=https://www.rottentomatoes.com/tv/9_1_1/s03|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200916015321/https://www.rottentomatoes.com/tv/9_1_1/s03|archive-date=September 16, 2020|access-date=May 11, 2020|website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> === రేటింగ్స్ === 9-1-1 సీజన్ 7 ముగింపు చూసిన వారంలోనే దాదాపు 10 మిలియన్ల మంది వీక్షకులను చేరుకుంది, ABC, హులు, డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లలో ఏడు రోజుల వీక్షణ తర్వాత మొత్తం 9.59 మిలియన్ల వీక్షకులను, 18-49 సంవత్సరాల వయస్సు గల పెద్దలలో 2.05 రేటింగ్‌ను పొందింది. ఇది ఏప్రిల్ నుండి ఈ షోకు అత్యుత్తమ మల్టీప్లాట్‌ఫామ్ వీక్షకుడిగా గుర్తించబడింది, సగటు లైవ్-ప్లస్-ఏడు-రోజుల రేటింగ్ 0.83తో సీజన్‌కు 18-49 సంవత్సరాల వయస్సు గల పెద్దలలో అత్యధిక ప్రసార టీవీ డ్రామాగా నిలిచింది. ABCలో మాత్రమే లైవ్-ప్లస్-ఏడు-రోజుల వీక్షణ పరంగా, ఈ ముగింపు మొత్తం 6.91 మిలియన్ల వీక్షకులను సాధించింది, ఇది దాని లైవ్-ప్లస్-ఏడు-రోజుల వీక్షకుల సంఖ్య 5.20 మిలియన్ల నుండి 33% ఎక్కువ, 0.90 రేటింగ్, దాని ప్రారంభ లైవ్-ప్లస్-సేము-రోజుల రేటింగ్ 0.61 నుండి 48% పెరుగుదల.<ref>{{Cite web|last=Seitz|first=Loree|date=2024-06-13|title='9-1-1' Season 7 Finale Hits Audience of 9.6 Million in Delayed Viewing Across ABC, Hulu {{!}} Exclusive|url=https://www.thewrap.com/9-1-1-season-7-finale-abc-viewership-ratings/|access-date=2024-12-12|website=[[TheWrap]]|language=en-US}}</ref> 9-1-1 దాని తాజా సీజన్‌లో గణనీయమైన వీక్షకుల పెరుగుదలను చూసింది, సీజన్ 8 ప్రీమియర్ ఏడు రోజుల బహుళ-ప్లాట్‌ఫారమ్ వీక్షణ తర్వాత 9.8 మిలియన్ల వీక్షకులను ఆకర్షించింది, ఇది దాని ప్రత్యక్ష + అదే రోజు ప్రేక్షకుల 4.8 మిలియన్ల నుండి 106% పెరుగుదల. ఈ ఎపిసోడ్ దాని మూడు రోజుల ప్రేక్షకుల 8.27 మిలియన్ల వీక్షకుల నుండి దాదాపు 20% పెరుగుదలను చూసింది. 18-49 జనాభాలో, ప్రీమియర్ 1.95 రేటింగ్‌కు చేరుకుంది, ఇది దాని అదే రోజు రేటింగ్ 0.42 నుండి 359% పెరుగుదల.<ref>{{Cite web|last=Campione|first=Katie|date=2024-10-10|title=‘9-1-1’ Season 8 Premiere Buzzes Toward 10M Cross-Platform Viewers In 7 Days|url=https://deadline.com/2024/10/9-1-1-season-8-premiere-ratings-delayed-abc-1236112905/|access-date=2024-12-12|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US}}</ref>{{Television season ratings|show_network=y|link1=List of 9-1-1 episodes#Season 1 (2018)|timeslot1=Wednesday 9:00&nbsp;pm|network1=[[Fox Broadcasting Company|Fox]]|network_length1=6|episodes1=10|start1={{Start date|2018|1|3}}|startrating1=6.83<ref name="1.01">{{Cite web |last=Porter |first=Rick |date=January 5, 2018 |title=''Chicago PD'' adjusts up, ''The X-Files'' adjusts down: Wednesday final ratings |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-jan-3-2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106063623/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-jan-3-2018/ |archive-date=January 6, 2018 |access-date=January 5, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end1={{End date|2018|3|21}}|endrating1=6.63<ref name="1.10">{{Cite web |last=Porter |first=Rick |date=March 22, 2018 |title=''Survivor'', ''The Goldbergs'' and ''Modern Family'' adjust up, ''Speechless'' adjusts down: Wednesday final ratings |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-march-21-2018/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323003122/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/wednesday-final-ratings-march-21-2018/ |archive-date=March 23, 2018 |access-date=March 22, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|season1=2017–18|rank1=21|viewers1=10.75|18_49_rank1=13|18_49_rating1=3.0<ref name="entertainment2018"/>|link2=List of 9-1-1 episodes#Season 2 (2018–19)|timeslot2=Monday 9:00&nbsp;pm{{efn|The season premiere aired outside of its regular timeslot, on Sunday at 8:00&nbsp;pm.}}|episodes2=18|start2={{Start date|2018|9|23}}|startrating2=9.83<ref name="2.01">{{Cite web |last=Welch |first=Alex |date=September 25, 2018 |title=''9-1-1'', ''Big Brother'', and ''Sunday Night Football'' adjust up, ''60 Minutes'' adjusts down: Sunday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-23-2018/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925173130/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-23-2018/ |archive-date=September 25, 2018 |access-date=September 25, 2018 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end2={{End date|2019|5|13}}|endrating2=6.44<ref name="2.18">{{Cite web |last=Rejent |first=Joseph |date=May 14, 2019 |title=''The Voice'' adjusts down: Monday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-may-13-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514213011/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-may-13-2019/ |archive-date=May 14, 2019 |access-date=May 14, 2019 |website=TV by the Numbers}}</ref>|season2=2018–19|rank2=28|viewers2=9.86|18_49_rank2=12|18_49_rating2=2.4<ref name="entertainment2019"/>|link3=List of 9-1-1 episodes#Season 3 (2019–20)|timeslot3=Monday 8:00&nbsp;pm|timeslot_length3=4|episodes3=18|start3={{Start date|2019|9|23}}|startrating3=7.14<ref name="3.01">{{Cite web |last=Rejent |first=Joseph |date=September 24, 2019 |title=''9-1-1'' and ''Bob Hearts Abishola'' adjust up: Monday final ratings |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-september-23-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924205803/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/monday-final-ratings-september-23-2019/ |archive-date=September 24, 2019 |access-date=September 24, 2019 |website=TV by the Numbers}}</ref>|end3={{End date|2020|5|11}}|endrating3=7.29<ref name="3.18">{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=May 12, 2020 |title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 5.11.2020 |url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-5-11-2020.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200513214231/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-5-11-2020.html |archive-date=May 13, 2020 |access-date=May 12, 2020 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|season3=2019–20|rank3=15|viewers3=10.42|18_49_rank3=6|18_49_rating3=2.3<ref name="entertainment2020"/>|link4=List of 9-1-1 episodes#Season 4 (2021)|episodes4=14|start4={{Start date|2021|1|18}}|startrating4=7.19<ref name="4.01">{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=January 20, 2021 |title=Updated: ShowBuzzDaily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 1.18.2021 |url=http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-1-18-2021.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120211722/http://www.showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-top-150-monday-cable-originals-network-finals-1-18-2021.html |archive-date=January 20, 2021 |access-date=January 20, 2021 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end4={{End date|2021|5|24}}|endrating4=6.35<ref>{{Cite web |last=Bauder |first=David |date=June 2, 2021 |title=CBS is champ of television season for 13th consecutive year |url=https://apnews.com/article/health-coronavirus-pandemic-television-entertainment-business-804fbdd417093715611a385399eda323 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20210614004837/https://apnews.com/article/health-coronavirus-pandemic-television-entertainment-business-804fbdd417093715611a385399eda323 |archive-date=June 14, 2021 |access-date=June 2, 2021 |website=Associated Press}}</ref>|season4=2020–21|rank4=11|viewers4=9.62|18_49_rank4=8|18_49_rating4=1.7<ref name="entertainment2021"/>|link5=List of 9-1-1 episodes#Season 5 (2021–22)|episodes5=18|start5={{Start date|2021|9|20}}|startrating5=5.08<ref>{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=September 21, 2021 |title=Showbuzz Daily's Top 150 Monday Cable Originals & Network Finals: 9.20.2021 Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-20-2021-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921202013/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-20-2021-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=September 21, 2021 |access-date=September 21, 2021 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end5={{End date|2022|5|16}}|endrating5=5.55<ref>{{Cite web |last=Metcalf |first=Mitch |date=May 17, 2022 |title=ShowBuzzDaily's Monday 5.16.2022 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-16-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517214223/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-16-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=May 17, 2022 |access-date=May 17, 2022 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|season5=2021–22|rank5=18|viewers5=8.12|18_49_rank5=4|18_49_rating5=1.3<ref name="entertainment2022"/>|link6=List of 9-1-1 episodes#Season 6 (2022–23)|episodes6=18|start6={{Start date|2022|9|19}}|startrating6=4.82<ref name="6.01">{{Cite web |last=Salem |first=Mitch |date=September 20, 2022 |title=ShowBuzzDaily's Monday 9.19.2022 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated |url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-19-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922085105/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-9-19-2022-top-150-cable-originals-network-finals.html |archive-date=September 22, 2022 |access-date=September 20, 2022 |website=Showbuzz Daily}}</ref>|end6={{End date|2023|5|15}}|endrating6=4.32<ref name="6.18">{{cite web|url=https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-15-2023-top-150-cable-originals-network-finals.html|title=ShowBuzzDaily's Monday 5.15.2023 Top 150 Cable Originals & Network Finals Updated|last=Salem|first=Mitch|work=Showbuzz Daily|date=May 16, 2023|access-date=May 16, 2023|archive-date=2023-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516202446/https://showbuzzdaily.com/articles/showbuzzdailys-monday-5-15-2023-top-150-cable-originals-network-finals.html|url-status=dead}}</ref>|season6=2022–23|rank6=19|viewers6=7.12|18_49_rank6=4|18_49_rating6=1.0<ref>{{cite web |last1=Porter |first1=Rick |title=TV Ratings 2022-23: Final Seven-Day Averages for Every Network Series |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/tv-ratings-2022-23-every-primetime-network-show-ranked-1235508593/ |website=The Hollywood Reporter |access-date=26 December 2023 |date=7 June 2023}}</ref>|link7=List of 9-1-1 episodes#Season 7 (2024)|timeslot7=Thursday 8:00&nbsp;pm<ref name="TFC">{{Cite web|title=Shows A-Z - 9-1-1 on abc|url=http://www.thefutoncritic.com/showatch/9-1-1/listings/|access-date=September 26, 2024|website=[[The Futon Critic]]}} {{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|timeslot_length7=2|network7=[[American Broadcasting Company|ABC]]|network_length7=2|episodes7=10|start7={{Start date|2024|3|14}}|startrating7=4.92<ref name="7.01">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-9-1-1-network-debut-and-season-premieres-of-greys-anatomy-and-station-19-lift-abc-to-key-demo-victory/|title=Thursday Ratings: ''9-1-1'' Network Debut and Season Premieres of ''Grey's Anatomy'' and ''Station 19'' Lift ABC to Key Demo Victory|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=March 15, 2024|access-date=March 15, 2024|archive-date=2024-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315201309/https://programminginsider.com/thursday-ratings-9-1-1-network-debut-and-season-premieres-of-greys-anatomy-and-station-19-lift-abc-to-key-demo-victory/|url-status=dead}}</ref>|end7={{End date|2024|5|30}}|endrating7=5.19<ref name="7.10">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-station-19-series-finale-on-abc-hits-season-high-in-total-viewers/|title=Thursday Ratings: ''Station 19'' Series Finale on ABC Hits Season-High in Total Viewers|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=June 3, 2024|access-date=June 3, 2024|archive-date=2024-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603184318/https://programminginsider.com/thursday-ratings-station-19-series-finale-on-abc-hits-season-high-in-total-viewers/|url-status=dead}}</ref>|season7=2023–24|rank7=24|viewers7=6.86|18_49_rank7=8|18_49_rating7=0.8<ref name="entertainment2024">{{Cite web|last=Schneider|first=Michael|title=100 Most-Watched TV Series of 2023-24: This Season's Winners and Losers|url=https://variety.com/2024/tv/news/most-popular-tv-shows-highest-rated-2023-2024-season-tracker-survivor-1236015844/|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=May 28, 2024|access-date=May 28, 2024}}</ref>|link8=List of 9-1-1 episodes#Season 8 (2024–25)|episodes8=18<ref name="TFC"/>|start8={{Start date|2024|9|26}}|startrating8=4.93<ref name="8.01">{{cite web|url=https://programminginsider.com/thursday-ratings-doctor-odyssey-embarks-on-decent-maiden-voyage-for-abc/|title=Thursday Ratings: ''Doctor Odyssey'' Embarks on Decent Maiden Voyage for ABC|work=Programming Insider|first=Douglas|last=Pucci|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024|archive-date=2024-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927222803/https://programminginsider.com/thursday-ratings-doctor-odyssey-embarks-on-decent-maiden-voyage-for-abc/|url-status=dead}}</ref>|end8=|endrating8=|season8=2024–25|rank8=|viewers8=|18_49_rank8=|18_49_rating8=}} === ప్రశంసలు === తక్కువ ప్రాతినిధ్యం వహించిన లింగ గుర్తింపులు, రంగు కలిగిన వ్యక్తులను నియమించుకున్నందుకు సీజన్ 5 ది రీఫ్రేమ్ స్టాంప్‌తో గుర్తింపు పొందింది.<ref name="ReFrame">{{Cite web|last=Behzadi|first=Sofia|date=July 19, 2022|title='Euphoria', 'Abbott Elementary' & Apple Among ReFrame Stamp Recipients For Gender-Balanced Hiring; Numbers Down From 2020-2021|url=https://deadline.com/2022/07/euphoria-abbott-elementary-apple-reframe-stamp-gender-balanced-hiring-2021-22-1235072102/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722025712/https://deadline.com/2022/07/euphoria-abbott-elementary-apple-reframe-stamp-gender-balanced-hiring-2021-22-1235072102/|archive-date=July 22, 2022|access-date=May 1, 2023|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |సంవత్సరం. ! scope="col" |అవార్డు ! scope="col" |వర్గం ! scope="col" style="width:40%;" |నామినీ (s) ! scope="col" |ఫలితం. ! class="unsortable" scope="col" |Ref. |- | rowspan="4" |2018 |బీఈటీ అవార్డులు |ఉత్తమ నటి |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite magazine|last=Hoggatt|first=Aja|date=June 24, 2018|title=BET Awards 2018: See the full list of winners|url=https://ew.com/music/2018/06/24/bet-awards-2018-winners-list/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805010003/http://ew.com/music/2018/06/24/bet-awards-2018-winners-list/|archive-date=August 5, 2018|access-date=December 17, 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |టీన్ ఛాయిస్ అవార్డ్స్ |బ్రేక్అవుట్ టీవీ షో ఎంపిక |''9-1-1'' | {{Nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=August 12, 2018|title=Teen Choice Awards 2018: The Complete Winners List|url=https://www.etonline.com/teen-choice-awards-2018-the-complete-winners-list-107721|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221729/https://www.etonline.com/teen-choice-awards-2018-complete-winners-list-107721|archive-date=February 2, 2023|access-date=August 12, 2018|website=[[Entertainment Tonight]]}}</ref> |- |ఎంపిక బ్రేక్అవుట్ టీవీ స్టార్ |ఆలివర్ స్టార్క్ | {{Nom}} |- |కాలిఫోర్నియా ఆన్ లొకేషన్ అవార్డ్స్ |సంవత్సరపు స్థాన బృందం-ఒక గంట టెలివిజన్ |హీథర్ హాస్, స్పెన్సర్ కోట్స్, మాట్ హిక్మాన్, జోన్ హోలిస్, బ్రూక్ కివోవిట్జ్, కాన్రాడ్ మాస్లెన్, లారా మాసెంగిల్, కోర్ట్నీ ఓచోవా, పెర్రీ పియర్సన్, జెన్నిఫర్ స్మిత్ డాస్, జాన్ వెస్ట్, డాన్ వింక్లెబౌర్, చెస్టర్ వాంగ్, మైఖేల్ బోరుషెక్, బ్రిటనీ క్లాస్ | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=2018 COLA Winners – California On Location Awards|url=https://colaawards.com/2018-cola-winners/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728143052/https://colaawards.com/2018-cola-winners/|archive-date=July 28, 2022|access-date=July 28, 2022|language=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" |2019 |ఎఎఫ్సిసిఎ టీవీ అవార్డ్స్ |ఉత్తమ ప్రదర్శన-మహిళ | rowspan="2" |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Hipes|first=Patrick|date=July 23, 2019|title=Netflix's 'When They See Us' Tops African American Film Critics Association TV Honors List|url=https://deadline.com/2019/07/african-american-film-critics-tv-honors-winners-list-when-they-see-us-1202651928/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221730/https://deadline.com/2019/07/african-american-film-critics-tv-honors-winners-list-when-they-see-us-1202651928/|archive-date=February 2, 2023|access-date=July 5, 2022|website=Deadline Hollywood}}</ref> |- |టెలివిజన్ కోసం బ్లాక్ రీల్ అవార్డులు |అత్యుత్తమ నటి, డ్రామా సిరీస్ | {{Nom}} | |- |టీన్ ఛాయిస్ అవార్డ్స్ |ఎంపిక డ్రామా టీవీ నటుడు |ఆలివర్ స్టార్క్ | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite magazine|last=Yang|first=Rachel|date=August 11, 2019|title=Teen Choice Awards 2019: See the full list of winners and nominees|url=https://ew.com/awards/2019/08/11/teen-choice-awards-2019-see-full-list-winners-nominees/|magazine=[[Entertainment Weekly]]|language=EN|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301064600/https://ew.com/awards/2019/08/11/teen-choice-awards-2019-see-full-list-winners-nominees/|archive-date=March 1, 2021|access-date=December 17, 2020}}</ref> |- |యంగ్ ఎంటర్టైనర్ అవార్డులు |టెలివిజన్ ధారావాహికంలో ఉత్తమ అతిథి యువ నటుడు |కానర్ డీన్ | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=The 4th Annual Young Entertainer Awards {{!}} 2019|url=http://www.youngentertainerawards.org/YEA%20NOM%20LIST%202019.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221737/https://www.youngentertainerawards.org/YEA%20NOM%20LIST%202019.pdf|archive-date=February 2, 2023|access-date=December 17, 2020|website=youngentertainerawards.org}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |బిఎమ్ఐ ఫిల్మ్ &amp;amp; టీవీ అవార్డ్స్ |బిఎమ్ఐ నెట్వర్క్ టెలివిజన్ అవార్డ్స్ |మాక్ క్వేలే | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=BMI Film, TV & Visual Media Awards 2020|url=https://www.bmi.com/award-shows/film-tv-2020/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925103806/https://www.bmi.com/award-shows/film-tv-2020/|archive-date=September 25, 2020|access-date=July 27, 2022|website=BMI.com}}</ref> |- |NAACP ఇమేజ్ అవార్డ్స్ |డ్రామా సిరీస్లో అత్యుత్తమ నటి |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|date=February 23, 2020|title=NAACP Winners 2020: The Complete List|url=https://variety.com/2020/film/awards/naacp-winners-list-2020-beyonce-rihanna-1203511871/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223015451/https://variety.com/2020/film/awards/naacp-winners-list-2020-beyonce-rihanna-1203511871/|archive-date=February 23, 2020|access-date=December 17, 2020|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- | rowspan="6" |2021 | rowspan="3" |పీపుల్స్ ఛాయిస్ అవార్డ్స్ |2021 డ్రామా షో |''9-1-1'' | {{Nom}} | rowspan="3" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite magazine|last=Nazareno|first=Mia|date=December 8, 2021|title=BTS Wins 3 Awards at 2021 People's Choice Awards: Full List of Winners|url=https://www.billboard.com/music/awards/2021-peoples-choice-awards-winners-list-1235006905/|magazine=Billboard|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208053455/https://www.billboard.com/music/awards/2021-peoples-choice-awards-winners-list-1235006905/|archive-date=December 8, 2021|access-date=July 28, 2022}}</ref> |- |2021 మహిళా టీవీ స్టార్ | rowspan="3" |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Nom}} |- |2021 టీవీ డ్రామా స్టార్ | {{Nom}} |- | rowspan="2" |విమర్శకుల ఎంపిక సూపర్ అవార్డులు |యాక్షన్ సిరీస్లో ఉత్తమ నటి | {{Won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Hammond|first=Pete|date=November 19, 2020|title='Palm Springs', 'Lovecraft Country' Top Movie And Series Nominations For Inaugural Critics Choice Super Awards; Netflix Lands 35 Nods|url=https://deadline.com/2020/11/palm-springs-lovecraft-country-lead-critcs-choice-super-awards-nominations-1234618498/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225023936/https://deadline.com/2020/11/palm-springs-lovecraft-country-lead-critcs-choice-super-awards-nominations-1234618498/|archive-date=December 25, 2020|access-date=December 17, 2020|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- |ఉత్తమ యాక్షన్ సిరీస్ |''9-1-1'' | {{Nom}} |- |NAACP ఇమేజ్ అవార్డ్స్ |డ్రామా సిరీస్లో అత్యుత్తమ నటి |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Gibbs|first=Adrienne|title=Netflix, HBO Lead NAACP Image Awards 2021 Nominations|url=https://www.forbes.com/sites/adriennegibbs/2021/02/04/netflix-hbo-lead-naacp-image-awards-2021-nominations/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204214908/https://www.forbes.com/sites/adriennegibbs/2021/02/04/netflix-hbo-lead-naacp-image-awards-2021-nominations/|archive-date=February 4, 2021|access-date=February 5, 2021|website=Forbes|language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2022 | rowspan="2" |NAACP ఇమేజ్ అవార్డ్స్ |అత్యుత్తమ డ్రామా సిరీస్ |''9-1-1'' | {{Nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Beresford|first=Trilby|last2=Coates|first2=Tyler|date=February 27, 2022|title=NAACP Image Awards: 'The Harder They Fall' Takes Best Film, Jennifer Hudson Named Entertainer of the Year|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/naacp-image-awards-2022-winners-list-1235100121/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220228000643/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/naacp-image-awards-2022-winners-list-1235100121/|archive-date=February 28, 2022|access-date=April 2, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Spivey|first=Kemberlie|date=January 19, 2022|title=2022 NAACP Image Awards Nominations: The Full List|url=https://www.forbes.com/sites/kemberliespivey/2022/01/18/2022-naacp-image-awards-nominations-the-full-list/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119025807/https://www.forbes.com/sites/kemberliespivey/2022/01/18/2022-naacp-image-awards-nominations-the-full-list/|archive-date=January 19, 2022|access-date=January 20, 2022|website=[[Forbes]]}}</ref> |- |డ్రామా సిరీస్లో అత్యుత్తమ నటి |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Won}} |- |బిఎమ్ఐ ఫిల్మ్ & టీవీ అవార్డ్స్ |బిఎమ్ఐ నెట్వర్క్ టెలివిజన్ అవార్డ్స్ |మాక్ క్వేలే | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Burlingame|first=Jon|date=May 12, 2022|title='Fast and Furious' Composer Brian Tyler Named BMI Icon at Film, TV and Visual Media Awards|url=https://variety.com/2022/music/news/brian-tyler-bmi-icon-film-tv-awards-1235264814/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221735/https://variety.com/2022/music/news/brian-tyler-bmi-icon-film-tv-awards-1235264814/|archive-date=February 2, 2023|access-date=July 5, 2022|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=2022 BMI Film, TV & Visual Media Awards|url=https://www.bmi.com/award-shows/film-tv-2022/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610080951/https://www.bmi.com/award-shows/film-tv-2022/|archive-date=June 10, 2022|access-date=July 5, 2022|website=BMI.com}}</ref> |- | rowspan="2" |కాలిఫోర్నియా ఆన్ లొకేషన్ అవార్డ్స్ |లొకేషన్ మేనేజర్ ఆఫ్ ది ఇయర్-ఎపిసోడిక్ టెలివిజన్-వన్ అవర్ |టిమ్ హిల్మాన్ | {{Won}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite magazine|last=Carly Thomas|last2=Abbey White|date=December 5, 2022|title='Don't Worry Darling,' '9-1-1' Take Multiple Top Honors at 2022 California on Location Awards|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/cola-20220-winners-list-dont-worry-darling-911-1235274757/|magazine=The Hollywood Reporter|language=en-US|access-date=February 3, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|last=Zee|first=Michaela|date=December 5, 2022|title='Don't Worry Darling,' '80 for Brady' Among Winners at California on Location Awards|url=https://variety.com/2022/artisans/awards/california-on-location-awards-2022-winners-list-full-1235449955/|access-date=February 4, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- |లొకేషన్ టీమ్ ఆఫ్ ది ఇయర్-ఎపిసోడిక్ టెలివిజన్-వన్ అవర్ |''9-1-1'' |{{Won}} |- | rowspan="2" |క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ సూపర్ అవార్డ్స్ |యాక్షన్ సిరీస్లో ఉత్తమ నటి |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Nom}} | rowspan="2" style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Davis|first=Clayton|date=February 22, 2022|title=Critics Choice Super Awards: 'Spider-Man,' 'Justice League' Among Film Nominees; 'Evil,' 'Midnight Mass' Lead TV|url=https://variety.com/2022/awards/news/critics-choice-super-awards-spider-man-1235187084/|access-date=February 4, 2023|website=Variety|language=en-US}}</ref> |- |ఉత్తమ యాక్షన్ సిరీస్ |''9-1-1'' | {{Nom}} |- |2023 |NAACP ఇమేజ్ అవార్డ్స్ |డ్రామా సిరీస్లో అత్యుత్తమ నటి |ఏంజెలా బాసెట్ | {{Won}} | style="text-align:center;" |<ref name="NAACP2023">{{Cite web|last=Vary|first=Adam B.|last2=Flam|first2=Charna|date=February 25, 2023|title=Angela Bassett, 'Abbott Elementary' Win Top Honors at 2023 NAACP Image Awards|url=https://variety.com/2023/awards/news/naacp-image-awards-2023-winners-list-1235532462/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230226090821/https://variety.com/2023/awards/news/naacp-image-awards-2023-winners-list-1235532462/|archive-date=February 26, 2023|access-date=February 26, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- |2024 |NAACP ఇమేజ్ అవార్డ్స్ |డ్రామా సిరీస్లో అత్యుత్తమ నటి |ఏంజెలా బాసెట్ |{{Nom}} | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|last=Jackson|first=Angelique|date=January 25, 2024|title=Colman Domingo, Ayo Edebiri, Victoria Monét and Usher Lead NAACP Image Award Nominations|url=https://variety.com/2024/film/news/naacp-image-award-nominations-2024-1235887287/|access-date=May 7, 2024|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |} == స్పిన్-ఆఫ్‌లు == మే 12, 2019న, 9-1-1: లోన్ స్టార్ అనే స్పిన్-ఆఫ్, NFC ఛాంపియన్‌షిప్ గేమ్ తర్వాత వెంటనే జనవరి 19, 2020న ప్రీమియర్ అవుతుందని, ఆ తర్వాతి రాత్రి జనవరి 20, 2020న కొనసాగుతుందని ప్రకటించబడింది.<ref name="adweek-Lynch2">{{Cite magazine|last=Lynch|first=Jason|date=May 13, 2019|title=Fox Brings Back The Masked Singer This Fall, Then Will Debut Season 3 After Super Bowl LIV|url=https://www.adweek.com/tv-video/fox-brings-back-the-masked-singer-this-fall-then-will-debut-season-3-after-super-bowl-liv/|magazine=[[Adweek]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513180732/https://www.adweek.com/tv-video/fox-brings-back-the-masked-singer-this-fall-then-will-debut-season-3-after-super-bowl-liv/|archive-date=May 13, 2019|access-date=October 1, 2019|url-status=live}}</ref> అదే రోజున, రాబ్ లోవ్ నటించనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=May 12, 2019|title='9-1-1' Spinoff Starring Rob Lowe Ordered By Fox; New Series '9-1-1: Lone Star' Will Premiere Next Season|url=https://deadline.com/2019/05/9-1-1-spinoff-rob-lowe-star-9-1-1-lone-star-fox-series-1202610804/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714124604/https://deadline.com/2019/05/9-1-1-spinoff-rob-lowe-star-9-1-1-lone-star-fox-series-1202610804/|archive-date=July 14, 2019|access-date=October 1, 2019|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> సెప్టెంబర్‌లో, లివ్ టైలర్,<ref>{{Cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|last2=Petski|first2=Denise|name-list-style=amp|date=September 11, 2019|title=Liv Tyler Set as the Female Lead of Fox's '9-1-1: Lone Star' Spinoff Series|url=https://deadline.com/2019/09/liv-tyler-star-female-lead-fox-9-1-1-lone-star-spinoff-rob-lowe-1202731865/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912090321/https://deadline.com/2019/09/liv-tyler-star-female-lead-fox-9-1-1-lone-star-spinoff-rob-lowe-1202731865/|archive-date=September 12, 2019|access-date=October 1, 2019|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> రోనెన్ రూబిన్‌స్టెయిన్, సియెర్రా మెక్‌క్లైన్,<ref>{{Cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|last2=Petski|first2=Denise|name-list-style=amp|date=September 20, 2019|title='9-1-1: Lone Star': Ronen Rubinstein & Sierra McClain Land Leads in Fox's Spinoff Series|url=https://deadline.com/2019/09/9-1-1-lone-star-ronen-rubinstein-sierra-mcclain-land-leads-in-foxs-spinoff-series-1202739517/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920165733/https://deadline.com/2019/09/9-1-1-lone-star-ronen-rubinstein-sierra-mcclain-land-leads-in-foxs-spinoff-series-1202739517/|archive-date=September 20, 2019|access-date=October 1, 2019|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> జిమ్ పారక్,<ref>{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=September 18, 2019|title='9-1-1: Lone Star: Jim Parrack Cast in Fox Spinoff Series|url=https://deadline.com/2019/09/9-1-1-lone-star-jim-parrack-cast-fox-spinoff-series-1202738287/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190920083959/https://deadline.com/2019/09/9-1-1-lone-star-jim-parrack-cast-fox-spinoff-series-1202738287/|archive-date=September 20, 2019|access-date=October 1, 2019|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> నటాచా కరం, బ్రియాన్ మైఖేల్ స్మిత్, జూలియన్ వర్క్స్, రాఫెల్ ఎల్. సిల్వా<ref>{{Cite web|last1=Andreeva|first1=Nellie|last2=Petski|first2=Denise|name-list-style=amp|date=September 23, 2019|title='9-1-1: Lone Star': Natacha Karam & Brian Michael Smith Among 4 Cast in Fox Spinoff Series|url=https://deadline.com/2019/09/9-1-1-lone-star-natacha-karam-brian-michael-smith-rafael-silva-julian-works-fox-1202742827/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001060634/https://deadline.com/2019/09/9-1-1-lone-star-natacha-karam-brian-michael-smith-rafael-silva-julian-works-fox-1202742827/|archive-date=October 1, 2019|access-date=October 1, 2019|website=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> కూడా లోవ్‌తో పాటు ఈ సిరీస్‌లో నటించనున్నట్లు ప్రకటించారు. COVID-19 ఆందోళనల కారణంగా, లివ్ టైలర్ రెండవ సీజన్‌కు తిరిగి రాలేదు.<ref>{{Cite web|last=Van Hoose|first=Benjamin|date=September 23, 2020|title=Liv Tyler Not Returning to 9-1-1: Lone Star Season 2 Due to Coronavirus Concerns: Reports|url=https://people.com/tv/liv-tyler-not-returning-to-9-1-1-lone-star-season-2-due-to-coronavirus-concerns/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202221735/https://people.com/tv/liv-tyler-not-returning-to-9-1-1-lone-star-season-2-due-to-coronavirus-concerns/|archive-date=February 2, 2023|access-date=January 1, 2022|website=People|quote=the pair live in Britain}}</ref> జినా టోర్రెస్‌ను సాధారణ పాత్రలో ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite web|last=Porter|first=Rick|date=September 3, 2020|title=Gina Torres Joins Fox's '911: Lone Star'|url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/gina-torres-joins-foxs-911-lone-star-4054966/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726234140/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/gina-torres-joins-foxs-911-lone-star-4054966/|archive-date=July 26, 2022|access-date=July 26, 2022|website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> 9-1-1: లోన్ స్టార్ ఐదవ సీజన్ చివరిదని నిర్ధారించబడిన కొద్దిసేపటికే, అక్టోబర్ 1, 2024న, ర్యాన్ మర్ఫీ ABC కోసం రెండవ 9-1-1 స్పిన్‌ఆఫ్ పనిలో ఉందని వెరైటీకి వెల్లడించాడు.<ref>{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=20 February 2025|title=‘9-1-1’ Spinoff Set In Nashville Gets ABC Series Order For 2025-26 Season|url=https://deadline.com/2025/02/9-1-1-nashville-spinoff-abc-ryan-murphy-1236289065/|access-date=20 February 2025|website=Deadline}}</ref> == గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb title}} drxovbn5duzmiuzmbgrkhgm213x9gfg 0 454213 4991445 4582848 2026-10-29T18:30:51Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991445 wikitext text/x-wiki '''మాలా సాహా''' (జననం 1956) [[పశ్చిమ బెంగాల్]] కు చెందిన భారతీయ రాజకీయవేత్త.<ref name=":0">{{Cite web|title=Mala Saha(All India Trinamool Congress(AITC)):Constituency- KASHIPUR-BELGACHIA(KOLKATA NORTH) - Affidavit Information of Candidate|url=https://www.myneta.info/westbengal2016/candidate.php?candidate_id=849|access-date=2025-04-22|website=www.myneta.info}}</ref> ఆమె [[కోల్‌కతా జిల్లా]] [[కాశీపూర్-బెల్గాచియా శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ]]<nowiki/>కు రెండుసార్లు సభ్యురాలిగా ఉన్నది. ఆమె 2011, 2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలలో అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్ కు ప్రాతినిధ్యం వహించి రెండు సార్లు ఎమ్మెల్యేగా నెగ్గింది.<ref>{{Cite web|date=2016|title=ElectWise -West Bengal - 2016 Assembly Elections|url=https://www.electwise.in/election/assembly/west-bengal/2016/constituency/kashipur-belgachia/|access-date=2025-04-22|website=Electwise.in|language=en}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Kashipur-Belgachia Election Result 2021 Live Updates: Atin Ghosh of TMC Secures Victory|url=https://www.news18.com/news/politics/kashipur-belgachia-election-result-2021-live-updates-kashipur-belgachia-winner-loser-leading-trailing-mla-margin-3696485.html|access-date=2025-04-22|website=News18|language=en}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == మాలా సాహా పశ్చిమ బెంగాల్లోని కోల్‌కతా జిల్లాలోని బెల్గాచియాలోని కాశిపూర్ కు చెందినది. ఆమె తరుణ్ సాహాను వివాహం చేసుకుంది. ఆమె 1981లో రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం నుండి చరిత్రలో ఎంఏ పూర్తి చేసింది. ఆ తరువాత, ఆమె 1983లో [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి బి. ఎడ్ చేసింది. రిహాబిలిటేషన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి ప్రత్యేక విద్య (మెంటల్ రిటార్డేషన్) సర్టిఫికేట్ కూడా పొందింది. ఆమె రిటైర్డ్ స్కూల్ టీచర్.<ref name=":0" /> == కెరీర్ == మాలా సాహా [[2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2011 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్ కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ కాశీపూర్ బెల్గాచియా అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి గెలిచింది. ఆమె 87,408 ఓట్లు పొంది, తన సమీప ప్రత్యర్థి [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] కు చెందిన కనికా ఘోష్ బోస్ ను 40,284 ఓట్ల తేడాతో ఓడించింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=Kashipur-belgachia Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency|url=https://resultuniversity.com/election/kashipur-belgachia-west-bengal-assembly-constituency|access-date=2025-04-22|website=resultuniversity.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250810031520/https://resultuniversity.com/election/kashipur-belgachia-west-bengal-assembly-constituency|archive-date=2025-08-10|url-status=dead}}</ref> [[2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లోనూ ఆమె తృణమూల్ కాంగ్రెస్ స్థానాన్ని నిలుపుకుంది, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) కు చెందిన కనికా బోస్ ను 25,810 ఓట్ల తేడాతో ఓడించింది.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|date=2021-04-07|title=West Bengal Assembly election 2021, Kashipur-Belgachia profile: TMC's Mala Saha currently represents seat|url=https://www.firstpost.com/politics/west-bengal-assembly-election-2021-kashipur-belgachia-profile-tmcs-mala-saha-currently-represents-seat-9282681.html|access-date=2025-04-22|website=Firstpost|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kashipur-belgachia Election Results 2021 LIVE, Vote Counting, Leading, Trailing , Winners West bengal Kashipur-belgachia Constituency Election News LIVE|url=https://news.abplive.com/elections/west-bengal-election-results-2021/wb-kashipur-belgachia-constituency-168.html|access-date=2025-04-22|website=news.abplive.com|language=en}}</ref> [[2021 పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో ఆమెకు తృణమూల్ కాంగ్రెస్ టికెట్ నిరాకరించింది.<ref>{{Cite web|last=Bose|first=Joydeep|date=18 March 2021|title=West Bengal election: Setback for BJP as 2 leaders refuse offer to contest|url=https://www.hindustantimes.com/elections/west-bengal-assembly-election/west-bengal-election-setback-for-bjp-as-2-leaders-refuse-offer-to-contest-101616075570784.html|access-date=22 April 2025|website=Hindustan Times}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కోల్‌కతా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1956 జననాలు]] 57lg8ttl2hn9zn1t1fmu7235yna3vto 0 454962 4991476 4963659 2026-10-29T22:17:23Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991476 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=December 2020}} {{Infobox settlement | name = Melilla | other_name = Autonomous City of Melilla | settlement_type = [[Municipality]] and [[Autonomous communities of Spain#Autonomous cities|Autonomous city]] | image_skyline = {{Multiple image | perrow = 1/2 | border = infobox | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = (Melilla) Aterrizando en Melilla (16668390111).jpg | caption1 = Aerial view | image2 = Puerta de la Marina, Melilla.jpg | caption2 = [[Melilla la Vieja|Old city]] | image3 = EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg | caption3 = [[Modernisme|Modernist]] buildings }} | image_flag = [[File:Flag of Melilla.svg|border|125px]] | flag_alt = Flag of Melilla | image_shield = [[File:Coat of Arms of Melilla.svg|75px]] | shield_alt = Coat-of-arms of Melilla <!-- Maps -->| pushpin_map_caption = Location within Spain##Location within Europe | pushpin_relief = 1 | pushpin_map = #Spain#Europe | image_map = {{Infobox mapframe | id = Q5831 | zoom = 8 | shape-fill-opacity=0.4 | marker = city }} | map_caption = Location of Melilla in Spain | coordinates = {{Coord|35|17|32|N|2|56|27|W|region:ES-ML_type:city|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[Spain]] | established_title = Settled by [[Phoenicia|Phoenicians]] | established_date = AD {{start date and age|8}}, ''as [[Rusadir]]''<ref name="auto1">[https://museomelilla.es/fenicios_A2_5.php]. Archaeology Data Service, Autonomous City of Melilla.</ref> | leader_party = [[People's Party (Spain)|PP]] | leader_title = [[Mayor-President of Melilla|Mayor-President]] | leader_name = [[Juan José Imbroda]] | area_total_km2 = 12.3 | area_rank = [[Ranked lists of Spanish autonomous communities|19th]] | population_as_of = 2024 | population_footnotes = <ref name=population2024>{{cite web |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=67988 |title=Annual population census 2021-2024 |language=en |website=[[National Statistics Institute (Spain)]] |date=2024-12-19 |access-date=2025-01-29 }}</ref> | population_total =60000 | population_rank = [[Ranked lists of Spanish autonomous communities|18th]] | population_density_km2 = 1000 | population_density_sq_mi = auto | population_density = | population_density_rank = [[Ranked lists of Spanish autonomous communities|1st]] | population_blank1_title = % of Spain | population_blank1 = 0.16% | population_demonyms = Melillan <!-- GDP --------------->| demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{cite web | url=https://ine.es/prensa/cre_2022.pdf | title=Contabilidad Regional de España|website=www.ine.es}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = €1.750 billion (2023) | demographics2_title2 = Per capita | demographics2_info2 = €20,479 (2023) | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = [[ISO 3166|ISO 3166 code]] | postal_code = ES-ML | blank_name_sec1 = [[Official language]]s | blank_info_sec1 = [[Spanish language|Spanish]] | blank1_name_sec1 = Statute of Autonomy | blank1_info_sec1 = 14 March 1995 | blank_name_sec2 = Currency | blank_info_sec2 = [[Euro]] ([[Euro sign|€]]) ([[ISO 4217|EUR]]) | blank1_name_sec2 = | blank1_info_sec2 = | website = [https://www.melilla.es/melillaPortal/index.jsp www.melilla.es] | module = | blank2_info_sec1 = [[Assembly of Melilla]] | blank2_name_sec1 = Parliament | blank3_info_sec1 = 1 deputy (of 350) | blank4_info_sec1 = 2 senators (of 264) | blank3_name_sec1 = [[Congress of Deputies (Spain)|Congress]] | blank4_name_sec1 = [[Spanish Senate|Senate]] | blank3_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] (2022) | blank3_info_sec2 = 0.867<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/ESP/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2025-01-28}}</ref><br/>{{color|darkgreen|very high}} · [[List of Spanish autonomous communities by Human Development Index|18th]] | blank2_name_sec2 = [[Patron saint]] | blank2_info_sec2 = [[Francis of Assisi]] and [[Our Lady of the Rosary]] }} మెలిల్లా (/mɛˈliːjə/, స్పానిష్: [meˈliʝa] ⓘ; tarifit: mřič) ఉత్తర ఆఫ్రికను తీరంలో స్పెయిను స్వయంప్రతిపత్త నగరం. ఇది కేపు త్రీ ఫోర్క్సు తూర్పు వైపున ఉంది. మొరాకో సరిహద్దులో, మధ్యధరా సముద్రానికి ఎదురుగా ఉంది. ఇది 12.3 కిమీ 2 (4.7 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో ఉంది. మెలిల్లా, స్వయంప్రతిపత్తి శాసనం ఆమోదించబడిన 1995 మార్చి 14 వరకు ఇది మలాగా ప్రావిన్సు‌లో భాగంగా ఉంది. యూరోపియను యూనియను సభ్య దేశాల ప్రత్యేక భూభాగాలలో మెలిల్లా ఒకటి. మిగిలిన ఇయు, మెలిల్లాకు కదలికలు నిర్దిష్ట నియమాలకు లోబడి ఉంటాయి. స్పెయిను ప్రవేశ ఒప్పందంలో ఇంటరు అలియాకు స్కెంజెను సమావేశానికి అందించబడతాయి.<ref>{{Cite book|url=https://www.consilium.europa.eu/media/30055/qc0414838enn.pdf|title=The Schengen Area|year=2015|publisher=[[Council of the European Union]]|isbn= 978-92-824-4586-0|doi=10.2860/48294|author1=Council of the European Union}}</ref> 2024 నాటికి మెలిల్లాకు 85,811 జనాభా ఉంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.ine.es/jaxiT3/Tabla.htm?t=2853&L=0|title=Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero|publisher=[[Instituto Nacional de Estadística (Spain)|Instituto Nacional de Estadística]]|access-date=2020-06-26}}</ref> జనాభా ప్రధానంగా ఐబీరియను, రిఫియను ప్రజల మధ్య విభజించబడింది. {{Sfn|Trinidad|2012|p=962}} సెఫార్డికు యూదులు, సింధి హిందువులు కూడా తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నారు. మెలిల్లా అధికారిక స్పానిషు, టారిఫిటు మధ్య డిగ్లోసియాను కలిగి ఉంది.{{Sfn|Sánchez Suárez|2003|p=190}} అటానమసు సిటీ ఆఫ్ [[సియుటా]], ఆఫ్రికాలోని స్పెయిను, ఇతర భూభాగాల మాదిరిగానే మెలిల్లా మొరాకో అహంకార వాదనకు లోబడి ఉంటుంది. {{Sfn|Trinidad|2012|pp=961–975}} == పేరువెనుక చరిత్ర == ఇవి కూడా చూడండి: రుసాడిరు § పేరు స్పానిషు నుండి అరువు తెచ్చుకున్న ఆంగ్ల పేరు మెలిల్లాను స్పానిషు డబులు ఎల్ ధ్వనిని అంచనా వేయడానికి /mɛˈliːjə/<ref name=lex>{{Cite dictionary |url=http://www.lexico.com/definition/Melilla |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322182054/https://www.lexico.com/definition/melilla |archive-date=2020-03-22 |title=Melilla |dictionary=[[Lexico]] UK English Dictionary |publisher=[[Oxford University Press]]}}</ref> లేదా /məˈliːjə/<ref name=mw>{{Cite Merriam-Webster|Melilla|access-date=19 May 2019}}</ref> అని ఉచ్ఛరిస్తారు. చాలా ప్రామాణిక స్పానిషు మాండలికాలలో సరిగ్గా [meˈliʝa]. ఈ పేరు 9వ శతాబ్దం నుండి ధృవీకరించబడింది.{{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}} అనిశ్చిత శబ్దవ్యుత్పత్తి శాస్త్రం అరబికు మాల్లియా (مَلِيلْيَة, [maˈliːlja]) నుండి ఉద్భవించింది. మెలిల్లా పురాతన కాలంలో తేనెటీగల పెంపకానికి ఒక ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా ఉన్నందున ఈ పేరు తేనె (స్పానిషు: మైలు; లాటిను: మెలు; ప్రాచీన గ్రీకు: μέλι, మెలి) కు సంబంధించినదన భావిస్తున్నారు. {{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}}మౌరేటానియను పాలనలో నగరం కాంస్య నాణేల మీద ప్రముఖంగా తేనెటీగ కనిపిస్తుంది. {{sfnp|Head & al.|1911|p=889}} ప్రత్యామ్నాయంగా ఇది "విభేదం", "జ్వరం" లేదా మధ్యయుగ అరబు వ్యక్తి అనే అర్థం వచ్చే పదాల నుండి తీసుకోబడింది. {{Sfn|Lara Peinado|1998|p=25}}ఈ స్థలపేరు బహుశా అమాజిఘు మూలం M·L (అంటే 'తెలుపు') నుండి వచ్చి ఉండవచ్చు. ఇది అమాజిఘు మిలిలెటు‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. దీని ఫలితంగా స్థానిక Mrič ([mrɪtʃ]) /l/→ [r], /lt/ → [č] మార్పులు వస్తాయి. <ref name=":1">{{cite book|last=Yahia|first=Jahfar Hassan|year=2014|title=Curso de lengua tamazight, nivel elemental. Caminando en la didáctica de la lengua rifeña|language=es,rif|location=Melilla|publisher=GEEPP Ed.}}</ref>{{sfn|Tilmatine|2011|p=25}} == చిహ్నాలు == 1913లో 13వ అల్ఫోన్సో నుండి వచ్చిన రాజ శాసనం ప్రకారం నగరం దాని హెరాల్డికు షీల్డు‌గా మదీనా సిడోనియా హౌసు చేతులను ఉపయోగిస్తుంది. <ref>{{cite periodical |issn=0212-1220 |title=Real decreto concediendo |url=http://www.boe.es/datos/pdfs/BOE/1913/071/A00650-00650.pdf |periodical=Gaceta de Madrid |issue=71 |date=12 March 1913}}</ref> మెలిల్లా కోటను నిర్వచించే బ్లేజోను ఈ క్రింది విధంగా ఉంది: నగరం అధికారిక కోటు మదీనా సిడోనియా హౌసు చెందినది. ఇది టారిఫా కోట నుండి సంసిద్ధత స్థితిలో ఒక కత్తిని పట్టుకున్న గుజ్మాను ఎల్ బ్యూనోను పర్యవేక్షించే డ్యూకలు కిరీటాన్ని కలిగి ఉంది. దీనికి నాన్ ప్లసు అల్ట్రా అనే శాసనంతో హెర్క్యులసు స్తంభాలు మద్దతు ఇస్తున్నాయి. ఇందులో ఆకాశనీలం రంగు మైదానం మీద ఆయుధాలు, బంగారం, గుల్సు‌తో చెక్కబడిన రెండు జ్యోతి, సినోపులు‌లో ఏడు సర్పాలతో గ్రింగోలు చేయబడి, లేత రంగులో అమర్చబడి, లియోను రాజ్యం, కాస్టిలు రాజ్యం రాయలు ఆర్మ్సు బోర్డరు, బంగారు కోటలతో ప్రత్యామ్నాయంగా తొమ్మిది గుల్సు ముక్కలు, గుల్సు‌లో సింహాలతో తొమ్మిది వెండి ముక్కలు ఉన్నాయి. కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్సు పైభాగంలో టారిఫా కోట వెనుక, రెక్కల రిబ్బను మీద ‌మీద పురాణం ప్రేఫెరే పాట్రియం లిబెరిసు పేరెంటం డెసెటు (కుటుంబం ముందు ఫాదరు‌ల్యాండు‌ను ఉంచడం సరైనది), షీల్డు బేసు వద్ద, కానీ దాని వెలుపల, సినోపులు‌లో ఒక డ్రాగను‌తో కూడిన నినాదాన్ని కూడా ఉంది. [[File:Escudo de Melilla.svg|left|frameless]] — మెలిల్లా నగరం అధికారిక బులెటిను నం. 4385, 2007 మార్చి 27 పేజీ. 1167.<ref name="bocmesim">{{Cite periodical |page=1167 |periodical=Official Bulletin of the City of Melilla |issue=4385 |date=March 27, 2007 |title=Decree No. 111 of March 22, 2007, regarding the definitive approval of the Protocol and Ceremonial Regulations of the Autonomous City of Melilla |issn=1135-4011 |url=http://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=ficha_bome.jsp&dboidboletin=42468 |access-date=2025-05-19 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318194212/https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=ficha_bome.jsp&dboidboletin=42468 |url-status=dead }}</ref> స్వయంప్రతిపత్తి నగరం ఉపయోగించే జెండాలో లేత నీలం రంగు క్షేత్రం మధ్యలో ఉంచబడిన హెరాల్డికు షీల్డు ఉంటుంది. దీనికి 1893, 1909, 1911 ప్రచారాల సమయంలో జనాభా అందించిన సహాయానికి గుర్తింపుగా 1913 మార్చి 11న రాయలు డిక్రీ ద్వారా కింగ్ 13వ అల్ఫోన్సో మంజూరు చేసిన ముయి వాలెరోసా వై హ్యుమానిటేరియా (చాలా సాహసోపేతమైన, మానవతావాది) అనే బిరుదులు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |date=2020-09-29 |title=Un escudo con abolengo {{!}} Melilla Hoy |url=https://www.melillahoy.es/noticia/102000/historia/un-escudo-con-abolengo.html |access-date=2025-03-18 |archive-date=29 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929120907/https://www.melillahoy.es/noticia/102000/historia/un-escudo-con-abolengo.html |url-status=bot: unknown }}</ref> కాబ్రెరిజాసు బజాసు గన్‌పౌడరు మ్యాగజైను‌లో జరిగిన పేలుడు బాధితులకు సహాయం అందించినందుకు 1929 ఫిబ్రవరి 9న అదే రాజు మంజూరు చేసిన ముయి కారిటాటివా (చాలా దాతృత్వం) అనే బిరుదు కూడా దీనికి ఉంది. అదనంగా, స్పానిషు అంతర్యుద్ధం ప్రారంభమైన నగరం కావడంతో మార్చి 1962లో ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో మంజూరు చేసిన అడెలాంటాడా డెల్ మోవిమింటో నేషనలు (జాతీయ ఉద్యమ నాయకుడు) అనే బిరుదును కూడా దీనికి ఉంది. ఈ చివరి బిరుదు తొలగించబడలేదు. నగరం ఉపయోగించకుండా ఉంది. ఇది కాథలిక్కు చక్రవర్తులు ఫార్వర్డు పోసు‌గా దాని పాత్రకు ఇచ్చిన అడెలాంటాడా డి ఎస్పానా ఎన్ ఆఫ్రికా (ఆఫ్రికాలో స్పెయిను నాయకుడు) అనే గుర్తించబడని బిరుదును గుర్తుచేస్తుంది. <ref>{{cite periodical |access-date=19 August 2019 |title=DECRETO 462 1962 |periodical=Boletín Oficial del Estado |date=1 March 1962 |url=https://www.boe.es/boe/dias/1962/03/09/pdfs/A03307-03307.pdf}}</ref> == చరిత్ర == === పురాతనకాలం-మధ్యయుగం === మెలిల్లా అనేది ఫోనీషియను, తరువాత ప్యూనికు వాణిజ్య స్థాపన ఇది సమీపంలోని కేపు త్రీ ఫోర్క్సు ఫోనీషియను పేరు నుండి తీసుకోబడిన రుసాడిరు (ప్యూనిక్: 𐤓𐤔𐤀𐤃𐤓, ršʾdr),{{sfnp|Head & al.|1911|p=889}} అనే పేరు వైవిధ్యాలతో ఉంది.<ref>[[Pliny the Elder|Pliny]], ''[[Natural History (Pliny)|Nat. Hist.]]'', Book V, Ch. 18.</ref> ప్యూనికు యుద్ధాలలో కార్తేజు ఓటమి తరువాత నగరం రోమను క్లయింటు రాష్ట్రం మౌరేటానియా నియంత్రణలోకి వచ్చింది. కాలిగులా ఆధ్వర్యంలో దాని విలీనం తర్వాత క్లాడియసు దీనిని మౌరేటానియా టింగిటానా ప్రావిన్సు‌లో భాగంగా నిర్వహించాడు. ప్లినీ దీనిని స్థానిక కొండ కోట, ఓడరేవుగా పేర్కొన్నాడు (లాటిను: ఒప్పిడం ఎట్ పోర్టసు). <ref name=CE>[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Rusaddir|Sophrone Pétridès, "Rusaddir" in ''Catholic Encyclopedia'' (New York 1912)]]</ref> దీనిని ఎడి 46లో రోమను కాలనీగా మార్చారు. ఆ తర్వాత దీనిని కొన్నిసార్లు ఫ్లావియా అని పిలుస్తారు. రుసాదిరు ఒకప్పుడు బిషపు స్థానంగా ఉండేవాడని చెబుతారు. కానీ ఉద్దేశించిన సీ ఏ బిషపు గురించి ఎటువంటి రికార్డు లేదు <ref name=CE>[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Rusaddir|Sophrone Pétridès, "Rusaddir" in ''Catholic Encyclopedia'' (New York 1912)]]</ref> ఇది కాథలిక్కు చర్చి ఆధునిక నామమాత్రపు సీల జాబితాలో చేర్చబడలేదు. <ref>''Annuario Pontificio 2013'' (Libreria Editrice Vaticana, 2013, {{ISBN|978-88-209-9070-1}}), p. 960</ref> రాజకీయ చరిత్ర మొరాకో రిఫు దక్షిణ స్పెయిను ప్రాంతంలోని పట్టణాల మాదిరిగానే ఉంటుంది. మెలిల్లాను క్రమంగా వాండల్సు, బైజాంటైన్లు, విసిగోతు‌లు పాలించారు. 6వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఇది మౌరో-రోమను రాజ్యానికి ప్రధాన ఓడరేవు. ఉత్తర ఆఫ్రికాను ఇస్లామికు ఆక్రమించిన తర్వాత, ఇది ఉమయ్యదు‌లు, కార్డోబను‌లు, ఇద్రిసిడు‌లు, అల్మోరావిడు‌లు, అల్మోహాడు‌లు, మారినిడు‌లు, వాట్టసిడు‌ల కిందకు వచ్చింది. === ప్రారంభ ఆధునిక కాలం === 15 వ శతాబ్దంలో ఫెజు రాజ్యంలోని చాలా మధ్యధరా నగరాల మాదిరిగా నగరం క్షీణించిందని అట్లాంటికు మీద ఉన్నవారు గ్రహించారు.{{Sfn|Bravo Nieto|1990|pp=21–22}} 1492 లో కాథలికు మోనార్చ్సు [[గ్రెనడా]] నాస్రిడు రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత వారి కార్యదర్శి హెర్నాండో డి జాఫ్రా {{Sfn|Bravo Nieto|1990|p=25}} ఉత్తర ఆఫ్రికా తీరంలో దేశం క్షీణస్థితిని గురించిన సమాచారం సేకరించారు. ఆయన దర్యాప్తు చేయడానికి ఏజెంట్లను పంపాడు. తరువాత కాథలిక్కు చక్రవర్తికి నివేదించాడు 1494 నాటికి స్థానికులు ఫెజు సుల్తాను అధికారాన్ని బహిష్కరించారు. కనుక వారు విధేయతను ప్రదర్శిస్తామని వాగ్ధానం చేయడానికి ముందుకొచ్చారు. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=83}} టోర్డెసిల్లాసు 1494 ఒప్పందం మెలిల్లా కాజాను ఉంచినప్పటికీ అప్పటి వరకు పోర్చుగీసులకు, కాస్టిలే గోళం క్రింద నగరం విజయం కొరకు వేచి ఉండాల్సి వచ్చింది. నేపుల్సు ఫ్రెంచి ఆక్రమణతో ఆలస్యం. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=83–84}} [[File:Plano de la Plaza de Melilla como está en principio de febrero de 1699.jpg|thumb|17 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి మెలిల్లా కోట మ్యాపు.]] మదీనా సిడోనియా డ్యూకు, జువాన్ అల్ఫోన్సో పెరెజు డి గుజ్మాను, మెలిల్లాను స్వాధీనం చేసుకోవాలని, పెడ్రో డి ఎస్టోపియాను, కాథలిక్కు మోనార్క్సు, కాస్టిలే 1వ ఇసాబెల్లా అరగోను 2వ ఫెర్డినాండు 1వ ఇసాబెల్లా ఆర్టిల్లరీ ఆఫీసరు ఫ్రాన్సీసు సహాయాన్ని అందించారు. {{Sfn|Bravo Nieto|1990|p=26}} మెలిల్లా 17 సెప్టెంబరు 1497 న ఆక్రమించబడింది. వాస్తవంగా హింస లేకుండా ఇది ట్లెంసెను రాజ్యం, ఫెజి రాజ్యం మధ్య సరిహద్దులో ఉంది. దాని ఫలితంగా చాలా సార్లు పోరాడి, వదిలివేయబడింది. <ref>{{Harvnb|Loureiro Soto|2015|p=85}}; {{Harvnb|Bravo Nieto|1990|p=26}}</ref><ref>{{citation |url=http://www.ayuntamiento.es/comunidades_melilla.php |title=Ayuntamientos de España |publisher=Ayuntamiento.es |access-date=7 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120301210448/http://www.ayuntamiento.es/comunidades_melilla.php |archive-date=1 March 2012 }}</ref>[29] [30] ఫెజు రాజ్యంలోకి పెద్ద-స్థాయి విస్తరణ జరగలేదు. ఎల్ కోబీరు, ఓరన్లలో అల్జీరియను తీరం వెంబడి కార్డినలు సిస్నెరోసు సంస్థలను, ఫెజు రాజ్యం ప్రాదేశిక పరిధిలో బాడిసు రాకు, హిస్పానికు రాచరికం రాచరికం ఇంపీరియలు ప్రేరణ చివరికి {{Sfn|Bravo Nieto|1990|pp=17; 28}} ,తేడాతో అట్లాంటికు ఖండం అంతటా. మెలిల్లాను ప్రారంభంలో మదీనా సిడోనియా, క్రౌన్ హౌసు సంయుక్తంగా నిర్వహించింది. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=125}} 1498 సెటిల్మెంటు మునుపటిది మెలిల్లాలో 700 మంది వ్యక్తుల దండును స్టేషను చేయవలసి ఉంది. తరువాతి వారు నగరానికి అనేక మంది మారవేడు. గోధుమ ఫనేగాస్లను అందించడానికి. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=127}} 5వ చార్లెసు పాలనలో మెలిల్లా మీద క్రౌన్ ఆసక్తి తగ్గింది. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=131}} 16 వ శతాబ్దంలో మెలిల్లాలో ఉన్న సైనికులు తీవ్రంగా పారితోషికం పొందారు. ఇది చాలా ఎడారికి దారితీసింది. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=127–128}} 1556 7 జూన్ న ఈ ప్రదేశం దండు మీద డ్యూకు ఆఫ్ మదీనా సిడోనియా బాధ్యతను విడిచిపెట్టింది.{{sfn|Polo|1986|p=8}} 17 వ శతాబ్దం చివరలో అలౌటు సుల్తాను ఇస్మాయిలు ఇబ్ను షరీఫు ప్రెసిడియోను జయించటానికి ప్రయత్నించాడు. {{Sfn|Loureiro Soto|2015|p=175}} 1680 లలో బాహ్య కోటలను తీసుకున్నాడు. 1690 లలో మెలిల్లాను ముట్టడించలేదు.{{Sfn|Loureiro Soto|2015|pp=175–176; 179}} ఒక స్పానిషు అధికారి ప్రతిబింబిస్తుంది. "మెలిల్లాలో ఒక గంట, మెరిటు కోణం నుండి, స్పెయిను‌కు ముప్పై సంవత్సరాల కన్నా ఎక్కువ సేవ విలువైనది."<ref name="Rezette41">[[#Rezette|Rezette]], p. 41</ref> === చివరి ఆధునిక కాలం === మెలిల్లా కోట చుట్టూ ఉన్న స్పానిషు భూభాగం ప్రస్తుత పరిమితులు 1859, 1860, 1861, 1894 లలో మొరాకోతో ఒప్పందాల ద్వారా నిర్ణయించబడ్డాయి. 19 వ శతాబ్దం చివరలో ఈ ప్రాంతంలో స్పానిషు ప్రభావం విస్తరించడంతో కిరీటం టెటువాను, అల్జీరియను సరిహద్దు మధ్య రిఫు తీరంలో ఉన్న ఏకైక వాణిజ్య కేంద్రంగా మెలిల్లాకు అధికారం ఇచ్చింది. ప్రధాన ఎగుమతులుగా ఉన్న మేక తోలు, గుడ్లు, తేనెటీగ, పత్తి వస్తువులు, టీ, చక్కెర, కొవ్వొత్తులతో వాణిజ్య విలువ పెరిగింది. 1860 లో మెలిల్లా పౌర జనాభా ఇప్పటికీ అంచనా వేసిన నివాసులు 375 మంది మాత్రమే. {{Sfn|Saro Gandarillas|1985|p=23}} ఎఫ్ఇఎస్ లో సంతకం చేసిన 1866 లో హిస్పానో-మొరాకో అమరికలో రెండు పార్టీలు మెలిల్లా సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉన్న కస్టమ్సు కార్యాలయం కార్యక్రమాలు కొనసాగించడానికి మొరాకో అధికారులు నిర్వహించడానికి అనుమతించాయు. {{Sfn|Remacha Tejada|1994|p=218}} 1859-60 యుద్ధం తరువాత మొరాకోతో శాంతి ఒప్పందం మెలిల్లా కోసం కొత్త వైశాల్యాన్ని సంపాదించడానికి దాని ప్రాంతాన్ని 12 చ.కిమీ అటానమసు అధికార పరిధి (సిటీ ప్రస్తుతం ఉన్న చోటికి) తీసుకువచ్చింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=100}} 1863 లో మెలిల్లాను ఉచిత నౌకాశ్రయంగా ప్రకటించిన తరువాత జనాభా పెరగడం ప్రారంభమైంది. ప్రధానంగా టెటౌను నుండి పారిపోతున్న సెఫార్డి యూదులు నగరంలోనూ వెలుపలా వాణిజ్యాన్ని ప్రోత్సహించారు. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=99–100}} టెటౌను నుండి మొదటి యూదులు బహుశా 1864 లో వచ్చారు. {{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|p=67}} 1867 లో మొదటిసారిగా ఇక్కడకు వచ్చిచేరిన రబ్బీ కాలే డి శాన్ మిగ్యూలులో ఉన్న మొదటి ప్రార్థనా మందిరాన్ని ఆపరేటు చేయడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|p=68}} చాలా మంది యూదులు రోగి బు హమారా చేత ప్రేరేపించబడి మొరాకోలో చెలరేగిన హింస నుండి పారిపోతున్నారు. {{Sfn|Fernández García|2015|p=108}} 1868 లో పెనిన్సులరు [[స్పెయిను]] నుండి మెలిల్లాకు వలసల వీటోను ఎత్తివేసిన తరువాత జనాభా స్పెయిను దేశస్థులతో మరింత పెరిగింది.{{Sfn|López Guzmán|González Fernández|Herrera Torres|Lorenzo Quiles|2007|p=11}} స్పానిషు పౌరసత్వాన్ని క్రమంగా సంపాదించిన యూదు జనాభా 1893 లో 572 కు పెరిగింది. {{Sfn|Díaz Rodríguez|2011|pp=67–68}} మెలిల్లాలో సృష్టించబడిన ఆర్థిక అవకాశాలు ఇకనుండి బెర్బెరు జనాభా విడతకు అనుకూలంగా ఉన్నాయి.{{Sfn|López Guzmán|González Fernández|Herrera Torres|Lorenzo Quiles|2007|p=11}} <gallery mode="packed" captions="Views of Melilla taken from an elevated position in 1893"> File:1893-10-30, La Ilustración Española y Americana, Vista general de la plaza de Melilla y de su campo, Venancio Álvarez Cabrera (cropped).jpg File:1893-10-30, La Ilustración Española y Americana, Vista general de la plaza de Melilla y de su campo, Venancio Álvarez Cabrera (cropped 2).jpg </gallery> 1879లో స్థానిక ప్రభుత్వ మొదటి సంస్థ సృష్టించబడింది {{Sfn|Saro Gandarillas|1985|p=24}}దీనిలో సైన్యం ఆధిపత్యం చెలాయించింది. {{Sfn|Morala Martínez|1985|pp=107–108}} గోడలతో కూడిన కోరు (మెలిల్లా లా వీజా) వెలుపల ఉన్న మొదటి పొరుగు ప్రాంతం అయిన పొలిగోనో ఎక్సెప్షనలు డి టిరో 1888లో నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించింది. {{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|p=18}} [[File:1909-09-15, Actualidades, En el barrio judío de Melilla, Tipo de mujer judía en el interior de su domicilio, Alba (cropped).jpg|thumb|యూదు త్రైమాసికంలో యూదు మహిళ (1909)]] 1893లో రిఫియను గిరిజనులు నగరాన్ని జయించటానికి మొదటి మెలిల్లాను పోరాటాన్ని ప్రారంభించారు; వారి నుండి రక్షించడానికి స్పానిషు ప్రభుత్వం 25,000 మంది సైనికులను పంపింది. మెలిల్లా గవర్నరు స్పానిషు జనరలు “ జువాను గార్సియా వై మార్గా లో” యుద్ధంలో మరణించిన తర్వాత ఈ సంఘర్షణను మార్గాలో యుద్ధం అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ సంఘర్షణ తర్వాత మొరాకోతో 1894లో ఏర్పడిన కొత్త ఒప్పందం లోతట్టు ప్రాంతాలతో వాణిజ్యాన్ని పెంచింది. నగరం ఆర్థిక శ్రేయస్సును కొత్త స్థాయికి తీసుకువచ్చింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=102}} 1896లో మెలిల్లా మొత్తం జనాభా 10,004 మంది.{{Sfn|Perpén Rueda|1987|p=289}} [[File:Casa Melul.jpg|thumb| ప్లాజా డి ఎస్పానాలోని ఆర్టు నోయువే భవనాలు (c. 1917)]] కొత్త శతాబ్దం ప్రారంభంలో [[ఫ్రాన్సు]] (ఫ్రెంచు అల్జీరియాలో ఉన్నవారు) మొరాకోలో కొత్తగా సంపాదించిన ప్రభావ పరిధి నుండి లాభం పొందేందుకు అల్జీరియను నగరాలైన గజౌటు ఓరాను‌లతో వాణిజ్య సంబంధాలను పెంపొందించడం ద్వారా మెలిల్లా వాణిజ్య పరాక్రమాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ప్రయత్నించింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=107}} మెలిల్లా దీనితో బాధపడటం ప్రారంభించింది. దీనికి లోతట్టు ప్రాంతాలలో “ములే అబ్దేలు అజీజు” మీద ‌తిరుగుబాటుల ద్వారా వచ్చిన అస్థిరత కూడా తోడైంది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=106–108}} అయితే 1905 తర్వాత సుల్తాను నటుడైన ఎల్ రోగుయు (బౌ హ్మారా) స్పెయిను‌కు అనుకూలంగా ఉండే ప్రాంతంలో ఒక నిర్వీర్య విధానాన్ని అమలు చేశాడు. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=113–114}} 1907లో ఔజ్దా మీద ఫ్రెంచి ఆక్రమణ ఆ నగరంతో మెలిల్లాను వాణిజ్యాన్ని రాజీ చేసింది. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|pp=110–115}} రిఫు‌లో శాశ్వత అస్థిరత ఇప్పటికీ మెలిల్లాను బెదిరింపుగా ఉంది.{{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=120}}1909-1945 మధ్య మోడర్నిస్టా (ఆర్టు నోయువే) శైలి స్థానిక వాస్తుశిల్పం ఈ ప్రాంతంలో ప్రబలంగా ఉంది. మెలిల్లా వీధులను "మోడర్నిస్టా-శైలి వాస్తుశిల్పం నిజమైన మ్యూజియం"గా మార్చింది. ఇది బార్సిలోనా తర్వాత రెండవది ప్రధానంగా ఆర్కిటెక్టు ఎన్రికు నీటో నైలుణ్యం నుండి ఇది ఉద్భవించింది. {{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=16; 19}} 1908 నాటికి మైనింగు కంపెనీలు మెలిల్లా లోతట్టు ప్రాంతాలలోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించాయి. {{Sfn|Saro Gandarillas|1993|p=121}} 1908 జూలైలో స్పానిషు కంపెనీ కాంపానియా ఎస్పానోలా డి లాస్ మినాసు డెలు రిఫ్ [ఎస్] స్థాపించబడింది. ఇందులో క్లెమెంటే ఫెర్నాండెజు, ఎన్రికు మాకు‌ఫెర్సను, కౌంటు ఆఫ్ రోమనోన్సు, డ్యూకు ఆఫ్ టోవరు, జువాను ఆంటోనియో గుయెలు [ఎస్]భాగస్వామ్యం వహించారు. ఆయన మిగ్యులు విల్లానుయేవాను ఛైర్మను‌గా నియమించాడు. {{Sfn|Escudero|2014|p=331}}ఆ విధంగా బౌ హ్మారా రక్షణలో ఉన్న రెండు మైనింగు కంపెనీలు మెలిల్లా నుండి 20 కిలోమీటర్లు (12.4 మైళ్ళు)దూరంలో సీసం, ఇనుమును తవ్వడం ప్రారంభించాయి. వారు ఓడరేవు, గనుల మధ్య రైల్వేను నిర్మించడం ప్రారంభించారు. ఆ సంవత్సరం అక్టోబరు‌లో బౌ హ్మారా ఆయన సామంతులు తిరుగుబాటు చేసి గనుల మీద దాడి చేశారు. అవి జూన్ 1909 వరకు మూసివేయబడ్డాయి. జూలై నాటికి కార్మికులు మళ్లీ దాడి చేయబడ్డారు. దాడిలో అనేక మంది మరణించారు. మెలిల్లా పరిసరాల్లో జరిగిన రెండవ మెలిల్లాను పోరాటంలో స్పెయిను దేశస్థులు, గిరిజనుల మధ్య తీవ్రమైన పోరాటం జరిగింది. 1910లో స్పెయిను దేశస్థులు గనులను తిరిగి ప్రారంభించారు. మారు చికా వద్ద నౌకాశ్రయ పనులను చేపట్టారు. కానీ 1911లో మళ్ళీ శత్రుత్వం చెలరేగింది. 1921 జూలై 22న అబ్ద్ ఎల్ క్రిం నాయకత్వంలోని బెర్బర్లు వార్షిక యుద్ధంలో స్పానిషు మీద ‌దాడిచేసి ఘోరమైన ఓటమిని చవిచూశారు. స్పానిషు వారు మెలిల్లాకు వెనక్కి తగ్గారు. చాలా వరకు రక్షిత ప్రాంతాన్ని రిఫు రిపబ్లికు నియంత్రణలో ఉంచారు. మెలిల్లాలో అయుంటామింటోను సృష్టించాలని కోరుతూ ఒక రాజ ఆదేశంలో 1918 డిసెంబరు13 న సంతకం చేయబడింది. కానీ నియంత్రణ అమలులోకి రాలేదు. అందువలన ప్రస్తుత ప్రభుత్వ సంస్థ, జుంటా డి ఆర్బిట్రియోసు అమలులో ఉంది. {{Sfn|Morala Martínez|1985|pp=107–108}} [[File:Centro de Melilla, Parque Hernández, Plaza de España, Barrio Héroes de España y Mantelete.jpg|thumb| 1926లో నగర కేంద్రం]] 1927లో పౌర కూర్పుతో కూడిన "జుంటా మునిసిపలు" సృష్టించబడింది; 1930 ఏప్రిల్ 10 జుంటాతో సమానమైన సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉన్న అయుంటామింటో సృష్టించబడింది. {{Sfn|Morala Martínez|1985|p=120}} రెండవ రిపబ్లికు ప్రకటన తర్వాత మొదటి ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నికైన మునిసిపలు కార్పొరేషను రాకతో 1931 ఏప్రిల్ 14 న స్పెయిను‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాల మాదిరిగానే అదే మునిసిపలు పాలనకు సమానంగా చేయబడింది. {{Sfn|Fernández Díaz|2009|pp=25; 27}} 1936 జూలైలో స్పానిషు అంతర్యుద్ధంతో ప్రారంభించబడిన సైనిక తిరుగుబాటుకు ఈ నగరం వేదికగా ఉపయోగించబడింది. 1986లో లే డి ఎక్సుట్రాంజెరియా ఆమోదం పొందిన సందర్భంలో బెర్బరు కమ్యూనిటీ నుండి సామాజిక సమీకరణ తర్వాత పౌరసత్వ సముపార్జన కోసం పరిస్థితులు సరళీకరించబడ్డాయి. గణనీయమైన సంఖ్యలో నివాసితుల సహజీకరణకు అనుమతించబడ్డాయి. అప్పటి వరకు మెలిల్లాలో జన్మించినా కానీ స్పానిషు పౌరసత్వం లేకుండా ఉన్నారు. {{Sfn|Fernández García|2015|p=110}} === స్వయంప్రతిపత్తి 20వ, 21వ శతాబ్దం చివరిలో === [[File:Estatua de Franco en Melilla.jpg|thumb|మెలిల్లాలోని ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో విగ్రహం 2021లో తొలగించబడింది.]] 1995లో మెలిల్లా — అప్పటి వరకు మాలాగాలో మరొక మునిసిపాలిటీగా ఉంది. స్వయంప్రతిపత్తి శాసనం ఆమోదించబడినందున {{Sfn|Bascón Jiménez|Cazallo Antúnez|Lechuga Cardozo|Meñaca Guerrero|2016|p=47}}స్వయంప్రతిపత్తి నగరంగా మారింది. 2007 నవంబరు 6న రాజు జువాను కార్లోసు, క్వీన్ సోఫియా మెలిల్లాను సందర్శించారు. జనాభాలో అనేక మంది వారిపట్ల తమకున్న ప్రేమను ప్రదర్శించారు. ఈ సందర్శన [[మొరాకో]] ప్రభుత్వం నుండి నిరసనలకు కూడా దారితీసింది.<ref>{{citation|url=http://www.elpais.com/articulo/espana/Reyes/viajan/hoy/Melilla/calurosa/acogida/Ceuta/criticas/Marruecos/elpepuesp/20071106elpepunac_1/Tes |title=Mohamed VI "condena" y "denuncia" la visita "lamentable" de los Reyes de España a Ceuta y Melilla |newspaper=El País |publisher=Elpais.com |date=6 November 2007 |access-date=7 March 2012}}</ref> 80 సంవత్సరాలలో ఒక స్పానిషు చక్రవర్తి మెలిల్లాను సందర్శించడం ఇదే మొదటిసారి. మెలిల్లా, సియుటాతో కలిసి ముస్లిం సెలవుదినమైన ఈద్ అల్-అధా - (త్యాగం పండుగ) - 2010 నుండి అధికారిక ప్రభుత్వ సెలవుదినంగా ప్రకటించింది. రీకాన్క్విస్టా తర్వాత స్పెయిను‌లో క్రైస్తవేతర మతపరమైన పండుగ అధికారికంగా జరుపుకోవడం ఇదే మొదటిసారి.<ref>{{citation|url=http://spainforvisitors.com/module-News-display-sid-310.htm |title=Muslim Holiday in Ceuta and Melilla |publisher=Spainforvisitors.com |access-date=7 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929161344/http://spainforvisitors.com/module-News-display-sid-310.htm |archive-date=29 September 2011 }}</ref><ref>{{citation |url=http://www.qppstudio.net/bankholidays2010/spain.htm |title=Public Holidays and Bank Holidays for Spain |publisher=Qppstudio.net |access-date=7 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930174912/http://www.qppstudio.net/bankholidays2010/spain.htm |archive-date=30 September 2011 }}</ref> 2018లో మొరాకో మెలిల్లా సమీపంలోని కస్టమ్సు కార్యాలయాన్ని మూసివేయాలని నిర్ణయించింది. 19వ శతాబ్దం మధ్యకాలం తర్వాత [[స్పెయిన్]]‌తో ఎటువంటి సంప్రదింపులు లేకుండా ఇదే మొదటిసారి.<ref>{{Cite web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2019-12-02/marruecos-ceuta-contrabando-asfixia-ciudad_2359167/|first=Ignacio|last=Cembrero|title=Marruecos pone fin al contrabando con Ceuta y asfixia la ciudad|website=[[El Confidencial]]|date=2 December 2019}}</ref> కస్టమ్సు కార్యాలయం 2023 జనవరిలో తిరిగి తెరవబడుతుందని భావించారు. <ref>{{Cite web |title=Morocco complies with Spain and announces border customs in Ceuta and Melilla in January |url=https://atalayar.com/en/content/morocco-complies-spain-and-announces-border-customs-ceuta-and-melilla-january |access-date=2023-01-22 |website=Atalayar |date=22 September 2022 |language=en }}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2025 ఫిబ్రవరి నాటికి వాణిజ్యం ఇప్పటికీ తాత్కాలికంగా, పరిమితంగా ఉంది.<ref name="Ponce">{{cite news |last1=Ponce |first1=José Ramón |title=Entra en Melilla el primer camión con pescado de Marruecos en casi cinco años - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/entra-en-melilla-el-primer-camion-con-pescado-de-marruecos-en-casi-cinco-anos/ |access-date=3 March 2025 |date=2025-02-20 |language=es}}</ref><ref name="Morales">{{cite news |last1=Morales Bautista |first1=Joaquín |title=Incertidumbre entre los melillenses sobre como estará la frontera este Ramadán - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/incertidumbre-entre-los-melillenses-sobre-como-estara-la-frontera-este-ramadan/ |access-date=3 March 2025 |date=2025-02-23 |language=es |quote=Por lo pronto, la aduana comercial vuelve a estar operativa y cuenta con unas normas establecidas: Inicialmente, solo podrá cruzar un camión de salida y otro de entrada, en este último caso prácticamente pescado. Será en un horario concreto de mañana o tarde y los productos que exportarán los empresarios melillenses se limitarán a electrodomésticos, electrónica, higiene y automoción.}}</ref> 2007లో ఆమోదించబడిన స్పెయిను చారిత్రక జ్ఞాపక చట్టం తరువాత మాజీ నియంత ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకోను స్మరించుకునేందుకు స్పెయిను‌లో చివరి ప్రజా విగ్రహం ఉన్న ప్రదేశం మెలిల్లా ఇందులో ఫ్రాంకో పాలనను జరుపుకునే ఏవైనా కళాఖండాలను అన్ని వైపుల నుండి తొలగించే నిబంధన కూడా ఉంది.<ref>{{cite web |url=https://elpais.com/espana/2021-02-23/la-ultima-estatua-de-franco-es-retirada-de-las-calles-de-melilla.html |title=La última estatua de Franco que quedaba en España es retirada de las calles de Melilla |website=El País |language=es |date=23 February 2021|access-date=8 March 2024 }}</ref><ref>{{cite news |title=Last statue of dictator Franco removed in 'historic day' for Spain |url=https://www.reuters.com/article/spain-politics-franco-statue/last-statue-of-dictator-franco-removed-in-historic-day-for-spain-idUSL8N2KT6RJ |publisher=[[Reuters]] |date=23 February 2021|access-date=8 March 2024 }}</ref> === భౌగోళికం === [[File:Melilla2022OSM.png|thumb|left|మెలిల్లా వివరణాత్మక పటం]] మరింత సమాచారం: కాన్వెంటికో గుహలు === స్థానం === [[File:(Cabo Tres Forcas) ISS-36 Strait of Gibraltar (cropped).jpg|thumb|2013 ISS-36 యాత్ర సమయంలో తీసిన కేపు త్రీ ఫోర్క్సు (మెలిల్లా మీద కేంద్రీకృతమై) ఉపగ్రహ ఛాయాచిత్రం వివరాలు.]] మెలిల్లా వాయవ్య ఆఫ్రికాలో అల్బోరాను సముద్రం ఒడ్డున ఉంది. ఇది [[మధ్యధరా సముద్రం]] అంచున ఉన్న మల్బోర్ను సముద్రం పశ్చిమ భాగంలో ఉంది. ఈ నగరం బీచు మెలిల్లా నౌకాశ్రయం చుట్టూ, కేపు ట్రెసు ఫోర్కాసు ద్వీపకల్పం తూర్పు వైపున, గురుగు పర్వతం పాదాల వద్ద రియో ​​డి ఓరో నీటి ప్రవాహం ముఖద్వారం చుట్టూ, సముద్ర మట్టానికి 1 మీటరు (3 అడుగులు 3 అంగుళాలు) ఎత్తులో విస్తృత అర్ధ వృత్తంలో అమర్చబడి ఉంది. పట్టణ కేంద్రకంగా మొదట మెలిల్లా లా వీజా అనే కోట ఉంది. ఇది దాదాపు 30 మీటర్లు (98 అడుగులు) ఎత్తులో ఉన్న ద్వీపకల్ప దిబ్బ మీద నిర్మించబడింది. బెని అన్సారు మొరాకో స్థావరం మెలిల్లాకు దక్షిణంగా ఉంది. సమీప [[మొరాకో]] నగరం నాడోరు, మెలిల్లా నాడోరు ఓడరేవులు ఒకే బేలో ఉన్నాయి; సమీపంలోనే బౌ అరెగు లగూను ఉంది.<ref name="wps">{{Cite web|title=Port of Nador|url=http://www.worldportsource.com/ports/MAR_Port_of_Nador_1504.php|access-date=2023-01-14|website=World Port Source|archive-date=9 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150552/http://www.worldportsource.com/ports/MAR_Port_of_Nador_1504.php|url-status=dead}}</ref> === వాతావరణం === {{climate chart|Melilla<ref name="El Tiempo: Melilla">{{cite web|access-date=14 March 2025 |date=2010 |editor=Agencia Estatal de Meteorología |title=Valores climatológicos normales. Melilla |url=https://www.aemet.es/es/eltiempo/prediccion/municipios/melilla-id52001 |website=aemet.es}}</ref>|10|17|39|11|18|39|12|19|35|13|21|29|16|23|20|19|29|6|22|29|2|22|29|5|21|27|17|17|24|36|14|21|50|11|18|37|float=right|clear=none|fuente=[[Agencia Estatal de Meteorología]]<ref>[http://www.aemet.es/es/portada Agencia Estatal de Meteorología]</ref>}} మెలిల్లా సరిహద్దులో వేడి మధ్యధరా వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది వేడి సెమీ-శుష్క వాతావరణంతో ఉంటుంది. ఇది సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండటం వల్ల ప్రభావితమవుతుంది. ఇది ఆఫ్రికాలోని లోతట్టు ప్రాంతాల కంటే చాలా చల్లగా ఉండే వేసవికాలం, ఎక్కువ వర్షపాతాన్ని కలిగిస్తుంది. వాతావరణం సాధారణంగా ద్వీపకల్ప స్పెయిను దక్షిణ తీరం, మొరాకో ఉత్తర తీరం మాదిరిగానే ఉంటుంది. సీజన్ల మధ్య సాపేక్షంగా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత తేడాలు ఉంటాయి. 1991-2020 కాలంలో కనిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు ఎప్పుడూ 0 ° సెల్షియసు (32 ° ఫారెన్హీటు) కంటే తక్కువగా లేవు. సంవత్సరానికి 2.2 రోజులు మాత్రమే గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 35 °సెల్షియసు (95 °ఫారెన్హీటు) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. <ref name=NCEI/> {{Weather box |location = Melilla, altitude: 52 m (1991–2020) |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 27.0 |Feb record high C = 34.2 |Mar record high C = 29.6 |Apr record high C = 30.6 |May record high C = 33.0 |Jun record high C = 37.0 |Jul record high C = 41.8 |Aug record high C = 40.0 |Sep record high C = 36.0 |Oct record high C = 35.0 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 30.6 |year record high C = 41.8 |Jan avg record high C = 21.5 |Feb avg record high C = 22.0 |Mar avg record high C = 23.8 |Apr avg record high C = 25.2 |May avg record high C = 28.9 |Jun avg record high C = 31.4 |Jul avg record high C = 35.6 |Aug avg record high C = 35.0 |Sep avg record high C = 31.7 |Oct avg record high C = 29.0 |Nov avg record high C = 26.3 |Dec avg record high C = 22.4 |year avg record high C = 36.5 |Jan high C = 16.9 |Feb high C = 17.1 |Mar high C = 18.5 |Apr high C = 20.2 |May high C = 22.9 |Jun high C = 26.0 |Jul high C = 29.0 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.0 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.2 |Dec high C = 17.8 |year high C = 22.4 |Jan mean C = 13.6 |Feb mean C = 13.9 |Mar mean C = 15.3 |Apr mean C = 16.9 |May mean C = 19.6 |Jun mean C = 22.7 |Jul mean C = 25.6 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 23.8 |Oct mean C = 20.6 |Nov mean C = 17.0 |Dec mean C = 14.6 |year mean C = 19.2 |Jan low C = 10.3 |Feb low C = 10.8 |Mar low C = 12.1 |Apr low C = 13.6 |May low C = 16.3 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 22.2 |Aug low C = 23.1 |Sep low C = 20.7 |Oct low C = 17.4 |Nov low C = 13.8 |Dec low C = 11.4 |year low C = 15.9 |Jan avg record low C = 6.2 |Feb avg record low C = 6.9 |Mar avg record low C = 7.8 |Apr avg record low C = 9.9 |May avg record low C = 12.0 |Jun avg record low C = 15.8 |Jul avg record low C = 19.0 |Aug avg record low C = 20.1 |Sep avg record low C = 17.2 |Oct avg record low C = 13.3 |Nov avg record low C = 9.3 |Dec avg record low C = 7.4 |year avg record low C = 5.6 |Jan record low C = 0.4 |Feb record low C = 2.8 |Mar record low C = 3.4 |Apr record low C = 6.0 |May record low C = 9.4 |Jun record low C = 12.4 |Jul record low C = 16.0 |Aug record low C = 14.6 |Sep record low C = 13.6 |Oct record low C = 9.4 |Nov record low C = 5.0 |Dec record low C = 4.0 |year record low C = 0.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 55.3 |Feb precipitation mm = 48.2 |Mar precipitation mm = 43.6 |Apr precipitation mm = 37.7 |May precipitation mm = 15.2 |Jun precipitation mm = 7.2 |Jul precipitation mm = 0.5 |Aug precipitation mm = 3.8 |Sep precipitation mm = 18.9 |Oct precipitation mm = 42.6 |Nov precipitation mm = 53.3 |Dec precipitation mm = 48.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 6.1 |Feb precipitation days = 5.0 |Mar precipitation days = 4.9 |Apr precipitation days = 4.5 |May precipitation days = 2.3 |Jun precipitation days = 0.6 |Jul precipitation days = 0.2 |Aug precipitation days = 0.8 |Sep precipitation days = 2.6 |Oct precipitation days = 4.7 |Nov precipitation days = 5.7 |Dec precipitation days = 5.6 |year precipitation days = | Jan humidity =73.1 | Feb humidity =72.9 | Mar humidity =72.8 | Apr humidity =70.8 | May humidity =68.5 | Jun humidity =68 | Jul humidity =67 | Aug humidity =69.8 | Sep humidity =73.6 | Oct humidity =75.7 | Nov humidity =74.5 | Dec humidity =74.4 | year humidity = |Jan sun = 188.9 |Feb sun = 184.8 |Mar sun = 203.3 |Apr sun = 226.2 |May sun = 269.9 |Jun sun = 295.7 |Jul sun = 304.2 |Aug sun = 278.6 |Sep sun = 220.1 |Oct sun = 203.4 |Nov sun = 183 |Dec sun = 176 |year sun = |source 1 = [[NCEI]],<ref name=NCEI>{{Cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-6-WMO-Normals-9120/Spain/CSV/MELILLA_60338.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Melilla-60338 |website=ncei.noaa.gov |publisher=[[NOAA|National Oceanic and Atmosoheric Administration]] |access-date=24 February 2024|no-pp=y |type=Excel |format=CSV }}</ref> Météo Climat<ref>{{cite web |url = http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/listenormale-1991-2020-2-p62.php |title = Météo climat stats Moyennes 1991/2020 Espagne (page 2) |publisher = Météo Climat |language = fr |access-date = 8 June 2022}}</ref> |source 2 = Infoclimat <ref>{{cite web |url = https://www.infoclimat.fr/climatologie/annee/1991/melilla/valeurs/60338.html |title = Climatologie de l'année à Melilla |publisher = Infoclimat |language = fr |access-date = 8 October 2023}}</ref> }} {{Weather box |location = Melilla 47&nbsp;m (1981–2010) |collapsed = yes |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = 27.0 |Feb record high C = 34.2 |Mar record high C = 29.6 |Apr record high C = 30.6 |May record high C = 33.0 |Jun record high C = 37.0 |Jul record high C = 41.8 |Aug record high C = 40.0 |Sep record high C = 36.0 |Oct record high C = 35.0 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 30.6 |year record high C = 41.8 |Jan high C = 16.7 |Feb high C = 17.0 |Mar high C = 18.5 |Apr high C = 20.1 |May high C = 22.5 |Jun high C = 25.8 |Jul high C = 28.9 |Aug high C = 29.4 |Sep high C = 27.1 |Oct high C = 23.7 |Nov high C = 20.3 |Dec high C = 17.8 |year high C = 22.3 |Jan mean C = 13.3 |Feb mean C = 13.8 |Mar mean C = 15.2 |Apr mean C = 16.6 |May mean C = 19.1 |Jun mean C = 22.4 |Jul mean C = 25.3 |Aug mean C = 25.9 |Sep mean C = 23.8 |Oct mean C = 20.4 |Nov mean C = 17.0 |Dec mean C = 14.6 |year mean C = 18.9 |Jan low C = 9.9 |Feb low C = 10.6 |Mar low C = 11.9 |Apr low C = 13.2 |May low C = 15.7 |Jun low C = 19.0 |Jul low C = 21.7 |Aug low C = 22.4 |Sep low C = 20.5 |Oct low C = 17.2 |Nov low C = 13.7 |Dec low C = 11.2 |year low C = 15.6 |Jan record low C = 0.4 |Feb record low C = 2.8 |Mar record low C = 3.4 |Apr record low C = 6.0 |May record low C = 9.4 |Jun record low C = 12.4 |Jul record low C = 16.0 |Aug record low C = 14.6 |Sep record low C = 13.6 |Oct record low C = 9.4 |Nov record low C = 5.0 |Dec record low C = 4.0 |year record low C = 0.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm= 58 |Feb precipitation mm= 57 |Mar precipitation mm= 44 |Apr precipitation mm= 36 |May precipitation mm= 20 |Jun precipitation mm= 7 |Jul precipitation mm= 1 |Aug precipitation mm= 4 |Sep precipitation mm= 16 |Oct precipitation mm= 40 |Nov precipitation mm= 57 |Dec precipitation mm= 50 |year precipitation mm= 391 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 6.3 |Feb precipitation days = 5.5 |Mar precipitation days = 4.6 |Apr precipitation days = 4.6 |May precipitation days = 2.8 |Jun precipitation days = 0.7 |Jul precipitation days = 0.3 |Aug precipitation days = 0.8 |Sep precipitation days = 2.2 |Oct precipitation days = 3.9 |Nov precipitation days = 5.8 |Dec precipitation days = 5.7 |year precipitation days = | Jan snow days =0.1 | Feb snow days =0 | Mar snow days =0 | Apr snow days =0 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0 | Nov snow days =0 | Dec snow days =0 | year snow days = |Jan humidity = 72 |Feb humidity = 74 |Mar humidity = 73 |Apr humidity = 69 |May humidity = 67 |Jun humidity = 67 |Jul humidity = 66 |Aug humidity = 69 |Sep humidity = 72 |Oct humidity = 75 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 73 |year humidity = 71 |Jan sun = 184 |Feb sun = 170 |Mar sun = 192 |Apr sun = 220 |May sun = 258 |Jun sun = 279 |Jul sun = 289 |Aug sun = 268 |Sep sun = 210 |Oct sun = 194 |Nov sun = 176 |Dec sun = 168 |year sun = 2607 |source 1 = Agencia Estatal de Meteorología<ref name="Agencia Estatal de Meteorología">{{cite web |url=http://www.aemet.es/es/serviciosclimaticos/datosclimatologicos/valoresclimatologicos?l=6000A&k=mel |title=Valores climatológicos normales (1981–2010). Melilla |publisher=Agencia Estatal de Meteorología |access-date=1 May 2017}}</ref> |date=October 2014 }} === భూభాగం === మెలిల్లా ఉపశమనం దాని వైవిధ్యంతో వర్గీకరించబడింది. వీటిలో రాతి ద్వీపకల్పం, ఎత్తైన పీఠభూమి, అగ్నిపర్వత మాసిఫు ఉన్నాయి. మధ్యధరా సముద్రం వరకు విస్తరించి ఉన్న మెలిల్లా ద్వీపకల్పం ఎత్తైన భూభాగంతో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. ఆగ్నేయంలో మారు చికా తీరప్రాంత సరస్సు ఉంది. దక్షిణాన గురుగు అగ్నిపర్వత మాసిఫు ఉంది. నగరం గరిష్ట ఎత్తు సముద్ర మట్టానికి 200 మీటర్ల కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. మెలిల్లా తూర్పున సముద్రం వైపు మెల్లగా వాలుగా ఉన్న కొండ మీద నిర్మించబడింది. పశ్చిమ ప్రాంతం మరింత కఠినమైన భూభాగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. తూర్పు తీరంలో సముద్రం విశాల దృశ్యాలతో రాతి కొండలు ఉన్నాయి. ఈ వైవిధ్యమైన ఉపశమనం పట్టణ లేఅవుటు‌ను ప్రభావితం చేసింది. పాత పట్టణం భూమి అసమానతలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. అయితే మరింత ఆధునిక పొరుగు ప్రాంతాలు చదునైన ప్రాంతాలలోకి విస్తరించి ఉంటాయి.<ref>{{Cite web |title=Descripcion de la demarcación hidrográfica de Melilla - CHG |url=https://www.chguadalquivir.es/descripcion-de-la-demarcacion-hidrografica-de-melilla |access-date=2025-03-18 |website=www.chguadalquivir.es}}</ref> === హైడ్రోగ్రఫీ === మెలిల్లా ప్రధాన నది రియో ​​డి ఓరో, ఇది మొరాకోలోని గురుగు పర్వతంలో ఉద్భవించింది. ఇక్కడ దీనిని నగరానికి నైరుతిలో రియో ​​మెడువారు అని పిలుస్తారు. ఇది శాన్ లోరెంజో, లాస్ కారాబోసు బీచ్‌ల మధ్య మెలిల్లా బేలోకి ప్రవహిస్తుంది. ఈ నది సంవత్సరంలో ఎక్కువ కాలం పొడిగా ఉంటుంది, నిరంతర వర్షాలు కురిసినప్పుడు మాత్రమే ప్రవహిస్తుంది. ఉదాహరణకు 2008 అక్టోబరు 26న మెలిల్లా కంచె కొట్టుకుపోయి రియో ​​డి ఓరో, దాని ప్రవాహాలు పొంగిపొర్లాయి. నానో నది మీద ఉన్న మెలిల్లా కంచె దగ్గర ఉన్న ఒక చిన్న ఆనకట్ట కూడా ధ్వంసమైంది. ఈ నది దాదాపు నైరుతి-ఈశాన్య దిశలో ప్రవహిస్తుంది, టిగోర్ఫాటెను ప్రవాహాలు, కానాడా డి లా ముర్టే, నానో నది, కాబ్రెరిజాసు లోయ నుండి ఎడమ వైపు నుండి నీటిని పొందుతుంది. కుడి వైపున ఇది ఫర్హానా, సిడి-గ్వారియాచు ప్రవాహాల నుండి నీటిని పొందుతుంది.<ref>{{cite web |access-date=27 August 2018 |last=Narváez López |first=Francisco |date=2016 |archive-date=15 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023326/http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/Los_puentes_de_la_cemr_sobre_el_rio_de_oro.pdf |title=LOS PUENTES DE LA CEMR SOBRE EL RÍO DE ORO |website=Puerto de Melilla|url=http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/Los_puentes_de_la_cemr_sobre_el_rio_de_oro.pdf}}</ref><ref>{{cite web |access-date=27 August 2018 |last=Narváez López |first=Francisco |date=2014 |archive-date=28 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180828035713/http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/puente_metalico_de_la_compania_del_norte_africano_puente_de_la_zetolazar.pdf |title=PUENTE METÁLICO DE LA COMPAÑÍA DEL NORTE AFRICANO – PUENTE DE LA SETOLAZAR |website=Puerto de Melilla |url=http://www.puertodemelilla.es/images/documentos/historia/puente_metalico_de_la_compania_del_norte_africano_puente_de_la_zetolazar.pdf}}</ref> === నేలలు === పెడోజెనిసిసు అనేది ఒక సింథటికు ప్రక్రియ దీనిలో మిగిలిన సహజ కారకాలు, బయోటికు, అబియోటికు రెండూ పాల్గొంటాయి. మెలిల్లా పర్వత భౌగోళికం ఉపశమనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది దాని నేలల ఏర్పాటును ప్రభావితం చేస్తుంది. పొడి వేసవి, తేలికపాటి శీతాకాలాలతో కూడిన మధ్యధరా వాతావరణం, సున్నపు, రాతి నేలల అభివృద్ధికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. ప్రధానంగా పొదలు, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న అడవులు, కొన్ని ప్రాంతాలలో హ్యూమసు ఏర్పడటానికి, సంతానోత్పత్తిని పెంచడానికి దోహదపడతాయి. మెలిల్లాలోని నేలలు ఉపశమనం, ఎత్తును బట్టి సున్నపు, రాతి, బంకమట్టి రకాలను కలిగి ఉంటాయి. సున్నపురాయి ఉండటం వల్ల పెడోజెనెటిక్ ప్రక్రియలు కోత, సేంద్రియ పదార్థం కుళ్ళిపోవడం, నేలల క్షారత ద్వారా గుర్తించబడతాయి. అయితే పట్టణీకరణ, వ్యవసాయం వంటి మానవ కార్యకలాపాలు ఈ ప్రక్రియలను ప్రభావితం చేశాయి. దీనివల్ల నేల సంపీడనం, సంతానోత్పత్తి కోల్పోతాయి.<ref>{{cite web |title=Guía de campo de la Geología Geología de Melilla |url=https://granjamelilla.es/wp-content/uploads/2021/06/Guia-de-Campo-Geologia-PARA-WEB-RED.pdf |access-date=2025-05-19 |archive-date=2025-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522022929/https://granjamelilla.es/wp-content/uploads/2021/06/Guia-de-Campo-Geologia-PARA-WEB-RED.pdf |url-status=dead }}</ref> === వృక్షజాలం === [[File:Phoenix dactylifera Daktylowiec właściwy 2023-02-24 07.jpg|thumb| ఖర్జూరం]] జీవభౌగోళికంగా చెప్పాలంటే మెలిల్లా హోలార్కిటికు రాజ్యంలో భాగంగా ఉండేది. ప్రత్యేకంగా మధ్యధరా ప్రాంతంలో, పశ్చిమ మధ్యధరా ఉపప్రాంతంలో. సాధారణంగా చెప్పాలంటే, మెలిల్లా సాధారణ వృక్షసంపద మధ్యధరా అడవి, ఇది సతత హరిత, జిరోఫైటికు మొక్కలతో వర్గీకరించబడుతుంది. ఇది పొడి వేసవి కాలానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. రోస్ట్రోగార్డో పైను అడవులలో సాధారణ జాతులలో పినసు హాలెపెన్సిసు (అలెప్పో పైను), ఓలియా యూరోపియా (వైల్డు ఆలివు), ఫికస్ బెంజమినా (వీపింగు ఫిగు), ట్రాచీకార్పసు ఫార్చ్యూని (విండు‌మిలు పాం), సైప్రసు, కాప్సికం, ఆన్యుం (బెలు పెప్పరు) ఉన్నాయి. ఆధిపత్య అండరు‌స్టోరీ కలప, ముళ్ళు, సుగంధ జాతులతో రూపొందించబడింది: రోజ్మేరీ, థైం, రాకు‌రోజు వంటి మొక్కలు మెలిల్లాకు చాలా విలక్షణమైనవి. === జంతుజాలం === [[File:BennyTrapp Chamaeleo chamaeleon Samos Griechenland.jpg|thumb| సాధారణ ఊసరవెల్లి]] మెలిల్లా జంతుజాలం ​​దాని సహజ వాతావరణంతో ముఖ్యంగా ఈ ప్రాంతాన్ని ఆధిపత్యం చేసే వృక్షసంపదతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. పట్టణ విస్తరణ, మానవ ప్రభావం వల్ల ఏర్పడిన మార్పులు ఉన్నప్పటికీ, ఆశ్చర్యకరమైన జాతుల వైవిధ్యాన్ని ఈ ప్రాంతం స్వీకరించి మనుగడ సాగించగలిగింది. [[File:Testudo graeca at Dibbeen2.JPG|thumb| గ్రీకు తాబేలు]] అత్యంత ప్రాతినిధ్య జాతులలో సాధారణ ఊసరవెల్లి (చామెలియో చామెలియను), స్పరు-తొడ తాబేలు (టెస్టుడో గ్రేకా) వంటి సరీసృపాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైనవిగా అంతరించిపోతున్నట్లు పరిగణించబడతాయి. ముఖ్యంగా ముళ్ల తొడల తాబేలు మెలిల్లాతో చారిత్రక సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ఎందుకంటే దాని ఉనికికి ఆధారాలు పురాతన కాలం నుండి కనుగొనబడ్డాయి. ఈ జాతి స్థానిక జంతుజాలంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా ఉంది. బందిఖానాలో దాని ప్రజాదరణ మెలిల్లా సంస్కృతితో దాని సన్నిహిత సంబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. పక్షి జంతుజాలం ​​కూడా చాలా గొప్పది. పెరెగ్రైను ఫాల్కను, కెస్ట్రెలు, గుడ్లగూబ వంటి పగటిపూట, రాత్రిపూట వేటాడే అనేక జాతుల పక్షులతో అదనంగా మెలిల్లా వలస పక్షులకు ఒక ముఖ్యమైన స్టాపు‌ఓవరు, యూరపు, ఆఫ్రికా మధ్య ప్రయాణాలలో దాని ఆకాశం గుండా ప్రయాణించే 100 కంటే ఎక్కువ జాతులు నమోదు చేయబడ్డాయి. మెలిల్లా సముద్ర పర్యావరణ వ్యవస్థ లాగరు‌హెడు సముద్ర తాబేలు, బాటిల్నోసు డాల్ఫిను వంటి అంతరించిపోతున్న జాతులను కూడా కలిగి ఉంది. అయితే ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థల గురించి సమాచారం పరిమితం. అంతేకాకుండా దాని జలాల్లో మధ్యధరా పగడపు దిబ్బలు, వివిధ సముద్ర అకశేరుకాలు వంటి ఆసక్తికరమైన జాతులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=comentó |first=Paspandú |title=Descubriendo la fauna de Melilla - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/descubriendo-la-fauna-melilla/ |access-date=2025-03-18 |language=es}}</ref> === రక్షిత సహజ ప్రాంతాలు === [[File:Aguadú2.jpg|thumb| అగువాడు కొండలు]] [[File:Pferruginea_04_JGuallart.jpg|thumb|రస్టీ లింపెటు, అంతరించిపోతున్న జాతి]] * మెలిల్లా నగరంలో నేచురా 2000 నెట్వర్కు‌లో ఎస్‌ఎసి (సంరక్షణ ప్రత్యేక ప్రాంతాలు)గా వర్గీకరించబడిన రెండు రక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి: బారంకో డెల్ నానో. దాని సైనిక జోన్ హోదా కారణంగా రక్షించబడిన ఇది అట్లాసు అడవులకు చెందిన కోనిఫెరు అయిన అరారు (టెట్రాక్లినిసు ఆర్టికులాటా), పిల్లి తల రాక్‌రోజు (హెలియంథెమం కాపుటు-ఫెలిసు), కార్టజేనా రాక్‌రోజు (సిస్టసు హెటెరోఫిల్లసు) ఉనికికి ఆవాసంగా నిలుస్తుంది. జంతు జాతులలో, మొరాకో వైపు నుండి బంగారు నక్క (కానిస్ ఆరియసు)ను గుర్తించడం కొన్నిసార్లు సాధ్యమవుతుంది. గ్రీకు తాబేలు (టెస్టుడో గ్రేకా) కూడా కనిపిస్తుంది. <ref>{{Cite web |title=Archived Copy |url=http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicNano.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412170847/http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicNano.pdf |archive-date=12 April 2020 |access-date=12 April 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.laverdad.es/nuestra-tierra/medio-ambiente/201602/23/la-vida-rebrota-en-el-barranco-del-nano.html | title=La vida rebrota en el barranco del Nano | date=17 June 2016 }}</ref> * సాధారణ गिर కొండలు, బీచు‌లు, సముద్ర అడుగుభాగాలను కలిగి ఉన్న సముద్ర-భూగోళ స్థలం, ముఖ్యంగా వృక్ష, జంతు జాతులతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది. ఆడౌయిన్సు గల్ (లారసు ఆడౌయిని) వంటి కొండ గూడు కట్టుకునే పక్షి కాలనీలు ముఖ్యంగా గమనార్హం. సముద్ర అడుగుభాగాలలో ఇక్కడ సమృద్ధిగా కనిపించే అంతరించిపోతున్న మొలస్కు జాతి అయిన తుప్పుపట్టిన లింపెటు (పాటెల్లా ఫెర్రుజినియా) ఉనికిని గమనించవచ్చు. 15 నుండి 20 మీటర్ల లోతులో స్పెయిను‌లోని కొన్ని ఉత్తమ మధ్యధరా పగడపు దిబ్బలను కనుగొనవచ్చు. భూగోళ వేదిక మీద ఈ ప్రాంతానికి చెందిన వివిధ జాతుల ఆర్థ్రోపోడు‌లు, భూగోళ మొలస్కు‌లు పుష్కలంగా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |title=Archived Copy |url=http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicAguadu.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412170844/http://www.melillamedioambiente.com/media/gmiragaya/LicAguadu.pdf |archive-date=12 April 2020 |access-date=12 April 2020 }}</ref> === తీరప్రాంతం === నగరంలో ఈ క్రింది బీచు‌లు ఉన్నాయి: అగ్వాడు బీచు, హోర్కాసు కొలరాడాసు బీచు, అల్కాజాబా బీచు, గాలపాగోసు కోవు బీచు, ట్రాపానా కోవు బీచు, శాన్ లోరెంజో బీచు, కారాబోసు బీచు, హిపోడ్రోమో బీచు, హిపికా బీచు. <gallery style="margin:0;" mode="packed" heights="120"> Cortados de Aguadú 7.jpg|అగువాడు క్లిఫ్సు Horcas Coloradas (1).jpg|హోర్కాసు కొలరాడాసు బీచు Ensenada de los Galápagos, Melilla (3).jpg|గలపాగోసు కోవు బీచు Trápana, MelillaCerca pero sin poder llegar (3622271396).jpg|ట్రాపానా కోవు PAPEA (2) (9773256625).jpg|శాన్ లోరెంజో బీచు Playa de los Cárabos (9436872331).jpg|కారాబోసు బీచు Playa del Hipódromo5, Melilla.jpg|హిపోడ్రోమో బీచు Puerto de Melilla desde la playa de la Hípica.jpg| హిపికా బీచు </gallery> === వాయు - శబ్ద కాలుష్యం === నగరంలో కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణం వాహనాల రాకపోకలు. <ref>{{Cite web |last=Melilla |date=2023-02-08 |title=The main source of pollution in Melilla is road traffic • Ecologistas en Acción |url=https://www.ecologistasenaccion.org/284316/la-principal-fuente-de-contaminacion-en-melilla-es-el-trafico-rodado/ |accessdate=2025-04-05 |website=Ecologistas en Acción |language=es}}</ref> మెలిల్లాలో కాలానుగుణ కరువులు సస్పెండు చేయబడిన కణ కాలుష్య కారకాల స్థాయిలను అలాగే కార్బను డయాక్సైడు, నైట్రోజను వంటి ఇతర వాయవులను పెంచుతాయి.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Atmospheric Pollution and Air Quality |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&contenido=3703&nivel=1400&tipo=6&codResi=1&language=es&codMenu=200&codMenuPN=601&codMenuSN=8 |accessdate=2025-04-05 |website=www.melilla.es}}</ref> ఆ సంవత్సరంలో కూడా ఇవి అనుమతించబడిన స్థాయిలను మించలేదు. శబ్ద కాలుష్యానికి సంబంధించి మెలిల్లా 65.7 డెసిబెలు‌లను మించిందని, ఇది [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] స్థాపించిన స్థాయిలను మించిపోయిందని గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Noise Ordinance of the Autonomous City of Melilla |url=https://www.ruidos.org/Normas/Melilla_ordenanza.htm |accessdate=2025-04-05 |website=www.ruidos.org}}</ref> తీరప్రాంత కాలుష్యానికి ప్రధాన వనరులు మురుగునీరు (65.8%), నూనెలు, పెట్రోలియం (34.2%) నుండి వస్తున్నాయి. అధిక జనసాంద్రత కారణంగా పెద్ద మొత్తంలో మురుగునీరు ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది సముద్రంలోకి విడుదల అవుతుంది. నగరంలో ఒక శుద్ధి కర్మాగారం ఉంది. కానీ ఇతర ప్రాంతాల నుండి విడుదలయ్యేవి మెలిల్లాను ప్రభావితం చేస్తాయి. దీనివల్ల జల మొక్కల కిరణజన్య సంయోగక్రియకు అవసరమైన సూర్యకాంతి చొచ్చుకుపోకుండా నిరోధించే టర్బిడిటీ పెరుగుతుంది. అధిక సేంద్రీయ పదార్థం కారణంగా జలాశయాల జలాలలో అసమతుల్యత, తీరప్రాంత వాతావరణంలో సూక్ష్మక్రిముల పెరుగుదల, అలాగే సముద్ర ఉపరితలం మీద నురుగు, ఒట్టు కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=20minutos |date=2024-06-12 |title=These are the two black flags of Melilla for pollution and poor management |url=https://www.20minutos.es/noticia/5492409/0/banderas-negras-melilla-contaminacion-mala-gestion/ |website=www.20minutos.es - Latest News |language=es}}</ref> === సహజ ప్రమాదాలు === మెలిల్లా ప్రాదేశిక ప్రణాళిక, పట్టణ అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేసే వివిధ సహజ ప్రమాదాలకు గురవుతుంది. ప్రధాన ప్రమాదం వరదలు, ముఖ్యంగా కుండపోత వర్షాల ఎపిసోడు‌ల తర్వాత ఆకస్మిక వరదల వల్ల సంభవిస్తుంది. నగరం గుండా ప్రవహించే రియో ​​డి ఓరో, పరిమిత సామర్థ్యంతో కూడిన కృత్రిమ కాలువను కలిగి ఉంది. ఇది తరచుగా పొంగి ప్రవహిస్తుంది. ముఖ్యంగా దాని ముఖద్వారం వద్ద, ఇది పారిశ్రామిక, రియలు వంటి పొరుగు ప్రాంతాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=La CHG abre a consulta pública los mapas de riesgo de inundaciones de origen fluvial en Melilla - Detalle de noticia - CHG |url=https://www.chguadalquivir.es/-/la-chg-abre-a-consulta-publica-los-mapas-de-riesgo-de-inundaciones-de-origen-fluvial-en-melilla |access-date=2025-04-11 |website=www.chguadalquivir.es}}</ref> ఘన వ్యర్థాలు పేరుకుపోవడం, నది సౌలభ్య జోను‌ను చట్టవిరుద్ధంగా ఆక్రమించడం, కాలువ నిర్వహణ లేకపోవడం వల్ల వరదలు మరింత తీవ్రమవుతాయి. అదనంగా కొన్ని పట్టణ అభివృద్ధి పనులు సహజ పారుదల వ్యవస్థను మార్చివేసింది. వర్షపాతానికి గురయ్యే అవకాశం పెరిగింది. <ref>{{Cite web |date=2024-11-14 |title=Melilla en Verde dice que lleva años avisando de posible inundación - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-en-verde-dice-que-lleva-anos-avisando-de-posible-inundacion/ |access-date=2025-04-11 |language=es}}</ref> ఈ భూభాగంలో ఉన్న ఇతర ప్రమాదాలలో నదీతీరాలు, తీరప్రాంతాల కోత, కొండచరియ ప్రాంతాలలో అప్పుడప్పుడు కొండచరియలు విరిగిపడటం, 0.08 గ్రాముల భూకంప త్వరణంతో మితమైన భూకంప ప్రమాదం ఉన్నాయి. ఇది 500 సంవత్సరాల తిరిగి వచ్చే కాలంలో తీవ్రత 6 భూకంపాలకు అనుమతిస్తుంది. <ref>{{Cite web |date=2025-02-03 |title=Medio Ambiente destaca que el Estado es competente en reducir el riesgo de inundaciones - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/medio-ambiente-destaca-que-el-estado-es-competente-en-reducir-el-riesgo-de-inundaciones/ |access-date=2025-04-11 |language=es}}</ref> == ప్రభుత్వం-రాజకీయాలు == === స్వయం-ప్రభుత్వ సంస్థలు === ఇవి కూడా చూడండి: మెలిల్లా మేయరు-అధ్యక్షుల జాబితా [[File:Ayuntamiento de Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా అసెంబ్లీ ప్యాలెసు]] స్వయంప్రతిపత్తి శాసనంలో నిర్దేశించిన విషయాలలో ప్రభుత్వ సంస్థలు మెలిల్లా అసెంబ్లీ, మెలిల్లా అధ్యక్షుడు, ప్రభుత్వ మండలి ప్రధానమైనవి. అసెంబ్లీ అనేది 25 మంది సభ్యుల సంస్థ, దీని సభ్యులు జాతీయ స్థాయిలో స్థానిక ఎన్నికల షెడ్యూలు‌ను అనుసరించి క్లోజ్డు పార్టీ జాబితాలలో ప్రతి 4 సంవత్సరాలకు సార్వత్రిక ఓటు హక్కు ద్వారా ఎన్నుకోబడతారు. దీని సభ్యులను "స్థానిక డిప్యూటీలు" అని పిలుస్తారు, కానీ వారు కాన్జెజెల్సు (మునిసిపల్ కౌన్సిలర్లు) హోదాను పొందుతారు. {{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=10–11}} ప్రాంతీయ శాసనసభల వలె కాకుండా (మునిసిపలు కౌన్సిలు‌ల మాదిరిగానే), అసెంబ్లీ ప్రాథమిక చట్టాల కోసం చొరవచేసుకునే హక్కు ఉండదు.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|p=11}} మెలిల్లా అధ్యక్షుడు (తరచుగా మేయరు-అధ్యక్షుడిగా సంబోధించబడతారు. ఆయన మేయరు, అసెంబ్లీ అధ్యక్షుడు, ప్రభుత్వ మండలి అధ్యక్షుడు, నగర ప్రతినిధి పాత్రలను కూడా నిర్వహిస్తారు) {{Sfn|Márquez Cruz|2003|p=12}} అసెంబ్లీ ద్వారా ప్రభుత్వం నిర్వహించబడుతుంది. స్థానిక ఎన్నికల తర్వాత ఎన్నికల జాబితా నాయకుల నుండి అర్హత కలిగిన మెజారిటీ ద్వారా అధ్యక్షుడిని నియమిస్తారు. లేదా మొదటిదాన్ని సాధించడంలో విఫలమైతే ఎన్నికలలో అత్యధికంగా ఓటు వేసిన జాబితాలోని నాయకుడిని పదవికి నియమిస్తారు. {{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=14}} అవిశ్వాస తీర్మానం వస్తే, ప్రత్యామ్నాయ అసెంబ్లీ సభ్యునికి అర్హత కలిగిన సభ్యుడిని మెజారిటీ ఓటుతో గెలిపించడం ద్వారా మాత్రమే అధ్యక్షుడిని తొలగించవచ్చు. {{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=14}} పార్లమెంటరీ వ్యవస్థలకు ప్రభుత్వ మండలి సాంప్రదాయ కాలేజియేటు కార్యనిర్వాహక సంస్థ. ప్రామాణిక అయుంటామింటోసు‌లోని మునిసిపలు ప్రభుత్వ బోర్డుల మాదిరిగా కాకుండా ప్రభుత్వ మండలి సభ్యులు (వైసు-ప్రెసిడెంట్లతో సహా) అసెంబ్లీ సభ్యులుగా ఉండవలసిన అవసరం లేదు.{{Sfn|Márquez Cruz|2003|pp=12–13}}స్పెయిను‌లోని మెలిల్లా నగరం అత్యధిక పోస్టలు ఓటింగు నిష్పత్తిని కలిగి ఉంది;<ref name=bautista /> మెలిల్లాలోని పేద పరిసరాల్లో ఓటు కొనుగోలు (మెయిలు-ఇన్ బ్యాలెట్ల ద్వారా) ఒక సాధారణ ఆచారంగా విస్తృతంగా నివేదించబడింది.<ref name=bautista>{{Cite web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2019-05-06/melilla-vice-votos-corrupcion_1976146/|website=[[El Confidencial]]|title=Se compran votos por 50 euros|first=José|last=Bautista|date=6 May 2019}}</ref> ఈ విషయంలో కోర్టు కేసులు పిపి, సిపిఎం, పిఎస్‌ఒఇలు ఉన్నాయి.<ref name=bautista /> 2019 జూన్ 15న, 2019 మే మెలిల్లా అసెంబ్లీ ఎన్నికల తర్వాత ముస్లిం, అమాజిగు ఒప్పించే కూటమి ఫర్ మెలిల్లా (సిపిఎం, 8 సీట్లు), స్పానిషు సోషలిస్టు వర్కర్సు పార్టీ (పిఎస్‌ఒఇ, 4 సీట్లు), సిటిజన్సు–పార్టీ ఆఫ్ ది సిటిజన్రీ (Cs, 1 సీటు) ప్రాంతీయ, వామపక్ష పార్టీలు అటానమసు సిటీ అధ్యక్షుడిగా Cs అభ్యర్థి (ఎడ్వర్డో డి కాస్ట్రో)కి అనుకూలంగా ఓటు వేశాయి.<ref>{{cite news|url=https://resultados.elpais.com/elecciones/2019/municipales/19/52/01.html |title=Resultados Electorales en Melilla: Elecciones Municipales 2019 en EL PAÍS |publisher=Resultados.elpais.com |newspaper=[[El País]]|access-date=15 June 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Alba|first1=Nicolás|url=https://www.elmundo.es/espana/2019/06/15/5d04d1c3fc6c833b568b46a6.html |title=El único diputado de Ciudadanos consigue la presidencia de Melilla tras 19 años de Gobierno del PP |newspaper=[[El Mundo (Spain)|El Mundo]] |date=15 June 2019 |access-date=15 June 2019}}</ref> జువాను జోస్ ఇంబ్రోడాను పీపుల్సు పార్టీ (పిపి, 10 సీట్లు) నుండి తొలగించారు. ఆయన 2000 నుండి పదవిలో ఉన్నారు. మెలిల్లా పోలిసియా లోకలు డి మెలిల్లా (సియుడాడు ఆటోనోమా డి మెలిల్లా - పోలిసియా లోకలు) అని పిలువబడే స్థానిక పోలీసు దళాన్ని కూడా నిర్వహిస్తుంది. === న్యాయవ్యవస్థ === న్యాయం పరిపాలన కోసం మెలిల్లా న్యాయ జిల్లా, స్వయంప్రతిపత్తి నగరంలో అత్యున్నత న్యాయ సంస్థ అండలూసియా, [[సియుటా]], మెలిల్లా హైకోర్టు న్యాయస్థానం పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Ministry of Justice - Judicial District of Melilla |url=https://www.mjusticia.gob.es/BUSCADIR/ServletControlador?apartado=buscadorMunicipioDesdeListado&municipio=52001&lang=es_es}}</ref><ref>{{Cite web |title=C.G.P.J - High Court of Justice of Andalusia, Ceuta, and Melilla |url=https://www.poderjudicial.es/cgpj/es/Poder-Judicial/Tribunales-Superiores-de-Justicia/TSJ-Andalucia--Ceuta-y-Melilla/ |accessdate=2022-02-28 |website=www.poderjudicial.es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla Judicial District Map and Municipalities of its Territorial Scope. Ministry of Justice |url=https://www.mjusticia.gob.es/es/JusticiaEspana/OrganizacionJusticia/InstLibraryCartographyJudProv/Melilla/Melilla.pdf}}</ref> === పరిపాలనా ఉపవిభాగాలు === పరిపాలనా ఉపవిభాగాలు మెలిల్లా ఎనిమిది జిల్లాలుగా ఉపవిభజన చేయబడింది, వీటిని మరింత పొరుగు ప్రాంతాలుగా ఉపవిభజన చేశారు: {{Div col|colwidth=14em|rules=yes|gap=2em}} * 1వ ** మదీనా సిడోనియా పరిసర ప్రాంతం. ** జనరలు లార్రియా పరిసర ప్రాంతం. ** డ్రై అటాకు పరిసరం. * 2వ ** స్పెయిను పొరుగు ప్రాంతం హీరోలు. ** జనరలు గోమెజు జోర్డానా పరిసర ప్రాంతం. ** అస్టురియాస్ పరిసర యువరాజు. * 3వ ** కార్మెను పరిసర ప్రాంతం. * 4వ ** లా పాజు నివాస బహుభుజి పరిసరం. ** హిబ్రూ క్వార్టరు-నేషనలు టైరు. * 5వ ** క్రిస్టోఫరు కొలంబసు పరిసర ప్రాంతం. ** కాబ్రెరిజాసు పరిసర ప్రాంతం. ** బ్యాటరీ జోటా పరిసర ప్రాంతం. ** హెర్నాను కోర్టెసు, లాస్ పాల్మెరాసు పరిసరాలు. ** రీనా రీజెంటు పరిసర ప్రాంతం. * 6వ ** కాన్సెప్షను అరేనలు పరిసరాలు. ** ఐజాకు పెరలు నైబరు‌హుడు (టెసోరిల్లో). * 7వ ** జనరలు రియలు పొరుగు ప్రాంతం. ** ఎస్‌ఇపిఇఎస్ ఇండస్ట్రియలు పార్కు. ** లాస్ మార్గరీటాసు ఇండస్ట్రియలు పార్కు. ** లా ఫ్రోంటెరా బిజినెసు పార్కు. * 8వ ** లిబర్టీ నైబరు‌హుడు. ** హిప్పోడ్రోం పరిసరాలు. ** 13 వ అల్ఫోన్సో పరిసర ప్రాంతం. ** పారిశ్రామిక జిల్లా. ** విర్జెను డి లా విక్టోరియా పరిసర ప్రాంతం. ** రాజ్యాంగ పరిసరం. ** పినారెసు పరిసర ప్రాంతం. ** కానాడా డి హిడుం పరిసర ప్రాంతం {{div col end}} === పోస్టల్ విభాగం === స్పెయిను‌లో అమలు చేయబడిన పోస్టలు కోడు వ్యవస్థ సంస్కరణకు ముందు. మెలిల్లా మలగా ప్రావిన్సు‌కు అనుగుణంగా 29801 కోడు‌ను ఉపయోగించింది. దానితో అది పరిపాలనా అనుబంధాన్ని కొనసాగించింది. 29వ సంఖ్య ఆ ప్రావిన్సు‌కు చెందిన అన్ని ప్రాంతాలను గుర్తించింది. మెలిల్లా దాని భౌగోళిక, రాజకీయ ఏకత్వం ఉన్నప్పటికీ దానికి స్వంత నిర్దిష్ట పోస్టలు కోడు‌ లేదు. <ref>{{Cite news |last=País |first=El |date=1984-07-06 |title=Correos crea 17 nuevos distritos postales y reorganiza todos los que ya existían |url=https://elpais.com/diario/1984/07/06/madrid/457961061_850215.html |access-date=2025-04-18 |work=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> 1995 సెప్టెంబరు 27 నాటి ఆర్డరు అమలులోకి రావడంతో ఈ పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇది కొన్ని ప్రాంతాల ప్రాదేశిక ప్రత్యేకతలను బాగా ప్రతిబింబించేలా కొత్త పోస్టలు కోడు వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసింది. ఈ ఆర్డరు ఫలితంగా 1996 ఫిబ్రవరి 1 నుండి మెలిల్లా 52 అనే ఉపసర్గను ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది. 52001 దాని ప్రధాన పోస్టలు కోడు‌గా కేటాయించబడింది. ఈ మార్పు పోస్టలు పరంగా మలగా నుండి పరిపాలనా విభజనను సూచిస్తుంది. మెలిల్లాను స్వయంప్రతిపత్త నగరంగా సంస్థాగత గుర్తింపు విస్తృత ప్రక్రియలో భాగం.<ref>{{Citation |last=Ministerio de Obras Públicas, Transportes y Medio Ambiente |title=Orden de 27 de septiembre de 1995 sobre modificación del código postal de las ciudades de Ceuta y Melilla |date=1995-10-04 |issue=Orden |pages=29195–29196 |url=https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1995-21835 |access-date=2025-04-18}}</ref> అప్పటి నుండి మెలిల్లాలోని అన్ని పోస్టలు కోడు‌లు 52తో ప్రారంభమవుతాయి. తద్వారా దీనిని స్పెయిను ప్రధాన భూభాగం నుండి వేరు చేస్తాయి. దాని ప్రత్యేక పరిపాలనా, ప్రాదేశిక గుర్తింపును బలోపేతం చేస్తాయి.<ref>{{Cite web |last=comentó |first=Español |date=2023-02-25 |title=Melilla y Andalucía |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-andalucia/ |access-date=2025-04-18 |language=es}}</ref> === స్పెయిను-మొరాకో సంబంధాలు === [[File:MTN25-1111c3-2003-Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా మ్యాపు]] స్పెయిను-మొరాకో సంబంధాలలో పునరావృత సమస్యలు ఉన్నాయి. మొరాకో తన భూభాగంలో మెలిల్లా, సియుటాను చేర్చాలని వాదన కొనసాగుతుంది. అలాగే సార్వభౌమాధికార ప్లాజాలు, పెరెజిలు ద్వీపంలో జరిగిన సంఘటన, 2007 దౌత్య సంఘర్షణలు 2021 మే 17న సియుటా, మెలిల్లా సరిహద్దులలో ప్రజలను సామూహికంగా దాటడం, తోడులేని విదేశీ మైనర్ల దృగ్విషయం వంటివి. సియుటా, మెలిల్లా సార్వభౌమాధికార ప్లాజాలు స్పానిషు జాతీయ భూభాగంలో భాగం కాబట్టి, స్పానిషు ప్రభుత్వం ఈ సమస్యల మీద ఎప్పుడూ చర్చలు ప్రారంభించలేదు స్పానిషు ప్రజలు ఈ భూభాగాల మీద స్పానిషు సార్వభౌమత్వాన్ని సమర్థిస్తారు.<ref>{{Cite web |title=Foreign Ministry defends the 'absolute Spanish sovereignty' of Ceuta and Melilla. |url=http://www.elmundo.es/elmundo/2010/05/17/espana/1274126915.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Opina Institute Poll. |url=http://www.angus-reid.com/polls/29196/spaniards_review_ceuta_and_melilla_situation/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111224223026/http://www.angus-reid.com/polls/29196/spaniards_review_ceuta_and_melilla_situation/ |archive-date=December 24, 2011}}</ref> అయితే మొరాకో గ్రేటరు మొరాకో జాతీయవాద ఆలోచన మీద ఆధారపడుతుంది. అప్పుడప్పుడు బ్రిటిషు మీడియాలో తప్పుడు ప్రచారాలు జరుగుతాయి. మెలిల్లా లేదా సియుటాను [[జిబ్రాల్టర్]]‌తో సమీకరించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి? ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి వలసరాజ్యాల నుండి తొలగించాల్సిన భూభాగాల జాబితాలో బ్రిటిషు ఓవర్సీసు టెరిటరీగా ఉంది.<ref name="books.google_1">Jesús A. Núñez Villaverde, Miguel Hernando de Larramendi, Hernando de Larramendi H. de Larramendi, [http://books.google.es/books?id=BRSzrQ01C44C&pg=PA25&dq=angel+ballesteros,+gran+marruecos&hl=es&ei=M5NVTsDZGoqcOsninZ0G&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=gran%20marruecos&f=false ''La política exterior y de cooperación de España hacia el Magreb (1982-1995)''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212153115/http://books.google.es/books?id=BRSzrQ01C44C&pg=PA25&dq=angel+ballesteros,+gran+marruecos&hl=es&ei=M5NVTsDZGoqcOsninZ0G&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&sqi=2&ved=0CDoQ6AEwAg#v=onepage&q=gran%20marruecos&f=false}}, ISBN 978-84-8198-182-7, p. 25.</ref><ref>{{Cite web |title=Territories to be decolonized |url=http://www.un.org/es/decolonization/nonselfgovterritories.shtml}}</ref><ref>Dioniso García Flórez, ''Ceuta y Melilla. Cuestión de Estado'', Ciudad Autónoma de Melilla, 1999, p. 48.</ref><ref>Dioniso García Flórez, ''Ceuta y Melilla. Cuestión de Estado'', Ciudad Autónoma de Melilla, 1999, pp. 61-63.</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == 2018లో స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సమాజం స్థూల దేశీయ ఉత్పత్తి (జిడిపి) 1.6 బిలియను యూరోలు. ఇది స్పానిషు ఆర్థిక ఉత్పత్తిలో 0.1%. కొనుగోలు శక్తికి సర్దుబాటు చేయబడిన తలసరి జిడిపి 19,900 యూరోలు లేదా అదే సంవత్సరంలో ఇయు27 సగటులో 66%. స్పెయిను‌లో అత్యల్ప తలసరి జిడిపి కలిగిన ఎన్‌యుటిఎస్ ప్రాంతం మెలిల్లా.<ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/documents/2995521/10474907/1-05032020-AP-EN.pdf/81807e19-e4c8-2e53-c98a-933f5bf30f58|title=Regional GDP per capita ranged from 30% to 263% of the EU average in 2018|website=Eurostat}}</ref> మెలిల్లా యూరోపియను యూనియను కస్టమ్సు యూనియను (ఇయుసియు)లో పాల్గొనదు. {{Sfn|Morón Pérez|2006|p=64}}వ్యాటు (ఐవిఎ) పన్ను లేదు కానీ ఐఒఇఎస్‌ఐ అని పిలువబడే స్థానిక తగ్గిన-రేటు పన్ను. {{Sfn|Morón Pérez|2006|p=67}} ఉచిత పోర్టు హోదాను కాపాడుతూ దిగుమతులు సుంకాలు లేకుండా ఉంటాయి. వాటికి సంబంధించిన ఏకైక పన్ను ఐఒఇఎస్‌ఐ. {{Sfn|Morón Pérez|2006|pp=67–68}} అయితే కస్టమ్సు యూనియను (ద్వీపకల్ప స్పెయిను‌తో సహా)కు ఎగుమతులు కరస్పాండెంటు కస్టమ్సు సుంకానికి లోబడి ఉంటాయి. కరస్పాండెంటు వ్యాటుతో పన్ను విధించబడతాయి. {{Sfn|Morón Pérez|2006|pp=67–68}} విద్యుత్తు రవాణాకు సంబంధించి కొన్ని ప్రత్యేక తయారీ పన్నులు, అలాగే పొగాకు, చమురు, ఇంధన ఉత్పత్తుల మీద పరిపూరక ఛార్జీలు ఉన్నాయి. {{Sfn|Morón Pérez|2006|p=68}} === కార్మిక మార్కెట్టు === 2023లో మెలిల్లాలోని కార్మిక మార్కెట్టు 27.42% నిరుద్యోగ రేటును చూపిస్తుంది. ఇది స్పెయిను‌లో రెండవ అత్యధికం. ఉపాధి రేటు 42.55%, ఇది జాతీయ సగటు కంటే తక్కువ. అనుబంధాలు, నియామకాలలో సేవల రంగం ముందుంది. ఈ రంగంలో 90% ఒప్పందాలు ఉన్నాయి. ఒప్పంద స్థిరత్వంలో మెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ మొత్తం ఒప్పందాల సంఖ్య 16.45% తగ్గింది. మెలిల్లా యువ కార్మికులను, ప్రధానంగా అండలూసియాకు ఎగుమతి చేసే ప్రాంతంగా మిగిలిపోయింది. సాధారణంగా నియమించబడిన వృత్తులు క్లీనింగ్ సిబ్బంది. వెయిటర్లు వంటి తక్కువ నైపుణ్యం కలిగిన ఉద్యోగాలు. రిటైలు, క్యాటరింగు వంటి రంగాలలో 2024 కోసం అవకాశాలు సానుకూలంగా ఉన్నాయి. అయితే సరైన శిక్షణ లేకపోవడం వల్ల ఉపాధికి సరఫరా, డిమాండు మధ్య అసమతుల్యత కొనసాగుతోంది. <ref>{{Cite journal |url=https://www.sepe.es/dctm/informes:09019af480252153/RElTRVdFQg==/4267-1.pdf |title=Labor Market Report of Melilla Data 2023 |journal=Public State Employment Service SEPE}}</ref>{{wide image|Melilla noche, vista general.jpg|770px|మొరాకోలోని మెలిల్లా (మధ్య), బెని ఎన్సారు రాత్రి దృశ్యం (కుడి)}} === తృతీయ రంగం === అత్యధిక సంపద, ఉపాధిని ఉత్పత్తి చేసే ఆర్థిక రంగం సేవల రంగం. ఇది 2018లో 1.564 బిలియను యూరోల జిడిపిలో 80% వాటా కలిగి ఉంది. ఈ రంగంలో జనాభాలో 32% (2021) ని ఉపాధి కొరకు నియమించింది. ప్రధాన పరిశ్రమ చేపలు పట్టడం. సరిహద్దు దాటి వాణిజ్యం (చట్టబద్ధమైన లేదా అక్రమ రవాణా), స్పానిషు, యూరోపియను గ్రాంట్లు, వేతనాలు ఇతర ఆదాయ వనరులు ఉన్నాయి. ==== వ్యాపార కార్యకలాపాలు ==== 2022లో నగరంలో మొత్తం 4,856 కంపెనీలు ఉన్నాయి. సాధారణంగా చిన్నవి. వీటిలో 2,617 వాణిజ్యం, రవాణా, ఆతిథ్యానికి, 1,714 సేవలకు, 615 వృత్తిపరమైన, సాంకేతిక కార్యకలాపాలకు, మిగిలినవి ఇతర సేవలకు అంకితం చేయబడ్డాయి. .<ref>{{Cite web |title=Melilla - How many companies are there in your municipality? |url=https://www.epdata.es/datos/numero-empresas-municipio-localidad/140/melilla/4494 |accessdate=2025-04-02 |website=www.epdata.es}}</ref> మెలిల్లా క్రమం తప్పకుండా ఐబీరియను ద్వీపకల్పానికి వాయు, సముద్ర ట్రాఫికు ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. ఆర్థికంగా మొరాకోతో కూడా అనుసంధానించబడి ఉంది: దాని పండ్లు, కూరగాయలలో ఎక్కువ భాగం సరిహద్దు దాటి దిగుమతి చేయబడతాయి. నగరంలోని లోతట్టు ప్రాంతాలలోని మొరాకన్లు దీనికి ఆకర్షితులవుతారు: 36,000 మంది మొరాకన్లు పని చేయడానికి, షాపింగు చేయడానికి లేదా వస్తువులను వర్తకం చేయడానికి ప్రతిరోజూ సరిహద్దును దాటుతారు. .<ref name="vk1">English translation of Volkskrant article: [http://www.presseurop.eu/en/content/article/309191-melilla-north-africa-s-european-dream Melilla North-Africa's European dream] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307004142/http://www.presseurop.eu/en/content/article/309191-melilla-north-africa-s-european-dream |date=7 March 2012 }}, 5 August 2010, visited 3 June 2012</ref> ==== వాణిజ్యం ==== మెలిల్లాలో, సెంట్రో కమర్షియలు పార్కు మెలిల్లా, అనేక డిపార్టు‌మెంటు స్టోర్లు, హైపర్‌మార్కెట్టు‌ల, సూపరు మార్కెట్టు‌లతో సహా వివిధ వాణిజ్య సంస్థలు ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి కారీఫోరు హైపరు‌మార్కెటు. నగరంలో ఒక శాఖ, మెర్కాడోనాలో ఒక స్టోరు, డయాలో మూడు ప్రదేశాలలో, లిడ్లు ఒక స్టోరు, ఆల్డిలో ఒక స్టోరు‌ ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=Food |first=Financial |date=2020-02-26 |title=Murias Parque Melilla shopping center increased its sales by 16.2% in 2019 |url=https://financialfood.es/el-centro-comercial-murias-parque-melilla-elevo-sus-ventas-un-162-en-2019/ |accessdate=2025-03-22 |website=Financial Food |language=es}}</ref> అంతేకాకుండా మొరాకోతో వాణిజ్యం చారిత్రాత్మకంగా మెలిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకంగా ఉంది. ముఖ్యంగా వాణిజ్య కస్టమ్సు కార్యాలయం ద్వారా ఇది నగరానికి అవసరమైన వస్తువుల రవాణాను సులభతరం చేసింది. అయితే 2018లో మొరాకో ఈ కస్టమ్సు కార్యాలయాన్ని మూసివేసింది. ఇది మెలిల్లా వ్యాపారులను, అనధికారిక వాణిజ్యం మీద ఆధారపడిన సుమారు 5,000 మంది సరిహద్దు కార్మికులను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది. 2020లో మహమ్మారి కారణంగా సరిహద్దు మూసివేత పరిస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేసింది. వాణిజ్య మార్పిడిని పరిమితం చేసింది. 2025లో దాదాపు మూడు సంవత్సరాల చర్చల తర్వాత స్పెయిను, మొరాకో వాణిజ్య కస్టమ్సు కార్యాలయాలను తిరిగి తెరవడానికి అంగీకరించాయి. అయితే దాటగల ఉత్పత్తుల మీద కొత్త పరిమితులు, రోజుకు ట్రక్కుల సంఖ్య మీద పరిమితి విధించబడ్డాయి. ఈ ఒప్పందం పరిమితంగా ఉన్నప్పటికీ సరిహద్దు వాణిజ్యాన్ని పాక్షికంగా పునరుద్ధరించడానికి అనుమతించింది. మెలిల్లాలో ఎక్కువగా ప్రభావితమైన రంగాలకు ఉపశమనం కలిగించింది.<ref>{{Cite web |title=Economic sector and province employment (3990) |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=3990 |accessdate=2022-02-13 |website=INE |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-02-21 |title=Morocco considers the end of atypical commerce in Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/marruecos-da-por-finiquitado-el-comercio-atipico-en-melilla/ |accessdate=2022-02-13 |website=El Faro de Melilla |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=2021-07-06 |title=Morocco is considering permanently closing the borders with Ceuta and Melilla |url=https://www.niusdiario.es/internacional/africa/marruecos-plantea-definitivamente-fronteras-melilla_18_3166020487.html |language=es |work=Nius Diario}}</ref> ==== ప్రజా పరిపాలన ==== మెలిల్లా అనేది ప్రజా పరిపాలనలు ముఖ్యంగా రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ, ఆర్థిక వ్యవస్థలో గణనీయమైన భాగస్వామ్యం కలిగి ఉన్న ప్రాంతం మొత్తం 47% వాటాను కలిగి ఉంది. ఈ పరిస్థితిని అది సియుటాతో పంచుకుంటుంది. 2015లో ఐసిటి కంపెనీల అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో ఒక సాంకేతిక కేంద్రం ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite news |date=December 28, 2010 |title=The technology center will open Melilla to join the R&D+i network |url=https://www.diariosur.es/v/20101228/melilla/centro-tecnologico-abrira-melilla-20101228.html |access-date=July 31, 2018 |newspaper=Diario Sur |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |title=Melilla inaugurates its Technology Center for training and employment in R&D+i |url=https://www.diariosur.es/agencias/andalucia/201503/13/melilla-inaugura-centro-tecnologico-337557.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731062110/https://www.diariosur.es/agencias/andalucia/201503/13/melilla-inaugura-centro-tecnologico-337557.html |archive-date=July 31, 2018 |access-date=July 31, 2018 |newspaper=hoy.es |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |title=Inaugurates the Technology Center, which could start operating in May |url=http://www.melillamedia.es/n/5762/inauguran-el-centro-tecnologico-que-podria-empezar-a-funcionar-en-mayo |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731062209/http://www.melillamedia.es/n/5762/inauguran-el-centro-tecnologico-que-podria-empezar-a-funcionar-en-mayo |archive-date=July 31, 2018 |access-date=July 31, 2018 |website=melillamedia.es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla gains momentum |url=https://europa.eu/investeu/projects/ict-culture-melilla_es |access-date=July 31, 2018 |website=investEU |language=es}}</ref> === ద్వితీయ రంగం === 20వ శతాబ్దంలో మెలిల్లాలోని పరిశ్రమ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ముఖ్యంగా వ్యవసాయం, డబ్బాల ఉత్పత్తిలో ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో చేపల పరిశ్రమ అత్యంత విశిష్టమైనదిగా నిలిచింది. 1907లో లుయిగి డస్సోరి స్థాపించిన శాన్ లూయిసు క్యానరీ వంటి చేపల క్యానింగు కర్మాగారాలు ఉన్నాయి. ఈ పరిశ్రమ వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. స్పెయిను ప్రధాన భూభాగం, మధ్యధరా దేశాలలోని ఇతర నగరాలకు చేపల ఉత్పత్తులను ఎగుమతి చేయడం ద్వారా ఇది జరిగింది. <ref>{{Cite journal |last=Saruel Hernández |first=Fernando |date=2018 |title=Melilla: su pasado industrial |url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6992377 |journal=II Congreso Internacional de Patrimonio Industrial y de la Obra Pública: Patrimonio Industrial: Pasado, presente y futuro, 2018, ISBN 9788409120383, págs. 79-90 |publisher=Fundación Patrimonio Industrial de Andalucía |pages=79–90 |isbn=978-84-09-12038-3}}</ref> ఫిషింగు తో పాటు, మెలిల్లా పిండి, పెరుగు, వైను, [[నూనె]] వంటి ఉత్పత్తుల ప్రాసెసింగు పరిశ్రమను కూడా అభివృద్ధి చేసింది. దీనికి దాని వ్యవసాయ కార్యకలాపాల మద్దతు ఉంది. "గ్రాంజా అగ్రికోలా డెలు ఎస్టాడో" (స్టేటు అగ్రికోలా డెలు ఎస్టాడో) స్థానిక ఉత్పత్తి అభివృద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించింది. ఇది 1990ల మధ్యకాలం వరకు చురుకుగా ఉంది. అయితే పట్టణీకరణ, నీటి వనరుల కొరత చివరికి ఈ ఉత్పాదక రంగాలకు ఆటంకం కలిగించింది.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/melilla-cuando-era-conocida-como-la-amrica-chica/|title=Melilla, cuando era conocida como "La América Chica" - MelillaHoy|access-date=2025-04-11|last=Mohamed|first=Farid|date=2020-08-13|language=es}}</ref> గతంలో ఫిషింగు, వ్యవసాయం, పారిశ్రామిక ప్రాముఖ్యత ఉన్నప్పటికీ మెలిల్లాలో పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు ఇప్పుడు గణనీయంగా తగ్గాయి. మునుపటి కర్మాగారాలు ఇతర ఉపయోగాలతో భర్తీ చేయబడ్డాయి. నగర ఆర్థిక వ్యవస్థ సేవా రంగం వైపు మళ్లింది. ఎక్కువగా పట్టణ వృద్ధి, నీటి వంటి సహజ వనరుల కొరత కారణంగా. <ref>{{Cite web|url=https://elalminardemelilla.com/2011/07/04/el-pasado-industrial-de-melilla/|title=El pasado industrial de Melilla|access-date=2025-04-11|last=Hospitalario|date=2011-07-04|website=El Alminar de Melilla|language=es}}</ref> ==== ప్రాథమిక రంగం ==== మెలిల్లా ఒక చిన్న భూభాగాన్ని కలిగి ఉంది. వీటిలో ఎక్కువ భాగం పట్టణ భూమి ఆక్రమించబడింది. గణనీయమైన భాగం రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందినది. ఇది ప్రాథమిక రంగం, ఇతర ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు అవసరమైన భూమి అభివృద్ధి, వినియోగాన్ని పరిమితం చేస్తుంది. భూ నిర్వహణ పట్టణ, రక్షణ, ఉత్పాదక ప్రయోజనాలను సమతుల్యం చేయాలి. ==== వ్యవసాయం పశువుల పెంపకం ==== 1980ల వరకు పశువుల పెంపకం, వ్యవసాయం మెలిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలకమైన రంగాలు తోటలు భూభాగంలో మూడింట ఒక వంతు విస్తరించి ఉన్నాయి. కూరగాయలు, తృణధాన్యాలు, జంతు ఉత్పత్తులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇవి స్పెయిను ప్రధాన భూభాగానికి కూడా ఎగుమతి చేయబడ్డాయి. "స్టేట్ అగ్రికల్చరల్ ఫాం" సృష్టి స్థానిక వ్యవసాయ అభివృద్ధికి చాలా అవసరం. అయితే 1980ల నుండి పట్టణీకరణ, నీటి కొరత ఈ రంగాల క్షీణతకు దారితీసింది. 1994 "నీటిపారుదల ప్రణాళిక" ద్వారా వ్యవసాయాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రయత్నాలు చేసినప్పటికీ, ఈ కార్యకలాపాలు తగ్గిపోయాయి. ఇప్పుడు చిన్న-స్థాయి జీవనాధార వ్యవసాయానికి పరిమితం చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.planestrategicomelilla.net/f14_01.htm|title=Ciudad Autónoma de Melilla|access-date=2025-04-11|website=www.planestrategicomelilla.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-gobierno-anuncia-la-compra-de-villa-pilar-para-su-recuperacion-agricola-y-medioambiental/|title=El Gobierno anuncia la compra de Villa Pilar para su recuperación agrícola y medioambiental - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2025-03-17|language=es}}</ref> ==== చేపలు పట్టడం ==== [[File:Dársena del puerto de Melilla.jpg|left|thumb| మెలిల్లా ఫిషింగు డాకు]] మెలిల్లాలో చేపలు పట్టడం పురాతన కాలం నుండి ముఖ్యమైనది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. 1907లో శాన్ లూయిసు క్యానరీ ఎగుమతులను, ముఖ్యంగా సార్డిను‌ల ఎగుమతులను పెంచింది. 1914 నుండి అండలూసియను ఫిషింగు బోట్లు "వింటరు క్యాంపెయిను" కోసం వచ్చి ఉత్పత్తిని పెంచాయి.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/melilla-cuando-era-conocida-como-la-amrica-chica/|title=Melilla, cuando era conocida como "La América Chica" - MelillaHoy|access-date=2025-04-11|last=Mohamed|first=Farid|date=2020-08-13|language=es}}</ref> అత్యంత సాధారణ జాతులు సార్డిన్లు, ట్యూనా, సముద్ర ఆహారం, వీటిలో ఎక్కువ భాగం ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి చేయబడ్డాయి. 1930 నాటికి 100 కి పైగా పడవలు పనిచేసేలా మోటరైజేషను ద్వారా ఈ నౌకాదళం ఆధునీకరించబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/la-darsena-pesquera-de-melilla-un-pasado-un-presente-y-un-futuro-prometedor/|title=La Dársena Pesquera de Melilla: Un pasado, un presente y un futuro prometedor - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-11|date=2024-05-11|language=es}}</ref> 1916 - 1921లో చేపల మార్కెట్లు వంటి అనేక సంవత్సరాలుగా మరింత ఆధునిక ఫిషింగు సౌకర్యాలు నిర్మించబడ్డాయి. శాన్ లూయిసు‌తో సహా క్యానింగు, సాల్టింగు పరిశ్రమలు అనేక మంది స్థానికులకు ఉద్యోగాలను అందించాయి.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/la-pesca-uno-de-los-sectores-mas-olvidados-de-toda-melilla/|title=La pesca, uno de los sectores más olvidados de toda Melilla|access-date=2025-04-11|date=2022-10-25|language=es}}</ref> అయితే 1980ల నుండి 1945లో ఫిషరు‌మెన్సు గిల్డు స్థాపించబడినప్పటికీ, అధిక చేపలు పట్టడాఅనికి నియంత్రణ పరిమితుల కారణంగా ఈ రంగం క్షీణించడం ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.elpueblodeceuta.com/200808/20080811/200808116102.html|title=elpueblodeceuta.com|access-date=2025-04-11|website=www.elpueblodeceuta.com}}</ref> ==== మైనింగు ==== ===== మెలిల్లా–శాన్ జువాను డి లాస్ మినాసు రైల్వే లైను ===== 1914లో ప్రారంభించబడిన మెలిల్లా–శాన్ జువాను డి లాస్ మినాసు రైల్వే లైను, రిఫు ప్రాంతం నుండి దాని ఓడరేవుకు ఇనుప ఖనిజాన్ని రవాణా చేయడానికి వీలు కల్పించడం ద్వారా మెలిల్లా ఆర్థిక వ్యవస్థకు కీలకమైనదిగా ఉంది. కాంపానియా ఎస్పానోలా డి మినాసు డెలు రిఫు ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న ఇది పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు, ఓడరేవు వాణిజ్యం, మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడులను పెంచింది. మొరాకో స్వాతంత్ర్యం, రోడ్డు రవాణా పెరుగుదల తర్వాత దాని లాభదాయకత తగ్గింది. ఇది 1972లో మూసివేయబడింది. ఇది 20వ శతాబ్దంలో మెలిల్లా ఆర్థిక చోదక శక్తిలో ఒకటి.<ref>{{Cite web|url=https://www.spanishrailway.com/ferrocarril-de-la-compana-espanola-de-minas-del-rif-protectorado-de-marruecos/|title=Spanish Railway » Blog Archive » Ferrocarril de la Compañía Española de Minas del Rif – Protectorado de Marruecos|access-date=2025-04-13|language=es}}</ref>[[File:Vista_desde_Melilla_la_Vieja.jpg|thumb| మెలిల్లా లా వీజా నుండి మెలిల్లా]] === మెలిల్లా వ్యూహాత్మక సమగ్ర ప్రణాళిక === మెలిల్లా తన ఉత్పత్తి నమూనాను మార్చే లక్ష్యంతో వ్యూహాత్మక సమగ్ర ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేసింది. ఇది మూడు కీలక రంగాల మీద దృష్టి సారించింది: పర్యాటకం, డిజిటలు ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఆకుపచ్చ, వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ. ఈ రంగాలు ప్రస్తుతం నగరం మీద పరిమిత ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయి. కానీ అవి ఆర్థిక వ్యవస్థను వైవిధ్యపరచడానికి, ఉపాధిని మెరుగుపరచడానికి గణనీయమైన అవకాశాలను అందిస్తున్నాయని భావిస్తారు.<ref>{{Cite web |title=Melilla entrusts its future to the tourism sector, digital economy, and green and circular economy - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-encomienda-su-futuro-al-sector-turistico-a-la-economia-digital-y-a-la-verde-y-circular/ |access-date=2025-03-15 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Turismo Melilla |url=https://bonosmelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |website=bonosmelilla.es |language=es}}</ref> === పర్యాటక రంగం === {| class="wikitable" border="1" style="float: right; margin-left: 3em; padding-left: 2em; font-size: 90%;" !colspan=4| 2023లో మెలిల్లాలో హోటలు పడకలు |- !colspan=2|టైపు|| స్థాపనలు|| పడకలు |- | rowspan="4" |హోటళ్ళు |4 నక్షత్రాలు ||2||339 |- |3 నక్షత్రాలు ||3||400 |- |1 నక్షత్రం star ||1||35 |- |Total||6||774 |- | rowspan="3" | హాస్టళ్ళు |2 నక్షత్రాలు ||1||21 |- |1 నక్షత్రం ||1||21 |- | మొత్తం||2||42 |- | rowspan="2" | గెస్టు‌హౌసు‌లు |1 నక్షత్రం ||2||22 |- | మొత్తం||2||22 |- ! colspan="2" |మొత్తం||10||838 |} మెలిల్లాలోని పర్యాటక రంగం దాని చారిత్రక వారసత్వం, మొరాకోతో దాని సంబంధాల కారణంగా అపారమైన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. కానీ అధిక రవాణా ఖర్చులు, స్పష్టమైన వ్యూహం లేకపోవడం వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంటుంది. వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక పర్యాటక ప్రయోజనాల కోసం చారిత్రక వారసత్వాన్ని పునరుద్ధరించడం, అంతర్జాతీయ ప్రమోషను ప్రణాళికను అభివృద్ధి చేయడం, పర్యాటక వ్యాపారాలకు ఫైనాన్సింగు‌ను ప్రోత్సహించడం, అలాగే మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి, ఎక్కువ మంది సందర్శకులను ఆకర్షించడానికి పర్యాటక స్థితిస్థాపకత వ్యూహాన్ని అమలు చేయడాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. ప్రస్తుతం మెలిల్లాలో 10 హోటలు స్థాపనలు, 838 పడకలు ఉన్నాయి. ఇది పరిమిత సామర్థ్యాన్ని సూచిస్తుంది. 2023 నాటికి ఆక్యుపెన్సీ 58%కి చేరుకున్నప్పటికీ హోటలు మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచాల్సిన అవసరం గుర్తించబడింది. ఈ విషయంలో అటానమసు సిటీ ఆఫరు‌ను విస్తరించడానికి అనేక ప్రాజెక్టుల మీద పని చేస్తోంది, గవర్నరు హౌసు‌ను హోటలు‌గా మార్చడం, పారడోరు పునరావాసం, ఎక్సుప్లనాడా డి శాన్ లోరెంజోలో కొత్త హోటలు నిర్మాణం, పర్యాటక రంగాన్ని బలోపేతం చేసే లక్ష్యంతో ముఖ్యంగా సమావేశాలు, ఈవెంటుల రంగాలలో ఇప్పటికే ఉన్న హోటళ్లను మెరుగుపరచడానికి సబ్సిడీలను అందించడంతో పాటు.<ref>{{cite web|periodical=Patronato de Turismo de Melilla |title=Bonos Melilla |url=https://bonosmelilla.es/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|title=Bonos Turísticos para visitar Melilla |url=https://bonosmelilla.es/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-29 |language=es |title=La Ciudad trabaja en aumentar la oferta hotelera aunque aún hay "margen" - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/la-ciudad-trabaja-en-aumentar-la-oferta-hotelera-aunque-aun-hay-margen/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === డిజిటలు ఆర్థిక వ్యవస్థ === పారిశ్రామిక ఫాబ్రికు, ఎసెంఇలను ఆధునీకరించడం, డిజిటలైజేషను‌లో పెట్టుబడి పెట్టడం, వ్యాపారాలు, కార్మికుల సామర్థ్యాలను మెరుగుపరచడం ద్వారా డిజిటలు ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి ఈ ప్రణాళిక ప్రయత్నిస్తుంది. ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థను వైవిధ్యపరచడానికి ప్రభుత్వ రంగం మీద ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి సాంకేతిక మార్కెట్టు అవకాశాలను సద్వినియోగం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.<ref>{{Cite news |title=digital economy - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/tag/economia-digital/ |access-date=2025-03-15 |newspaper=MelillaHoy - El Periódico de Melilla |language=es}}</ref> === గ్రీన్ - సర్క్యులరు ఆర్థిక వ్యవస్థ === స్థిరమైన ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రోత్సహించడానికి ప్రణాళికలో వ్యర్థాల రీసైక్లింగు‌ను మెరుగుపరచడం, శక్తి స్వీయ-వినియోగాన్ని పెంచడం (ఇంధన సంఘాల ద్వారా), ముఖ్యంగా పర్యాటక రంగంలో శక్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచడం వంటి చర్యలు ఉన్నాయి. ఇది సముద్ర పరిరక్షణ నీటి సరఫరాను మెరుగుపరచడం వంటి ప్రాజెక్టులను కూడా హైలైటు చేస్తుంది. మెలిల్లా నౌకాశ్రయం అల్మెరియా, మలగాకు అనేక రోజువారీ కనెక్షను‌లను అందిస్తుంది. మెలిల్లా విమానాశ్రయం అల్మెరియా, మలగా, మాడ్రిడు‌లకు రోజువారీ విమానాలను అందిస్తుంది. స్పానిషు ఆపరేటరు ఐబీరియా రీజినలు/ఎయిరు నోస్ట్రం మెలిల్లా విమానాశ్రయంలో పనిచేస్తుంది. యూరపు, మొరాకో మధ్య ప్రయాణించే చాలా మంది ప్రయాణీకులకు, సరుకు రవాణా కోసం మెలిల్లాకు ఫెర్రీ లింకు‌లను ఉపయోగిస్తారు. దీని కారణంగా పోర్టు, సంబంధిత కంపెనీలు నగరానికి ముఖ్యమైన ఆర్థిక చోదక శక్తిని ఏర్పరుస్తాయి.<ref name="vk1" /> == గణాంకాలు == {{Historical populations|1877|1009|1887|5432|1900|10182|1910|40929|1920|53577|1930|69133|1940|69684|1950|76247|1960|72430|1970|60843|1981|53593|1991|63670|2001|66411|2011|81323|2021|86450|source=[[National Statistics Institute (Spain)|National Statistics Institute]]<ref>{{cite web|title=Changes in the municipalities in the population census since 1842|url=https://www.ine.es/intercensal/inicio.do|publisher=[[National Institute of Statistics (Spain)|National Statistics Institute]]|language=es}}</ref>|align=right|cols=1}}[[File:Melilla population pyramid.svg|thumb| 2022లో మెలిల్లా జనాభా పిరమిడు]] === మతం === [[File:Resucitado (Semana Santa en Melilla 2009).jpg|thumb| మెలిల్లాలో పవిత్ర వార ఊరేగింపు]] క్రైస్తవులు, ముస్లింలు, యూదులు, హిందువులు, బౌద్ధులు ప్రాతినిధ్యం వహించే చిన్న నగరం అయిన మెలిల్లా బహుళ సాంస్కృతికతకు ఉదాహరణగా ప్రశంసించబడింది.<ref name=modernism>{{cite news|title=Melilla: Where Catalan "Modernisme" Meets North Africa|url=http://www.huffingtonpost.com/jennifer-walker/melilla-where-catalan-mod_b_3944043.html|work=[[Huffington Post]]|access-date=19 September 2013}}</ref> === యూదు మతం === శాతం ప్రకారం మెలిల్లా స్పెయిను‌లో యూదులు అత్యధికంగా ఉన్న నగరం కావచ్చు. నగరంలో ఇప్పటికీ 1,000 మంది యూదులు నివసిస్తున్నారు. 1930 నాటికి ఇది 7,000 కంటే తక్కువగా ఉంది. ఇది ప్రధానంగా ఆర్థిక కారణాల వల్ల స్పానిషు ప్రధాన భూభాగం, [[ఇజ్రాయిల్]] లేదా ఇతర ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళడం జరిగింది. 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో సెఫార్డికు యూదులలో చాలామంది ఉత్తర [[మొరాకో]] నుండి మెలిల్లాకు తరలివెళ్లారు. మొదటివారు ఆర్థిక, భద్రతా కారణాల కోసం వచ్చిన మొరాకో నగరాలలో వ్యాపారులుగా స్థిరపడ్డారు. తరువాత గ్రామీణ రిఫియను ప్రాంతాల నుండి పేద యూదులు భద్రతా కారణాల వల్ల కూడా చేరారు.<ref name=ElMundo2018Jews>{{Cite web|url=https://www.elmundo.es/papel/cultura/2018/05/30/5b0c31bdca4741d71b8b45a4.html |author=Luis Alemany|title=La última esperanza del barrio judío de Melilla |date=30 May 2018 |access-date=13 January 2024 |language=es}}</ref> ===క్రైస్తవ మతం=== స్పానిషు సెంటరు ఫర్ సోషియోలాజికలు రీసెర్చు ప్రకారం మెలిల్లాలో రోమను కాథలిక్కులు అతిపెద్ద మతంగా ఉంది.<ref name=CIS2019Melilla>{{Cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/3260_3279/3263/Marginales/es3263mar_Melilla.pdf |author=''Centro de Investigaciones Sociológicas'' (Centre for Sociological Research)|title=Macrobarómetro de octubre 2019, Banco de datos – Document 'Población con derecho a voto en elecciones generales y residente en España, Ciudad Autónoma de Melilla |date=October 2019|page=20 |access-date=4 February 2020 |language=es}}</ref> 2019లో తమను తాము రోమను కాథలిక్కులుగా గుర్తించుకునే మెలిల్లాన్ల నిష్పత్తి 65.0% (31.7% మంది తమను తాము ఆచరించడం లేదని నిర్వచించగా 33.3% మంది ఆచరిస్తున్నట్లు)ఉంది. 30% మంది ఇతర విశ్వాసాల అనుచరులుగా 2.7% మంది ఏ మతానికి విశ్వాసులు కానివారిగా, 2.3% మంది నాస్తికులుగా ఉన్నట్లు గుర్తించారు.<ref name="CIS2019Melilla" /> మెలిల్లాలోని రోమను కాథలిక్కు చర్చిలు మలగా డియోసెసు‌కు చెందినవిగా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|url=https://www.laopiniondemalaga.es/malaga/2014/05/31/37-declaraciones-renta-malaga-marcan-28626751.html|website=La Opinión de Málaga|title=El 37% de las declaraciones de la Renta en Málaga marcan la X para la Iglesia|date=31 May 2014|first=José Vicente|last=Rodríguez}}</ref> === ఇస్లాం === కొన్ని వనరులు ముస్లింలు మెలిల్లాలో దాదాపు సగం జనాభా ఉన్నారని సూచిస్తున్నాయి. ఇది స్పానిషు సెంటరు ఫర్ సోషియోలాజికలు రీసెర్చు నివేదించిన సంఖ్యలతో విభేదిస్తుంది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=117}} === హిందూ మతం === మెలిల్లాలో ఒక చిన్న స్వయంప్రతిపత్తి నగరం. వాణిజ్యపరంగా సంబంధం ఉన్న ముఖ్యమైన హిందూ సమాజం ఉంది. గత దశాబ్దాలుగా దాని సభ్యులు స్పానిషు ప్రధాన భూభాగానికి తరలివెళ్లడంతో ఇది తగ్గిపోయింది. ప్రస్తుతం దాదాపు 100 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. <ref name=modernism /> === భాష === మెలిల్లాలో డిగ్లోసియా ఉంది. స్పానిషు మొదటి, అధికారిక భాషగా ఉంది. టారిఫిటు రెండవ భాషగా పరిమిత లిఖిత క్రోడీకరణతో కుటుంబం, దేశీయ సంబంధాలు, మౌఖిక ప్రసంగానికి పరిమితం చేయబడిన వాడకంతో ఉంది. {{Sfn|Sánchez Suárez|2003|p=190}} జనాభాలో యూరోపియను జాతి మూలానికి చెందిన ఏకభాషా స్పానిషు మాట్లాడేవారు (పాఠశాలలో అధికారికంగా బోధించే వారి కంటే మరే ఇతర భాషలో సామర్థ్యం లేకుండా); టామజైటు మాట్లాడే తల్లిదండ్రుల నుండి వచ్చినవారు ఉన్నారు. సాధారణంగా స్పానిషు టామజైటు భాషలలో ద్విభాషా మాట్లాడేవారు; మొరాకో వలసదారులు, సరిహద్దు దాటిన కార్మికులకు వాడుక భాషగా ఉంది. సాధారణంగా ఆధిపత్య టామజైటు భాష వాడుకలో ఉన్న ప్రజలు (కొంతమంది అరబికు‌లో కూడా సమర్థులు) స్పానిషు‌లో ఎల్2 సామర్థ్యంతో విభజించబడ్డారు.{{Sfn|Montero Alonso|Sayahi|2021|p=56}} మెలిల్లాలో మాట్లాడే స్పానిషు కాడిజు నుండి వచ్చిన అండలూసియను రకాన్ని పోలి ఉంటుంది. {{Sfn|Tilmatine|2011|p=23}} అయితే మెలిల్లాలో మాట్లాడే బెర్బరు వేరియంటు పొరుగున ఉన్న నాడోరు ప్రాంతంతో సాధారణ టారిఫిటులా ఉంటుంది. {{Sfn|Tilmatine|2011|p=26}} బెర్బెరు (స్పానిషు: బెరెబెరు) కంటే మెలిల్లాలో బెర్బరు మాట్లాడేవారు తమ భాషకు ట్మాజియాటు లేదా స్పానిషు‌లో చెర్జా అనే గ్లోటోనిం‌ను ఉపయోగిస్తారు.{{Sfn|Tilmatine|2011|p=23}} 1994లో స్వయంప్రతిపత్తి శాసనం విస్తరణ సందర్భంలో భాషా, సాంస్కృతిక బహువచనాన్ని ప్రోత్సహించడాన్ని ప్రస్తావించడం ద్వారా మెలిల్లాలో బెర్బరు‌కు గుర్తింపు స్థాయిని చట్టబద్ధం చేయడానికి మొదటి ప్రయత్నం జరిగింది (బెర్బరు భాషను స్పష్టంగా ప్రస్తావించకుండా). ఈ చొరవ ఎక్కడికీ వెళ్ళలేదు.దీనిని పిపి,పిఎస్‌ఒఇ ఓటుతో తిరస్కరించాయి. .{{Sfn|Tilmatine|2011|p=19}} టామాజైటు‌ను గుర్తించకపోవడానికి ఉదహరించబడిన కారణాలు ప్రామాణికం కాదనే వాదనకు సంబంధించినవి.{{Sfn|Montero Alonso|Sayahi|2021|p=58}} === పట్టణ ప్రణాళిక === 1860లో వాడు రాసు ఒప్పందం తర్వాత మెలిల్లా పట్టణ విస్తరణ ప్రారంభమైంది. ప్రధానంగా యూదు సమాజం, మలగా ప్రావిన్సు నుండి వలసల కారణంగా నగరం నెమ్మదిగా ప్రారంభ వృద్ధిని చవిచూసింది. 1861లో వాణిజ్య కార్యకలాపాలు జనాభాను పెంచడం ప్రారంభించాయి. ఆ సంవత్సరం కేవలం 375 మంది మాత్రమే ఉన్నారు. 1868లో, 1879లో విస్తరణ ప్రణాళిక ఆమోదించబడి అమలు చేయబడింది. 1881లో అల్కాజాబా, మాంటెలెటు వంటి గోడల వెలుపల ఉన్న పొరుగు ప్రాంతాలలో భవనాలు నిర్మించబడ్డాయి. దీని వలన 1893లో జనాభా 3,031 మంది నివాసితులకు పెరిగింది. సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ మెలిల్లా జనాభా వేగంగా పెరిగింది. ముఖ్యంగా 1893 - 1909 - 1893 మధ్య యుద్ధం కారణంగా దళాల రాకతో జనాభా 6,000కి పెరిగింది. ఈ సమయంలో కొత్త పొరుగు ప్రాంతాలు సృష్టించబడ్డాయి. కీలకమైన మౌలిక సదుపాయాలు నిర్మించబడ్డాయి. 1906లో జనాభా 8,800 మందికి చేరుకుంది. 1909 నాటికి హిపోడ్రోమో వంటి కొత్త పొరుగు ప్రాంతాలు ఎత్తైన భవనాల నిర్మాణంతో విస్తరణ మరింత తీవ్రమైంది. అయితే 1910లో ఆమోదించబడిన పట్టణీకరణ ప్రణాళికను ఎక్కువగా విస్మరించారు. ఫలితంగా క్రమరహిత పట్టణ పెరుగుదల ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web |date=2017-04-28 |title=History in summary of the limits of Melilla - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/historia-en-sintesis-de-los-lmites-de-melilla/ |accessdate=2025-03-11 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Modernist Expansion Area of Melilla |url=https://melillamonumental.es/conjuntos-y-propuestas-de-recorridos/conjunto-del-ensanche-modernista-de-melilla/ |accessdate=2025-03-11 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> తరువాతి దశాబ్దాలలో మెలిల్లా పట్టణ ఆస్తులను ఏకీకృతం చేయడం, గృహాల కోసం పెరుగుతున్న డిమాండు‌కు ప్రతిస్పందనగా ముఖ్యంగా 1921లో వార్షిక యుద్ధం తర్వాత గార్సియా వాలినో, విర్జెను డి లా విక్టోరియా వంటి అనధికారిక పొరుగు ప్రాంతాలను సృష్టించడం కొనసాగించింది. ఈ విస్తరణ 1956లో ముగిసింది. చివరిగా అందుబాటులో ఉన్న భూమి పట్టణీకరణతో నగరం పట్టణ కేంద్రాన్ని ఏకీకృతం చేసింది.<ref>{{Cite web |title=Jewish urbanism in Melilla, part of the architectural history of the city |url=https://elfarodemelilla.es/el-urbanismo-judio-en-melilla-parte-de-la-historia-arquitectonica-de-la-ciudad/ |accessdate=2025-03-11 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Autonomous City of Melilla, as unknown as valuable {{!}} 2.0Viajes |url=http://2.0viajes.com/la-ciudad-autonoma-de-melilla-tan-desconocida-como-valiosa/ |accessdate=2025-03-11 |website=2.0viajes.com |archive-date=2025-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250521011420/http://2.0viajes.com/la-ciudad-autonoma-de-melilla-tan-desconocida-como-valiosa/ |url-status=dead }}</ref> ఈ పట్టణ వృద్ధి ప్రక్రియ మెలిల్లా ప్లాను జనరలు డి ఆర్డెనాసియను ఉర్బానా (పిజిఒయు) పరిణామంతో పాటు వచ్చింది. ఇది భూ వినియోగం, భవన పరిస్థితులను నియంత్రించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అసలు పిజిఒయు 1986లో ఆమోదించబడి తరువాత 1995లో సవరించబడింది. అప్పటి నుండి ఈ ప్రణాళిక 2014లో బ్యారకు‌ల పునఃవర్గీకరణ చేసి 2015లో అమలు చేయబడింది. యూనిటు ఇ.యు.-34 వాలెన్జులా బ్యారక్సు ఒక నిర్దిష్ట మార్పు వంటి వివిధ మార్పులకు గురైంది. 1995 పిజిఒయు సహజీవనం దాని ప్రస్తుత సవరణ కారణంగా ఇటీవల 2023లో నిర్మాణ లైసెన్సులను తాత్కాలికంగా నిలిపివేయడానికి ఆమోదం లభించింది. ఈ ప్రక్రియ నగరం ప్రస్తుత అవసరాలకు అనుగుణంగా నియంత్రిత, సమతుల్య వృద్ధిని ప్రోత్సహించే తగిన పట్టణ ప్రణాళికను నిర్ధారించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Autonomous City of Melilla - General Urban Planning Plan of Melilla |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdoc_d4_v1.jsp&contenido=8547&nivel=1400&tipo=5&codResi=1&language=es&codMenu=696&codMenuPN=602 |accessdate=2025-04-05 |website=www.melilla.es}}</ref> == మౌలిక వసతులు == === రవాణా === [[File:Melilla Airport.jpg|thumb| మెలిల్లా విమానాశ్రయం]] ==== విమానాశ్రయం ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా విమానాశ్రయం నగరానికి మెలిల్లా విమానాశ్రయం సేవలు అందిస్తోంది. 2024లో ఇది 5,07,957 మంది ప్రయాణికులను నిర్వహించింది. ఈ విమానాశ్రయం [[స్పెయిన్]]‌లోని పదకొండు నగరాలతో రోజువారీ సంబంధాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది ఎయిర్ నోస్ట్రం ద్వారా సేవలను అందిస్తోంది. ఇది స్పానిషు నగరాలైన మలగా, మాడ్రిడు, బార్సిలోనా, లాస్ పాల్మాసు డి గ్రాను కానరియా, పాల్మా డి మల్లోర్కా, [[గ్రెనడా]], సెవిల్లా, శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా, టెనెరిఫు, అస్టురియాసు, అల్మెరియాలకు ఎగురుతుంది. <ref>{{cite web |date=28 April 2013 |title=Una nueva compañía aérea comunica Melilla con Málaga tras la marcha de Helitt – Transporte aéreo – Noticias, última hora, vídeos y fotos de Transporte aéreo en lainformacion.com |url=http://noticias.lainformacion.com/economia-negocios-y-finanzas/transporte-aereo/una-nueva-compania-aerea-comunica-melilla-con-malaga-tras-la-marcha-de-helitt_al7DnrF8EzxoNwqW64osF6/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216050159/http://noticias.lainformacion.com/economia-negocios-y-finanzas/transporte-aereo/una-nueva-compania-aerea-comunica-melilla-con-malaga-tras-la-marcha-de-helitt_al7DnrF8EzxoNwqW64osF6/ |archive-date=16 December 2013 |access-date=28 May 2014 |publisher=Noticias.lainformacion.com}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 85%" ! rowspan="1" |నగరాలు ! rowspan="1" |విమానాశ్రయం పేరు ! style="width:160px;" |విమానయాన సంస్థలు ! style="width:70px;" |విమానయానం ! style="width:70px;" |తరచుదనం |- ! colspan="6" |స్పెయిన్ |- |అల్మేరియా |అల్మేరియా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ |అలైన్="సెంటర్" |ATR 72-600 |అల్మేరియా="సెంటర్" |'''డైలీ'' |- |అస్టురియాస్ |అస్టురియాస్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ (సీజనల్: జూలై నుండి ఆగస్టు వరకు) |ATR 72-600 | '''టు''' |- |బార్సిలోనా |బార్సిలోనా-ఎల్ ప్రాట్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | సమలేఖనం="కేంద్రం" | '''త్ సా'''' |- |గ్రెనడా |గ్రెనడా-జేన్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''డైలీ''' |- |గ్రాన్ కానరియా |గ్రాన్ కెనరియా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | సమలేఖనం="కేంద్రం" | '''తు త్ సా''' |- |మాడ్రిడ్ |మాడ్రిడ్-బరాజాస్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''డైలీ''' |- |మలాగా |మలగా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''Daily'' |- |పాల్మా డి మల్లోర్కా |పాల్మా డి మల్లోర్కా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''M Tu Th''' |- |శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా |శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ (సీజనల్: జూలై నుండి ఆగస్టు వరకు) | align="center" |ATR 72-600 | align="center" | '''Sa''' |- |సెవిల్లె |సెవిల్లె విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ | align="center" |ATR 72-600 | align="center" |'''M F Su''' |- |టెనెరిఫే |టెనెరిఫే సౌత్ విమానాశ్రయం |ఎయిర్ నోస్ట్రమ్ (సీజనల్: జూలై నుండి ఆగస్టు వరకు) |ATR 72-600 | '''వ''' |- |} === సముద్ర ఓడరేవు === ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా నౌకాశ్రయం ==== మెలిల్లా నౌకాశ్రయం ==== [[File:(Puerto de Melilla) Aterrizando en Melilla (16668390111) (cropped).jpg|thumb| మెలిల్లా నౌకాశ్రయం]] మెలిల్లా నౌకాశ్రయం నగరం ఓడరేవు కనీసం 1908 నుండి నిరంతరం పనిచేస్తుంది. ఈ ఓడరేవు మధ్యధరా సముద్రంలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే ఓడరేవులలో ఒకటి. 2023లో 6,46,836 మంది ప్రయాణికులు ప్రయాణించారు. <ref>[http://www.puertomalaga.com/dlfile.jsp?./memorias/memoria_2008.pdf Memoria 2008, Annual Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709054300/http://www.puertomalaga.com/dlfile.jsp?.%2Fmemorias%2Fmemoria_2008.pdf|date=9 July 2011}}, Port of Málaga site</ref> ఈ ఓడరేవు మాలాగా నౌకాశ్రయానికి ఫెర్రీ కనెక్షను‌ను కలిగి ఉంది. ఇది వేసవి నెలల్లో యూరపు నుండి ఉత్తర ఆఫ్రికాకు ( తిరిగి యూరపు‌కు) ప్రయాణీకుల ప్రణాళికాబద్ధమైన కాలానుగుణ రవాణా అయిన ఆపరేషను పాసో డెలు ఎస్ట్రెకో ("ఆపరేషను పాస్ ఆఫ్ ది స్ట్రెయిటు")లో పాత్ర పోషిస్తుంది. <ref>{{cite web |date=2019-06-24 |title=El Puerto de Málaga refuerza desde este martes sus conexiones con Melilla |url=https://www.diariosur.es/malaga-capital/puerto-malaga-refuerza-20190624133242-nt.html |access-date=2020-02-02 |website=Diario Sur |language=es}}</ref> ఈ నగరం మాలాగా, అల్మేరియా, మోట్రిలు‌లకు ఫెర్రీ ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. {| class="wikitable" align="center" width="650" style="font-size: 85%" |rowspan="1" |నగరం ! rowspan="1" |పోర్ట్ పేరు ! rowspan="1" |షిప్పింగ్ కంపెనీ |- ! colspan="5" |నేషనల్స్ |- |మలాగా |పోర్ట్ ఆఫ్ మలాగా |[https://www.trasmediterranea.es/es Trasmediterránea]/ [https://www.balearia.com/es Baleària] |- |అల్మేరియా |పోర్ట్ ఆఫ్ అల్మేరియా |[https://www.trasmediterranea.es/es Trasmediterránea]/ [https://www.balearia.com/es Baleària] |- |మోట్రిల్ |పోర్ట్ ఆఫ్ మోట్రిల్ |[https://www.balearia.com/es Baleària] |} === ప్రయాణీకుల పరిణామం === {| class="wikitable" style="text-align:left; margin: auto 16px 16px auto; float:left;" |+ ! colspan="5" |ప్రయాణీకులు మెలిల్లా |సంవత్సరం |ఓడ |విమానం |మొత్తం |- |2010 |633,044 |292,608 |925,652 |- |2011 |642,733 |286,701 |929,434 | 0.41 % |- |2012 |810,883 |315,850 |1,126,733 |21.23 % |- |2013 |783,930 |289,551 |1,073,481 | -4.73 %ఉ |- |2014 |772,124 |319,603 |1,091,653 |1.69 % |- |2015 |844,260 |317,806 |1,162,066 |6.45 % |- |2016 | 889,348 |330,116 |1,219,464 | 4.94 % |- |2017 |833,033 |324,366 |1,157,399 |{{తగ |-5.09 % |- |2018 |828,659 |348,121 |1,176,782 | 1.67 % |- |2019 |842,983 |434,660 |1,277,639 | 8.57 % |- |2020 |234,536 |195,636 |430,172 | -66.33 % |- |2021 |265,903 |332,446 |598,349 | 39.10 % |- |2022 |641,263 |447,450 |1,088,713 | 81.95 % |- |2023 |646,836 |501,069 |1,147,905 | 5.43 % |- |2024 |711,900 |507,957 |1,219,857 |6.27 % |} 2010 - 2019 మధ్య మెలిల్లా ప్రయాణీకుల సంఖ్యలో స్థిరమైన పెరుగుదలను చూసింది. 2019లో 8.57% పెరుగుదల ప్రధానంగా విమాన ప్రయాణం ద్వారా. అయితే సముద్ర రవాణా స్థిరంగా ఎక్కువ మంది ప్రయాణీకులను తీసుకువెళ్లింది. అయితే విమాన ప్రయాణం గణనీయమైన వృద్ధిని కనబరిచింది. ముఖ్యంగా 2017 నుండి 2016లో 5.09%, 2019లో 8.57% గణనీయమైన పెరుగుదలతో. కోవిడ్-19 మహమ్మారి 2020లో ప్రయాణీకుల సంఖ్యను గణనీయంగా ప్రభావితం చేసింది. ఫలితంగా 66.33% తగ్గుదల ఏర్పడింది. ముఖ్యంగా పరిమితుల కారణంగా సముద్ర రవాణాలో. ఆరోగ్య సంక్షోభం ఉన్నప్పటికీ ప్రయాణీకుల పరిమాణం పరంగా సముద్ర రవాణా ఆధిపత్య రవాణా విధానంగా తన హోదాను నిలుపుకుంది. మెలిల్లా 2021 - 2022లో కోలుకుంది. 2021లో 39.10% - 2022లో 81.95% వృద్ధి రేటుతో. ఈ కాలంలో విమాన ప్రయాణం పుంజుకుంది. అయినప్పటికీ ప్రయాణీకుల పరిమాణం పరంగా సముద్ర రవాణా ప్రాథమిక రవాణా మార్గంగా కొనసాగింది. విమాన ప్రయాణ సంఖ్య పెరిగినప్పటికీ దాని సామర్థ్యం, ప్రయాణించే వాహనాల ఎంపిక కారణంగా ఫెర్రీ మరింత ప్రజాదరణ పొందింది. 2023 - 2024లో వృద్ధి ధోరణి వరుసగా 5.43%, 6.27% పెరుగుదలతో మందగించింది. విమాన ప్రయాణం పెరుగుతూనే ఉంది. కానీ మొత్తం ప్రయాణీకులలో సముద్ర రవాణా ఆధిక్యాన్ని కొనసాగించింది. ఓడల పట్ల ఈ ప్రాధాన్యత వాటి అధిక సామర్థ్యం, వాహనాలను రవాణా చేసే సామర్థ్యం కారణంగా చెప్పవచ్చు. <ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |date=2025-01-13 |language=es |last=M.R |title="Récord histórico" de vehículos e incremento de pasajeros en el puerto de Melilla en 2024 - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/record-historico-de-vehiculos-e-incremento-de-pasajeros-en-el-puerto-de-melilla-en-2024/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ===ప్రజా రవాణా=== ఇవి కూడా చూడండి: మెలిల్లాలో రవాణా ==== పట్టణ బస్సు ==== నగరంలోని అన్ని జిల్లాలను అనుసంధానించే కోఆపరేటివా ఓమ్నిబసు డి ఆటోమోవిల్సు ద్వారా నిర్వహించబడే మంచి బస్సు నెట్‌వర్క్ నగరంలో ఉంది. ఒకే టికెటు ధర €0.90. ఎక్కిన తర్వాత డ్రైవరు‌కు నేరుగా చెల్లించబడుతుంది. తరచుగా ప్రయాణించేవారికి కియోస్కు‌లు, పొగాకు వ్యాపారుల వద్ద లభించే రీఛార్జబులు బోనోబసు కార్డు‌ను కొనుగోలు చేయడం మరింత ఆర్థిక ఎంపిక. ఈ కార్డు మిమ్మల్ని సుమారు €8.50కి పది ట్రిప్పులు తీసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. {| class="wikitable" border="1" |+మార్గాలు !మార్గం !మార్గం !ఫ్రీక్వెంసీ |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:RoyalBlue;color:white;">Line 1</span> |ప్లాజా డి ఎస్పానా - రియల్ |20 - 30 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Crimson;color:white;">Line 2</span> |మెర్కాడో సెంట్రల్ - ప్లాజా డి ఎస్పానా - ఫ్రొంటెరా బెని ఎంజార్ |15 నిమి (సోమవారం నుండి శనివారం) - 20 నిమి (ఆదివారాలు - సెలవులు) |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Lime;color:white;">Line 3</span> |జనరల్ మరినా - 13 వ అల్ఫోంసో - రియల్ |20 - 30 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:DeepPink;color:white;">Line 5</span> |టోరెస్ క్యువెడో-కాబరరిజాసు |30 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Aqua;color:white;">Line 6</span> |టొర్రెస్ క్యూవెడో-రెఉఇనా రీజెంటే-ఫ్రంటెరా మరిగురై |40 నిముషాలు |- | style="text-align: center;" |<span style="font-size:95%; padding:1px;background-color:Gold;color:white;">Line 7</span> |మెర్కాడో సెంట్రలు - ఫ్రంటెరా డి ఫొర్జనా |20 నిముషాలు (సోమవారం నుండి శనివారం) - 20 నిముషాలు (ఆదివారాలు - సెలవులు) |- |} యాక్సెసు చేయబడిన రేటును బట్టి ధరలు మారుతూ ఉంటాయి: {| class="wikitable" border="2" |ధర రకం !ధర |- |సింగిల్/రెగ్యులర్ టికెట్ |90 సెంట్లు |- |- |వాలెట్ కార్డ్ |75 సెంట్లు |} === భూ రవాణా === మూడు రోడ్లు మెలిల్లా, మొరాకోలను కలుపుతాయి. కానీ ఇక్కడ ప్రయాణించడానికి సరిహద్దు చెక్పోస్టుల ‌ద్వారా క్లియరెన్సు అవసరం. === టాక్సీ === [[File:1989_Mercedes-Benz_190E_White_HCC21.jpg|thumb|మెర్సిడెసు-బెంజు డబల్యూ201 మెలిల్లాలో ఒక సాధారణ టాక్సీ]] మెలిల్లా నగర కేంద్రంలో, సరిహద్దు ప్రాంతాలకు సమీపంలో (పీక్ అవర్సు‌లో) శాశ్వత స్టాపులతో కూడిన టాక్సీల పెద్ద సముదాయాన్ని కూడా ఉంది. అయితే చాలా వాహనాలు చాలా పాతవి. రెండవ లేదా నాల్గవ యాజమాన్యంలో ఉన్నవి, ముప్పై సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవిగా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా అవి సౌకర్యవంతంగా, లేదా సురక్షితంగా లేవు. ఈ టాక్సీలలో చాలా వరకు వెనుక సీట్లలో సీట్ బెల్టులు లేవు. ఇతర భద్రతా లక్షణాలు లేవు.<ref>{{cite web|access-date=2021-08-17 |date=2021-08-17 |language=es |title=The Environment offers subsidies to the taxi sector to renew its fleet of vehicles |url=https://elfarodemelilla.es/medio-ambiente-ofrece-subvenciones-sector-taxi-renovar-flota-vehiculos/ |website=El Faro de Melilla}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite news|access-date=2021-08-12 |date=2018-08-11 |language=es |medium=El Faro de Melilla |title=Taxi drivers propose an average fare increase of 15 to 20 cents in Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/taxi-melilla-plantea-subida-media-precio-viaje/}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === ఎలక్ట్రికు వాహనం === స్థానికంగా, జాతీయంగా వివిధ కార్యక్రమాల ద్వారా ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీకి ప్రోత్సాహం పెరుగుతోంది. నగరంలో ఎలక్ట్రికు వాహనాల స్వీకరణను ప్రోత్సహించడానికి స్థానిక ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకోవడం ప్రారంభించింది. ముఖ్యంగా ఎంఒవిఇఎస్ III ప్లాను వంటి నిధులు, కార్యక్రమాల ద్వారా. మెలిల్లా ఎంఒవిఇఎస్ III ప్లాను నుండి €8,00,000 యూరోలు నిధి నుండి ప్రయోజనం పొందుతుంది. ఇది ఎలక్ట్రికు వాహనాల కొనుగోలు, ఛార్జింగు మౌలిక సదుపాయాల సంస్థాపనను ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఈ నిధి రికవరీ, ట్రాన్స్ఫర్మేషను, రెసిలెన్సు ప్లాను (పిఆర్‌టిఆర్)లో భాగం దీని నిర్వహణ పబ్లికు కంపెనీ 'ప్రోయెక్టో మెలిల్లా' (ప్రోమెసా)కి అప్పగించబడుతుంది. సబ్సిడీలు ఎలక్ట్రికు వాహనాల కొనుగోలును కవరు చేస్తాయి. పాత వాహనం రిటైరు అయినంత వరకు, ప్రతి ఎలక్ట్రికు కారుకు 7,000 యూరోల వరకు ప్రోత్సాహకం లభిస్తుంది. ఎలక్ట్రికు కార్లతో పాటు, మెలిల్లా పునరుత్పాదక శక్తి అభివృద్ధి మీద ముఖ్యంగా ఫోటోవోల్టాయికు శక్తిపై కూడా దృష్టి సారిస్తోంది. సౌర ఫలకాల ఏర్పాటును ప్రోత్సహిస్తున్నారు. ఇది శక్తి పరివర్తనకు దోహదపడటమే కాకుండా నగరంలో శక్తి సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.<ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |title=Melilla will receive around €800,000 for the MOVES III Plan and photovoltaic energy |url=https://melillahoy.es/melilla-recibira-en-torno-a-800-000-euros-para-el-plan-moves-iii-y-energia-fotovoltaica/ |website=melillahoy.es|date=3 April 2025 }}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === శక్తి === మెలిల్లా నగరానికి శక్తి సరఫరా మెలిల్లా స్వయంప్రతిపత్తి నగర వాతావరణంలో శక్తి కోసం కార్యాచరణ ప్రణాళిక (పిఎసిఇఎస్)లో స్థాపించబడిన లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaPortal/contenedor.jsp?seccion=s_fdoc_d4_v1.jsp&codbusqueda=910&language=es&codResi=1&layout=contenedor.jsp&codAdirecto=512|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Plan de Acción para el Clima y la Energía (PACES) de la Ciudad Autónoma de Melilla|access-date=2025-03-09|website=www.melilla.es}}</ref> ==== విద్యుత్తు ==== [[File:Chimeneas_de_Endesa,_Melilla.jpg|alt=Melilla Power Plant|thumb| మెలిల్లా పవరు ప్లాంటు]] 1920-1925 మధ్య కాంపానియా ఎస్పానోలా డి మినాసు డెలు రిఫు (సిఇఎంఆర్) నిర్మించిన మెలిల్లా పవరు ప్లాంటు. మొదట మినరలు లోడింగు డాకు‌కు విద్యుత్తును అందించింది. తరువాత గ్యాసెలెకు‌కు విద్యుత్తును విక్రయించింది.<ref name="AKROS">{{cite magazine |last=Sanmartín Solano |first=Ginés |url=http://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/1_784_1.pdf |title=Historia del cargadero de mineral de Melilla |year=2006 |pages=33–42 |issn=1579-0959 |number=5 |magazine=Akros: Revista de Patrimonio |access-date=2025-05-20 |archive-date=2024-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206114513/https://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/1_784_1.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Aldaba">{{cite magazine |last=Sanmartín Solano |first=Ginés |url=http://e-spacio.uned.es/fez/view/bibliuned:Aldaba-1985-5-2050 |title=La Compañía Española de Minas del Rif (1907-1984) |year=1985 |pages=55–74 |issn=0213-7925 |number=5 |magazine=Aldaba}}</ref>ఇది 1963లో మూసివేయబడింది. ఎండెసా కొనుగోలు చేసింది. 1980లో డీజిలు ఇంజిను‌ల సంస్థాపన, 1991లో గ్యాసు టర్బైన్‌ఉతో సహా అనేక విస్తరణలకు గురైంది. ప్లాంటు ఇటీవలి అప్‌గ్రేడు‌లలో అధునాతన ఎంఎఎన్ ఇంజిన్లు, అగ్రెకో జనరేటరు‌లను జోడించడం, దాని విద్యుత్తు సరఫరా సామర్థ్యాన్ని పెంచడం ఉన్నాయి. 2002 నుండి ప్లాంటు ఐఎస్ఒ 14001 సర్టిఫైడు పర్యావరణ నిర్వహణ వ్యవస్థను నిర్వహిస్తోంది.<ref>{{Cite magazine |last1=Vidal Pérez |url=http://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/0_13111_1.pdf |title=El último embarque de CEMR-ETSA |year=2011 |pages=60–65 |issn=1579-0959 |magazine=Akros 10 |access-date=3 August 2017 |archive-date=19 సెప్టెంబరు 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919200220/https://www.melilla.es/melillaportal/RecursosWeb/DOCUMENTOS/1/0_13111_1.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="barrios2">{{Cite book |last= |first= |title=Historia de Melilla a través de sus calles y barrios |publisher=Asociación de Estudios Melillenses |year=1997 |language= |chapter=}}</ref> 2020లో ప్లాంటు శక్తి నిల్వ కోసం ఎలక్ట్రికు వాహన బ్యాటరీల పునర్వినియోగంతో కూడిన వినూత్న వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రాజెక్టుకు కేంద్రంగా మారింది. స్పెయిను‌లో ఉత్తమ వృత్తాకార ఆర్థిక వ్యవస్థ సాధనకు బిఈస్‌ఎఫ్ అవార్డును గెలుచుకున్న "సెకండు లైఫు బ్యాటరీ ఎనర్జీ స్టోరేజి సిస్టం" ప్రాజెక్టు, ప్లాంటు శక్తిని నిల్వ చేయడానికి, వైఫల్యాలు సంభవించినప్పుడు నగరానికి స్థిరమైన విద్యుత్తు సరఫరాను నిర్ధారించడానికి అనుమతిస్తుంది. ప్లాంట్ దాని కార్యకలాపాల కోసం ఇంధన చమురు, డీజిల్‌ను ఉపయోగిస్తుంది. సముద్రం, నగరం నీటి సరఫరా నెట్వర్కు నుండి నీటిని అందిస్తుంది. మురుగునీటి శుద్ధి వ్యవస్థ అమలులో ఉంటుంది.<ref name="barrios2" /><ref name="M">{{cite web |title=Ficha del Ministerio de la central |url=http://www.prtr-es.es/informes/fichacomplejo.aspx?id_complejo=5193 |access-date=22 October 2017 |website=prtr-es.es |archive-date=4 ఏప్రిల్ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404041645/https://prtr-es.es/informes/fichacomplejo.aspx?id_complejo=5193 |url-status=dead }}</ref><ref name="Guía del Modernismo">{{Cite book |last1=Bravo Nieto |first1=Antonio |title=Guía del Modernismo en Melilla |last2=Bendahán |first2=Marcelo |publisher=MAESTRO BOOKS |year=2008 |isbn=978-90-809396-4-6 |language=es, en |chapter=}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-10 |title=La central de Endesa en Melilla recibe el premio Basf por su sistema con baterías de coches eléctricos |url=https://www.europapress.es/economia/noticia-central-endesa-melilla-recibe-premio-basf-sistema-baterias-coches-electricos-20201110174011.html |access-date=2021-03-02 |website=www.europapress.es}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-11-19 |title=Endesa, a la vanguardia de la economía circular en España |url=https://www.elindependiente.com/economia/2020/11/19/endesa-a-la-vanguardia-de-la-economia-circular-en-espana/ |access-date=2021-03-11 |website=El Independiente |language=es}}</ref> ==== ఇంధనాలు ==== మెలిల్లాకు పెట్రోలియం-ఉత్పన్న ఇంధనాల సరఫరా మోవు కంపెనీ ద్వారా నగరంలోని ఓడరేవులో ఉన్న నిల్వ సౌకర్యాల నుండి వస్తుంది. ఓడరేవు నుండి దాని గ్యాసు స్టేషన్లకు ఇంధన రవాణా ట్యాంకరు ట్రక్కుల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. <ref>{{cite web|access-date=2025-04-02 |language=es |title=Gasolineras en Melilla - Moeve, antes Cepsa |url=https://www.moeve.es/es/cerca-de-ti/gasolineras/melilla |website=www.moeve.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> ==== బ్యూటేను - ప్రొపేను గ్యాసు ==== ఈ రకమైన ఇంధనాల డిమాండు‌ను తీర్చడానికి మోవు కంపెనీ నగరంలో బ్యూటేను గ్యాసు, ప్రొపేను కోసం లాజిస్టిక్సు సౌకర్యాలను కలిగి ఉంది. వారు తేలికైన రకం గ్యాసు సిలిండరు‌తో నగరంలో బ్యూటేను గ్యాసు‌ను కూడా పంపిణీ చేస్తారు.<ref>{{cite web|access-date=2025-04-02 |language=es |last=META_AUTORES_CREADORES_DEL_SITIO |title=META_NOMBRE_DEL_PROYECTO_70 |url=https://www.moeve.es/es/centro-de-ayuda |website=www.moeve.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref> === నీటి సరఫరా === [[File:Planta desaladora de Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా డీశాలినేషను ప్లాంటు దృశ్యం]] మెలిల్లాకు నీటి సరఫరా ప్రధానంగా తవ్విన బావుల నెట్వర్కు ‌నుండి వచ్చింది. ఇవి 21వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి అవి అతిగా వాడకానికి గురయ్యాయి. నీటి నాణ్యత క్షీణించడం, సముద్రపు నీటి చొరబాటు వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాయి. అలాగే రియో ​​డి ఓరో అండరు‌ఫ్లోను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web |date=20 February 2008 |title=El trabajo de la desalinizadora mejora la calidad del agua y la sitúa en los parámetros exigidos por Sanidad y Consumo |url=https://www.diariosur.es/20080220/local/melilla/trabajo-desalinizadora-mejora-calidad-200802200802.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F}}</ref>​​నీటి సరఫరా సమస్యను పరిష్కరించడానికి అగ్వాడు కొండలలో రోజుకు 22,000 క్యూబికు మీటర్లు (29,000 క్యూబికు యార్డులు) ఉత్పత్తి చేయగల డీశాలినేషను ప్లాంటు నిర్మాణం కోసం పనులు 2003 నవంబరులో ప్రారంభించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=29 July 2014 |title=Melilla ahorrará un 6% de agua a partir de la segunda fase de planificación hidrológica |url=https://www.europapress.es/impulsamos/consumo-sostenible/noticia-melilla-ahorrara-agua-partir-segunda-fase-planificacion-hidrologica-20140514092711.html |website=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]}}</ref> ఈ ప్లాంటు 2007 మార్చిలో కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. .<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Espinosa anuncia una inversión de 10 millones para ampliar la desalinizadora de Melilla |url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-espinosa-anuncia-inversion-10-millones-ampliar-desalinizadora-melilla-20090929170054.html |website=[[Europa Press (news agency)|Europa Press]]}}</ref> దీని రోజువారీ కార్యకలాపాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వం పాక్షికంగా నిధులు సమకూరుస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=24 September 2013 |title=El Gobierno financia con 3,9 millones el funcionamiento de la desalinizadora |url=https://www.diariosur.es/v/20130924/melilla/gobierno-financia-millones-funcionamiento-20130924.html |website=[[Diario Sur]]}}</ref> స్పానిషు సగటుకు (కానరీ, బాలెరికు దీవులకు సమానంగా) సాపేక్షంగా నగర జనాభా బాటిలు వాటరు కోసం చాలా ఎక్కువ మొత్తంలో డబ్బు ఖర్చు చేస్తుంది. .<ref>{{Cite journal |last=Ronda |first=Javier |date=January 2004 |title=Adiós al problema del agua en Melilla |url=https://www.mapa.gob.es/ministerio/pags/Biblioteca/Revistas/pdf_AM%2FAM_2004_29_15_19.pdf |journal=Ambienta}}</ref> యూరోపియను రీజినలు డెవలప్మెంటు ‌ఫండు కాన్ఫెడరేషను హైడ్రోగ్రాఫికా డెలు గ్వాడల్క్వివిరు <ref>{{Cite web |last1=Villarreal |first1=Antonio |last2=Ojeda |first2=Darío |date=9 April 2021 |title=Las dos Españas del agua: al oeste se tira más del grifo y en el resto aprecian la embotellada |url=https://www.elconfidencial.com/tecnologia/ciencia/2021-04-09/dos-espanas-agua-embotellada-consumo_3025615/ |website=[[El Confidencial]]}}</ref> [es] ద్వారా నిధులు సమకూరుతాయి. ఇది 2020 సెప్టెంబరు నాటికి ప్రారంభమైన ప్లాంటు ఉత్పత్తి సామర్థ్యాలను రోజుకు 30,000 క్యూబికు మీటర్లు (39,000 క్యూబికు యార్డులు) వరకు విస్తరించడానికి పనిచేస్తుంది.<ref>{{Cite web |date=7 September 2020 |title=Arrancan los trabajos para la ampliación de la desaladora de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/arrancan-trabajosampliacion-desaladora-melilla/ |website=El Faro de Melilla}}</ref> ==== వ్యర్థాలు - పబ్లికు స్ట్రీటు క్లీనింగు ==== వలోరిజా (సాసిరు గ్రూపు‌లో భాగం) అనేది మెలిల్లా సిటీ కౌన్సిలు మునిసిపలు పబ్లికు క్లీనింగు కంపెనీ. 1985లో స్థాపించబడిన ఇది పట్టణ ఘన వ్యర్థాలను నిర్వహించడం పబ్లికు వీధులను శుభ్రపరచడం బాధ్యత. ఈ కంపెనీ 354 మంది కార్మికులను నియమించింది. 100 వాహనాలను నిర్వహిస్తోంది. సెంట్రలు మెషినరీ పార్కు, ఆరు సహాయక క్లీనింగు పార్కులు, నాలుగు క్లియరు పాయింట్లు, ట్రాంస్స్ఫరు ‌స్టేషను, న్యూమాటికు వ్యర్థాల సేకరణ వ్యవస్థ సమగ్ర వ్యర్థాల శుద్ధి కేంద్రాన్ని కలిగి ఉంది. దాని కేంద్ర కార్యాలయాలతో పాటు. వలోరిజా వార్షిక బడ్జెటు 50 మిలియన్ల యూరోలను మించిపోయింది.<ref>{{Cite web|url=http://www.lipasam.es/index.php?id=3|title=Recursos de Lipasam|access-date=9 December 2008|publisher=Lipasam|archive-url=https://web.archive.org/web/20130706100855/http://www.lipasam.es/index.php?id=3|archive-date=6 July 2013}}</ref> ==== దాణా సరఫరా ==== [[File:Mercado_Central_de_Melilla.jpg|alt=Mercado Central de Melilla|thumb|మెర్కాడో సెంట్రలు డి మెలిల్లా]] మెలిల్లాలో ఆహార సరఫరా ప్రధానంగా ఐబీరియను ద్వీపకల్పం నుండి దిగుమతుల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. కొంతవరకు మొరాకోతో ఒప్పందాల మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|url=https://elmercantil.com/2025/02/19/armas-mueve-cerca-de-300-camiones-en-el-primer-mes-de-su-linea-motril-melilla/|title=Armas moves nearly 300 trucks in the first month of its Motril-Melilla line|access-date=2025-03-09|last=Mercantil|first=El|date=2025-02-19|website=EL MERCANTIL {{!}} News on the logistics business|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250404041644/https://elmercantil.com/2025/02/19/armas-mueve-cerca-de-300-camiones-en-el-primer-mes-de-su-linea-motril-melilla/|archive-date=2025-04-04|url-status=dead}}</ref> మెలిల్లాలో పండ్లు, కూరగాయలు, చేపలు, మాంసం సరఫరా ప్రధానంగా మెర్కాడో సెంట్రలు (సెంట్రలు మార్కెట్టు) ద్వారా, అలాగే పెద్ద వాణిజ్య రిటైలర్ల ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ మార్కెట్టు స్థానిక వాణిజ్యానికి, జనాభాకు అవసరమైన రోజువారీ ఆహార సరఫరాకు కీలకమైన అంశం. === విద్య=== [[File:CEIP_Reyes_Católicos_(5256594425).jpg|alt=CEIP Reyes Católicos|thumb| సిఇఐపి రేయెసు కాటోలికోసు]] మెలిల్లాలో విద్య ప్రాంతీయ స్వయంప్రతిపత్తి విద్యా బాధ్యతలను స్వీకరించే విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (స్పెయిను) అధికార పరిధిలోకి వస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.juntadeandalucia.es/educacion|title=Consejería de Educación de la Junta de Andalucía|access-date=2 April 2017}}</ref> మెలిల్లాలో ప్రభుత్వ ప్రైవేటు రెండూ, ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండూ ఉన్నాయి. ఇవి మెలిల్లా అటానమసు సిటీ అధికారం కిందకు వస్తాయి. సెకండరీ పాఠశాలలను మెలిల్లా టెరిటోరియలు డైరెక్టరేటు ఆఫ్ ఎడ్యుకేషను ద్వారా విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ (స్పెయిను) పర్యవేక్షిస్తుంది. ఇందులో ఈ క్రింది పాఠశాలలు ఉన్నాయి:ఐఇఎస్ లియోపోల్డో క్యూయిపో ఐఇఎస్ జువాను ఆంటోనియో ఫెర్నాండెజు పెరెజు, ఐఇఎస్ మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు, ఐఇఎస్ ఎన్రికు నీటో, ఐఇఎస్ రస్సాదిరు, ఐఇఎస్ విరిజినా, ఐఇఎస్ విరియోరియా, యూజీనియా. అదనంగా, స్పెషలు ఎడ్యుకేషను సెంటరు రీనా సోఫియా, అడల్టు ఎడ్యుకేషను సెంటరు కార్మెను కొండే అబెల్లాను, మిగ్యులు మార్మోలెజో ఆర్టు స్కూలు, లా సల్లే ఎల్ కార్మెను, ఎన్రిక్యూ సోలెరు, న్యూస్ట్రా సెనోరా డెలు బ్యూను కాన్సెజో (హెచ్‌హెచ్. ఫ్రాన్సిస్కానాసు డి లాస్ ఎస్‌ఎస్.సి సి].) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.educacionyfp.gob.es/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa/centros-secundaria.html|title=Centros de enseñanza secundaria y FP|access-date=12 August 2021|website=www.educacionyfp.gob.es|language=es}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ==== బాల్యం, ప్రాథమిక - మాధ్యమిక విద్య ==== మెలిల్లా వివిధ విద్యా స్థాయిల కోసం అనేక విద్యా కేంద్రాలను కలిగి ఉంది. ఇందులో పబ్లికు, కన్సర్టెడు, ప్రైవేటు సంస్థలు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ పాఠశాల నెట్వర్కు‌లో, మెలిల్లాలో బాల్యం, ప్రాథమిక విద్య కోసం 13 కేంద్రాలు, 7 మాధ్యమిక విద్యా కేంద్రాలు, 5 వయోజన విద్యా కేంద్రాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.educacionfpydeportes.gob.es/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa.html|title=Oferta educativa en Melilla}}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Uned-_melilla.jpg|alt=UNED|thumb|నేషనలు యూనివర్సిటీ ఆఫ్ డిస్టెన్సు ఎడ్యుకేషను]] ==== విశ్వవిద్యాలయ విద్య ==== [[గ్రెనడా]] విశ్వవిద్యాలయం నగరంలో ఉంది, విద్య, క్రీడా శాస్త్రాలు, సామాజిక, న్యాయ శాస్త్రాలు, ఆరోగ్య శాస్త్రాలలో అధ్యాపకులు ఉన్నారు. నేషనలు యూనివర్సిటీ ఆఫ్ డిస్టెన్సు ఎడ్యుకేషను అనుబంధ కేంద్రం, ప్రొఫెషనలు మ్యూజికు కన్జర్వేటరీ కూడా ఉంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.educacionyfp.gob.es/va/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa.html|title=Oferta educativa|access-date=4 February 2022|website=Ministerio de Educación|language=es|archive-date=4 ఫిబ్రవరి 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204213057/https://www.educacionyfp.gob.es/va/contenidos/ba/ceuta-melilla/melilla/portada/oferta-educativa.html|url-status=dead}}</ref> === హెల్తు‌కేరు === [[File:Logo Instituto Nacional de Gestión Sanitaria.png|thumb| నేషనలు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ హెల్తు మేనేజ్మెంటు]] మెలిల్లా 1988లో ప్రారంభించబడిన కోమార్కలు హాస్పిటలు ఆఫ్ మెలిల్లాతో వైద్యసేవలు అందిస్తూ ఉంది. ఇది సెంట్రో, జోనా నోర్టే (కాబ్రెరిజాసు), జోనా ఓస్టే (13వ అల్ఫోన్సో) జోనా ఎస్టే (పోలావిజా) అనే నాలుగు ఆరోగ్య కేంద్రాలను కూడా కలిగి ఉంది. మెలిల్లా హెల్తు ఏరియాలోని హెల్తు‌కేరు సెంటర్లను ‌ఇంగేసా (నేషనలు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ హెల్తు మేనేజ్మెంటు ‌) నిర్వహిస్తుంది. 2009లో మెలిల్లాలోని కొత్త యూనివర్సిటీ హాస్పిటలు నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. దాని ప్రారంభోత్సవం 2023కి షెడ్యూలు చేయబడింది.<ref>{{Cite web |title=Health Area of Melilla |url=http://www.areasaludmelilla.es/asm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804015449/http://www.areasaludmelilla.es/asm/ |archive-date=4 August 2018 |access-date=3 August 2018 |website=www.areasaludmelilla.es }}</ref><ref>{{Cite web |author=Europa Press |date=2021-07-04 |title=The construction of the new hospital in Melilla could end by the end of 2022 after ten years of delays |url=https://www.europapress.es/ceuta-y-melilla/noticia-obras-nuevo-hospital-melilla-podrian-acabar-finales-2022-diez-anos-retrasos-20210704172140.html |access-date=2022-02-04 |website=www.europapress.es}}</ref> మొరాకో పౌరుల నుండి వైద్య సహాయం కోసం అధిక డిమాండు ఉన్నందున మెలిల్లాలోని ఆరోగ్య సంరక్షణ కేంద్రాలు రద్దీగా ఉన్నప్పటికీ సరిపోవు. ప్రతిరోజూ సరిహద్దును దాటే మొరాకో పౌరులు 25,000, 30,000 మధ్య ఉండటంతో స్పెయిను‌లో మెలిల్లా అత్యధిక అత్యవసర గది వినియోగ రేటును కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=Recovery, Transformation and Resilience Plan. Renewal and Expansion of the National Health System. |url=https://www.lamoncloa.gob.es/temas/fondos-recuperacion/Documents/16062021-Componente18.pdf}}</ref> ఇది జాతీయ ఆరోగ్య వ్యవస్థలో సార్వత్రిక ఆరోగ్య సంరక్షణ మీద చట్టం కారణంగా అత్యవసర సేవలను ఓవర్లోడు ‌చేస్తుంది. <ref>{{Cite web |date=2019-04-09 |title=Melilla, diagnosis of a sick healthcare system |url=https://www.medicosdelmundo.org/Melilla-diagnostico-de-una-sanidad-enferma |access-date=2022-02-04 |website=www.medicosdelmundo.org |language=es}}</ref> మొరాకోలోని నాడోరు, బెర్కేను, అల్హుసెమాసు, ఔజ్డాలో ఆసుపత్రులు ఉన్నప్పటికీ ఉచిత ఆరోగ్య సంరక్షణ అందించడం వల్ల వారు మెలిల్లాలోని కోమార్కలు హాస్పిటలు‌ను ఇష్టపడతారు. అదనంగా స్పానిషు తల్లిదండ్రులకు స్పానిషు భూభాగంలో జన్మించిన పిల్లలు స్పానిషు జాతీయతను పొందడంతో గర్భిణీ స్త్రీల గణనీయమైన ప్రవాహం ఉంది. వారు కొన్నిసార్లు నిర్లక్ష్యంగా ప్రయాణిస్తారు. ఫలితంగా మెలిల్లా అత్యధిక తలసరి జనన రేటు. స్పెయిను‌లో అతి పిన్న వయస్కులైన సగటు వయస్సు కలిగిన నగరం అనే జనాభా ప్రత్యేకతలను కలిగి ఉంది. .<ref>{{Cite news |title=Hospital Collapse in Melilla: Patients admitted to prison rooms. News from Spain |url=https://www.elconfidencial.com/espana/2017-07-14/hospital-melilla-habitaciones-presos_1415135/ |access-date=4 August 2018 |newspaper=El Confidencial |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Spanish Nationality |url=http://www.exteriores.gob.es/Portal/es/ServiciosAlCiudadano/InformacionParaExtranjeros/Paginas/Nacionalidad.aspx |access-date=3 August 2018 |website=www.exteriores.gob.es |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |title=Melilla's Prosecution opens an investigation into the death of a pregnant woman after a cesarean section at the hospital |url=http://www.elmundo.es/espana/2018/04/23/5add976222601dfe468b4642.html |access-date=3 August 2018 |newspaper=ELMUNDO |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 April 2018 |title=A woman dies in the hospital of Melilla after a cesarean section |url=https://elpais.com/politica/2018/04/11/actualidad/1523433617_611011.html |access-date=3 August 2018 |newspaper=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref><ref>{{Cite news |date=29 October 2018 |title=Why are there more cesarean sections in Melilla than in the rest of Spain? |url=https://elfarodemelilla.es/por-que-mas-cesareas-melilla-resto-espana/ |access-date=8 November 2018 |newspaper=El Faro de Melilla |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=The number of babies dying before one year in Ceuta and Melilla triples the Spanish average |url=https://www.melillahoy.es/noticia/113640/sociedad/el-numero-de-bebes-fallecidos-antes-del-ano-en-ceuta-y-melilla-triplica-la-media-espanola.html |access-date=8 January 2019 |website=Melilla Hoy |date=7 January 2019 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |author=Europa Press |date=2018-10-07 |title=Ingesa negotiates for the Carlos Haya Hospital in Málaga to be the reference center for Melilla |url=https://www.europapress.es/ceuta-y-melilla/noticia-ingesa-negocia-hospital-carlos-haya-malaga-sea-centro-referencia-melilla-20181007174457.html |access-date=2022-02-04 |website=www.europapress.es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Links of interest |url=http://www.exteriores.gob.es/Consulados/NADOR/es/VivirEn/Paginas/EnlacesDeInteres.aspx |access-date=2022-02-04 |website=www.exteriores.gob.es}}</ref> ఇవి మెలిల్లా, సియుటాలో ఇతర వైద్య సంస్థలలు 2018లో 105 మిలియన్ల యూరోల నష్టాన్ని కలిగించాయి.<ref>{{Cite web |author=Melilla Hoy |title=Healthcare for foreigners in the hospitals of Ceuta and Melilla is a massive financial drain on the system |url=https://www.melillahoy.es/noticia/113589/economia/la-atencion-a-extranjeros-en-los-hospitales-de-ceuta-y-melilla-es-una-sangria-millonaria-para-el-sistema.html |access-date=8 January 2019 |website=Melilla Hoy |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2019 |title=Médicos del Mundo denounces that public healthcare in Melilla is "overwhelmed" and "underfunded" |url=https://www.cope.es/actualidad/sociedad/noticias/medicos-del-mundo-denuncia-que-sanidad-publica-melilla-esta-desbordada-infrafinanciada-20190409_391243 |access-date=10 April 2019 |website=COPE |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2019 |title=Melilla's healthcare system is sick and underfunded |url=https://elfarodemelilla.es/la-sanidad-de-melilla-esta-enferma-y-no-cuenta-con-suficiente-financiacion/ |access-date=11 April 2019 |website=El Faro de Melilla |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 April 2019 |title=Keys to cure Melilla's healthcare |url=https://elfarodemelilla.es/claves-para-curar-la-sanidad-de-melilla/ |access-date=11 April 2019 |website=El Faro de Melilla |language=es}}</ref> === భద్రత === ==== ప్రజా భద్రత ==== [[File:112 logo.jpg|thumb|112 అత్యవసర పరిస్థితి]] మెలిల్లాలో 112 అత్యవసర వ్యవస్థ పనిచేస్తోంది. ఉచిత ఫోను నంబరు 112 ద్వారా ఇది ఆరోగ్య అత్యవసర పరిస్థితులు, విపత్తులు, అగ్నిమాపక చర్యలు, రక్షణ, ప్రజా భద్రత, పౌర రక్షణకు సంబంధించిన ఏదైనా అత్యవసర పరిస్థితిని పరిష్కరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=29841&nivel=1400&tipo=2&codResi=1&evento=1|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Emergency Phone 112|access-date=2025-03-09|website=www.melilla.es}}</ref> పవిత్ర వారం, ఉత్సవం వంటి వసంత ఉత్సవాలు లేదా అత్యధిక స్థానిక పోటీ ఉన్న అధిక-రిస్కు ఫుట్బాలు మ్యాచు‌లు లేదా ఇతర అధిక-ఉద్రిక్తత, ఆసక్తికర ఈవెంటు‌లు వంటి ప్రజల సమీకరణ, సమావేశానికి సంబంధించిన పెద్ద కార్యక్రమాల కోసం మెలిల్లాలో ఏర్పాటు చేయబడిన ప్రజా భద్రతా వ్యూహాన్ని సెంటరు ఫర్ ఆపరేషనలు కోఆర్డినేషను ఆఫ్ ది మెలిల్లా సిటీ హాలు (సెకాపు) అనే సంస్థ ప్లాను చేసింది. దీని సంప్రదింపు నంబరు 112. ఇందులో నేషనలు పోలీసు, లోకలు పోలీసు, సివిలు ప్రొటెక్షను, అగ్నిమాపక దళాల భద్రతా దళాల భాగస్వామ్యం ఉంటుంది. సెకాపు సభ్యులతో పాటు ప్రజా భద్రత నిర్వహణలో సివిలు గార్డు, రెడ్ క్రాసు, 061 అని పిలువబడే అత్యవసర వైద్య సేవ వంటి వారి నిర్దిష్ట సామర్థ్యాలు, బాధ్యతలలో ఇతర సంస్థలు పాల్గొంటాయి.<ref>{{Cite web|url=http://www.epes.es/cocoon/index.html|title=061 Andalucía|access-date=8 December 2008|editor=Junta de Andalucía. Consejería de Salud. Empresa Pública de Emergencias Sanitarias (EPES)|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724035443/http://www.epes.es/cocoon/index.html|archive-date=24 July 2010}}</ref> అదనంగా నేషనలు పోలీసు కార్ప్సు, మెలిల్లా కమాండు మెలిల్లా సుపీరియరు పోలీసు ప్రధాన కార్యాలయం, మెలిల్లా రూరలు కంపెనీ, సివిలు గార్డు సి.ఒ.ఎస్. ప్రజా భద్రతలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. <ref>{{Cite web |url=https://www.guardiacivil.es/es/institucional/directorio/index.html?buscar=true&query=&codPos=&provinces=melilla |title=Main Home Template |access-date=2022-07-07 |author=General Directorate of the Civil Guard |website=www.guardiacivil.es| language=es}}</ref> === రక్షణ === [[File:Coat of Arms of the of the 52nd Regulares Light Infantry Group.svg|thumb|మెలిల్లా నం. 52 రెగ్యులేర్సు గ్రూపు కోటు ఆఫ్ ఆర్మ్సు]] మెలిల్లా జనరలు కమాండు అనేది స్పానిషు సైన్యంలోని ఒక యూనిటు, ఇది స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన మెలిల్లా నగరం, దాని ప్రభావ ప్రాంతం రక్షణ, భద్రతకు బాధ్యత వహిస్తుంది. ఇది ఈ క్రింది సైనిక విభాగాలతో రూపొందించబడింది: * మెలిల్లా నం. 52 రెగ్యులేర్సు గ్రూపు * స్పానిషు లెజియను మొదటి గ్రాను కాపిటను టెర్సియో * ఆర్మర్డు అశ్వికదళ రెజిమెంటు అల్కాంటారా నం. 10 * మిక్స్డు ఆర్టిలరీ రెజిమెంటు నం. 32 * ఇంజనీర్సు రెజిమెంటు నం. 8 * ట్రాన్స్మిషన్సు బెటాలియను 18 * లాజిస్టిక్సు గ్రూపు * ఆర్టిలరీ గ్రూపు జి.ఎ.ఎ.ఎల్ 7 * మెలిల్లా మెరైను కంపెనీ (స్పెయిను‌లోని పురాతన సంస్థ)<ref>{{Cite web |title=La Compañía de Mar de Melilla: marinos en la unidad más antigua del Ejército de Tierra |url=https://www.outono.net/elentir/2015/09/02/la-compania-de-mar-de-melilla-marinos-en-la-unidad-mas-antigua-del-ejercito-de-tierra/ |access-date=2025-03-25 |website=Defensa y Aviación |language=es}}</ref> * వైమానిక దళం సైనిక విమానాశ్రయం === సామాజిక సేవలు === మెలిల్లా నగరంలో అందించబడే సామాజిక సేవలలో స్థానిక స్వయంప్రతిపత్తి కలిగిన సంఘం లేదా కారిటాసు, రెడ్ క్రాసు లేదా ఇతర ఎన్‌జిఒలు వంటి ప్రైవేటు స్వచ్ఛంద సంస్థల నుండి ప్రతికూల పరిస్థితుల్లో ఉన్న వ్యక్తులు లేదా సమూహాలకు రక్షణ, సంరక్షకత్వం, సామాజిక ప్రమోషను సేవలను అందించడం ఉన్నాయి. అటానమసు సిటీ సామాజిక సేవలను కమ్యూనిటీ, ప్రత్యేక సేవలుగా వర్గీకరిస్తుంది.<ref>{{Cite web |author=Consejería para la Igualdad y Bienestar Social |title=What are community social services? |url=http://www.juntadeandalucia.es/igualdadybienestarsocial/export/Servicios_Sociales_Comunitarios/HTML/Respuesta1.html |access-date=14 June 2011}}</ref> మెలిల్లాలోని కమ్యూనిటీ సామాజిక సేవలను సిటీ హాలు సోషలు వెల్ఫేరు, సాలిడారిటీ విభాగం నిర్వహిస్తుంది. అందించే సామాజిక సేవలను నాలుగు విభిన్న కార్యాచరణ సమూహాలుగా విభజించారు: సోషలు ఇన్ఫర్మేషను, ఓరియంటేషను, ఎవాల్యుయేషను సర్వీసు (ఎస్‌ఐవిఒ), సోషలు కోఎగ్జిస్టెన్సు అండు రీఇంటిగ్రేషను సర్వీసు (సిఒఆర్‌ఇ), హోం అసిస్టెన్సు సర్వీసు, సోషలు కోఆపరేషను సర్వీసు, డిపెండెన్సీ కేర్ సర్వీసు. ప్రత్యేక సామాజిక సేవలు మరింత నిర్దిష్టమైన, వివరణాత్మక అవసరాలను పరిష్కరిస్తాయి. మూడు రకాల చర్యలలో అభివృద్ధి చేయబడతాయి: నిరాశ్రయులు, వలసదారులు (సిఓఇఎస్), మురికివాడ జనాభా, అత్యవసర పరిస్థితులు. ఈ ప్రత్యేక సేవలు ఈ క్రింది జనాభా సమూహాల సంరక్షణగా విభజించబడ్డాయి: వృద్ధులు, వికలాంగులు, పిల్లలు, కుటుంబాలు, నిరాశ్రయులైన వ్యక్తులు, మాదకద్రవ్యాల బానిసలు, వలసదారులు. <ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Servicios Sociales |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=distribuidor_menus_texto.jsp&language=es&codResi=1&codMenuPN=601&codMenuSN=2&codMenu=145&layout=contenedor.jsp |access-date=2025-03-25 |website=www.melilla.es}}</ref> === వై-ఫై జోన్లు === మెలిల్లా ఎన్ రెడ్ ప్రాజెక్టు‌లో ఉచిత వైర్లెసును‌ ఇంటర్నెటు యాక్సెసు‌ను అందించే 5 వై-ఫై జోను‌ల ఏర్పాటు ఉంది. ప్రస్తుతం 21 వై-ఫై పాయింట్లు పనిచేస్తున్నాయి. పదకొండు ప్రజా భవనాలలో (అసెంబ్లీ, లైబ్రరీ, సీనియరు‌ల కోసం సాంస్కృతిక తరగతి గదులు, ఎగ్జిబిషను, కాంగ్రెసు ప్యాలెసు, లేదా జేవియరు ఇంబ్రోడా పెవిలియను), నగరంలోని పది ప్రజా ప్రదేశాలలో (లోబెరా పార్కు, హెర్నాండెజు పార్కు, శాన్ లోరెంజో మల్టీఫంక్షనలు స్క్వేరు, నోరే పోర్టు, స్పెయిను స్క్వేరు లేదా ప్లాజా డి లాస్ కల్చురాసు) అందుబాటులో ఉన్నాయి. నావిగేషను వేగం నెమ్మదిగా ఉంది. కానీ మెలిల్లాలో, అన్ని పేజీలకు యాక్సెసు అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/melilla-habilitara-cinco-nuevas-zonas-con-wi-fi-gratis-este-ano-en-la-ciudad/|title=Melilla will enable five new zones with free Wi-Fi in the city this year - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-11|language=es}}</ref> == వారసత్వం == ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా లా వీజా [[File:Frente_de_Trápana_desde_el_baluarte_de_la_Concepción.jpg|thumb| మెలిల్లా లా వీజా]] మెలిల్లా లా వీజా అనేది మెలిల్లా బలవర్థకమైన కోట. ఇది సముద్రం ఒడ్డున ఉన్న రాతి శిఖరం మీద ఉంది. ఇది నగరం అసలు చారిత్రాత్మక కేంద్రం, 16వ శతాబ్దం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు స్పానిషు సైనిక వాస్తుశిల్పం ఉత్తమంగా సంరక్షించబడిన రక్షణ సముదాయాలలో ఒకటి. ఇది పురాతన ఫీనిషియను, ప్యూనికు కోటల అవశేషాల మీద నిర్మించబడింది. స్పానిషు రాచరికం సైనిక ఇంజనీర్లచే వరుస దశలలో విస్తరించబడింది. ఇది నాలుగు బలవర్థకమైన ఆవరణలుగా విభజించబడింది. వీటిలో శాంటియాగో చాపెలు (ఖండాంతర ఆఫ్రికాలోని ఏకైక గోతికు భవనం), కాన్వెంటికో గుహలు, విజయాల కోటలు, భూగర్భ రక్షణ సొరంగాల నెట్వర్కు ‌వంటి ముఖ్యమైన అంశాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |title=Puerta y Capilla de Santiago |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/puerta-y-capilla-de-santiago/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> ప్రస్తుతం ఇది మెలిల్లా చారిత్రక సముదాయంలో భాగంగా సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశంగా ప్రకటించబడింది. ఇది నగరం ప్రధాన పర్యాటక, వారసత్వ ఆకర్షణలలో ఒకటిగా ఉంది. <ref>{{Cite web |last=Debate |first=El |date=2025-03-19 |title=Melilla already has its first milestone on the African Way of Saint James |url=https://www.eldebate.com/religion/20250319/melilla-tiene-primer-hito-camino-santiago-africano_280331.html |access-date=2025-04-19 |website=El Debate |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla inaugurates the first African Way of Saint James, the Vía Rusadir |url=https://www.g24.gal/-/melilla-estrea-o-primeiro-camino-de-santiago-africano-a-via-rusadir |access-date=2025-04-19 |website=G24 |language=gl}}</ref> <gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Frente_de_Tierra_de_Melilla_la_Vieja.JPG| ల్యాండు ఫ్రంటు File:Frente_de_la_Marina,_Melilla_la_Vieja.jpg| సీ ఫ్రంటు File:Puerta_de_la_Marina,_Melilla.jpg| సీ గేటు File:Calle_de_San_Miguel.jpg| శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో హాస్పిటలు, అపోథెకరీ File:Hospital_del_Rey,_Melilla.jpg| డెలు రే హాస్పిటలు File:Ensenada_de_"Los_Galápagos".jpg| గాలపాగోసు కోవు బీచు File:Foso_del_Hornabeque2.jpg| హార్నాబెకు మోటు </gallery> === శాంటియాగో గేటు - చాపెలు=== [[File:Puerta_santiago_melilla_vieja.jpg|thumb| శాంటియాగో గేటు]] శాంటియాగో గేటు, చాపెలు మెలిల్లా లా వీజా మొదటి బలవర్థకమైన ఆవరణలో భాగంగా ఉంది. నగరం చారిత్రక వారసత్వంలో కీలకమైన అంశాలు ఉన్నాయి. శాంటియాగో గేటు‌ను 1549లో ఇంజనీరు మిగ్యులు డి పెరియా నిర్మించారు. అనేకసార్లు పునర్నిర్మించారు. ఇది టవర్లతో చుట్టుముట్టబడిన కోణీయ డిజైను‌ను కలిగి ఉంది. 5వ చార్లెసు సామ్రాజ్య కోటుతో అగ్రస్థానంలో ఉంది. దాని పక్కన 1551లో నిర్మించబడిన శాంటియాగో చాపెలు ఉంది. ఇది ఆఫ్రికాలో గోతికు వాస్తుశిల్పానికి కొన్ని ఉదాహరణలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. దీని దీర్ఘచతురస్రాకార లేఅవుటు రిబ్బెడు వాల్టు‌తో అగ్రస్థానంలో ఉంది. ఇది అనేక పునరుద్ధరణలకు గురైంది. ప్రస్తుతం సిటాడెలు భూగర్భ గ్యాలరీలకు కూడా ప్రాప్తిని అందిస్తుంది. <ref>{{Cite web |title=Puerta y Capilla de Santiago |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/puerta-y-capilla-de-santiago/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> 2025లో ఇది ఆఫ్రికాలో ఉద్భవించిన సెయింటు జేమ్సు మార్గం మొదటి అధికారిక మార్గం అయిన వియా రుసాడిరు ప్రారంభ స్థానంగా మారింది. మెలిల్లాను శాంటియాగో డి కాంపోస్టెలా నుండి వేరు చేసే 972.09 కి.మీ.లను సూచించడానికి, పసుపు బాణం పిలిగ్రిమ్సు షెలు వంటి జాకోబియను చిహ్నాలతో గుర్తించబడిన ఒక మైలురాయిని గేటు ముందు ఏర్పాటు చేశారు. <ref>{{Cite web |last=Debate |first=El |date=2025-03-19 |title=Melilla already has its first milestone on the African Way of Saint James |url=https://www.eldebate.com/religion/20250319/melilla-tiene-primer-hito-camino-santiago-africano_280331.html |access-date=2025-04-19 |website=El Debate |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla inaugurates the first African Way of Saint James, the Vía Rusadir |url=https://www.g24.gal/-/melilla-estrea-o-primeiro-camino-de-santiago-africano-a-via-rusadir |access-date=2025-04-19 |website=G24 |language=gl}}</ref> === కాన్వెంటికో గుహలు === ప్రధాన వ్యాసం: కాన్వెంటికో గుహలు [[File:Playa_de_Trápana,_Melilla.jpg|thumb| కాన్వెంటికో గుహలు]] కాన్వెంటికో గుహలు అనేవి మెలిల్లా లా వీజా మొదటి బలవర్థకమైన ఆవరణలో ఉన్న కృత్రిమ గ్రోటోల సమితి. వీటిని ఇసుకరాయి శిలలో చెక్కారు. వాటి మూలం 18వ శతాబ్దం నాటిది. మెలిల్లా ముట్టడి (1774–1775) సమయంలో వాటిని ఆశ్రయం, నిల్వగా విస్తరించాయి. కాలక్రమేణా వాటిని పూర్వ కాలాల్లో ప్రార్థనా స్థలాలుగా, పడవలకు ఆశ్రయం కల్పించే ప్రదేశాలుగా కూడా ఉపయోగించారు. <ref>{{Cite web |title=Conventico Caves |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/cuevas-del-conventico/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> === విజయాల కోటలు === విక్టరీల కోటలు మెలిల్లా లా వీజా నాల్గవ బలవర్థకమైన ఆవరణలో ఉన్నాయి. శత్రు ఫిరంగిదళాల స్థానాన్ని నివారించడానికి 1735 - 1736 మధ్య నిర్మించబడ్డాయి. మెలిల్లా ముట్టడి (1774–1775) తర్వాత వాటిని 1778లో పునరుద్ధరించారు.<ref>{{Cite web |date=2016-04-07 |title=Forts of the Victories |url=http://www.melillamedioambiente.com//index.php?option=com_content&task=view&id=1628&Itemid=115 |access-date=2025-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160407185822/http://www.melillamedioambiente.com//index.php?option=com_content&task=view&id=1628&Itemid=115 |archive-date=7 April 2016 }}</ref> ఈ సముదాయంలో ఫోర్టు ఆఫ్ రోసారియో, ఫోర్టు ఆఫ్ విక్టోరియా గ్రాండే, ఫోర్టు ఆఫ్ విక్టోరియా చికా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web |last=García |first=Juan |title=Fort of Rosario - CastillosNet |url=https://www.castillosnet.org//monumento.php?r=ML-CAS-004-ROS&seo= |access-date=2025-04-18 |website=www.castillosnet.org |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fort of Victoria Grande |url=https://melillamonumental.es/museos-espacios-y-colecciones/fuerte-de-victoria-grande/ |access-date=2025-04-18 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-01 |title=The Fort of Victoria Chica, the great unknown - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/el-fuerte-de-victoria-chica-el-gran-desconocido/#:~:text=El%20Fuerte%20de%20Victoria%20Chica,%20que%20data%20del%20siglo%20XVIII,un%20bien%20de%20inter%C3%A9s%20cultural. |access-date=2025-04-18 |language=es}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Fuerte_del_Rosario_(Melilla).jpg|రొసారియో కోట File:Fuerte_de_Victoria_Grande.jpg|విక్టోరియా గ్రాండే కోట File:Vista_del_Gurugú_desde_el_fuerte_de_Victoria_Chica,_Melilla.jpg|విక్టోరియా చికె కోట </gallery> === బాహ్య కోటలు === ఇవి గోడలకు స్థానిక రాతితో, తోరణాలు, ఖజానాలకు ఇటుకతో నిర్మించబడ్డాయి. ఆధునిక ఫిరంగిని తట్టుకోలేని కాలం చెల్లిన కోట నిర్మాణ పద్ధతులను ఉపయోగించి నిర్మించబడ్డాయి. మెలిల్లాను దాడిచేయడానికి అవకాశం ఉన్న శత్రువు అయిన రిఫియను తెగలకు ఫిరంగిదళం లేదు. ఇవి ఒకదానికొకటి అనుసంధానించబడని గణనీయమైన దూరాలలో ఉన్నాయి. కోటల సమితి 19వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో భీతి కలిగించడం కంటే మనోహరంగా, అందంతో నిండిన నియోమెడియలు శైలిలో నిర్మించబడిన కోటలు. కొన్ని సందర్భాల్లో అవి నారింజ రంగులో ప్రకాశవంతమైన రంగుల్లో పెయింటు చేయబడ్డాయి. ఇవి రక్షణాత్మక నిర్మాణాల కంటే ఆట విడుపు కేంద్రాలుగా కనిపిస్తాయి. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Fuerte de Camellos, Melilla 7.jpg|alt= ఫ్యూర్టే డి కామెల్లోసు |ఒంటె కోట Fortín de Reina Regente 7.jpg| క్వీన్ రీజెంటు ఫోర్టు|alt= ఫోర్టిను డి రీనా రీజెంటు Fuerte de Cabrerizas Altas, Nevada del 2005 (2) (7085316031).jpg|alt= ఫ్యూర్టే డి కాబ్రెరిజాసు ఆల్టాసు| కాబ్రెరిజాసు ఆల్టాసు ఫోర్టు Fuerte de Rostrogordo.jpg|alt= ఫ్యూర్టే డి రోస్ట్రోగోర్డో| రోస్ట్రోగోర్డో ఫోర్టు </gallery> === విస్తరణ === ప్రధాన వ్యాసం: న్యూ మెలిల్లా 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి వైభవం కాలం ప్రారంభమైంది. దీని ఫలితంగా ఆధునిక నగరం ఏర్పడింది. బార్సిలోనా తర్వాత స్పెయిను‌లో ఆధునిక వాస్తుశిల్పానికి గొప్ప ప్రాతినిధ్యం ఆఫ్రికను ఖండంలో ఆధునికవాదానికి గొప్ప ప్రాతినిధ్యం కలిగిన నగరం మెలిల్లా. వందలాది భవనాలు (500 కంటే ఎక్కువ జాబితా చేయబడ్డాయి) కేంద్ర విస్తరణ. దాని పొరుగు ప్రాంతాలలో విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ ఆధునిక ప్రాంతం సాంస్కృతిక వారసత్వ ప్రదేశంగా కూడా రక్షించబడింది. మెలిల్లాలో ఉన్న బార్సిలోనా స్కూలు నుండి వాస్తుశిల్పి ఎన్రికు నీటో వై నీటో ఆధ్వర్యంలో నిర్మించబడిన అనేక భవనాలు ఉన్నాయి. ఆయన ఆర్కిటెక్టు లూయిసు డొమెనెచు ఐ మోంటనరు‌ను అనుసరించి ఒక పెద్ద ఆధునికవాద రచనను సృష్టించాడు. ఆయన పూల ఆధునిక భవనాలు ప్రత్యేకంగా నిలుస్తాయి. మెలిల్లాలోని ఇతర ఆధునికవాద రచయితలలో ఎమిలియో అల్జుగరే గోయికోచియా, టోమసు మోరెనో లాజారో ఉన్నారు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg|alt=Old editorial office of El Telegrama del Rif|ఎల్ టెలిగ్రామా డెల్ రిఫ్ పాత సంపాదకీయ కార్యాలయం CAMARA DE COMERCIO MELILLA.jpg| అధికారిక వాణిజ్యం, పరిశ్రమ, నావిగేషన్ చాంబరు|alt= అధికారిక చాంబరు ఆఫ్ కామర్సు, పరిశ్రమ, నావిగేషను Economato Militar.jpg|alt=Antiguo Economato Militar| మాజీ మిలిటరీ కమీషనరీ Grandes Almacenes La Reconquista, Melilla 7.jpg|alt=Antiguos Grandes Almacenes la Reconquista| మాజీ లా రికాన్క్విస్టా డిపార్ట్‌మెంటు స్టోరు Melul2.jpg|alt=కాసా డేవిడ్ J. మెలుల్| డేవిడ్ J. మెలుల్ హౌస్ Edificio El Acueducto.jpg|alt= కాసా డి జోస్ గార్సియా అల్వారో | జోస్ గార్సియా అల్వారో హౌస్ CASA DE MIGUEL GÓMEZ MORALES.jpg|alt= కాసా డి మిగ్యుల్ గోమెజ్ మోరల్స్మి |గ్యుల్ గోమెజ్ మోరల్స్ హౌస్ Edificio La Pilarica.jpg|alt= కాసా డి జువాన్ మోంటెస్ హోయో |జువాన్ మోంటెస్ హోయో హౌస్ </gallery> 1930లలో ఆర్టు డెకో మెలిల్లా వాస్తుశిల్పంలో స్థానం సంపాదించుకుంది. ఫ్రాన్సిస్కో హెర్నాంజు మార్టినెజు, లోరెంజో రోస్ కోస్టా వంటి వాస్తుశిల్పులు నగర పరిసరాల్లో అద్భుతమైన భవనాలను సృష్టించారు.<ref>{{cite book|first=Antonio |last=Bravo Nieto |title=Modernismo y Art Decó en la arquitectura de Melilla}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> Teatro-Cine Monumental, Melilla.jpg| మాన్యుమెంటలు సినిమా స్పోర్టు Palacio de la Asamblea de Melilla.jpg| అసెంబ్లీ ప్యాలెసు Edificio Avenida de la Democracia 8.jpg|alt=ఎడిఫికొ రొజొ| ఎర్ర భవనం Casa enrique nieto.jpg|alt=Casa de Enrique Nieto| ఎన్రిక్ నీటో ఇల్లు </gallery> ఇది చారిత్రక, వైవిధ్యభరితమైన భవనాలను కూడా కలిగి ఉంది.<gallery style="margin:0;" mode="packed"> Mezquita central melilla.jpg|alt=Mezquita Central| సెంట్రలు మసీదు FUENTE DEL BOMBILLO.jpg| ఫౌంటెను లైట్ బల్బు|alt= లైట్ బల్బు ఫౌంటెను CASA DE LOS CRISTALES.jpg|alt=Casa de los Cristales| క్రిస్టల్సు హౌసు Casino Militar, Melilla.jpg|alt=Casino Militar de Melilla|మెలిల్లా మిలిటరీ క్యాసినో </gallery> === మునిసిపలు స్మశానవాటిక పురిసిమా కాన్సెప్సియోను === ఇది స్పానిషు నగరం మెలిల్లా ప్రధాన స్మశానవాటిక. [[కెనడా]] డెలు అగువా చివరిలో ప్లాజా డెలు సిమెంటేరియోలో ఉంది. ఇది 1890లో కమాండరు ఆఫ్ ఇంజనీర్సు ఎలిజియో సుజా, కాంట్రాక్టరు మాన్యువలు ఫెర్నాండెజు ప్రాజెక్టు కింద నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించింది. దీనిని జనవరి 1, 1892న ప్రారంభించారు. వికారు జువాను వెర్డెజో ఆశీర్వదించారు. అక్కడ ఖననం చేయబడిన మొదటి శవం ఫ్రాన్సిస్కో లోపెజ్ లోపెజ్, నాలుగు నెలల చిన్నారి.<ref name="barrios">{{cite book|date=1997 |publisher=Asociación de Estudios Melillenses |title=Historia de Melilla a través de sus calles y barrios}}</ref> <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Entrada al Cementerio Municipal de la Purísima Concepción, Melilla.jpg|alt=Entrance to the Municipal Cemetery of La Purísima Concepción Cementerio de Melilla, 2008.jpg|alt=Cemetery of Melilla Panteón Margallo.jpg|alt=Panteón Margallo Panteón de los Héroes2.jpg|alt=Panteón de los Héroes Melilla a los que sucumbieron por la Patria.jpg|alt=Panteón de los Héroes Panteón Regulares número 5.jpg|alt=Panteón Regulares número 5 </gallery> === ఉద్యానవనాలు - తోటలు=== ==== చతురస్రాలు ==== ప్లాజా డి ఎస్పానా, ప్లాజా డి లాస్ కల్చురాసు, ప్లాజా హీరోసు ఆఫ్ స్పెయిను, ప్లాజా మెనెండెజు పెలాయో, ప్లాజా కమాండెంట్ బెనిటెజు, ప్లాజా డి శాన్ లోరెంజో ఉన్నాయి. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Melilla - Plaza de España - Centro.jpg| ప్లాజా డి ఎస్పానా File:Plaza de las Culturas.jpg|ప్లాజా ఆఫ్ కల్చర్సు File:Plaza Héroes de España.jpg| స్పెయిను స్క్వేరు హీరోసు File:Antiguos almacenes La Reconquista, Melilla.jpg| మెనెండెజు పెలాయో స్క్వేరు File:Plaza Comandante Benítez, Manzana de la Concordia Melilla.jpg|కమాండరు బెనితెజు స్క్వేరు File:Plaza Multifuncional San Lorenzo, Melilla (2).jpg| శాన్ లోరెంజో స్క్వేరు </gallery> ==== హెనాండెజ్ పార్కు ==== ప్రధాన వ్యాసం: హెర్నాండెజు పార్కు ఇది మెలిల్లాలోని అతి ముఖ్యమైన ఉద్యానవనం, దీనిని ఇంజనీరు విసెంటే గార్సియా డెలు కాంపో డిజైను ప్రకారం ట్రాపెజోయిడలు ఆకారంలో 1902లో సృష్టించారు, ఇది ప్లాజా డి ఎస్పానాలో ఉంది. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Parque Hernández, puerta principal.jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Parque Hernández, Melilla (2).jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Parque Hernández de Melilla. Kiosko (2009).jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Parque Hernández, Melilla (3).jpg| హెర్నాండెజు పార్కు Calles del parque.jpg| హెర్నాండెజు పార్కు </gallery> ==== పార్కు లోబెరా ==== దీని వ్యవస్థాపకుడు కాండిడో లోబెరా గిరెలా పేరు పెట్టారు. ఆయన జుంటా డి ఆర్బిట్రియోసు అధ్యక్షుడిగా ఉన్నప్పుడు తన భూమిలో గుడిసెల నిర్మాణాన్ని నిరోధించడానికి ఈ పార్కును సృష్టించాడు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Parque Lobera.jpg Jugando con el agua (Parque Cándido Lobera).jpg Parque_Cándido_Lobera.jpg </gallery> ==== పార్కు ఫారెస్టలు జువాను కార్లోసు ఐ రే ==== ఇది నగరం వృక్షశాస్త్ర ఊపిరితిత్తులుగా పరిగణించబడే ఆరు హెక్టార్ల సహజ స్థలం. ఇది నడక వ్యాయామం, కుటుంబ సమయాన్ని ఆస్వాదించడానికి ఒక ప్రసిద్ధ ప్రదేశంగా ఉంది. దాని గొప్ప మధ్యధరా వృక్షజాలం, విభిన్న జంతుజాలానికి, ముఖ్యంగా పక్షులు, సరీసృపాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. చారిత్రాత్మకంగా ఈ పార్కు రక్షిత ప్రాంతంలో సాగుకు అనువైన జాతులతో ప్రయోగాలు చేయడానికి ఉపయోగించే వ్యవసాయ పొలం. ఇది కాలక్రమేణా మార్పులకు గురైనప్పటికీ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణకు ఈ పార్కు ఒక ముఖ్యమైన ప్రదేశంగా మిగిలిపోయింది. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-parque-forestal-juan-carlos-i-rey-un-pulmon-botanico-en-melilla/|title=El parque forestal Juan Carlos I Rey, un pulmón botánico en Melilla|access-date=2025-03-31|last=Fuad|first=comentó|language=es}}</ref> <gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Parque Forestal de Melilla.jpg File:Parque Forestal, Melilla (3).jpg File:Lago del Parque Forestal, Melilla.jpg File:Parque Forestal Juan Carlos I Rey.jpg </gallery> ==== పార్కు అగస్టిను జెరెజు ==== దీనిని 1992లో అగస్టిను జెరెజు రోడ్రిగ్జు గౌరవార్థం ప్రారంభించారు. అర హెక్టారు విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఇది కానరీ తాటి చెట్లు, ఖర్జూర చెట్లు, వాషింగ్టోనియాల సేకరణకు ప్రసిద్ధి చెందింది. నగరం ప్రత్యేక వారసత్వంగా పరిగణించబడే కానరీ తాటి చెట్లు అధిక అలంకార విలువను కలిగి ఉంటాయి. దాడి చేసే జాతి అయిన రెడ్ పాం వీవిలు ద్వారా ముప్పు పొంచి ఉన్నాయి. దాని వృక్షజాలంతో పాటు, ఈ ఉద్యానవనం బ్లాక్ స్టార్లింగ్సు, కామను స్టార్లింగ్సు వంటి వన్యప్రాణులకు నిలయంగా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-parque-de-agustin-jerez-un-espacio-verde-de-palmeras-canarias/|title=El Parque de Agustín Jerez, un espacio verde de palmeras canarias - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-31|language=es}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> Parque Agustín Jerez, Melilla.jpg La fuente del Parque Agustín Jerez (7397074388).jpg </gallery> ==== వాటరు గార్డెన్సు ==== 2006లో ప్రారంభించబడిన ఇవి రియో ​​డి ఓరో ముఖద్వారం దగ్గర 0.6 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉన్నాయి. ఈ ఉద్యానవనంలో కానరీ తాటి చెట్ల వరుసలు, లైటింగ్ ఎఫెక్ట్‌లతో కూడిన ఫౌంటెన్‌లు, కాక్టి, సక్యూలెంట్స్, అగావ్స్ వంటి వివిధ రకాల మొక్కలు ఉన్నాయి. సగం మానవుడు, సగం మత్స్యకన్య అయిన స్త్రీ శిల్పంతో కూడిన మధ్య ఫౌంటెన్ ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది, రాత్రిపూట ప్రకాశిస్తుంది, ఇది పగటిపూట, రాత్రి సమయంలో దృశ్య ఆకర్షణగా మారుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.guiarepsol.com/es/fichas/parque-urbano/jardines-del-agua-10069/|title=Jardines del Agua in Melilla {{!}} Guía Repsol|access-date=2025-03-31|website=REPSOL|language=es}}</ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> Meerjungfrau Melilla 2024-05-17 1.jpg|alt=Water Gardens File:Meerjungfrau Melilla 2024-05-17 2.jpg Meerjungfrau Melilla 2024-05-17 2.jpg </gallery> ==== పురావస్తు ప్రదేశాలు ==== గవర్నరు హౌసు వద్ద జరిపిన త్రవ్వకాల్లో 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి గణనీయమైన పురావస్తు అవశేషాలు బయటపడ్డాయి. ఇవి మెలిల్లా లా వీజాలో క్రీపూ 7వ శతాబ్దం నాటి ఆక్రమణను వెల్లడిస్తున్నాయి. సంవత్సరాలుగా వివిధ బృందాలు ఈ ప్రాంతంలో పనిచేశాయి. పురాతన ఫోనీషియను నగరం రుసద్దిరు‌తో సంబంధం ఉన్న 2వ శతాబ్దం, 1వ శతాబ్దపు ఇళ్ళు వంటి ఆవిష్కరణలను హైలైటు చేస్తున్నాయి. అదనంగా ఐబెరోమౌరుసియను జనాభా నుండి అవశేషాలతో హుయెర్టా డి రేయెసు, 5వ సహస్రాబ్ది బిసి నుండి జాడలతో చాఫరినాసు దీవులు వంటి ఇతర ముఖ్యమైన ప్రదేశాలు కనుగొనబడ్డాయి. రుసద్దిరు ఈ ప్రాంతంలో కీలకమైన ఓడరేవు, రోమను పాలనతో సహా వివిధ దశల ఆక్రమణకు గురైంది. ప్రస్తుతం కొన్ని అవశేషాలు వదిలివేయబడి క్షీణించినప్పటికీ పూర్వ సైనిక ప్రభుత్వ భవనం కోసం పునరుద్ధరణ ప్రాజెక్టులో భాగంగా ఈ స్థలాన్ని పునరుద్ధరించడానికి ప్రణాళికలు ఉన్నాయి. .<ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Secciones del Museo |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&contenido=2883&tipo=6&nivel=1400&layout=contenedor.jsp |website=www.melilla.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-04-05 |title=Museums |url=https://museomelilla.es/romanos_A3_8.php |website=museomelilla.es}}<!-- auto-translated from Spanish by Module:CS1 translator --></ref><gallery style="margin:0;" mode="packed"> File:Casa del Gobernador, Melilla.jpg| గవర్నరు హౌసు File:Chafarinas NWW.png|చఫరినాసు దీవులు </gallery> == సంస్కృతి == === కళలు === ==== నిర్మాణం ==== 16వ శతాబ్దం మధ్యలో సాంచో డి ఎస్కలాంటే సహాయంతో మిగ్యులు డి పెరియా నిర్మించిన శాంటియాగో చాపెలు గోపురం. ఇది ఆఫ్రికను ఖండంలో గోతికు వాస్తుశిల్పానికి అరుదైన ఉదాహరణ. {{Sfn|Bravo Nieto|2002|p=37}} 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో మెలిల్లా పట్టణ అభివృద్ధికి సమాంతరంగా మోడరనిస్మో (బార్సిలోనా నుండి వికిరణం చేయబడిన, బూర్జువా తరగతికి సంబంధించినది) కొత్త నిర్మాణ శైలి నగరానికి దిగుమతి చేయబడింది. ఇది ప్రధానంగా ఫలవంతమైన కాటలాను ఆర్కిటెక్టు ఎన్రికు నీటో రచనల ద్వారా ఆధునికవాద నిర్మాణ లక్షణాన్ని ఇచ్చింది.{{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=15–19}} దీని ప్రకారం బార్సిలోనా తర్వాత స్పెయిను‌లో మోడరనిస్టా రచనలలో మెలిల్లా రెండవ అతి ముఖ్యమైన కేంద్రీకరణను కలిగి ఉంది. ప్రధానంగా నగరం ఎన్సాంచెలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. {{Sfn|Cantón Fernández|Riaño López|1984|pp=15–19}}ప్రధాన సినగోగు, సెంట్రలు మసీదు, వివిధ కాథలికు చర్చిలను రూపొందించే బాధ్యత నీటోకు ఉంది. <ref>{{cite web |title=Melilla Modernista |url=http://www.melillaturismo.com/modernismo.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501221012/http://www.melillaturismo.com/modernismo.html |archive-date=1 May 2013 |access-date=25 March 2013 |work=Melilla Turismo |quote=Nieto was in charge of designing the main Synagogue, the Central Mosque and various Catholic churches}}</ref> <gallery mode="packed"> File:Capilla de Santiago3.jpg| గోపురం ఆఫ్ ది చాపెలు ఆఫ్ శాంటియాగో File:EDIFICIO DEL ANTIGÜA REDACCIÓN EL TELEGRAMA DEL RIF.jpg|ఆధునిక భవనం, ఎల్ టెలిగ్రాం డెలు రిఫు వార్తాపత్రిక మాజీ ప్రధాన కార్యాలయం. File:Sinagoga Orr Zoruah, Ruta de los Templos (6) (5446069722).jpg| లేదా జరువా సినగోగు File:Mezquita central melilla.jpg|మెలిల్లాలోని కేంద్ర మసీదు </gallery> ===శిల్పం=== మొరాకోలో జరిగిన పోరాటాలలో హీరోల స్మారకార్థం నిర్మించబడిన శిల్పకళ అంశాలు కూడా గుర్తించదగినవి: మాన్యుమెంటో ఎ లాస్ హీరోస్ డి టాక్సు‌డిర్టు (1910), మాన్యుమెంటో ఎ లాస్ హీరోసు వై మార్టైర్సు డి లాస్ కాంపానాసు (1927-1931 నాటి మోనోకోయిస్టు పాలన, ఎఫ్. హీరోసు డి ఎస్పానా (1941) లేదా ఫ్రాన్సిస్కో ఫ్రాంకో విగ్రహం, ఇతర సమకాలీన ముక్కలు, మెలిల్లాలో ఆధునికవాదానికి నివాళులు, పెడ్రో డి ఎస్టోపినాను వై విరూసు‌కు స్మారక చిహ్నం, ఎన్‌క్యూంట్రోసు, ఫెర్నాండో అర్రాబలు‌కు నివాళులు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Monumento a los Héroes de Taxdirt.jpg|alt=Monumento a los Héroes de Taxdirt Plaza de España, Melilla (3).jpg|alt=Monumento a los Héroes y Mártires de las Campañas Monumento_al_Ej%C3%A9rcito_de_la_Victoria,_Melilla_(2).jpg||alt=Monumento a los Héroes de España Estatua de Pedro de Estopiñán en Melilla.jpg|alt=Monumento a Pedro de Estopiñán y Virués Estatua de Franco en Melilla.jpg|alt=Estatua del comandante de la Legión Francisco Franco Bahamonde Encuentros (Melilla).jpg|alt=Encuentros Homenaje al Modernismo Melillense (cropped).jpg|alt=Homenaje al Modernismo Melillense CRONOS (ESCULTURA).jpg|alt=Reloj Solar Mustafa arruf- fernando arrabal.jpg|alt=Homenaje a Fernando Arrabal </gallery> === పెయింటింగు === మెలిల్లా పెయింటింగు మెలిల్లా బహుళ సాంస్కృతిక వాతావరణం, వివిధ రకాల కళాత్మక శైలులతో బలంగా ప్రభావితమైంది. కళాకారులలో ఎడ్వర్డో మోరిల్లాసు ప్రముఖుడు ప్రఖ్యాతిగాంచాడు. ఆయన నగర చరిత్ర, ప్రకృతి దృశ్యంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. మెలిల్లా కాంతి, రంగులు, ఆధునిక వాస్తుశిల్పాన్ని సంగ్రహించడం ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆయన రచనలు సమకాలీన కళను స్థానిక సంప్రదాయాలతో మిళితం చేస్తాయి. మెలిల్లాను కళాత్మక కేంద్రంగా గుర్తించడానికి దోహదపడతాయి. కార్లోసు బేజా రచన, ముఖ్యంగా ఆధునిక వాస్తుశిల్పాన్ని హైలైటు చేసే ఆయన సిరీసు లా సియుడాడు డి లాస్ కుపులాసు కూడా గమనార్హం. ఇంకా, మ్యూజియం ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఆర్టు‌లో విక్టోరియో మంచోను చిత్రించిన నగరం కళాత్మక పరిణామం ప్రతినిధి సేకరణ ఉంది. <ref>{{Cite web |title=Unas 60 obras de arte puro melillense - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/unas-60-obras-de-arte-puro-melillense/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> === సాహిత్యం === మెలిల్లా నుండి వచ్చిన ప్రముఖ రచయితలలో మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు గొంజాలెజు, ఫెర్నాండో అర్రాబలు, జువాను గెరెరో జామోరా, కార్మెను కాండే, ఇతరులు ఉన్నారు. <ref>{{Cite news |last=Redacción |date=2025-01-15 |title=El escritor melillense Fernando Arrabal recibe el Premio Zenda de Honor 2023-2024 - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/el-escritor-melillense-fernando-arrabal-recibe-el-premio-zenda-de-honor-2023-2024/ |access-date=2025-03-19 |work=MelillaHoy - El Periódico de Melilla |language=es}}</ref> ప్రతి సంవత్సరం మెలిల్లా నగర మండలి ప్రీమియో ఇంటర్నేషనలు డి పోసియా సియుడాడు డి మెలిల్లాను ప్రదానం చేస్తుంది. ఇది నగరంలోని అత్యంత విశిష్ట కవి మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు గౌరవార్థం 1979లో స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite news |last=Japon |first=Lorena |date=2018-07-11 |title=La 40 edición del premio Internacional de Poesía y la beca Miguel Fernández se fallarán en el Instituto Cervantes de Madrid - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/la-40-edicin-del-premio-internacional-de-poesa-y-la-beca-miguel-fernndez-se-fallarn-en-el-instituto-cervantes-de-madrid/ |access-date=2025-03-19 |work=MelillaHoy - El Periódico de Melilla |language=es}}</ref> === మ్యూజియంలు === మెలిల్లాలో అల్మాసీన్సు డి లాస్ పెనుయేలాసు‌లో ఉన్న మెలిల్లా మ్యూజియం, పురావస్తు, చారిత్రక మ్యూజియం, సెఫార్డికు, బెర్బెరు మ్యూజియం, మెలిల్లా మిలిటరీ మ్యూజియం, బలువార్టే డి లా కాన్సెప్సియను ఆల్టా వద్ద కాన్వెంటికో గుహలకు ప్రాప్యత కలిగిన సేక్రెడు ఆర్టు మ్యూజియం, మ్యూజియో కాసా డెలు రెలోజు, టోర్రే డి లా వెలా వద్ద, మెలిల్లా ఆర్టు పాపులరు ట్రెడిషన్సు మ్యూజియం, అసోసియేషను ఆఫ్ మెలిల్లా స్టడీసు, గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం, మెలిల్లా ఆటోమొబైలు మ్యూజియం వంటి అనేక మ్యూజియంలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news |last=Del Campo |first=Paula |date=August 26, 2018 |title=Melilla's Museums, Not So Forgotten This Summer |url=https://elfarodemelilla.es/museos-melilla-asistencia-verano-2018/ |access-date=November 12, 2018 |newspaper=El Faro de Melilla |language=es}}</ref> ==== చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రం - ఎథ్నోగ్రఫీ మ్యూజియం ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా మ్యూజియం అల్మాసీన్సు డి లాస్ పెనుయెలాసు‌లో ఉన్న మెలిల్లా చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రం, ఎథ్నోగ్రఫీ మ్యూజియం రెండు ప్రధాన విభాగాలుగా విభజించబడింది: ఒకటి జిప్సీ, సెఫార్డికు, అమాజిగు ప్రజల సంస్కృతులకు అంకితం చేయబడింది. మరొకటి చరిత్రపూర్వ కాలం నుండి ఆధునిక యుగం వరకు నగర చరిత్రకు అంకితం చేయబడింది. దీని మూలాలు 20వ శతాబ్దానికి చెందినవి. పురావస్తు వస్తువుల సేకరణతో ఉన్నాయి. 2011లో దాని ప్రస్తుత ప్రదేశంలో స్థిరపడటానికి ముందు ఇది అనేకసార్లు స్థానాలను మార్చింది. దాని సేకరణలలో బెర్బెరు, సెఫార్డికు, జిప్సీ సంస్కృతుల వస్తువులు, అలాగే కార్తజినియను, నాస్రిడు నాణేలు వంటి పురావస్తు పరిశోధనలు, మెలిల్లా లా వీజా నమూనా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.inspain.org/es/melilla/melilla/museo-de-arqueologia-e-historia/|title=Museo de Arqueología e Historia |access-date=2025-03-28 |website=InSpain |language=es}}</ref> ====మిలిటరీ హిస్టరీ మ్యూజియం==== [[File:Baluarte_de_la_Concepción_Alta,_Melilla.jpg|alt=Military History Museum|thumb| మిలిటరీ మ్యూజియం]] 1997లో ప్రారంభించబడిన మిలిల్లా మిలిటరీ మ్యూజియం మెలిల్లా లా వీజాలోని బలువార్టే డి లా కాన్సెప్సియను ఆల్టాలో ఉంది. ఇది నగరం ఐదవ శతాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా జరిగిన సైనిక చరిత్ర మీద ప్రదర్శన నుండి ఉద్భవించింది. దాని సేకరణలో సైనిక యూనిఫాంలు, నమూనాలు, డయోరామాలు, ఎనిగ్మా యంత్రం, క్వీన్ 2వ ఇసాబెలు జీను ఉన్నాయి. ఇది దాని ఫిరంగి వేదికల మీద ఫిరంగులు, మోర్టార్లు కూడా ఉన్నాయి. దాని ఎగువ గ్యాలరీలో తాత్కాలిక ప్రదర్శనలు కూడా ఉంటాయి. <ref>{{Cite web|url=http://www.melillaturismo.com/museos/museo-historico-militar/|title=Military History Museum – Melilla Tourism|access-date=2025-03-28|date=2017-10-27|archive-date=27 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171027232310/http://www.melillaturismo.com/museos/museo-historico-militar/|url-status=dead}}</ref> ==== సేక్రెడు ఆర్టు మ్యూజియం ==== మెలిల్లా లా వీజా మొదటి వాల్డు ఎన్‌క్లోజరు‌లోని పూర్వ ఫ్రాన్సిస్కాను కాన్వెంటు‌లో ఉన్న సేక్రెడు ఆర్టు మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా, మెలిల్లా నగరం, మాలాగా డియోసెసు, మెలిల్లా ఎపిస్కోపలు వికారియేటు, నగరం సోదరభావాలు, సోదరభావాలు, మెలిల్లా మాన్యుమెంటలు ఫౌండేషను సహకారంతో సృష్టించబడింది. ఈ మ్యూజియం కాన్వెంటికో గుహలకు కూడా ప్రాప్తిని అందిస్తుంది. దాని ముఖ్యమైన వస్తువులలో కస్టోడియా డెలు సోలు కూడా ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.melillamonumental.org/index.php/recinto-amurallado/museos|title=Museums {{!}} Melilla Monumental Foundation|access-date=2025-03-28|date=2018-07-16|archive-date=16 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180716054655/http://www.melillamonumental.org/index.php/recinto-amurallado/museos|url-status=bot: unknown}}</ref> ==== క్లాక్ హౌసు మ్యూజియం ==== [[File:TORRE_DE_LA_VELA_(MELILLA_LA_VIEJA).jpg|alt=Clock House Museum|thumb| క్లాక్ హౌసు మ్యూజియం]] మెలిల్లా లా వీజా మొదటి వాల్డు ఎన్‌క్లోజరు‌లోని వెలా టవరు‌లో ఉన్న క్లాక్ హౌసు మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా, అల్మేరియను కళాకారుడు ఆండ్రెసు గార్సియా ఇబానెజు సేకరణలో కొంత భాగాన్ని మెలిల్లా నగరానికి విరాళంగా ఇవ్వడం ద్వారా స్థాపించబడింది. ఇది ఆయన స్వంత కళా సేకరణలో కొంత భాగాన్ని కూడా ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ మ్యూజియంలో 18వ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమయ్యే వివిధ కాలాలను కవరు చేసే ఆరు గదులు ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దపు వాస్తవికత, కొత్త బొమ్మ, స్పానిషు ఫోటోగ్రాఫికు డాక్యుమెంటరిజం వంటి శైలులను ప్రదర్శిస్తాయి. ఇది జువాను లోపెజు, ఎమిలియో మానెస్కావు బాకరెల్లి, ఫెలిక్సు అలోన్సో, ముస్తఫా అర్రుఫు వంటి కళాకారుల శిల్పాలతో పాటు విసెంటే మాసో కయుయెలా, విక్టోరియో మాంచను, కార్లోసు మోన్సెరేటు, ఎడ్వర్డో మోరిల్లాసు, ఫ్రాన్సిస్కో హెర్నాండెజు చిత్రలేఖనాలను కూడా కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-24-de-septiembre-se-inaugura-la-pinacoteca-de-la-casa-del-reloj/|title=On September 24, the Pinacotheca of the Clock House Opens - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-28|language=es}}</ref> ==== ఈజిప్షియను మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా ==== [[File:Fundación_Gaselec,_Melilla,_Sueños_y_Luz_(1)_(7119624337).jpg|alt=Egyptian Museum of Melilla|thumb| ఈజిప్షియను మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా]] ఈజిప్షియను మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లా అనేది స్పానిషు నగరమైన మెలిల్లాలో ఉన్న ఈజిప్షియను కళకు అంకితం చేయబడిన మ్యూజియం. 2021లో ప్రారంభించబడిన ఇది బార్సిలోనాతో పాటు స్పెయిను‌లోని రెండు ఈజిప్షియను ఆర్టు మ్యూజియంలలో ఒకటి. ఈ మ్యూజియం మూడు అంతస్తులలో విస్తరించి ఉంది. ఇక్కడ గొప్ప చారిత్రక, సాంస్కృతిక విలువ కలిగిన ముక్కలు సహా ప్రాచీన ఈజిప్షియను నాగరికతకు సంబంధించిన వివిధ సేకరణలు ప్రదర్శించబడతాయి. ఈ స్థలం ఈజిప్షియను చరిత్ర, సంస్కృతి, కళ వివరణాత్మక వీక్షణను అందిస్తుంది. ఇది నగరంలో ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక సూచనగా మారుతుంది. <ref>{{Cite web|url=https://fundaciongaselec.es/home-fundacion-gaselec/home-mem/|title=Home MEM|access-date=2025-03-31|website=Fundacion Gaselec|language=es}}</ref> ==== గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం ==== [[File:Gaselec (5257201574).jpg| గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం| left|alt= గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ మ్యూజియం |thumb]] గ్యాసెలెకు ఎలక్ట్రిసిటీ అండు ఇండస్ట్రీ మ్యూజియంను 1997లో హిస్పానో-మొరాకో గ్యాసు అండు ఎలక్ట్రిసిటీ కంపెనీ అధ్యక్షుడు గుస్తావో కాబానిల్లాసు స్థాపించారు. దీనిని 2003లో మెలిలెన్సు డి గ్యాసు వై ఎలక్ట్రిసిడాడు (గ్యాసెలెక్)గా పేరు మార్చారు. 2004లో మ్యూజియం గ్యాసెలెకు ఫౌండేషను‌లో విలీనం చేయబడింది. మ్యూజియంలో అనేక విభాగాలు ఉన్నాయి: టెక్నికలు రూం, వేర్‌హౌసు, 20వ శతాబ్దపు ప్రారంభ ఫర్నిచరు‌ను ప్రదర్శించే కార్యాలయం, కంపెనీ ఫోర్జింగు ప్రక్రియను చూపించే ఇండస్ట్రీ మ్యూజియం ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|url=https://elretohistorico.com/museo-melilla/|title=Electricity and Industry Museum of the Gaselec Foundation in Melilla|access-date=2025-03-28|last=Miguel Ángel|first=Ferreiro|date=2015-05-26|website=El Reto Histórico|language=es}}</ref> ==== ఆటోమొబైలు మ్యూజియం ==== [[File:Chevrolet_(Museo_Historia_del_Automóvil_en_Melilla).jpg|alt=Automobile Museum|thumb| ఆటోమొబైలు మ్యూజియం]] మెలిల్లాలోని ఆటోమొబైలు మ్యూజియం అపాయింట్మెంటు ‌ద్వారా మాత్రమే తెరవబడుతుంది. దీనిని 1970 నుండి కార్ల మీద గొప్ప ఆసక్తి ఉన్న కలెక్టరు మిగ్యులు ఏంజెలు హెర్నాండెజు రూపొందించారు. చరిత్రకారుడు జువాను డీజు సాంచెజు, జోసు నీటో ఎజియా, జోసు మిగ్యులు ఫెర్నాండెజు, ఫెడెరికో నవాజాసు వంటి ఇతరులు దీనికి సహకరించారు. ఈ మ్యూజియంలో 35 కార్లు, 12 మోటారు సైకిళ్ళు, సైడు‌కార్లతో కూడిన 2 ప్రదర్శన ఉన్నాయి. ఇది చారిత్రాత్మక వాహనాల ముఖ్యమైన సేకరణను ప్రదర్శిస్తుంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.latribunadeautomocion.es/?option=com_content&view=article&id=2018%3Amelilla-abre-su-museo-del-automovil-un-recorrido-historico-del-ultimo-siglo&catid=29%3Aespana|title=La Tribuna de Automoción: Leading Motor Information|access-date=2025-03-28|date=2025-03-27|website=La Tribuna de Automoción|language=es}}</ref> ==== శిలాజాలు - ఖనిజాల మ్యూజియం ==== శిలాజాలు, ఖనిజాల మ్యూజియం అనేది మెలిల్లాలోని "ఇంజెనిరో రామోను గవిలాను" నేచరు ఇంటరు‌ప్రిటేషను సెంటరు‌లో ఉన్న శిలాజాలు, ఖనిజాల ప్రదర్శన, అధ్యయనానికి అంకితమైన సంస్థ. 2015లో ప్రారంభించబడిన ఇది సముద్ర జంతువుల శిలాజాలు, అకశేరుకాలు, షార్కు దంతాలు వంటి సకశేరుకాలు, ఇతర ముఖ్యమైన ఉదాహరణలతో సహా సుమారు 130 నమూనాల సేకరణలు ఇక్కడ ఉన్నాయి. ఈ మ్యూజియం వర్కుషాపు‌లు, గైడెడు టూర్లు వంటి విద్యా కార్యకలాపాలను అందిస్తుంది. UNE-EN ISO 9001:2015 నాణ్యత ధృవీకరణను పొందింది. ఇది ప్రస్తుతం విస్తరణలో ఉంది. పెట్రోలజీ హాలు, నేచురలు సైన్సు మ్యూజియం ఆఫ్ మెలిల్లాను సృష్టించడం వంటి ప్రాజెక్టులతో. .<ref>{{Cite web|url=https://granjamelilla.es/mapa/museo/|title=Museo de fósiles|access-date=2025-04-13|last=admin|date=2016-04-13|language=es|archive-date=2025-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250501132134/https://granjamelilla.es/mapa/museo/|url-status=dead}}</ref> === ఎగ్జిబిషను హాల్సు === గ్యాసెలెకు ఫౌండేషను హాస్పిటలు డెల్ రే, ఫెడెరికో గార్సియా లోర్కా కల్చరలు సెంటర్‌లోని విసెంటే మంచోను, మెలిల్లా రాయలు మారిటైం క్లబ్బు‌లోని ఎగ్జిబిషను హాల్సు. <gallery style="margin:0;" mode="packed"> Hospital del Rey, Melilla 7.jpg| హాస్పిటలు డెలు రే Uned- melilla.jpg| ఫార్మరు కోల్జియో డెలు బ్యూను కాన్సెజో CLUB MARÍTIMO (MELILLA).jpg|రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా </gallery> === ఆర్కైవ్సు === * మెలిల్లా చారిత్రక ఆర్కైవు: మెలిల్లా, వెలెజు డి లా గోమెరా, అల్హుసెమాసు, చాఫరినాసు దీవుల యుద్ధ నోటరీ కార్యాలయాల నుండి నోటరీ ప్రోటోకాలు‌లతో సహా డాక్యుమెంటరీ హోల్డింగు‌లను కలిగి ఉంది. ఇవి ఎక్కువగా 18వ - 19వ శతాబ్దాల నాటివి.<ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaPortal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&contenido=2913&tipo=6&nivel=1400|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Archivist Services|access-date=2025-03-29|website=www.melilla.es}}</ref> * మెలిల్లా జనరలు ఆర్కైవు: 2012లో సృష్టించబడిన దీని లక్ష్యం నగరం డాక్యుమెంటరీ హోల్డింగు‌లను సంరక్షించడం, భద్రపరచడం, భవిష్యత్తు ఉపయోగం కోసం యాక్సెసు‌ను అందించడం. <ref>{{Cite web|url=http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=52832|title=Cover of the National Historical Archive|access-date=2025-03-29|website=censoarchivos.mcu.es|language=es}}</ref> * మెలిల్లా మిలిటరీ ఇంటర్మీడియటు ఆర్కైవు: 18వ శతాబ్దం నుండి నేటి వరకు ఉన్న రికార్డులతో 4000 యూనిట్లకు పైగా ఇన్స్టాలేషను‌ను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/archivo-intermedio-militar-melilla/portada|title=Cover of the Military Intermediate Archive of Melilla {{!}} Cultural Heritage of Defense|access-date=2025-03-29|website=patrimoniocultural.defensa.gob.es|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250125164845/https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/archivo-intermedio-militar-melilla/portada|archive-date=25 January 2025|url-status=live}}</ref> * మెలిల్లా ఎక్లెసియాస్టికలు ఆర్కైవ్సు: నగరంలోని వివిధ పారిషు‌ల నుండి డాక్యుమెంటరీ హోల్డింగు‌లను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|url=http://censoarchivos.mcu.es/CensoGuia/archivodetail.htm?id=39167|title=Cover of the National Historical Archive|access-date=2025-03-29|website=censoarchivos.mcu.es|language=es}}</ref> === లైబ్రరీలు === * మెలిల్లా పబ్లికు లైబ్రరీ.<ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_floc_d4_v1.jsp&codbusqueda=207&language=es&codResi=1&codMenuPN=601&codMenuSN=9&codMenu=159&layout=contenedor.jsp|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Public Library|access-date=2025-03-29|website=www.melilla.es}}</ref> * మెలిల్లా చారిత్రక సైనిక లైబ్రరీ.<ref>{{Cite web|url=https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/biblioteca-militar-melilla/portada|title=Cover of the Military History Library of Melilla {{!}} Cultural Heritage of Defense|access-date=2025-03-29|website=patrimoniocultural.defensa.gob.es|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119133256/https://patrimoniocultural.defensa.gob.es/es/centros/biblioteca-militar-melilla/portada/|archive-date=19 January 2025|url-status=live}}</ref> ==== సాంస్కృతిక సంస్థలు ==== * మెలిల్లాలోని సీనియర్ల కోసం సాంస్కృతిక తరగతులు. <ref>{{Cite web|url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fdes_d4_v1.jsp&codbusqueda=446&language=es&codResi=1&codMenuPN=601&codMenuSN=9&codMenuTN=488&codMenu=510&layout=contenedor.jsp|title=Ciudad Autónoma de Melilla - Cultural Classes for Seniors|access-date=2025-03-29|website=www.melilla.es}}</ref> * ఇస్లామికు బోర్డు ఆఫ్ మెలిల్లా. <ref>{{Cite web|url=https://maper.mjusticia.gob.es/Maper/DetalleEntidadReligiosa.action?numeroInscripcion=024454|title=Search for Religious Entities - Ministry of Justice|access-date=2025-03-29|website=maper.mjusticia.gob.es}}</ref> * సామాజిక సాంస్కృతిక సంఘం: మెం గుయిమెలు. <ref>{{Cite web|url=https://memguimel.es/|title=Promoting Jewish-Sefardic culture since 2007|access-date=2025-03-29|website=Mem Guímel|language=es}}</ref> ==== సంగీతం ==== * మెలిల్లా ప్రొఫెషనలు కన్జర్వేటరీ ఆఫ్ మ్యూజికు.<ref>{{Cite web|url=https://cpmusicamelilla.educacion.es/|title=Home - Digital Education System|access-date=2025-03-29|website=cpmusicamelilla.educacion.es}}</ref> * సిటీ ఆఫ్ మెలిల్లా మ్యూజికు బ్యాండు, సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, కోయిరు అసోసియేషను.<ref>{{Cite web|url=https://asbanormelilla.com/banda-orquesta-y-coro-ciudad-de-melilla|title=Band, Orchestra, and Choir "City of Melilla" – AsbanorMelilla|access-date=2025-03-29|language=es}}</ref> * మెలిల్లా జనరలు కమాండు సంగీత విభాగం.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/la-unidad-de-musica-de-la-comandancia-de-melilla-ofrecera-un-repertorio-de-marchas-de-la-pasion-de-cristo/|title=The Music Unit of the Melilla Command will offer a repertoire of Passion of Christ marches - MelillaHoy|access-date=2025-03-29|last=Redacción|date=2025-03-28|language=es}}</ref> ==== థియేటర్లు ==== [[File:Kursaal, 2 día (3) (5547973648).jpg|thumb| కుర్సాలు థియేటరు - ఫెర్నాండో అర్రాబలు]] మెలిల్లాలో స్వయంప్రతిపత్త నగరం మెలిల్లా సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ క్రింద థియేటరు కుర్సాలు-ఫెర్నాండో అర్రాబలు, మెలిల్లా టూరిజం బోర్డు క్రింద ఎగ్జిబిషను, కాంగ్రెసు ప్యాలెసు ఉన్నాయి. ఇది నగరంలో ప్రధాన థియేటరు, నృత్యం, సంగీత ప్రదర్శనలు, ప్రదర్శనలను నిర్వహిస్తుంది. పెరెల్లో థియేటరు-సినిమా 1932 నుండి పనిచేస్తున్న మెలిల్లాలోని ఏకైక వాణిజ్య సినిమాలు ప్రదర్శిస్తుంది. వేసవిలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ కళాకారులు ఉన్నారు. మెలిల్లా లా వీజా, కార్వాజలు ఆడిటోరియం, ఫెయిరు‌గ్రౌండు‌లలో కచేరీలు జరుగుతాయి. ప్రధానంగా ప్రైవేటు వేదికలు, బార్లలో ఏడాది పొడవునా స్థానిక సంగీత బృందాల నుండి చాలా కార్యకలాపాలు ఉంటాయి. === సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు === ==== మెలిల్లా ఫిల్ము వీక్ ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా ఫిల్ము వీక్ మెలిల్లా ఫిల్ము వీక్ అనేది స్పెయిను‌లోని స్వయంప్రతిపత్త నగరం మెలిల్లాలో జరిగే వార్షిక చలనచిత్రోత్సవం. మొదట 2009లో నిర్వహించబడిన ఇది ఈ ప్రాంతంలో సినిమా, ఆడియోవిజువలు సంస్కృతిని ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో అటానమసు సిటీ సాంస్కృతిక శాఖచే సమన్వయం చేయబడింది. ప్రతి ఎడిషను మేలో జరుగుతుంది. జాతీయ, అంతర్జాతీయ చలనచిత్రాలు, లఘు చిత్రాలు, పిల్లల సినిమాతో సహా ఒక కార్యక్రమాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రదర్శనలు ప్రధానంగా థియేటరు కుర్సాలు-ఫెర్నాండో అర్రాబలు, పెరెల్లో సినిమా-థియేటరు‌లో జరుగుతాయి. ఈ ఉత్సవం ప్యానెలు చర్చలు, ప్రదర్శనలు, కచేరీలు వంటి సమాంతర కార్యక్రమాలను కూడా నిర్వహిస్తుంది. దాని ప్రధాన అవార్డులలో ఒకటి జోసు సాక్రిస్టను బహుమతి (గతంలో “సియుడాడు డి మెలిల్లా బహుమతి”), ఇది స్పానిషు సినిమాలోని ప్రముఖ వ్యక్తులను సత్కరిస్తుంది.<ref>{{Cite web|url=https://melillahoy.es/el-premio-semana-de-cine-de-melilla-pasar-a-denominarse-a-partir-de-ahora-jos-sacristn/|title=El Premio Semana de Cine de Melilla pasará a denominarse, a partir de ahora, José Sacristán - MelillaHoy|access-date=2025-03-09|last=Melendez|first=Angel|date=2017-01-17|language=es}}</ref> ==== దేవాలయాల మార్గం ==== ప్రధాన వ్యాసం: దేవాలయాల మార్గం దేవాలయాల మార్గం అనేది మెలిల్లాలోని ప్రధాన ప్రార్థనా స్థలాలను సందర్శించే పర్యాటక సర్క్యూటు. ఇది నగరం మతపరమైన వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది పురిసిమా కాన్సెప్సియను చర్చి (1657) వద్ద ప్రారంభమవుతుంది. ఇది చివరి రోమనెస్కు, బరోకు శైలులలో ఉన్న భవనం. ఇది అవరు లేడీ ఆఫ్ ది రోసరీకి అంకితం చేయబడింది. ఈ మార్గం యూదు సమాజాన్ని సూచించే ఆధునిక భవనం అయిన ఓర్ జరువా సినగోగు (1924) వరకు కొనసాగుతుంది. తరువాత మెలిల్లా హిందూ ఆలయం ఉంది. ఇది ఆధునిక శైలిలో కూడా ఉంది. ఇది నగరం హిందూ సంప్రదాయాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది. ఈ పర్యటన ముస్లిం ఆరాధనకు కీలకమైన మెలిల్లా సెంట్రలు మసీదు (1950) వద్ద ముగుస్తుంది. <ref>{{Cite web|url=https://www.spain.info/es/descubrir-espana/melilla-conocer-rutas/|title=Modernist architecture in Melilla and Route of the Temples|access-date=2025-04-13|website=Spain.info|language=es}}</ref> ==== 5వ చార్లెసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు ==== ప్రధాన వ్యాసం: 5వ చార్లెసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు [[File:Carpa gastronomíca del Mercado Renacentista de Melilla, 2024.jpg|thumb|5వ చార్లెసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు]] 16వ శతాబ్దపు వాతావరణాన్ని పునఃసృష్టించడం. నగరం చారిత్రక వారసత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం లక్ష్యంగా మెలిల్లాలో జరిగే వార్షిక సాంస్కృతిక కార్యక్రమం. 2016లో ప్రారంభించబడిన ఇది మెలిల్లా లా వీజాలో జరుగుతుంది. ఇది పాత పట్టణాన్ని పునరుజ్జీవనోద్యమ నేపథ్య మార్కెట్టు‌గా మారుస్తుంది. ఈ కార్యక్రమంలో 60 కి పైగా స్టాళ్లు చేతిపనులు, పీరియడు-స్టైలు ఆహారాన్ని అమ్ముతాయి. ప్రత్యక్ష ప్రదర్శనలు, థియేటరు యాక్టు‌లు, ఫెన్సింగు డిస్ప్లేలు, సంగీతం, ఇంటరాక్టివు కార్యకలాపాలు ఉన్నాయి. మార్కెటు కాస్టిలియను, అమాజిగు, సెఫార్డికు, ఇండో-జిప్సీ వంటి విభిన్న సంస్కృతులను సూచించే నేపథ్య ప్రాంతాలుగా విభజించబడింది. ఈ మార్కెట్టు ప్రతి సంవత్సరం వేలాది మంది సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది. సాంస్కృతిక పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థను పెంచుతుంది. ఇది సాధారణంగా జూన్‌లో జరుగుతుంది. తదుపరి ఎడిషను 2025కి షెడ్యూలు చేయబడింది.<ref>{{Cite web|url=https://melillamonumental.es/mercado-renacentista-de-carlos-v/|title=Mercado Renacentista de Carlos V|access-date=2025-04-13|website=Melilla Monumental|language=es}}</ref> ==== మూన్ కింద సంగీతం ==== ఇది వేసవి రాత్రులలో జరిగే సాంస్కృతిక కార్యక్రమం నగరంలోని చిహ్న ప్రదేశాలలో బహిరంగ కచేరీలను అందిస్తుంది. క్లాసికలు నుండి ఫ్లేమెన్కో వరకు వివిధ రకాల సంగీత శైలులను కలిగి ఉన్న ఈ కార్యక్రమం బహిరంగంగా ప్రదఋశించబడుతుంది. ఇది స్థానిక, అంతర్జాతీయ ప్రదర్శనకారులను కలిగి ఉంటుంది. ఇది కళలు, సంస్కృతిని ప్రోత్సహిస్తుంది. నగరంలోని ప్రధాన వేసవి ఆకర్షణలలో ఇది ఒకటి. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/musica-a-la-luna-una-gran-iniciativa/|title='Música a la Luna', una gran iniciativa - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2024-07-07|language=es}}</ref> ==== మెలిల్లా జాజు డేసు ==== మెలిల్లా జాజు డేసు అనేది జాజు సంగీతానికి అంకితమైన వార్షిక కార్యక్రమం, నగరంలోని వివిధ వేదికలలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ సంగీతకారుల కచేరీలు ఉంటాయి. ఈ ఉత్సవం సాంప్రదాయ నుండి సమకాలీన వరకు విస్తృత శ్రేణి జాజు శైలులను ప్రదర్శిస్తుంది. స్థానిక కళాకారుల భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. కచేరీలతో పాటు, వర్కుషాపు‌లు మాస్టరు‌క్లాసు‌లు వంటి విద్యా కార్యకలాపాలు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ కార్యక్రమం మెలిల్లా సాంస్కృతిక పర్యాటక ఆకర్షణను పెంచుతుంది. దీనిని సంగీత ప్రియులకు గుర్తించదగిన గమ్యస్థానంగా ఉంచుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/musica-a-la-luna-una-gran-iniciativa/|title='Música a la Luna', una gran iniciativa - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2024-07-07|language=es}}</ref> ==== గాయకుడు-గేయరచయిత పోటీ ==== మెలిల్లా గాయకుడు-గేయరచయిత పోటీ అనేది అసలైన సంగీతాన్ని ప్రోత్సహించే వార్షిక కార్యక్రమం, స్థానికంగా, బయటి నుండి వచ్చిన ఉద్భవిస్తున్న [[గాయకుడు-గేయరచయిత]]<nowiki>లకు</nowiki> వారి అసలైన కూర్పులను ప్రదర్శించే అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. ఈ పోటీ స్థానిక సంస్కృతికి మద్దతు ఇస్తుంది. రికార్డింగు‌లు, కచేరీ అవకాశాలతో సహా బహుమతులతో కొత్త ప్రతిభకు దృశ్యమానతను అందిస్తుంది. ఇది సంగీత అనుభవాన్ని సుసంపన్నం చేసే అదనపు కార్యకలాపాలను కలిగి ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన సాంస్కృతిక సమావేశ కేంద్రంగా కూడా మారింది. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/el-cantautor-tontxu-actua-este-miercoles-en-la-uned-de-melilla/|title=El cantautor Tontxu actúa este miércoles en la Uned de Melilla - El Faro de Melilla|access-date=2025-04-13|date=2025-04-01|language=es}}</ref> === విందులు - పండుగలు === * క్రిస్మసు: ప్రభుత్వ సెలవు దినాలు క్రిస్మసు (డిసెంబరు 25), నూతన సంవత్సర వేడుక (డిసెంబరు 31), నూతన సంవత్సర దినోత్సవం (జనవరి 1), ముగ్గురు రాజుల వేడుక (జనవరి 6). * ఈస్టరు: పవిత్ర గురువారం, గుడ్ ఫ్రైడేతో పాటు. <ref>{{Cite web |title=COFRADÍAS MELILLA 2020 by Carlos Rubiales Morales - Issuu |url=https://issuu.com/carlosrubiales/docs/cofrad_as_melilla_2020.indd |access-date=2022-02-10 |website=issuu.com |date=11 March 2020 |language=en }}{{Dead link|date=జూన్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * రంజాన్: ఈద్ అల్-ఫితరు * ఈద్ అల్ అధా: జూలై 11<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla Festive Calendar 2022 |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=30529&nivel=1400&tipo=2&codMenu=291&evento=1}}</ref> * మేరీ స్వీకరణ: ఆగస్టు 15. * పాట్రను సెయింట్సు ఫెస్టివలు: అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది రోసరీ వేడుక, సెప్టెంబరు 8. * మెలిల్లా డే, సెప్టెంబరు 17. ఇది 1497లో పెడ్రో డి ఎస్టోపినాను మెలిల్లాను జయించిన జ్ఞాపకార్థం, మెలిల్లా కాస్టిలే కిరీటంలో భాగమైంది. * స్పెయిను జాతీయ దినోత్సవం: అక్టోబరు 12 * ఆల్ సెయింట్సు డే: నవంబరు 1 * రాజ్యాంగ దినోత్సవం: డిసెంబరు 6 * ఇమ్మాక్యులేటు కాన్సెప్షను విందు: డిసెంబరు 8 ==== మెలిల్లా ఫెయిరు ==== ప్రధాన వ్యాసం: మెలిల్లా ఫెయిరు [[File:Feria de Melilla 2008.jpg|thumb| మెలిల్లా ఫెయిరు]] సెప్టెంబరులో జరిగే మెలిల్లా ఫెయిరు వేడుకల సందర్భంగా వీధులు స్పానిషు సంస్కృతి, చరిత్ర, సాంప్రదాయ చిహ్నాలుగా తీపి వైను, టపాసులు, లైవు ఫ్లేమెన్కో ప్రదర్శనలతో చోటు చేసుకుంటాయి. పగటి కార్యక్రమాలలో ప్లాజా డి టోరోసు, డి మెలిల్లాలో నృత్యం, ప్రత్యక్ష సంగీతం (ఫ్లేమెన్కో వంటివి), ఎద్దుల పోరాటాలు ఉంటాయి. అయితే రాత్రి ఉత్సవాన్ని రెస్టారెంట్లు, క్లబ్బు‌లు, రైడు‌లు, ఆటలతో కూడిన మొత్తం ఫెయిరు గ్రౌండు‌తో కూడిన రెసింటో ఫెరియలు‌కు తరలిస్తారు. <ref>{{Cite web |date=2024-09-07 |title=Penúltimo día de la Feria de Melilla en imágenes |url=https://elfarodemelilla.es/penultimo-dia-feria-melilla-imagenes/ |access-date=2025-04-17 |language=es}}</ref> ==== మెలిల్లాలో పవిత్ర వారం ==== [[File:Procesión de Semana Santa en Melilla..jpg|thumb|పవిత్ర వార ఊరేగింపు: హెర్నాండెజు పార్కు‌లో పవిత్ర సోమవారం నాడు "లా పొలినికా"]] మెలిల్లాలోని పవిత్ర వారం నగరంలోని ప్రధాన మతపరమైన ఉత్సవాలలో ఒకటి. ఇది లోతైన సంప్రదాయం. దీనిని బలమైన ప్రజాదరణతో జరుపుకుంటారు. దీని డాక్యుమెంటు మూలాలు 1498 నాటివి. ప్రస్తుతం నగరంలోని పురాతన సోదరభావం అయిన కోఫ్రాడియా డెలు నజరేనో సంరక్షణలో ఉన్న క్రీస్తు ఆఫ్ ది ట్రూ క్రాస్ (క్రిస్టో డి లా వెరా క్రజు) ఊరేగింపు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |date=2025-03-29 |title=Melilla: el secreto mejor guardado de la Semana Santa Española |url=https://www.abc.es/viajar/melilla-secreto-mejor-guardado-semana-santa-espanola-20250319191754-nt.html |access-date=2025-04-17 |website=Diario ABC |language=es}}</ref> పవిత్ర వారంలో ఐదు సోదర సంఘాలు - ఫ్లాగెలాసియోను, నజారెనో, జెససు కౌటివో, సోలెడాడు, హుమిల్లాడో - పాం సండే నుండి ఈస్టరు ఆదివారం వరకు ఊరేగింపులను నిర్వహిస్తాయి. చారిత్రాత్మక కేంద్రం, నగరంలోని ఆధునిక ప్రాంతాల వీధుల గుండా వెళతాయి.<ref>{{Cite web |last=Rodríguez |first=Víctor A. Lafuente Sánchez, Francisco Sangorrín Perdices y David Rodríguez |title=Semana Santa en Melilla en Melilla |url=https://www.cofradiasyhermandades.es/semanasantae.php?cc=588400 |access-date=2025-04-17 |website=Cofradias y Hermandades |language=es}}</ref> గుడ్ ఫ్రైడే రోజున జరిగే క్రీస్తు విలాప ఊరేగింపు అత్యంత ముఖ్యమైన సంఘటనలలో ఒకటి. ఇది అధికారిక తపస్సు స్టేషను‌గా పరిగణించబడుతుంది. పౌర, సైనిక అధికారులు ఇద్దరూ హాజరవుతారు. గౌరవం, గంభీరమైన ప్రతిబింబానికి చిహ్నంగా నల్ల మాంటిల్లాలు ధరించిన మహిళలు ఉండటం మరొక విలక్షణమైన సంప్రదాయం. <ref>{{Cite web |date=2022-04-14 |title=Recorridos y horarios para las procesiones del Viernes Santo |url=https://elfarodemelilla.es/recorridos-horarios-procesiones-viernes-santo/ |access-date=2025-04-17 |language=es}}</ref> [[File:Día de Melilla (5) Melilla.jpg|thumb| మెలిల్లా దినోత్సవం]] === మెలిల్లా దినోత్సవం === మెలిల్లా దినోత్సవం 1497లో కాస్టిలే కిరీటంలో నగరాన్ని చేర్చడాన్ని గుర్తుచేస్తూ సెప్టెంబరు 17న మెలిల్లా దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ సందర్భంగా స్మారక కార్యక్రమాలు అధికారిక వేడుకలు జరుగుతాయి.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - ¡FELICITACIÓN DÍA DE MELILLA 2024! |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=37527&nivel=1400&tipo=2&codResi=1&language=es&codMenu=156&codMenuPN=600&codMenuSN=261 |access-date=2025-04-17 |website=www.melilla.es}}</ref> === ఇతర వేడుకలు === [[File:Virgen_del_Carmen_en_Melilla.jpg|thumb|మెలిల్లాలోని అవరు లేడీ ఆఫ్ మౌంటు కార్మెలు]] అవరు లేడీ ఆఫ్ మౌంటు కార్మెలు పండుగ జూలై 16న జరుపుకుంటారు. నావికుల పోషకురాలైన అవరు లేడీ ఆఫ్ మౌంటు కార్మెలు ప్రార్థనలో ఒక భూమి ఊరేగింపు తరువాత సముద్ర చిత్రాల ఊరేగింపు ఉంటుంది. చిత్రాలలో ఒకటి, "వర్జెను డెలు కార్మెను కరోనాడా డెలు పెర్చెలు" ఆమె విందు రోజు తర్వాత ఆదివారం ఉదయం శాన్ అగస్టిను చర్చి వైపు బయలుదేరి మెలిల్లా నౌకాశ్రయంలో బయలుదేరి తరువాత ఆలయానికి తిరిగి ప్రాసెసు చేయబడిన తర్వాత మధ్యాహ్నం తిరిగి వస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Monumental |first=Melilla |date=2020-07-16 |title=Conociendo nuestro patrimonio Virgen del Carmen |url=https://melillamonumental.es/conociendo-nuestro-patrimonio-virgen-del-carmen/ |access-date=2025-03-09 |website=Melilla Monumental |language=es}}</ref> జూన్ చివరి వారాంతంలో 5వ కార్లోసు పునరుజ్జీవన మార్కెట్టు వేడుక జరుగుతుంది. ఇది మెలిల్లా లా వీజాలో జరిగే పండుగ. ఇది మూడు రోజుల పాటు మధ్యయుగ మార్కెట్టు‌ను పునఃసృష్టిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=En junio regresa el Mercado Medieval a Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/junio-regresa-mercadop-medieval-melilla/ |access-date=2025-03-14 |language=es}}</ref> [[File:Patrona_de_Melilla_(3).jpg|thumb|మెలిల్లా పోషకురాలు]] ప్రతి సెప్టెంబరు 8న అవరు లేడీ ఆఫ్ రోసరీ, మెలిల్లా పాట్రను సెయింటు దినోత్సవ వేడుకను సూచిస్తుంది. అదనంగా ఈద్ అల్-ఫితరు, ఈద్ అల్-అధాతో సహా రంజాను ఆచారం అధికారికంగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla Calendario de Festivos 2022 |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_fact_d4_v1.jsp&contenido=30529&nivel=1400&tipo=2&codMenu=291&evento=1}}</ref> ప్రతి సమాజం దాని స్వంత సెలవులను జరుపుకుంటుంది. ఉదాహరణకు యూదు హనుక్కా,<ref>[http://www.elfarodigital.es/ceuta/sociedad/112160-hoy-quedara-inaugurada-la-iluminacion-con-motivo-de-la-fiesta-hebrea-januca.html Today the lighting will be inaugurated on the occasion of the Jewish holiday 'Hanukkah'] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728190845/http://www.elfarodigital.es/ceuta/sociedad/112160-hoy-quedara-inaugurada-la-iluminacion-con-motivo-de-la-fiesta-hebrea-januca.html}}. El Faro Digital, November 3, 2013.</ref>హిందూ దీపావళి,<ref>[http://www.elfarodigital.es/especiales-diario-impreso/diwali.html Diwali] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129170640/http://www.elfarodigital.es/especiales-diario-impreso/diwali.html}}. El Faro Digital, December 3, 2012.</ref> లేదా త్యాగం పండుగ లేదా గొర్రెపిల్ల పండుగ అని కూడా పిలువబడే ఐద్-అల్ కేబీరు. 2010 నుండి కార్మిక క్యాలెండరు‌లో అధికారికంగా గుర్తించబడిన ఏకైక క్రైస్తవేతర సమాజ వేడుక ఇది.<ref>[http://www.antena3.com/noticias/espana/ceuta-melilla-celebran-fiesta-musulmana-sacrificio-cordero_2010111700092.html Ceuta and Melilla celebrate the Muslim Feast of the Sacrifice]. [[Antena 3 (Spanish TV channel)|Antena 3]], November 17, 2010.</ref> === క్రీడ === ====క్రీడా సౌకర్యాలు==== నగరంలో డిపార్ట్మెంటు ఆఫ్ ఎజ్యుకేషను నిర్వహణలో యువత కొరకు విస్తారమైన క్రీడాకేంద్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా వరకు పరిపాలనా రాయితీ కింద ప్రైవేటు కంపెనీలచే నిర్వహించబడతాయి. ఈ కేంద్రాలలో చాలా వరకు ఈత వంటి వివిధ రకాల క్రీడా కార్యకలాపాలను అందిస్తాయి. ఇండోరు పెవిలియను‌లు, బహుళ-క్రీడా కోర్టులు, మైదానాలు, ఫిట్నెసు ‌గదులు, క్రీడా ప్రాంగణాల అద్దెకు ప్రాప్తిని అందిస్తాయి. .<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla - Instalaciones Deportivas |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_lloc_d10_v1.jsp&layout=contenedor.jsp&codbusqueda=268&codResi=1&language=es&codMenu=226&codMenuPN=601&codMenuSN=5&numeroPagina=2 |access-date=2025-04-16 |website=www.melilla.es}}</ref> ===== అల్వారెజ్ క్లారో మునిసిపలు స్టేడియం ===== ప్రధాన వ్యాసం: ఎస్టాడియో మునిసిపలు అల్వారెజు క్లారో అల్వారెజు క్లారో మునిసిపలు స్టేడియం మెలిల్లా ప్రధాన క్రీడా వేదికగా ఉంది. యుడి మెలిల్లాకు నిలయం. దీనిని 1945 సెప్టెంబరు 29న అప్పటి మేయరు రాఫెలు అల్వారెజు క్లారో ప్రారంభించారు. ఆయన పేరు మీద స్టేడియంకు పేరు పెట్టారు. దీని సామర్థ్యం 10,000 మంది ప్రేక్షకులు.<ref>{{Cite web |date=2017-08-15 |title=MelillaEsDeporte.es - La inauguración del Estadio Álvarez Claro |url=http://www.melillaesdeporte.es/noticia/4101/la-inauguracion-del-estadio-alvarez-claro |access-date=2025-04-16 |archive-date=15 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815024003/http://www.melillaesdeporte.es/noticia/4101/la-inauguracion-del-estadio-alvarez-claro |url-status=dead }}</ref>దాని చరిత్ర అంతటా ఇది అట్లెటికో మాడ్రిడు, అథ్లెటికు క్లబ్బు, లెవాంటే యుడి, రియలు మాడ్రిడు సిఎఫ్ వంటి క్లబ్బు‌లతో జరిగే ఆటలతో పాటు స్పెయిను యు21 జాతీయ జట్టు కోసం అంతర్జాతీయ మ్యాచు‌లను కూడా నిర్వహించింది. ఇది 2015 కోపా డి లా రీనా డి ఫుట్బాలు ‌ఫైనలు‌కు కూడా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. <ref>{{Cite web |title=Do you remember the excitement of the 2015 Copa de la Reina? {{!}} www.rfef.es |url=https://rfef.es/es/noticias/recuerdas-la-emocion-de-la-copa-de-la-reina-2015 |access-date=2025-04-16 |website=rfef.es |language=es}}</ref> 2021 నుండి స్టేడియం క్లైంబింగు వాలు, ప్యాడిలు టెన్నిసు కోర్టులు షూటింగు రేంజు వంటి కొత్త సౌకర్యాలతో మునిసిపలు మల్టీ-స్పోర్టు కాంప్లెక్సు‌గా రూపాంతరం చెందుతోంది. <ref>{{Cite web |date=2021-04-06 |title=Álvarez Claro Stadium to become a municipal multi-sport complex |url=https://elfarodemelilla.es/estadio-alvarez-claro-pasa-convertirse-complejo-polideportivo-municipal/?utm_source=chatgpt.com |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref> ===== జేవియరు ఇంబ్రోడా ఓర్టిజు పెవిలియను ===== జేవియరు ఇంబ్రోడా ఓర్టిజు పెవిలియను 2,900 మంది ప్రేక్షకుల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది మెలిల్లా బాస్కెట్బాలు ‌క్లబ్బు (ఎల్‌ఇబి ఓరో), మెలిల్లా ఫుట్బాలు సాలా (ఎల్‌ఎన్‌ఎఫ్‌ఎస్), మెలిల్లా వాలీబాలు క్లబ్బు (సూపర్లిగా డి వోలీబోలు మస్కులినా) లకు హోం వేదికగా ఉంది.<ref>{{Cite web |last=Baloncesto |first=Melilla |title=Melilla Basketball Club – Official Website |url=https://clubmelillabaloncesto.org/ |access-date=2025-04-16 |website=Club Melilla Baloncesto |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=CD Melistar FS: Club Information {{!}} LNFS |url=https://www.lnfs.es/equipo/cd-melistar-fs/100/info |access-date=2025-04-16 |website=www.lnfs.es |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=Melilla Volleyball Club {{!}} Official Site |url=https://clubvoleibolmelilla.com/ |access-date=2025-04-16 |website=Melilla Volleyball Club |language=es}}</ref> దీనిని 1995 ఫిబ్రవరి 17న సియుడాడు డి మెలిల్లా స్పోర్ట్సు పెవిలియను‌గా ప్రారంభించారు. 2007లో స్పానిషు బాస్కెట్బాలులో కీలక వ్యక్తి 1993–94 సీజను‌లో సిబి మలగాతో లిగా ఎసిబిలో రన్నరపు‌గా నిలిచిన మెలిల్లాలో జన్మించిన కోచు జేవియరు ఇంబ్రోడా గౌరవార్థం దీనిని పేరు మార్చారు. .<ref>{{Cite web |title=acb.com |url=https://www.acb.com/entrenador/trayectoria-logros/id/20300073 |access-date=2025-04-16 |website=www.acb.com |language=es}}</ref> పెవిలియను ప్రధాన క్రీడా కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. వీటిలో కోపా ప్రిన్సేసా డి అస్టురియాసు మూడు ఎడిషను‌లు, మూడు లిగా ఎసిబి ప్లేఆఫు ఫైనలు‌లు ఉన్నాయి. 2025లో ఆగస్టు 2024లో జరిగిన 1వ జేవియరు ఇంబ్రోడా మెమోరియలు వంటి ఈవెంటు‌ల సమయంలో నమోదైన అధిక ఉష్ణోగ్రతల తర్వాత వాతావరణ నియంత్రణ వ్యవస్థకు మెరుగుదలలు ప్రకటించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |date=2014-06-07 |title=€87,985 invested to make the Javier Imbroda Pavilion "more human" - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/invierten-87-985-para-hacer-mas-humano-el-pabellon-javier-imbroda/ |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |title=The 2022 Princess of Asturias Cup Final breaks its first record |url=https://www.feb.es/2022/3/10/baloncesto/final-copa-princesa-asturias-2022-bate-primer-record/89545.aspx |access-date=2025-04-16 |website=FEB |language=ES}}</ref> ===== జనరల్ బానుల్స్ సామాజిక సాంస్కృతిక క్రీడా కేంద్రం ===== జనరలు బానుల్సు సామాజిక సాంస్కృతిక క్రీడా కేంద్రం 1914లో మెలిల్లా ఈక్వెస్ట్రియను సొసైటీగా స్థాపించబడింది. దీనిని 1920లో స్పెయిను‌కు చెందిన 13వ అల్ఫోన్సో రాయలు ఈక్వెస్ట్రియను సొసైటీగా గుర్తించి జనరలు ఫ్రాన్సిస్కో బానుల్సు గౌరవార్థం 2014లో దాని ప్రస్తుత పేరును స్వీకరించారు.<ref>{{Cite web |title=General Bañuls Sociocultural Sports Center, Melilla Club - Melilla |url=https://fabs.es/centro-deportivo-sociocultural-hipica-general-banuls-club-en-melilla-melilla/ |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref> ఈ కేంద్రం ఆధునిక సౌకర్యాలతో పాటు దాని ఈక్వెస్ట్రియను, టెన్నిసు పాడిలు టెన్నిసు పాఠశాలల మీద దృష్టి సారించి అనేక రకాల క్రీడలు సాంస్కృతిక కార్యకలాపాలను అందిస్తుంది. ఇది సంవత్సరాలుగా అనేక టోర్నమెంట్లు, సామాజిక కార్యక్రమాలను నిర్వహించింది.<ref>{{Cite web |title=Sociocultural sports centers - DIAPER - Liferay DXP |url=https://ejercito.defensa.gob.es/diaper/centros-deportivos-socio-culturales |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305225717/https://ejercito.defensa.gob.es/diaper/centros-deportivos-socio-culturales |archive-date=5 March 2025 |access-date=2025-04-16 |website=DIAPER |language=es |url-status=live }}</ref> దాని అత్యంత ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్థులలో టెన్నిసు ఆటగాడు ఫెలిసియానో ​​లోపెజు ఒకరు ఆయన 5 - 12 సంవత్సరాల మధ్య మెలిల్లాలో ఉన్న సమయంలో ఈ కేంద్రంలో శిక్షణ పొందాడు. తన విజయవంతమైన వృత్తిపరమైన వృత్తిని ప్రారంభించడానికి ముందు టెన్నిసు‌లో తన మొదటి అడుగులు వేశాడు.<ref>{{Cite web |last=Calderay |first=Antonio |date=2023-07-02 |title=Melilla was key in the development of Feliciano López as a tennis player - MelillaHoy |url=https://melillahoy.es/melilla-fue-clave-en-la-formacion-de-feliciano-lopez-como-tenista/ |access-date=2025-04-16 |language=es}}</ref><ref>{{Cite news |last=Serras |first=Manel |date=2002-06-30 |title=Feliciano López, the unknown survivor |url=https://elpais.com/diario/2002/06/30/deportes/1025388023_850215.html |access-date=2025-04-16 |newspaper=El País |language=es |issn=1134-6582}}</ref> ===== రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా ===== రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా (ఆర్‌సిఎంఎం) అనేది 1944 మార్చి 6న మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లాగా స్థాపించబడిన నాటికలు సంస్థ. ఇది 1944 ఆగస్టు 13న అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. 2006లో స్పెయిను రాజు జువాను 1వ కార్లోసు నుండి "రాయలు" హోదాను పొందింది. ఇందులో 6,000 కంటే ఎక్కువ మంది సభ్యులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web |last=RCMMelilla |title=Royal Maritime Club of Melilla |url=https://www.realclubmaritimomelilla.es/clmar/ |access-date=2025-04-16 |website=Real Club Marítimo de Melilla |language=es}}</ref> ఆర్‌సిఎంఎం క్రీడలలో ముఖ్యంగా సెయిలింగు‌లో రాణిస్తోంది. 1997 నుండి మెలిల్లా నాటికలు వీకు‌ను నిర్వహిస్తోంది. 18 జట్లతో బలమైన బాస్కెటుబాలు విభాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది నాటికలు యాక్టివిటీ ఏరియా, స్విమ్మింగు పూలు, జిం, పెటాంకు కోర్టు, సౌనా, రెస్టారెంటు, కేఫు, ఎగ్జిబిషను హాలు వంటి విస్తృత శ్రేణి సౌకర్యాలు, కార్యకలాపాలను కూడా అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Club Marítimo de Melilla |url=https://www.rcmarsc.es/nacional-e-internacional/club-maritimo-de-melilla |access-date=2025-04-16 |website=rcmarsc.es |language=es}}</ref> సాంస్కృతికంగా క్లబ్బు ఇతర సామాజిక, విద్యా కార్యకలాపాలతో పాటు సముద్ర ఇతివృత్తాల మీద దృష్టి సారించిన సాంస్కృతిక దినోత్సవాలను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=RCMMelilla |date=2025-02-21 |title=The XI Cultural Days begin |url=https://www.realclubmaritimomelilla.es/clmar/arrancan-las-xi-jornada-culturales-club-maritimo-melilla-rcmm/ |access-date=2025-04-16 |website=Real Club Marítimo de Melilla |language=es}}</ref> ===== ఇతర సౌకర్యాలు ===== మెలిల్లాలో అనేక ఫుట్బాలు, సెవెను-ఎ-సైడు ఫుట్బాలు మైదానాలు, మోటోక్రాసు ట్రాకు, రేడియో-నియంత్రిత కార్ సర్క్యూటు, పాడిలు టెన్నిసు, పెటాంక్ క్లబ్బు‌లు, ఎల్ ఫ్యూర్టే స్పోర్ట్సు క్లబ్బు, మెలిల్లా గోల్ఫు కోర్సు, లాజారో ఫెర్నాండెజు, గార్సియా పెజ్జీ స్పోర్ట్సు పెవిలియను‌లు, మునిసిపలు స్విమ్మింగు పూల్సు, అల్వారెజు క్లారో కోర్టులు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |title=Ciudad Autónoma de Melilla. Sports Facilities. |url=https://www.melilla.es/melillaportal/contenedor.jsp?seccion=s_lloc_d10_v1.jsp&layout=contenedor.jsp&codbusqueda=268&codResi=1&language=es&codMenu=226&codMenuPN=601&codMenuSN=7&numeroPagina=2}}</ref> === క్రీడా క్లబ్బులు === ==== ఫుట్బాలు ==== ప్రధాన వ్యాసం: యుడి మెలిల్లా నగరంలోని ఫుట్బాలు క్లబ్బు యుడి మెలిల్లా, స్పానిషు ఫుట్బాలు మూడవ శ్రేణి సెగుండా డివిజను బిలో ఆడుతుంది. ఈ క్లబ్బు 1943లో స్థాపించబడింది. 1945 నుండి 12,000 సీట్ల ఎస్టాడియో మున్సిపలు అల్వారెజు క్లారోలో ఆడుతోంది. 2012లో ఇతర క్లబ్బు రద్దు చేయబడే వరకు యుడి మెలిల్లా ఎడి సియుటాతో సియుటా-మెలిల్లా డెర్బీని ఆడింది. మొరాకోలోకి ప్రవేశించకుండా ఉండటానికి ఈ క్లబ్బు‌లు స్పానిషు ప్రధాన భూభాగం ద్వారా ఒకదానికొకటి ప్రయాణించాయి.<ref name="chameleon">{{cite book |last=Hawkey |first=Ian |title=Feet of the chameleon: the story of African football |url=https://archive.org/details/feetofchameleons0000hawk |publisher=Portico |year=2009 |isbn=978-1-906032-71-5 |location=London}}</ref> నగరంలో రెండవ అత్యధిక ర్యాంకు పొందిన క్లబ్బు నాల్గవ-టైరు టెర్సెరా డివిజను‌కు చెందిన క్యాసినో డెలు రియలు సిఎఫ్. ఫుట్బాలు పాలక సంస్థ మెలిల్లా ఫుట్బాలు ఫెడరేషను.<ref>{{Cite web |title=UD Melilla |url=https://udmelilla.es/ |access-date=2025-04-17 |language=es}}</ref> ==== బాస్కెట్బాలు ==== ప్రధాన వ్యాసం: క్లబ్బు మెలిల్లా బలోన్సెస్టో క్లబ్బు మెలిల్లా బలోన్సెస్టో నగరంలోని ప్రధాన బాస్కెట్బాలు ‌జట్టు. 1984లో స్థాపించబడిన ఈ జట్టు ఎసిబి లీగు‌కి కొంచెం దిగువన ఉన్న స్పానిషు బాస్కెట్బాలు రెండవ శ్రేణి అయిన ఎల్‌ఇబి ఓరోలో పోటీపడుతుంది. మెలిల్లా బలోన్సెస్టో ఈ లీగు‌లో పోటీ జట్టుగా ఉంది. సంవత్సరాలుగా ఎసిబికి అనేక ప్రమోషను దశలలో ఆడింది. ఈ జట్టు తన హోం గేం‌లను పాబెల్లోను మున్సిపలు డి డిపోర్టెసు జేవియరు ఇంబ్రోడాలో ఆడుతుంది. ఇది దాదాపు 5,000 మంది ప్రేక్షకుల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ పెవిలియను మెలిల్లా అభిమానుల గుండె, వారు ప్రతి ఆటలోనూ స్థానిక జట్టుకు ఉద్రేకంతో మద్దతు ఇస్తారు. క్లబ్బు ఇంకా ఎసిబికి ప్రమోషను సాధించనప్పటికీ ఇది ఎల్‌ఇబి ఓరోలో స్థిరమైన పోటీదారుగా ఉంది. క్రమం తప్పకుండా ప్లేఆఫ్‌లలో పాల్గొంటుంది. అధిక స్థాయి ఆటను ప్రదర్శిస్తుంది. అదనంగా మెలిల్లా బలోన్సెస్టో యువ ఆటగాళ్లను అభివృద్ధి చేయడంలో తరువాత ఇతర పోటీలలో రాణించిన ప్రతిభావంతులకు వేదికను అందించడంలో విజయవంతమైంది. ఫుట్బాలు మాదిరిగానే క్లబ్బు ఔరెన్సు బాలోను‌సెస్టో లేదా కాసెరెసు సియుడాడు డెలు బాలోను‌సెస్టో వంటి ఇతర ఎల్‌ఇబి ఓరో జట్లతో జరిగే మ్యాచు‌లలో లీగు‌లోని రెండు క్లబ్బు‌ల పోటీ స్వభావం కారణంగా తరచుగా గణనీయమైన ఉత్సాహాన్ని కలిగిస్తాయి. <ref>{{Cite web |last=Baloncesto |first=Melilla |title=Club Melilla Baloncesto – Web del Club Melilla Baloncesto |url=https://clubmelillabaloncesto.org/ |access-date=2025-04-17 |website=Club Melilla Baloncesto |language=es}}</ref> ==== క్రీడా కార్యక్రమాలు ==== ===== ఆఫ్రికను రేసు ఆఫ్ ది లెజియను ===== ఆఫ్రికను రేసు ఆఫ్ ది లెజియను (కారెరా ఆఫ్రికానా డి లా లెజియను) అనేది స్పానిషు లెజియను‌కు చెందిన 1వ టెర్సియో “గ్రాను కాపిటను” నిర్వహిస్తుంది. మెలిల్లాలో ఏటా జరిగే పోటీ. ఇందులో అనేక వర్గాలు ఉన్నాయి: 50 కి.మీ అడుగుల రేసు, 25 కి.మీ మార్చి, మౌంటెను బైకింగు (బిటిటి), ఎలక్ట్రికు బైకు రేసు (75 కి.మీ)క్రీడలు ఉంటాయి. మినీఆఫ్రికాన అని పిలువబడే ఈ క్రీడలో పిల్లల వెర్షను‌ ఉంటుంది. ఈ క్రీడా మార్గం సహజ ప్రకృతి దృశ్యాలు, బీచు‌లు, చారిత్రాత్మక నగర కేంద్రంలో ప్రయాణిస్తుంది. దాని శారీరక డిమాండ్లు, సుందరమైన ఆకర్షణకు ప్రసిద్ధి చెందింది. పాల్గొనడం 3,500 మంది అథ్లెట్లకు పరిమితం చేయబడింది. ఈ కార్యక్రమంలో రిఫ్రెష్మెంటు ‌స్టేషన్లు, వైద్య సహాయం, సాంప్రదాయ ఆఫ్రికను డిన్నరు వంటి సైడు యాక్టివిటీలు ఉంటాయి. ఇది నగరంలో అత్యంత చిహ్నమైన క్రీడా కార్యక్రమాలలో ఒకటిగా, అథ్లెటిక్సు, లెజియను విలువల మధ్య సంబంధానికి చిహ్నంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|url=https://carreraafricana.com/marcha-carrera/|title=Marcha – Carrera – Carrera Africana|access-date=2022-02-05|language=es}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===== మెలిల్లా సెయిలింగు వారం ===== మెలిల్లా సెయిలింగ్ వీక్ (సెమానా నాటికా డి మెలిల్లా) అనేది ఆగస్టులో నోరే మెరీనాలో రాయలు మారిటైం క్లబ్బు ఆఫ్ మెలిల్లా నిర్వహించే వార్షిక కార్యక్రమం. ఇది డింగీ, ఆఫ్షోరు రెగట్టాలు వంటి పోటీ సెయిలింగు ఈవెంటు‌లను వినోదం, సాంస్కృతిక, విద్యా కార్యకలాపాలతో మిళితం చేస్తుంది. ఈ కార్యక్రమంలో మెలిల్లాను మోట్రిల్‌తో అనుసంధానించే రెండు ఖండాల ఆఫ్‌షోర్ రెగట్ట అనే హైలైట్ ఉంది. అదనంగా, ఇందులో "ఎ సీ వితౌట్ బారియర్స్" అనే నినాదంతో వర్క్‌షాప్‌లు, గైడెడ్ టూర్లు, కచేరీలు, కుటుంబ-స్నేహపూర్వక కార్యకలాపాలు ఉన్నాయి, ఇవి నాటికల్ క్రీడలకు చేరిక, సార్వత్రిక ప్రాప్యతను ప్రోత్సహిస్తాయి. ఇది క్రీడా పర్యాటకం, నగరం యొక్క సాంస్కృతిక జీవితానికి కీలకమైన కార్యక్రమం. <ref>{{Cite web|url=https://elfarodemelilla.es/vii-semana-nautica-vela-ligera-entra-escena/|title=La VII Semana Náutica de Vela Ligera entra en escena - El Faro de Melilla|access-date=2025-03-09|date=2019-08-10|language=es}}</ref> === సాంప్రదాయ దుస్తులు === [[File:Traje típico de Melilla.jpg|left|thumb|మెలిల్లా సాంప్రదాయ మహిళల దుస్తులు]] మెలిల్లా సాంప్రదాయ మహిళల దుస్తులకు సాపేక్షంగా ఇటీవలి చరిత్ర ఉంది. 1994 నుండి జోక్విన్ కాలెజోను, డియెగో పినెరో మిస్ స్పెయిను పోటీలో మెలిల్లా పోటీదారు ధరించే ప్రాంతీయ దుస్తులను రూపొందించారు. ఈ దుస్తులు నగరంలో ఉన్న నాలుగు సంస్కృతులను సూచించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి. నీలం రంగులో (మెలిల్లా జెండా లాగా), విలక్షణమైన అంశాలను కలిగి ఉంటాయి. తెల్లటి మాడ్రోనోలతో కూడిన ఫిషింగు నెటు‌లు స్కర్టు‌లో చేర్చబడ్డాయి. ఆప్రాను స్లీవు‌ల మీద పూల ఎంబ్రాయిడరీ, బెర్బెరు, హిందూ ప్రభావాలను సూచించే ఆర్గాంజా వంటి వివరాలు ఉన్నాయి. నెక్లైను అంచులు యూదు సంస్కృతిని సూచించే స్టారు ఆఫ్ డేవిడు‌ను ఏర్పరుస్తాయి. ఈ డిజైను తరువాత మిస్టరు మెలిల్లా కోసం పురుష వెర్షను‌గా మార్చబడింది.<ref>{{Cite web |date=2022-01-28 |title=El traje regional de Melilla: la representación de las culturas en un vestido |url=https://elfarodemelilla.es/traje-regional-melilla-representacion-culturas-vestido/ |accessdate=2025-04-05 |language=es}}</ref> === బుల్ ‌ఫైటింగు === [[File:Plaza de toros de Melilla (4956255397).jpg|thumb|మెలిల్లా బుల్రింగు]] మెలిల్లాలో బుల్ ‌ఫైటింగు ప్రాముఖ్యత 1946 నాటిది. నగరంలో మొదటి బుల్ ‌ఫైటు సంవత్సరంలో మెలిల్లా బుల్రింగు నిర్మాణం ఇంకా అసంపూర్తిగా ఉంది. బుల్రింగు అధికారిక ప్రారంభోత్సవం ఒక సంవత్సరం తర్వాత జరిగింది.<ref>{{Cite web |last=Heras |first=Mario de las |date=2023-08-31 |title=La única corrida de toros en África: vuelve la Feria de Melilla con Talavante, de Justo y Caballero |url=https://www.eldebate.com/cultura/20230831/unica-corrida-toros-africa-vuelve-feria-melilla-talavante-justo-caballero_136763.html#:~:text=1946%20fue%20el%20a%C3%B1o%20en,de%20construcci%C3%B3n%20de%20la%20plaza. |access-date=2025-03-19 |website=El Debate |language=es}}</ref> === ఆహారం === మెలిల్లా సాంప్రదాయ వంటకాలు చాలా వైవిధ్యమైనవి. ఇది ఆలివు నూనె, తృణధాన్యాలు, చిక్కుళ్ళు, కూరగాయలు, చేపలు, గింజలు, మాంసం, అలాగే వైను వినియోగం దీర్ఘకాల సంప్రదాయం మీద ఆధారపడిన మధ్యధరా ఆహారంలో భాగంగా ఉంది. అదనంగా ఇది స్పానిషు, రిఫియను, అండలూసియను, మాగ్రెబి, సెఫార్డికు ప్రభావాల ప్రత్యేకమైన మిశ్రమాన్ని కలిగి ఉంది. దీని ఫలితంగా వివిధ సంస్కృతుల నుండి తీవ్రమైన రుచులు, సంప్రదాయాలతో నిండిన గొప్ప, వైవిధ్యమైన వంటకాలు లభిస్తాయి. మెలిల్లా అత్యంత ప్రాతినిధ్య వంటకాల్లో కొన్ని: రేప్ ఎ లా రుసాదిరు: మాంకు ఫిషు, వివిధ రకాల స్థానిక పదార్థాలతో తయారు చేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందిన మెలిల్లా విలక్షణమైన వంటకం. [[File:El Pimpi Pescaíto frito (5782407641).jpg|thumb|పెస్కాడో ఫ్రిటో]] * పాయెల్లా: రిఫియను ప్రాంతంలో కూడా స్వీకరించబడిన ఒక క్లాసికు స్పానిషు వంటకం. * ఓల్లా గిటానా: చిక్కుళ్ళు, మాంసాలు, కూరగాయలతో తయారు చేయబడిన సాంప్రదాయ అండలూసియను వంటకం. * పోలో ఎ లా మోరునా: రిఫియను శైలిలో మసాలా, మెరినేటు చేసిన చికెను, అత్యంత ప్రముఖమైన ప్రత్యేకతలలో ఒకటి. * హరిరా: మాంసం, కాయధాన్యాలు, చిక్పీసు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో తయారు చేసిన మాగ్రెబీ సూపు, భోజనం ప్రారంభించడానికి ముందు అనువైనది. * కాజులా డి పెస్కాడోసు: తాజా సముద్ర ఆహారాలతో తయారు చేసిన సాంప్రదాయ స్పానిషు చేపల వంటకం. [[File:Pinchitos de cordero.jpg|thumb|పిన్చిటోసు]] * పెస్కాడో ఫ్రిటో: ఒక సాధారణ అండలూసియను, రిఫియను వంటకం. ఇక్కడ చేపలను వేడి నూనెలో కరకరలాడే వరకు వేయించాలి. * షెల్ఫిషు: ముఖ్యంగా క్లామ్సు రొయ్యలు. రొయ్యలను వెల్లుల్లితో వండుతారు లేదా కాల్చి, వాటి తాజాదనం, రుచిని హైలైటు చేస్తారు. * పిన్చిటోసు: మసాలా మాంసం, స్కేవర్లు, మెలిల్లా గ్రిల్సు‌లో ప్రసిద్ధ వంటకం. * టాగిను: చేపలు, చికెను, గొడ్డు మాంసం, గొర్రె లేదా కెఫ్టా (ముక్కలు చేసిన మాంసం)తో తయారు చేసిన సాంప్రదాయ మాగ్రెబీ వంటకం. నెమ్మదిగా మట్టి టాగిను‌లో వండుతారు. * ఎన్సలాడా కోచా (మత్బుజా): కూరగాయలు, తాజా మసాలా దినుసులతో తయారు చేసిన సెఫార్డికు వంటకం, రుచిలో తేలికైనది, రిఫ్రెషు. [[File:Cortadillo de Melilla (1).jpg|thumb| కోర్టాడిల్లో]] * కౌస్కసు: సెమోలినా గోధుమలతో తయారు చేయబడింది. ఇది వివిధ రకాల వంటకాలతో వడ్డించే ఒక క్లాసికు మాగ్రెబీ వంటకం. * సెమెను: రిఫియను వంటకాలకు విలక్షణమైన పొరలుగా ఉండే పొరలుగా ఉండే ఫ్లాటు‌బ్రెడు‌లు, పా పాన్‌కేకు‌లు లేదా క్రీపుల మాదిరిగానే. [[File:Moroccan Mint Tea - 1.jpg|thumb|మాగ్రెబీ పుదీనా టీ]] * పాస్టిల్లా: మాంసం, ఎండిన పండ్లు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో నిండిన సాంప్రదాయ మాగ్రెబీ పై, పఫు పేస్ట్రీలో చుట్టబడింది. * చెబాకియా: తేనెలో నానబెట్టి నువ్వుల గింజలతో చల్లిన వేయించిన పిండితో తయారు చేయబడిన సాంప్రదాయ మాగ్రెబీ తీపి. * కోర్టాడిల్లో: స్పాంజు కేక్‌ను పోలి ఉండే స్పానిషు తీపి, పిండి, చక్కెర, నూనెతో తయారు చేయబడింది. * మాగ్రెబీ పుదీనా టీ: రిఫియను ప్రాంతంలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందిన రిఫ్రెషు పానీయం, సాధారణంగా భోజనం తర్వాత ఆనందించబడుతుంది. ఈ పాక వైవిధ్యం మెలిల్లా గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. మధ్యధరా, ఆఫ్రికను వంటకాల నుండి పదార్థాలు, పద్ధతులను మిళితం చేస్తుంది. === ప్రసిద్ధ సంస్కృతిలో మెలిల్లా === ==== నవలలు ==== మెలిల్లా నేపథ్యంలో సాగే కొన్ని ముఖ్యమైన నవలలు: <ref>{{cite book|access-date=2022-02-22 |first=HOYOS RAGEL María del |date=2015-05-07 |isbn=978-84-362-6949-9 |language=es |last=Carmen |publisher=Editorial UNED |title=MELILLA Y LA POESÍA ESPAÑOLA DESDE 1900 |url=https://books.google.com/books?id=9k79CAAAQBAJ&dq=generacion+27+melilla&pg=PT208}}</ref><ref>{{cite journal |access-date=2022-02-23 |date=1909 |first=Carmen de |language=es |last=Burgos |title=En la guerra: (Episodios de Melilla) |journal=El Cuento Semanal |volume=3 |issue=148 |url=https://www.cervantesvirtual.com/obra/en-la-guerra-episodios-de-melilla-1053849/ |archive-date=2022-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223144648/https://www.cervantesvirtual.com/obra/en-la-guerra-episodios-de-melilla-1053849/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|access-date=2022-02-23 |language=es |title=Novelas para viajar a Melilla |url=https://www.hoteles.net/melilla/rutas-literarias-melilla.html |website=Hoteles}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2022-02-24 |language=es |last=Colaboraciones |title="Melilla 1921, crónicas de guerra" |url=https://elpueblodeceuta.es//art/57653/melilla-1921-cronicas-de-guerra |website=El Pueblo de Ceuta|date=7 April 2021 }}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |author=María Gajate Bajo |title=Lo que ocurre es que él es ella: un análisis de las crónicas de Teresa de Escoriaza durante el Desastre de Annual |journal=Pasado y Memoria |issue=23 |date=2021 |doi=10.14198/PASADO2021.23.09 |doi-access=free|hdl=10045/116897 |hdl-access=free }}</ref> * విసెంటే గ్రామజే రాసిన క్యుండూ లీజ్ విసెంటే కార్టా * డెమియుర్జు: ది అవేకనింగ్ ఆఫ్ ఫూల్స్ బై ఫ్రాన్సిస్కో ఎలిప్ టోర్నే, ఫెర్రాన్ క్యూబెల్సు టోమియో * ఆర్టురో పెరెజు రివర్టే రచించిన కోర్సెయిర్సు ఆఫ్ ది లెవాంటు, ది క్వీన్ ఆఫ్ ది సౌతు * మై మెలిల్లా ఇంటర్వ్యూ (1949) విసెంటే అలీక్సాండ్రే * ఆల్బెర్టో అల్వారెజు డి సియెను‌ఫ్యూగోసు‌చే మెలిల్లా పాట (1920) * జీవితాన్ని ప్రారంభించడం. కార్మెను కాండే రాసిన మెలిల్లాలో ఒక బాల్యం జ్ఞాపకాలు (1914-1920). * కార్మెను డి బుర్గోసు రాసిన ఇన్ ది వారు: ఎపిసోడ్సు ఆఫ్ మెలిల్లా (1909), రెండవ మెలిల్లా పోరాటంలో యుద్ధ ప్రతినిధిగా ఆమె పని. * కార్లోటా ఓ'నీలు రచించిన స్పానిషు అంతర్యుద్ధంలో ఒక మహిళ * ఇగ్నాసియో మార్టినెజు డి పిసను ద్వారా మంచి పేరు * మార్టిన్ కాసారిగో రచించిన ది కల్నలు డాటరు * ది గ్రూం ఆఫ్ ది వరల్డు ఫిలిపు బెనిటెజు రెయెసు * ఫ్రాన్సిస్కో కార్కానో రచించిన ది డాటరు ఆఫ్ మార్సు * మెలిల్లా జువాను బెరెంగూరు చేత కోరబడినది * మురిల్లో 11: జువాను గెరెరో జమోరా రచించిన మెలిల్లా * డోలోరెసు గార్సియా రూయిజు రచించిన ది షుగరు క్వీన్ * వార్ క్రానికల్సు: మెలిల్లా 1921 ఇండలెసియో ప్రిటో ద్వారా * తెరెసా డి ఎస్కోరియాజా రాసిన ఫ్రం ది పెయిను ఆఫ్ వార్ (1921) ==== టీవీ సిరీస్ ==== మెలిల్లాలో చిత్రీకరించబడిన, సెట్ చేయబడిన అతి ముఖ్యమైన టీవీ సిరీస్‌లు: <ref>{{cite web|access-date=25 April 2019 |archive-date=2019-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424040420/https://melillahoy.es/noticia/117845/cultura/la-unidad-una-serie-de-movistar-que-estara-de-rodaje-en-distintos-lugares-de-la-ciudad-de-melilla-durante-tres-semanas.html |first=Luisa María |language=es |last=Sánchez Ballesteros |title='La Unidad', a Movistar + series that will be filmed in different locations of the city of Melilla for three weeks |url=http://www.melillahoy.es/noticia/117845/cultura/la-unidad-una-serie-de-movistar-que-estara-de-rodaje-en-distintos-lugares-de-la-ciudad-de-melilla-durante-tres-semanas.html |website=Melilla Hoy|date=23 April 2019 }}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=25 April 2019 |date=24 April 2019 |language=es |title=Melilla, the setting for the 'La Unidad' series by Movistar+ |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-escenario-serie-unidad-movistar/ |website=El Faro de Melilla}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> ==== సినిమాలు ==== మెలిల్లా అనేక చిత్రాలకు నేపథ్యంగా ఉంది:<ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=es |title=Melilla, a city of cinema - El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/melilla-una-ciudad-de-cine/}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> * ఘెంటార్‌లో, సె మ్యునె ఫాజిల్ (1967) * గోల్డెను బాల్సు (1993) * యు షల్ డై ఇన్ చాఫరినాస్ ‌(1995) * ద మ్యాన్ హూ న్యూ ఇన్ఫినిటీ (2015) * చావెలా (2017) * అడు (2020) * అల్గ్రియా (2021) * ద జంప్ (2024) ==== పాటలు ==== మెలిల్లాకు అంకితం చేయబడిన అత్యంత ప్రసిద్ధ పాటలలో కొన్ని:<ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=es |title=Melilla lyrics - Ismael Serrano |url=https://www.cancioneros.com/letras/cancion/8612/melilla-ismael-serrano |website=CANCIONEROS.COM/LETRAS}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=es |title=VIVA MELILLA - Emilio El Moro |url=https://www.letras.com/emilio-el-moro/viva-melilla/ |website=Letras.com}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |language=en |title=Leo Rubio - Pasodoble a Melilla |url=https://letsloop.com/artist/leo-rubio/song/pasodoble-a-melilla |website=LetsLoop}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite web|access-date=2025-03-28 |title=Joaquín Díaz, complete works • Songs |url=https://funjdiaz.net/joaquin-diaz-canciones-ficha.php?id=471 |website=funjdiaz.net}}<!-- auto-translated from unknown (Italian or Spanish) by Module:CS1 translator --></ref> * ఎమిలియో ఎల్ మోరోచే వివా మెలిల్లా (1969). * మేము జోక్విన్ డియాజ్ ద్వారా మెలిల్లా (1979) కోసం బయలుదేరాము * లియో రూబియో ద్వారా పాసోడోబులు టు మెలిల్లా (1993). * ఇస్మాయిలు సెరానో రచించిన మెలిల్లా (2003). === మీడియా === ==== వార్తాపత్రికలు ==== జాతీయ వార్తాపత్రికలతో పాటు, రెండు స్థానిక వార్తాపత్రికలు ఉన్నాయి: మెలిల్లా హోయి<ref>{{Cite web |date=2023-06-29 |title=Melilla Hoy - Actualised y noticias de Melilla |url=https://melillahoy.es/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> ఎల్ ఫారో.<ref>{{Cite web |date=2022-05-24 |title=El Faro de Melilla - Diario digital |url=https://elfarodemelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> ==== పబ్లికు టెలివిజను ==== [[File:Televisión Melilla.svg|thumb| టెలివిసియను మెలిల్లా]] అన్ని జాతీయ టెలివిజను ఛానెలు‌లు ప్రసారం చేయబడతాయి. వీటిలో పబ్లికు అండలూసియను ఛానలు, కెనాలు సుర్ టెలివిసియను ఉన్నాయి. నగరంలో రెండు స్థానిక ఛానెలు‌లు, టెలివిసియను మెలిల్లా<ref>{{Cite web |title=Inicio - |url=https://playmelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |website=playmelilla.es |language=es}}</ref> పాపులరు టీవీ, ,<ref>{{Cite web |date=2019-06-29 |title=Popular TV Melilla – Hacemos la televisión pensando en ti |url=https://populartvmelilla.es/ |access-date=2025-03-19 |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629002431/https://populartvmelilla.es/ |url-status=dead }}</ref> అలాగే వార్తలను ప్రసారం చేసే రేడియో టెలివిసియను ఎస్పానోలా స్టూడియో కూడా ఉన్నాయి. ==== రేడియో ==== అన్ని జాతీయ రేడియో స్టేషను‌లను ట్యూను చేయవచ్చు. వీటిలో సిఒపిఇ,<ref>{{Cite web |date=2025-03-18 |title=Cope Melilla – 98.4 FM |url=http://copemelilla.com/ |access-date=2025-03-19 |language=es}}</ref> ఒండా సెరో,<ref>{{Cite web |title=Home |url=http://www.ondaceromelilla.net/ml/ |access-date=2025-03-19 |website=www.ondaceromelilla.net}}</ref>, ఇతర వాటితో సహా స్థానిక ఎడిషన్‌లు ఉన్నాయి. ==== ఇంటర్నెటు ==== ఇంటర్నెటు సోషలు మీడియా వ్యాప్తితో, అనేక మీడియా అవుటు‌లెటు‌లు, పోర్టలు‌లు ఉద్భవించాయి. వీటిలో మెలిల్లామీడియా మాత్రమే మిగిలి ఉంది.<ref>{{Cite web |title=MelillaMedia |url=https://www.melillamedia.es/ |access-date=July 3, 2019 |language=es |archive-date=2 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230702091802/https://www.melillamedia.es/ |url-status=dead }}</ref> ఇది స్వయంప్రతిపత్త నగరం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. 2022 అక్టోబరులో మెలిల్లా, ఉత్తర మొరాకోలోని రిఫ్ ప్రాంతం గురించి ఓపెను యాక్సెసు‌తో డిజిటలు ఫైలు వ్యక్తిగత డాక్యుమెంటరీ ఆర్కైవు ప్రారంభించబడింది. ఇది పరిశోధకులు లేదా విద్యార్థులకు సమృద్ధిగా సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Personal Documentary Archive on the History of Melilla and the Rif Region in Northern Morocco |url=https://calentamientoglobalacelerado.net/fondo_documental_Melilla_Riff/ |access-date=November 11, 2022 |language=es}}</ref> === అమెచ్యూరు రేడియో === ఐఎస్‌ఒ 3166-1 ప్రమాణం సియుటా, మెలిల్లాలకు దేశ కోడు‌గా పొడిగింపు ఇఎని రిజర్వు చేస్తుంది. ఈ రెండు నగరాల్లో అమెచ్యూరు రేడియో ఆపరేటర్లు ఉపయోగించే కాల్ సైన్ ఇఎ9, ప్రతి ఒక్కటి ప్రత్యేక "ఎంటిటీ"గా పరిగణించబడుతుంది. === నగర కౌన్సిలు మంజూరు చేసిన గౌరవ విశిష్టతలు === ప్రత్యేక యోగ్యతలు గుర్తించదగిన ప్రయోజనాలు లేదా అసాధారణ సేవలను గుర్తించడానికి మెలిల్లా నగర కౌన్సిలు అధికారికంగా ప్రదానం చేసిన బిరుదులు, గౌరవాలు, అలంకరణలు ఈ క్రింది విధంగా ఉన్నాయి: మెలిల్లా ఫేవర్డు సన్, అడాప్టేడ్ చైల్డ్ ఆఫ్ మెలిల్లా అనే బిరుదు, మెలిల్లా మెడలు ఆఫ్ ఆనరు, మెడల్ ఆఫ్ మెలిల్లా ది సిటి ఆఫ్ మెలిల్లా మూడు విభాగాలలో: బంగారం, వెండి, కాంస్య పతకాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |last=Press |first=Europa |date=2012-09-15 |title=Margallo receives the distinction of 'Adoptive Son' of Melilla, praising the recognition of Spain's military heroes |url=https://www.europapress.es/nacional/noticia-margallo-recibe-distincion-hijo-adoptivo-melilla-elogiando-reconocimiento-heroes-militares-espana-20120915173623.html |access-date=2025-03-09 |website=www.europapress.es}}</ref> మెలిల్లా నగర మండలి మంజూరు చేసిన మొదటి అత్యున్నత విశిష్టతలు మెలిల్లాలో జన్మించిన విశిష్ట పౌరులకు (ఫెర్నాండో అర్రాబలు లేదా జేవియరు ఇంబ్రోడా,<ref>{{Cite web |title=News about Favored Son in El Faro de Melilla |url=https://elfarodemelilla.es/etiquetas/hijo-predilecto/ |access-date=2025-03-09 |language=es}}</ref>ఇతరులలో), మెలిల్లాలో జన్మించని ప్రముఖ వ్యక్తులకు (జోసు మాన్యుయెలు గార్సియా-మార్గల్లో,<ref>{{Cite web |last=Autonómico |first=Confidencial |date=2012-06-21 |title=The UCD seat that earned García Margallo the title of 'Favored Son' of Melilla |url=https://autonomico.elconfidencialdigital.com/articulo/muy-confidencial/UCD-Predilecto-Melilla-Garcia-Margallo/20120621030000013885.html |access-date=2025-03-09 |website=Confidencial Autonómico |language=es}}</ref> లేదా కార్లోటా ఓ'నీల్) అడాప్టివు చైల్డు బిరుదులు అందించబడుతుంటాయి. == సరిహద్దు భద్రత == === రక్షణ - సివిలు గార్డు === ఈ ఎన్క్లేవు రక్షణ స్పానిషు సాయుధ దళాలకు జనరలు కమాండు ఆఫ్ మెలిల్లా బాధ్యత వహిస్తుంది.<ref name="auto">{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/comgemel/Organizacion/index.html | title=Comandancia General de Melilla |website=Ministerio de Defensa}}</ref> స్పానిషు సైన్యం కమాండు పోరాట భాగాలు: * 52వ రెగ్యులర్సు పదాతిదళ రెజిమెంటు; * స్పానిషు లెజియను 1వ టెర్సియో గ్రాను కాపిటను రెజిమెంటు; * 10వ 'అల్కాంటారా' కావల్రీ రెజిమెంటు<ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/rcac10/ | title=REGIMIENTO DE CABALLERIA "ALCÁNTARA"10 |website=Ministerio de Defensa}}</ref> లియోపార్డు 2 ప్రధాన యుద్ధ ట్యాంకులు, పిజారో పదాతిదళ పోరాట వాహనాలను కలిగి ఉంది;<ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/unidades/Melilla/rcac10/Noticias/2021/03_ejercicio_de_tiro.html | title=Ejercicio de tiro del vehículo VCIC Pizarro - Ejército de tierra }}</ref><ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/unidades/Melilla/rcac10/Organizacion/index.html | title=Contenido - Ejército de tierra }}</ref> * 155/52mm టోవ్డు హోవిట్జర్లు, గ్రూపో డి ఆర్టిల్లెరియా ఆంటియేరియా II/32తో ఏర్పాటు చేయబడిన గ్రూపో డి ఆర్టిల్లెరియా డి కాంపానా I/32తో కూడిన 32వ మిశ్రమ ఆర్టిల్లెరీ రెజిమెంటు. ఇందులో 35/90 స్కైడరు/35/90 జిడిఎఫ్-007 యాంటీ-ఎయిర్‌క్రాఫ్టు గన్లను కలిగి ఉంది; <ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/ramix32/Historial/index.html | title=Regimiento Mixto de Artillería 32 |website=Ministerio de Defensa }}</ref><ref>{{cite web | url=https://ejercito.defensa.gob.es/en/unidades/Melilla/ramix32/Noticias/2022/10_El_GAAA_II32_realiza_ejercicios_de_colaboracion_aerea_y_tiro_AAA_en_el_CMT_de_Rostrogordo.html | title=El GAAA II/32 realiza ejercicios de colaboración aérea y tiro AAA en el CMT de Rostrogordo. - Spanish army }}</ref><ref>{{cite web | url=https://uklandpower.com/2020/12/08/learning-from-how-our-allies-armies-are-organized/ | title=Learning from how our Allies' armies are organized | date=8 December 2020 }}</ref> and * 8వ ఇంజనీరు రెజిమెంటు కమాండు‌లో దాని ప్రధాన కార్యాలయ బెటాలియను అలాగే లాజిస్టిక్సు అంశాలు కూడా ఉన్నాయి. <ref name="auto"/> మెలిల్లా రక్షణతో పాటు, మొరాకో తీరంలో స్పెయిను క్లెయిం చేసిన ద్వీపాలు, రాతి నిర్మాణాల రక్షణకు కూడా దండు బాధ్యత వహిస్తుంది. [[మొరాకో]] చొరబాట్ల నుండి వాటిని రక్షించడానికి దండు యూనిట్లు ఈ రాతి నిర్మాణాలకు మోహరించబడతాయి. ముఖ్యంగా 2002లో పెరెజిలు ద్వీప సంక్షోభం సమయంలో అలా చేశాయి. <ref name="auto"/> తీరప్రాంత భద్రతను పెంపొందించడానికి, స్పానిషు నావికాదళం 2023 మధ్యకాలం నుండి మెలిల్లాలో ఒక ప్రత్యేక గస్తీ పడవ (ఇస్లా పింటో)ను స్థాపించింది. <ref>{{Cite web|title=Entregado a la Armada española el patrullero "Isla Pinto" (P-84) |url=https://www.defensa.com/defensa-naval/entregado-armada-espanola-patrullero-isla-pinto-p-84|website=infodefensa.com |date=28 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|title=La Armada recibe el patrullero 'Isla Pinto' para vigilar las aguas de Melilla |url=https://www.lavanguardia.com/nacional/20230621/9058347/armada-recibe-patrullero-isla-pinto-vigilar-aguas-melilla.html |website=Lavanguardia |date=21 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|title=La Armada incrementará su presencia en Melilla con un patrullero de vigilancia costera|url=https://www.infodefensa.com/texto-diario/mostrar/4192258/armada-incrementara-presencia-melilla-patrullero-vigilancia-costera |website=infodefensa.com |date=27 February 2023}}</ref> మెలిల్లా స్పానిషు ప్రధాన భూభాగంలోని రోటా వద్ద ఉన్న ప్రధాన స్పానిషు నావికా స్థావరం నుండి దాదాపు 350 కిలోమీటర్లు (220 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. స్పానిషు వైమానిక దళం మోరాను వైమానిక స్థావరం 300 కిలోమీటర్లు (190 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. సివిలు గార్డు సరిహద్దు భద్రతకు బాధ్యత వహిస్తుంది. భూభాగం శక్తివంతమైన భూ సరిహద్దును తరచుగా, కొన్నిసార్లు ముఖ్యమైన వలసదారుల చొరబాట్ల నుండి రక్షిస్తుంది. <ref>{{cite web | url=https://www.infomigrants.net/en/post/38932/melilla-thousands-of-migrants-attempt-to-scale-fence-into-spanish-enclave | title=Melilla: Thousands of migrants attempt to scale fence into Spanish enclave | date=3 March 2022 }}</ref><ref>{{Cite web|last=Guerraoui|first=Saad|date=2021-06-12|title=Spanish report warns of Morocco's 'hybrid strategies' to annex Ceuta, Melilla &#124; Saad Guerraoui|url=https://middle-east-online.com/en/spanish-report-warns-morocco%25E2%2580%2599s-%25E2%2580%2598hybrid-strategies%25E2%2580%2599-annex-ceuta-melilla|access-date=2023-01-14|website=MEO|language=en}}</ref> === సరిహద్దు దాటిన సంబంధాలు === మెలిల్లా పొరుగున ఉన్న మొరాకో స్థావరాలతో పరిమిత ఏకీకరణతో ఒక రకమైన సరిహద్దు దాటిన పట్టణ సంఘాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. ఇది మొరాకోలో దక్షిణం వైపున బెని ఎన్సారు నుండి నాడోరు, సెలోవేను వరకు ఆర్19 రహదారి వెంట విస్తరించి ఉన్న పట్టణ విస్తరణ వరుస చివరలలో ఒకటిగా ఉంది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=115}} పట్టణ వ్యవస్థ అధిక స్థాయి క్రమానుగతీకరణ, ప్రత్యేకత, శ్రమ విభజనను కలిగి ఉంది. మెలిల్లా సేవలు, ఆర్థిక, వాణిజ్యానికి ప్రధాన ప్రదాతగా ఉంది; నాడోరు ఒక ప్రముఖ పారిశ్రామిక నగరంగా ఉండగా మిగిలిన మొరాకో స్థావరాలు అధీన ప్రాంతంగా ఉంది. వ్యవసాయ-పట్టణ లక్షణాలను ప్రదర్శిస్తాయి. శ్రామిక శక్తిని అందించేవారిగా పనిచేస్తున్నాయి.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=115}} ఆరోగ్య సంరక్షణ అందించడంలో ప్రతిబింబించే అసమానత, మొరాకో పౌరులు మెలిల్లాను ఆరోగ్య సేవలను పెద్ద ఎత్తున ఉపయోగించడం వంటి పరిస్థితులను పెంపొందించింది. మెలిల్లా 2018లో దాని జనాభాకు ప్రమాణం కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ అత్యవసర పరిస్థితులకు హాజరవుతోంది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=116}}మెలిల్లా శ్రామిక శక్తి అవసరాలను తీర్చడానికి (ప్రధానంగా గృహ సేవ, నిర్మాణం, సరిహద్దు బేలు కార్మికులు వంటి రంగాలలో, తరచుగా అనధికారిక ఒప్పందాల కింద), నాడోరు ప్రావిన్సు‌లోని మొరాకో నివాసితులకు స్వయంప్రతిపత్త నగరంలోకి ప్రవేశించడానికి వీసా అవసరాల నుండి మినహాయింపులు మంజూరు చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=109}}ఈ అభివృద్ధి పైన పేర్కొన్న మినహాయింపును పొందడానికి ఇతర మొరాకో ప్రావిన్సుల నుండి నాడోరు‌కు అంతర్గత వలసల బలమైన ప్రవాహాన్ని ప్రేరేపించింది. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=109}} అయితే మెలిల్లా, దాని పరిసరాల మధ్య 'ద్రవ' సరిహద్దు సంబంధాలు సంఘర్షణ నుండి విముక్తి పొందలేదు. ఎందుకంటే అవి మొరాకో, స్పెయిను మధ్య 'ఉద్రిక్త' అంతర్జాతీయ సంబంధాల మీద ఆధారపడి ఉంటాయి. {{Sfn|Ponce Herrero|Martí Ciriquián|2019|p=118}} === సరిహద్దు భద్రత === [[File:Verjamelilla.jpg|thumb|మెలిల్లా సరిహద్దు కంచె నగరంలోకి అక్రమ వలసలను అరికట్టడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.]] 1990ల ప్రారంభంలో సియుటా, మెలిల్లాలోకి అల్జీరియను, సబ్-సహారా క్రమరహిత వలసదారుల ప్రవాహం పెరిగిన తరువాత,{{Sfn|Ferrer Gallardo|2008|p=140}} 1995 తర్వాత రెండు నగరాల్లో సరిహద్దు కోటల ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. సరిహద్దు, పారగమ్యతను తగ్గించడానికి, ,<ref name=ser>{{Cite web|url=https://cadenaser.com/ser/2018/06/14/sociedad/1529011916_374813.html|website=[[Cadena Ser]]|title=Preguntas y respuestas sobre 20 kilómetros de cuchilas en Ceuta y Melilla|date=14 June 2016|first=Nicolás|last=Castellano}}</ref><ref>{{Cite journal|page=134|url=https://ddd.uab.cat/pub/dag/02121573n51/02121573n51p129.pdf|title=Acrobacias fronterizas en Ceuta y Melilla. Explorando la gestión de los perímetros terrestres de la Unión Europea en el continente africano|first=Xavier|last=Ferrer Gallardo|year=2008|journal=Documents d'anàlisi geogràfica|issue=51|<!--|pages=129–149-->issn=2014-4512|location=Bellaterra|publisher=[[Autonomous University of Barcelona|Servei de Publicacions de la Universitat Autònoma de Barcelona]]}}</ref> 1999 నాటికి కొంతవరకు లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నారు.{{Sfn|Ferrer Gallardo|2008|p=140}} అయితే 2005లో కోటల గరిష్ట స్థాయిని చేరుకున్నారు.<ref name=ser /> మొరాకోతో మెలిల్లా సరిహద్దు మెలిల్లా సరిహద్దు కంచె ద్వారా సురక్షితం చేయబడింది. వాచు టవర్లతో కూడిన 6 మీటర్లు (20 అడుగులు) పొడవైన డబుల్ కంచె; అయినప్పటికీ వలసదారులు (పదుల లేదా కొన్నిసార్లు వందల సమూహాలలో) కంచెను ముట్టడించి ఎప్పటికప్పుడు దానిని దాటగలుగుతున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-27601215 |title=BBC News – Hundreds breach Spain enclave border |work=BBC News |access-date=28 May 2014}}</ref> 2005 నుండి కనీసం 14 మంది వలసదారులు కంచెను దాటడానికి ప్రయత్నిస్తూ మరణించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.es/espana/20140206/abci-menos-inmigrantes-fallecido-desde-201402061712.html|website=[[ABC (Spain)|ABC]]|title=Al menos 27 inmigrantes han fallecido desde 2005 tras los asaltos a la valla|date=6 February 2014}}</ref>మెలిల్లా వలసదారుల రిసెప్షను సెంటరు 480 మంది సామర్థ్యంతో నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26382589|title=African migrants storm into Spanish enclave of Melilla|access-date=3 March 2014|date=28 February 2014 |publisher=BBC}}</ref> 2020లో కంచె పైభాగం నుండి ముళ్ల తీగను తొలగించే పనులు (అదే సమయంలో ఉల్లంఘనలకు గురయ్యే అవకాశం ఉన్న ప్రాంతాలలో దాని ఎత్తును 10 మీటర్లు (33 అడుగులు) కంటే ఎక్కువ పెంచడం) ట్రాగ్సా [ఎస్]కి అప్పగించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2020-08-16/nuevas-vallas-ceuta-melilla-mas-altas-muro-trump-mexico_2713268/|website=[[El Confidencial]]|title=La nueva valla de Ceuta y Melilla será un metro más alta que el muro de Trump|date=16 August 2020|first=Alejandro|last=Mata}}</ref> 2022 జూన్ లో దాదాపు 2,000 మంది వలసదారులు సరిహద్దులోకి చొరబడినప్పుడు కనీసం 23 మంది సబ్-సహారను వలసదారులు, ఇద్దరు మొరాకో భద్రతా సిబ్బంది మరణించారు. కొన్ని ఎన్ఒలు మరణాల సంఖ్య 37 వరకు ఉంటుందని అంచనా వేశారు.<ref>{{Cite web |date=2022-06-26 |title=Calls for investigation over deaths in Moroccan-Spanish border crossing |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jun/26/calls-investigation-deaths-moroccan-spanish-border-melilla-enclave-crossing |access-date=2022-07-27 |website=the Guardian |language=en}}</ref> దాదాపు 200 మంది స్పానిషు, మొరాకో చట్ట అమలు అధికారులు, కనీసం 76 మంది వలసదారులు గాయపడ్డారు. వందలాది మంది వలసదారులు కంచెను ఉల్లంఘించడంలో విజయం సాధించారు. 133 మంది సరిహద్దు దాటారు.<ref>{{Cite web |date=2022-06-26 |title=Death toll rises to 23 in Melilla border-crossing stampede |url=https://www.politico.eu/article/death-toll-23-melilla-border-crossing-stampede/ |access-date=2022-07-27 |website=POLITICO |language=en}}</ref>విస్తృతంగా ప్రసారం చేయబడిన ఫుటేజు డజన్ల కొద్దీ వలసదారులు కలిసి ఉన్నట్లు చూపించింది.<ref>{{Cite news |last1=Eljechtimi |first1=Ahmed |last2=Keeley |first2=Graham |date=2022-06-25 |title=Dozens of migrants piled together at Melilla border fence |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/dozens-migrants-piled-ground-melilla-disaster-rights-group-says-2022-06-25/ |access-date=2022-07-27}}</ref>ఇది మెలిల్లా చరిత్రలో అత్యంత దారుణమైన సంఘటన.<ref>{{Cite news |date=2022-06-27 |title=Melilla migrant deaths spark anger in Spain |language=en |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-61956104 |access-date=2022-07-27}}</ref> ఐక్యరాజ్యసమితి, ఆఫ్రికను యూనియను, అనేక మానవ హక్కుల సంఘాలు మొరాకో, స్పానిషు సరిహద్దు గార్డులు అధిక బలప్రయోగం చేసినట్లు ఖండించాయి. అయితే ఎటువంటి ప్రాణాంతక ఆయుధాలు ఉపయోగించబడలేదు. మరణాలు తరువాత "యాంత్రిక ఊపిరాడకుండా చేయడం" కారణంగా ఆపాదించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=Moroccan probe finds 23 Melilla border dead likely 'suffocated' |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/7/13/moroccan-probe-says-melilla-migrants-likely-suffocated-to-death |access-date=2022-07-27 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> ఇయు వలస నియంత్రణను అవుటు‌సోర్సూ చేయడానికి స్పెయిను, యూరోపియను యూనియను రెండూ మొరాకోకు పది లక్షల యూరోలు చెల్లించాయి.<ref name=publico>{{Cite web|url=https://www.publico.es/sociedad/melilla-ceuta-concertinas-altura-colectivos-melilla-ceuta-denuncian-nuevas-vallas-continuan-vulnerando-derechos-humanos.html|website=[[Público (Spain)|Público]]|title=Menos concertinas y más altura: colectivos de Melilla y Ceuta denuncian que las nuevas vallas continúan vulnerando los derechos humanos|first=Lucía|last=Muñoz Medina|date=29 August 2020}}</ref> సరిహద్దులోని స్పానిషు వైపున ఉన్న డబులు కంచెతో పాటు, మొరాకో వైపున పూర్తిగా రేజరు వైరు‌తో తయారు చేయబడిన అదనంగా 3 మీటర్లు (9.8 అడుగులు) ఎత్తైన కంచె అలాగే మధ్యలో ఒక కందకం ఉంది. <ref name=publico /> ఇవి కూడా చూడండి: ఫోర్ట్రెసు యూరపు § యుద్ధానంతర వినియోగం 2022 మెలిల్లా సంఘటన == మొరాకోతో వివాదం == ఇవి కూడా చూడండి: గ్రేటర్ మొరాకో మెలిల్లా, [[సియుటా]], ప్లాజాస్ డి సోబెరానియా సార్వభౌమత్వాన్ని మొరాకోకు బదిలీ చేయాలని మొరాకో ప్రభుత్వం స్పెయిను‌కు పదేపదే పిలుపునిచ్చింది. స్పెయిను అలా చేయడానికి నిరాకరించడం మొరాకో-స్పెయిను సంబంధాలలో ఉద్రిక్తతకు ప్రధాన మూలంగా పనిచేస్తుంది. మొరాకోలో సియుటాను తరచుగా "ఆక్రమిత సెబ్తా" అని పిలుస్తారు. మొరాకో ప్రభుత్వం ఈ నగరం ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర స్పానిషు భూభాగాలతో పాటు, కాలనీలు అని వాదించింది.<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-57305882 | title=Ceuta and Melilla: Spain's enclaves in North Africa | work=BBC News | date=4 June 2021 }}</ref><ref>{{Cite book|title=Europe or Africa? A contemporary study of the Spanish North African exclaves of Ceuta and Melilla|url=https://archive.org/details/europeorafricaco0000gold|publisher=Liverpool University Press|isbn=0-85323-985-1|year=2000|pages=XII–XIII|first=Peter|last=Gold}}</ref> మెలిల్లాపై సార్వభౌమత్వాన్ని పొందే ప్రయత్నాలలో మొరాకో ఉపయోగించిన ప్రధాన వాదనలలో ఒకటి నగరం భౌగోళిక స్థానాన్ని సూచిస్తుంది. ఎందుకంటే మెలిల్లా మొరాకో భూభాగం, మధ్యధరా సముద్రంతో చుట్టుముట్టబడిన ఒక ఎక్సుకేవు, స్పెయిను‌లోని మిగిలిన ప్రాంతాలతో ప్రాదేశిక కొనసాగింపు లేదు.<ref>{{ cite book | last=Castan Pinos | first= J. |date=2014 | chapter=The Spanish-Moroccan relationship: combining bonne entente with territorial disputes | editor=K. Stoklosa |title= Living on the border. European Border Regions in Comparison |page= 103 | place=Abingdon | publisher= Routledge}}</ref> ఈ వాదనను మొదట మొరాకో ఇస్టిక్లాలు పార్టీ వ్యవస్థాపకులలో ఒకరైన అలాల్-ఎల్ ఫాసి అభివృద్ధి చేశారు. ఆయన మొరాకో స్పానిషు పాలనలో మెలిల్లా ఇతర ఉత్తర ఆఫ్రికా భూభాగాలను ఆక్రమించుకోవాలని బహిరంగంగా వాదించాడు. <ref>{{ cite book | last=Castan Pinos|first= J. |date=2014 | title= La Fortaleza Europea: Schengen, Ceuta y Melilla|place= Ceuta|publisher= Instituto de Estudios Ceutíes|page= 61 |isbn=978-84-92627-67-7}}</ref> ప్రపంచంలోని మిగిలిన దేశాల మాదిరిగానే స్పెయిను కూడా మెలిల్లా మీద మొరాకో వాదనను ఎప్పుడూ గుర్తించలేదు. స్పానిషు ప్రభుత్వం అధికారిక స్థానం ఏమిటంటే మెలిల్లా స్పెయిను‌లో అంతర్భాగం. 1956లో స్పెయిను, [[ఫ్రాన్సు][ నుండి మొరాకో స్వాతంత్ర్యం పొందటానికి శతాబ్దాల ముందు నుండి 16వ శతాబ్దం నుండి ఉంది.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/world/2003/jun/12/worlddispatch.gibraltar |title=A rocky relationship |work=The Guardian|date= 12 June 2003|access-date=17 June 2009 | location=London | first=Giles | last=Tremlett}}</ref> మెలిల్లా జనాభాలో ఎక్కువ మంది స్పానిషు సార్వభౌమత్వాన్ని కొనసాగిస్తున్నారు. భూభాగం మీద మొరాకో నియంత్రణను వ్యతిరేకిస్తున్నారు.<ref>{{cite thesis| author= François Papet-Périn | title=La mer d'Alboran ou Le contentieux territorial hispano-marocain sur les deux bornes européennes de Ceuta et Melilla | id= 2 volumes | degree= doctorat d'histoire contemporaine soutenue | date= 2012 |institution= Paris 1-Sorbonne }}</ref> 1986లో స్పెయిను నాటోలో చేరారు. అయితే ఉత్తర అట్లాంటికు ఒప్పందంలోని ఆర్టికలు 6 అటువంటి కవరేజీని యూరపు, ఉత్తర [[అమెరికా]] కర్కాటక రేఖకు ఉత్తరాన ఉన్న దీవులకు పరిమితం చేయడంతో మెలిల్లా నాటో రక్షణలో లేదు. అయితే ఫ్రాన్సు ప్రవేశించిన తర్వాత ఫ్రెంచి [[అల్జీరియా]] ఈ ఒప్పందంలో స్పష్టంగా చేర్చబడింది. ఒప్పందంలోని ఇతర ఆర్టిక‌లు ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని స్పానిషు భూభాగాలను కవరు చేయగలవని న్యాయ నిపుణులు పేర్కొన్నారు, కానీ ఈ వివరణ ఆచరణలో పరీక్షించబడలేదు.<ref name="Newtral">{{cite web |title=¿Están Ceuta y Melilla bajo el paraguas de la OTAN? |url=https://www.newtral.es/ceuta-melilla-otan-expertos/20211002/ |website=Newtral |access-date=25 February 2022 |language=es |date=2 October 2021 |author=Thess Móstoles}}</ref> 2022 మాడ్రిడు శిఖరాగ్ర సమావేశంలో, మెలిల్లా రక్షణ అంశాన్ని [[స్పెయిన్]] లేవనెత్తింది, నాటో సెక్రటరీ జనరలు జెన్సు స్టోల్టెన్బర్గు ‌ఇలా అన్నారు: "నాటో ఏ భూభాగాలను రక్షిస్తుందో సియుటా, మెలిల్లా అన్ని మిత్రదేశాలను ఏవైనా ముప్పుల నుండి రక్షించడానికి నాటో ఉంది. చివరికి ఆర్టికలు 5ని అమలు చేయడం ఎల్లప్పుడూ రాజకీయ నిర్ణయం అవుతుంది. కానీ అన్ని మిత్రదేశాలను రక్షించడానికి నాటో ఉందని హామీ ఇవ్వండి".<ref>{{Cite web|title=Press conference by NATO Secretary General Jens Stoltenberg following the meeting of the North Atlantic Council at the level of Heads of State and Government (2022 NATO Summit)|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/opinions_197301.htm|access-date=2023-01-14|website=NATO|language=en | date= 30 June 2022 | author1= Jens Stoltenberg | author1-link=Jens Stoltenberg | type=transcript}}</ref> 2020 డిసెంబరు 21న మెలిల్లా "సహారా వలె మొరాకో" అని మొరాకో ప్రధాన మంత్రి సాదెద్దీను ఒథ్మానీ చేసిన ప్రకటనల తర్వాత స్పానిషు ప్రభుత్వం మొరాకో రాయబారి కరిమా బెన్యాచు‌ను పిలిపించి స్పెయిను తన భాగస్వాములందరూ ఆఫ్రికాలోని తన భూభాగం సార్వభౌమత్వాన్ని, ప్రాదేశిక సమగ్రతను గౌరవించాలని ఆశిస్తున్నట్లు తెలియజేసింది. ఒథ్మానీ మాటలకు వివరణ కోరింది.<ref>{{Cite web|work=elDiario.es|date=21 December 2020|title=España convoca a la embajadora de Marruecos por unas declaraciones de su primer ministro sobre Ceuta y Melilla|url=https://www.eldiario.es/politica/espana-convoca-embajadora-marruecos-declaraciones-ceuta-melilla_1_6523031.html|access-date=22 December 2020|language=es}}{{pb}}{{cite web|date=22 December 2020|title=Moroccan Ambassador to Spain summoned over calls for territorial sovereignty talks|url=https://www.africanews.com/2020/12/22/moroccan-ambassador-to-spain-summoned-over-calls-for-territorial-sovereignty-talks/|access-date=22 December 2020|website=AfricaNews|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:స్పెయిన్]] [[వర్గం:ఆఫ్రికా దేశాలు]] eo57jowuf5td35nuzblounld8jkxl2x 0 455592 4991456 4973765 2026-10-29T19:20:18Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991456 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = మిల్వాకీ | settlement_type =[[నగరం]] | nickname =క్రీమ్ సిటీ,<ref>{{cite web|last1=Henzl|first1=Ann-Elise|title=How Milwaukee Got The Nickname 'Cream City'|url=https://www.wuwm.com/regional/2019-12-27/how-milwaukee-got-the-nickname-cream-city|website=wuwm.com|publisher=[[WUWM]]|access-date=August 17, 2021|date=December 27, 2019}}</ref> బ్రూ సిటీ,<ref>{{cite web|title=Official Brew City Map|url=https://www.visitmilwaukee.org/plan-a-visit/food-drink/official-brew-city-beer-map/|website=visitmilwaukee.org|access-date=August 17, 2021|archive-date=August 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817165633/https://www.visitmilwaukee.org/plan-a-visit/food-drink/official-brew-city-beer-map/|url-status=dead}}</ref> ప్రపంచ బీర్ రాజధాని,<ref>{{cite web|title=Milwaukee: Beer Capital of the World|url=https://www.beerhistory.com/library/holdings/milwaukee.shtml|website=beerhistory.com|access-date=August 17, 2021}}</ref> మిల్టౌన్,<ref>{{cite web|last1=Snyder|first1=Molly|title=Nicknames for Milwaukee and Wisconsin|url=https://onmilwaukee.com/articles/nicknameblog|website=onmilwaukee.com|access-date=August 17, 2021|date=August 30, 2008}}</ref> ది మిల్, ఎంకేఈ, ది సిటీ ఆఫ్ ఫెస్టివల్స్,<ref name="festivals">{{cite web|title=The City of Festivals|url=https://www.visitmilwaukee.org/events/festivals/|website=visitmilwaukee.org|access-date=August 17, 2021|archive-date=August 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817164131/https://www.visitmilwaukee.org/events/festivals/|url-status=dead}}</ref> అమెరికాలోని జర్మన్ ఏథెన్స్,<ref>{{cite web|last1=Tolzmann|first1=Don Heinrich|title=A Center of German Culture, Milwaukee, Wisconsin|url=http://gamhof.org/heritage/milwaukee-german-athens-of-america/|website=gamhof.org|access-date=August 17, 2021}}</ref> [[Area code 414|The 414]]<ref>{{cite web|last1=Tarnoff|first1=Andy|title=The 411 on the 414 area code|url=https://onmilwaukee.com/articles/414-history|website=onmilwaukee.com|access-date=August 17, 2021|date=April 14, 2021}}</ref> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | perrow = 1/3/2/1 | caption_align = center | image1 = Dji fly 20241201 160430 0031 1733092392756 photo.jpg | caption1 = [[డౌన్ టౌన్ మిల్వాకీ]] | image2 = Hilton Milwaukee City Center.jpg | caption2 = [[హిల్టన్ మిల్వాకీ సిటీ సెంటర్]] | image3 = Milwaukee June 2022 16 (Milwaukee City Hall).jpg | caption3 = [[మిల్వాకీ సిటీ హాల్]] | image4 = Milwaukee (WIS) Downtown Riverwalk 100 East Building & First National Bank Building (4743909231).jpg | caption4 = [[మిల్వాకీ రివర్వాక్]] | image5 = My Photo back face Milwaukee Art Museum (MAM) Calatrava.jpg | caption5 = [[మిల్వాకీ ఆర్ట్ మ్యూజియం]] | image6 = MillerParkStadium.jpg | caption6 = [[అమెరికన్ ఫ్యామిలీ ఫీల్డ్]] | image7 = Mitchell Park Horticultural Conservatory 1.jpg | caption7 = [[మిచెల్ పార్క్ హార్టికల్చరల్ కన్జర్వేటరీ]] }} | image_flag = Flag of Milwaukee, Wisconsin.svg | image_seal = Seal of Milwaukee, Wisconsin.png | image_blank_emblem = City of Milwaukee Logo.svg | blank_emblem_size = 100px | blank_emblem_type = Logo | image_map = {{maplink | frame = yes | plain = yes | frame-align = center | frame-width = 280 | frame-height = 280 | frame-coord = {{coord|qid=Q37836}} | zoom = 10 | type = shape | marker = city | stroke-width = 2 | stroke-color = #0096FF | fill = #0096FF | id2 = Q37836 | type2 = shape-inverse | stroke-width2 = 2 | stroke-color2 = #5F5F5F | stroke-opacity2 = 0 | fill2 = #000000 | fill-opacity2 = 0 }} | map_caption = మిల్వాకీ ఇంటరాక్టివ్ మ్యాప్ | pushpin_map = Wisconsin#USA | pushpin_relief = yes | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = యునైటెడ్ స్టేట్స్ | subdivision_type1 = [[యు.ఎస్. రాష్ట్రం|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[విస్కాన్సిన్]] | subdivision_type2 = [[విస్కాన్సిన్‌లోని కౌంటీల జాబితా|కౌంటీలు]] | subdivision_name2 = [[మిల్వాకీ కౌంటీ, విస్కాన్సిన్|మిల్వాకీ]], [[వాషింగ్టన్ కౌంటీ, విస్కాన్సిన్|వాషింగ్టన్]],<!--The Census maps show a piece of Milwaukee is in Washington County : see the pointing arrow at the corner https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/PL20/st55_wi/schooldistrict_maps/c55131_washington/DC20SD_C55131.pdf --> [[వాకేషా కౌంటీ, విస్కాన్సిన్|వాకేషా]] | government_type = [[మేయర్–కౌన్సిల్ ప్రభుత్వం|బలమైన మేయర్-కౌన్సిల్]] | governing_body = మిల్వాకీ కామన్ కౌన్సిల్ | leader_title = మేయర్ | leader_name = [[కావలియర్ జాన్సన్]] ([[డెమోక్రటిక్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|D]]) | established_title = [[మున్సిపల్ కార్పొరేషన్|విలీనం చేయబడినది]] | established_date = {{Start date and age|1846|01|31}} <!-- Area --> | unit_pref = Imperial | area_footnotes = <ref name="CenPopGazetteer2019">{{cite web|title=2019 U.S. Gazetteer Files|url=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_55.txt|publisher=United States Census Bureau|access-date=August 7, 2020}}</ref> | area_total_km2 = 250.75 | area_land_km2 = 249.12 | area_water_km2 = 1.63 | area_total_sq_mi = 96.81 | area_land_sq_mi = 96.18 | area_water_sq_mi = 0.63 <!-- Population --> | population_total = 577222 | population_as_of = [[2020 United States census|2020]] | population_footnotes = <ref name="QuickFacts">{{cite web|title=QuickFacts: Milwaukee city, Wisconsin|url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/milwaukeecitywisconsin/POP010220|publisher=United States Census Bureau|access-date=August 24, 2021}}</ref> | pop_est_as_of = 2024 | population_est = 563531 {{decrease}} | pop_est_footnotes = <ref name="USCensusQuickFacts">{{cite web |title=Milwaukee city, Wisconsin |work=QuickFacts |publisher=[[United States Census Bureau]] |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/milwaukeecitywisconsin |access-date=May 15, 2025 }}</ref> | population_rank = [[List of North American cities by population|85th]] in North America<br />[[List of United States cities by population|31st]] in the United States<br>[[List of municipalities in Wisconsin by population|1st]] in Wisconsin | population_density_sq_mi =auto | population_density_km2 = | population_urban = 1,306,795 ([[List of United States urban areas|US: 38th]]) | population_density_urban_km2 = 1,088.2 | population_density_urban_sq_mi = 2,818.3 | population_metro_footnotes = <ref name="2020Pop">{{cite web|title=2020 Population and Housing State Data|url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html|publisher=United States Census Bureau|access-date=August 22, 2021}}</ref> | population_metro = 1574731 ([[List of metropolitan statistical areas|US: 40th]]) | population_blank1_title = [[Combined Statistical Area|CSA]] | population_blank1 = 2049805 ([[List of combined statistical areas|US: 33rd]]) | population_demonym = Milwaukeean | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web|title=Total Gross Domestic Product for Milwaukee-Waukesha-West Allis, WI (MSA)|url=https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP33340|website=fred.stlouisfed.org}}</ref> |demographics2_title1 = Metro |demographics2_info1 = $120.563 billion (2022) | timezone = [[Central Time Zone (North America)|CST]] | utc_offset = −6 | timezone_DST = [[Central Time Zone (North America)|CDT]] | utc_offset_DST = −5 | postal_code_type = [[ZIP Code]]s | postal_code = {{collapsible list |title = 53172, 532XX |frame_style = border:none; padding: 0; |list_style = text-align:center;display:none |53172, 53201–53216, 53218–53228, 53233–53234, 53237, 53259, 53263, 53267–53268, 53274, 53278, 53288, 53290, 53293, 53295}} | area_code = [[Area code 414|414]] | coordinates = {{Coord|43.05|N|87.95|W|type:city_region:US-WI_dim:50km|display=title,inline}} | elevation_m = 188 | elevation_ft = 617 | blank_name = [[FIPS code]] | blank_info = 55-53000<ref name="GR2">{{cite web|url=https://www.census.gov|publisher=[[United States Census Bureau]]|access-date=January 31, 2008|title=U.S. Census website}}</ref> | blank1_name = [[GNIS]] feature ID | blank1_info = 1577901<ref name="GR3">{{cite web|url=http://geonames.usgs.gov|access-date=January 31, 2008|title=US Board on Geographic Names|publisher=[[United States Geological Survey]]|date=October 25, 2007}}</ref> | website = {{URL|city.milwaukee.gov}} | footnotes = | founder = [[సోలమన్ జునేయు]], [[బైరాన్ కిల్బోర్న్]], [[జార్జ్ హెచ్. వాకర్]] | named_for = "నీటి దగ్గర సమావేశ స్థలం" [[పొటావాటోమి భాష|పొటావాటోమి]]లో }} '''మిల్వాకీ''' (స్థానికంగా /məˈwɔːki/ ⓘ mə-WAW-kee) అనేది అమెరికాలోని విస్కాన్సిన్ రాష్ట్రంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం, మిల్వాకీ కౌంటీ స్థానం.<ref>{{Cite web|title=The Counties|url=https://www.wicounties.org/the-counties/|access-date=January 11, 2023|website=Wisconsin Counties Association|language=en-US}}</ref> 2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 577,222 జనాభాతో, మిల్వాకీ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 31వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం, మిడ్‌వెస్ట్‌లో ఐదవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం.<ref name="USCensusEst20192">{{cite web|title=Population and Housing Unit Estimates|url=https://www.census.gov/programs-surveys/popest/data/tables.2019.html|access-date=May 21, 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=U.S. Census website|url=https://www.census.gov|access-date=December 11, 2016|website=[[United States Census Bureau]]}}</ref><ref>{{cite web|date=January 4, 2019|title=The Largest Cities In The Midwest|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-largest-cities-in-the-midwest.html|access-date=March 7, 2021|website=worldatlas.com}}</ref> ఇది మిల్వాకీ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం కేంద్ర నగరం, 1.57 మిలియన్ల నివాసితులతో USలో 40వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన మెట్రో ప్రాంతం.<ref>{{cite web|title=Population Change for Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas|url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/dec/cph-series/cph-t/cph-t-2.html|website=Census.gov}}</ref> మిల్వాకీ జాతిపరంగా, సాంస్కృతికంగా వైవిధ్యభరితమైన నగరం.<ref>{{cite web|last1=Mak|first1=Adrian|date=June 24, 2020|title=Most Diverse Cities in the U.S.|url=https://advisorsmith.com/data/most-diverse-cities-in-the-u-s/|access-date=March 7, 2021|website=advisorsmith.com|archive-date=2021-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422102409/https://advisorsmith.com/data/most-diverse-cities-in-the-u-s/|url-status=dead}}</ref> అయితే, ఇది ఇప్పటికీ జాతిపరంగా అత్యంత వేరు చేయబడిన నగరాల్లో ఒకటిగా ఉంది, ఎక్కువగా 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో జరిగిన రెడ్‌లైనింగ్ ఫలితంగా.<ref name="Leah Foltman & Malia Jones2">{{cite web|last1=Foltman|first1=Leah|last2=Jones|first2=Malia|date=February 28, 2019|title=How Redlining Continues To Shape Racial Segregation In Milwaukee|url=https://www.wiscontext.org/how-redlining-continues-shape-racial-segregation-milwaukee|website=Wiscontext|publisher=PBS Wisconsin/Wisconsin Public Radio}}</ref> దీని చరిత్ర 19వ శతాబ్దంలో జర్మన్ వలసదారులచే బాగా ప్రభావితమైంది, ఇది జర్మన్-అమెరికన్ సంస్కృతికి కేంద్రంగా కొనసాగుతోంది,<ref>{{Cite web|title=Germans|url=https://emke.uwm.edu/entry/germans/|access-date=January 11, 2023|website=Encyclopedia of Milwaukee|language=en-US}}</ref> ముఖ్యంగా దాని బీరు తయారీ పరిశ్రమకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, మిల్వాకీ అనేక అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు గురైంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/story/money/real-estate/commercial/2017/03/04/extraordinary-building-boom-reshaping-milwaukees-skyline/98477354/|title=Extraordinary building boom is reshaping Milwaukee's skyline|newspaper=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=March 21, 2017}}</ref> 21వ శతాబ్దం ప్రారంభం నుండి నగరానికి ప్రధాన చేర్పులలో విస్కాన్సిన్ సెంటర్, అమెరికన్ ఫ్యామిలీ ఫీల్డ్, ది హాప్ స్ట్రీట్‌కార్ సిస్టమ్, మిల్వాకీ ఆర్ట్ మ్యూజియంకు విస్తరణ, మిల్వాకీ రిపెర్టరీ థియేటర్, బ్రాడ్లీ సింఫనీ సెంటర్,<ref>{{Cite web|date=March 25, 2021|title=First Look: Milwaukee Symphony Orchestra's Bradley Symphony Center|url=https://onmilwaukee.com/articles/mso-first-look|access-date=April 28, 2021|website=OnMilwaukee}}</ref> డిస్కవరీ వరల్డ్, అలాగే UW–మిల్వాకీ పాంథర్ అరీనాకు ప్రధాన పునరుద్ధరణలు ఉన్నాయి. ఫిసర్వ్ ఫోరం 2018 చివరిలో ప్రారంభించబడింది, క్రీడా కార్యక్రమాలు, కచేరీలను నిర్వహిస్తుంది. గ్లోబలైజేషన్ అండ్ వరల్డ్ సిటీస్ రీసెర్చ్ నెట్‌వర్క్<ref>{{cite web|title=World Cities 2024|url=https://gawc.lboro.ac.uk/gawc-worlds/the-world-according-to-gawc/world-cities-2024/|access-date=January 21, 2024|website=GaWC – Research Network|publisher=Globalization and World Cities}}</ref> ద్వారా మిల్వాకీ "సఫిషియెన్సీ" నగరంగా రేట్ చేయబడింది, 2020లో $102 బిలియన్లకు పైగా ప్రాంతీయ GDPతో.<ref>{{cite web|date=January 2021|title=Total Gross Domestic Product for Milwaukee-Waukesha-West Allis, WI (MSA)|url=https://fred.stlouisfed.org/series/NGMP33340|access-date=February 9, 2022|website=fred.stlouisfed.org}}</ref> 1968 నుండి, మిల్వాకీ సమ్మర్‌ఫెస్ట్, ఒక పెద్ద సంగీత ఉత్సవానికి నిలయంగా ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Yu|first=Isaac|title=Is Summerfest in Milwaukee really the world's largest music festival? Here's how it stacks up against Coachella, Lollapalooza and others|url=https://www.jsonline.com/story/news/local/milwaukee/2022/06/23/summerfest-really-worlds-largest-music-festival-sort-of-milwaukee/7639795001/|access-date=January 11, 2023|website=Journal Sentinel|language=en-US}}</ref> మిల్వాకీ నార్త్‌వెస్ట్రన్ మ్యూచువల్, ఫిసర్వ్, WEC ఎనర్జీ గ్రూప్, రాక్‌వెల్ ఆటోమేషన్, హార్లే-డేవిడ్‌సన్ ఫార్చ్యూన్ 500 కంపెనీలకు నిలయంగా ఉంది.<ref>{{cite web|last1=Dill|first1=Molly|date=May 21, 2018|title=Wisconsin has 9 companies on 2018 Fortune 500 list|url=https://biztimes.com/wisconsin-has-9-companies-on-2018-fortune-500-list/|access-date=March 7, 2021|website=biztimes.com|publisher=Milwaukee Business News}}</ref> మార్క్వెట్ విశ్వవిద్యాలయం, మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్, మిల్వాకీ స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్-మిల్వాకీతో సహా అనేక కళాశాలలకు కూడా నిలయంగా ఉంది. ఈ నగరం నాలుగు ప్రధాన ప్రొఫెషనల్ స్పోర్ట్స్ లీగ్‌లలో రెండింటిలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది - బక్స్ ఆఫ్ ది NBA, బ్రూవర్స్ ఆఫ్ MLB. == చరిత్ర == === పేరు === ''మిల్వాకీ'' అనే పేరు శబ్దవ్యుత్పత్తి మూలం వివాదాస్పదంగా ఉంది.<ref name="MilMagMilwaukeeMean">{{Cite magazine|last=Prigge|first=Matthew|date=January 29, 2018|title=What Does 'Milwaukee' Mean, Anyway?|url=https://www.milwaukeemag.com/what-does-milwaukee-mean/|magazine=Milwaukee Magazine|language=en-US|access-date=October 5, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|date=August 8, 2017|title=Milwaukee County [origin of place name]|url=https://www.wisconsinhistory.org/Records/Article/CS10647|access-date=October 5, 2023|website=Wisconsin Historical Society|language=en|archive-date=2023-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006202848/https://www.wisconsinhistory.org/Records/Article/CS10647|url-status=dead}}</ref> విస్కాన్సిన్ విద్యావేత్త వర్జిల్ జె. వోగెల్ ఇలా అన్నాడు, "[...] మిల్వాకీ అనే పేరును వివరించడం కష్టం కాదు, అయినప్పటికీ దాని గురించి అనేక విరుద్ధమైన వాదనలు ఉన్నాయి.<ref name="Vogel134">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xrYfektNvoQC&pg=PA34|title=Indian Names on Wisconsin's Map|last=Vogel|first=Virgil J.|date=1991|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-12984-2|page=34|language=en}}</ref> ఇది అనిషినాబెమోవిన్/ఓజిబ్వే పదం {{Lang|oj|mino-akking}} నుండి వచ్చిందని ఒక సిద్ధాంతం చెబుతోంది, అంటే "మంచి భూమి",<ref name="MilMagMilwaukeeMean" /><ref name="WUWM origin">{{Cite news|url=https://www.wuwm.com/regional/2016-10-14/mino-akking-mahn-a-waukke-whats-the-origin-of-the-word-milwaukee|title=Mino-akking, Mahn-a-waukke: What's The Origin Of The Word 'Milwaukee'?|date=October 14, 2016|work=WUWM 89.7 FM - Milwaukee's NPR|access-date=October 5, 2023|language=en}}</ref> లేదా దగ్గరి సంబంధం ఉన్న భాషలలోని పదాలు, అదే అర్థం.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg=PA284|title=Native American Placenames of the United States|last=Bright|first=William|date=2004|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-3598-4|page=284|language=en}}</ref> వీటిలో మెనోమినీ, పొటావాటోమి ఉన్నాయి.<ref name="Vogel134" /> ఈ సిద్ధాంతం 1992 కామెడీ చిత్రం ''వేన్స్ వరల్డ్‌లో'' ఆలిస్ కూపర్ చెప్పిన ఒక వాక్యం ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="MilMagMilwaukeeMean" /> మరొక సిద్ధాంతం ప్రకారం ఇది మెస్క్వాకి భాష నుండి ఉద్భవించింది, దీని పదం "సమావేశ స్థలం"కి ''మహ్న్-ఎ-వాకీ''.<ref name="MilMagMilwaukeeMean" /><ref name="WUWM origin" /> మిల్వాకీ నగరం స్వయంగా ఈ పేరు మహ్న్-ఆహ్-వాక్ నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతుంది, ఇది "కౌన్సిల్ గ్రౌండ్స్" అనే అర్థం వచ్చే పొటావాటోమి పదం.<ref>{{Cite web|title=Milwaukee History|url=https://city.milwaukee.gov/cityclerk/MilwaukeeHistory|access-date=January 24, 2024|website=City of Milwaukee}}</ref> 1844 కి ముందు భవిష్యత్ నగరం పేరు అనేక విధాలుగా వ్రాయబడింది.<ref name="Legler">{{Cite book|url=https://search.library.wisc.edu/digital/AZ2O57KPOUDGBE8I|title=Origin and Meaning of Wisconsin Place-names: With Special Reference to Indian Nomenclature|last=Legler|first=Henry|date=1903|publisher=Wisconsin Academy of Sciences, Arts, and Letters|page=24|author-link=Henry Eduard Legler}}</ref> [[మిల్వాకీ నది|మిల్వాకీ నదికి]] పశ్చిమాన నివసించే ప్రజలు ఆధునిక కాలపు స్పెల్లింగ్‌ను ఇష్టపడ్డారు, అయితే నదికి తూర్పున నివసించే వారు దీనిని తరచుగా ''మిల్వాకీ'' అని పిలుస్తారు.<ref name="MilMagMilwaukeeMean" /> ఇతర స్పెల్లింగ్‌లలో ''మెల్లెయోకి'' (1679), ''మిల్లియోకి'' (1679), ''మెలేకి'' (1684), ''మిల్వారిక్'' (1699), ''మిల్వాకీ'' (1761), ''మిల్వాకీ'' (1779), ''మిల్లెవాకీ'' (1817), ''మిల్వాకీ'' (1820), ''మిల్వాకీ'' (1821) ఉన్నాయి. ''మిల్వాకీ సెంటినెల్'' నవంబర్ 30, 1844న ''మిల్వాకీగా'' మారే వరకు దాని శీర్షికలో ''మిల్వాకీని'' ఉపయోగించింది.<ref name="Legler" /> === స్వదేశీ సంస్కృతులు === స్థానిక సంస్కృతులు వేల సంవత్సరాలుగా జలమార్గాల వెంబడి నివసించాయి. మిల్వాకీ ప్రాంతంలో మొదటగా నివసించిన వారు వివిధ స్థానిక అమెరికన్ తెగలు: మెనోమినీ, మెస్క్వాకి, మస్కౌటెన్, సౌక్, పొటావాటోమి, ఓజిబ్వే (అందరూ అల్జిక్/అల్గోంక్వియన్ ప్రజలు), హో-చంక్ (విన్నెబాగో, సియోవాన్ ప్రజలు). వీరిలో చాలా మంది యూరోపియన్లు వచ్చిన సమయంలో మిల్వాకీ ప్రాంతానికి వలస వెళ్ళే ముందు గ్రీన్ బే<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fHLfiOZVzmMC&pg=PA146|title=The Middle Ground|last=White|first=Richard|publisher=Cambridge University Press|year=1991|isbn=9781139495684|location=New York|page=146}}</ref> చుట్టూ నివసించారు. 18వ శతాబ్దపు రెండవ భాగంలో, మిల్వాకీ సమీపంలో నివసించే స్థానిక అమెరికన్లు అమెరికా ఖండంలోని అన్ని ప్రధాన యూరోపియన్ యుద్ధాలలో పాత్ర పోషించారు. ఫ్రెంచ్, ఇండియన్ యుద్ధ సమయంలో, "సుదూర [సరస్సు] మిచిగాన్ నుండి ఓజిబ్వాస్, పోటావట్టమీల" సమూహం (అంటే, మిల్వాకీ నుండి గ్రీన్ బే వరకు ఉన్న ప్రాంతం) ఫ్రెంచ్-కెనడియన్ డేనియల్ లినార్డ్ డి బ్యూజియుతో మోనోంగహెల యుద్ధంలో చేరింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XqukoiTFL_oC&pg=PA68|title=Empires at War|last=Fowler|first=William|publisher=Walker & Company|year=2005|isbn=9780802719355|location=New York|page=68}}</ref> అమెరికన్ విప్లవాత్మక యుద్ధంలో, మిల్వాకీ చుట్టూ ఉన్న స్థానిక అమెరికన్లు తిరుగుబాటుదారులతో పొత్తు పెట్టుకున్న కొన్ని సమూహాలలో కొన్ని.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fHLfiOZVzmMC&pg=PA400|title=The Middle Ground|last=White|first=Richard|publisher=Cambridge University Press|year=1991|isbn=9781139495684|location=New York|page=400}}</ref> అమెరికన్ విప్లవాత్మక యుద్ధం తరువాత, స్థానిక అమెరికన్లు కౌన్సిల్ ఆఫ్ త్రీ ఫైర్స్‌లో భాగంగా వాయవ్య భారత యుద్ధంలో అమెరికాతో పోరాడారు. 1812 యుద్ధం సమయంలో, వారు జూన్ 1812లో మిల్వాకీలో ఒక మండలిని నిర్వహించారు, దీని ఫలితంగా అమెరికన్ విస్తరణకు ప్రతీకారంగా [[చికాగో|చికాగోపై]]<ref>{{Cite book|title=Rising Up from Indian Country|last=Keating|first=Ann|publisher=University of Chicago Press|year=2012|location=Chicago|page=137}}</ref> దాడి చేయాలని వారు నిర్ణయించుకున్నారు. దీని ఫలితంగా ఆగస్టు 15, 1812న ఫోర్ట్ డియర్‌బోర్న్ యుద్ధం జరిగింది, ఇది చికాగోలో తెలిసిన ఏకైక సాయుధ పోరాటం. ఈ యుద్ధం అమెరికన్ ప్రభుత్వాన్ని ఈ స్థానిక అమెరికన్ల సమూహాలను వారి స్వదేశీ భూమి నుండి తరిమికొట్టడానికి ఒప్పించింది. 1832లో బ్లాక్ హాక్ యుద్ధంలో దాడి చేయబడిన తర్వాత, మిల్వాకీలోని స్థానిక అమెరికన్లు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో 1833 చికాగో ఒప్పందంపై సంతకం చేశారు. ఆ ప్రాంతంలోని వారి భూములను వదులుకోవడానికి బదులుగా, వారు ద్రవ్య చెల్లింపులు, భారత భూభాగంలోని మిస్సిస్సిప్పికి పశ్చిమాన ఉన్న భూములను పొందవలసి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Potawatomi Treaties and Treaty Rights {{!}} Milwaukee Public Museum|url=https://www.mpm.edu/content/wirp/ICW-107|access-date=March 2, 2021|website=www.mpm.edu}}</ref> === యూరోపియన్ స్థిరనివాసం === [[దస్త్రం:Solomon_Juneau.jpg|ఎడమ|thumb| మిల్వాకీ నగరాన్ని స్థాపించడంలో సహాయపడిన సోలమన్ జునేయు విగ్రహం]] 1833 చికాగో ఒప్పందం కుదరక ముందే యూరోపియన్లు మిల్వాకీ ప్రాంతానికి వచ్చారు. 17వ, 18వ శతాబ్దాల చివరిలో ఫ్రెంచ్ మిషనరీలు, వ్యాపారులు ఈ ప్రాంతం గుండా మొదట వెళ్ళారు. మిచిలిమాకినాక్ (ఇప్పుడు మిచిగాన్‌లో ఉంది) నుండి వచ్చిన అలెక్సిస్ లాఫ్రాంబోయిస్ 1785లో ఒక ట్రేడింగ్ పోస్ట్‌లో స్థిరపడ్డాడు, మిల్వాకీ ప్రాంతంలో యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన మొదటి నివాసిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref name="St-Pierre, T 18952">St-Pierre, T. ''Histoire des Canadiens du Michigan et du comté d'essex, Ontario''.</ref> మిల్వాకీ పేరు మూలం గురించి ఒక కథ ఇలా చెబుతోంది, {{blockquote|గత శతాబ్దం ముప్పైలలో [1800లలో] ఒక రోజు ఒక వార్తాపత్రిక ప్రశాంతంగా పేరును మిల్వాకీగా మార్చింది, అది నేటికీ మిల్వాకీగానే ఉంది.<ref name="WGBruce">{{cite book|last=Bruce|first=William George|year=1936|title=A Short History of Milwaukee|location=Milwaukee, Wisconsin|publisher=The Bruce Publishing Company|pages=15–16|lccn=36010193}}</ref>}} "మిల్వాకీ" అనే స్పెల్లింగ్ ఒరెగాన్‌లోని మిల్వాకీలో 1847లో విస్కాన్సిన్ నగరం పేరు మీద ఉంది, ప్రస్తుత స్పెల్లింగ్ సార్వత్రికంగా ఆమోదించబడటానికి ముందు.<ref>{{Cite web|date=August 3, 2016|title=From Milwaukee, Wis. to Milwaukie, Ore.|url=https://onmilwaukee.com/articles/milwaukieore|access-date=March 2, 2021|website=OnMilwaukee}}</ref> మిల్వాకీకి ముగ్గురు " వ్యవస్థాపక పితామహులు " ఉన్నారు: సోలమన్ జునేయు, బైరాన్ కిల్బోర్న్, జార్జ్ హెచ్. వాకర్ . 1818లో ఈ ప్రాంతానికి వచ్చిన ముగ్గురిలో సోలమన్ జునేయు మొదటివాడు. అతను జునేయుస్ సైడ్ లేదా జునేయుటౌన్ అనే పట్టణాన్ని స్థాపించాడు, అది ఎక్కువ మంది స్థిరనివాసులను ఆకర్షించడం ప్రారంభించింది. జునేయుతో పోటీగా, బైరాన్ కిల్బోర్న్ [[మిల్వాకీ నది|మిల్వాకీ నదికి]] పశ్చిమాన కిల్బోర్న్‌టౌన్‌ను స్థాపించాడు. నది వైపు వెళ్ళే రోడ్లు తూర్పు వైపున ఉన్న రోడ్లతో కలవకుండా చూసుకున్నాడు. నేటికీ మిల్వాకీలో ఉన్న అనేక కోణ వంతెనలకు ఇదే కారణం.<ref>{{Cite web|title=Bridges {{!}} Encyclopedia of Milwaukee|url=https://emke.uwm.edu/entry/bridges/|access-date=October 3, 2018|website=emke.uwm.edu}}</ref> ఇంకా, కిల్‌బోర్న్ ఆ ప్రాంతం మ్యాప్‌లను పంపిణీ చేశాడు, అవి కిల్‌బోర్న్‌టౌన్‌ను మాత్రమే చూపించాయి, అంటే జునేయుటౌన్ ఉనికిలో లేదని లేదా నది తూర్పు వైపు జనావాసాలు లేవని, అందువల్ల అవాంఛనీయమని సూచిస్తుంది. మూడవ ప్రముఖ డెవలపర్ జార్జ్ హెచ్. వాకర్. అతను జునేటౌన్‌తో పాటు మిల్వాకీ నదికి దక్షిణంగా ఉన్న భూమిని తనదిగా ప్రకటించుకున్నాడు, అక్కడ అతను 1834లో ఒక లాగ్ హౌస్‌ను నిర్మించాడు. ఈ ప్రాంతం పెరిగి వాకర్స్ పాయింట్ గా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|title=Walker's Point|url=https://emke.uwm.edu/entry/walkers-point/|access-date=March 2, 2021|website=Encyclopedia of Milwaukee}}</ref> కౌన్సిల్ ఆఫ్ త్రీ ఫైర్స్ నుండి తెగలను తొలగించిన తరువాత, తరువాత మిల్వాకీ కౌంటీ, మిల్వాకీ నగరం అయిన ప్రాంతాలకు మొదటి పెద్ద స్థిరనివాసం 1835 లో ప్రారంభమైంది. ఆ సంవత్సరం ప్రారంభంలో జునేయు, కిల్బోర్న్ పోటీ పట్టణ-స్థలాలను ఏర్పాటు చేయాలని అనుకున్నట్లు తెలిసింది. సంవత్సరాంతానికి ఇద్దరూ ప్రభుత్వం నుండి తమ భూములను కొనుగోలు చేసి, మొదటి అమ్మకాలు చేశారు. ఈ సంవత్సరం దాదాపు 100 మంది కొత్త స్థిరనివాసులు ఉన్నారు, వీరిలో ఎక్కువగా న్యూ ఇంగ్లాండ్, ఇతర తూర్పు రాష్ట్రాల నుండి వచ్చారు. సెప్టెంబర్ 17, 1835న, మిల్వాకీలో మొదటి ఎన్నికలు జరిగాయి; పోలైన ఓట్ల సంఖ్య 39.<ref>{{Source-attribution|{{Cite book|title=Memoirs of Milwaukee County from the Earliest Historical Times ..., Vol. I|last=Watrous|first=Jerome A.|publisher=Western Historical Association|year=1909|url=https://books.google.com/books?id=XD4VAAAAYAAJ&q=editions:Jqsw4p18KfAC|location=Madison, Wisconsin|pages=265–267}}|sentence=yes}}</ref> 1840 నాటికి, మూడు పట్టణాలు వాటి ప్రత్యర్థులతో పాటు పెరిగాయి. ప్రధానంగా జునేటౌన్, కిల్బోర్న్‌టౌన్ పట్టణాల మధ్య తీవ్రమైన యుద్ధాలు జరిగాయి, ఇది 1845 మిల్వాకీ వంతెన యుద్ధంతో ముగిసింది. బ్రిడ్జ్ యుద్ధం తరువాత, జనవరి 31, 1846న, ఈ పట్టణాలను కలిపి మిల్వాకీ నగరం ఏర్పాటు చేశారు, సోలమన్ జునేయును మిల్వాకీ మొదటి మేయర్‌గా ఎన్నుకున్నారు. === వృద్ధి, వలసలు === [[దస్త్రం:Milwaukee_birdseye_map_by_Bailey_(1872)._loc_call_no_g4124m-pm010450.jpg|thumb| 1872 లో మిల్వాకీ ఇలస్ట్రేటెడ్ మ్యాప్]] 1840లు, 1850లలో విస్కాన్సిన్‌కు వలస వచ్చిన వారి సంఖ్య, ముఖ్యంగా జర్మన్లు, పెరగడంతో మిల్వాకీ ఒక నగరంగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభమైంది. పండితులు అమెరికాకు జర్మన్ వలసలను మూడు ప్రధాన తరంగాలుగా వర్గీకరిస్తారు, విస్కాన్సిన్ ఈ మూడింటి నుండి గణనీయమైన సంఖ్యలో వలసదారులను పొందింది. 1845 నుండి 1855 వరకు జరిగిన మొదటి తరంగంలో ప్రధానంగా నైరుతి జర్మనీ నుండి వచ్చినవారు, 1865 నుండి 1873 వరకు జరిగిన రెండవ తరంగంలో ప్రధానంగా వాయవ్య జర్మనీకి సంబంధించినవారు, 1880 నుండి 1893 వరకు జరిగిన మూడవ తరంగంలో ఈశాన్య జర్మనీ నుండి వచ్చినవారు ఉన్నారు.<ref name="Bungert, Heike 20062">Bungert, Heike, Cora Lee Kluge and Robert C. Ostergren.</ref> 1900 నాటికి, మిల్వాకీ జనాభాలో 34 శాతం మంది జర్మన్ నేపథ్యం కలిగినవారు.<ref name="Bungert, Heike 20062" /> మిల్వాకీకి అత్యధిక సంఖ్యలో జర్మన్ వలసదారులు ప్రుస్సియా నుండి వచ్చారు, తరువాత బవేరియా, సాక్సోనీ, హనోవర్, హెస్సే-డార్మ్‌స్టాడ్ట్ ఉన్నారు. మిల్వాకీ అమెరికన్ నగరాలలో అత్యంత జర్మన్ నగరంగా పేరు తెచ్చుకుంది, అక్కడకు వచ్చిన జర్మన్ వలసదారుల సంఖ్య వల్లనే కాదు, వలసదారులు స్థాపించిన సమాజ భావన వల్ల కూడా.<ref name="Conzen, Kathleen Neils 18602">Conzen, Kathleen Neils.</ref> చాలా మంది జర్మన్ వలసదారులు చవకైన వ్యవసాయ భూములను వెతుక్కుంటూ విస్కాన్సిన్‌కు వచ్చారు.<ref name="Conzen, Kathleen Neils 18602" /> అయితే, 1840ల చివరలో, 1850ల ప్రారంభంలో ఐరోపాలో 1848 విప్లవాత్మక ఉద్యమాల కారణంగా వలసలు స్వభావం, పరిమాణంలో మారడం ప్రారంభించాయి.<ref>Conzen, Kathleen Neils.</ref> 1848 తర్వాత, ఐక్య జర్మనీ ఆశలు విఫలమయ్యాయి, " నలభై-ఎయిటర్స్ " అని పిలువబడే విప్లవాత్మక, రాడికల్ జర్మన్లు, జర్మన్ అధికారుల జైలు శిక్ష, హింసను నివారించడానికి అమెరికాకు వలస వచ్చారు. <ref>{{Cite web|last=Dippel|first=Christian|last2=Heblich|first2=Stephan|date=May 24, 2020|title=Leadership and Social Movements: The Forty-Eighters in the Civil War|url=https://www.anderson.ucla.edu/faculty_pages/christian.dippel/48ers_paper.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112150246/https://www.anderson.ucla.edu/faculty_pages/christian.dippel/48ers_paper.pdf|archive-date=January 12, 2021|access-date=March 2, 2021|website=UCLA Anderson|page=7}}</ref> 1848 నాటి అత్యంత ప్రసిద్ధ "ఉదారవాద విప్లవకారులలో" ఒకరు కార్ల్ షుర్జ్ . తరువాత అతను 1854 లో మిల్వాకీకి ఎందుకు వచ్చాడో వివరించాడు,<blockquote>"ఇది నిజం, ఇలాంటి పనులు [సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, సమాజాలు] నలభై ఎనిమిదేళ్ల వారు పాల్గొన్న ఇతర నగరాల్లో కూడా జరిగాయి{{Sic}} సమావేశమయ్యారు. కానీ నాకు తెలిసినంతవరకు, ఆ సమయంలో మిల్వాకీని పిలిచిన 'జర్మన్ ఏథెన్స్ ఆఫ్ అమెరికా'లో వారి ప్రభావం మొత్తం సామాజిక వాతావరణంపై ఇంత త్వరగా ప్రభావం చూపలేదు." </blockquote> [[దస్త్రం:Lake_Front_Depot_1898_LOC_ds.00203.jpg|ఎడమ|thumb| 1898 లో మిల్వాకీ లేక్ ఫ్రంట్ డిపో]] షుర్జ్ జర్మన్లు మిల్వాకీలో అభివృద్ధి చేసిన వివిధ క్లబ్‌లు, సమాజాల గురించి ప్రస్తావిస్తున్నాడు. అమెరికన్ టర్నర్స్ భౌతిక విద్య ఉపాధ్యాయుల కోసం వారి స్వంత సాధారణ కళాశాల, జర్మన్-ఇంగ్లీష్ అకాడమీని స్థాపించారు.<ref>Rippley, LaVern J. and Eberhard Reichmann, trans.</ref> మిల్వాకీ జర్మన్ మూలకం ఇప్పటికీ బలంగా ఉంది; నగరం ప్రతి సంవత్సరం జూలైలో జర్మన్ ఫెస్ట్<ref>{{Cite web|date=February 5, 2021|title=Milwaukee's German Fest canceled over COVID-19 concerns|url=https://www.tmj4.com/news/local-news/milwaukees-german-fest-canceled-over-covid-19-concerns|access-date=March 2, 2021|website=TMJ4|language=en}}</ref>, అక్టోబర్‌లో [[ఆక్టోబర్‌ఫెస్ట్]] నిర్వహించడం ద్వారా దాని జర్మన్ సంస్కృతిని జరుపుకుంటుంది. మిల్వాకీలో అనేక జర్మన్ రెస్టారెంట్లు, అలాగే సాంప్రదాయ జర్మన్ బీర్ హాల్ ఉన్నాయి. K–5 తరగతుల పిల్లలకు జర్మన్ భాషా ఇమ్మర్షన్ స్కూల్ అందించబడుతుంది.<ref name="immersionschool">{{Cite web|title=Milwaukee German Immersion School|url=http://www5.milwaukee.k12.wi.us/school/mgis/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150425215726/http://www5.milwaukee.k12.wi.us/school/mgis/|archive-date=April 25, 2015|access-date=April 24, 2015|website=5.milwaukee.k12.wi.us}}</ref> అంతర్యుద్ధం తర్వాత మిల్వాకీలో జర్మన్ ఉనికి బలంగా ఉన్నప్పటికీ, వారి అతిపెద్ద వలసదారులు ఇంకా దిగలేదు, ఇతర సమూహాలు కూడా నగరానికి చేరుకున్నాయి. వీరిలో ప్రముఖులు పోలిష్ వలసదారులు. మిల్వాకీ పోలిష్ వలసదారులకు తక్కువ జీతంతో కూడిన ఎంట్రీ-లెవల్ ఉద్యోగాలను సమృద్ధిగా అందించడంతో, ఇది అతిపెద్ద పోలిష్-అమెరికన్ సమాజాలలో ఒకటిగా మారింది.<ref>{{Cite web|title=Introduction {{!}} Milwaukee Polonia|url=https://uwm.edu/mkepolonia/introduction/|access-date=March 2, 2021|language=en-US}}</ref> చాలా మంది నివాసితులకు, మిల్వాకీ దక్షిణ భాగం పోలిష్ సమాజానికి పర్యాయపదంగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Poles|url=https://emke.uwm.edu/entry/poles/|access-date=March 2, 2021|website=Encyclopedia of Milwaukee|language=en-US}}</ref> 1890లో మిల్వాకీ కౌంటీలోని 30,000 మంది పోలిష్ జనాభా 1915 నాటికి 100,000కి పెరిగింది.<ref>{{Cite web|title=The Nation of Polonia {{!}} Polish/Russian {{!}} Immigration and Relocation in U.S. History {{!}} Classroom Materials at the Library of Congress {{!}} Library of Congress|url=https://www.loc.gov/classroom-materials/immigration/polish-russian/the-nation-of-polonia/|access-date=March 2, 2021|website=Library of Congress}}</ref> సెయింట్ స్టానిస్లాస్ కాథలిక్ చర్చి, చుట్టుపక్కల పరిసరాలు మిల్వాకీలో పోలిష్ జీవితానికి కేంద్రంగా ఉన్నాయి. సెయింట్ స్టానిస్లాస్ చుట్టూ ఉన్న పోలిష్ సమాజం పెరుగుతూనే ఉండటంతో, మిచెల్ స్ట్రీట్ "పోలిష్ గ్రాండ్ అవెన్యూ"గా ప్రసిద్ధి చెందింది. మిచెల్ స్ట్రీట్ మరింత దట్టంగా పెరగడంతో, పోలిష్ జనాభా దక్షిణం వైపు లింకన్ విలేజ్ పరిసరాలకు వెళ్లడం ప్రారంభించింది, ఇది సెయింట్ జోసాఫాట్ బసిలికా, కోస్సియుస్కో పార్క్‌లకు నిలయం. మిల్వాకీ తూర్పు వైపున ఇతర పోలిష్ సమాజాలు ప్రారంభమయ్యాయి. జోన్స్ ద్వీపం ఒక ప్రధాన వాణిజ్య మత్స్యకార కేంద్రంగా ఉంది, ఇక్కడ ఎక్కువగా [[బాల్టిక్ సముద్రం]] చుట్టూ ఉన్న కషుబియన్లు, ఇతర పోల్స్ ప్రజలు స్థిరపడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=https://urbanmilwaukee.com/2016/04/13/yesterdays-milwaukee-jones-island-fishing-village-1898/|title=Yesterday's Milwaukee: Jones Island Fishing Village, 1898|last=Beutner|first=Jeff|work=Urban Milwaukee|access-date=March 2, 2021|language=en}}</ref> మిల్వాకీ 45,467 మంది పోలిష్ జనాభాతో US లో ఐదవ అతిపెద్ద పోలిష్ జనాభాను కలిగి ఉంది, ఇది [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్ నగరం]] (211,203), [[చికాగో]] (165,784), [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]] (60,316), [[ఫిలడెల్ఫియా]] (52,648) ల తర్వాత స్థానంలో ఉంది.<ref name="factfinder2.census.gov">{{Cite web|last=Data Access and Dissemination Systems (DADS)|title=American FactFinder – Results|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_12_3YR_B04003&prodType=table|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200212213036/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_12_3YR_B04003&prodType=table|archive-date=February 12, 2020|access-date=April 5, 2020}}</ref> ఈ నగరం పోలిష్ సంస్కృతి, వంటకాల వార్షిక వేడుక అయిన పోలిష్ ఫెస్ట్‌ను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.jsonline.com/story/entertainment/events/2018/06/13/polish-fest-100th-anniversary-poland/673094002/|title=Polish Fest celebrates the 100th anniversary of the rebirth of a nation|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=October 3, 2018|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:Pabst_Building_Milwaukee_from_LOC_ID_Service-pnp-det-4a00000-4a08000-4a08000-4a08079v.jpg|thumb| 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో విస్కాన్సిన్ వీధి, పాబ్స్ట్ భవనం]] ఈ సమయంలో, గ్రేట్ మైగ్రేషన్‌లో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ల చిన్న సమాజం దక్షిణం నుండి వలస వచ్చింది. వారు ఒకరికొకరు సమీపంలో స్థిరపడ్డారు, బ్రాంజ్‌విల్లే అని పిలువబడే ఒక సమాజాన్ని ఏర్పరచారు. పరిశ్రమ వృద్ధి చెందడంతో, ఎక్కువ మంది వలసదారులు వచ్చారు, మిల్వాకీలో ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ ప్రభావం పెరిగింది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dwc40zNjW9MC&q=Milwaukee+bronzeville&pg=PA6|title=Milwaukee's Bronzeville, 1900–1950|last=Geenen|first=Paul H.|date=2006|publisher=Arcadia Publishing|isbn=978-0-7385-4061-0|language=en}}</ref> 1892లో, వైట్‌ఫిష్ బే, సౌత్ మిల్వాకీ, వావాటోసా విలీనం చేయబడ్డాయి. వాటి తర్వాత 1900లో కుడాహి (1895), నార్త్ మిల్వాకీ (1897), తరువాత షోర్‌వుడ్‌గా పిలువబడే తూర్పు మిల్వాకీలు వచ్చాయి. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, వెస్ట్ అల్లిస్ (1902), వెస్ట్ మిల్వాకీ (1906) జోడించబడ్డాయి, ఇది మొదటి తరం "ఇన్నర్-రింగ్" శివారు ప్రాంతాలను పూర్తి చేసింది. === 20వ శతాబ్దం నుండి ఇప్పటి వరకు === [[దస్త్రం:Slums_in_milwaukee_1936.png|ఎడమ|thumb| 1936 నుండి మిల్వాకీలోని ఒక [[మురికివాడ]] ప్రాంతం]] 20వ శతాబ్దం మొదటి అరవై సంవత్సరాలలో, మిల్వాకీ అమెరికాలోని సోషలిస్ట్ పార్టీ అత్యధిక ఓట్లను సంపాదించిన ప్రధాన నగరం. మిల్వాకీ సోషలిస్ట్ పార్టీ టికెట్‌పై పోటీ చేసిన ముగ్గురు [[మేయర్|మేయర్‌లను]] ఎన్నుకుంది: ఎమిల్ సీడెల్ (1910–1912), డేనియల్ హోన్ (1916–1940), ఫ్రాంక్ జీడ్లర్ (1948–1960). తరచుగా " సీవర్ సోషలిస్టులు " అని పిలువబడే మిల్వాకీ సోషలిస్టులు ప్రభుత్వం, శ్రమ పట్ల వారి ఆచరణాత్మక విధానం ద్వారా వర్గీకరించబడ్డారు.<ref>{{Cite web|title=Milwaukee Socialism: The Emil Seidel Era {{!}} UWM Libraries Digital Collections|url=https://uwm.edu/lib-collections/mke-socialism/|access-date=March 2, 2021|language=en-US}}</ref> నవంబర్ 24, 1917న, మిల్వాకీలో ఉగ్రవాద దాడి జరిగింది, ఒనిడా, బ్రాడ్‌వేలోని సెంట్రల్ పోలీస్ స్టేషన్ వద్ద ఒక పెద్ద బ్లాక్ పౌడర్ బాంబు<ref name="Balousek, Marv 1997 p. 113">Balousek, Marv, and Kirsch, J. Allen, ''50 Wisconsin Crimes of the Century'', Badger Books Inc. (1997), {{ISBN|1-878569-47-3}}, {{ISBN|978-1-878569-47-9}}, p. 113</ref> పేలింది.<ref name="ReferenceA2">''The Indianapolis Star'', "Bomb Mystery Baffles Police", November 26, 1917</ref> ఈ పేలుడులో కేథరీన్ వాకర్ అనే మహిళా పౌరురాలితో పాటు తొమ్మిది మంది డిపార్ట్‌మెంట్ సభ్యులు మరణించారు.<ref name="Balousek, Marv 1997 p. 113" /><ref name="city.milwaukee.gov">{{Cite web|title=Archived copy|url=http://www.city.milwaukee.gov/MemorialPage1670.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220192844/http://city.milwaukee.gov/MemorialPage1670.htm|archive-date=2009-02-20|access-date=2012-01-04}}</ref> ఆ సమయంలో బాంబును చర్చి వెలుపల అరాచకవాదులు, ముఖ్యంగా లుయిగి గల్లెని అనుచరుల నేతృత్వంలోని ''గల్లెనిస్ట్'' వర్గం ఉంచారని అనుమానించబడింది. ఆ సమయంలో, ఆ బాంబు దాడి జాతీయ చట్ట అమలు చరిత్రలో అత్యంత ప్రాణాంతకమైన ఏకైక సంఘటన.<ref>Deadliest Days in Law Enforcement History, National Law Enforcement Officers Memorial Fund (November 24, 1917) http://www.nleomf.org/facts/enforcement/deadliest.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708090204/http://www.nleomf.org/facts/enforcement/deadliest.html|date=2016-07-08}}</ref> 1920లలో, నిషేధ యుగంలో [[చికాగో|చికాగోలోని]] గ్యాంగ్‌స్టర్ కార్యకలాపాలు ఉత్తరాన మిల్వాకీకి వచ్చాయి. చికాగోలో ప్రసిద్ధి చెందిన మాబ్‌స్టర్ అయిన అల్ కాపోన్, మిల్వాకీ శివారు బ్రూక్‌ఫీల్డ్‌లో ఒక ఇంటిని కలిగి ఉన్నాడు, అక్కడ మూన్‌షైన్ తయారు చేయబడింది. ఆ ఇల్లు ఇప్పటికీ కాపోన్ పేరు మీద ఉన్న వీధిలో ఉంది. <ref>{{Cite web|last=Nan Bialek|date=November 11, 2010|title=It's everyday life that keeps local historian fascinated: But the Hollywood- worthy moments aren't bad, either?|url=http://www.brookfieldnow.com/news/102435199.html|access-date=2025-05-25|archive-date=2010-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100915152754/http://www.brookfieldnow.com/news/102435199.html|url-status=dead}}</ref> 1925 నాటికి, దాదాపు 9,000 మంది మెక్సికన్లు మిల్వాకీలో నివసించారు, కానీ [[మహా మాంద్యం|మహా ఆర్థిక మాంద్యం]] వారిలో చాలా మందిని దక్షిణానికి తిరిగి వెళ్ళవలసి వచ్చింది. 1950లలో, హిస్పానిక్ సమాజం ఉద్భవించడం ప్రారంభమైంది. వారు ఉద్యోగాల కోసం వచ్చారు, తయారీ, వ్యవసాయ రంగాలలో ఉద్యోగాలను భర్తీ చేశారు. ఈ సమయంలో తూర్పు, దక్షిణ ఐరోపా నుండి వలసలను తగ్గించిన వలస చట్టాల కారణంగా కార్మికుల కొరత ఏర్పడింది. అదనంగా, సమ్మెలు కార్మికుల కొరతకు దోహదపడ్డాయి.<ref name="test2">[http://www.wisconsinhistory.org/turningpoints/tp-052/?action=more_essay Wisconsinhistory.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110124100327/http://www.wisconsinhistory.org/turningpoints/tp%2D052/?action=more_essay |date=2011-01-24 }}, additional text.</ref> [[దస్త్రం:South_Menomonee_Canal_-_Milwaukee,_Wisconsin,_USA_-_October_9,_2023_03.jpg|thumb| మెనోమోనీ నది నుండి డౌన్ టౌన్ మిల్వాకీ]] 1960లో మిల్వాకీ జనాభా గరిష్టంగా 741,324కి చేరుకుంది, అక్కడ సెన్సస్ బ్యూరో నగర జనాభాలో 91.1% శ్వేతజాతీయులు, 8.4% నల్లజాతీయులు ఉన్నారని నివేదించింది. <ref>{{Cite web|title=Race and Hispanic Origin for Selected Cities and Other Places: Earliest Census to 1990|url=https://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120812191959/http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0076/twps0076.html|archive-date=August 12, 2012|publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> 1960ల చివరి నాటికి, మిల్వాకీ జనాభా తగ్గడం ప్రారంభమైంది, ఎందుకంటే ప్రజలు శివారు ప్రాంతాలకు వలస వెళ్లారు, రహదారుల సౌలభ్యం, తక్కువ నేరాలు, కొత్త గృహాలు, తక్కువ పన్నుల ప్రయోజనాలను అందించడం దీనికి సహాయపడింది.<ref>Glabere, Michael.</ref> 2010 నాటికి మిల్వాకీ జనాభా 594,833 గా ఉంది, అయితే మొత్తం మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంత జనాభా పెరిగింది. మిల్వాకీకి వలస జనాభా ఎక్కువగా ఉండటం, చారిత్రాత్మక పొరుగు ప్రాంతాలు ఉండటం వలన, దాని తోటి " రస్ట్ బెల్ట్ " నగరాల తీవ్రమైన క్షీణతలను మిల్వాకీ తప్పించుకుంది. 1980ల నుండి, నగరం దాని ఆర్థిక వ్యవస్థ, పొరుగు ప్రాంతాలు, ఇమేజ్‌ను మెరుగుపరచడంలో పురోగతి సాధించడం ప్రారంభించింది, దీని ఫలితంగా హిస్టారిక్ థర్డ్ వార్డ్, లింకన్ విలేజ్, ఈస్ట్ సైడ్, ఇటీవల వాకర్స్ పాయింట్, బే వ్యూ వంటి పొరుగు ప్రాంతాలు పునరుజ్జీవింపబడటంతో పాటు దాని డౌన్‌టౌన్ ప్రాంతానికి కొత్త వ్యాపారాలను ఆకర్షించాయి. ఈ ప్రయత్నాలు జనాభా క్షీణతను గణనీయంగా తగ్గించాయి, మిల్వాకీలోని అనేక ప్రాంతాలను స్థిరీకరించాయి. దాని చరిత్రను కాపాడుకోవడానికి చేసిన ప్రయత్నాల ద్వారా, 2006లో నేషనల్ ట్రస్ట్ ఫర్ హిస్టారిక్ ప్రిజర్వేషన్ ద్వారా మిల్వాకీ "డజన్ విలక్షణమైన గమ్యస్థానాలలో" ఒకటిగా పేరు పొందింది. <ref name="distinctive">{{Cite web|year=2006|title=Dozen Distinctive Destinations – Milwaukee|url=http://www.preservationnation.org/travel-and-sites/sites/midwest-region/milwaukee-wi-2006.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100222174953/http://www.preservationnation.org/travel-and-sites/sites/midwest-region/milwaukee-wi-2006.html|archive-date=February 22, 2010|publisher=[[National Trust for Historic Preservation]]}}</ref> చారిత్రాత్మక మిల్వాకీ నడక పర్యటనలు మిల్వాకీ చారిత్రాత్మక జిల్లాల గైడెడ్ టూర్‌ను అందిస్తాయి, వీటిలో మిల్వాకీ నిర్మాణ వారసత్వం, దాని గాజు స్కైవాక్ వ్యవస్థ, [[మిల్వాకీ రివర్వాక్|మిల్వాకీ రివర్‌వాక్]] వంటి అంశాలు ఉన్నాయి. [[File:Milwaukee 05741u.jpg|thumb|center|upright=3.55|[[మిల్వాకీ సిటీ హాల్|సిటీ హాల్]] టవర్ దృశ్యంతో మిల్వాకీ పనోరమా మ్యాప్, {{circa|1898}}]] == భౌగోళిక శాస్త్రం == [[దస్త్రం:Milwaukee_aerial.jpg|thumb|ఉత్తరాన నుండి ఆకాశ దృశ్యం-మెనోమోనీ నది, కిన్నికిన్నిక్ నది, [[మిల్వాకీ నది]] నేపథ్యంలో ముందుభాగంలో విండ్ పాయింట్ లో కనిపిస్తాయి.]] మిల్వాకీ మూడు నదుల [[సంగమము|సంగమం]] వద్ద మిచిగాన్ సరస్సు ఒడ్డున, కొండల వెంబడి ఉంది: మెనోమోనీ, కిన్నికిన్నిక్, [[మిల్వాకీ నది|మిల్వాకీ]] . రూట్ నది, లింకన్ క్రీక్ వంటి చిన్న నదులు కూడా నగరం గుండా ప్రవహిస్తున్నాయి. మిల్వాకీ భూభాగం హిమానీనద మార్గం ద్వారా చెక్కబడింది, మిచిగాన్ సరస్సు వెంబడి ఒక మైలు (1.6&nbsp;కి.మీ) డౌన్ టౌన్ కు ఉత్తరాన. అదనంగా, {{Convert|30|mi|km}}మిల్వాకీకి నైరుతి కెటిల్ మొరైన్, సరస్సు దేశం ఉంది, ఇది లోతట్టు సరస్సులతో కలిపి పారిశ్రామిక ప్రకృతి దృశ్యాన్ని అందిస్తుంది. యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెన్సస్ బ్యూరో ప్రకారం, ఈ నగరం మొత్తం వైశాల్యం {{Convert|96.80|sqmi|sqkm|2}}, దీనిలో {{Convert|96.12|sqmi|sqkm|2}} భూమి, {{Convert|0.68|sqmi|sqkm|2}} నీరు.<ref name="Gazetteer files2">{{Cite web|title=US Gazetteer files 2010|url=https://www.census.gov/geo/www/gazetteer/files/Gaz_places_national.txt|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120112090031/http://www.census.gov/geo/www/gazetteer/files/Gaz_places_national.txt|archive-date=January 12, 2012|access-date=November 18, 2012|publisher=[[United States Census Bureau]]}}</ref> ఈ నగరం అధికంగా (దాని విస్తీర్ణంలో 99.89%) మిల్వాకీ కౌంటీలో ఉంది, కానీ పొరుగు కౌంటీలలోకి విస్తరించి ఉన్న రెండు చిన్న జనావాసాలు లేని భాగాలు ఉన్నాయి. <ref name="foran-counties2">{{Cite news|url=https://www.jsonline.com/story/life/green-sheet/2023/01/10/why-parts-of-city-of-milwaukee-are-in-waukesha-washington-counties/8015388001/|title=Parts of the city of Milwaukee are in Waukesha and Washington counties. How'd that happen?|last=Foran|first=Chris|date=January 10, 2023|work=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|access-date=November 22, 2023}}</ref> {{Efn-ua|The part in [[Washington County, Wisconsin|Washington County]] is bordered by the southeast corner of [[Germantown, Wisconsin|Germantown]], while the part in [[Waukesha County]] is bordered by the southeast corner of [[Menomonee Falls]], north of the village of [[Butler, Waukesha County, Wisconsin|Butler]]. Both areas were annexed to Milwaukee for industrial reasons; the Waukesha County portion contains a [[Cargill]] plant for Ambrosia Chocolate (known as "the Ambrosia triangle"), while the Washington County portion contains a [[Waste Management (corporation)|Waste Management]] facility.<ref name="foran-counties" />}} === నగర దృశ్యం === [[దస్త్రం:Milwaukee_Boat_Line_tour_July_2022_50_(Historic_Third_Ward).jpg|thumb| మిల్వాకీ నది నుండి చారిత్రాత్మక మూడవ వార్డ్]] ఉత్తర-దక్షిణ వీధులకు సంఖ్యలు ఇవ్వబడ్డాయి, తూర్పు-పడమర వీధులకు పేర్లు పెట్టబడ్డాయి. అయితే, 1వ వీధికి తూర్పున ఉన్న ఉత్తర-దక్షిణ వీధులకు తూర్పు-పడమర వీధుల మాదిరిగానే పేర్లు పెట్టారు. ఉత్తర-దక్షిణ నంబరింగ్ లైన్ మెనోమోనీ నది (హాలీ రోడ్‌కు తూర్పున), ఫెయిర్‌వ్యూ అవెన్యూ/గోల్ఫ్‌వ్యూ పార్క్‌వే (హాలీ రోడ్‌కు పశ్చిమాన) వెంట ఉంది, తూర్పు-పడమర నంబరింగ్ లైన్ 1వ వీధి (ఒక్లహోమా అవెన్యూకు ఉత్తరాన), చేజ్/హోవెల్ అవెన్యూ (ఒక్లహోమా అవెన్యూకు దక్షిణంగా) వెంట నిర్వచించబడింది. ఈ సంఖ్యా వ్యవస్థను ఉత్తరాన ఓజాకీ కౌంటీలోని మెక్వాన్, కొన్ని వాకేషా కౌంటీ కమ్యూనిటీలు కూడా ఉపయోగిస్తున్నాయి. మిల్వాకీని ఇంటర్ స్టేట్ 43, ఇంటర్ స్టేట్ 94 దాటుతాయి, ఇవి మార్క్వెట్ ఇంటర్ చేంజ్ వద్ద డౌన్ టౌన్ లో కలుస్తాయి. ఇంటర్‌స్టేట్ 894 బైపాస్ (దీనిలో మే 2015 నాటికి ఇంటర్‌స్టేట్ 41 కూడా ఉంది) నగరం నైరుతి వైపు భాగాల గుండా వెళుతుంది, ఇంటర్‌స్టేట్ 794 మార్క్వెట్ ఇంటర్‌చేంజ్ నుండి తూర్పు వైపుకు వస్తుంది, సరస్సు ముందు భాగంలో దక్షిణానికి వంగి హోవాన్ వంతెన మీదుగా నౌకాశ్రయాన్ని దాటుతుంది, తరువాత బే వ్యూ పరిసరాల దగ్గర ముగుస్తుంది, "లేక్ పార్క్‌వే" ( WIS-794 ) అవుతుంది. మిల్వాకీ నివాస ప్రాంతాల విలక్షణమైన లక్షణాలలో ఒకటి పోలిష్ ఫ్లాట్లు అని పిలవబడే పొరుగు ప్రాంతాలు. ఇవి రెండు [[కుటుంబం|కుటుంబాల]] గృహాలు, ప్రత్యేక ప్రవేశ ద్వారాలు ఉంటాయి, కానీ యూనిట్లు పక్కపక్కనే కాకుండా ఒకదానిపై ఒకటి పేర్చబడి ఉంటాయి. ఈ ఏర్పాటు పరిమిత ధనవంతులైన కుటుంబానికి ఇల్లు, తక్కువ ధరకు అద్దెకు తీసుకునే అపార్ట్‌మెంట్ యూనిట్ రెండింటినీ కొనుగోలు చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఈ ప్రాంతానికి వచ్చిన పోలిష్-అమెరికన్ వలసదారులు భూ యాజమాన్యాన్ని విలువైనదిగా భావించినందున, నగరంలోని వారి స్థిరనివాస ప్రాంతాలలో ప్రముఖంగా ఉన్న ఈ పరిష్కారం వారితో ముడిపడి ఉంది.<ref>{{Cite book|title=Ethnic Landscapes of America|url=https://archive.org/details/ethniclandscapes0000cros|last=Cross|first=John A.|publisher=Springer|year=2017|isbn=978-3-319-54009-2|location=Cham, Switzerland|pages=[https://archive.org/details/ethniclandscapes0000cros/page/310 310]}}</ref> నగరంలోని ఎత్తైన భవనం యుఎస్ బ్యాంక్ సెంటర్, ఇది 1973 లో పూర్తయింది. 2024లో, ప్రముఖ డిజైన్ ప్రచురణ అయిన ''ఆర్కిటెక్చరల్ డైజెస్ట్'', మిల్వాకీ స్కైలైన్‌ను ప్రపంచంలోని 15వ అత్యంత అందమైన స్కైలైన్‌గా రేట్ చేసింది.<ref>{{Cite web|last=McLaughlin|first=Katherine|date=June 26, 2024|title=The 17 Most Beautiful Skylines in the World|url=https://www.architecturaldigest.com/gallery/the-most-beautiful-skylines-in-the-world|access-date=July 3, 2024|website=Architectural Digest|language=en-US}}</ref>{{Wide image|CityscapeMilwaukee2023.jpg|650px|[[డౌన్‌టౌన్ మిల్వాకీ]]}} === వాతావరణం === {{multiple image | direction = vertical | total_width = 230 | image1 = Milwaukee February 2025 26 (Veterans Park).jpg | caption1 = శీతాకాలంలో వెటరన్స్ పార్క్ | image2 = Milwaukee November 2022 17 (W. Wisconsin Avenue from Milwaukee Skywalk).jpg | caption2 = [[మిల్వాకీ స్కైవాక్]] నుండి వెస్ట్ విస్కాన్సిన్ అవెన్యూ }} మిల్వాకీ గ్రేట్ లేక్స్ ప్రాంతంలో ఉండటం వలన తరచుగా వాతావరణం వేగంగా మారుతుంది, దీని వలన తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం ( కొప్పెన్ ''డ్ఫా'' ) ఏర్పడుతుంది, చలి, మంచుతో కూడిన శీతాకాలాలు, వేడి, తేమతో కూడిన వేసవికాలాలు ఉంటాయి. సంవత్సరంలో అత్యంత వెచ్చని నెల జూలై, సగటు ఉష్ణోగ్రత {{Convert|73.3|F|1}}, జనవరి అత్యంత శీతలమైన నెల, సగటు ఉష్ణోగ్రత {{Convert|24.0|F|1}} . మిల్వాకీ మిచిగాన్ సరస్సుకు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల, మధ్యాహ్నం సమయంలో తేలికపాటి గాలిలో ఒక ఉష్ణప్రసరణ ప్రవాహం ఏర్పడుతుంది, దీని ఫలితంగా "లేక్ బ్రీజ్" అని పిలవబడే గాలి వస్తుంది - ఇది చాలా సాధారణ సముద్రపు గాలి చిన్న తరహా వెర్షన్. సరస్సు గాలి మార్చి, జూలై మధ్య ఎక్కువగా వీస్తుంది. ఈ తీరప్రాంత ప్రవాహం వల్ల చల్లని ఉష్ణోగ్రతలు సాధారణంగా {{Convert|5|to|15|mi|0}} లోతట్టు ప్రాంతాలకు కదులుతాయి., భూ అంతర్భాగంలో మరింత వెచ్చని పరిస్థితులు కొనసాగుతున్నాయి. ఎందుకంటే మిల్వాకీ అధికారిక వాతావరణ ప్రదేశం, మిల్వాకీ మిచెల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం, కేవలం {{Convert|3|mi}}సరస్సు నుండి దూరంలో, మిల్వాకీ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలోని అనేక ఇతర ప్రదేశాల కంటే కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వైవిధ్యాలు తక్కువగా ఉంటాయి. సూర్యుడు అస్తమించేటప్పుడు, ఉష్ణప్రసరణ ప్రవాహం తిరగబడుతుంది, ఆఫ్‌షోర్ ప్రవాహం భూమి గాలికి కారణమవుతుంది. భూమిపై గాలులు వీచిన తర్వాత, వెచ్చని ఉష్ణోగ్రతలు తూర్పు వైపు సరస్సు తీరం వైపు ప్రవహిస్తాయి, కొన్నిసార్లు సాయంత్రం చివరిలో అధిక ఉష్ణోగ్రతలకు కారణమవుతాయి. సరస్సు గాలి రోజువారీ సంఘటన కాదు, నైరుతి, పశ్చిమ లేదా వాయవ్య గాలి సాధారణంగా {{Convert|15|mi/h|km/h|abbr=on}} కంటే ఎక్కువగా ఉంటే సాధారణంగా ఏర్పడదు. . ఈ సరస్సు శీతాకాలంలో సరస్సు తీరం వెంబడి చల్లని గాలి ప్రవాహాలను నియంత్రిస్తుంది. సరస్సు ప్రభావంతో పాటు, మిల్వాకీ డౌన్‌టౌన్‌లో ఏడాది పొడవునా రాత్రిపూట అల్ప ఉష్ణోగ్రతలు తరచుగా పట్టణ ఉష్ణ ద్వీప ప్రభావం కారణంగా శివారు ప్రాంతాల కంటే చాలా వెచ్చగా ఉంటాయి. మిల్వాకీలో, సమీపంలోని లోతట్టు ప్రాంతాలతో పోలిస్తే, సముద్ర తీర గాలులు పగటిపూట [[ఆర్ద్రత|సాపేక్ష ఆర్ద్రత]] స్థాయిలను పెంచుతాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఉరుములు, మెరుపులతో కూడిన వర్షాలు ప్రమాదకరంగా, వినాశకరంగా ఉంటాయి, [[వడగళ్ళు|వడగళ్ల వాన]], బలమైన గాలులు వస్తాయి. అరుదైన సందర్భాల్లో, అవి సుడిగాలిని తీసుకురాగలవు. అయితే, నగరంలో దాదాపు అన్ని వేసవి వర్షపాతం ఈ తుఫానుల వల్లే వస్తుంది. వసంత ఋతువు, శరదృతువులలో, సుదీర్ఘమైన, తేలికపాటి వర్షం దీర్ఘ సంఘటనలు ఎక్కువ అవపాతం కలిగిస్తాయి. శీతాకాలపు రోజులలో ఒక మోస్తరు మంచు కవచం కనిపిస్తుంది లేదా చాలా వరకు ఉంటుంది, కానీ వాతావరణ శాస్త్ర శీతాకాలంలో కూడా, సగటున, 40% కంటే ఎక్కువ రోజులు {{Convert|1|in|cm|1}} నేలపై. మిల్వాకీ {{Convert|90|°F|0}} గరిష్ట స్థాయిలను అనుభవిస్తుందిసంవత్సరానికి తొమ్మిది రోజులు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ, కనిష్టంగా {{Convert|0|°F|0}} లేదా అంతకంటే తక్కువఆరు నుండి ఏడు రాత్రులు. తీవ్రతలు {{Convert|105|F|C|abbr=on}} నుండి ఉంటాయి జూలై 24, 1934న సెట్ చేయబడింది, ఇది {{Convert|−26|F|0}} కి తగ్గింది. జనవరి 17, 1982, ఫిబ్రవరి 4, 1996 రెండింటిలోనూ.<ref name="NOAA"> {{Cite web|title=Normals and Extremes for Milwaukee and Madison|url=http://www.crh.noaa.gov/mkx/?n=norm-extreme|access-date=January 9, 2012|publisher=[[National Weather Service]]}}</ref> 1982లో జరిగిన కోల్డ్ సండేలో {{Convert|−40|°F|0}} డిగ్రీల కనిష్ట ఉష్ణోగ్రతలు నమోదయ్యాయి.కొన్ని శివారు ప్రాంతాలలో {{Convert|10|mi}} మిల్వాకీకి ఉత్తరాన. {{Milwaukee weatherbox}} ==== వాతావరణ మార్పు ==== యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ ప్రకారం, మిల్వాకీకి కొనసాగుతున్న వాతావరణ మార్పు ముప్పు పొంచి ఉంది, ఇది గ్రహం వేడెక్కుతోంది. ఈ ప్రమాదాలలో దాని నివాసితులలో చాలా మందికి ఎయిర్ కండిషనర్లు లేకపోవడం వల్ల వేడి గాలులు పెరగడం, మిచిగాన్ సరస్సు నీటి నాణ్యత గురించి ఆందోళనలు, తీవ్రమైన వర్షపు తుఫానుల నుండి వరదలు వచ్చే అవకాశాలు పెరగడం వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="EPA">{{Cite web|date=August 2016|title=What Climate Change Means for Wisconsin|url=https://19january2017snapshot.epa.gov/sites/production/files/2016-09/documents/climate-change-wi.pdf|publisher=[[United States Environmental Protection Agency]]}}</ref> 2018లో, మిల్వాకీ మేయర్ టామ్ బారెట్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఉపసంహరించుకున్నప్పటికీ, [[పారిస్ ఒప్పందం]] ప్రకారం నగరం తన బాధ్యతలను నిలబెట్టుకుంటుందని ప్రకటించారు, 2025 నాటికి నగరంలోని విద్యుత్ వనరులలో నాలుగింట ఒక వంతును పునరుత్పాదక శక్తికి తరలించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు. వీటిలో నగరం సౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యంలో విస్తరణలు, మిల్వాకీ నౌకాశ్రయానికి సమీపంలో విండ్ టర్బైన్ సంస్థాపన ఉన్నాయి. గృహాలు, వ్యాపారాలకు ఇంధన ఆదా నవీకరణలకు స్థానిక ప్రోత్సాహకాలు కూడా తీసుకుంటున్న ఇతర చర్యలు.<ref>{{Cite news|url=https://shepherdexpress.com/news/features/milwaukee-remains-committed-to-the-paris-climate-agreement/|title=Milwaukee Remains Committed to the Paris Climate Agreement|last=Henderson|first=Alison|date=April 17, 2020|work=[[Shepherd Express]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804010205/https://shepherdexpress.com/news/features/milwaukee-remains-committed-to-the-paris-climate-agreement/|archive-date=August 4, 2020}}</ref> === నీరు === 1990లు, 2000లలో, మిచిగాన్ సరస్సు పెద్ద ఆల్గే వికసించింది, ఇది జలచరాలకు ముప్పు కలిగిస్తుంది. ఈ సమస్యకు ప్రతిస్పందిస్తూ, 2009లో ఈ నగరం గ్లోబల్ కాంపాక్ట్ సిటీస్ ప్రోగ్రామ్‌లో "ఇన్నోవేటింగ్ సిటీ"గా మారింది. మిల్వాకీ వాటర్ కౌన్సిల్ కూడా 2009 లో ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=Our History|url=https://thewatercouncil.com/wp-content/uploads/Our_History_Web_4-19-19.pdf|website=Thewatercouncil.com|publisher=Milwaukee Water Council|access-date=2025-05-25|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505203741/https://thewatercouncil.com/wp-content/uploads/Our_History_Web_4-19-19.pdf|url-status=dead}}</ref> దీని లక్ష్యాలు "మంచినీటి వ్యవస్థల డైనమిక్స్‌కు సంబంధించిన ప్రక్రియలను బాగా అర్థం చేసుకోవడం", "మంచినీటి రక్షణ, వినియోగాన్ని సమతుల్యం చేయడానికి ఉద్దేశించిన విధానం, నిర్వహణ కార్యక్రమాన్ని" అభివృద్ధి చేయడం. ఈ వ్యూహం సర్కిల్స్ ఆఫ్ సస్టైనబిలిటీ పద్ధతిని ఉపయోగించింది. నీటి నాణ్యత సమస్యను ఒకే పర్యావరణ సమస్యగా పరిగణించే బదులు, పర్యావరణ, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక అంశాల మధ్య పరస్పర సంబంధాన్ని విశ్లేషించడానికి వాటర్ కౌన్సిల్ సర్కిల్స్ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తుంది.<ref>{{Usurped|[https://web.archive.org/web/20170702212539/http://citiesprogramme.com/aboutus/our-approach/circles-of-sustainability Circles of Sustainability]}}. </ref> ఈ సమగ్ర నీటి చికిత్స మిల్వాకీ US వాటర్ అలయన్స్ 2012 US వాటర్ బహుమతిని గెలుచుకోవడానికి సహాయపడింది.<ref>[http://www.uswateralliance.org/u-s-water-prize/2012-prize-winners/ 2012 Prize Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151211170937/http://uswateralliance.org/u-s-water-prize/2012-prize-winners/|date=December 11, 2015}}. </ref> 2009లో విస్కాన్సిన్-మిల్వాకీ విశ్వవిద్యాలయం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మొట్టమొదటి లిమ్నాలజీ గ్రాడ్యుయేట్ స్కూల్ అయిన విస్కాన్సిన్-మిల్వాకీ స్కూల్ ఆఫ్ ఫ్రెష్‌వాటర్ సైన్సెస్‌ను కూడా స్థాపించింది. 2021 నాటికి , మిల్వాకీ పబ్లిక్ స్కూల్ డిస్ట్రిక్ట్ 183లో 3,000 కంటే ఎక్కువ తాగునీటి ఫౌంటైన్లు ఉన్నాయి, వీటిలో సీసం స్థాయిలు బిలియన్కు 15 భాగాలకు పైన ఉన్నాయి. 15 ppb అనేది సమాఖ్య చర్య స్థాయి, దీనిలో ఈ ప్రధాన స్థాయిలను తగ్గించడానికి ప్రయత్నం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.<ref>{{Cite web|title=MPS: Milwaukee Public Schools releases results of water quality testing|url=https://mps.milwaukee.k12.wi.us/News/Milwaukee-Public-Schools-releases-results-of-water-quality-testing.htm|access-date=January 8, 2021|website=mps.milwaukee.k12.wi.us}}</ref> నగరంలో, 2019 నాటికి 10% కంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలు వారి రక్తంలో ప్రమాదకరమైన సీసం స్థాయిలకు పాజిటివ్ పరీక్షించారు.<ref>{{Cite web|last=Files|first=Emily|date=May 7, 2019|title=What Milwaukee's Lead Problem Means For Children|url=https://www.wuwm.com/post/what-milwaukees-lead-problem-means-children|access-date=January 8, 2021|website=www.wuwm.com|language=en}}</ref> == జనాభా == మిల్వాకీ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 31వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం, USలో 39వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన మెట్రోపాలిటన్ గణాంక ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉంది. దీని మొత్తం గణాంక ప్రాంత జనాభా దీనిని USలో 29వ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరంగా చేస్తుంది. 1970 నుండి ప్రతి జనాభా లెక్కింపులోనూ నగర జనాభా తగ్గుతూ వచ్చింది. 2012 లో, మిల్వాకీని గ్లోబలైజేషన్ అండ్ వరల్డ్ సిటీస్ రీసెర్చ్ నెట్‌వర్క్ గామా నగరంగా జాబితా చేసింది. === 2020 జనాభా లెక్కలు === 2020 యునైటెడ్ స్టేట్స్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం,'''<ref name="2020-census-55530002">{{cite web|title=2020 Decennial Census: Milwaukee city, Wisconsin|url=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US5553000&y=2020&d=DEC%20Redistricting%20Data%20%28PL%2094-171%29&tid=DECENNIALPL2020.P1|access-date=October 10, 2022|website=data.census.gov|publisher=U.S. Census Bureau}}</ref>''' జనాభా 577,222. జనాభా సాంద్రత చదరపు మైలుకు 6,001.2 నివాసులు (2,317.1/km2). చదరపు మైలుకు సగటున 2,679.5 (1,034.6/km2) సాంద్రతతో 257,723 గృహ యూనిట్లు ఉన్నాయి. జాతిపరంగా, జనాభాలో 20.1% హిస్పానిక్ లేదా లాటినోలు ఏ జాతికి చెందిన వారైనా ఉన్నారు. హిస్పానిక్, హిస్పానిక్ కాని వ్యక్తులను జాతి వారీగా సమూహపరిచినప్పుడు, నగరంలో 38.6% నల్లజాతి లేదా ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, 36.1% తెల్లవారు, 5.2% ఆసియన్లు, 0.9% స్థానిక అమెరికన్లు, 9.0% ఇతర జాతుల వారు, 10.1% రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జాతుల వారు ఉన్నారు. 2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నగరంలోని 1,198 మంది వయోజన దిద్దుబాటు కేంద్రాలలో, 9,625 మంది విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థుల గృహాలలో ఖైదు చేయబడ్డారు.<ref name="2020-P5-5553000">{{Cite web|title=Group Quarters Population, 2020 Census: Milwaukee city, Wisconsin|url=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US5553000&y=2020&d=DEC%20Redistricting%20Data%20%28PL%2094-171%29&tid=DECENNIALPL2020.P5|access-date=October 10, 2022|website=data.census.gov|publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> 2016–2020 సంవత్సరానికి అమెరికన్ కమ్యూనిటీ సర్వే అంచనాల ప్రకారం, నగరంలో ఒక ఇంటి సగటు ఆదాయం $43,125, ఒక కుటుంబం సగటు ఆదాయం $51,170. పూర్తి సమయం పనిచేసే పురుష కార్మికుల సగటు ఆదాయం $42,859 కాగా, మహిళా కార్మికుల సగటు ఆదాయం $37,890. నగర [[తలసరి ఆదాయం]] $24,167. దాదాపు 19.6% కుటుంబాలు, 24.6% జనాభా దారిద్య్రరేఖకు దిగువన ఉన్నారు, వీరిలో 18 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో 35.1%, 65 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో 14.5% ఉన్నారు.<ref name="2020-EconChar-5553000">{{Cite web|title=Selected Economic Characteristics, 2020 American Community Survey: Milwaukee city, Wisconsin|url=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US5553000&y=2020&d=ACS%205-Year%20Estimates%20Data%20Profiles&tid=ACSDP5Y2020.DP03|access-date=October 10, 2022|website=data.census.gov|publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> 25 ఏళ్లు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గల జనాభాలో, 84.4% మంది ఉన్నత పాఠశాల పట్టభద్రులు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవారు, 24.6% మంది బ్యాచిలర్ డిగ్రీ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు గలవారు.<ref name="2020-SocChar-5553000">{{Cite web|title=Selected Social Characteristics, 2020 American Community Survey: Milwaukee city, Wisconsin|url=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US5553000&y=2020&d=ACS%205-Year%20Estimates%20Data%20Profiles&tid=ACSDP5Y2020.DP02|access-date=October 10, 2022|website=data.census.gov|publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> === జాతి, జాతి సమూహాలు === [[దస్త్రం:Ethnic_Origins_in_Milwaukee.png|thumb| మిల్వాకీలో జాతి మూలాలు]] [[దస్త్రం:Race_and_ethnicity_2010-_Milwaukee_(5559895075).png|thumb| 2010 US జనాభా లెక్కల ప్రకారం మిల్వాకీలో జాతి పంపిణీ మ్యాప్. ప్రతి చుక్క 25 మంది:     ]] {| class="wikitable sortable collapsible" |+2020 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జాతి, జాతి కూర్పు <ref name="2020-census-5553000-P2">{{Cite web|title=Hispanic or Latino or Not Hispanic or Latino By Race: Milwaukee city, Wisconsin|url=https://data.census.gov/cedsci/table?g=1600000US5553000&y=2020&d=DEC%20Redistricting%20Data%20%28PL%2094-171%29&tid=DECENNIALPL2020.P2|access-date=October 10, 2022|website=data.census.gov|publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> ! జాతి <br /> ''(NH = హిస్పానిక్ కానిది)'' ! colspan="2" data-sort-type="number" | జాతి మాత్రమే ! colspan="2" data-sort-type="number" | మొత్తం {{Efn-ua|The total for each race includes those who reported that race alone or in combination with other races. People who reported a combination of multiple races may be counted multiple times, so the sum of all percentages will exceed 100%.}} |- | నల్లజాతి లేదా ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ (NH) |aline=right| {{Bartable|37.8|%|2||background:mediumblue}} |aline=right| {{Bartable|40.1|%|2||background:mediumblue}} |- | తెలుపు (NH) |aline=right| {{Bartable|32.3|%|2||background:gray}} |aline=right| {{Bartable|35.4|%|2||background:gray}} |- | హిస్పానిక్ లేదా లాటినో {{Efn-ua|Hispanic and Latino origins are separate from race in the U.S. Census. The Census does not distinguish between Latino origins alone or in combination. This row counts Hispanics and Latinos of any race.}} |aline=right| {{Bartable}} |aline=right| {{Bartable|20.1|%|2||background:green}} |- | ఆసియన్ (NH) |aline=right| {{Bartable|5.2|%|2||background:purple}} |aline=right| {{Bartable|5.8|%|2||background:purple}} |- | స్థానిక అమెరికన్ (NH) |aline=right| {{Bartable|0.4|%|2||background:gold}} |aline=right| {{Bartable|1.4|%|2||background:gold}} |- | పసిఫిక్ ఐలాండర్ (NH) |aline=right| {{Bartable|0.03|%|2||background:pink}} |aline=right| {{Bartable|0.10|%|2||background:pink}} |- | ఇతర |aline=right| {{Bartable|0.5|%|2||background:brown}} |aline=right| {{Bartable|1.0|%|2||background:brown}} |} 2010 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, జనాభాలో 44.8% శ్వేతజాతీయులు (37.0% హిస్పానిక్ కాని శ్వేతజాతీయులు ), 40.0% నల్లజాతీయులు లేదా ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, 0.8% అమెరికన్ ఇండియన్, అలాస్కా స్థానికులు, 3.5% ఆసియన్లు, 3.4% రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జాతులకు చెందినవారు. మిల్వాకీ జనాభాలో 17.3% మంది హిస్పానిక్, లాటినో లేదా స్పానిష్ మూలానికి చెందినవారు (వారు ఏ జాతి వారైనా కావచ్చు) (11.7% మెక్సికన్, 4.1% ప్యూర్టో రికన్).<ref>{{Cite web|title=Milwaukee (city) QuickFacts from the US Census Bureau|url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/55/5553000.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140207151149/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/55/5553000.html|archive-date=February 7, 2014|access-date=September 10, 2012|publisher=Quickfacts.census.gov}}</ref> {| class="wikitable sortable collapsible" style="font-size: 90%;" !జాతి కూర్పు ! 2020 ! 2010 ! 2000 సంవత్సరం ! 1990 ! 1980 |- | నల్లజాతి లేదా ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ | 37.8% | 39.2% | 36.9% | 30.2% | 22.9% |- | తెలుపు (హిస్పానిక్ కాని) | 32.3% | 37.0% | 45.5% | 60.8% | 71.4% |- | హిస్పానిక్ లేదా లాటినో | 20.1% | 17.3% | 12.0% | 6.3% | 4.2% |- | ఆసియన్ | 5.2% | 3.5% | 2.9% | 1.8% | 0.7% |- | మిశ్రమ | 3.6% | 2.2% |} 2006–2008 అమెరికన్ కమ్యూనిటీ సర్వే ప్రకారం, మిల్వాకీ నివాసితులలో 38.3% మంది ఆఫ్రికన్ అమెరికన్ వంశపారంపర్యంగా ఉన్నారని, 20.8% మంది జర్మన్ వంశపారంపర్యంగా ఉన్నారని నివేదించారు. ఇతర ముఖ్యమైన జనాభా సమూహాలలో పోలిష్ (8.8%), ఐరిష్ (6.5%), ఇటాలియన్ (3.6%), ఇంగ్లీష్ (2.8%), ఫ్రెంచ్ (1.7%) ఉన్నారు. 2010 యునైటెడ్ స్టేట్స్ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, 2010 నాటికి మిల్వాకీలో అతిపెద్ద హిస్పానిక్ నేపథ్యాలు: మెక్సికన్ (69,680), ప్యూర్టో రికన్ (24,672), ఇతర హిస్పానిక్ లేదా లాటినో (3,808), సెంట్రల్ అమెరికన్ (1,962), సౌత్ అమెరికన్ (1,299), క్యూబన్ (866), డొమినికన్ (720).<ref>{{Cite web|last=Data Access and Dissemination Systems (DADS)|title=American FactFinder – Results|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_QTP10|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20200212214535/http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_SF1_QTP10|archive-date=February 12, 2020|access-date=April 5, 2020}}</ref> 2022 అమెరికన్ కమ్యూనిటీ సర్వే ఐదేళ్ల అంచనాల ప్రకారం, జర్మన్ అమెరికన్ జనాభా 87,601.<ref>{{Cite web|date=July 1, 2022|title=B04006 People Reporting Ancestry 2022 American Community Survey 5-Year Estimates – Milwaukee, Wisconsin|url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B04006?t=Ancestry&g=160XX00US5553000|access-date=November 17, 2024|publisher=[[U.S. Census Bureau]]}}</ref> 2023 అమెరికన్ కమ్యూనిటీ సర్వే ఒక సంవత్సరం అంచనాల ప్రకారం, మెక్సికన్ అమెరికన్ జనాభా 82,845, ఇది నగరంలోని లాటినో జనాభాలో 60% కంటే ఎక్కువ.<ref>{{Cite web|date=July 1, 2022|title=B03001 Hispanic or Latino Origin by Specific Origin – 2022 American Community Survey 1-Year Estimates – Milwaukee, Wisconsin|url=https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B03001?q=B03001&g=160XX00US5553000|access-date=December 10, 2024|publisher=[[U.S. Census Bureau]]}}</ref> 2002లో ''జెట్ మ్యాగజైన్'' వ్యాసంలో మిల్వాకీ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం USలో అత్యంత వేరు చేయబడిన ప్రాంతంగా పేర్కొనబడింది.<ref name="hypersegregation">{{Cite news|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_26_102/ai_95632042|title=Milwaukee is most segregated city: U.S. Census analysis|date=December 16, 2002|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013223726/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1355/is_26_102/ai_95632042|archive-date=October 13, 2007|publisher=Jet magazine}}</ref> ఈ సమాచారానికి మూలం 1950ల మధ్యలో అభివృద్ధి చేయబడిన, 1964 నుండి ఉపయోగించబడుతున్న విభజన సూచిక. 2003లో, విస్కాన్సిన్-మిల్వాకీ విశ్వవిద్యాలయంలో నియమించబడిన పరిశోధకులు ఒక నాన్-పీర్-రివ్యూడ్ అధ్యయనాన్ని నిర్వహించారు, ఇది మిల్వాకీ "హైపర్ సెగ్రిగేటెడ్" కాదని, అమెరికాలో 43వ అత్యంత సమగ్ర నగరంగా ఉందని పేర్కొంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=109872|title=Study explodes myth of area's 'hypersegregation'|last=Murphy|first=Bruce|date=January 12, 2003|work=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|access-date=February 28, 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060712153014/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=109872|archive-date=July 12, 2006}}</ref> 2010 యునైటెడ్ స్టేట్స్ సెన్సస్ నుండి వచ్చిన డేటా, అసమానత సూచిక పద్ధతిని ఉపయోగించి జనాభా శాస్త్రవేత్త విలియం హెచ్. ఫ్రే చేసిన పరిశోధన ప్రకారం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని 100 అతిపెద్ద మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతాలలో మిల్వాకీ అత్యధిక స్థాయిలో నలుపు-తెలుపు విభజనను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite book|title=Diversity Explosion: How New Racial Demographics Are Remaking America|last=Frey|first=William H.|date=2018|publisher=Brookings Institution Press|isbn=978-0-8157-2398-1|edition=Second|location=Washington, D.C.|page=177}}</ref> మిల్వాకీ పౌరుల మధ్య నిరంతర సంభాషణ ద్వారా, నగరం జాతి ఉద్రిక్తతలను, విభజన రేటును తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.<ref name="segregation">{{Cite web|last=Levine|first=Marc V.|date=May 2004|title=Citizens and MMFHC Respond to Milwaukee Journal Sentinel Article: Getting the Facts Right on Segregation in Milwaukee|url=http://www.uwm.edu/Dept/CED/pdf/fairhousing.pdf|website=Fair Housing Keys|publisher=The Metropolitan Milwaukee Fair Housing Council}}</ref> తెల్లవారి వలసల నేపథ్యంలో జనాభా మార్పులతో, మహానగర మిల్వాకీలో విభజన ప్రధానంగా ఫాదర్ గ్రోప్పి కాలంలో నగరంలో కాకుండా శివారు ప్రాంతాలలో ఉంది.<ref name="integration">{{Cite web|last=Pawasarat|first=John|date=January 2003|title=Racial Integration in Urban America: A Block Level Analysis of African American and White Housing Patterns|url=http://www.uwm.edu/Dept/ETI/integration/integration.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724014400/http://www.uwm.edu/Dept/ETI/integration/integration.htm|archive-date=July 24, 2008|access-date=March 8, 2007|publisher=University of Wisconsin–Milwaukee Employment and Training Institute}}</ref><ref name="QuinnCensus">{{Cite web|last=Quinn|first=Lois M.|date=October 2004|title=Assumptions and Limitations of the Census Bureau Methodology Ranking Racial and Ethnic Residential Segregation in Cities and Metro Areas|url=http://www.uwm.edu/Dept/ETI/integration/QuinnCensus.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010124806/http://www.uwm.edu/Dept/ETI/integration/QuinnCensus.pdf|archive-date=October 10, 2008|access-date=March 8, 2007|publisher=University of Wisconsin–Milwaukee Employment and Training Institute}}</ref> 2015లో, ఉపాధి, ఆదాయ స్థాయిలలోని అసమానతల ఆధారంగా మిల్వాకీని "నల్లజాతి అమెరికన్లకు అత్యంత చెత్త నగరం"గా రేట్ చేశారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.citylab.com/crime/2015/10/why-milwaukee-is-the-worst-place-to-live-for-african-americans/413218/|title=Why Milwaukee Is the Worst Place to Live for African Americans|date=October 30, 2015|work=Bloomberg.com|access-date=2025-05-25|archive-date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819070046/http://www.citylab.com/crime/2015/10/why-milwaukee-is-the-worst-place-to-live-for-african-americans/413218/|url-status=dead}}</ref> నగరంలోని నల్లజాతి జనాభా అధిక స్థాయిలో జైలు శిక్షను, తీవ్రమైన విద్యా సాధన అంతరాన్ని అనుభవిస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/codeswitch/2015/03/05/390723644/why-is-milwaukee-so-bad-for-black-people|title=Why Is Milwaukee So Bad For Black People?|last=Downs|first=Kenya|date=March 5, 2015|work=NPR}}</ref> 2022 అమెరికన్ కమ్యూనిటీ సర్వే ఐదేళ్ల అంచనాల ప్రకారం, హ్మోంగ్ అమెరికన్ జనాభా 11,469,<ref>{{Cite web|date=July 1, 2022|title=B02018 Total Asian Alone or in Any Combination Population – 2022 American Community Survey 5-Year Estimates – Milwaukee, Wisconsin|url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018&g=160XX00US5553000|access-date=November 17, 2024|publisher=[[U.S. Census Bureau]]}}</ref> సంఖ్యాపరంగా విస్కాన్సిన్‌లోని ఏ నగరంలోనైనా అతిపెద్ద హ్మోంగ్ జనాభా. 2013 లో, ''హ్మోంగ్ స్టడీస్ జర్నల్'' ఎడిటర్ మార్క్ ఫైఫర్, మిల్వాకీలోని హ్మోంగ్ ఇటీవల మిల్వాకీ వాయవ్య వైపుకు తరలిపోతున్నారని పేర్కొన్నారు; వారు చారిత్రాత్మకంగా మిల్వాకీ ఉత్తర, దక్షిణ ప్రాంతాలలో నివసించారు.<ref name="Pabst2">Pabst, Georgia.</ref> హ్మోంగ్ అమెరికన్ పీస్ అకాడమీ / ఇంటర్నేషనల్ పీస్ అకాడమీ, మిల్వాకీలోని హ్మోంగ్ కమ్యూనిటీపై కేంద్రీకృతమై ఉన్న K–12 పాఠశాల వ్యవస్థ, 2004 లో ప్రారంభించబడింది.<ref name="Pabst2" /> 1880 తర్వాత పోలిష్ ప్రజలు, స్లావ్‌లు, యూరోపియన్ యూదులు, మధ్యధరా ప్రాంతం నుండి గ్రీకులు, ఇటాలియన్లు, సిరియన్లు మిల్వాకీకి వలస వచ్చారు <ref>{{Cite web|title=Peoples|url=https://emke.uwm.edu/entry/peoples/#:~:text=After+1880,+Milwaukee's+migrant+streams,Greeks,+Italians,+and+Syrians.}}</ref> === మతం === [[దస్త్రం:Milwaukee_Cathedral_3.jpg|thumb| మిల్వాకీ చారిత్రాత్మక లింకన్ విలేజ్‌లోని సెయింట్ జోసఫాట్ బాసిలికా]] 2010 నాటికి, మిల్వాకీ ప్రాంతంలోని దాదాపు 51.8% మంది నివాసితులు తాము మతపరమైన సేవలకు క్రమం తప్పకుండా హాజరవుతున్నామని చెప్పారు. మిల్వాకీ ప్రాంత జనాభాలో 24.6% మంది కాథలిక్కులు, 10.8% మంది లూథరన్లు, 1.6% మంది మెథడిస్టులు, 0.6% మంది యూదులు.<ref>{{cite web|year=2012|title=Metro-Area Membership Report: Milwaukee-Waukesha-West Allis, WI CMSA|url=http://www.thearda.com/rcms2010/r/m/33340/rcms2010_33340_metro_name_2010.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016085038/http://www.thearda.com/rcms2010/r/m/33340/rcms2010_33340_metro_name_2010.asp|archive-date=October 16, 2015|access-date=September 11, 2015|publisher=[[Association of Religion Data Archives]]}}</ref> మిల్వాకీ మెట్రో ప్రాంతంలో రాష్ట్రంలోని యూదు జనాభాలో ఎక్కువ మంది ఉన్నారు,<ref name="Sheskin2">{{cite book|title=American Jewish Year Book 2017|last1=Sheskin|first1=Ira M.|last2=Dashefsky|first2=Arnold|date=2018|isbn=978-3-319-70662-7|volume=117|pages=179–284|chapter=United States Jewish Population, 2017|doi=10.1007/978-3-319-70663-4_5|issn=0065-8987|access-date=October 5, 2023|chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-70663-4_5}}</ref> జర్మన్ మాట్లాడే, తూర్పు యూరోపియన్ దేశాల నుండి వచ్చిన యూదు వలసల సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది.<ref name="Cohen2">{{cite web|last1=Cohen|first1=Sheila Terman|date=September 25, 2019|title=What Happened To Wisconsin's Once-Thriving Smaller Jewish Communities?|url=https://www.wiscontext.org/what-happened-wisconsins-once-thriving-smaller-jewish-communities|access-date=August 1, 2022|website=WisContext|language=en}}</ref> మిల్వాకీ రోమన్ కాథలిక్ ఆర్చ్ డియోసెస్ ప్రధాన కార్యాలయం ఈ నగరంలో ఉంది. సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ స్కూల్ సిస్టర్స్ వారి మాతృభూమి మిల్వాకీలో ఉంది, జెస్యూట్స్, ఫ్రాన్సిస్కాన్లతో సహా అనేక ఇతర మతపరమైన ఆదేశాలు ఈ ప్రాంతంలో గణనీయమైన ఉనికిని కలిగి ఉన్నాయి. జోసెఫ్ కెంటెనిచ్ 1952 నుండి 1965 వరకు 14 సంవత్సరాలు బహిష్కరించబడిన మిల్వాకీ, USలో స్కోన్‌స్టాట్ ఉద్యమానికి కూడా కేంద్రంగా ఉంది. మిల్వాకీ అనేక చారిత్రాత్మక కాథలిక్ పారిష్‌లకు నిలయం, వాటిలో కేథడ్రల్ ఆఫ్ సెయింట్ జాన్ ది ఎవాంజెలిస్ట్ కూడా ఉంది. మిల్వాకీలోని పురాతన చర్చి భవనం సెయింట్ జోన్ ఆఫ్ ఆర్క్ చాపెల్, దీనిని {{Circa|1420}} ఫ్రాన్స్‌లో, ప్రస్తుతం మార్క్వెట్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణంలో ఉంది. సెయింట్ జోసాఫాట్ బసిలికా విస్కాన్సిన్‌లో బేసిలా హోదా పొందిన మొదటి చర్చి, USలో మూడవది. విస్కాన్సిన్‌లోని హుబెర్టస్‌లో మిల్వాకీకి వాయవ్యంగా ఉన్న హోలీ హిల్ నేషనల్ ష్రైన్ ఆఫ్ మేరీ, క్రైస్తవుల సహాయం కూడా 2006లో బాసిలికాగా మార్చబడింది. మిల్వాకీ ఎపిస్కోపల్ డియోసెస్ నగరంలోనే ఉంది, అలాగే అమెరికాలోని ఎవాంజెలికల్ లూథరన్ చర్చి గ్రేటర్ మిల్వాకీ సైనాడ్; మెక్వాన్ శివారులో కాన్కార్డియా విశ్వవిద్యాలయం విస్కాన్సిన్‌ను నిర్వహించే లూథరన్ చర్చి - మిస్సోరి సైనాడ్ సౌత్ విస్కాన్సిన్ డిస్ట్రిక్ట్ ;, 1850లో మిల్వాకీలో స్థాపించబడిన విస్కాన్సిన్ ఎవాంజెలికల్ లూథరన్ సైనాడ్ వంటి అనేక లూథరన్ సంస్థలు ఉన్నాయి. మిల్వాకీ లూథరన్ హై స్కూల్, విస్కాన్సిన్ లూథరన్ హై స్కూల్ దేశంలోని పురాతన లూథరన్ హై స్కూల్స్. సెయింట్ సావా సెర్బియన్ ఆర్థోడాక్స్ కేథడ్రల్ మిల్వాకీలోని సెర్బియన్ సమాజానికి ఒక మైలురాయి, ఇది అమెరికన్ సెర్బ్ హాల్ పక్కన ఉంది, [[2019–21 కరోనావైరస్ మహమ్మారి|COVID-19 మహమ్మారి]] వల్ల ఏర్పడిన ఆర్థిక సవాళ్ల కారణంగా జనవరి 2021 లో అమ్మకానికి పెట్టే వరకు సమాజం కూడా దీనిని నిర్వహించింది.<ref>{{Cite news|url=https://biztimes.com/iconic-milwaukee-venue-serb-hall-up-for-sale/|title=Iconic Milwaukee venue Serb Hall up for sale|last=Meyer|first=Maredithe|date=January 26, 2021|work=BizTimes – Milwaukee Business News|access-date=March 2, 2021|language=en-US}}</ref> మిల్వాకీ ప్రాంతంలో ది చర్చ్ ఆఫ్ జీసస్ క్రైస్ట్ ఆఫ్ లేటర్-డే సెయింట్స్ ఉనికిని కలిగి ఉంది. మిల్వాకీ ప్రాంతంలో రెండు వాటాలు ఉన్నాయి, వాటిలో పద్నాలుగు వార్డులు, నాలుగు శాఖలు ఉన్నాయి. దగ్గరలో ఉన్న ఆలయం చికాగో ఇల్లినాయిస్ ఆలయం . ఈ ప్రాంతం విస్కాన్సిన్ మిల్వాకీ మిషన్‌లో భాగం.<ref name="LDS">{{Cite web|year=2011|title=The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints Official Website|url=http://www.lds.org|access-date=April 11, 2011}}</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == === ప్రారంభ ఆర్థిక వ్యవస్థ === [[దస్త్రం:The_menomonee_valley_in_milwaukee_1882.jpg|thumb| 1882 లో మెనోమోనీ లోయ]] మిల్వాకీ ఒక ఓడరేవు నగరంగా, ఉత్పత్తులను సేకరించి పంపిణీ చేసే కేంద్రంగా ఉండేది. 19వ శతాబ్దం మధ్యలో కొత్త రాష్ట్రమైన విస్కాన్సిన్‌లో స్థిరపడిన కొత్త వలసదారులలో కొందరు గోధుమ రైతులు. 1860 నాటికి, విస్కాన్సిన్ గోధుమల ప్రధాన ఉత్పత్తిదారులలో ఒకటి. ఈ ధాన్యాన్ని విస్కాన్సిన్ గోధుమ పొలాల నుండి మిల్వాకీ నౌకాశ్రయానికి రవాణా చేయడానికి రైలు రవాణా అవసరం. ఆ సమయంలో రైల్వేలలో వచ్చిన మెరుగుదలలు దీనిని సాధ్యం చేశాయి.<ref>{{Cite web|title=Milwaukee History|url=https://milwaukeehistory.net/education/milwaukee-timeline/|access-date=May 4, 2024|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129214811/https://milwaukeehistory.net/education/milwaukee-timeline/|url-status=dead}}</ref> [[ఇల్లినాయిస్|ఇల్లినాయిస్‌లోని]] రాష్ట్ర రేఖ వెంబడి ఉన్న [[చికాగో|చికాగోతో]], కొంతవరకు విస్కాన్సిన్‌లోని రేసిన్, కెనోషాతో మార్కెట్లకు తీవ్రమైన పోటీ ఉంది. చివరికి, చికాగో పోర్టేజ్‌తో సహా దాని ఉన్నతమైన ఆర్థిక మార్కెట్లు, రవాణా స్థానం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని రైల్వే లైన్‌లకు కేంద్రంగా ఉండటం వల్ల చికాగో విజయం సాధించింది. మిల్వాకీ విస్కాన్సిన్ వాణిజ్య రాజధానిగా, మిడ్‌వెస్ట్‌లో ఒక ముఖ్యమైన మార్కెట్‌గా తన స్థానాన్ని పదిలం చేసుకుంది.<ref name="milwaukeehistory.net">{{Cite web|title=Milwaukee County Historical Society – Milwaukee Timeline 1800s|url=http://www.milwaukeehistory.net/milwaukee_timeline/1800s.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610215529/http://www.milwaukeehistory.net/milwaukee_timeline/1800s.html|archive-date=June 10, 2010|access-date=July 2, 2010|publisher=Milwaukeehistory.net}}</ref> మిచిగాన్ సరస్సు, ఇతర జలమార్గాలకు సులభంగా చేరుకోగలగడం వలన, మిల్వాకీ మెనోమోనీ లోయ చారిత్రాత్మకంగా తయారీ, స్టాక్‌యార్డులు, రెండరింగ్ ప్లాంట్లు, షిప్పింగ్, ఇతర భారీ పరిశ్రమలకు నిలయంగా ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Menomonee River Valley – History|url=https://www.thevalleymke.org/history|access-date=March 2, 2021|website=Menomonee River Valley|language=en-US}}</ref> తయారీ ఉత్తరం వైపు కేంద్రీకృతమై ఉంది, ఆ పారిశ్రామిక ప్రాంతంలో గరిష్టంగా 50 కంటే ఎక్కువ తయారీదారులు ఉన్నారు.<ref name="master">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2023/jun/29/master-lock-milwaukee-plant-closure-manufacturing-holdout|title=Master Lock's Milwaukee plant to close after 100 years and send jobs abroad|last=Sainato|first=Michael|date=June 29, 2023|work=[[The Guardian]]|access-date=June 29, 2023|language=en-GB|issn=1756-3224|oclc=60623878}}</ref> [[దస్త్రం:Mounds_of_coal,_catwalks,_and_barges_at_the_Milwaukee_Western_Fuel_Company_coal_docks,_12-1942_-_NARA_-_535923.jpg|thumb| మిల్వాకీ వెస్ట్రన్ ఫ్యూయల్ కంపెనీ బొగ్గు రేవులు, 1942]] విస్కాన్సిన్ వ్యవసాయ అంతర్గత ప్రాంతాల నుండి ఉత్పత్తులను ఓడరేవుకు తీసుకురావడానికి నగర సహ వ్యవస్థాపకుడు బైరాన్ కిల్‌బోర్న్ నిర్మించిన రైలు మార్గాలతో లోయ పునర్నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. 1862 నాటికి మిల్వాకీ గ్రహం మీద [[గోధుమ|గోధుమలను]] ఎక్కువగా ఎగుమతి చేసే దేశంగా మారింది, సంబంధిత పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందాయి. గ్రెయిన్ లిఫ్టులు నిర్మించబడ్డాయి, మిల్వాకీలో జర్మన్ వలస జనాభా ఎక్కువగా ఉండటం వలన, [[యవలు|బార్లీ]], హాప్స్ ప్రాసెసింగ్ చుట్టూ బ్రూవరీలు పుట్టుకొచ్చాయి. అనేక చర్మశుద్ధి కర్మాగారాలు నిర్మించబడ్డాయి, వాటిలో ఫిస్టర్ &amp;amp; వోగెల్ చర్మశుద్ధి కర్మాగారం అమెరికాలో అతిపెద్దదిగా మారింది. 1843లో జార్జ్ బర్న్‌హామ్, అతని సోదరుడు జోనాథన్ 16వ వీధి సమీపంలో ఒక ఇటుకల దుకాణాన్ని ప్రారంభించారు. బంకమట్టి పాచి నుండి మన్నికైన, విభిన్నమైన క్రీమ్-రంగు ఇటుక వచ్చినప్పుడు, ఈ వనరును సద్వినియోగం చేసుకోవడానికి ఇతర ఇటుక తోటలు పుట్టుకొచ్చాయి. నగరంలోని అనేక భవనాలు ఈ పదార్థాన్ని ఉపయోగించి నిర్మించబడినందున దీనికి "క్రీమ్ సిటీ" అనే మారుపేరు వచ్చింది, తత్ఫలితంగా ఆ ఇటుకను క్రీమ్ సిటీ బ్రిక్ అని పిలిచేవారు. 1881 నాటికి బర్న్‌హామ్ బ్రిక్‌యార్డ్, ఇది 200 మంది పురుషులను నియమించింది, 15 కి చేరుకుంది&nbsp;సంవత్సరానికి మిలియన్ ఇటుకలు, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్దది. పిండి మిల్లులు, ప్యాకింగ్ ప్లాంట్లు, బ్రూవరీస్, రైల్వేలు, టానరీలు లోయను మరింత పారిశ్రామికీకరించాయి. చిత్తడి నేలలు ఎండిపోయి, కిన్నికిన్నిక్, [[మిల్వాకీ నది|మిల్వాకీ నదులను]] త్రవ్వడంతో, అందరి దృష్టి లోయ వైపు మళ్లింది. ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలతో పాటు, బల్క్ కమోడిటీ స్టోరేజ్, మ్యాచింగ్, తయారీ రంగ ప్రవేశం చేశాయి. ఈ లోయ మిల్వాకీ రోడ్, [[Falk Corporation|ఫాక్ కార్పొరేషన్]], కట్లర్-హామర్, హార్నిష్‌ఫెగర్ కార్పొరేషన్, చైన్ బెల్ట్ కంపెనీ, నార్డ్‌బర్గ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ కంపెనీ, ఇతర పరిశ్రమ దిగ్గజాలకు నిలయంగా ఉంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, మిల్వాకీ అనేక మార్గదర్శక ఇత్తడి యుగం [[కారు|ఆటోమొబైల్]] తయారీదారులకు నిలయంగా ఉండేది, వారిలో ఓగ్రెన్ (1919–1922) కూడా ఉన్నారు.<ref>{{Cite book|title=Treasury of Early American Automobiles, 1877–1925|last=Clymer|first=Floyd|publisher=Bonanza Books|year=1950|location=New York|page=153}}</ref> === బ్రూయింగ్ === <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:222px;max-width:222px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:220px;max-width:220px"><div class="thumbimage" style="height:135px;overflow:hidden">[[File:Miller_Brewery.png|alt=|218x218px]]</div><div class="thumbcaption">విస్కాన్సిన్ అవెన్యూ వంతెన నుండి చూసే [[Miller Brewing Company|మిల్లెర్ బ్రూవరీ]] 1855 లో మిల్వాకీలో స్థాపించబడింది.</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:220px;max-width:220px"><div class="thumbimage" style="height:145px;overflow:hidden">[[File:Milwaukee_July_2023_087_(Pabst_Brewery_Complex--The_Malt_House_and_On_Tap).jpg|alt=|218x218px]]</div><div class="thumbcaption">మునుపటి [[Pabst Brewery Complex|పాబ్స్ట్ బ్రూవరీ కాంప్లెక్స్]] 1997లో మూసివేయబడింది, తరువాత మిశ్రమ వినియోగ సముదాయంగా పునరుద్ధరించబడింది.</div></div></div></div></div>1840ల నుండి మిల్వాకీ జర్మన్లు, [[బీరు|బీర్‌లకు]] పర్యాయపదంగా మారింది. జర్మన్లు మిల్వాకీకి వచ్చినప్పుడు చాలా కాలంగా బీరును ఆస్వాదించారు, బ్రూవరీలను ఏర్పాటు చేశారు. 1856 నాటికి, మిల్వాకీలో రెండు డజనుకు పైగా బ్రూవరీలు ఉన్నాయి, వాటిలో ఎక్కువ భాగం జర్మన్ల యాజమాన్యంలో, వారి నిర్వహణలో ఉన్నాయి. మిల్వాకీ ప్రజలు దేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలకు బీరు తయారు చేయడమే కాకుండా, నగరంలోని బ్రూవరీలలో ఉత్పత్తి అయ్యే వివిధ రకాల బీర్లను తినడానికి కూడా ఇష్టపడ్డారు. 1843 నాటికే, మార్గదర్శక చరిత్రకారుడు జేమ్స్ బక్ మిల్వాకీలో 138 టావెర్న్‌లు ఉన్నాయని నమోదు చేశాడు, సగటున నలభై మంది నివాసితులకు ఒకటి. నేడు, నగరంలో బీరు హాళ్లు, టావెర్న్లు విస్తారంగా ఉన్నాయి, కానీ ప్రధాన బ్రూవరీలలో ఒకటైన మిల్లర్ మాత్రమే మిల్వాకీలో ఉంది.<ref name="milwaukeehistory.net" /> మిల్వాకీ ఒకప్పుడు ప్రపంచంలోని నాలుగు అతిపెద్ద బీర్ బ్రూవరీలకు ( ష్లిట్జ్, బ్లాట్జ్, పాబ్స్ట్, మిల్లర్) నిలయంగా ఉండేది, చాలా సంవత్సరాలు ప్రపంచంలోనే నంబర్ వన్ బీర్ ఉత్పత్తి చేసే నగరంగా ఉంది. 1981 నాటికి, మిల్వాకీ ప్రపంచంలోనే అత్యధికంగా మద్యం తయారు చేసే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది.<ref name="Breweries Shut Off Tap">{{Cite web|date=April 1985|title=Milwaukee Loses 'Beer Capital' Title as Breweries Shut off Tap|url=http://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1985-04-01-8501180549-story.html|access-date=April 25, 2021|website=Chicago Tribune}}</ref> ఆ రెండు బ్రూవరీలను కోల్పోయిన తర్వాత ప్రపంచంలోని ప్రముఖ బీర్ ఉత్పత్తిదారుగా దాని స్థానం క్షీణించినప్పటికీ, మిల్లర్ బ్రూయింగ్ కంపెనీ నగరంలోని 2,200 మందికి పైగా కార్మికులను నియమించడం ద్వారా కీలకమైన యజమానిగా మిగిలిపోయింది.<ref>{{Cite web|date=February 2005|title=Connected to Wisconsin – its people and its economy|url=http://www.millerbrewing.com/images/inthecommunity/pdf/millerWIimpact.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060822162035/http://www.millerbrewing.com/images/inthecommunity/pdf/millerWIimpact.pdf|archive-date=August 22, 2006|publisher=Miller Brewing Company}}</ref> US లో రెండవ అతిపెద్ద బీర్ తయారీదారుగా మిల్లర్ స్థానం కారణంగా, ఈ నగరం ఇప్పటికీ బీర్ పట్టణంగా పిలువబడుతుంది. క్రాఫ్ట్ బీర్ ఉద్యమంతో నగరం, పరిసర ప్రాంతాలలో మైక్రో బ్రూవరీస్, నానో బ్రూవరీస్, బ్రూపబ్‌లు తిరిగి పుంజుకుంటున్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Flanigan|first=Kathy|title=Demand for better beer foments a new brewery boom in Milwaukee|url=http://archive.jsonline.com/entertainment/beer/demand-for-better-beer-foments-a-new-brewery-boom-in-milwaukee-b99723919z1-386980631.html|access-date=February 9, 2017|website=Milwaukee Journal-Sentinel|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202034614/http://archive.jsonline.com/entertainment/beer/demand-for-better-beer-foments-a-new-brewery-boom-in-milwaukee-b99723919z1-386980631.html|url-status=dead}}</ref> 4000 వెస్ట్ స్టేట్ స్ట్రీట్ వద్ద ఉన్న "మిల్లర్ వ్యాలీ" లోని చారిత్రాత్మక మిల్వాకీ బ్రూవరీ, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో పనిచేస్తున్న అతి పురాతనమైన ప్రధాన బ్రూవరీ. 2008లో, మిల్లర్ వ్యాలీలో కూర్స్ బీరును కూడా తయారు చేయడం ప్రారంభించారు. దీని వలన మిల్వాకీలో అదనపు బ్రూవరీ ఉద్యోగాలు సృష్టించబడ్డాయి, కానీ కంపెనీ ప్రపంచ ప్రధాన కార్యాలయం మిల్వాకీ నుండి చికాగోకు మారింది. పాత బ్లాట్జ్ 10వ వీధి ప్లాంట్‌లోని మిల్లర్, భారీగా ఆటోమేటెడ్ లీనెన్‌కుగెల్ బ్రూవరీతో పాటు, మిల్వాకీలోని ఇతర స్వతంత్ర బ్రూవరీలలో వాకర్స్ పాయింట్ పరిసరాల్లోని మైక్రోబ్రూవరీ అయిన మిల్వాకీ బ్రూయింగ్ కంపెనీ ; బ్రూవర్స్ హిల్‌లోని మైక్రోబ్రూవరీ అయిన లేక్‌ఫ్రంట్ బ్రూవరీ ;, క్రాఫ్ట్ సోడాలను కూడా తయారు చేసే జర్మన్ బ్రూవరీ అయిన స్ప్రెచర్ బ్రూవరీ ఉన్నాయి. 2015 నుండి, నగరంలో దాదాపు రెండు డజన్ల క్రాఫ్ట్ బ్రూయింగ్ కంపెనీలు స్థాపించబడ్డాయి.<ref name="Late">{{Cite web|last=Noel|first=Josh|date=June 2017|title=Late to the craft beer scene, Milwaukee's small brewers are a big hit|url=https://www.chicagotribune.com/lifestyles/travel/brewstraveler/ct-milwaukee-craft-breweries-travel-0611-20170526-story.html|access-date=March 16, 2019|website=Chicago Tribune}}</ref><ref name="22 New">{{Cite web|last=Murphy|first=Dan|date=January 28, 2019|title=Welcome to Milwaukee's Brewery Boom: 22 New Breweries to Try|url=https://www.milwaukeemag.com/brewery-boom-new-milwaukee-breweries/|access-date=March 16, 2019|website=milwaukeemag.com}}</ref> విస్కాన్సిన్‌లో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న మూడు బీర్ బ్రూవర్లు 2009లో బీర్ అమ్మకాల పరిమాణం ఆధారంగా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని 50 అతిపెద్ద బీర్ తయారీదారుల జాబితాలో చోటు సంపాదించాయి. విస్కాన్సిన్ నుండి తాజా బిగ్-బ్రూవరీస్ జాబితాలో మిల్లర్‌కూర్స్ 2వ స్థానంలో ఉంది. మిల్లర్‌కూర్స్ అనేది 2008లో మిల్వాకీకి చెందిన మిల్లర్ బ్రూయింగ్ కో., గోల్డెన్, కొలరాడోకు చెందిన మోల్సన్ కూర్స్ బ్రూయింగ్ కంపెనీచే స్థాపించబడిన జాయింట్ వెంచర్. విస్కాన్సిన్‌లోని మన్రోలో ఉన్న మిన్హాస్ క్రాఫ్ట్ బ్రూవరీ, హుబెర్, రైన్‌లాండర్, మౌంటైన్ క్రెస్ట్ బ్రాండ్‌లను తయారు చేస్తుంది, 14వ స్థానంలో నిలిచింది, స్పాటెడ్ కౌ, ఫ్యాట్ స్క్విరెల్, ఉఫ్-డా వంటి బ్రాండ్‌లను కలిగి ఉన్న న్యూ గ్లారస్, విస్కాన్సిన్‌లోని న్యూ గ్లారస్ బ్రూయింగ్ కంపెనీ 32వ స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=http://milwaukee.bizjournals.com/milwaukee/stories/2009/04/13/daily23.html|title=Three state breweries make largest list – The Business Journal of Milwaukee|date=April 14, 2009|access-date=July 2, 2010|publisher=Milwaukee.bizjournals.com}}</ref> === ప్రస్తుత ఆర్థిక వ్యవస్థ === [[దస్త్రం:Rockwell_Automation_Headquarters.jpg|thumb| రాక్‌వెల్ ఆటోమేషన్ ప్రధాన కార్యాలయం, అలెన్-బ్రాడ్లీ క్లాక్ టవర్]] మిల్వాకీ ఏడు ఫార్చ్యూన్ 500 కంపెనీల అంతర్జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయాలకు నిలయం: జాన్సన్ కంట్రోల్స్, నార్త్ వెస్ట్రన్ మ్యూచువల్, ఫిసర్వ్, మ్యాన్‌పవర్, రాక్‌వెల్ ఆటోమేషన్, హార్లే-డేవిడ్సన్, WEC ఎనర్జీ గ్రూప్.<ref>{{Cite web|last=Judy Newman – Wisconsin State Journal|date=May 10, 2013|title=Ten Wisconsin companies make the Fortune 500 list for 2013|url=http://host.madison.com/business/ten-wisconsin-companies-make-the-fortune-list-for/article_b0bf5377-7fa6-5eef-95bb-1deb8a3352e8.html|website=madison.com|access-date=2025-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927191718/http://host.madison.com/business/ten-wisconsin-companies-make-the-fortune-list-for/article_b0bf5377-7fa6-5eef-95bb-1deb8a3352e8.html|archive-date=2013-09-27|url-status=dead}}</ref> మిల్వాకీలో ఉన్న ఇతర కంపెనీలలో బ్రిగ్స్ &amp;amp; స్ట్రాటన్, బ్రాడీ కార్పొరేషన్, బైర్డ్ (పెట్టుబడి బ్యాంకు), అలయన్స్ ఫెడరేటెడ్ ఎనర్జీ, సెన్సియెంట్ టెక్నాలజీస్, మార్షల్ &amp;amp; ఇల్స్లీ (2010 లో BMO హారిస్ బ్యాంక్ కొనుగోలు చేసింది), హాల్ లియోనార్డ్, డైరెక్ట్ సప్లై, రైట్-హైట్, ది అమెరికన్ సొసైటీ ఫర్ క్వాలిటీ, AO స్మిత్, రెక్స్‌నార్డ్, మాస్టర్ లాక్, మార్కస్ కార్పొరేషన్, REV గ్రూప్, అమెరికన్ సిగ్నల్ కార్పొరేషన్,<ref>{{Cite web|title=A.O. Smith|url=http://www.aosmith.com/about/Locations/Locations.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081024140701/http://www.aosmith.com/about/Locations/Locations.htm|archive-date=October 24, 2008|access-date=March 23, 2008}}</ref> GE హెల్త్‌కేర్, డయాగ్నస్టిక్ ఇమేజింగ్, క్లినికల్ సిస్టమ్స్, MGIC ఇన్వెస్ట్‌మెంట్స్ ఉన్నాయి. జనాభాలో ఫార్చ్యూన్ 500 కంపెనీ ప్రధాన కార్యాలయాల సంఖ్య పరంగా మిల్వాకీ మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఐదవ స్థానంలో ఉంది. మిల్వాకీలో పెద్ద సంఖ్యలో ఆర్థిక సేవా సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా మ్యూచువల్ ఫండ్స్, లావాదేవీ ప్రాసెసింగ్ వ్యవస్థలలో ప్రత్యేకత కలిగినవి, అనేక ప్రచురణ, ముద్రణ సంస్థలు ఉన్నాయి. మిల్వాకీ ఆర్థిక వ్యవస్థలో సర్వీస్, నిర్వాహక ఉద్యోగాలు అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న విభాగాలు, నగరంలో ఆరోగ్య సంరక్షణ మాత్రమే 27% ఉద్యోగాలను కలిగి ఉంది. <ref>{{Cite web|date=2004|title=Milwaukee's 10 largest employers|url=http://www.uwm.edu/Course/448-440/employers.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012193317/http://www.uwm.edu/Course/448-440/employers.html|archive-date=October 12, 2007|access-date=February 28, 2022|website=UWM.edu}}</ref> == సంస్కృతి == మిచిగాన్ సరస్సులో సెయిలింగ్, బోటింగ్, కయాకింగ్, జాతి భోజనం, సాంస్కృతిక ఉత్సవాలకు మిల్వాకీ ఒక ప్రసిద్ధ ప్రదేశం. తరచుగా పండుగల నగరం అని పిలువబడే మిల్వాకీ, సరస్సుపై ఉన్న హెన్రీ మేయర్ ఫెస్టివల్ పార్క్‌లో వేసవి అంతా జరిగే వివిధ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను కలిగి ఉంటుంది. జాజ్ ఇన్ ది పార్క్ వంటి మ్యూజియంలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు డౌన్‌టౌన్ పార్కులలో వారానికోసారి జరుగుతాయి. 2011లో వాక్ స్కోర్ చేసిన అధ్యయనం ప్రకారం, అమెరికాలోని యాభై అతిపెద్ద నగరాల్లో మిల్వాకీ నడవడానికి అత్యంత అనుకూలమైన నగరాల్లో 15వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|year=2011|title=2011 City and Neighborhood Rankings|url=http://www.walkscore.com/rankings/cities/|access-date=August 28, 2011|publisher=Walk Score}}</ref> 2018 లో, ఈ నగరాన్ని వోగ్ "మిడ్‌వెస్ట్‌లో అత్యంత చల్లటి నగరం"గా ఎన్నుకుంది.<ref>{{Cite magazine|last=Pérez|first=Christina|date=July 10, 2018|title=Why Milwaukee Is the Midwest's Coolest (and Most Underrated) City|url=https://www.vogue.com/article/travel-guide-milwaukee-wisconsin-midwest-coolest-city|department=Travel|magazine=Vogue|access-date=December 11, 2019}}</ref> === మ్యూజియంలు === [[దస్త్రం:Milwaukee_Art_Museum_Quadracci_Pavilion_2016.jpg|thumb| మిల్వాకీ ఆర్ట్ మ్యూజియం]] మిల్వాకీ ఆర్ట్ మ్యూజియం బహుశా మిల్వాకీ అత్యంత దృశ్యపరంగా ప్రముఖమైన సాంస్కృతిక ఆకర్షణ, ముఖ్యంగా దాని $100&nbsp;తన మొదటి అమెరికన్ కమిషన్‌లో శాంటియాగో కాలట్రావా రూపొందించిన మిలియన్ వింగ్.<ref name="Museum Info">{{Cite web|title=Museum Info: Santiago Calatrava|url=http://www.mam.org/info/details/calatrava.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081103074257/http://www.mam.org/info/details/calatrava.php|archive-date=November 3, 2008|access-date=October 16, 2008|publisher=Milwaukee Art Museum}}</ref> ఈ మ్యూజియంలో ''బ్రైస్ సోలైల్ అనే'' కదిలే సన్‌స్క్రీన్ ఉంది, ఇది పక్షి రెక్కలా విప్పుతుంది. మిల్వాకీ స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్‌లోని గ్రోమాన్ మ్యూజియంలో మానవ పని పరిణామానికి అంకితమైన ప్రపంచంలోనే అత్యంత సమగ్రమైన కళా సేకరణ ఉంది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aG6yi_2T5CQC&q=world's+most+comprehensive+art+collection+dedicated+to+the+evolution+of+human+work&pg=PT261|title=Cool Colleges 101: The Midwestern Region of the United States: Part II of IV|last=Peterson's|date=October 15, 2011|publisher=Peterson's|isbn=9780768935707|language=en}}</ref> మార్క్వెట్ విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణంలోని హాగర్టీ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ అనేక శాస్త్రీయ కళాఖండాలను కలిగి ఉంది, ప్రజలకు తెరిచి ఉంది. విల్లా టెర్రస్ డెకరేటివ్ ఆర్ట్స్ మ్యూజియం అనేది AO స్మిత్ కార్పొరేషన్ అధ్యక్షుడు లాయిడ్ స్మిత్ పూర్వ నివాసం, దీనిలో టెర్రస్డ్ గార్డెన్, పునరుజ్జీవనోద్యమ కళల కలగలుపు, తిరిగే ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Villa Terrace Decorative Arts Museum|url=http://www.villaterracemuseum.org/about.html|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805172951/http://www.villaterracemuseum.org/about.html|archive-date=August 5, 2016|access-date=August 14, 2016|website=Villaterracemuseum.org}}</ref> చార్లెస్ అల్లిస్ ట్యూడర్-శైలి భవనంలో ఉన్న చార్లెస్ అల్లిస్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, భవనం అసలైన పురాతన ఫర్నిచర్ సెట్టింగ్‌లో ప్రతి సంవత్సరం అనేక మారుతున్న ప్రదర్శనలను నిర్వహిస్తుంది. మిల్వాకీ పబ్లిక్ మ్యూజియం 125 సంవత్సరాలుగా మిల్వాకీ ప్రాధమిక సహజ చరిత్ర, [[చరిత్ర|మానవ చరిత్ర]] మ్యూజియంగా ఉంది, {{Convert|150000|sqft|m2}} శాశ్వత ప్రదర్శనలు.<ref>{{Cite web|title=Permanent Exhibits|url=http://www.mpm.edu/plan-visit/exhibitions/permanent-exhibits|access-date=January 23, 2018|publisher=Milwaukee Public Museum}}</ref> ఆఫ్రికా, యూరప్, ఆర్కిటిక్, ఓషియానియా, దక్షిణ, మధ్య అమెరికా, పురాతన పాశ్చాత్య నాగరికతలు, డైనోసార్‌లు, ఉష్ణమండల వర్షారణ్యం, ఓల్డ్ మిల్వాకీ వీధులు, ఒక యూరోపియన్ గ్రామం, ప్రత్యక్ష కీటకాలు, ఆర్థ్రోపోడ్‌లు, సామ్సన్ గొరిల్లా ప్రతిరూపం, పులిచెర్ బటర్‌ఫ్లై వింగ్, ఆచరణాత్మక ప్రయోగశాలలు, యానిమేట్రానిక్స్ ప్రదర్శనలలో ఉన్నాయి. ఈ మ్యూజియంలో ఒక IMAX సినిమా థియేటర్/ప్లానెటోరియం కూడా ఉంది. మిల్వాకీ పబ్లిక్ మ్యూజియం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద డైనోసార్ పుర్రెను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite news|url=http://journaltimes.com/news/new-dinosaur-exhibit-to-open-in-milwaukee/article_a0bfc5c9-032e-5555-9137-cde4615e6119.html|title=New dinosaur exhibit to open in Milwaukee|last=By|work=Journal Times|access-date=February 28, 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228161450/http://journaltimes.com/news/new-dinosaur-exhibit-to-open-in-milwaukee/article_a0bfc5c9-032e-5555-9137-cde4615e6119.html|archive-date=2018-02-28|url-status=dead}}</ref> {{multiple image | direction = vertical | total_width = 230 | image1 = Milwaukee June 2022 05 (Discovery World).jpg | caption1 = [[డిస్కవరీ వరల్డ్ (మ్యూజియం)|డిస్కవరీ వరల్డ్]] | image2 = Milwaukee, pabst mansion 01.jpg | caption2 = [[పాబ్స్ట్ మాన్షన్]] }} డిస్కవరీ వరల్డ్, మిల్వాకీలో సైన్స్ కు అంకితం చేయబడిన అతిపెద్ద మ్యూజియం, ఇది మిల్వాకీ ఆర్ట్ మ్యూజియంకు దక్షిణంగా సరస్సు ఒడ్డున ఉంది. సందర్శకులను దాని ఇంటరాక్టివ్ ఎగ్జిబిట్స్, ఉప్పునీరు, మంచినీటి ఆక్వేరియంలు, అలాగే టచ్ ట్యాంకులు, డిజిటల్ థియేటర్లు ఆకర్షిస్తున్నాయి. {{Convert|40|ft|m|adj=on}} చుట్టూ [[మెట్టు|డబుల్ హెలిక్స్ మెట్లు]] చుట్టుముట్టబడి ఉంటాయి. మానవ జన్యువు గతి శిల్పం. డిస్కవరీ వరల్డ్‌లో డాక్ చేయబడిన S/V డెన్నిస్ సుల్లివన్ స్కూనర్ షిప్, 1880ల నాటి మూడు-మాస్టెడ్ నౌక ప్రపంచంలోనే ఏకైక పునఃసృష్టి, 100 సంవత్సరాలకు పైగా మిల్వాకీలో నిర్మించిన మొదటి స్కూనర్. ఇది గ్రేట్ లేక్స్, విస్కాన్సిన్ సముద్ర చరిత్ర గురించి సందర్శకులకు బోధిస్తుంది. బెట్టీ బ్రిన్ చిల్డ్రన్స్ మ్యూజియం <ref>{{Cite web|title=bbcmkids.org|url=http://www.bbcmkids.org|access-date=July 28, 2013|publisher=bbcmkids.org}}</ref> పది సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లల కోసం ఉద్దేశించబడింది, ఆచరణాత్మక ప్రదర్శనలు, ఇంటరాక్టివ్ కార్యక్రమాలతో నిండి ఉంది, కుటుంబాలు కలిసి నేర్చుకునే అవకాశాన్ని అందిస్తుంది. పేరెంట్స్ మ్యాగజైన్ ద్వారా పిల్లల కోసం టాప్ పది మ్యూజియంలలో ఒకటిగా ఓటు వేయబడింది, ఇది నిర్మాణాత్మక ఆట మనస్సును పెంపొందిస్తుందనే తత్వశాస్త్రానికి ఉదాహరణగా నిలుస్తుంది. పాబ్స్ట్ మాన్షన్ 1892లో బీర్ వ్యాపారవేత్త ఫ్రెడరిక్ పాబ్స్ట్ చేత నిర్మించబడింది, ఇది ఒకప్పుడు మిల్వాకీ ప్రసిద్ధ "గ్రాండ్ అవెన్యూ" అని పిలువబడే భవనాల అవెన్యూ ఆభరణంగా పరిగణించబడింది. విక్టోరియన్ భవనం నిజమైన ప్రతిరూపాన్ని సృష్టించడానికి, లోపలి గదులను పీరియడ్ ఫర్నిచర్‌తో పునరుద్ధరించారు. మిల్వాకీ కౌంటీ హిస్టారికల్ సొసైటీ 19వ శతాబ్దం చివరి నుండి 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు మిల్వాకీని ప్రదర్శిస్తుంది, ఇందులో పరిశోధనా గ్రంథాలయం కూడా ఉంది. విస్కాన్సిన్ బ్లాక్ హిస్టారికల్ సొసైటీ విస్కాన్సిన్‌లోని ఆఫ్రికన్ సంతతికి చెందిన చారిత్రక వారసత్వాన్ని నమోదు చేస్తుంది, సంరక్షిస్తుంది, ఈ వారసత్వాన్ని వర్ణించే పదార్థాలను సేకరించి వ్యాప్తి చేస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Wisconsin Black Historical Society and Museum – African American Heritage and Culture Resource|url=http://wbhsm.homestead.com/home.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210222239/http://wbhsm.homestead.com/home.html|archive-date=February 10, 2012}}</ref> లించింగ్ నుండి బయటపడిన జేమ్స్ కామెరూన్ స్థాపించిన అమెరికా బ్లాక్ హోలోకాస్ట్ మ్యూజియం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు చరిత్ర అంతటా అనుభవించిన అన్యాయాలను వివరించే ప్రదర్శనలను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=de beste bron van informatie over blackholocaustmuseum. Deze website is te koop!|url=http://www.blackholocaustmuseum.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120908233903/http://www.blackholocaustmuseum.org/|archive-date=September 8, 2012|access-date=September 10, 2012|publisher=blackholocaustmuseum.org}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/news/milwaukee/americas-black-holocaust-museum-reopens-at-online-site-794eb86-141381653.html|title=America's Black Holocaust Museum reopens at online site|date=March 4, 2012|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=February 9, 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=America's Black Holocaust Museum {{!}} Bringing Our History To Light|url=http://abhmuseum.org/|access-date=September 24, 2018|website=abhmuseum.org|language=en-US}}</ref> యూదు మ్యూజియం మిల్వాకీ ఆగ్నేయ విస్కాన్సిన్‌లోని యూదు ప్రజల చరిత్రను సంరక్షించడానికి, ప్రదర్శించడానికి, యూదు వారసత్వం, సంస్కృతి నిరంతరతను జరుపుకోవడానికి అంకితం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|date=March 27, 2020|title=Preserving our Jewish heritage for future generations – JMM|url=http://www.jewishmuseummilwaukee.org/}}</ref> 2008 లో ప్రారంభించబడిన హార్లే-డేవిడ్సన్ మ్యూజియం, హార్లే-డేవిడ్సన్ మోటార్ సైకిళ్లకు నివాళి అర్పిస్తుంది. మిల్వాకీ మిచెల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలోని మిచెల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఫ్లైట్ మిల్వాకీ [[విమానయానం|విమానయాన]] చరిత్రను ప్రదర్శిస్తుంది. === ప్రదర్శన కళలు === మిల్వాకీ ఒక పెద్ద ప్రదర్శన కళల దృశ్యానికి నిలయం, అనేక బృందాలు, వేదికలు వివిధ రకాల ప్రదర్శనలను ప్రదర్శిస్తాయి. బెల్ కాంటో కోరస్, ఫ్లోరెంటైన్ ఒపెరా నగరం బృందగాన, ఒపెరా సంప్రదాయాలకు దోహదం చేస్తాయి. మిల్వాకీ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రా, మిల్వాకీ బ్యాలెట్ నగరంలోని క్లాసిక్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి. మిల్వాకీ రిపెర్టరీ థియేటర్, మిల్వాకీ ఒపెరా థియేటర్, మిల్వాకీ పబ్లిక్ థియేటర్ క్లాసిక్ నాటకాల నుండి సమకాలీన రచనల వరకు విభిన్న నాటక అనుభవాలను అందిస్తాయి. ఫస్ట్ స్టేజ్ చిల్డ్రన్స్ థియేటర్, మిల్వాకీ యూత్ థియేటర్, మిల్వాకీ యూత్ ఆర్ట్స్ సెంటర్ పిల్లల థియేటర్ వినోదాన్ని అందిస్తాయి. ప్రత్యక్ష సంగీతం కోసం, ది రేవ్ / ఈగల్స్ బాల్‌రూమ్, రివర్‌సైడ్ థియేటర్, టర్నర్ హాల్, పాబ్స్ట్ థియేటర్ వంటి వేదికలు వివిధ రకాల కళా ప్రక్రియలలో కచేరీలను నిర్వహిస్తాయి, అయితే ప్రెజెంట్ మ్యూజిక్ సమకాలీన ప్రదర్శనలను అందిస్తుంది. ఇతర ముఖ్యమైన వేదికలలో మిల్లర్ హై లైఫ్ థియేటర్, స్కైలైట్ మ్యూజిక్ థియేటర్, విస్కాన్సిన్ కన్జర్వేటరీ ఆఫ్ మ్యూజిక్ ఉన్నాయి. === ప్రజా కళ, స్మారక చిహ్నాలు === [[దస్త్రం:Black_Cat_Alley.jpg|thumb| బ్లాక్ క్యాట్ అల్లే]] మిల్వాకీలో నగర చరిత్రను ప్రతిబింబించే అనేక మంది వ్యక్తులను, అంశాలను గౌరవించటానికి దాదాపు 75 శిల్పాలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=APWA Reporter Online|url=http://www.apwa.net/Publications/Reporter/ReporterOnline/index.asp?DISPLAY=ISSUE&ISSUE_DATE=042005&ARTICLE_NUMBER=1028|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110117000320/http://apwa.net/Publications/Reporter/ReporterOnline/index.asp?DISPLAY=ISSUE&ISSUE_DATE=042005&ARTICLE_NUMBER=1028|archive-date=January 17, 2011|access-date=July 2, 2010|publisher=Apwa.net}}</ref> అత్యంత ప్రముఖమైన స్మారక చిహ్నాలలో:   {{div col|colwidth=15em}} * ''[[ది కాలింగ్ (డి సువెరో)|ది కాలింగ్]]'' ఐ-బీమ్స్ * [[ఫ్రెడ్రిక్ విల్హెల్మ్ వాన్ స్టీబెన్]] * [[టాడ్యూస్జ్ కోసియుస్కో]] * [[కౌంట్ కాసిమిర్ పులాస్కీ (కిసెలెవ్స్కీ)|కాసిమిర్ పులాస్కీ]] * [[జునేయు స్మారక చిహ్నం|సోలమన్ జునేయు]] * [[అబ్రహం లింకన్ విగ్రహం (మిల్వాకీ)|అబ్రహం లింకన్]] * [[వాషింగ్టన్ స్మారక చిహ్నం (మిల్వాకీ)|జార్జ్ వాషింగ్టన్]] * [[కాంస్య ఫోన్జ్]] * [[పోప్ జాన్ పాల్ II]] * [[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్]] * ''[[ది విక్టోరియస్ ఛార్జ్]]'' * [[లీఫ్, ది డిస్కవర్ (విట్నీ)|లీఫ్ ఎరిక్సన్]] * [[జాక్వెస్ మార్క్వెట్]] * [[గోథే-షిల్లర్ స్మారక చిహ్నం (మిల్వాకీ)|''గోథే-షిల్లర్ మాన్యుమెంట్'']] * [[ఇమ్మిగ్రెంట్ మదర్ (శిల్పం)|''ఇమ్మిగ్రెంట్ మదర్'']] * ''[[లెటర్ క్యారియర్స్' మాన్యుమెంట్]]'', [[నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ లెటర్ క్యారియర్స్]] కు స్మారక చిహ్నం {{div col end}} అదనంగా, మిల్వాకీలో అభివృద్ధి చెందుతున్న కుడ్యచిత్ర కళల దృశ్యం ఉంది. బ్లాక్ క్యాట్ అల్లే అనేది మిల్వాకీ తూర్పు వైపు పరిసరాల్లోని ఒక-బ్లాక్ సందులో ఉన్న ఒక ప్రసిద్ధ కళా గమ్యస్థానం, ఇది వీధి కళల కుడ్యచిత్ర సంస్థాపనలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది చారిత్రాత్మక ఓరియంటల్ థియేటర్ వెనుక ఉంది, వివిధ రకాల కళాకారులు, కళా బృందాలచే తాత్కాలిక, పాక్షిక-శాశ్వత సంస్థాపనలు రెండింటినీ కలిగి ఉంది. మిల్వాకీలో వాకర్స్ పాయింట్ పరిసరాల్లో దక్షిణం వైపున, ముఖ్యంగా 5వ, 2వ వీధుల వెంట, వీధి కళ మరొక బాగా కనిపించే కారిడార్ ఉంది. === పండుగలు === [[దస్త్రం:Summerfest_Pabst_Showcase_1994.jpg|thumb| 1994 లో సమ్మర్‌ఫెస్ట్ సమయంలో హెన్రీ మేయర్ ఫెస్టివల్ గ్రౌండ్స్]] ఈ నగరం సమ్మర్‌ఫెస్ట్ అనే వార్షిక సరస్సు ఒడ్డున సంగీత ఉత్సవాన్ని నిర్వహిస్తుంది. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సంగీత ఉత్సవంగా ''1999 [[గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డులు|గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్‌లో]]'' జాబితా చేయబడింది, 2017లో సమ్మర్‌ఫెస్ట్ 831,769 మందిని ఆకర్షించింది. <ref>{{Cite web|title=Summerfest Releases 2017 Results|url=https://summerfest.com/news/2017/07/13/summerfest-releases-2017-results/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230114627/https://summerfest.com/news/2017/07/13/summerfest-releases-2017-results/|archive-date=December 30, 2017|access-date=December 29, 2017|publisher=Summerfest}}</ref> ప్రక్కనే ఉన్న వెస్ట్ అల్లిస్ నగరం ఒక శతాబ్దానికి పైగా విస్కాన్సిన్ స్టేట్ ఫెయిర్‌కు వేదికగా ఉంది. మిల్వాకీ వేసవి అంతా ప్రధానంగా జాతి నేపథ్యంతో కూడిన వివిధ రకాల పండుగలను నిర్వహిస్తుంది. సాధారణంగా సరస్సు ఒడ్డున ఉన్న సమ్మర్‌ఫెస్ట్ మైదానంలో జరిగే ఈ ఉత్సవాలు చాలా రోజులు (సాధారణంగా శుక్రవారం, వారాంతంలో) జరుగుతాయి, మిల్వాకీ చరిత్ర, వైవిధ్యాన్ని జరుపుకుంటాయి. LGBT (ప్రైడ్‌ఫెస్ట్), పోలిష్ (పోలిష్ ఫెస్ట్) కమ్యూనిటీల పండుగలు సాధారణంగా జూన్‌లో జరుగుతాయి. సమ్మర్‌ఫెస్ట్ జూన్ చివరి నుండి జూలై ప్రారంభంలో 11 రోజులు ఉంటుంది. జూలైలో ఫ్రెంచ్ (బాస్టిల్లె డేస్), గ్రీకు, ఇటాలియన్ (ఫెస్టా ఇటాలియానా), జర్మన్ (జర్మన్ ఫెస్ట్) పండుగలు ఉంటాయి. ఆఫ్రికన్, అరబ్, ఐరిష్ (ఐరిష్ ఫెస్ట్), మెక్సికన్, అమెరికన్ ఇండియన్ ఈవెంట్‌లు ఆగస్టు నుండి సెప్టెంబర్ వరకు ముగుస్తాయి.<ref>{{Cite web|title=2008 Major Events Calendar|url=http://www.milwaukee.org/docs/2008_Major_Events.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501155148/http://www.milwaukee.org/docs/2008_Major_Events.pdf|archive-date=May 1, 2015}}</ref> నవంబర్‌లో అమెరికాలో జరిగే అతిపెద్ద ఆపరేటింగ్ మోడల్ రైల్‌రోడ్ షో అయిన ట్రెయిన్‌ఫెస్ట్‌కు కూడా మిల్వాకీ నిలయం. === సంగీతం === [[దస్త్రం:Jazz_in_the_park_Milwaukee_6062.jpg|thumb| "జాజ్ ఇన్ ది పార్క్", కేథడ్రల్ స్క్వేర్ పార్క్ వైమానిక వీక్షణ]] మిల్వాకీకి సంగీత కార్యకలాపాలకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. "మిల్వాకీ బీథోవెన్ సొసైటీ" అని పిలువబడే మొట్టమొదటి వ్యవస్థీకృత సంగీత సమాజం 1843 లో ఏర్పడింది, అంటే నగరం విలీనం కావడానికి మూడు సంవత్సరాల ముందు. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/pioneerhistoryof03inbuck|title=Pioneer History of Milwaukee|last=Buck|first=James S|publisher=Swain|year=1890|location=Milwaukee, Wisconsin}}</ref> జర్మన్, ఇతర యూరోపియన్ వలసదారుల భారీ సాంద్రతలు నగరం సంగీత లక్షణానికి దోహదపడ్డాయి. సేంజర్‌ఫెస్ట్‌లు క్రమం తప్పకుండా నిర్వహించబడ్డాయి.<ref>[https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1886/07/21/109786575.pdf "National Saengerfest; Great crowds assembling at Milwaukee for the Festival".]</ref> 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, గిటారిస్ట్ లెస్ పాల్, పియానిస్ట్ లిబరేస్ ఈ ప్రాంతంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ సంగీతకారులలో కొందరు. వాకేషాలో జన్మించిన పాల్, వెస్ట్ అల్లిస్‌లో జన్మించిన లిబరేస్ ఇద్దరూ మిల్వాకీ సంగీత వేదికలలో తమ కెరీర్‌లను ప్రారంభించారు. పారామౌంట్ రికార్డ్స్, ప్రధానంగా జాజ్, బ్లూస్ రికార్డ్ లేబుల్, 1920లు, 1930లలో మిల్వాకీ ఉత్తర శివారు ప్రాంతమైన గ్రాఫ్టన్‌లో స్థాపించబడింది. 1947 లో స్థాపించబడిన హాల్ లియోనార్డ్ కార్పొరేషన్, ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద మ్యూజిక్ ప్రింట్ ప్రచురణకర్తలలో ఒకటి, మిల్వాకీలో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగి ఉంది. <ref>{{Cite web|title=Halleonard.com|url=http://www.halleonard.com/aboutUs.jsp|access-date=September 10, 2012|publisher=Halleonard.com}}</ref> ఇటీవల, మిల్వాకీకి రాక్, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్]], [[జాజ్]], సోల్, బ్లూస్, పంక్, స్కా, ఇండస్ట్రియల్ మ్యూజిక్, ఎలెక్ట్రానికా, వరల్డ్ మ్యూజిక్, పాప్ మ్యూజిక్ బ్యాండ్ల చరిత్ర ఉంది. మిల్వాకీలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ సంగీత వేదిక సమ్మర్‌ఫెస్ట్. 1968లో స్థాపించబడిన సమ్మర్‌ఫెస్ట్ జూన్ చివరి నుండి ప్రారంభమయ్యే 12 రోజుల వ్యవధిలో 11 రోజులలో 12 దశల్లో 700–800 ప్రత్యక్ష సంగీత కార్యక్రమాలను ప్రదర్శిస్తుంది; ప్రతి సంవత్సరం తేదీలు సర్దుబాటు చేయబడినప్పటికీ, సమ్మర్‌ఫెస్ట్ ఎల్లప్పుడూ జూలై 4ని కలిగి ఉంటుంది. సమ్మర్‌ఫెస్ట్ మైదానంలో, అతిపెద్ద వేదిక అమెరికన్ ఫ్యామిలీ ఇన్సూరెన్స్ యాంఫిథియేటర్, ఇది 23,000 మంది సామర్థ్యం కలిగి ఉంటుంది. ప్రక్కనే BMO హారిస్ పెవిలియన్ ఉంది, దీని సామర్థ్యం దాదాపు 10,000. BMO హారిస్ పెవిలియన్ సమ్మర్‌ఫెస్ట్ వెలుపల అనేక కచేరీలు, కార్యక్రమాలను కూడా నిర్వహిస్తుంది; మైదానంలో జరిగే అనేక ఇతర ఉత్సవాల సమయంలో ఇతర వేదికలను కూడా ఉపయోగిస్తారు. [[దస్త్రం:Pabst_Theater_1895_front_view_2012.jpg|thumb| పాబ్స్ట్ థియేటర్]] పాబ్స్ట్ థియేటర్, మార్కస్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్, హెలీన్ జెలాజో సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్, మార్కస్ యాంఫిథియేటర్ ( సమ్మర్‌ఫెస్ట్ గ్రౌండ్స్ ), రివర్‌సైడ్ థియేటర్, నార్తర్న్ లైట్స్ థియేటర్, ది రేవ్ వంటి వేదికలు తరచుగా అంతర్జాతీయంగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రదర్శనలను మిల్వాకీకి తీసుకువస్తాయి. డౌన్‌టౌన్ కేథడ్రల్ స్క్వేర్ పార్క్‌లో వారానికొకసారి జరిగే 'జాజ్ ఇన్ ది పార్క్' అనే జాజ్ షో వేసవి సంప్రదాయంగా మారింది; పిక్నిక్ వాతావరణంతో ఉచిత, ప్రజా ప్రదర్శనలు.<ref>{{Cite web|title=Easttown: Jazz in the Park|url=http://www.easttown.com/info/Jazz%20in%20the%20Park/jipindex|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510111005/http://www.easttown.com/info/Jazz%20in%20the%20Park/jipindex|archive-date=May 10, 2008|access-date=April 7, 2008|website=Easttown.com}}</ref> సమీపంలోని పెరే మార్క్వెట్ పార్క్ బుధవారం రాత్రులు "రివర్ రిథమ్స్" ను నిర్వహిస్తుంది. == క్రీడలు == <div class="thumb tmulti tright"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:222px;max-width:222px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:220px;max-width:220px"><div class="thumbimage" style="height:163px;overflow:hidden">[[File:Miller_Park_(31090382403).jpg|alt=|218x218px]]</div><div class="thumbcaption">[[American Family Field|అమెరికన్ ఫ్యామిలీ ఫీల్డ్]], [[Milwaukee Brewers|మిల్వాకీ బ్రూవర్స్]] నివాసం</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:220px;max-width:220px"><div class="thumbimage" style="height:145px;overflow:hidden">[[File:Milwaukee_July_2022_022_(Fiserv_Forum).jpg|alt=|218x218px]]</div><div class="thumbcaption">[[Milwaukee Bucks|మిల్వాకీ బక్స్]], [[Marquette Golden Eagles|మార్క్వెట్ గోల్డెన్ ఈగల్స్]] లకు నిలయమైన [[Fiserv Forum|ఫిసర్వ్ ఫోరం]]</div></div></div></div></div>ప్రస్తుతం, మిల్వాకీ క్రీడా జట్లలో ఇవి ఉన్నాయి: {| class="wikitable" !క్లబ్ !క్రీడలు !స్థాపించబడింది. !ప్రస్తుత లీగ్ !స్టేడియం |- |మిల్వాకీ బక్స్ |[[బాస్కెట్ బాల్|బాస్కెట్బాల్]] |1968 |తూర్పు, మధ్య (NBA) |ఫిసర్వ్ ఫోరం |- |మిల్వాకీ బ్రూవర్స్ |బేస్బాల్ |1970 |నేషనల్ లీగ్ (ఎంఎల్ బి) |అమెరికన్ ఫ్యామిలీ ఫీల్డ్ |- |మిల్వాకీ బవేరియన్లు |[[ఫుట్‌బాల్|సాకర్]] |1929<ref>{{Cite web|title=Club Information|url=http://www.bavariansoccerclub.com/page/show/610112-about-us|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728075826/http://www.bavariansoccerclub.com/page/show/610112-about-us|archive-date=July 28, 2014|access-date=September 20, 2016|website=Bavarian Soccer Club}}</ref> |యునైటెడ్ ప్రీమియర్ సాకర్ లీగ్ |హార్ట్ల్యాండ్ వాల్యూ ఫండ్ స్టేడియం |- |మార్క్వేట్ గోల్డెన్ ఈగల్స్ |[[బాస్కెట్ బాల్|బాస్కెట్బాల్]] |1916 |బిగ్ ఈస్ట్ కాన్ఫరెన్స్ (NCAA) |ఫిసర్వ్ ఫోరం |- |మిల్వాకీ పాంథర్స్ |[[బాస్కెట్ బాల్|బాస్కెట్బాల్]] |1956 |హారిజోన్ లీగ్ (NCAA) |UW-మిల్వాకీ పాంథర్ అరేనా |- |మిల్వాకీ అడ్మిరల్స్ |హాకీ |1970 |అమెరికన్ హాకీ లీగ్ |UW-మిల్వాకీ పాంథర్ అరేనా |- |మిల్వాకీ వేవ్ |ఇండోర్ సాకర్ |1984 |మేజర్ అరేనా సాకర్ లీగ్ |UW-మిల్వాకీ పాంథర్ అరేనా |- |బ్రూసిటీ బ్రూసర్స్ |రోలర్ డెర్బీ |2006 |WFTDA |UW-మిల్వాకీ పాంథర్ అరేనా |- |మిల్వాకీ మిల్క్మెన్ |బేస్బాల్ |2018 |అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ ప్రొఫెషనల్ బేస్బాల్ |ఫ్రాంక్లిన్ ఫీల్డ్ |- |యు. ఎస్. ఎల్. మిల్వాకీ |సాకర్ |2022 |యూఎస్ఎల్ ఛాంపియన్షిప్ |ఐరన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్టేడియం |- |ఎఫ్సి మిల్వాకీ టొరెంట్ |సాకర్ |2015 |నేషనల్ ప్రీమియర్ సాకర్ లీగ్ (మహిళల ప్రీమియర్ సాకర్ లీగ్) |హార్ట్ పార్క్ |} ఈ నగరం యునైటెడ్ స్టేట్స్, కెనడాలోని నాలుగు ప్రధాన ప్రొఫెషనల్ స్పోర్ట్స్ లీగ్‌లలో రెండింటిలో ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది - మేజర్ లీగ్ బేస్‌బాల్‌కు చెందిన మిల్వాకీ బ్రూవర్స్, నేషనల్ బాస్కెట్‌బాల్ అసోసియేషన్‌కు చెందిన మిల్వాకీ బక్స్ . మిల్వాకీలో నేషనల్ ఫుట్‌బాల్ లీగ్ జట్టు లేదా నేషనల్ హాకీ లీగ్ జట్టు లేదు. కొద్దికాలం పాటు, మిల్వాకీ 1922 నుండి 1926 వరకు NFL బ్యాడ్జర్లకు నిలయంగా ఉంది. నేడు, ఈ నగరం సాధారణంగా NFL గ్రీన్ బే ప్యాకర్స్‌కు రెండవ హోమ్ మార్కెట్‌గా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Cite news|url=http://archive.jsonline.com/sports/packers/29210144.html|title=No screen pass: Packers-Vikings not on TV in some areas|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=September 20, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203060945/http://archive.jsonline.com/sports/packers/29210144.html|archive-date=December 3, 2016}}</ref> 1933 నుండి 1994 వరకు ఆ జట్టు తన హోమ్ షెడ్యూల్‌ను గ్రీన్ బే, మిల్వాకీల మధ్య విభజించుకుంది, అయితే ఆ సమయంలో చాలా హోమ్ గేమ్‌లు గ్రీన్ బేలో ఆడబడ్డాయి. మిల్వాకీలో ఆడిన ఆటలలో ఎక్కువ భాగం కౌంటీ స్టేడియంలో ఆడబడ్డాయి.<ref>[http://www.stadiumsofprofootball.com/past/CountyStadium.htm County Stadium].</ref> అయితే, 1991 నాటికి, మిల్వాకీ ఆటల నుండి వచ్చే ఆదాయం గ్రీన్ బే ఆటల నుండి వచ్చే ఆదాయంలో 60% అని ప్యాకర్స్ పేర్కొన్నారు, కౌంటీ స్టేడియం స్థానంలో నవీకరించబడిన స్టేడియం ఏర్పాటు చేయాలనే ప్యాకర్స్ అభ్యర్థనపై మిల్వాకీ అధికారులు చర్య తీసుకోలేదు.<ref>{{Cite web|title=Green & Gold Package Scheduling|url=http://www.packers.com/tickets/season-tickets.html|access-date=September 20, 2016|publisher=Packers.com}}</ref> ప్యాకర్స్ దీర్ఘకాల ప్రధాన స్టేషన్ మిల్వాకీ-ఆధారిత WTMJ AM 620.<ref>[http://www.packers.com/media-center/radio-shows/packers-radio-network/station-listing.html Packers Radio Network: Station Listing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208134003/http://www.packers.com/media-center/radio-shows/packers-radio-network/station-listing.html|date=December 8, 2013}}. </ref> మిల్వాకీకి 19వ శతాబ్దం నాటి ప్రొఫెషనల్ కాని క్రీడలకు బలమైన చరిత్ర కూడా ఉంది. 1849లో [[అబ్రహం లింకన్]] చికాగో, మిల్వాకీ మధ్య జరిగిన ఆటకు హాజరైనప్పుడు మిల్వాకీలో [[క్రికెట్]] చూశాడు. 1854లో, మిల్వాకీ క్రికెట్ క్లబ్‌లో 150 మంది సభ్యులు ఉన్నారు. <ref>Flannery, Jerome.</ref> == పార్కులు, వినోదం == [[దస్త్రం:Lake_park_milwaukee_circa_1890_panorama.jpg|thumb| లేక్ పార్క్ విశాల దృశ్యం, {{Circa|1890}} .]] [[దస్త్రం:15-07-31-MilwaukeeRiver_IMG_1091.jpg|thumb| [[మిల్వాకీ నది|మిల్వాకీ నదిపై]] విశ్రాంతి పడవలు]] మిల్వాకీ కౌంటీ బాగా అభివృద్ధి చెందిన పార్క్స్ ఆఫ్ మిల్వాకీ పార్క్ వ్యవస్థకు ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>The Milwaukee County Parks Department was named the 2009 winner of the National Recreation and Park Association's (NRPA) Gold Medal Award in the Park and Recreation Management Program.</ref> న్యూయార్క్ సెంట్రల్ పార్క్ రూపకర్త ఫ్రెడరిక్ లా ఓల్మ్‌స్టెడ్ రూపొందించిన "గ్రాండ్ నెక్లెస్ ఆఫ్ పార్క్స్"లో లేక్ పార్క్, రివర్ పార్క్ (ఇప్పుడు రివర్‌సైడ్ పార్క్), వెస్ట్ పార్క్ (ఇప్పుడు వాషింగ్టన్ పార్క్ ) ఉన్నాయి. మిల్వాకీ కౌంటీ పార్కులు సన్ బాత్, పిక్నిక్లు, గ్రిల్లింగ్, డిస్క్ గోల్ఫ్, ఐస్ స్కేటింగ్ వంటి సౌకర్యాలను అందిస్తాయి.<ref name="mcpsite">{{Cite web|date=February 22, 2010|title=Milwaukee County Parks|url=http://www.countyparks.com|access-date=July 2, 2010|publisher=Countyparks.com}}</ref> మిల్వాకీలో 15,000 {{Convert|15000|acre|ha}} పార్కులు, పార్క్‌వేలు. [[మిల్వాకీ రివర్వాక్|మిల్వాకీ రివర్‌వాక్]] అనేది [[మిల్వాకీ నది]] వెంబడి నిరంతర పాదచారుల నడక మార్గం, దీనిలో కళా ప్రదర్శనలు, కేఫ్‌లు, రెస్టారెంట్లు ఉన్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Geller |first1=Alyson L. |date=September 2003 |title=Smart Growth: A Prescription for Livable Cities |url=https://ajph.aphapublications.org/doi/full/10.2105/ajph.93.9.1410 |url-status=live |journal=American Journal of Public Health |volume=93 |issue=9 |pages=1410–1415 |doi=10.2105/ajph.93.9.1410 |pmc=1447984 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108234028/https://ajph.aphapublications.org/doi/full/10.2105/AJPH.93.9.1410 |archive-date=January 8, 2023 |access-date=March 11, 2023 |quote=" Milwaukee’s RiverWalk project, launched in 1994, transformed a heavily industrialized and isolated riverfront area. A partnership between the city and downtown property owners turned the river into a city hub that has fueled a housing boom, spawned a number of new restaurants, shops, and green space, and in the process created a broader constituency for cleaning up the Milwaukee River." |doi-access=free}}</ref> ఇది హిస్టారిక్ థర్డ్ వార్డ్ జిల్లా నుండి బ్రాడీ స్ట్రీట్ సమీపంలోని సీజర్స్ పార్క్ వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇది హాంక్ ఆరోన్ స్టేట్ ట్రైల్, లేక్‌షోర్ స్టేట్ పార్క్, ఎరీ స్ట్రీట్ ప్లాజాకు కూడా లింక్ చేస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Milwaukee RiverWalk|url=https://travel.usnews.com/Milwaukee_WI/Things_To_Do/Milwaukee_RiverWalk_65999/|access-date=March 11, 2023|website=U.S. News and World Report}}</ref> === ప్రకృతి కేంద్రాలు === [[దస్త్రం:Mitchell_Park_Horticultural_Conservatory_July_2022_09_(Faerie_Gardens_Summer_Show--Show_Dome).jpg|thumb| మిచెల్ పార్క్ హార్టికల్చరల్ కన్జర్వేటరీ వద్ద ఫ్లోరల్ షో డోమ్ లోపల.]] మిచెల్ పార్క్ హార్టికల్చరల్ కన్జర్వేటరీ అనేది మిచెల్ పార్క్‌లోని ఒక కన్జర్వేటరీ. ఇది మిల్వాకీ కౌంటీ పార్క్ సిస్టమ్ యాజమాన్యంలో ఉంది, నిర్వహించబడుతుంది, 1898 నుండి 1955 వరకు ఉన్న అసలు మిల్వాకీ కన్జర్వేటరీ స్థానంలో ఉంది. దీని మూడు గోపురాలు అనేక రకాల మొక్కలు, పక్షులను ప్రదర్శిస్తాయి. ఈ సంరక్షణాలయంలో ట్రాపికల్ డోమ్, అరిడ్ డోమ్, షో డోమ్ ఉన్నాయి, ఇవి నాలుగు కాలానుగుణ (సాంస్కృతిక, సాహిత్య లేదా చారిత్రాత్మక) ప్రదర్శనలు, సందర్శకులు ఆనందించడానికి డిసెంబర్‌లో ఏటా నిర్వహించబడే ఒక క్రిస్మస్ ప్రదర్శనను నిర్వహిస్తాయి. డోమ్స్ వేగంగా క్షీణిస్తున్నాయి ", కేవలం ప్రాథమిక మరమ్మతులకు $30 మిలియన్లు కనుగొనబడకపోతే ప్రసిద్ధ ఉద్యానవన సంరక్షణాలయం కొన్ని సంవత్సరాలలో మూసివేయబడుతుంది."<ref>{{Cite news|url=https://www.jsonline.com/story/news/local/milwaukee/2018/06/25/decision-time-quickly-approaching-future-mitchell-park-domes/716206002/|title=Decision time is quickly approaching for the future of the leaking, aging Mitchell Park Domes|last=Behm|first=Don|date=June 25, 2018|access-date=April 1, 2019|publisher=JS online}}</ref> మిల్వాకీ ఉద్యానవనాలు అనేక ప్రకృతి కేంద్రాలకు నిలయంగా ఉన్నాయి. అర్బన్ ఎకాలజీ సెంటర్ రివర్‌సైడ్ పార్క్, వాషింగ్టన్ పార్క్, మెనోమోనీ వ్యాలీ (త్రీ బ్రిడ్జెస్ పార్క్ సమీపంలో) లలో ఉన్న దాని మూడు శాఖల నుండి పెద్దలు, పిల్లలకు కార్యక్రమాలను అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Urban Ecology official website|url=https://urbanecologycenter.org/our-branches/plan-a-visit.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421071025/https://urbanecologycenter.org/our-branches/plan-a-visit.html|archive-date=April 21, 2021|access-date=March 24, 2021}}</ref> విస్కాన్సిన్ డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ నేచురల్ రిసోర్సెస్ హావెన్వుడ్స్ స్టేట్ ఫారెస్ట్ వద్ద ఒక నేచర్ సెంటర్ ను నిర్వహిస్తోంది.<ref>{{Cite web|title=Havenwoods official website|url=https://dnr.wisconsin.gov/topic/parks/havenwoods/naturecenter|access-date=March 24, 2021}}</ref> ఈ నగరానికి సమీపంలోని రెండు శివారు ప్రకృతి కేంద్రాలు కూడా సేవలు అందిస్తున్నాయి. వెహర్ నేచర్ సెంటర్‌ను మిల్వాకీ కౌంటీ విట్నాల్ పార్క్‌లో నిర్వహిస్తుంది, ఇది ఫ్రాంక్లిన్, గ్రీన్‌డేల్, హేల్స్ కార్నర్స్‌లో విస్తరించి ఉంది. ప్రవేశం ఉచితం, పార్కింగ్ ధర ఒక్కో వాహనానికి $5.<ref>{{Cite web|title=Wehr Nature Center official website|url=https://county.milwaukee.gov/EN/Parks/Explore/Wehr-Nature-Center|access-date=March 24, 2021|archive-date=2022-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502120651/https://county.milwaukee.gov/EN/Parks/Explore/Wehr-Nature-Center|url-status=dead}}</ref> విస్కాన్సిన్‌లోని బేసైడ్‌లోని [https://www.schlitzaudubon.org/ ష్లిట్జ్ ఆడుబన్ నేచర్ సెంటర్] సందర్శకులకు ప్రవేశ రుసుము వసూలు చేస్తుంది. వావాటోసాలోని మిల్వాకీ కౌంటీ గ్రౌండ్స్‌లో ఉన్న మోనార్క్ ట్రైల్ {{Convert|1.25|mi|km|0|adj=on}} కాలిబాట [[మోనార్క్ సీతాకోకచిలుక|మోనార్క్ సీతాకోకచిలుకల]] శరదృతువు వలసలను హైలైట్ చేస్తుంది.<ref>Annysa Johnson.</ref> వేసవి నెలల్లో, డౌన్‌టౌన్ మిల్వాకీలోని కేథడ్రల్ పార్క్ గురువారం రాత్రులు "జాజ్ ఇన్ ది పార్క్"ను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Jazz In The Park|url=http://urbanmilwaukee.com/category/neighborhoods/east-town/cathedral-square/jazz-in-the-park/|access-date=July 2, 2010|publisher=Urban Milwaukee}}</ref> సమీపంలోని పెరే మార్క్వెట్ పార్క్ బుధవారం రాత్రులు "రివర్ రిథమ్స్" ను నిర్వహిస్తుంది. === మార్కెట్లు === [[దస్త్రం:Milwaukee_September_2023_022_(Milwaukee_Public_Market).jpg|thumb| మిల్వాకీ పబ్లిక్ మార్కెట్]] థర్డ్ వార్డ్ పరిసరాల్లోని మిల్వాకీ పబ్లిక్ మార్కెట్, స్థానిక వ్యాపారాల నుండి ఉత్పత్తులు, సముద్ర ఆహారం, మాంసాలు, చీజ్‌లు, కూరగాయలు, క్యాండీలు, పువ్వులను విక్రయించే ఇండోర్ మార్కెట్. సీజన్‌లో నిర్వహించబడే మిల్వాకీ కౌంటీ రైతు బజార్లు, తాజా ఉత్పత్తులు, మాంసాలు, చీజ్‌లు, జామ్‌లు, జెల్లీలు, ప్రిజర్వ్‌లు, సిరప్‌లు, మొక్కలను విక్రయిస్తాయి. రైతు బజార్లలో కళాకారులు, చేతివృత్తులవారు కూడా ఉంటారు. ఆ ప్రదేశాలు: ఔర్ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, బ్రౌన్ డీర్ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, కుడాహి ఫార్మర్స్ మార్కెట్, ఈస్ట్ టౌన్ ఫామ్ మార్కెట్, ఎండెరిస్ పార్క్ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, ఫోండీ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, మిచెల్ స్ట్రీట్ మార్కెట్, రివర్‌వెస్ట్ గార్డనర్స్ మార్కెట్, సిల్వర్ స్ప్రింగ్ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, సౌత్ మిల్వాకీ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, సౌత్ షోర్ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, అప్‌టౌన్ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, వావాటోసా ఫార్మర్స్ మార్కెట్, వెస్ట్ అల్లిస్ ఫార్మర్స్ మార్కెట్, పార్క్‌లోని వెస్టౌన్ మార్కెట్. == ప్రభుత్వం, రాజకీయాలు == [[దస్త్రం:Milwaukee_City_Hall_742.jpg|thumb| మిల్వాకీ సిటీ హాల్ 1895 లో నిర్మించబడింది, జర్మన్ ప్రతిరూపాలను ఆధారంగా చేసుకుంది.]] మిల్వాకీ ఒక శతాబ్దానికి పైగా సమాఖ్య స్థాయిలో [[డెమొక్రటిక్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|డెమొక్రాటిక్]] బలమైన కోటగా ఉంది.<ref>{{Cite magazine|last=O'Neill|first=Joseph|date=February 18, 2020|title=How Milwaukee Could Decide the Next President|url=https://www.newyorker.com/news/news-desk/what-wins-wisconsin-milwaukee-community-organizing?source=EDT_NYR_EDIT_NEWSLETTER_0_imagenewsletter_Daily_ZZ&bxid=5be9fceb2ddf9c72dc8994b7&cndid=30462369&esrc=&mbid=|magazine=The New Yorker|language=en|access-date=February 19, 2020}}</ref> స్థానిక స్థాయిలో, 20వ శతాబ్దపు మొదటి అరవై సంవత్సరాలలో సోషలిస్టులు తరచుగా మేయర్ పదవిని, (కొద్ది కాలం పాటు) ఇతర నగర, కౌంటీ కార్యాలయాలను గెలుచుకున్నారు. ఈ నగరం ఏడు రాష్ట్ర సెనేట్ జిల్లాల మధ్య విభజించబడింది, వీటిలో ప్రతి ఒక్కటి మూడు [[విస్కాన్సిన్ రాష్ట్ర శాసనసభ|రాష్ట్ర అసెంబ్లీ]] జిల్లాల మధ్య విభజించబడింది. నగరానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న నలుగురు రాష్ట్ర శాసనసభ్యులు తప్ప అందరూ డెమొక్రాట్లు; నలుగురు [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్లు]] - ఇద్దరు రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో, ఇద్దరు రాష్ట్ర సెనేట్‌లో - నగరం బయటి ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు, ఇవి రిపబ్లికన్లు అధికంగా ఉన్న సబర్బన్ కౌంటీల ఆధిపత్యంలో ఉన్న జిల్లాలలో భాగం. 2008లో, [[బరాక్ ఒబామా]] 77% ఓట్లతో మిల్వాకీని గెలుచుకున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Tabular Statement of the Votes Given for President and Vice President at a Fall General Election Held in the Several Wards, Villages and Election Districts in the County of Milwaukee on the 4th Day of November, 2008|url=http://county.milwaukee.gov/ImageLibrary/Groups/cntyElectCommission/ElectionResults/2008/11408_Canvass_Pres___Vice_Pres.pdf|access-date=July 26, 2018|website=County.milwaukee.gov}}</ref> టిమ్ కార్పెంటర్ (డి), లీనా టేలర్ (డి), రాబిన్ వైనింగ్ (డి), లాటోన్యా జాన్సన్ (డి), క్రిస్ లార్సన్ (డి), అల్బెర్టా డార్లింగ్ (ఆర్), డేవ్ క్రెయిగ్ (R) రాష్ట్ర సెనేట్‌లో మిల్వాకీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు; డేనియల్ రీమెర్ (డి), జోకాస్టా జమర్రిపా (డి), మారిసాబెల్ కాబ్రెరా (డి), డేవిడ్ బోవెన్ (డి), జాసన్ ఫీల్డ్స్ (డి), లకేషియా మైయర్స్ (డి), సారా రోడ్రిగ్జ్ (డి), డేల్ పి. కూయెంగా (ఆర్), కలాన్ హేవుడ్ (డి), డేవిడ్ క్రౌలీ (డి), ఇవాన్ గోయ్‌క్‌డినా (డి), జోయెల్‌డినా ( డి), బ్రాండ్‌జెన్ (ఆర్), మైక్ కుగ్లిట్ష్ (ఆర్) రాష్ట్ర అసెంబ్లీలో మిల్వాకీకి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. విస్కాన్సిన్ 4వ కాంగ్రెషనల్ జిల్లాలో మిల్వాకీ అత్యధిక భాగాన్ని కలిగి ఉంది. ఈ జిల్లా పూర్తిగా డెమోక్రటిక్‌గా ఉంది, డెమోక్రటిక్ ప్రైమరీలో విజయం తరచుగా ఎన్నికలతో సమానమని భావిస్తారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=256664|title=Editorial: 4th Congressional District: Moore, Hoze in primaries|date=September 4, 2004|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=June 1, 2016|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20070513171703/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=256664|archive-date=May 13, 2007}}</ref> ఈ జిల్లాకు ప్రస్తుతం డెమొక్రాట్ గ్వెన్ మూర్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. 1954 లో చార్లెస్ జె. కెర్స్టన్ 5వ జిల్లాలో తన స్థానాన్ని డెమొక్రాట్ హెన్రీ ఎస్. రౌస్ చేతిలో ఓడిపోయినప్పటి నుండి, రిపబ్లికన్ కాంగ్రెస్‌లో మిల్వాకీలో గణనీయమైన భాగానికి ప్రాతినిధ్యం వహించలేదు. వాకేషా, వాషింగ్టన్ కౌంటీలలో విస్తరించి ఉన్న నగరంలోని చిన్న భాగాలు 5వ జిల్లాలో భాగంగా ఉన్నాయి, దీనికి రిపబ్లికన్ స్కాట్ ఎల్. ఫిట్జ్‌గెరాల్డ్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. మిల్వాకీ మెక్సికన్ కాన్సులేట్ విస్కాన్సిన్, మిచిగాన్ ఎగువ ద్వీపకల్పంలోని 65 కౌంటీలకు సేవలు అందిస్తుంది.<ref>Tom Daykin.</ref> === నేరం === {{Collapse top|title= Homicide statistics}} {| class="wikitable" |- !Year !Murders |- |2023 ||align=center|184<ref name="auto2">{{Cite news|date=November 2, 2024|title=Milwaukee Homicides|url=https://projects.jsonline.com/apps/Milwaukee-Homicide-Database/|access-date=November 2, 2024|work=jsonline|language=en}}</ref> |- |2022 ||{{no2||align=|style=|color=}}228<ref name="Homicide statistics" /><ref group="note" name="two" /><ref name="auto2"/> |- |2021 ||align=center|213<ref name="auto2"/> |- |2020 ||align=center|204<ref name="auto2"/> |- |2019 ||align=center|111<ref name="auto2"/> |- |2018 ||align=center|115<ref name="auto2"/> |- |2017 ||align=center|124<ref name="auto2"/> |- |2016 ||align=center|154<ref name="auto2"/> |- |2015 ||align=center|153<ref name="auto2"/> |- |2014 ||align=center|94<ref name="auto2"/> |- |2013 ||align=center|105<ref name="auto1">{{cite news|url=https://www.fox6now.com/news/city-of-milwaukee-reported-106-homicides-in-2013|title=2023 homicide numbers drop in Milwaukee after record 215 in 2022|website=FOX 6|date=January 10, 2014}}</ref> |- |2012 ||align=center|105<ref name="auto1"/> |- |2011 ||align=center|105<ref name="auto1"/> |- |2010 ||align=center|94<ref name="auto">{{Cite news|date=November 2, 2024|title=Homicides up 31% in Milwaukee over 2009|url=https://archive.jsonline.com/news/crime/112736814.html|access-date=November 2, 2024|work=jsonline|language=en|archive-date=2025-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626080022/https://archive.jsonline.com/news/crime/112736814.html|url-status=dead}}</ref> |- |2008 ||align=center|71<ref name="auto"/> |- |2007 ||align=center|105<ref name="auto"/> |- |2006 ||align=center|103<ref name="auto"/> |- |2005 ||align=center|122<ref name="auto"/> |- |2004 ||align=center|88<ref name="auto"/> |- |2003 ||align=center|107<ref name="auto"/> |- |2002 ||align=center|108<ref name="auto"/> |- |2001 ||align=center|127<ref name="auto"/> |- |2000 ||align=center|121<ref name="auto"/> |- |1999||align=center|124<ref name="auto"/> |- |1998||align=center|107<ref name="auto"/> |- |1997||align=center|122<ref name="auto"/> |- |1996||align=center|138<ref name="auto"/> |} {{clear}} {{Reflist|group=note|refs= <ref group="note" name="two">2022: Highest total to date.</ref> }} {{col-end}}   2001, 2007 సంవత్సరాల్లో, మిల్వాకీ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని పది అత్యంత ప్రమాదకరమైన పెద్ద నగరాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref>see e.g., [http://www.morganquitno.com/cit01pop.htm Violent crime rankings, 2001] Milwaukee is ranked seventh among large cities {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308174600/http://www.morganquitno.com/cit01pop.htm|date=March 8, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 25 most dangerous cities, 2007|url=http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm#25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070105102413/http://www.morganquitno.com/cit07pop.htm|archive-date=January 5, 2007|access-date=July 2, 2010|publisher=Morganquitno.com}}</ref> అప్పటి నుండి దాని మెరుగుదల ఉన్నప్పటికీ, జాతీయ సగటుతో (ఉదాహరణకు, హత్య, అత్యాచారం, దోపిడీ, తీవ్రమైన దాడి) నిర్దిష్ట నేర రకాలను పోల్చినప్పుడు మిల్వాకీ ఇప్పటికీ అధ్వాన్నంగా ఉంది<ref>{{Cite web|title=Milwaukee Crime Report|url=http://www.cityrating.com/citycrime.asp?city=Milwaukee&state=WI|access-date=July 2, 2010|publisher=Cityrating.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://data.jsonline.com/News/HomicideTracker/|title=Milwaukee Homicides|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=September 10, 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120817072615/http://data.jsonline.com/News/HomicideTracker/|archive-date=August 17, 2012}}</ref> నన్నెట్ హెగర్టీ చీఫ్‌గా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన తర్వాత 2004లో మిల్వాకీ పోలీస్ డిపార్ట్‌మెంట్ గ్యాంగ్ యూనిట్ తిరిగి సక్రియం చేయబడింది. 2006లో, మిల్వాకీ గ్యాంగ్ యూనిట్ ద్వారా అనుమానితులపై 4,000 అభియోగాలు మోపబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|title=Gang Wars – Features|url=http://www.milwaukeemagazine.com/currentIssue/full_feature_story.asp?NewMessageID=11745|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101228090703/http://www.milwaukeemagazine.com/currentIssue/full_feature_story.asp?NewMessageID=11745|archive-date=December 28, 2010|access-date=July 2, 2010|publisher=Milwaukee Magazine}}</ref> 2013 లో మిల్వాకీలో 105 హత్యలు జరిగాయి, ఆ తరువాతి సంవత్సరం 87 హత్యలు జరిగాయి.<ref>Ashley Luthern.</ref> 2015 లో, నగరంలో 146 మంది మరణించారు.<ref>Julie Bosman and Mitch Smith.</ref> 2018 లో, మిల్వాకీ US లో ఎనిమిదవ అత్యంత ప్రమాదకరమైన నగరంగా నిలిచింది.<ref>Elisha Fieldstadt.</ref> === పేదరికం === 2016 నాటికి , మిల్వాకీ ప్రస్తుతం 500,000 నివాసితులతో రెండవ పేద U. S. నగరంగా ఉంది, ఇది [[డెట్రాయిట్]] మాత్రమే వెనుకబడి ఉంది.<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Bruce|date=February 18, 2015|title=America's 11 Poorest Cities|url=http://www.cbsnews.com/media/americas-11-poorest-cities/11/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805211407/http://www.cbsnews.com/media/americas-11-poorest-cities/11/|archive-date=August 5, 2016|access-date=August 3, 2016|publisher=CBS News}}</ref> 2013లో, ఒక పాయింట్-ఇన్-టైమ్ సర్వే ప్రతి రాత్రి మిల్వాకీ వీధుల్లో 1,500 మంది నిరాశ్రయులవుతున్నారని అంచనా వేసింది, అయితే 2022 నాటికి ఈ అంచనా 832కి తగ్గింది.<ref>{{Cite web|date=January 30, 2013|title=Milwaukee Continuum of Care January 2013 Point-in-Time Summary|url=http://milwaukeecoc.org/wp-content/uploads/2009/10/Jan-2013-PIT-Summary.pdf|access-date=July 26, 2016|publisher=Milwaukee Continuum of Care}}</ref><ref>{{Cite web|title=Point In Time Information – Milwaukee Continuum of Care|url=http://milwaukeecoc.org/hmis-data/point-in-time-information/|access-date=January 11, 2023|language=en-US}}</ref> నగరంలోని నిరాశ్రయులు, పేదలకు [[Milwaukee Rescue Mission|మిల్వాకీ రెస్క్యూ మిషన్]] సహా అనేక స్థానిక లాభాపేక్షలేని సంస్థలు సహాయం అందిస్తున్నాయి. === ఎన్నికల ఫలితాలు === {| class="wikitable" border="" |+మిల్వాకీ నగర ఓటు<br /> అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో పార్టీల వారీగా |- style="background:lightgrey;" ! సంవత్సరం ! [[డెమొక్రటిక్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|ప్రజాస్వామ్యం]] ! [[రిపబ్లికన్ పార్టీ (యునైటెడ్ స్టేట్స్)|రిపబ్లికన్]] ! మూడవ పార్టీలు |- | align="center" {{Party shading/Democratic}} | [[2024 United States presidential election|2024]] | align="center" {{Party shading/Democratic}} | '''77.32%'''<br/> ''191,397'' | align="center" {{Party shading/Republican}} | 20.88% <br/>''51,691'' | align="center" | 1.79% <br/>''4,442'' |- | align="center" {{Party shading/Democratic}} | [[2020 United States presidential election|2020]] | align="center" {{Party shading/Democratic}} | '''78.83%''' <br/>''194,661'' | align="center" {{Party shading/Republican}} | 19.60% <br/>''48,414'' | align="center" | 1.57% <br/>''3,875'' |- | align="center" {{Party shading/Democratic}} | [[2016 United States presidential election|2016]] | align="center" {{Party shading/Democratic}} | '''76.55%'''<br/> ''188,657'' | align="center" {{Party shading/Republican}} | 18.43% <br/>''45,411'' | align="center" | 5.02% <br/>''12,377'' |- | align="center" {{Party shading/Democratic}} | [[2012 United States presidential election|2012]] | align="center" {{Party shading/Democratic}} | '''79.27%'''<br/> ''227,384'' | align="center" {{Party shading/Republican}} | 19.72% <br/>''56,553'' | align="center" | 1.01% <br/>''2,896'' |- | align="center" {{Party shading/Democratic}} | [[2008 United States presidential election|2008]] | align="center" {{Party shading/Democratic}} | '''77.82%'''<br/> ''213,436'' | align="center" {{Party shading/Republican}} | 21.03% <br/>''57,665'' | align="center" | 1.15% <br/>''3,152'' |- | align="center" {{Party shading/Democratic}} | [[2004 United States presidential election|2004]] | align="center" {{Party shading/Democratic}} | '''71.83%''' <br/>''198,907'' | align="center" {{Party shading/Republican}} | 27.35% <br/>''75,746'' | align="center" | 0.82% <br/>''2,268'' |} == విద్య == {{multiple image | direction = vertical | total_width = 230 | image1 = Student Union (4).jpg | caption1 = [[విస్కాన్సిన్–మిల్వాకీ విశ్వవిద్యాలయం]] నగరంలో అతిపెద్ద విశ్వవిద్యాలయం. | image2 = Johnston Hall (Marquette University).jpg | caption2 = [[జాన్స్టన్ హాల్ (మిల్వాకీ, విస్కాన్సిన్)|జాన్స్టన్ హాల్]] [[మార్క్వేట్ విశ్వవిద్యాలయం]] వద్ద, విస్కాన్సిన్‌లోని అతిపెద్ద ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం }} === ప్రాథమిక, మాధ్యమిక విద్య === మిల్వాకీ పబ్లిక్ స్కూల్స్ (MPS) విస్కాన్సిన్‌లో అతిపెద్ద పాఠశాల జిల్లా, దేశంలో ముప్పై మూడవ స్థానంలో ఉంది. 2007 నాటికి, ఇది 89,912 మంది విద్యార్థుల నమోదును కలిగి ఉంది<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=674879|title=The face of Milwaukee Public Schools is changing|last=Borsuk|first=Alan J.|date=October 16, 2007|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=July 2, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212060823/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=674879|archive-date=February 12, 2008}}</ref>, 2006 నాటికి 323 పాఠశాలల్లో 11,100 మంది పూర్తి సమయం, ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధ్యాయులను నియమించింది. మిల్వాకీ పబ్లిక్ స్కూల్స్ మాగ్నెట్ స్కూల్స్‌గా పనిచేస్తాయి, విద్యా లేదా కళలలో ఆసక్తుల కోసం వ్యక్తిగతీకరించిన ప్రత్యేక ప్రాంతాలు ఉంటాయి. వాషింగ్టన్ హై స్కూల్, రివర్‌సైడ్ యూనివర్సిటీ హై స్కూల్, రూఫస్ కింగ్ హై స్కూల్, రోనాల్డ్ విల్సన్ రీగన్ కాలేజ్ ప్రిపరేటరీ హై స్కూల్, సామ్యూల్ మోర్స్ మిడిల్ స్కూల్ ఫర్ ది గిఫ్టెడ్ అండ్ టాలెంటెడ్, గోల్డా మెయిర్ స్కూల్, మిల్వాకీ హై స్కూల్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్స్, లిండే &amp;amp; హ్యారీ బ్రాడ్లీ టెక్నాలజీ అండ్ ట్రేడ్ స్కూల్ మిల్వాకీలోని కొన్ని మాగ్నెట్ స్కూల్స్. 2007లో, 17 MPS ఉన్నత పాఠశాలలు "డ్రాపౌట్ ఫ్యాక్టరీల" జాతీయ జాబితాలో చోటు సంపాదించాయి - ఈ పాఠశాలల్లో 60% కంటే తక్కువ మంది కొత్త విద్యార్థులు సకాలంలో పట్టభద్రులయ్యారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/blogs/news/31977494.html|title=Local 'drop-out factories'|last=Borsuk|first=Alan J.|date=October 30, 2007|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=March 27, 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101208112018/http://www.jsonline.com/blogs/news/31977494.html|archive-date=December 8, 2010}}</ref> మిల్వాకీలో మార్క్వెట్ యూనివర్సిటీ హై స్కూల్ వంటి రెండు డజన్లకు పైగా ప్రైవేట్ లేదా ప్రాంతీయ ఉన్నత పాఠశాలలు, అనేక ప్రైవేట్, ప్రాంతీయ మధ్య, ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి. 1990 లో, మిల్వాకీ యునైటెడ్ స్టేట్స్లో స్కూల్ వోచర్ కార్యక్రమాన్ని అందించిన మొదటి నగరంగా నిలిచింది. మిల్వాకీలో 25 ఏళ్లు, అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో, 89.2% మందికి హైస్కూల్ డిప్లొమా ఉంది, 32.4% మందికి బ్యాచిలర్ డిగ్రీ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉంది. === ఉన్నత విద్య === మిల్వాకీ ప్రాంత విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు: {{div col|colwidth=30em}} * [[అల్వెర్నో కాలేజ్]] * ది ఆర్ట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్ * [[బ్రయంట్, స్ట్రాటన్]] * [[కారోల్ విశ్వవిద్యాలయం]] ([[వాకేషా, విస్కాన్సిన్|వాకేషా]]) * [[కాన్కార్డియా విశ్వవిద్యాలయం విస్కాన్సిన్]] * [[హెర్జింగ్ విశ్వవిద్యాలయం]] * [[మార్క్వేట్ విశ్వవిద్యాలయం]] * [[మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్]] ([[వావేటోసా]]) * [[మిల్వాకీ ఏరియా టెక్నికల్ కాలేజ్]] * [[మిల్వాకీ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ డిజైన్]] * [[మిల్వాకీ స్కూల్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్]] * [[మౌంట్ మేరీ విశ్వవిద్యాలయం]] * [[నషోటా హౌస్]] * [[సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ డి సేల్స్ సెమినరీ]] * [[విస్కాన్సిన్-మిల్వాకీ విశ్వవిద్యాలయం]] * విస్కాన్సిన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ టోరా స్టడీ * [[విస్కాన్సిన్ లూథరన్ కళాశాల]] {{div col end}} <!-- please keep entries in alphabetical order --> == మీడియా == [[దస్త్రం:Witi_tv_tower_shorewood_wisconsin.JPG|thumb| WITI TV టవర్ కాపిటల్ డ్రైవ్‌కు ఉత్తరాన, ఓక్ లీఫ్ ట్రైల్‌కు దూరంగా షోర్‌వుడ్‌లో ఉంది.]] మిల్వాకీ [[వార్తాపత్రిక|దినపత్రిక]] ''మిల్వాకీ జర్నల్ సెంటినెల్'', ఇది ఉదయం పత్రిక అయిన ''మిల్వాకీ సెంటినెల్,'' మధ్యాహ్నం పత్రిక అయిన ''మిల్వాకీ జర్నల్‌తో'' విలీనం అయినప్పుడు ఏర్పడింది. నగరంలో రెండు ఉచిత పంపిణీ ప్రత్యామ్నాయ ప్రచురణలు ఉన్నాయి, ''షెపర్డ్ ఎక్స్‌ప్రెస్'', ''[[Wisconsin Gazette|విస్కాన్సిన్ గెజిట్]]'' . ఇతర స్థానిక వార్తాపత్రికలు, నగర గైడ్‌లు, పెద్ద పంపిణీలు కలిగిన మ్యాగజైన్‌లలో ''మిల్వాకీ మ్యాగజైన్'', ''మిల్వాకీ నైబర్‌హుడ్ న్యూస్ సర్వీస్'', ''మిల్వాకీ ఇండిపెండెంట్'', ''రివర్‌వెస్ట్ కరెంట్స్'', ''ది మిల్వాకీ కొరియర్'', ''మిల్వాకీ కమ్యూనిటీ జర్నల్'' ఉన్నాయి. అర్బన్ మిల్వాకీ, OnMilwaukee.com అనేవి రాజకీయ, రియల్ ఎస్టేట్ వార్తలను అలాగే సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, వినోదం గురించి కథలను అందించే ఆన్‌లైన్-మాత్రమే ప్రచురణలు. ''UWM పోస్ట్'' అనేది విస్కాన్సిన్-మిల్వాకీ విశ్వవిద్యాలయంలో స్వతంత్ర, విద్యార్థులు నిర్వహించే వారపత్రిక. మిల్వాకీ ప్రధాన నెట్‌వర్క్ టెలివిజన్ అనుబంధ సంస్థలు WTMJ 4 ( NBC ), WITI 6 ( ఫాక్స్ ), WISN 12 ( ABC ), WVTV 18 ( CW ), WCGV-TV 24 ( MyNetworkTV ), WDJT 58 ( CBS ). స్పానిష్ భాషా ప్రోగ్రామింగ్ WTSJ-LD 38 ( విజియోన్ లాటినా ), WYTU-LD 63 ( టెలిముండో ) లలో ఉంది. మిల్వాకీ ప్రజా ప్రసార స్టేషన్లు WMVS 10, WMVT 36. మిల్వాకీ మార్కెట్‌లోని ఇతర టెలివిజన్ స్టేషన్లలో WMKE-CD 7 ( క్వెస్ట్ ), WVCY 30 ( FN ), WBME-CD 41 ( Me-TV ), WMLW-TV 49 ( ఇండిపెండెంట్ ), WWRS 52 ( TBN ), స్పోర్ట్స్‌మన్ ఛానల్, WPXE 55 ( ION ) ఉన్నాయి. మిల్వాకీ, చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో అనేక [[రేడియో]] స్టేషన్లు ఉన్నాయి. మిల్వాకీలో రెండు కేబుల్ PEG ఛానెల్‌లు ఉన్నాయి: ఛానెల్‌లు 13, 25. 2015 వరకు, జర్నల్ కమ్యూనికేషన్స్ ( NYSE- ట్రేడెడ్ కార్పొరేషన్) ''జర్నల్ సెంటినెల్'', మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతంలో డజనుకు పైగా స్థానిక వారపత్రికలను ప్రచురించింది. ఆ సమయంలో, జర్నల్ ప్రచురణ కోసం జర్నల్ మీడియా గ్రూప్‌గా విభజించబడింది, టెలివిజన్, రేడియో స్టేషన్లు EW స్క్రిప్స్ కంపెనీకి వెళ్ళాయి (జర్నల్ WTMJ, WKTI లతో కలిసి WTMJ-TVని స్థాపించింది). ఫలితంగా, స్థానిక వార్తల కవరేజీలో దాదాపు గుత్తాధిపత్యం కలిగి ఉందని విమర్శించారు.<ref>"[https://web.archive.org/web/20090113204339/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,879032,00.html Duel in Milwaukee]".</ref><ref>Hoffmann, Gregg.</ref> జర్నల్ మీడియా గ్రూప్ 2016లో గానెట్‌తో విలీనం కాగా, స్క్రిప్స్ 2018లో రేడియో స్టేషన్లను గుడ్ కర్మ బ్రాండ్స్‌కు విక్రయించి, గుత్తాధిపత్యాన్ని పూర్తిగా విభజించింది. == ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ == === ఆరోగ్య సంరక్షణ === మిల్వాకీ ఆరోగ్య సంరక్షణ పరిశ్రమలో అనేక ఆరోగ్య వ్యవస్థలు ఉన్నాయి. 8700, 9200 వెస్ట్ విస్కాన్సిన్ అవెన్యూ మధ్య ఉన్న మిల్వాకీ రీజినల్ మెడికల్ కాంప్లెక్స్, మిల్వాకీ కౌంటీ మైదానంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో విస్కాన్సిన్ చిల్డ్రన్స్ హాస్పిటల్, ఫ్రోడెర్ట్ హాస్పిటల్, విస్కాన్సిన్ బ్లడ్ సెంటర్, రోనాల్డ్ మెక్‌డొనాల్డ్ హౌస్, క్యూరేటివ్ రిహాబిలిటేషన్, విస్కాన్సిన్ మెడికల్ కాలేజ్ ఉన్నాయి. అరోరా హెల్త్ కేర్‌లో సెయింట్ లూక్స్ మెడికల్ సెంటర్, అరోరా సినాయ్ మెడికల్ సెంటర్, అరోరా వెస్ట్ అల్లిస్ మెడికల్ సెంటర్, సెయింట్ లూక్స్ సౌత్‌షోర్ ఉన్నాయి. వీటన్ ఫ్రాన్సిస్కాన్ హెల్త్‌కేర్‌లో సెయింట్ జోసెఫ్స్ హాస్పిటల్, సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ హాస్పిటల్, ది విస్కాన్సిన్ హార్ట్ హాస్పిటల్, ఎల్మ్‌బ్రూక్ మెమోరియల్ (బ్రూక్‌ఫీల్డ్), మిల్వాకీ ప్రాంతంలోని ఇతర అవుట్ పేషెంట్ క్లినిక్‌లు ఉన్నాయి. కొలంబియా సెయింట్ మేరీస్ హాస్పిటల్ మిల్వాకీ సరస్సు ఒడ్డున ఉంది, ఫ్రోడెర్ట్ హాస్పిటల్, మెడికల్ కాలేజ్ ఆఫ్ విస్కాన్సిన్ తో అనుబంధాలను ఏర్పరచుకుంది. విస్కాన్సిన్‌లోని రెండు వైద్య పాఠశాలల్లో మెడికల్ కాలేజ్ ఒకటి, మిల్వాకీలో ఉన్న ఏకైక వైద్య కళాశాల. మిల్వాకీలోని ఇతర ఆరోగ్య సంరక్షణ లాభాపేక్షలేని సంస్థలలో అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ అలెర్జీ, ఆస్తమా, ఇమ్యునాలజీ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఎండోమెట్రియోసిస్ అసోసియేషన్ ఉన్నాయి. === రవాణా === [[దస్త్రం:Mke-airport-terminal.jpg|thumb| మిల్వాకీ మిచెల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయంలో ప్రధాన టెర్మినల్]] 2022 అమెరికన్ కమ్యూనిటీ సర్వే ప్రకారం, మిల్వాకీ నగరంలో 66% మంది పని చేసేవారు ఒంటరిగా డ్రైవింగ్ చేయడం ద్వారా, 11.1% మంది కార్‌పూలింగ్ ద్వారా, 4.5% మంది ప్రజా రవాణాను ఉపయోగించారు, 4.3% మంది నడిచి ప్రయాణించారు. దాదాపు 2% మంది టాక్సీక్యాబ్, మోటార్ సైకిల్, సైకిల్‌తో సహా అన్ని ఇతర రవాణా మార్గాలను ఉపయోగించారు. మిల్వాకీ నగరంలోని దాదాపు 12.1% మంది నివాసితులు ఇంట్లోనే పని చేస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Means of Transportation to Work by Age|url=https://censusreporter.org/data/table/?table=B08101&geo_ids=16000US5553000&primary_geo_id=16000US5553000|access-date=November 12, 2023|publisher=Census Reporter}}</ref> 2015 లో, మిల్వాకీ నగరంలోని 17.9% కుటుంబాలకు కారు లేదు, ఇది 2016 లో 18.7% కి పెరిగింది. 2016లో జాతీయ సగటు 8.7 శాతంగా ఉంది. 2016లో మిల్వాకీలో సగటున ప్రతి ఇంటికి 1.3 కార్లు ఉండగా, జాతీయ సగటు 1.8గా ఉంది.<ref>{{cite journal |date=December 9, 2014 |title=Car Ownership in U.S. Cities Data and Map |url=http://www.governing.com/gov-data/car-ownership-numbers-of-vehicles-by-city-map.html |journal=Governing |access-date=May 18, 2018}}</ref> 2015లో వాక్ స్కోర్ నిర్వహించిన అధ్యయనం ప్రకారం, అమెరికాలోని 50 అతిపెద్ద నగరాల్లో మిల్వాకీ 15వ స్థానంలో ఉంది. <ref>{{Cite web|year=2015|title=2015 City and Neighborhood Rankings|url=https://www.walkscore.com/WI/Milwaukee|access-date=August 24, 2015|publisher=Walk Score}}</ref> మొత్తం మీద, ఈ నగరం 100కి 62 స్కోరును కలిగి ఉంది. అయితే, జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్న అనేక పొరుగు ప్రాంతాలు చాలా ఎక్కువ స్కోర్‌లను కలిగి ఉన్నాయి: జునాటౌన్ 95 స్కోరును కలిగి ఉంది; లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్ 91 స్కోరును కలిగి ఉంది; యాంకీ హిల్ 91 స్కోరును కలిగి ఉంది;, మార్క్వెట్, ముర్రే హిల్ పొరుగు ప్రాంతాలు రెండూ చెరో 89 స్కోరును సాధించాయి. <ref>{{Cite web|title=Milwaukee neighborhoods on Walk Score|url=https://www.walkscore.com/WI/Milwaukee|access-date=May 9, 2016|website=Walk Score}}</ref> ఆ రేటింగ్‌లు "ఎ వాకర్స్ ప్యారడైజ్" నుండి "వెరీ వాకబుల్" వరకు ఉన్నాయి. ==== విమానాశ్రయాలు ==== మిల్వాకీలో రెండు విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి: నగరం దక్షిణ అంచున ఉన్న మిల్వాకీ మిచెల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం (KMKE), ఇది ఈ ప్రాంత వాణిజ్య ట్రాఫిక్‌ను నిర్వహిస్తుంది, ఆపిల్టన్ అవెన్యూ వెంట వాయవ్య దిశలో స్థానికంగా టిమ్మెర్మాన్ ఫీల్డ్ అని పిలువబడే లారెన్స్ J. టిమ్మెర్మాన్ విమానాశ్రయం (KMWC). మిచెల్‌కు పన్నెండు విమానయాన సంస్థలు సేవలు అందిస్తున్నాయి,<ref name="mitchellairport.com">{{Cite web|title=Mitchell Airport – Airline Information|url=http://www.mitchellairport.com/airline-information/|access-date=November 1, 2017|publisher=mitchellairport.com}}</ref> ఇవి దాదాపు 240 రోజువారీ నిష్క్రమణలు, 245 రోజువారీ రాకపోకలను అందిస్తున్నాయి. మిచెల్ ఇంటర్నేషనల్ నుండి దాదాపు 90 నగరాలకు నాన్‌స్టాప్ లేదా డైరెక్ట్ సేవలు అందిస్తున్నారు. ఇది విస్కాన్సిన్‌లో అతిపెద్ద విమానాశ్రయం, దేశంలో 34వ అతిపెద్ద విమానాశ్రయం.<ref name="WisBusiness">{{Cite web|title=April passenger numbers soar to 20th straight record month|url=http://www.wisbusiness.com/index.iml?Article=238342|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930023910/http://www.wisbusiness.com/index.iml?Article=238342|archive-date=September 30, 2011|publisher=Wisbusiness.com}}</ref> విమానాశ్రయ టెర్మినల్ 24 గంటలూ తెరిచి ఉంటుంది. 2005 నుండి, మిచెల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అమ్ట్రాక్ హియావత రైలు సేవ ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది, ఇది చికాగో, డౌన్‌టౌన్ మిల్వాకీకి రైలు ద్వారా విమానాశ్రయ ప్రాప్యతను అందిస్తుంది. సౌత్ వెస్ట్, ఫ్రాంటియర్ ఎయిర్లైన్స్, అమెరికన్ ఎయిర్లైన్స్, యునైటెడ్ ఎయిర్లైన్స్, [[ఎయిర్ కెనడా]], [[డెల్టా ఎయిర్ లైన్స్]] మిల్వాకీ మిచెల్ ఇంటర్నేషనల్ ఎయిర్పోర్ట్ గేట్లను ఉపయోగించే క్యారియర్లలో ఉన్నాయి.<ref name="mitchellairport.com" /> జూలై 2015 లో, ఇది 610,271 మంది ప్రయాణికులకు సేవలందించింది.<ref>{{Cite web|title=Mitchell Airport – Air Traffic Report|url=http://www.mitchellairport.com/files/5014/4102/8724/July_ATRPT.pdf|access-date=September 14, 2015|publisher=mitchellairport.com|archive-date=2015-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001224731/http://www.mitchellairport.com/files/5014/4102/8724/July_ATRPT.pdf|url-status=dead}}</ref> ==== ఇంటర్‌సిటీ రైలు, బస్సు ==== [[దస్త్రం:Milwaukee_Intermodal_Station.jpg|thumb| మిల్వాకీ ఇంటర్‌మోడల్ స్టేషన్ నగరం ఇంటర్‌సిటీ బస్సు, రైలు స్టేషన్.]] మిల్వాకీ అమ్ట్రాక్ స్టేషన్ 2007 లో పునరుద్ధరించబడింది, ఇది డౌన్ టౌన్ మిల్వాకీ, థర్డ్ వార్డ్ సమీపంలో మిల్వాకీ ఇంటర్ మోడల్ స్టేషన్ ను సృష్టించింది. మిల్వాకీ స్థానిక రవాణా, అమ్ట్రాక్ రైడర్ల మధ్య ప్రాప్యతను మెరుగుపరచడానికి ఈ స్టేషన్ మునుపటి ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్ అయిన ఎవెరెట్ స్ట్రీట్ డిపో స్థానంలో ఉంది. మిల్వాకీ ఇంటర్‌మోడల్ స్టేషన్, చికాగో యూనియన్ స్టేషన్ మధ్య రోజుకు ఏడు సార్లు అమ్ట్రాక్ ''హియావత'' ప్యాసింజర్ రైలు మిల్వాకీకి సేవలు అందిస్తోంది. ''బోరియాలిస్'' చికాగో, సెయింట్ పాల్, మిన్నెసోటాలకు రోజువారీ సేవలను అందిస్తుంది, మిల్వాకీని పోర్ట్ ల్యాండ్, ఒరెగాన్, [[సియాటెల్|సీటెల్, వాషింగ్టన్]] లకు అనుసంధానించే లాంగ్-డిస్టెన్స్ క్రాస్-కంట్రీ ''ఎంపైర్ బిల్డర్'' కు అనుబంధంగా ఉంటుంది. 2010లో, $800&nbsp;మిల్వాకీ నుండి చికాగో, మాడిసన్ వరకు హై-స్పీడ్ రైలు లింక్‌లను సృష్టించడానికి మిలియన్ల సమాఖ్య నిధులను కేటాయించారు, కానీ ఆ నిధులను విస్కాన్సిన్ గవర్నర్ స్కాట్ వాకర్ తిరస్కరించారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/news/statepolitics/82864412.html|title=Wisconsin lands $800 million for high-speed rail|last=Held|first=Tom|date=January 28, 2010|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=July 2, 2010}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://lacrossetribune.com/news/local/walker-defends-rejecting-fed-funds-for-passenger-rail/article_d3fb1326-1e2d-11e1-a602-001871e3ce6c.html#ixzz1lAqhmFlX |title=Hubbuch, Chris. |access-date=2025-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205224311/http://lacrossetribune.com/news/local/walker-defends-rejecting-fed-funds-for-passenger-rail/article_d3fb1326-1e2d-11e1-a602-001871e3ce6c.html#ixzz1lAqhmFlX |archive-date=2012-02-05 |url-status=dead}}</ref> 2016లో, WisDOT, IDOT డౌన్‌టౌన్ మిల్వాకీ, డౌన్‌టౌన్ చికాగో మధ్య అమ్ట్రాక్ ''హియావతా'' లైన్‌లో సేవలను రోజుకు ఏడు నుండి పది సార్లు అప్‌గ్రేడ్ చేయడానికి అధ్యయనాలు నిర్వహించాయి.<ref>{{Cite web|title=Amtrak Hiawatha upgrade of up to $200M would add three routes per day|url=http://www.bizjournals.com/milwaukee/news/2016/10/20/amtrak-hiawatha-upgrade-of-up-to-200m-would-add.html|access-date=March 15, 2017|website=Bizjournals.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=Wisconsin Department of Transportation|title=Chicago – Milwaukee Intercity Passenger Rail Corridor|url=http://wisconsindot.gov/Pages/projects/multimodal/rail-chi-mil/default.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170315185812/http://wisconsindot.gov/Pages/projects/multimodal/rail-chi-mil/default.aspx|archive-date=March 15, 2017|access-date=March 15, 2017|website=Wisconsindot.gov}}</ref> 2021 మౌలిక సదుపాయాల బిల్లు, "ఆమ్ట్రాక్ కనెక్ట్స్ అస్" చొరవ ఫలితంగా, మిల్వాకీ ఇంటర్‌మోడల్ స్టేషన్ మళ్ళీ మాడిసన్, గ్రీన్ బేకు ప్యాసింజర్ రైళ్లకు సేవలు అందించాలని అంచనా వేయబడింది, కొత్త మార్గాలు 2035 నాటికి పనిచేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite web|title=More Trains. More Cities. Better Service.|url=https://www.amtrakconnectsus.com/wp-content/uploads/2021/06/Amtrak-2021-Corridor-Vision_2021-06-01_web-HR-maps-2.pdf|access-date=October 31, 2022|website=AmtrakConnectsUs.com}}</ref> నగరానికి ఇంటర్‌సిటీ బస్సు సర్వీసులలో అమ్ట్రాక్ త్రూవే, బ్యాడ్జర్ బస్, ఫ్లిక్స్‌బస్, గ్రేహౌండ్ లైన్స్, ఇండియన్ ట్రైల్స్, జెఫెర్సన్ లైన్స్, [[Lamers Bus Lines|లామర్స్ బస్ లైన్స్]], మెగాబస్, విస్కాన్సిన్ కోచ్ లైన్స్, ఇతర ఇంటర్‌సిటీ బస్సు ఆపరేటర్లు ఉన్నారు. ==== ట్రాన్సిట్ ==== {{multiple image | direction = vertical | total_width = 230 | image1 = Milwaukee County Transit buses 5523 and 5104 eastbound on W. Wisconsin Ave (2018).jpg | caption1 = [[మిల్వాకీ కౌంటీ ట్రాన్సిట్ సిస్టమ్]] బస్సులు | image2 = Milwaukee Hop streetcar 02 at Wisconsin Ave northbound stop, on Milwaukee St (2022).jpg | caption2 = [[ది హాప్]] స్ట్రీట్ కార్ వ్యవస్థ }}  మిల్వాకీ కౌంటీ ట్రాన్సిట్ సిస్టమ్ మిల్వాకీ కౌంటీ లోపల బస్సు సేవలను అందిస్తుంది. మిల్వాకీ డౌన్ టౌన్ లోని బ్యాడ్జర్ బస్ స్టేషన్ మిల్వాకీ, మాడిసన్ మధ్య బస్సు సేవలను అందిస్తుంది. డౌన్ టౌన్, మిల్వాకీ రీజినల్ మెడికల్ సెంటర్ మధ్య తూర్పు/పడమర బస్ రాపిడ్ ట్రాన్సిట్ (BRT) లైన్ కూడా ప్రస్తుతం నిర్మాణంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=East West BRT|url=https://eastwestbrtmke.com/|website=eastwestbrtmke.com}}</ref> ది హాప్ అనే ఆధునిక [[ట్రామ్|స్ట్రీట్ కార్]] వ్యవస్థ, మిల్వాకీ ఇంటర్ మోడల్ స్టేషన్, డౌన్ టౌన్ మిల్వాకీ, నగరం లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్ లోని ఓగ్డెన్ అవెన్యూలను కలుపుతుంది. తొలి M-లైన్ నవంబర్ 2, 2018న సేవలకు ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|title=Grand opening for the new Milwaukee streetcar – called The Hop – set for Nov. 2|url=https://www.jsonline.com/story/news/local/2018/09/28/milwaukee-streetcar-begins-service-nov-2-and-run-every-day/1433264002/|access-date=October 28, 2018|website=jsonline.com}}</ref><ref name="fox6now">{{Cite web|date=February 17, 2017|title=Construction for Milwaukee's streetcar project to begin in early April|url=http://fox6now.com/2017/02/17/construction-for-milwaukees-streetcar-project-to-begin-in-early-april/|access-date=March 15, 2017|website=FOX6Now.com}}</ref> ఎల్-లైన్‌లో కౌచర్ ద్వారా సరస్సు ఒడ్డుకు సర్వీస్ అక్టోబర్ 29, 2023న ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web|title=The Hop will be debuting its first new route extension on a limited basis this fall. Here's what to know.|url=https://www.jsonline.com/story/news/local/milwaukee/2023/08/22/the-hop-to-debut-first-new-route-extension-on-limited-basis-this-fall/70649526007/|access-date=January 29, 2024|website=Journal Sentinel|language=en-US}}</ref> మిల్వాకీలో కమ్యూటర్ రైలు వ్యవస్థ లేదు. మెట్రా యూనియన్ పసిఫిక్ నార్త్ లైన్ నుండి మిల్వాకీ ఇంటర్‌మోడల్ స్టేషన్ వరకు విస్తరణకు నిధులు సమకూర్చడానికి మిల్వాకీ, రేసిన్, కెనోషా కౌంటీలలో 0.5% అమ్మకపు పన్నును <ref>{{Cite web|title=Local Transit Plans: Activity Picking Up|url=https://city.milwaukee.gov/commoncouncil/District4/LocalTransitPlansAct21441.htm|access-date=2025-01-27|website=city.milwaukee.gov}}</ref> ప్రతిపాదించడానికి మునుపటి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. <ref>{{Cite web|date=October 5, 2009|title=KRMonline – Home|url=http://maps.sewrpc.org/KRMonline/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20231013021052/http://maps.sewrpc.org/KRMonline/|archive-date=October 13, 2023|access-date=May 12, 2012|publisher=Maps.sewrpc.org}}</ref> 1990ల నాటి విస్కాన్సిన్ DOT ప్రణాళిక ప్రకారం, మిల్వాకీలో తూర్పు-పడమర రవాణాకు సమగ్రమైన తేలికపాటి రైలు వ్యవస్థ, HOV లేన్‌లతో I-94 విస్తరణ, వాకేషా కౌంటీకి బస్సు సేవలను పెంచడం వంటి మార్గాలు కలిసి ఉంటాయి. ఈ ప్రణాళిక కోసం సమాఖ్య ప్రభుత్వం నుండి $289 మిలియన్లు లభించినప్పటికీ, స్థానిక రిపబ్లికన్ నాయకులు లైట్ రైల్ కు మద్దతును ఉపసంహరించుకున్నారు. "స్థానికంగా ఇష్టపడే ప్రత్యామ్నాయం" డౌన్‌టౌన్ మిల్వాకీ, UW-మిల్వాకీ, మిల్వాకీ రీజినల్ మెడికల్ సెంటర్‌తో సహా గమ్యస్థానాలను అనుసంధానించి ఉండేది. <ref>{{Cite web|title=The railroad not taken|url=https://archive.jsonline.com/news/opinion/32538794.html|access-date=January 29, 2024|website=archive.jsonline.com|archive-date=2025-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250506075427/https://archive.jsonline.com/news/opinion/32538794.html|url-status=dead}}</ref> ==== రహదారులు ==== విస్కాన్సిన్ లోని మూడు అంతర్ రాష్ట్ర రహదారులు మిల్వాకీలో కలుస్తాయి. ఇంటర్ స్టేట్ 94 (I-94) చికాగో నుండి ఉత్తరాన వచ్చి మిల్వాకీలోకి ప్రవేశించి పశ్చిమాన మాడిసన్ వరకు కొనసాగుతుంది. డౌన్ టౌన్ మిల్వాకీలోని సెవెన్ మైల్ రోడ్ నుండి మార్క్వెట్ ఇంటర్ చేంజ్ వరకు ఉన్న I-94 విస్తీర్ణాన్ని నార్త్-సౌత్ ఫ్రీవే అని పిలుస్తారు. మిల్వాకీ పశ్చిమ డౌన్‌టౌన్ నుండి విస్కాన్సిన్ 16 వరకు ఉన్న I-94 ను తూర్పు-పడమర ఫ్రీవే అని పిలుస్తారు. I-43 నైరుతిలోని బెలోయిట్ నుండి మిల్వాకీలోకి ప్రవేశిస్తుంది, మిచిగాన్ సరస్సు వెంబడి ఉత్తరాన షెబాయ్‌గాన్, మానిటోవోక్ మీదుగా గ్రీన్ బే వరకు కొనసాగుతుంది. I-41/I-894/US 41/US 45 హేల్ ఇంటర్‌చేంజ్‌కు నైరుతిలో ఉన్న I-43 ను రాక్ ఫ్రీవే అని పిలుస్తారు. I-43 ను I-894 తూర్పుతో సహ-సైన్ చేయబడింది, I-41/US 41 సౌత్ నుండి I-94 వరకు ఎయిర్‌పోర్ట్ ఫ్రీవే అని పిలుస్తారు. I-94 వద్ద, I-43 మార్క్వెట్ ఇంటర్‌చేంజ్ వరకు I-94 ను అనుసరిస్తుంది. I-43 ఉత్తరాన కొనసాగుతుంది, దీనిని నార్త్-సౌత్ ఫ్రీవే అని పిలుస్తారు, దీనిని పోర్ట్ వాషింగ్టన్ సమీపంలోని విస్కాన్సిన్ హైవే 57 కు తీసుకువెళుతుంది. [[దస్త్రం:American_Courage_under_Hoan_Bridge_5186.jpg|thumb| హోవాన్ వంతెన ఇంటర్ స్టేట్ 794 ను కలిగి ఉంటుంది.]] 2015లో ఆమోదించబడిన ఇంటర్‌స్టేట్ 41, రాష్ట్ర రేఖ నుండి ఉత్తరాన I-94ని అనుసరిస్తుంది, తరువాత మిచెల్ ఇంటర్‌చేంజ్ వద్ద పశ్చిమానికి తిరిగి హేల్ ఇంటర్‌చేంజ్‌కు, తరువాత ఫాండ్ డు లాక్, ఓష్కోష్, ఆపిల్టన్ మీదుగా గ్రీన్ బేకు ఉత్తరంగా మారుతుంది. హేల్ ఇంటర్‌చేంజ్ నుండి విస్కాన్సిన్ హైవే 145 వరకు ఉన్న I-41/US 41/US 45 ను జూ ఫ్రీవే అని పిలుస్తారు. మిల్వాకీలో రెండు సహాయక అంతర్రాష్ట్ర రహదారులు ఉన్నాయి, అవి I-894, I-794 . I-894 జూ ఇంటర్‌చేంజ్ నుండి మిచెల్ ఇంటర్‌చేంజ్ వరకు నగరం పశ్చిమ, దక్షిణ వైపులా మిల్వాకీ డౌన్‌టౌన్‌ను దాటవేస్తుంది. I-894 జూ ఫ్రీవే, విమానాశ్రయ ఫ్రీవేలో భాగం. I-794 మార్క్వెట్ ఇంటర్‌చేంజ్ నుండి తూర్పున మిచిగాన్ సరస్సు వరకు విస్తరించి, హోన్ వంతెన మీదుగా దక్షిణం వైపుకు తిరిగి మిల్వాకీ మిచెల్ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం వైపు వెళుతుంది, దారిలో హైవే 794 గా మారుతుంది. దీనిని లేక్ ఫ్రీవే అని పిలుస్తారు. మిల్వాకీకి మూడు US హైవేలు కూడా సేవలు అందిస్తున్నాయి. యుఎస్ హైవే 18 (యుఎస్&nbsp;18) డౌన్‌టౌన్ నుండి వెల్స్ స్ట్రీట్, 17వ/16వ స్ట్రీట్స్, హైలాండ్ అవెన్యూ, 35వ స్ట్రీట్, విస్కాన్సిన్ అవెన్యూ, బ్లూ మౌండ్ రోడ్‌ల వెంట వాకేషాకు పశ్చిమాన ఉన్న పాయింట్లకు లింక్‌ను అందిస్తుంది. మాకు<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwCoU">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>41, US<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwCoc">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>45 రెండూ నగరం పశ్చిమ వైపున ఉత్తర-దక్షిణ ఫ్రీవే రవాణాను అందిస్తాయి. మిల్వాకీలోని ఫ్రీవే వ్యవస్థ విస్కాన్సిన్‌లోని మొత్తం ప్రయాణాలలో దాదాపు 25% ప్రయాణిస్తుంది. <ref>{{Cite news|url=https://www.wpr.org/report-nearly-1-200-wisconsin-bridges-deficient-condition|title=Report: Nearly 1,200 Wisconsin Bridges In 'Deficient' Condition|date=February 2, 2018|work=Wisconsin Public Radio|access-date=February 5, 2018|language=en}}</ref> మిల్వాకీ కౌంటీలో 24, 32, 36, 38, 57, 59, 100, 119, 145, 175, 181, 190, 241, 794 అనే అనేక విస్కాన్సిన్ హైవేలు కూడా సేవలు అందిస్తున్నాయి. ==== సైక్లింగ్ ==== [[దస్త్రం:Oak_Leaf_Trail_Milwaukee_River_Line_October_2022_2.jpg|thumb| తూర్పు వైపున చిత్రీకరించబడిన ఓక్ లీఫ్ ట్రైల్, మిల్వాకీ కౌంటీ పార్క్ సిస్టమ్‌లోని పార్కులను కలుపుతుంది.]] 2022 నాటికి, మిల్వాకీలో వివిధ రకాల సైకిల్ దారులు, సైకిల్ వీధులు, దారులతో సహా {{Convert|195|mi|km}} ఆన్-స్ట్రీట్ సైకిల్ సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఆ తరువాతి సంవత్సరంలో, నగరం తమ రక్షిత సైకిల్ దారులను 2026 నాటికి 2.6 మైళ్ళు (4.2 కిమీ) నుండి (80 కిమీ) కు పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.jsonline.com/story/news/local/milwaukee/2023/12/06/how-to-drive-on-new-bike-lanes-in-milwaukee-on-north-avenue-walnut/71654426007/|title=You may have noticed new lane markings on Highland, Walnut, North Avenue. Here's what's behind that|last=Dirr|first=Alison|date=December 6, 2023|work=Journal Sentinel|access-date=December 6, 2023|archive-url=https://archive.today/20231206200629/https://www.jsonline.com/story/news/local/milwaukee/2023/12/06/how-to-drive-on-new-bike-lanes-in-milwaukee-on-north-avenue-walnut/71654426007/|archive-date=December 6, 2023|url-access=subscription}}</ref> 2006 లో, మిల్వాకీ లీగ్ ఆఫ్ అమెరికన్ సైక్లిస్ట్స్ నుండి కాంస్య స్థాయి హోదాను పొందింది,<ref>{{Cite web|title=League of American Bicyclists * Bicycle Friendly Community Campaign|url=http://www.bicyclefriendlycommunity.org/AllBicycleFriendlyCommunities.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091211202721/http://www.bicyclefriendlycommunity.org/AllBicycleFriendlyCommunities.htm|archive-date=December 11, 2009|access-date=July 2, 2010|publisher=bicyclefriendlycommunity.org}}</ref> దాని పరిమాణంలో ఉన్న నగరానికి ఇది చాలా అరుదు,<ref>{{Cite web|last=Patenaude|first=Joel|title=Madison Makes Sense|url=http://www.silentsports.net/madison_makes_sense.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602041314/http://www.silentsports.net/madison_makes_sense.html|archive-date=June 2, 2008|website=Silent Sports}}</ref> తరువాత 2019 లో వెండి స్థాయి హోదాను పొందింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.wuwm.com/news/2019-06-03/milwaukee-rolls-up-a-notch-in-ratings-of-bicycle-friendly-cities|title=Milwaukee Rolls Up A Notch In Ratings Of Bicycle-Friendly Cities|last=Quirmbach|first=Chuck|date=June 3, 2019|work=[[WUWM]]|access-date=July 26, 2023}}</ref> విస్కాన్సిన్ సైకిల్ సమాఖ్య<ref>{{Cite web|title=Wisconsin Bike Fed|url=http://www.bfw.org/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518105922/http://bfw.org/|archive-date=May 18, 2019|access-date=January 25, 2015}}</ref> వార్షిక బైక్ టు వర్క్ వీక్ నిర్వహిస్తుంది. ప్రతి సంవత్సరం మే నెలలో జరిగే ఈ కార్యక్రమంలో తరచుగా కారు, బస్సు, బైక్ మధ్య కమ్యూటర్ రేసు ఉంటుంది;, మేయర్‌తో కలిసి పనికి ఉదయం ప్రయాణం కూడా జరుగుతుంది. 2008లో, నగరం {{Convert|250|mi|km}} సైకిల్ లేన్‌లు సరిపోయే వీధులు. ఇది {{Convert|145|mi|km}} లేబులింగ్‌తో ఒక ప్రణాళికను రూపొందించింది బైక్ లేన్‌లను స్వీకరించడానికి అధిక ప్రాధాన్యత కలిగినవి.<ref>{{Cite web|last=City of Milwaukee|title=Bike Lanes and Bike Routes|url=http://www.city.milwaukee.gov/BikeLanesandBikeRout14143.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619065548/http://www.city.milwaukee.gov/BikeLanesandBikeRout14143.htm|archive-date=June 19, 2008|access-date=March 22, 2008}}</ref> {{As of|2008|lc=y}} "మిల్వాకీని సైకిల్, పాదచారులకు మరింత అనుకూలంగా మార్చడం" అనే నగరం సైకిల్, పాదచారుల టాస్క్ ఫోర్స్ లక్ష్యంలో భాగంగా , నగరం అంతటా 700 కి పైగా బైక్ రాక్లు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|last=City of Milwaukee|title=Bicycle and Pedestrian Task Force|url=http://www.city.milwaukee.gov/BicycleTaskForce3727.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511200236/http://www.city.milwaukee.gov/BicycleTaskForce3727.htm|archive-date=May 11, 2008|access-date=March 22, 2008}}</ref> అక్టోబర్ 2018 నుండి, అది కంప్లీట్ స్ట్రీట్స్ విధానాన్ని అమలులోకి తెచ్చినప్పటి నుండి, నగరం కొత్త రహదారి ప్రాజెక్టులలో భాగంగా రోడ్లకు సైకిల్ సౌకర్యాలను జోడించడాన్ని నిరంతరం పరిగణిస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=https://onmilwaukee.com/articles/milwaukee-gets-complete-streets-policy|title=Complete Streets policy passes Common Council unanimously|date=October 17, 2018|work=[[OnMilwaukee]]|access-date=November 12, 2023}}</ref> 2009 లో, మిల్వాకీ కౌంటీ ట్రాన్సిట్ సిస్టమ్ కౌంటీ బస్సుల ముందు భాగంలో సైకిల్ రాక్లను ఏర్పాటు చేయడం ప్రారంభించింది. <ref>{{Cite web|title=Bikes on Buses|url=http://www.ridemcts.com/riding_the_bus/index.asp?id=1276|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100328211911/http://www.ridemcts.com/riding_the_bus/index.asp?id=1276|archive-date=March 28, 2010|access-date=June 12, 2009|website=Milwaukee County Transit System}}</ref> ఈ " గ్రీన్ " ప్రయత్నం 2006లో కౌంటీకి వ్యతిరేకంగా రాష్ట్రం దాఖలు చేసిన [[రాతినార|ఆస్బెస్టాస్]] వ్యాజ్యం పరిష్కారంలో భాగం. <ref>"[http://www3.jsonline.com/story/index.aspx?id=715962 County hopes bike racks on buses cancel out asbestos – Plan may settle environmental lawsuit by state] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222074344/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=715962|date=February 22, 2008}}". </ref> కోర్ట్‌హౌస్ అనెక్స్ కూల్చివేత సమయంలో పర్యావరణంలోకి ఆస్బెస్టాస్ విడుదలైందని దావాలో పేర్కొన్నారు. <ref>{{Cite web|last=Hissom|first=Doug|date=February 13, 2008|title=Rack and Roll|url=http://www.onmilwaukee.com/politics/articles/hissom021308.html|website=City reaches accord on Kilbourn Tower settlement|publisher=Onmilwaukee.com}}</ref> ఆగష్టు 2014లో, మిల్వాకీ సిటీ ఆఫ్ మిల్వాకీ, స్థానిక లాభాపేక్షలేని సంస్థ మిడ్వెస్ట్ బైక్ షేర్ (dba Bublr Bikes) మధ్య భాగస్వామ్యమైన Bubl r Bikes అనే సైకిల్ భాగస్వామ్య వ్యవస్థ ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.biztimes.com/article/20140806/ENEWSLETTERS02/140809877|title=Initial locations announced for Milwaukee bike-share program|date=August 6, 2014|work=BizTimes.com|access-date=February 28, 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808055513/http://www.biztimes.com/article/20140806/ENEWSLETTERS02/140809877|archive-date=August 8, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|title=Eyes on Milwaukee: "Bublr" Bike Share System Is Launched|url=http://urbanmilwaukee.com/2014/08/06/eyes-on-milwaukee-bublr-bike-share-system-is-launched/|website=Urban Milwaukee}}</ref> ఆగస్టు 2023 నాటికి , ఈ వ్యవస్థ నగరంలో, పొరుగున ఉన్న వెస్ట్ అల్లిస్, వౌవటోసాలో 100 కి పైగా స్టేషన్లను నిర్వహిస్తోంది.<ref>{{Cite news|url=https://urbanmilwaukee.com/pressrelease/bublr-bikes-celebrates-10-years-of-exploring-milwaukee/|title=Bublr Bikes Celebrates 10 Years of Exploring Milwaukee|date=August 15, 2023|work=[[Urban Milwaukee]]|access-date=November 12, 2023|author-link=Bublr Bikes}}</ref> ==== నీటి ==== [[దస్త్రం:Lake_express_terminal.jpg|thumb| లేక్ ఎక్స్‌ప్రెస్ టెర్మినల్]] మిల్వాకీ ప్రధాన ఓడరేవు, పోర్ట్ ఆఫ్ మిల్వాకీ, 2.4&nbsp;2014లో దాని మున్సిపల్ పోర్టు ద్వారా మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల సరుకు రవాణా. <ref>{{Cite web|date=April 14, 2015|title=Port of Milwaukee: 2014 Annual Report|url=http://issuu.com/portofmilwaukee/docs/118762_annual_report_final_singles|access-date=September 14, 2015}}</ref> [[ఉక్కు]], [[ఉప్పు|ఉప్పును]] ఓడరేవులో నిర్వహిస్తారు. మిల్వాకీ, లేక్ ఎక్స్‌ప్రెస్ హై-స్పీడ్ [[కారు|ఆటో]], ప్యాసింజర్ [[ఫెర్రీ]] ద్వారా మిచిగాన్‌లోని ముస్కేగాన్‌తో కలుపుతుంది. లేక్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ప్రతి సంవత్సరం వసంతకాలం చివరి నుండి శరదృతువు వరకు మిచిగాన్ సరస్సు మీదుగా ప్రయాణిస్తుంది. === నగర అభివృద్ధి === ఫిబ్రవరి 10, 2015న, మిల్వాకీ ఇంటర్‌మోడల్ స్టేషన్‌ను నగరంలోని లోయర్ ఈస్ట్ సైడ్‌తో కలిపే స్ట్రీట్‌కార్‌ను కామన్ కౌన్సిల్ ఆమోదించింది, ఇది దశాబ్దాలుగా కొన్నిసార్లు తీవ్రమైన చర్చను నిలిపివేసింది. 9–6 ఓట్లతో, కౌన్సిల్ ప్రాజెక్ట్ $124 ని స్థాపించే ఒక కొలతను ఆమోదించింది&nbsp;మిలియన్ మూలధన బడ్జెట్, దీని అంచనా $3.2&nbsp;మిలియన్ నిర్వహణ, నిర్వహణ బడ్జెట్, దాని {{Convert|2.5|mi||abbr=|adj=on}} మార్గం, ఇందులో ప్రతిపాదిత $122 కు లైన్‌ను అనుసంధానించే సరస్సు ముఖభాగం స్పర్ ఉంటుంది.&nbsp;మిలియన్, 44-అంతస్తుల కోటుర్. మిల్వాకీ స్ట్రీట్‌కార్ నిర్మాణం మార్చి 2017లో ప్రారంభమైంది, 2018 మధ్య నాటికి ప్రారంభ ఆపరేషన్ ప్రారంభమైంది.<ref name="fox6now" /><ref>{{Cite web|title=Milwaukee Streetcar – Follow Our Momentum|url=http://www.themilwaukeestreetcar.com|access-date=March 15, 2017|website=Themilwaukeestreetcar.com}}</ref> ఈ ప్రాజెక్టుకు తరువాత ది హాప్ అని పేరు పెట్టారు, ఉచిత రవాణా వ్యవస్థగా మారింది.<ref name="WITI-2017Oct">{{Cite news|url=http://fox6now.com/2017/10/06/mayor-tom-barrett-to-make-major-announcement-about-the-milwaukee-streetcar/|title=Milwaukee streetcar to be named "The Hop" under deal with Potawatomi, free rides for a year|last=Keith|first=Theo|date=October 6, 2017|access-date=August 7, 2018|publisher=[[WITI (TV)|WITI]]}}</ref> లేక్‌ఫ్రంట్ సర్వీస్ 2019 నాటికి కార్యకలాపాలు ప్రారంభిస్తుందని భావించారు.<ref name="fox6now" /> నార్త్ వెస్ట్రన్ మ్యూచువల్ టవర్, కామన్స్ స్టాండ్స్ {{Convert|550|ft||abbr=}} పొడవు, 32 అంతస్తులు కలిగి, ఇది మిల్వాకీలో రెండవ ఎత్తైన భవనంగా నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/10/business/milwaukee-development-northwestern-mutual.html|title=In the Heart of Milwaukee, a Gleaming Tower Leads an Urban Renewal|last=Schneider|first=Keith|date=October 10, 2017|work=[[The New York Times]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Northwestern Mutual officially opens 32-story skyscraper in Milwaukee|url=https://www.jsonline.com/story/money/business/2017/08/21/northwestern-mutual-officially-opens-32-story-skyscraper-milwaukee/587376001/|access-date=July 26, 2018|website=Jsonline.com}}</ref> 1111 వెల్ ఆర్. ఫిలిప్స్ అవెన్యూలో ఒక కొత్త బహుళార్ధసాధక అరేనా అయిన ఫిసర్వ్ ఫోరం, మిల్వాకీ బక్స్, మార్క్వెట్ గోల్డెన్ ఈగల్స్‌తో పాటు కళాశాల, ప్రొఫెషనల్ ఐస్ హాకీ ఆటలకు వసతి కల్పించడానికి నిర్మించబడింది. $524 పై నిర్మాణం&nbsp;మిలియన్ ప్రాజెక్ట్ నవంబర్ 2015 లో ప్రారంభమైంది, ఆగస్టు 26, 2018 న ప్రజలకు తెరవబడింది.<ref>{{Cite web|last=Davis|first=Scott|title=Check out the Milwaukee Bucks' chic, new $524 million arena|url=https://www.businessinsider.com/bucks-new-arena-fiserv-forum-photos-2018-9|access-date=July 9, 2019|website=Business Insider}}</ref> ఈ అరీనా "లైవ్ బ్లాక్" జోన్‌కు కేంద్ర బిందువుగా ఉద్దేశించబడింది, దీనిలో వాణిజ్య, నివాస భవనాలు రెండింటితో చుట్టుముట్టబడిన ప్రజా స్థలం ఉంటుంది. ఈ అరీనా పారదర్శక ముఖభాగం, వంపుతిరిగిన పైకప్పు, ప్రక్కను కలిగి ఉంది, ఇది సమీపంలోని మిచిగాన్ సరస్సు, [[మిల్వాకీ నది]] నీటి రూపాలను ప్రతిబింబించేలా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/entertainment/arts/design-for-new-bucks-arena-aims-to-embrace-idea-of-modern-architecture-b99477604z1-299081621.html|title=New Arena Unveiled – Design for new Bucks arena aims to 'embrace idea of modern architecture'|last=Mary Louise Schumacher|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=November 6, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151113014646/http://www.jsonline.com/entertainment/arts/design-for-new-bucks-arena-aims-to-embrace-idea-of-modern-architecture-b99477604z1-299081621.html|archive-date=November 13, 2015}}</ref> == జనాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * అమెరికన్ సిట్‌కామ్ ''హ్యాపీ డేస్'' మిల్వాకీలో సెట్ చేయబడింది, 1974 నుండి 1984 వరకు 11 సీజన్లలో ప్రదర్శితమైంది, ఇది అమెరికన్ టెలివిజన్ చరిత్రలో అత్యంత విజయవంతమైన సిట్‌కామ్‌లలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఇది 1950లు, 1960ల ప్రారంభంలో మిడ్‌వెస్ట్రన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో జీవితం ఆదర్శవంతమైన దృష్టిని అందించింది. * ''హ్యాపీ డేస్'' స్పిన్-ఆఫ్ అయిన అమెరికన్ సిట్‌కామ్, ''లావెర్న్ &amp;amp; షిర్లీ'', జనవరి 27, 1976 నుండి మే 10, 1983 వరకు ABCలో ఎనిమిది సీజన్లలో ప్రదర్శించబడింది, ఇది 1950ల చివరలో మిల్వాకీలోని కల్పిత షాట్జ్ బ్రూవరీలో బాటిల్-క్యాపర్లుగా పనిచేసే ఇద్దరు స్నేహితులు, రూమ్‌మేట్స్ అయిన లావెర్న్ డెఫాజియో, షిర్లీ ఫీనీ జీవితాలను అనుసరించింది. * 2004 స్పోర్ట్స్ కామెడీ చిత్రం, ''మిస్టర్ 3000 ,'' మిల్వాకీలో జరుగుతుంది, నటుడు బెర్నీ మాక్ మిల్వాకీ బ్రూవర్స్ సభ్యుడిగా కనిపిస్తాడు.<ref>{{Cite web|last=Hansen|first=Kristine|date=March 21, 2020|title=Movies and TV Shows with Milwaukee Connections to Stream While You're at Home|url=https://www.milwaukeemag.com/movies-and-tv-shows-with-milwaukee-connections-to-stream-while-youre-at-home/|access-date=March 30, 2022|website=Milwaukee Magazine|publisher=Carole Nicksin}}</ref> * 1992 చిత్రం, <nowiki><i id="mwC1A">వేన్స్ వరల్డ్</i></nowiki> లో, రెండు ప్రధాన పాత్రలు, వేన్, గార్త్, మిల్వాకీలో ఒక ప్రదర్శన తర్వాత రాక్ స్టార్ ఆలిస్ కూపర్‌ను కలుస్తారు. కూపర్ వారితో, అతని బృందంతో మిల్వాకీ గురించి, ఆ నగరం పేరు ఎక్కడ నుండి వచ్చిందనే దాని గురించి చర్చలో పాల్గొంటాడు.<ref>{{Cite web|date=November 5, 2014|title=Alice Cooper Was Slightly Off, or Wisconsin Place Names and their Native Language Origins|url=https://www.mpl.org/blog/now/alice-cooper-was-slightly-off-or-wisconsin-place-names-and-their-native-language-origins|access-date=May 3, 2022|website=Milwaukee Public Library}}</ref><ref>{{Cite web|title=Wayne's World (1992) Alice Cooper: Alice Cooper|url=https://www.imdb.com/title/tt0105793/characters/nm0004840|access-date=May 3, 2022|website=IMDB}}</ref> * క్రిస్టెన్ విగ్, మాయ రుడాల్ఫ్, రెబెల్ విల్సన్ నటించిన 2011 కామెడీ చిత్రం <nowiki><i id="mwC1w">బ్రైడ్స్‌మెయిడ్స్‌లో</i></nowiki> మిల్వాకీలో బహుళ సన్నివేశాలు సెట్ చేయబడ్డాయి, అయితే ఇది కాలిఫోర్నియాలో చిత్రీకరించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Bridesmaids (2011) - Filming & production - IMDb|url=https://www.imdb.com/title/tt1478338/locations/|via=www.imdb.com}}</ref> * ఫిల్మ్, వీడియో నిర్మాణ సంస్థ రెడ్ లెటర్ మీడియా ప్రధాన కార్యాలయం మిల్వాకీలో ఉంది. ఆ కంపెనీ తరచుగా నగరంలో దాని గర్వం గురించి చర్చిస్తుంది.<ref> {{Cite web|title=Red Letter Media|url=https://www.redlettermedia.com/|access-date=August 9, 2024|website=Red Letter Media|language=en-US}}</ref> == సోదరి నగరాలు == మిల్వాకీ సోదరి నగరాలు : <ref>{{Cite web|title=Milwaukee's Sister Cities|url=https://city.milwaukee.gov/CommonCouncil/Initiatives/sistercities|access-date=July 18, 2024|publisher=Office of the Public Relations, City of Milwaukee|location=Milwaukee}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * {{flagicon|NGA}} [[అబుజా]], నైజీరియా * {{flagicon|KEN}} [[బోమెట్]], కెన్యా * {{flagicon|KOR}} [[డేగు]], దక్షిణ కొరియా * {{flagicon|IRL}} [[గాల్వే]], ఐర్లాండ్ * {{flagicon|UKR}} [[ఇర్పిన్]], ఉక్రెయిన్ * {{flagicon|SRB}} [[క్రాగుజెవాక్]], సెర్బియా * {{flagicon|IDN}} [[మెడాన్]], ఇండోనేషియా<ref>{{cite web |url=http://onmilwaukee.com/buzz/articles/sistercitymedan.html |title=City will host Indonesian sister city signing ceremony Thursday |date=28 October 2014 |publisher=onMilwaukee.com |type=online magazine, press release |access-date=16 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104055213/http://onmilwaukee.com/buzz/articles/sistercitymedan.html |archive-date=4 November 2014 |url-status=live}}</ref> * [[తారిమే జిల్లా]], టాంజానియా * {{flagicon|CRO}} [[జాదర్]], క్రొయేషియా {{div col end}} === స్నేహ నగరాలు === * {{Flag icon|CHN}} [[నింగ్బో]], చైనా<ref>{{Cite news|url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=774242|title=New statues are today's mane event|last=Schmid|first=John|date=July 21, 2008|work=Milwaukee Journal Sentinel|access-date=July 2, 2010|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120605021707/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=774242|archive-date=June 5, 2012}}</ref> == ఇది కూడ చూడు == * 1947 విస్కాన్సిన్ భూకంపం * గ్రేట్ లేక్స్ మహానగరం * మిల్వాకీ జెండా, విస్కాన్సిన్ * మిల్వాకీ సీల్, విస్కాన్సిన్ * మిల్వాకీ, విస్కాన్సిన్‌లోని నేషనల్ రిజిస్టర్ ఆఫ్ హిస్టారిక్ ప్లేసెస్ లిస్టింగ్స్ * USS <nowiki><i id="mwC5E">మిల్వాకీ</i></nowiki>, 5 నౌకలు == గమనికలు == {{Reflist|group=upper-alpha}} == మూలాలు == {{Reflist}} == మరింత చదవడానికి == * {{Cite book|title=Contesting the Postwar City: Working-Class and Growth Politics in 1940s Milwaukee|last=Fure-Slocum|first=Eric|date=June 2013|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=9781107036352}} * Holli, Melvin G., and Jones, Peter d'A., eds. ''Biographical Dictionary of American Mayors, 1820-1980'' (Greenwood Press, 1981) short scholarly biographies each of the city's mayors 1820 to 1980. [[iarchive:biographicaldict0000unse_r8s1|online]]; see index at p.&nbsp;409 for list. == బాహ్య లింకులు == * {{Official website|http://city.milwaukee.gov}} * [http://www.milwaukee.org/ Greater Milwaukee Convention Bureau] * [http://www.mmac.org/ Metropolitan Milwaukee Association of Commerce] * [https://web.archive.org/web/20110209110735/http://stateofthereunion.com/home/season-2/milwaukee Milwaukee] featured on NPR's State of the Re:Union * Sanborn fire insurance maps: 1894 [http://content.wisconsinhistory.org/cdm/ref/collection/maps/id/8468 vol 1] [http://content.wisconsinhistory.org/cdm/ref/collection/maps/id/8655 vol 2] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] o6ikyltitb6qt7f9sxlf6g01vksy1bz 0 456821 4991532 4919005 2026-10-30T03:16:34Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991532 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = యోని రక్తస్రావం | specialty = [[గైనకాలజీ]] | image = Sonohysterography.gif | caption = [[సోనోహిస్టెరోగ్రఫీ]] రుతుక్రమం ఆగిపోయిన రక్తస్రావం కారణంగా నిర్వహిస్తారు. సీరియల్ చిత్రాలలో, చిత్రంలో కనిపించే గర్భాశయ కుహరంలో స్వేచ్ఛగా కదిలే శిధిలాల కంటే పాలిప్స్ మరింత కదలకుండా ఉంటాయి. | synonym = | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''యోని రక్తస్రావం''' అంటే [[యోని]] నుండి రక్తం బయటకు పోవడం. ఈ రక్తస్రావం [[గర్భాశయము|గర్భాశయం]], యోని గోడ లేదా [[గర్భాశయ గ్రీవము|గర్భాశయ ద్వారం]] నుండి ఉద్భవించవచ్చు.<ref>{{Cite news|url=https://medlineplus.gov/vaginalbleeding.html|title=Vaginal Bleeding {{!}} Uterine Fibroids {{!}} MedlinePlus|access-date=2018-11-07}}</ref> సాధారణంగా, ఇది సాధారణ [[ఋతుచక్రం|ఋతు చక్రంలో]] భాగం లేదా అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం వంటి పునరుత్పత్తి వ్యవస్థ హార్మోన్ల లేదా ఇతర సమస్యల వల్ల సంభవిస్తుంది. పునరుత్పత్తి సంవత్సరాల్లో క్రమం తప్పకుండా నెలవారీ యోని రక్తస్రావం, అంటే ఋతుస్రావం, ఒక సాధారణ శారీరక ప్రక్రియ. పునరుత్పత్తి సంవత్సరాల్లో, అధికంగా రక్తస్రావం ( [[అధిక ఋతుస్రావం|మెనోరాగియా]] లేదా భారీ ఋతు రక్తస్రావం), నెలవారీ ఋతు కాలాల మధ్య సంభవిస్తుంది ( ఇంటర్‌మెన్స్ట్రువల్ బ్లీడింగ్ ), ప్రతి 21 రోజుల కంటే ఎక్కువ తరచుగా సంభవిస్తుంది ( అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం ), చాలా అరుదుగా సంభవిస్తుంది ( ఒలిగోమెనోరియా ), లేదా యోని సంభోగం తర్వాత ( పోస్ట్‌కోయిటల్ బ్లీడింగ్ ) సంభవించే రక్తస్రావం అంచనా వేయాలి.<ref name=":2">{{Cite web|title=Management of Acute Abnormal Uterine Bleeding in Nonpregnant Reproductive-Aged Women|url=https://www.acog.org/en/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2013/04/management-of-acute-abnormal-uterine-bleeding-in-nonpregnant-reproductive-aged-women|access-date=2021-09-13|website=www.acog.org|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Abnormal Uterine Bleeding|url=https://www.acog.org/en/womens-health/faqs/abnormal-uterine-bleeding|access-date=2021-09-13|website=www.acog.org|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220910031135/https://www.acog.org/en/womens-health/faqs/abnormal-uterine-bleeding|archive-date=2022-09-10|url-status=dead}}</ref> అసాధారణ యోని రక్తస్రావం కారణాలు వయస్సును బట్టి మారుతూ ఉంటాయి, <ref name="Berek">{{Cite book|title=Berek & Novak's gynecology|url=https://archive.org/details/bereknovaksgynec0000unse_k1o1|date=2019|publisher=[[Wolters Kluwer]]|isbn=9781496380333|editor-last=Berek|editor-first=Jonathan S.|edition=16th|location=Philadelphia|oclc=1064622014|editor-last2=Berek|editor-first2=Deborah L.}}</ref>, అలాంటి రక్తస్రావం హార్మోన్ల అసమతుల్యత లేదా అనోయులేషన్ నుండి ప్రాణాంతకత ( [[సర్విక్స్ గర్భాశయ క్యాన్సర్|గర్భాశయ క్యాన్సర్]], యోని క్యాన్సర్ లేదా [[గర్భాశయ క్యాన్సర్]] ) వరకు ఉన్న నిర్దిష్ట వైద్య పరిస్థితులకు సంకేతం కావచ్చు. <ref name=":2" /> చిన్న పిల్లలలో లేదా అభిజ్ఞా బలహీనత ఉన్న వృద్ధులలో, రక్తస్రావం మూలం స్పష్టంగా ఉండకపోవచ్చు, యోని నుండి కాకుండా మూత్ర నాళం ( హెమటూరియా ) లేదా పురీషనాళం నుండి కావచ్చు, అయినప్పటికీ చాలా మంది వయోజన మహిళలు రక్తస్రావం జరిగిన ప్రదేశాన్ని గుర్తించగలరు.<ref name=":02">{{Cite journal |last=Munro |first=Malcolm G |date=2014 |title=Investigation of Women with Postmenopausal Uterine Bleeding: Clinical Practice Recommendations |journal=The Permanente Journal |volume=18 |issue=1 |pages=55–70 |doi=10.7812/TPP/13-072 |issn=1552-5767 |pmc=3951032 |pmid=24377427}}</ref> యుక్తవయస్సుకు ముందు [[పిల్లలు|పిల్లలలో]] లేదా [[ఋతువిరతి|రుతుక్రమం ఆగిపోయిన]] స్త్రీలలో యోని రక్తస్రావం సంభవించినప్పుడు, దానికి ఎల్లప్పుడూ వైద్య సహాయం అవసరం.<ref name=":122">{{Cite journal |last1=Howell |first1=Jennifer O. |last2=Flowers |first2=Deborah |date=2016 |title=Prepubertal Vaginal Bleeding: Etiology, Diagnostic Approach, and Management |journal=Obstetrical & Gynecological Survey |language=en |volume=71 |issue=4 |pages=231–242 |doi=10.1097/OGX.0000000000000290 |issn=0029-7828 |pmid=27065069 |s2cid=10895909}}</ref><ref name=":222">{{Cite journal |last1=Dwiggins |first1=Maggie |last2=Gomez-Lobo |first2=Veronica |date=2017 |title=Current review of prepubertal vaginal bleeding |journal=Current Opinion in Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=29 |issue=5 |pages=322–327 |doi=10.1097/GCO.0000000000000398 |issn=1040-872X |pmid=28858895 |s2cid=21732956}}</ref><ref name=":02" /> గర్భధారణ సమయంలో యోని రక్తస్రావం సాధారణంగా ఉంటుంది, ముఖ్యంగా గర్భధారణ ప్రారంభంలో.<ref name=":1">{{Cite web|title=Bleeding During Pregnancy|url=https://www.acog.org/en/womens-health/faqs/bleeding-during-pregnancy|access-date=2021-09-13|website=www.acog.org|language=en}}</ref> అయితే, రక్తస్రావం అనేది వైద్యపరంగా పరిష్కరించాల్సిన గర్భధారణ సమస్యను కూడా సూచిస్తుంది.<ref name=":1" /> గర్భధారణ సమయంలో రక్తస్రావం సాధారణంగా, కానీ ఎల్లప్పుడూ కాదు, గర్భధారణకు సంబంధించినది. యోని రక్తస్రావం చికిత్స నిర్దిష్ట కారణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది, దీనిని తరచుగా సమగ్ర చరిత్ర, శారీరక, వైద్య పరీక్షల ద్వారా నిర్ణయించవచ్చు.<ref name="Munro 3–13">{{Cite paper|date=April 2011|title=FIGO classification system (PALM-COEIN) for causes of abnormal uterine bleeding in nongravid women of reproductive age|url=https://obgyn.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1016/j.ijgo.2010.11.011}}</ref> == కారణశాస్త్రం == ఋతు రక్తస్రావం అసాధారణతలకు పరిభాషలు, నిర్వచనాలను సరళీకృతం చేయడానికి రూపొందించిన అంతర్జాతీయ ప్రక్రియ ఫలితంగా సాధారణ ఋతుస్రావం పారామితులు నిర్వచించబడ్డాయి.<ref>{{Cite paper|title=Can we achieve international agreement on terminologies and definitions used to describe abnormalities of menstrual bleeding?}}</ref><ref>{{Cite paper|title=A process designed to lead to international agreement on terminologies and definitions used to describe abnormalities of menstrual bleeding}}</ref> అసాధారణ యోని రక్తస్రావం కారణాలు వయస్సును బట్టి మారుతూ ఉంటాయి.<ref name="Berek" /> === ప్రీప్యూబర్టల్ === పిల్లలలో రక్తస్రావం అంచనా వేసిన [[రజస్వల|రుతుక్రమ]] సమయానికి ముందే సంభవించి, సరైన యుక్తవయస్సు అభివృద్ధి లేనప్పుడు ఆందోళన కలిగిస్తుంది. యుక్తవయస్సు అభివృద్ధి ప్రారంభానికి ముందు రక్తస్రావం మూల్యాంకనానికి అర్హమైనది. ఇది స్థానిక కారణాల వల్ల లేదా హార్మోన్ల కారకాల వల్ల సంభవించవచ్చు.<ref name=":122" /><ref name=":222" /> పిల్లలలో, రక్తస్రావం మూలాన్ని గుర్తించడం కష్టంగా ఉండవచ్చు, "యోని" రక్తస్రావం వాస్తవానికి మూత్రాశయం లేదా మూత్రాశయం నుండి లేదా పురీషనాళం నుండి ఉత్పన్నమవుతుంది.<ref>{{Cite paper|date=2011|title="Vaginal" bleeding in prepubertal age: A rare scaring riddle, a case of the urethral prolapse and review of the literature}}</ref> పుట్టిన తర్వాత మొదటి వారంలో యోని రక్తస్రావం అనేది ఒక సాధారణ పరిశీలన, శిశువైద్యులు సాధారణంగా ఆసుపత్రి నుండి డిశ్చార్జ్ అయ్యే సమయంలో కొత్త తల్లులతో దీని గురించి చర్చిస్తారు.<ref>{{Cite journal |last=Langan |first=R.C. |date=2006 |title=Discharge procedures for healthy newborns. |url=https://www.aafp.org/afp/2006/0301/p849.html#afp20060301p849-b19 |journal=Am Fam Physician |volume=73 |issue=5 |pages=849–52 |pmid=16529093 |via=PUBMED}}</ref><ref>{{Cite web|title=Patient Education: Newborn Appearance (The Basics)|url=https://www.uptodate.com/contents/newborn-appearance-the-basics?topicRef=5068&source=see_link|access-date=August 29, 2019|website=UpToDate}}</ref> బాల్యంలో, యోని రక్తస్రావం అత్యంత సాధారణ కారణాలలో ఒకటి యోనిలో ఒక విదేశీ శరీరం ఉండటం, ఇది సాధారణ స్వీయ-అన్వేషణ వల్ల సంభవించవచ్చు లేదా లైంగిక వేధింపులకు సూచనగా ఉండవచ్చు. ఇది తరచుగా కటి నొప్పి, దుర్వాసన స్రావం లేదా పునరావృతమయ్యే జననేంద్రియ ఇన్ఫెక్షన్లతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref name=":222" /> ఇతర కారణాలలో గాయం (ప్రమాదవశాత్తు లేదా ప్రమాదవశాత్తు కాదు, అంటే పిల్లల లైంగిక వేధింపులు లేదా వేధింపులు ), మూత్రనాళ భ్రంశం, యోని ఇన్ఫెక్షన్ ( యోనివాపు ), వల్వార్ అల్సర్లు, లైకెన్ స్క్లెరోసస్ వంటి వల్వార్ చర్మ పరిస్థితులు, అరుదుగా, కణితి (నిరపాయకరమైన లేదా ప్రాణాంతక యోని కణితులు లేదా హార్మోన్ ఉత్పత్తి చేసే అండాశయ కణితులు) ఉన్నాయి. హార్మోన్ల కారణాలలో సెంట్రల్ ప్రికోసియస్ ప్యూబర్టీ, లేదా పెరిఫెరల్ ప్రికోసియస్ ప్యూబర్టీ ( మెక్‌క్యూన్-ఆల్బ్రైట్ సిండ్రోమ్ ), లేదా ప్రైమరీ [[హైపోథైరాయిడిజం]] ఉన్నాయి.<ref>{{Cite journal |last1=Elmaoğulları |first1=Selin |last2=Aycan |first2=Zehra |date=September 2018 |title=Abnormal Uterine Bleeding In Adolescents |journal=Journal of Clinical Research in Pediatric Endocrinology |volume=10 |issue=3 |pages=191–197 |doi=10.4274/jcrpe.0014 |issn=1308-5727 |pmc=6083466 |pmid=29537383}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Dumitrescu |first1=Claudia E |last2=Collins |first2=Michael T |date=2008-05-19 |title=McCune-Albright syndrome |journal=Orphanet Journal of Rare Diseases |volume=3 |pages=12 |doi=10.1186/1750-1172-3-12 |issn=1750-1172 |pmc=2459161 |pmid=18489744 |doi-access=free}}</ref> జననేంద్రియ గాయం కూడా ఒక సాధారణ కారణం, ఇది తరచుగా ప్రీయూబర్టల్ యోని రక్తస్రావం కోసం ఆసుపత్రిలో చేరడం లేదా అత్యవసర విభాగం సందర్శనలకు అత్యంత సాధారణ కారణం, అటువంటి కేసులలో 45% వరకు ఉంటుంది.<ref name=":222" /> అత్యంత సాధారణ జననేంద్రియ గాయం స్ట్రాడిల్ గాయం, ఇది తరచుగా పడిపోయినప్పుడు సంభవిస్తుంది, తరచుగా పదునైన అంచున ఉంటుంది, లేబియల్ మడతల మధ్య చీలికలకు కారణమవుతుంది.<ref name=":222" /> పిల్లలలో యోని రక్తస్రావం సాధారణంగా తల్లిదండ్రులను ఆందోళనకు గురిచేస్తుంది, అయితే చాలా కారణాలు నిరపాయకరమైనవి, అయితే లైంగిక వేధింపులు లేదా కణితిని మినహాయించడం చాలా ముఖ్యం. యోనిలో విదేశీ శరీరం లేదా కణితిని మినహాయించడానికి అనస్థీషియా (EUA) కింద పరీక్ష అవసరం కావచ్చు, అయితే ఆఫీస్ హిస్టెరోస్కోపీ కోసం రూపొందించిన పరికరాలను కొన్నిసార్లు ఆఫీస్ వాజినోస్కోపీ కోసం సమయోచిత అనస్థీషియా ఉన్న పిల్లలలో ఉపయోగించవచ్చు, ఇది మత్తు లేదా సాధారణ అనస్థీషియా, ఆపరేటింగ్ గది సమయం అవసరాన్ని నివారిస్తుంది. <ref>{{Cite paper|date=2018|title=Examination of the pediatric adolescent patient}}</ref> === రుతుక్రమానికి ముందు === ==== నేపథ్యం ==== ప్రీమెనోపౌసల్ స్త్రీలలో, రక్తస్రావం గర్భాశయం నుండి, వల్వార్ లేదా యోని గాయాల నుండి లేదా గర్భాశయ ద్వారం నుండి కావచ్చు.<ref name=":7">{{Cite book|url=http://archive.org/details/novaksgynecology00bere|title=Novak's gynecology|last=Berek|first=Jonathan S.|last2=Adashi|first2=E. Y.|last3=Hillard|first3=Paula Adams|last4=Jones|first4=Howard W. (Howard Wilbur)|date=1996|publisher=Baltimore : Williams & Wilkins|others=Internet Archive|isbn=978-0-683-00593-6}}</ref> రక్తస్రావం మూలాన్ని గుర్తించడానికి స్త్రీ జననేంద్రియ పరీక్షను నిర్వహించవచ్చు. గర్భస్రావం గురించి స్త్రీకి తెలియకపోయినా, ఆకస్మిక గర్భస్రావం ( గర్భస్రావం ), [[ఎక్టోపిక్ గర్భం]] లేదా జరాయువు అసాధారణ పెరుగుదల వంటి గర్భధారణ సమస్యల ఫలితంగా కూడా రక్తస్రావం సంభవించవచ్చు.<ref name=":7" /> రోగ నిర్ధారణ, నిర్వహణకు సంబంధించి ఈ అవకాశాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. సాధారణంగా, గర్భవతి కాని ప్రీమెనోపాజల్ స్త్రీలలో అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం కారణాలలో [[గర్భాశయ ఫైబ్రాయిడ్స్|ఫైబ్రాయిడ్లు]], పాలిప్స్, [[పాలీసిస్టిక్ అండాశయ వ్యాధి (పీసీఓడీ)|పాలిసిస్టిక్ ఓవరీ సిండ్రోమ్]] (PCOS) వంటి హార్మోన్ల రుగ్మతలు, రక్తం గడ్డకట్టే రుగ్మతలు, [[గర్భాశయ క్యాన్సర్|క్యాన్సర్ ఉన్నాయి.]] సెర్విసైటిస్ లేదా పెల్విక్ ఇన్ఫ్లమేటరీ డిసీజ్ (PID) వంటి ఇన్ఫెక్షన్లు కూడా యోని రక్తస్రావంకు కారణమవుతాయి. లైంగిక సంపర్కం తర్వాత సంభవించే రక్తస్రావం పోస్ట్ కోయిటల్ రక్తస్రావం . చివరగా, [[గర్భనియంత్రణ|జనన నియంత్రణ]] సాధారణ, సాధారణ దుష్ప్రభావం యోనిలో చుక్కలు లేదా రక్తస్రావం.<ref name=":2" /> ==== క్లినికల్ మార్గదర్శకాలు (ఫిగో వర్గీకరణ) ==== అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం కారణాలను వర్గీకరించడానికి FIGO (ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ గైనకాలజీ అండ్ ప్రసూతి శాస్త్రం) PALM-COEIN వ్యవస్థ అని పిలువబడే మరింత నిర్దిష్టమైన క్లినికల్ మార్గదర్శకాన్ని అభివృద్ధి చేసింది.<ref>{{Cite journal |last1=Munro |first1=Malcolm G. |last2=Critchley |first2=Hilary O.D. |last3=Fraser |first3=Ian S. |date=2011 |title=The FIGO classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years |journal=Fertility and Sterility |language=en |volume=95 |issue=7 |pages=2204–2208.e3 |doi=10.1016/j.fertnstert.2011.03.079 |pmid=21496802 |doi-access=free}}</ref> ఈ సంక్షిప్త పదం ''పాలిప్'', ''ఎ'' డెనోమైయోసిస్, ''ఎల్'' ఇయోమియోమా, ''ఎం'' అలైన్జెన్సీ, హైపర్‌ప్లాసియా, ''కో-'' ఆగులోపతి, ''ఓ-'' ''వల్యులేటరీ'' డిజార్డర్స్, ఎండోమెట్రియల్ డిజార్డర్స్, ''ఐ-'' అట్రోజెనిక్ కాజెస్, ''నాట్'' క్లాసిఫైడ్‌లను సూచిస్తుంది. అంతర్జాతీయ నిపుణుల ఇన్‌పుట్‌తో, FIGO మెన్స్ట్రువల్ డిజార్డర్స్ గ్రూప్, అసాధారణ రక్తస్రావం సరళీకృత వివరణను సిఫార్సు చేసింది, ఇది [[అధిక ఋతుస్రావం|మెనోరాగియా]], మెట్రోరాగియా, [[అధిక ఋతుస్రావం|హైపర్‌మెనోరియా]], పనిచేయని గర్భాశయ రక్తస్రావం (DUB) వంటి అస్పష్టమైన పదాలను విస్మరించింది, బదులుగా చక్ర క్రమబద్ధత, ఫ్రీక్వెన్సీ, వ్యవధి, వాల్యూమ్ పరంగా యోని రక్తస్రావాన్ని వివరించే రక్తస్రావం సాధారణ ఆంగ్ల వివరణలకు అనుకూలంగా ఉంది.<ref>{{Cite journal |last1=Fraser |first1=Ian S. |last2=Critchley |first2=Hilary O. D. |last3=Munro |first3=Malcolm G. |last4=Broder |first4=Michael |last5=Writing Group for this Menstrual Agreement Process |date=2007 |title=A process designed to lead to international agreement on terminologies and definitions used to describe abnormalities of menstrual bleeding |journal=Fertility and Sterility |volume=87 |issue=3 |pages=466–476 |doi=10.1016/j.fertnstert.2007.01.023 |issn=1556-5653 |pmid=17362717 |doi-access=free}}</ref> PALM కారణాలు గర్భాశయ నిర్మాణ, శరీర నిర్మాణ, హిస్టోలోపాథాలజిక్ కారణాలకు సంబంధించినవి, వీటిని అల్ట్రాసౌండ్ లేదా బయాప్సీ వంటి ఇమేజింగ్ పద్ధతులతో అంచనా వేసి గాయం హిస్టాలజీని వీక్షించవచ్చు.<ref name=":422">{{Cite journal |last1=Munro |first1=Malcolm G. |last2=Critchley |first2=Hilary O.D. |last3=Fraser |first3=Ian S. |date=2011 |title=The FIGO classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years |journal=Fertility and Sterility |language=en |volume=95 |issue=7 |pages=2204–2208.e3 |doi=10.1016/j.fertnstert.2011.03.079 |pmid=21496802 |doi-access=free}}</ref> అసాధారణ రక్తస్రావం COEIN కారణాలు నిర్మాణాత్మక కారణాలకు సంబంధించినవి కావు.<ref name=":422" /> '''పామ్-గర్భాశయ రక్తస్రావం నిర్మాణ కారణాలు''' * '''పాలిప్స్:''' ఎండోమెట్రియల్ పాలిప్స్ అనేవి నిరపాయకరమైన పెరుగుదలలు, ఇవి సాధారణంగా గైనకాలజిక్ [[స్త్రీ జననేంద్రియ అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ|అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ]] సమయంలో గుర్తించబడతాయి, [[స్త్రీ జననేంద్రియ అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ|సెలైన్ ఇన్ఫ్యూషన్ సోనోగ్రఫీ]] లేదా హిస్టెరోస్కోపీని ఉపయోగించి నిర్ధారించబడతాయి, తరచుగా హిస్టోపాథలాజికల్ నిర్ధారణను అందించే ఎండోమెట్రియల్ బయాప్సీతో కలిపి ఉంటాయి. యోని స్పెక్యులమ్ ఉపయోగించి స్త్రీ జననేంద్రియ పరీక్ష సమయంలో ఎండోసెర్వికల్ పాలిప్స్ కనిపిస్తాయి, తరచుగా మైనర్ ఆఫీస్ విధానంతో తొలగించబడతాయి. * '''అడెనోమైయోసిస్:''' అడెనోమైయోసిస్ అనేది గర్భాశయం కండరాలలో (మైయోమెట్రియం) ఎండోమెట్రియల్ గ్రంథులు ఉండే ఒక పరిస్థితి, ఇది అసాధారణ రక్తస్రావానికి కారణమయ్యే వ్యాధికారకత, విధానం చర్చనీయాంశంగా ఉన్నాయి.<ref name=":4">{{Cite paper|title=Adenomyosis and Abnormal Uterine Bleeding (AUB-A)—Pathogenesis, diagnosis, and management}}</ref> * '''లియోమయోమా (ఫైబ్రాయిడ్లు):''' [[గర్భాశయ ఫైబ్రాయిడ్స్|గర్భాశయ లియోమయోమా]], సాధారణంగా గర్భాశయ ఫైబ్రాయిడ్లు అని పిలుస్తారు, ఇవి సాధారణం, చాలా ఫైబ్రాయిడ్లు లక్షణరహితంగా ఉంటాయి.<ref name="Berek"/> లియోమయోమాస్ ఉండటం అసాధారణ రక్తస్రావానికి కారణం కాకపోవచ్చు, అయితే సబ్‌మ్యూకోసల్‌గా ఉండే ఫైబ్రాయిడ్‌లు అసాధారణ రక్తస్రావానికి కారణమయ్యే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref name=":422" /> * '''క్యాన్సర్ కు ముందు, క్యాన్సర్:''' PALM-COEIN వ్యవస్థ క్యాన్సర్, హైపర్‌ప్లాసియా వర్గంలో జననేంద్రియ మార్గం క్యాన్సర్లు ఉంటాయి, వీటిలో వల్వా, యోని, [[సర్విక్స్ గర్భాశయ క్యాన్సర్|గర్భాశయ ముఖద్వారం]], [[గర్భాశయ క్యాన్సర్|గర్భాశయ]] క్యాన్సర్లు ఉంటాయి. అసాధారణ రక్తస్రావం ఈ PALM వర్గంలో చేర్చబడిన ఎండోమెట్రియల్ హైపర్‌ప్లాసియా, ఊబకాయం లేదా దీర్ఘకాలిక అనోయులేషన్ చరిత్ర కలిగిన మహిళల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. ఎండోమెట్రియల్ హైపర్‌ప్లాసియా వైవిధ్య కణాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నప్పుడు, అది క్యాన్సర్‌గా అభివృద్ధి చెందుతుంది లేదా దానితో పాటు సంభవించవచ్చు.<ref name="Berek" /> ఎండోమెట్రియల్ హైపర్‌ప్లాసియా, [[ఎండోమెట్రియల్ క్యాన్సర్]] [[ఋతువిరతి|రుతుక్రమం ఆగిపోయిన]] మహిళల్లో ఎక్కువగా సంభవిస్తుండగా, ఎండోమెట్రియల్ క్యాన్సర్ ఉన్న చాలా మంది రోగులు అసాధారణ రక్తస్రావం కలిగి ఉంటారు, అందువల్ల పునరుత్పత్తి సంవత్సరాల్లో మహిళల్లో రోగ నిర్ధారణను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.<ref name="Berek" /><ref name=":422" /> '''కోయిన్-గర్భాశయ రక్తస్రావం నిర్మాణాత్మక కారణాలు''' * '''కోగులోపతిలు (రక్తం గడ్డకట్టే రుగ్మతలు):''' [[అధిక ఋతుస్రావం|భారీ ఋతు రక్తస్రావం]] కోగులోపతిలకు సంబంధించినది కావచ్చు.<ref name=":5">{{Cite paper|date=2009|title=Von Willebrand disease and other bleeding disorders in women: consensus on diagnosis and management from an international expert panel}}</ref> వాన్ విల్లెబ్రాండ్ వ్యాధి అత్యంత సాధారణ కోగులోపతి, వాన్ విల్లెబ్రాండ్ వ్యాధి ఉన్న చాలా మంది స్త్రీలకు అధిక ఋతు రక్తస్రావం ఉంటుంది.<ref name=":5" /> అధిక ఋతు రక్తస్రావం ఉన్న స్త్రీలలో, 20% వరకు రక్తస్రావం రుగ్మత ఉంటుంది.<ref>{{Cite paper|date=2017|title=Heavy menstrual bleeding: An update on management}}</ref> రక్తస్రావం రుగ్మతలు ఉన్న మహిళలకు [[రజస్వల|రుతుక్రమం]] మొదలైనప్పటి నుండి అధిక ఋతు రక్తస్రావం ఒక సాధారణ లక్షణం, గత అధ్యయనాలలో, అధిక ఋతు రక్తస్రావం ఉన్న 62% మంది కౌమారదశలో రక్తస్రావం లోపాలు కనుగొనబడ్డాయి.<ref>{{Cite paper|date=2016|title=Challenges of diagnosing and managing the adolescent with heavy menstrual bleeding}}</ref> * '''అండోత్సర్గము పనిచేయకపోవడం:''' ''O'' ఉలేటరీ పనిచేయకపోవడం లేదా అనోయులేషన్ అనేది అసాధారణ రక్తస్రావం ఒక సాధారణ కారణం, ఇది క్రమరహిత, అనూహ్య రక్తస్రావం, అలాగే భారీ రక్తస్రావంతో సహా ప్రవాహం మొత్తంలో వైవిధ్యాలకు దారితీస్తుంది. ఎండోక్రైన్ లేదా హార్మోన్ల కారణాలలో [[పాలీసిస్టిక్ అండాశయ వ్యాధి (పీసీఓడీ)|పాలిసిస్టిక్ ఓవరీ సిండ్రోమ్]] (PCOS), థైరాయిడ్ రుగ్మతలు, [[హైపర్ప్రొలాక్టినేమియా|హైపర్‌ప్రోలాక్టినిమియా]], ఊబకాయం, అనోరెక్సియా నెర్వోసా లేదా బులిమియాతో సహా తినే రుగ్మతలు లేదా వ్యాయామం, కేలరీల తీసుకోవడం మధ్య అసమతుల్యత ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=Amenorrhea: Absence of Periods|url=https://www.acog.org/en/womens-health/faqs/amenorrhea-absence-of-periods|access-date=2021-09-13|website=www.acog.org|language=en}}</ref> * '''ఎండోమెట్రియల్:''' అసాధారణ రక్తస్రావం ''ఎండోమెట్రియల్'' కారణాలలో ఎండోమెట్రియం ఇన్ఫెక్షన్, ఎండోమెట్రిటిస్, ఇది గర్భస్రావం (స్పాంటేనియస్ అబార్షన్) లేదా డెలివరీ తర్వాత సంభవించవచ్చు లేదా గర్భాశయం, ఫెలోపియన్ ట్యూబ్‌లు లేదా పెల్విస్ [[లైంగిక సంక్రమణ వ్యాధి|లైంగికంగా సంక్రమించే ఇన్ఫెక్షన్‌కు]] సంబంధించినది కావచ్చు, దీనిని సాధారణంగా పెల్విక్ ఇన్ఫ్లమేటరీ డిసీజ్ (PID) అని పిలుస్తారు. అసాధారణ రక్తస్రావం ఇతర ఎండోమెట్రియల్ కారణాలు ఎండోమెట్రియం తనను తాను నయం చేసుకునే లేదా రక్త నాళాలను అభివృద్ధి చేసే విధానాలకు సంబంధించినవి కావచ్చు.<ref name=":422" /> * '''ఐయాట్రోజెనిక్ (వైద్య చికిత్స లేదా విధానాల వల్ల కలుగుతుంది):''' అసాధారణ రక్తస్రావం అత్యంత సాధారణ <nowiki><i id="mwATs">ఐయాట్రోజెనిక్</i></nowiki> కారణం జనన నియంత్రణ మాత్రలు, పాచెస్, రింగులు, ఇంజెక్షన్లు, ఇంప్లాంట్లు, గర్భాశయ పరికరాలు (IUDలు) వంటి హార్మోన్ల మందులతో చికిత్సకు సంబంధించినది. రుతుక్రమం ఆగిన లక్షణాల చికిత్సకు హార్మోన్ చికిత్స కూడా అసాధారణ రక్తస్రావానికి కారణమవుతుంది. అటువంటి హార్మోన్ల చికిత్స సమయంలో సంభవించే షెడ్యూల్ చేయని రక్తస్రావం " బ్రేత్‌త్రూ బ్లీడింగ్ " (BTB) అంటారు. హార్మోన్ల చికిత్స అస్థిరమైన ఉపయోగం వల్ల బ్రేక్‌త్రూ రక్తస్రావం సంభవించవచ్చు, అయితే ఒక పద్ధతిని ప్రారంభించిన తర్వాత ప్రారంభ నెలల్లో, ఇది పరిపూర్ణంగా ఉపయోగించినప్పటికీ సంభవించవచ్చు, చివరికి మందుల నియమావళికి కట్టుబడి ఉండటాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు.<ref>{{Cite paper|date=1995|title=Compliance and oral contraceptives: A review}}</ref> మాత్రలు తప్పినట్లయితే నోటి గర్భనిరోధకాలతో పురోగతి రక్తస్రావం ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.<ref>{{Cite paper|date=1977-05-26|title=Increased risk of breakthrough bleeding when one oral-contraceptive tablet is missed}}</ref> * '''వర్గీకరించబడలేదు:''' PALM-COEIN వ్యవస్థ వర్గీకరించబడని వర్గంలో అరుదుగా ఉండే పరిస్థితులు లేదా అసాధారణ రక్తస్రావానికి దోహదపడే అంశాలు బాగా స్థాపించబడలేదు లేదా అర్థం చేసుకోబడలేదు.<ref name=":422" /> === గర్భం === మొదటి త్రైమాసిక [[గర్భం|గర్భాలలో]] 15–25% సమయంలో యోని రక్తస్రావం జరుగుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Bleeding During Pregnancy - ACOG|url=https://www.acog.org/Patients/FAQs/Bleeding-During-Pregnancy|access-date=2018-11-07|website=www.acog.org}}</ref> వీటిలో, సగం గర్భస్రావం చెందుతాయి, సగం పిండానికి జన్మనిస్తాయి.<ref name="Preg092">{{cite journal |last=Snell |first=BJ |date=Nov–Dec 2009 |title=Assessment and management of bleeding in the first trimester of pregnancy. |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-midwifery-womens-health_november-december-2009_54_6/page/483 |journal=Journal of Midwifery & Women's Health |volume=54 |issue=6 |pages=483–91 |doi=10.1016/j.jmwh.2009.08.007 |pmid=19879521}}</ref> [[జరాయువు|జరాయువుకు]] సంబంధించిన సమస్యలతో సహా అనేక కారణాలు ఉన్నాయి, ఉదాహరణకు జరాయువు అబ్రప్షన్, జరాయువు ప్రెవియా . ఇతర కారణాలలో గర్భస్రావం, [[ఎక్టోపిక్ గర్భం]], [[ముత్యాల గర్భం|మోలార్ గర్భం]], అసమర్థ గర్భాశయం, గర్భాశయ చీలిక, ముందస్తు ప్రసవం ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Bleeding during pregnancy Causes|url=https://www.mayoclinic.org/symptoms/bleeding-during-pregnancy/basics/definition/sym-20050636|access-date=2020-10-29|website=Mayo Clinic|language=en}}</ref> గర్భధారణ ప్రారంభంలో రక్తస్రావం అనేది బెదిరింపు లేదా అసంపూర్ణ గర్భస్రావం సంకేతం కావచ్చు. రెండవ లేదా మూడవ త్రైమాసికంలో జరాయువు ప్రెవియా (గర్భాశయాన్ని పాక్షికంగా లేదా పూర్తిగా కప్పి ఉంచే జరాయువు) నుండి చాలా తీవ్రంగా రక్తస్రావం జరగవచ్చు. జరాయువు అబ్రప్షన్ తరచుగా గర్భాశయ రక్తస్రావంతో పాటు గర్భాశయ నొప్పితో కూడా సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Placenta abruptio: MedlinePlus Medical Encyclopedia|url=https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000605.htm|access-date=2018-11-07|website=medlineplus.gov}}</ref> గర్భధారణ సమయంలో యోని రక్తస్రావం సాధారణం కావచ్చు, ముఖ్యంగా గర్భధారణ ప్రారంభంలో . గర్భధారణ ప్రారంభంలో తేలికపాటి మచ్చలు ఏర్పడటం అనేది ఫలదీకరణం చెందిన గుడ్డు గర్భాశయంలోకి అమర్చడం వల్ల కావచ్చు. అదనంగా, గర్భధారణ సమయంలో, గర్భాశయ ముఖద్వారానికి రక్త సరఫరా పెరుగుతుంది, దీనివల్ల గర్భవతి కాని స్త్రీ గర్భాశయ ముఖద్వారం కంటే గర్భాశయ ముఖద్వారం మరింత ముడతలు పడటం, రక్తస్రావం సులభంగా జరుగుతుంది. దీని కారణంగా, సంభోగం తర్వాత కొంత తేలికపాటి చుక్కలు రావడం సాధారణమే కావచ్చు. అయితే, రక్తస్రావం అనేది వైద్యపరంగా పరిష్కరించాల్సిన గర్భధారణ సమస్యను కూడా సూచిస్తుంది, గర్భధారణ సమయంలో ఏదైనా యోని రక్తస్రావం రోగి ప్రసూతి వైద్యుడికి కాల్ చేయమని ప్రాంప్ట్ చేయాలి.<ref>{{Cite paper|title=ACOG Committee Opinion No. 804: Physical Activity and Exercise During Pregnancy and the Postpartum Period: Correction|url=https://journals.lww.com/10.1097/AOG.0000000000004558}}</ref> === పెరిమెనోపాజల్ === ప్రీమెనోపాజల్ రక్తస్రావం అనేక కారణాలు పెరిమెనోపాజల్ మహిళలకు కూడా వర్తిస్తాయి, అయితే ఈ వర్గం మహిళల్లో అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం అదనపు కారణం హార్మోన్ల మార్పులు. 40 సంవత్సరాల వయసులో, స్త్రీల హార్మోన్లు మారడం ప్రారంభిస్తాయి, ఇది ఋతుక్రమంలో వైవిధ్యానికి కారణమవుతుంది. ఇది చాలా సంవత్సరాలు ఉంటుంది, ఋతుస్రావం వివిధ కాలాలు, వివిధ విరామాలలో వస్తుంది. ఒక స్త్రీకి 12 నెలలు ఋతుస్రావం లేకుండా గడిచిన తర్వాత రుతువిరతి పూర్తయినట్లుగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{Citation|last=Parihar|first=Mandakini|title=Perimenopausal Bleeding|date=2015|url=http://dx.doi.org/10.5005/jp/books/12591_10|work=Clinical Practice Guidelines on Menopause|pages=35|publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers (P) Ltd.|doi=10.5005/jp/books/12591_10|isbn=978-93-5152-127-3|access-date=2024-02-16|last2=Vij|first2=Anu}}</ref> === రుతుక్రమం ఆగిపోయిన తరువాత === ఎండోమెట్రియల్ క్షీణత, గర్భాశయ ఫైబ్రాయిడ్లు, [[ఎండోమెట్రియల్ క్యాన్సర్]] అనేవి రుతుక్రమం ఆగిపోయిన యోని రక్తస్రావం సాధారణ కారణాలు. దాదాపు 10% కేసులు ఎండోమెట్రియల్ క్యాన్సర్ కారణంగా సంభవిస్తాయి.<ref name="pmid300837012">{{cite journal |vauthors=Clarke MA, Long BJ, Del Mar Morillo A, Arbyn M, Bakkum-Gamez JN, Wentzensen N |date=September 2018 |title=Association of Endometrial Cancer Risk With Postmenopausal Bleeding in Women: A Systematic Review and Meta-analysis |journal=JAMA Intern Med |volume=178 |issue=9 |pages=1210–1222 |doi=10.1001/jamainternmed.2018.2820 |pmc=6142981 |pmid=30083701}}</ref> గర్భాశయ ఫైబ్రాయిడ్లు అనేవి [[గర్భాశయము|గర్భాశయ]] గోడలో, చుట్టూ ఉన్న కండరాల కణాలు, ఇతర కణజాలాలతో తయారైన నిరపాయకరమైన కణితులు.<ref>{{Cite news|url=https://medlineplus.gov/uterinefibroids.html|title=Uterine Fibroids {{!}} Fibroids {{!}} MedlinePlus|access-date=2018-10-23}}</ref> ఫైబ్రాయిడ్లు ఉన్న స్త్రీలకు ఎల్లప్పుడూ లక్షణాలు ఉండవు, కానీ కొంతమందికి ఋతుచక్రాల మధ్య యోని రక్తస్రావం, సెక్స్ సమయంలో నొప్పి, నడుము నొప్పి వంటివి ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=What are the symptoms of uterine fibroids?|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/uterine/conditioninfo/symptoms|access-date=2018-10-23|website=NICHD.NIH.gov}}</ref> == రోగ నిర్ధారణ అంచనా == రక్తస్రావం కారణాన్ని తరచుగా రక్తస్రావం చరిత్ర, శారీరక పరీక్ష, ఇతర వైద్య పరీక్షల ఆధారంగా గుర్తించవచ్చు. యోని రక్తస్రావాన్ని అంచనా వేయడానికి చేసే శారీరక పరీక్షలో సాధారణంగా స్పెక్యులం, బైమాన్యువల్ పరీక్ష, రెక్టోవాజినల్ పరీక్షతో గర్భాశయ ముఖద్వారం విజువలైజేషన్ ఉంటుంది. ఇవి రక్తస్రావం మూలాన్ని కనుగొనడం, రక్తస్రావం కలిగించే ఏవైనా అసాధారణతలను వెతకడంపై దృష్టి సారించాయి. అదనంగా, రక్తస్రావం ఉదరం నుండి వచ్చిందో లేదో తెలుసుకోవడానికి పొత్తికడుపును పరీక్షించి, స్పర్శ పరీక్ష చేస్తారు. సాధారణంగా [[గర్భ పరీక్ష]] కూడా నిర్వహిస్తారు. <ref name="Tintinalli">{{Cite book|title=Vaginal Bleeding in the Nonpregnant Patient|last=Morrison|first=LJ|last2=Spence|first2=JM|work=Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide|publisher=McGraw-Hill|year=2011|location=New York City}}</ref> రక్తస్రావం అధికంగా లేదా ఎక్కువ కాలం ఉంటే, [[రక్తహీనత|రక్తహీనతను]] తనిఖీ చేయడానికి CBC ఉపయోగపడుతుంది. అసాధారణ ఎండోమెట్రియంను బయాప్సీతో కూడిన హిస్టెరోస్కోపీ లేదా డైలేషన్, క్యూరెట్టేజ్ ద్వారా పరిశోధించాల్సి రావచ్చు. 2011లో, ఇంటర్నేషనల్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ గైనకాలజీ అండ్ ప్రసూతి శాస్త్రం (FIGO) పునరుత్పత్తి సంవత్సరాల్లో అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం (AUB) ఉన్న మహిళల పరిశోధన, విద్య, క్లినికల్ కేర్‌కు సహాయపడటానికి రూపొందించబడిన రెండు వ్యవస్థలను గుర్తించింది. రుతుక్రమం ఆగిపోయిన యోని రక్తస్రావంలో, ఏదైనా రోగనిర్ధారణ మూల్యాంకనాల ప్రాథమిక లక్ష్యం ఎండోమెట్రియల్ హైపర్‌ప్లాసియా, ప్రాణాంతకతను మినహాయించడం. ప్రాథమిక మూల్యాంకనానికి [[యోని అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ|ట్రాన్స్‌వాజినల్ అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ]], ఎండోమెట్రియల్ నమూనా తీసుకోవడం సాధారణ పద్ధతులు. అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ అబ్స్టెట్రిషియన్స్ అండ్ గైనకాలజిస్ట్స్ (ACOG) మార్గదర్శకాలు [[ఎండోమెట్రియల్ క్యాన్సర్]] ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉన్న రోగులను గుర్తించడానికి [[యోని అల్ట్రాసోనోగ్రఫీ|ట్రాన్స్‌వాజినల్ అల్ట్రాసోనోగ్రఫీని]] సరైన మొదటి-లైన్ ప్రక్రియగా సిఫార్సు చేస్తున్నాయి.<ref name=":022">{{Cite journal |date=May 2018 |title=ACOG Committee Opinion No. 734: The Role of Transvaginal Ultrasonography in Evaluating the Endometrium of Women With Postmenopausal Bleeding |url=https://journals.lww.com/greenjournal/Fulltext/2018/05000/ACOG_Committee_Opinion_No__734__The_Role_of.40.aspx |journal=Obstetrics & Gynecology |language=en-US |volume=131 |issue=5 |pages=e124–e129 |doi=10.1097/AOG.0000000000002631 |issn=0029-7844 |pmid=29683909 |doi-access=free}}</ref> కింది ఫలితాలు,/లేదా లక్షణాలు ఉంటే ఎండోమెట్రియల్ నమూనా సూచించబడుతుంది:<ref name=":022" /> * ఎండోమెట్రియల్ మందం 4 కంటే ఎక్కువ&nbsp;ఎంఎం * వ్యాప్తి లేదా ఫోకల్ పెరిగిన ఎకోజెనిసిటీ (హెటెరోజెనిటీ) * ఎండోమెట్రియం ను దృశ్యమానం చేయడంలో వైఫల్యం * ఎండోమెట్రియల్ మందం సంబంధం లేకుండా నిరంతర లేదా పునరావృత రక్తస్రావం పీపెల్ వంటి ఎండోమెట్రియం నమూనా పరికరాన్ని ఉపయోగించి ఎండోమెట్రియల్ బయాప్సీ ద్వారా లేదా హిస్టెరోస్కోపీతో లేదా డైలేషన్ &amp;amp; క్యూరెట్టేజ్ (D&C) ద్వారా ఎండోమెట్రియల్ నమూనాను పొందవచ్చు. <ref>{{Cite web|title=Tests for Endometrial Cancer|url=https://www.cancer.org/cancer/endometrial-cancer/detection-diagnosis-staging/how-diagnosed.html|access-date=2021-09-13|website=www.cancer.org|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:System_1_Nomenclature_and_Definitions_2016.jpg|thumb|ఫిగో వ్యవస్థ 1. పునరుత్పత్తి సంవత్సరాల్లో సాధారణ, అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం (ఎయుబి) నిర్వచనం, నామకరణం కోసం వ్యవస్థ.]] == సమస్యలు == ఎక్టోపిక్ గర్భం, ప్రసవానంతర రక్తస్రావం వంటి తీవ్రమైన రక్తస్రావం హైపోవోలేమియా (రక్త ప్రసరణ నుండి రక్తం క్షీణించడం) కు దారితీస్తుంది, ఇది షాక్‌కు దారితీస్తుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Newsome |first1=Janice |last2=Martin |first2=Jonathan G. |last3=Bercu |first3=Zachary |last4=Shah |first4=Jay |last5=Shekhani |first5=Haris |last6=Peters |first6=Gail |date=December 2017 |title=Postpartum Hemorrhage |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29224660/ |journal=Techniques in Vascular and Interventional Radiology |volume=20 |issue=4 |pages=266–273 |doi=10.1053/j.tvir.2017.10.007 |issn=1557-9808 |pmid=29224660}}</ref> ఇది వైద్యపరమైన అత్యవసర పరిస్థితి, ఆసుపత్రిలో చేరడం, ఇంట్రావీనస్ ద్రవాలు, సాధారణంగా రక్త మార్పిడి తర్వాత అవసరం. రక్త ప్రసరణ పరిమాణం పునరుద్ధరించబడిన తర్వాత, రక్తస్రావం మూలాన్ని గుర్తించడానికి, దానిని పరిష్కరించడానికి పరిశోధనలు నిర్వహిస్తారు.<ref name="Tintinalli" /> ప్రాణాంతకమైన అనియంత్రిత రక్తస్రావంతో గర్భాశయ ధమని ఎంబోలైజేషన్ (గర్భాశయానికి సరఫరా చేసే రక్త నాళాల మూసుకుపోవడం), లాపరోటమీ (ఉదరాన్ని శస్త్రచికిత్స ద్వారా తెరవడం) అవసరం కావచ్చు, అప్పుడప్పుడు చివరి ప్రయత్నంగా గర్భాశయ శస్త్రచికిత్స (గర్భాశయం తొలగింపు) అవసరం కావచ్చు. దీర్ఘకాలిక యోని రక్త నష్టం వల్ల కలిగే ఒక సమస్య ఇనుము లోపం రక్తహీనత, ఇది రహస్యంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది.<ref name=":62">{{Cite journal |last1=Mansour |first1=Diana |last2=Hofmann |first2=Axel |last3=Gemzell-Danielsson |first3=Kristina |date=January 2021 |title=A Review of Clinical Guidelines on the Management of Iron Deficiency and Iron-Deficiency Anemia in Women with Heavy Menstrual Bleeding |journal=Advances in Therapy |volume=38 |issue=1 |pages=201–225 |doi=10.1007/s12325-020-01564-y |issn=1865-8652 |pmc=7695235 |pmid=33247314}}</ref> రక్తహీనతకు కారణాన్ని తొలగించడం వలన రక్తహీనత తొలగిపోతుంది, అయితే కొంతమంది మహిళలకు రక్తహీనతను మెరుగుపరచడానికి [[ఇనుము|ఇనుప]] మందులు లేదా రక్త మార్పిడి అవసరం అవుతుంది.<ref name=":62" /> == చికిత్స == అనేక రకాల యోని రక్తస్రావం సాధారణమైనవి, చికిత్స అవసరం లేదు, ఇతర రూపాలకు వైద్య సహాయం అవసరం. తీవ్రమైన అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావానికి చికిత్స చేయడానికి సాధారణంగా హార్మోన్ల నిర్వహణ మొదటి ఎంపిక. ఈ హార్మోన్ల మందులలో [[గర్భనిరోధ మాత్రలు|జనన నియంత్రణ మాత్రలు]], మెడ్రాక్సిప్రోజెస్టెరాన్ అసిటేట్ (బ్రాండ్ పేరు డెపో-ప్రోవెరా ), సంయోజిత ఈక్విన్ ఈస్ట్రోజెన్ ఉన్నాయి.<ref name=":2" /><ref name=":32">{{Cite journal |last1=Sweet |first1=Mary Gayle |last2=Schmidt-Dalton |first2=Tarin A. |last3=Weiss |first3=Patrice M. |last4=Madsen |first4=Keith P. |date=2012-01-01 |title=Evaluation and Management of Abnormal Uterine Bleeding in Premenopausal Women |url=https://www.aafp.org/afp/2012/0101/p35.html |journal=American Family Physician |volume=85 |issue=1 |pages=35–43 |issn=0002-838X |pmid=22230306}}</ref> దీర్ఘకాలిక చికిత్సలలో హార్మోన్ల IUD చొప్పించడం, జనన నియంత్రణ మాత్రలు, ప్రొజెస్టిన్ మాత్రలు లేదా ప్రొజెస్టిన్ షాట్లు ( డెపో-ప్రోవెరా ), ఇబుప్రోఫెన్ వంటి NSAIDలు ఉన్నాయి<ref name=":2" /><ref name=":32" /> కొన్ని మందులు కొంతమంది మహిళలకు సురక్షితం కాకపోవచ్చు. రక్తం గడ్డకట్టే రుగ్మతలు ఉన్న స్త్రీలు కూడా హెమటాలజిస్ట్‌ను చూడవలసి ఉంటుంది.<ref name=":2" /> రక్తస్రావం తీవ్రంగా ఉంటే లేదా రోగులు పైన పేర్కొన్న హార్మోన్ల మందులను తీసుకోలేకపోవడానికి కారణాలు ఉంటే శస్త్రచికిత్స చికిత్సలను కూడా పరిగణించవచ్చు.<ref name=":2" /> ఈ ఎంపికలలో డైలేషన్ &amp;amp; క్యూరెట్టేజ్, ఎండోమెట్రియల్ అబ్లేషన్, హిస్టెరెక్టమీ (గర్భాశయం తొలగింపు) ఉన్నాయి. గర్భాశయ శస్త్రచికిత్స వంధ్యత్వానికి దారితీస్తుంది, కాబట్టి శస్త్రచికిత్స నిర్ణయాలు సాధ్యమైనప్పుడల్లా భవిష్యత్తులో సంతానోత్పత్తికి సంబంధించి మహిళల ప్రాధాన్యతలను కూడా కలిగి ఉంటాయి.<ref name=":2" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * ఇస్తిహాదా * అసాధారణ గర్భాశయ రక్తస్రావం * ఇంప్లాంటేషన్ రక్తస్రావం == మూలాలు == {{Reflist}} mn0n68lt3r9kl8m8ubjtzhiwpiy001n 0 457542 4991395 4973616 2026-10-29T16:24:00Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991395 wikitext text/x-wiki {{Short description|తెలుగు సినీ నిర్మాత}} {{Infobox person | name = మహేంద్రనాథ్ కూండ్ల | image = File:Mahendra Nath Kondla.jpg | caption = | othername = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[గుంటూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | death_date = | death_place = | occupation = [[నిర్మాత ]] | years_active = 2024–ప్రస్తుతం | spouse = | homepage = }} '''మహేంద్రనాథ్ కూండ్ల'''<ref>{{Cite web|last=TeamIH|date=2024-04-20|title=Varalaxmi Sarathkumar Starrer Sabari Producer Mahendra Nath Kondla Shared Insights About The Film|url=https://industryhit.com/t/varalaxmi-sarathkumar-starrer-sabari-producer-mahendra-nath-kondla-shared-insights-about-the-film/|access-date=2024-11-27|website=IndustryHit.Com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207144929/https://industryhit.com/t/varalaxmi-sarathkumar-starrer-sabari-producer-mahendra-nath-kondla-shared-insights-about-the-film/|archive-date=2024-12-07|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehansindia.com/cinema/producer-mahendra-nath-kondla-shares-insights-on-sabari-873947|title=Mahendra Nath Kondla debuts with Sabari starring Varalaxmi Sarath Kumar|date=2023-02-12|access-date=2024-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|last=TeamIH|date=2024-04-27|title=Mellifluous 'Anaganaga Oka Kathala' from Varalaxmi Sarathkumar's 'Sabari' launched by Oscar winner Chandrabose|url=https://industryhit.com/t/mellifluous-anaganaga-oka-kathala-from-varalaxmi-sarathkumars-sabari-launched-by-oscar-winner-chandrabose/|access-date=2024-11-27|website=IndustryHit.Com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204035709/https://industryhit.com/t/mellifluous-anaganaga-oka-kathala-from-varalaxmi-sarathkumars-sabari-launched-by-oscar-winner-chandrabose/|archive-date=2024-12-04|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-04-21|title=Mahendranath Kondla: Sabari is an edge-of-the-seat thriller - Telugu News|url=https://www.indiaglitz.com/mahendranath-kondla-sabari-is-an-edge-of-the-seat-thriller-telugu-news-353772|access-date=2024-11-27|website=IndiaGlitz.com}}</ref>, తెలుగు [[నిర్మాత]]. మహా మూవీస్ నిర్మాణ సంస్థను స్థాపించి తెలుగులో పలు చిత్రాలను నిర్మించాడు. == సినీ రంగ ప్రవేశం == '''నిర్మాతగా''' {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !దర్శకుడు !భాష !గమనికలు |- |2024 |[[శబరి (సినిమా)|శబరి]] |అనిల్ కట్స్ |[[తెలుగు]] |ఉత్తమ కథా చిత్రం<ref>{{Cite web|date=2025-05-02|title=Sabari: వరలక్ష్మీ శరత్ కుమార్ శబరి చిత్రానికి అరుదైన అవార్డు.. ఉత్తమ కథా చిత్రంగా..!|url=https://zeenews.india.com/telugu/entertainment/varalaxmi-sarathkumar-sabari-wins-best-story-film-at-dasari-film-awards-2025-vn-219404|access-date=2025-06-10|website=Zee News Telugu|language=te}}</ref> |- |2024 |[[విరాజి]] |అధ్యనాథ్ హర్ష |[[తెలుగు]] | |- |2025 |చౌదరి గారి అబ్బాయితో నాయుడు గారి అమ్మాయి <abbr>†</abbr> |మాల్యాద్రి రెడ్డి |[[తెలుగు]] | |} == మూలాలు == [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] <references /> == బయటి లింకులు == * {{imdb name|id=14328746|name=మహేంద్రనాథ్ కూండ్ల}} * {{Twitter|id=MahendraProducr}} as9ztqazzkwkewud5h27vqe0d5qghq5 0 464186 4991554 4639434 2026-10-30T04:29:49Z Muralikrishna m 106628 4991554 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | birth_date = {{birth_date and age|1977|4|26|df=y}} | image = | caption = | background = solo_singer | genre = తమిళ జానపద, ఫ్యూజన్, ప్లేబ్యాక్ | associated_acts = | birth_place = రెడ్డిపాళయం, (తంజావూర్ జిల్లా, తమిళనాడు) | occupation = {{hlist|గాయకుడు|గీత రచయిత|పాటల రచయిత|న్యాయమూర్తి|నటుడు|ప్రదర్శనకారుడు|జానపద కళాకారుడు}} }} '''ఆంథోనీ దాసన్''' తమిళ సినిమా పరిశ్రమలో పనిచేస్తున్న భారతీయ జానపద గాయకుడు.<ref name="Anthony Daasan is gatecrashing weddings and family events!">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/anthony-daasan-is-gatecrashing-weddings-and-family-events/articleshow/69942845.cms|title=Anthony Daasan is gatecrashing weddings and family events!|date=26 June 2019|access-date=24 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424084329/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/anthony-daasan-is-gatecrashing-weddings-and-family-events/articleshow/69942845.cms|archive-date=24 April 2025|publisher=The Times of India}}</ref> తమిళ జానపద, కంట్రీ, జాజ్, ఎలక్ట్రానిక్, రాక్ శైలుల కలయికలకు శక్తివంతమైన స్వరాన్ని అందించడంలో ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఈ దశ ప్లేబ్యాక్ గానానికి ముందు, ఆయన ట్రావెలింగ్ ఫెస్టివల్ జానపద గాయకుడిగా పనిచేశారు, నాదస్వరం , తవిల్ & తప్పు వాద్యకారులు, నృత్యకారులు, విన్యాసాలతో కలిసి పని చేశాడు. ఆయన ఉషా ఉతుప్ వంటి ప్రభావవంతమైన సినీ పరిశ్రమ అనుభవజ్ఞులతో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. తన సంగీత ప్రదర్శనలతో పాటు, తమిళ సినిమాలలో, ముఖ్యంగా ఆయన పాడిన పాటలలో కార్తీక్ సుబ్బరాజ్ దర్శకత్వం వహించిన జిగర్తాండలో గ్యాంగ్‌స్టర్‌గా అతిధి పాత్రలో అతిధి పాత్రలో నటించాడు. భారతదేశంలోని ఒక సంగీత టెలివిజన్ ధారావాహిక అయిన ది దేవారిస్ట్స్ లో<ref name="dewarist">{{cite web|date=12 November 2012|title=Watch: The Dewarists S02E03 – Today|url=http://nh7.in/indiecision/2012/11/12/watch-the-dewarists-s02e03-today/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223062748/http://nh7.in/indiecision/2012/11/12/watch-the-dewarists-s02e03-today/|archive-date=23 December 2015|access-date=22 December 2015|publisher=nh7.in}}</ref> నటించాడు, ఇది కొంతవరకు సంగీత డాక్యుమెంటరీ, ప్రయాణ కథనం. == డిస్కోగ్రఫీ == === సినిమా పాటలు === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !పాట !సినిమా !స్వరకర్త !సహ గాయకులు !గమనికలు |- |2008 |దిండుకల్లు దిండుకల్లు |''దిండిగల్ సారథి'' |ధినా |గ్రేస్, చిన్నపొన్ను | |- | rowspan="3" |2013 |"కాసు పనం" |''సూదు కవ్వం'' |సంతోష్ నారాయణన్ |గాన బాలా |కామియో |- |"దయ్యారే దయ్యారే" |''పాండియ నాడు'' |డి. ఇమ్మాన్ |పవన్, నటరాజ్, పళనియమ్మల్ | |- |"వరుతపడత వాలిబర్ సంగం" |''వరుతపదత వాలిబర్ సంఘం'' |డి. ఇమ్మాన్ |శివకార్తికేయన్ | |- | rowspan="10" |2014 |"కళ్యాణమాం కళ్యాణం" |''కోకిల'' |సంతోష్ నారాయణన్ | | |- |"రాస మగరస (డ్యూయెట్ వెర్షన్)" |''ముందసుపట్టి'' |సీన్ రోల్డాన్ |రీటా, సీన్ రోల్డాన్ | |- |"కిల్లాడి ఒరుత్తన్" |''ముందసుపట్టి'' |సీన్ రోల్డాన్ | | |- |"బోధయిల్ పాతాళ్ మారుమ్" |''సారభం'' |బ్రిట్టో మైఖేల్ |బ్రిట్టో మైఖేల్ | |- |"కన్నమ్మ" |''జిగర్తాండ'' |సంతోష్ నారాయణన్ |రీటా | |- |"పాండి నాట్టు కోడి" |''జిగర్తాండ'' |సంతోష్ నారాయణన్ | |గేయ రచయిత, కామియో |- |"టక్కు టక్కు" |''సిగరం తోడు'' |డి. ఇమ్మాన్ |వరుణ్ పరంధామన్ | |- |"ఒరు రోజా" |''జీవా'' |డి. ఇమ్మాన్ |పూజా ఎ.వి. | |- |"సోడా బాటిల్" |''పూజై'' |యువన్ శంకర్ రాజా |యాజిన్ నిజార్ , సత్యన్ | |- |"స్నేహం" |''కప్పల్'' |నటరాజన్ శంకరన్ | | |- | rowspan="10" |2015 |"యార్ ఎన్న సొన్నాలుమ్" |''అంబాలా'' |హిప్ హాప్ తమీజా |కుట్లే ఖాన్, వరుణ్ పరంధామన్ | |- |"కట్టికిడా" |''కాకి సట్టై'' |అనిరుధ్ రవిచందర్ |మానసి, దుర్గ, అనిత |గీత రచయిత |- |"అరక్కి" |''రోమియో జూలియట్'' |డి. ఇమ్మాన్ | | |- |"నానే థాన్ రాజా" |''ఇంద్రు నేత్రు నాలై'' |హిప్ హాప్ తమీజా | | |- |"నల్లవన కెట్టవన" |''సవాలే సమాలి'' |ఎస్. థమన్ |ఎల్.ఆర్.ఈశ్వరి | |- |"కాకపొన్ను" |''యాచన్'' |యువన్ శంకర్ రాజా |ప్రియదర్శిని, [[యువన్ శంకర్ రాజా]] | |- |"డకల్టి" |''త్రిష ఇల్లానా నయనతార'' |జి.వి. ప్రకాష్ కుమార్ |ఆండ్రియా జెరెమియా , గానా బాలా | |- |"బేబీ బేబీ" |''ఉరుమీన్'' |అచ్చు రాజమణి | | |- |"కెనాథకానుం కెనాథకానుం" |''144 తెలుగు in లో'' |సీన్ రోల్డాన్ |మాళవిక సుందర్ | |- |"కాసు కడచా వదులైన పుడిక్కుం" |''144 తెలుగు in లో'' |సీన్ రోల్డాన్ |గౌరీశంకర్, సుష | |- | rowspan="10" |2016 |"వైయంబట్టి" |''ఇదం పొరుల్ యేవల్'' |యువన్ శంకర్ రాజా |ప్రియదర్శిని | |- |"ముతాలే" |''ఆగమం'' |విశాల్ చంద్రశేఖర్ |సెంధిల్ దాస్ | |- |"ఎన్నమ్మా ఇపడి పన్రింగళేమా" |''సారల్'' |ఇషాన్ దేవ్ |ఇషాన్ దేవ్ | |- |"గేబ్రియెలింటే దర్శనం" |''గుప్పీ'' |విష్ణు విజయ్ | | |- |"మాంగళ్యమే" |''ఒరు నాల్ కూతు'' |జస్టిన్ ప్రభాకరన్ |రిచర్డ్, డాక్టర్ నారాయణన్ | |- |"డోమెరు లార్డు" |''జిల్ జంగ్ జక్'' |విశాల్ చంద్రశేఖర్ |కవిత థామస్ | |- |"కూచి మిట్టై" |''అరణ్మనై 2'' |హిప్ హాప్ తమీజా | | |- |"ఎరంగి వందు" |''కథాకళి'' |హిప్ హాప్ తమీజా |హిప్ హాప్ తమీజా ఆది | |- |"మానే మానే" |''ఉరియాడి'' |మసాలా కాఫీ |మసాలా కాఫీ | |- |"వండియిలే నెల్లు వరుమ్" |''కిడారి'' |దర్బుకా శివ |సంజన దివాకర్ కల్మంజే | |- | rowspan="7" |2017 |"తీరత విలయట్టు పిళ్ళై" |''కవన్'' |హిప్ హాప్ తమీజా |[[హిప్హాప్ తమిజా]], పద్మలత, జార్జినా మాథ్యూ | |- |"ఆనా పోరుంథవన్" |''ఇవాన్ యారేంద్రు తేరికిరథ'' |ఎన్.ఆర్. రఘునాథన్ |[[కృష్ణరాజ్ (సింగర్)|కృష్ణరాజ్]] | |- |"పాపం పిల్లదేవరో" |''లండన్ బాబులు'' |క | | |- |"హర హర మహాదేవకి" |''హర హర మహాదేవకి'' |బాలమురళి బాలు |ప్రతి బాలసుబ్రమణ్యం, షర్మిల | |- |"వీసుం కాథోడాధాన్" |''పవర్ పాండి'' |సీన్ రోల్డాన్ |సీన్ రోల్డాన్ | |- |"తంగాచి పాట" |''మేయాధ మాన్'' |సంతోష్ నారాయణన్ | | |- |"ఎంతాను మోనే" |''ఓమనకుట్టన్ సాహసాలు'' |అరుణ్ మురళీధరన్ డాన్ విన్సెంట్ | | |- | rowspan="7" |2018 |"సోడక్కు మేళా" |''తానా సేర్న్ధ కూట్టం'' |అనిరుధ్ రవిచందర్ | | |- |"టగరు బంటు టగరు" |''తాగారు'' |చరణ్ రాజ్ |అనిరుద్ధ శాస్త్రి, నిఖిల్ పార్థ |కన్నడలో అరంగేట్రం |- |వెల్లకర వేలాయి |''కడైకుట్టి సింగం'' |డి. ఇమ్మాన్ | | |- |ఒరు తీప్పెట్టిక్కుం వెండా |''తీవండి'' |కైలాస్ మీనన్ | |మలయాళం సినిమా |- |"అయోగ్య టైటిల్ ట్రాక్" |''అయోగ్య'' |అర్జున్ జన్య | |కన్నడ సినిమా |- |"ఆహా కళ్యాణం" |''పెట్టా'' |అనిరుధ్ రవిచందర్ | | |- |"ఎంగుం పుగజ్ తువాంగా" |''పరియేరుం పెరుమాళ్'' |సంతోష్ నారాయణన్ |కల్లూర్ మరియప్పన్ | |- | rowspan="7" |2019 |"నటసార్వభౌమ టైటిల్ సాంగ్" |''నటసార్వభౌమ'' |డి. ఇమ్మాన్ |సంజిత్ హెగ్డే , జితిన్ రాజ్ |కన్నడ సినిమా |- |"డింగ్ డాంగ్ టైటిల్ సాంగ్" |''సర్వం తాళ మాయం'' |ఏఆర్ రెహమాన్ |బంబా భకాయరాజ్ | |- |"కేల కేల కేలప్పు" |''ఒంగల పోదనమ్ సర్'' |రెజిమోన్ | | |- |"పుటుక్కు జరా జరా" |''బ్రోచెవారెవరురా'' |ఆదిత్య సంగీతం |వివేక్ సాగర్ | |- |"న్జాన్ జాక్సన్ అల్లెడా" |''అంబిలి'' |E4 ఎంటర్టైన్మెంట్ |విష్ణు విజయ్ |మలయాళం సినిమా |- |"ఉసరు బతిరి" |''50/50'' |ట్రెండ్ మ్యూజిక్ |ధరణ్ కుమార్ | |- |"న్జాన్ తేడుం" |''డ్రైవింగ్ లైసెన్స్'' |యక్జాన్ గ్యారీ పెరీరా & నేహా ఎస్ నాయర్ | | |- | rowspan="5" |2020 |"యెద్దెలో భారతీయ" |''పెద్దమనిషి'' |బి. అజనీష్ లోక్‌నాథ్ | |కన్నడ సినిమా |- |"సూరి అన్నా" |''సలాగా'' |చరణ్ రాజ్ | |కన్నడ సినిమా |- |"కెలప్పు కెలప్పు", "ఏరెడుత్తు పాకమా" |''ఎంజీఆర్ మగన్'' |తాను |పూజా వైద్యనాథ్ | |- |"అందరాతిల్ తొంగుధైయా" |''కన్ని మాడం'' | |హరి సాయి | |- |"హుడుగి బెకా" |''కలవే మోసాగర'' |లోకేష్. కె | |కన్నడ సినిమా |- | rowspan="8" |2021 |"మూలిమణి ముద్దేశా" |''ఇన్స్పెక్టర్ విక్రమ్'' |అనూప్ సీలిన్ | |కన్నడ సినిమా |- |"ముత్తైకుల్లా" |''కాదల్'' |స్వీకర్ అగస్తి |ప్రణీతి (అదనపు) | |- |"యెన్నే హోడ్డు నాను" |''కోపము'' |ఆర్. హరి బాబు | |కన్నడ సినిమా |- |"నీ ప్రేమానీ" |''అర్ధ శతబ్ధం'' |నౌఫల్ రాజా AIS | |తెలుగు సినిమా |- |"నోడు నోడు యోగి బోసు" |''లంకే'' |కార్తీక్ శర్మ | |కన్నడ సినిమా |- |"దేవి కళ్యాణ వైభోగమే" |''వివాహ భోజనంబు'' |అనివీ |చిన్మయి |తెలుగు సినిమా |- |"నేసామే" |''శివకుమారిన్ సబాధం'' |హిప్ హాప్ తమీజా |సుదర్శన్ అశోక్ | |- |"పోగుం వళిగల్" |''కుతిరైవాల్'' |ప్రదీప్ కుమార్ | | |- | rowspan="5”" |2022 |"దిప్పం దప్పం" |''కాతువాకుల రెండు కాదల్'' |అనిరుధ్ రవిచందర్ |[[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | |- |"మజ్జా మజ్జా" |''ఫస్ట్ డే ఫస్ట్ షో'' | |ఆదిత్య సంగీతం |రధన్ |- |"విజిల్ సాంగ్" |''ది వారియర్'' |శ్రీనిషా జయశీలన్ |ఆదిత్య సంగీతం |దేవి శ్రీ ప్రసాద్ |- |”గణపతి తునయరులుక” |''మాలికప్పురం'' |సంతోష్ వర్మ | |రంజిన్ రాజ్ |- |"ఎధనాల వరుతం" |''యానై'' | |డ్రమ్ స్టిక్స్ ప్రొడక్షన్స్ |[[జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్|జి.వి. ప్రకాష్ కుమార్]] |- | rowspan="8" |2023 |"నాడోడి మన్నన్" |''వాతి'' |[[జి. వి. ప్రకాష్ కుమార్|జి.వి. ప్రకాష్ కుమార్]] | |తెలుగు-తమిళ ద్విభాషా చిత్రం |- |"సోరు ధాన్ ముక్కియం" |''[[సింగిల్ శంకరం స్మార్ట్‌ఫోన్ సిమ్రానం]]'' |[[లియోన్ జేమ్స్]] | | |- |"కాట్టు పాయపుల్లా" |లెట్స్ గెట్ మ్యారీడ్ |రమేష్ తమిళమణి |పాల్ డబ్బా |తమిళ సినిమా |- |"ముత్తా అందమైన ముద్దుగుమ్మ" |''అడియా'' |జస్టిన్ ప్రభాకరన్ | |తమిళ సినిమా |- |"మావిలై మావిలై తోరణంగా" |''నాడు'' |సి. సత్య | | |- |"తలకిరుక్కు" |''కరోనా ధావన్'' |రిజో జోసెఫ్ | |మలయాళ సినిమా<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/thalakirukku-song-from-corona-javan-tops-popularity-charts/articleshow/99927485.cms?from=mdr|title='Thalakirukku' song from 'Corona Javan' tops popularity charts|date=2023-05-02|work=The Times of India|access-date=2023-08-12|issn=0971-8257}}</ref> |- |"బంబాడియో" |''వేలా'' |సామ్ సిఎస్ |సామ్ సిఎస్ |మలయాళం సినిమా |- |"మంజీర శింజితం" |''కుటుంబం'' |విష్ణు విజయ్ |విష్ణు విజయ్ |మలయాళ సినిమా<ref>{{Cite web|date=21 August 2023|title=First song from Basil Joseph-starrer Falimy out|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/oct/21/first-song-from-basil-joseph-starrer-falimy-out-48835.html|access-date=24 October 2023|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> |- | rowspan="7" |2024 |"పుణ్య పుస్తకమే" |''సమాధాన పుస్తకం'' |4 సంగీతం | |మలయాళ సినిమా<ref name="Punya Pusthakame song from Samadhana Pusthakam is out">{{cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/videos/2024/May/30/punya-pusthakame-song-from-samadhana-pusthakam-is-out|title=Punya Pusthakame song from Samadhana Pusthakam is out|last1=|first1=|date=30 May 2024|access-date=24 April 2025|publisher=Cinema Express|page=|language=en}}</ref> |- |"ముతళగు" |''దీపావళి బోనస్'' |మరియా జెరాల్డ్ | | |- |"పరవుడు" | rowspan="1" |''వడక్కుపట్టి రామసామి'' | rowspan="1" |సీన్ రోల్డాన్ |అరివు | |- |"దమక్కు దమక్కు" | rowspan="2" |''కల్వన్'' | rowspan="2" |జి.వి. ప్రకాష్ కుమార్ | | |- |"కలవాని పసంగ" | | |- |"కొంబు వెచా" |''గరుడన్'' |[[యువన్ శంకర్ రాజా]] | | |- |"సావదీక" |''విదాముయార్చి'' |[[అనిరుధ్ రవిచందర్]] |[[అనిరుధ్ రవిచందర్]] | |- | rowspan="3" |2025 |"ఉప్పు కప్పురంబు" |''[[ఉప్పు కప్పురంబు]]'' |స్వీకర్ అగస్తి | |తెలుగు సినిమా |- |"బంగీ బంగారి" |''ఎక్కా'' |చరణ్ రాజ్ | |కన్నడ సినిమా |- |"ఎన్ పాటన్ సామి వరుమ్" |ఇడ్లీ కడై |జి.వి. ప్రకాష్ కుమార్ | | |} === ఆల్బమ్‌లు === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !పాట !ఆల్బమ్ !సహ గాయకులు !సంగీత దర్శకుడు !గమనికలు |- |2019 |తమిళి |''తమిళి'' |హిప్ హాప్ తమీజా |హిప్ హాప్ తమీజా |వెబ్ సిరీస్ |} === స్వరకర్త === {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సినిమా !గమనికలు |- |2016 |''అవియల్'' | |- |2016 |''ఉరియాడి'' | |- |2021 |''ఎంజీఆర్ మగన్'' | |- |2023 |''కుయికో'' | |} == ఫిల్మోగ్రఫీ == * ''సూదు కవ్వుమ్'' (2013) "కాసు పనం" పాటలో గాయకుడిగా * ''జిగర్తాండ'' (2014) వెట్టు కుమార్‌గా * ''మేయాద మాన్'' (2017) "తంగచి" పాటలో * ''తగరు'' (2018) (కన్నడ) "తగరు బంతు తాగారు" పాటలో గాయకుడిగా * ''పన్నైయర్ గా జాక్ పాట్'' (2019) * ''రిపీట్ షూ'' (2022) * ''వల్లవనుక్కుం వల్లవన్'' (2023) * ''తీర్కాదరిషి'' (2023) == టెలివిజన్ == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !టెలివిజన్ షో పేరు !పాత్ర !నెట్‌వర్క్ |- |2023 |సూపర్ సింగర్ జూనియర్ (సీజన్ 9) |న్యాయమూర్తి |స్టార్ విజయ్ |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name|nm5654096}} [[వర్గం:1977 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా సంగీత దర్శకులు]] e6k83yovfkp49xndvpsxawckwgz2qmp 0 464553 4991350 4938119 2026-10-29T15:21:27Z Kalasagary 107518 /* ఆరోగ్య రహస్యం */ 4991350 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్ | residence = | other_names = | image = Dr. Jandyala Shankar.jpg | imagesize = 200px | caption = జంధ్యాల శంకర్ | birth_name = | birth_date = [[1935]] | birth_place = [[విజయవాడ]] లో | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = వైద్యులు, మాజీ మేయర్ | occupation = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= | partner = | children = | father = [[జంధ్యాల దక్షిణామూర్తి]] | mother = | website = | footnotes = | employer = | weight = }} '''డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్''' వైద్యునిగా, [[విజయవాడ]] నగర మేయర్ గా సేవలందించారు. == జననం == జంధ్యాల శంకర్ [[1935]]లో డాక్టర్ [[జంధ్యాల దక్షిణామూర్తి]] నాలుగవ కుమారుడిగా [[విజయవాడ]]లో జన్మించారు. జంధ్యాల దక్షిణామూర్తి గారు విజయవాడ మున్సిపల్ చైర్మేన్ గా పనిచేసారు. వైద్యవిద్యనభ్యసించి, [[అమెరికా]]లో న్యూక్లియర్ మెడిసన్ చదువుకున్నారు. తొలుత [[విజయవాడ]]లో వైద్యునిగా సేవలందించారు. == విజయవాడ మేయర్ గా == కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున [[విజయవాడ]] మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ కు మేయర్ గా [[1987]] నుండి [[1992]] వరకు ఐదేళ్ళ పాటు పనిచేశారు.<ref>{{Cite web|last=https://www.youtube.com/watch?v=vVIg-l1FfKw&t=1s|title=|url=}}</ref> "శ్రీమతి తుమ్మలపల్లి అన్నపూర్ణమ్మ బ్రాహ్మణ విద్యార్థుల హోం ట్రుస్ట్" కు అధ్యక్షులుగా వున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Trust Board – Smt.Tummalaplli Annapurnamma Students Home Trust|url=https://www.brahminstudentseducation.in/trust-board/|access-date=2026-03-11|language=en-US}}</ref> ==ఆరోగ్య రహస్యం == ప్రతీ రోజు ఉదయం అరగంట సేపు నడవడం ఈయన ఆరోగ్య రహస్యం. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == * https://www.youtube.com/watch?v=vVIg-l1FfKw [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:విజయవాడ]] [[వర్గం:విజయవాడ వ్యక్తులు]] 1igt5au0vatoiar7lxviyy76bh4cva2 0 473561 4991565 4788610 2026-10-30T05:02:40Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991565 wikitext text/x-wiki మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయిజిల్లాలో]] 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడిన కొత్త ఆదాయ విభాగం.<ref name="SathyaSaiMadakasiraDiv20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2025-12-28|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|access-date=2026-01-11|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> ఇది 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో భాగంగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=రెవిన్యూ విభాగము {{!}} Sri Sathyasai District {{!}} India|url=https://srisathyasai.ap.gov.in/te/%e0%b0%b0%e0%b1%86%e0%b0%b5%e0%b0%bf%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%af%e0%b1%82-%e0%b0%b5%e0%b0%bf%e0%b0%ad%e0%b0%be%e0%b0%97%e0%b0%ae%e0%b1%81/|access-date=2026-01-11|language=te}}</ref> శ్రీ సత్యసాయిజిల్లాలో ని [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి 5 మండలాలు విభజించటం ద్వారా ఈ రెవెన్యూ డివిజను ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=మడకశిర ఆర్డీఓ కార్యాలయం ప్రారంభం {{!}} - {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/sri-sathya-sai/2666593|access-date=2026-01-11|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|last=Service|first=Express News|work=The New Indian Express|access-date=2026-01-11|language=en}}</ref> == చరిత్ర == మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో]] కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో సత్యసాయి జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 5కు చేరుకుంది. సత్యసాయి జిల్లాలోని పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను నుండి [[మడకశిర]], [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]], [[రొల్ల మండలం|రొల్ల]], [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]], [[అగలి మండలం|ఆగలి]] మండలాలు (5) విభజించి ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఈ రెవెన్యూ డివిజను [[మడకశిర]] ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="SathyaSaiMadakasiraDiv2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> == రెవెన్యూ డివిజనులోని మండలాలు == ఈ రెవెన్యూ జివిజనులో 5 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2025-12-28|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|access-date=2026-01-11|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> * [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] * [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] * [[అగలి మండలం|అగలి]] * [[రొల్ల మండలం|రొల్ల]] * [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] jnepwlr7havkk5ubzjy53tjedgh56ze 4991566 4991565 2026-10-30T05:06:36Z యర్రా రామారావు 28161 4991566 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను | type = [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లోని మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు |రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2025 డిసెంబరు 31 |founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[మడకశిర]] }} మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయిజిల్లాలో]] 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడిన కొత్త ఆదాయ విభాగం.<ref name="SathyaSaiMadakasiraDiv20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2025-12-28|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|access-date=2026-01-11|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> ఇది 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో భాగంగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=రెవిన్యూ విభాగము {{!}} Sri Sathyasai District {{!}} India|url=https://srisathyasai.ap.gov.in/te/%e0%b0%b0%e0%b1%86%e0%b0%b5%e0%b0%bf%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%af%e0%b1%82-%e0%b0%b5%e0%b0%bf%e0%b0%ad%e0%b0%be%e0%b0%97%e0%b0%ae%e0%b1%81/|access-date=2026-01-11|language=te}}</ref> శ్రీ సత్యసాయిజిల్లాలో ని [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి 5 మండలాలు విభజించటం ద్వారా ఈ రెవెన్యూ డివిజను ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=మడకశిర ఆర్డీఓ కార్యాలయం ప్రారంభం {{!}} - {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/sri-sathya-sai/2666593|access-date=2026-01-11|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|last=Service|first=Express News|work=The New Indian Express|access-date=2026-01-11|language=en}}</ref> == చరిత్ర == మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో]] కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో సత్యసాయి జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 5కు చేరుకుంది. సత్యసాయి జిల్లాలోని పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను నుండి [[మడకశిర]], [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]], [[రొల్ల మండలం|రొల్ల]], [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]], [[అగలి మండలం|ఆగలి]] మండలాలు (5) విభజించి ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఈ రెవెన్యూ డివిజను [[మడకశిర]] ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="SathyaSaiMadakasiraDiv2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> == రెవెన్యూ డివిజనులోని మండలాలు == ఈ రెవెన్యూ జివిజనులో 5 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2025-12-28|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|access-date=2026-01-11|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> * [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] * [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] * [[అగలి మండలం|అగలి]] * [[రొల్ల మండలం|రొల్ల]] * [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 7ghzkg14jn6ril86jgffnrdg14yhvlb 4991568 4991566 2026-10-30T05:07:25Z యర్రా రామారావు 28161 సమాతరపెట్టె కూర్పు 4991568 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను | type = [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లోని మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు |రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2025 డిసెంబరు 31 |founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[మడకశిర]] }} మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయిజిల్లాలో]] 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడిన కొత్త ఆదాయ విభాగం.<ref name="SathyaSaiMadakasiraDiv20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2025-12-28|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|access-date=2026-01-11|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> ఇది 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో భాగంగా ఏర్పడింది.<ref>{{Cite web|title=రెవిన్యూ విభాగము {{!}} Sri Sathyasai District {{!}} India|url=https://srisathyasai.ap.gov.in/te/%e0%b0%b0%e0%b1%86%e0%b0%b5%e0%b0%bf%e0%b0%a8%e0%b1%8d%e0%b0%af%e0%b1%82-%e0%b0%b5%e0%b0%bf%e0%b0%ad%e0%b0%be%e0%b0%97%e0%b0%ae%e0%b1%81/|access-date=2026-01-11|language=te}}</ref> శ్రీ సత్యసాయిజిల్లాలో ని [[పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి 5 మండలాలు విభజించటం ద్వారా ఈ రెవెన్యూ డివిజను ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=మడకశిర ఆర్డీఓ కార్యాలయం ప్రారంభం {{!}} - {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/sri-sathya-sai/2666593|access-date=2026-01-11|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|last=Service|first=Express News|work=The New Indian Express|access-date=2026-01-11|language=en}}</ref> == చరిత్ర == మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో]] కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో సత్యసాయి జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 5కు చేరుకుంది. సత్యసాయి జిల్లాలోని పెనుకొండ రెవెన్యూ డివిజను నుండి [[మడకశిర]], [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]], [[రొల్ల మండలం|రొల్ల]], [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]], [[అగలి మండలం|ఆగలి]] మండలాలు (5) విభజించి ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఈ రెవెన్యూ డివిజను [[మడకశిర]] ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="SathyaSaiMadakasiraDiv2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> == రెవెన్యూ డివిజనులోని మండలాలు == ఈ రెవెన్యూ జివిజనులో 5 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=2025-12-28|title=Final notification on district reorganisation in Andhra Pradesh on December 31|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/28/final-notification-on-district-reorganisation-in-andhra-pradesh-on-december-31|access-date=2026-01-11|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> * [[మడకశిర మండలం|మడకశిర]] * [[అమరాపురం మండలం|అమరాపురం]] * [[అగలి మండలం|అగలి]] * [[రొల్ల మండలం|రొల్ల]] * [[గుడిబండ మండలం|గుడిబండ]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] khleia3fpt1z2jtt2168ezdzln8c7ik 0 473685 4991557 4788837 2026-10-30T04:37:44Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991557 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను | settlement_type =[[రెవెన్యూ డివిజను]], [[అన్నమయ్య జిల్లా]] | image_map = Revenue Divisions Of Annamayya.png | map_caption = అన్నమయ్య జిల్లాలోని పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{Flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2025 డిసెంబరు 31 | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = [[ప్రధాన కేంద్రం |ప్రధాన కేంద్రం]] | seat = [[పీలేరు]] }} '''పిలేరు రెవెన్యూ డివిజను,''' అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని అన్నమయ్య జిల్లాలో ఒక పరిపాలనా విభాగం. <ref name="AnnamayyaReorg20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Re-structuring of Annamayya District - Headquarters at Madanapalle and Creation of New Revenue Division at Pileru-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.959/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> జిల్లాలోని మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఇందులో ఎనిమిది మండలాలు ఉన్నాయి. 2025లో జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సందర్భంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన జిల్లా ఏకీకరణ, పరిపాలనా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ ఆదాయ విభాగం 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/31/two-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh|title=Two new districts come into existence in Andhra Pradesh|date=2025-12-31|work=The New Indian Express|access-date=2026-01-04}}</ref> == చరిత్ర == పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను, అన్నమయ్య జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో అన్నమయ్య జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 3కు చేరుకుంది. [[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు జిల్లాలోని]] [[పలమనేరు రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి, [[సదుం మండలం|సదుం]], [[సోమల మండలం|సోమల]] మండలాలు (2), అన్నమయ్య జిల్లాలోని [[రాయచోటి రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[పీలేరు మండలం|పీలేరు]], [[గుర్రంకొండ మండలం|గుర్రంకొండ]], [[కలకడ మండలం|కలకడ]], [[కంభంవారిపల్లె మండలం|కంభంవారిపల్లె]] మండలాలు (4), అలాగే [[మదనపల్లి రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[కలికిరి మండలం|కలికిరి]], [[వాల్మీకిపురం మండలం|వాల్మీకిపురం]] మండలాలు (2) మొత్తం 8 మండలాలు విభజించి, ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఇది పీలేరు ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="AnnamayyaReorg2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Re-structuring of Annamayya District - Headquarters at Madanapalle and Creation of New Revenue Division at Pileru-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.959/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> == డివిజనులోని మండలాలు == రెవెన్యూ డివిజనులో ఎనిమిది మండలాలు ఉన్నాయిః <ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2025/Dec/31/two-new-districts-come-into-existence-in-andhra-pradesh|title=Two new districts come into existence in Andhra Pradesh|date=2025-12-31|work=The New Indian Express|access-date=2026-01-04}}</ref> {| class="wikitable" |+రెవెన్యూ జివిజనులలోని మండలాలు, గ్రామాలు, జనాభా గణాంకాలు !వ.సంఖ్య !మండలం !మొత్తం రెవెన్యూ గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు !నిర్జన గ్రామాలు పోను మిగిలిన గ్రామాలు !పురుషులు !స్త్రీలు !మండల జనాభా మొత్తం (2011) !నివాస గృహాలు |- |2 |[[సదుం మండలం|సదుం]] |16 |0 |16 | | | | |- |2 |[[సోమల మండలం|సోమల]] |13 |0 |13 | | | | |- |3 |[[పీలేరు మండలం|పీలేరు]] |14 |0 |14 | | | | |- |4 |[[గుర్రంకొండ మండలం|గుర్రంకొండ]] |17 |0 |17 | | | | |- |5 |[[కలకడ మండలం|కలకడ]] |16 |0 |16 | | | | |- |6 |[[కంభంవారిపల్లె మండలం|కంభంవారిపల్లె]] |21 |1 |20 | | | | |- |7 |[[కలికిరి మండలం|కలికిరి]] |14 |0 |14 | | | | |- |8 |[[వాల్మీకిపురం మండలం|వాల్మీకిపురం]] |17 |0 |17 | | | | |- |colspan="2"|మొత్తం |128 |1 |127 | | | | |} == మూలాలు == {{Reflist}} {{అన్నమయ్య జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:అన్నమయ్య జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ భౌగోళిక ప్రాంతాలు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] p2zfa6ki4z4e7ord24471uy57ptykmo 0 473764 4991558 4788611 2026-10-30T04:38:23Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991558 wikitext text/x-wiki అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను, అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రకాశం జిల్లాలో పరిపాలనా విభాగం.<ref name="PrakasamReorg20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> జిల్లాలోని మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఇందులో తొమ్మిది మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Correspondent|first=D. C.|date=2025-12-30|title=Prakasam District Expanded to 28 Mandals After Reorganisation|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/prakasam-district-expanded-to-28-mandals-after-reorganisation-1927251|access-date=2026-01-12|website=www.deccanchronicle.com|language=en}}</ref> 2025లో జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సందర్భంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన జిల్లా ఏకీకరణ, పరిపాలనా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ ఆదాయ విభాగం 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడింది. == చరిత్ర == అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను ప్రకాశం జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో ప్రకాశం జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 3కు చేరుకుంది. 2022లో ఏర్పడిన బాపట్ల జిల్లాలోని [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి, [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]], [[జే.పంగులూరు మండలం|జానికవరం పంగులూరు]], [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]], [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురువ]], [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులూరు]], మండలాలు (5), ప్రకాశం జిల్లాలోని [[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]], [[తాళ్ళూరు మండలం|తాళ్లూరు]] మండలాలు (2) [[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]], [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]], [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] మండలాలు (3) మొత్తం 10 మండలాలు విభజించి, ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఇది [[అద్దంకి]] ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="PrakasamReorg2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> ==డివిజనులోని మండలాలు== # [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]] # [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] # [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]] # [[జే.పంగులూరు మండలం|జే.పంగులూరు]] # [[దర్శి మండలం|దర్శి]] # [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]] # [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురవ]] # [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]] # [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులురు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}{{ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] e01obe0efjo152a1ltkry3oxr1cozg5 4991559 4991558 2026-10-30T04:48:39Z యర్రా రామారావు 28161 4991559 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను | type = [[ప్రకాశం జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ విభాగం]] | image_map = | map_caption = Addanki revenue division in Prakasam district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | established_title = [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | established_date = 2025 డిసెంబరు 31 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[అద్దంకి]] }} అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను, అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రకాశం జిల్లాలో పరిపాలనా విభాగం.<ref name="PrakasamReorg20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> జిల్లాలోని మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఇందులో తొమ్మిది మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Correspondent|first=D. C.|date=2025-12-30|title=Prakasam District Expanded to 28 Mandals After Reorganisation|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/prakasam-district-expanded-to-28-mandals-after-reorganisation-1927251|access-date=2026-01-12|website=www.deccanchronicle.com|language=en}}</ref> 2025లో జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సందర్భంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన జిల్లా ఏకీకరణ, పరిపాలనా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ ఆదాయ విభాగం 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడింది. == చరిత్ర == అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను ప్రకాశం జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో ప్రకాశం జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 3కు చేరుకుంది. 2022లో ఏర్పడిన బాపట్ల జిల్లాలోని [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి, [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]], [[జే.పంగులూరు మండలం|జానికవరం పంగులూరు]], [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]], [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురువ]], [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులూరు]], మండలాలు (5), ప్రకాశం జిల్లాలోని [[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]], [[తాళ్ళూరు మండలం|తాళ్లూరు]] మండలాలు (2) [[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]], [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]], [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] మండలాలు (3) మొత్తం 10 మండలాలు విభజించి, ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఇది [[అద్దంకి]] ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="PrakasamReorg2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> ==డివిజనులోని మండలాలు== # [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]] # [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] # [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]] # [[జే.పంగులూరు మండలం|జే.పంగులూరు]] # [[దర్శి మండలం|దర్శి]] # [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]] # [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురవ]] # [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]] # [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులురు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}{{ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 00yngw9g6ittxt2xily2igny97mkdwv 4991560 4991559 2026-10-30T04:51:39Z యర్రా రామారావు 28161 4991560 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను | type = [[ప్రకాశం జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ విభాగం]] | image_map = | map_caption = Addanki revenue division in Prakasam district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | established_title = [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | established_date = 2025 డిసెంబరు 31 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[అద్దంకి]] }} అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను, అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రకాశం జిల్లాలో పరిపాలనా విభాగం.<ref name="PrakasamReorg20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> జిల్లాలోని మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఇందులో తొమ్మిది మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=Correspondent|first=D. C.|date=2025-12-30|title=Prakasam District Expanded to 28 Mandals After Reorganisation|url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/andhra-pradesh/prakasam-district-expanded-to-28-mandals-after-reorganisation-1927251|access-date=2026-01-12|website=www.deccanchronicle.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|author=Deccan Chronicle|date=2025-12-30|title=Prakasam District Expanded to 28 Mandals After Reorganisation|url=https://www.deccanchronicle.com|access-date=2026-01-12|language=en}}</ref> 2025లో జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సందర్భంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన జిల్లా ఏకీకరణ, పరిపాలనా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ ఆదాయ విభాగం 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడింది. == చరిత్ర == అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను ప్రకాశం జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో ప్రకాశం జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 3కు చేరుకుంది. 2022లో ఏర్పడిన బాపట్ల జిల్లాలోని [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి, [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]], [[జే.పంగులూరు మండలం|జానికవరం పంగులూరు]], [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]], [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురువ]], [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులూరు]], మండలాలు (5), ప్రకాశం జిల్లాలోని [[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]], [[తాళ్ళూరు మండలం|తాళ్లూరు]] మండలాలు (2) [[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]], [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]], [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] మండలాలు (3) మొత్తం 10 మండలాలు విభజించి, ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఇది [[అద్దంకి]] ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="PrakasamReorg2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> ==డివిజనులోని మండలాలు== # [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]] # [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] # [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]] # [[జే.పంగులూరు మండలం|జే.పంగులూరు]] # [[దర్శి మండలం|దర్శి]] # [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]] # [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురవ]] # [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]] # [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులురు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}{{ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] buzsorvwqwxrv1q5m4udrgev20s6a0r 4991561 4991560 2026-10-30T04:51:57Z యర్రా రామారావు 28161 4991561 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను | type = [[ప్రకాశం జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ విభాగం]] | image_map = | map_caption = Addanki revenue division in Prakasam district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | established_title = [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] | established_date = 2025 డిసెంబరు 31 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[అద్దంకి]] }} అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను, అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని ప్రకాశం జిల్లాలో పరిపాలనా విభాగం.<ref name="PrakasamReorg20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> జిల్లాలోని మూడు రెవెన్యూ డివిజన్లలో ఇది ఒకటి. ఇందులో తొమ్మిది మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|author=Deccan Chronicle|date=2025-12-30|title=Prakasam District Expanded to 28 Mandals After Reorganisation|url=https://www.deccanchronicle.com|access-date=2026-01-12|language=en}}</ref> 2025లో జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సందర్భంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చేపట్టిన జిల్లా ఏకీకరణ, పరిపాలనా పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ ఆదాయ విభాగం 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడింది. == చరిత్ర == అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను ప్రకాశం జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో ప్రకాశం జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 3కు చేరుకుంది. 2022లో ఏర్పడిన బాపట్ల జిల్లాలోని [[చీరాల రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి, [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]], [[జే.పంగులూరు మండలం|జానికవరం పంగులూరు]], [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]], [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురువ]], [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులూరు]], మండలాలు (5), ప్రకాశం జిల్లాలోని [[ఒంగోలు రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]], [[తాళ్ళూరు మండలం|తాళ్లూరు]] మండలాలు (2) [[కనిగిరి రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[దర్శి శాసనసభ నియోజకవర్గం|దర్శి]], [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]], [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] మండలాలు (3) మొత్తం 10 మండలాలు విభజించి, ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఇది [[అద్దంకి]] ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="PrakasamReorg2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> ==డివిజనులోని మండలాలు== # [[అద్దంకి మండలం|అద్దంకి]] # [[కురిచేడు మండలం|కురిచేడు]] # [[కొరిశపాడు మండలం|కొరిశపాడు]] # [[జే.పంగులూరు మండలం|జే.పంగులూరు]] # [[దర్శి మండలం|దర్శి]] # [[దొనకొండ మండలం|దొనకొండ]] # [[బల్లికురవ మండలం|బల్లికురవ]] # [[ముండ్లమూరు మండలం|ముండ్లమూరు]] # [[సంతమాగులూరు మండలం|సంతమాగులురు]] ==మూలాలు== {{Reflist}}{{ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:ప్రకాశం జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] ks4rjkwv4g9zq4vb4w9y1s2hqnxtrc9 0 473882 4991562 4788605 2026-10-30T04:56:29Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991562 wikitext text/x-wiki బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను, [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని]] నంద్యాల జిల్లాకు చెందిన [[పరిపాలనా విభాగం]].<ref>{{Cite web|title=Revenue Divisions {{!}} Nandyal District {{!}} India|url=https://nandyal.ap.gov.in/revenue-divisions/|access-date=2026-01-13|language=en-US}}</ref><ref name="NandyalBanaganapalliDiv20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> ఇది 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/kurnool/rdo-office-services-in-banaganapalle-from-today-1480268.html|title=నేటి నుంచి బనగానపల్లెలో ఆర్డీవో కార్యాలయ సేవలు|last=ABN|work=Andhrajyothy Telugu News|access-date=2026-01-13|language=te-IN}}</ref> ఈ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజనులో]] 5 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2025-12-31|title=నేటి నుంచి బనగానపల్లెలో ఆర్డీవో కార్యాలయ సేవలు|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/kurnool/rdo-office-services-in-banaganapalle-from-today-1480268.html|access-date=2026-01-13|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> రెవెన్యూ విభాగానికి ప్రధాన అధికారిగా రెవెన్యూ డివిజనల్ అధికారి ఐ.ఎ.ఎస్. క్యాడర్‌లో సబ్ కలెక్టర్ లేదా డిప్యూటీ కలెక్టర్ హోదాలో ఉంటారు. అతను తన డివిజన్‌పై అధికార పరిధి కలిగిన సబ్ డివిజనల్ మేజిస్ట్రేటుహోదాలో విధులు నిర్వర్తించటానికి అధికారాలు ఉంటాయి. తహశీల్దారు క్యాడర్‌ హోదాలో ఉన్న అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఆఫీసరు అతనికి పరిపాలనలో సహాయం చేస్తారు. == చరిత్ర == బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను నంద్యాల జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో నంద్యాల జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 4కు చేరుకుంది. నంద్యాల జిల్లాలోని [[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[సంజామల మండలం|సంజామల]], [[కొలిమిగుండ్ల మండలం|కొలిమిగుండ్ల]] మండలాలు (2), [[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[బనగానపల్లె మండలం|బనగానపల్లె]], [[ఔకు మండలం|ఔకు]], [[కోవెలకుంట్ల మండలం|కోవెలకుంట్ల]] మండలాలు (3) మొత్తం 5 మండలాలు విభజించి, ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఈ రెవెన్యూ డివిజను డోన్ ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="NandyalBanaganapalliDiv2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> == డివిజనులోని మండలాలు == * [[సంజామల మండలం|సంజామల]] * [[కొలిమిగుండ్ల మండలం|కొలిమిగుండ్ల]] * [[బనగానపల్లె మండలం|బనగానపల్లె]] * [[ఔకు మండలం|ఔకు]] * [[కోవెలకుంట్ల మండలం|కోవెలకుంట్ల]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{నంద్యాల జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:నంద్యాల జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] csent294ehkcbiqazny6m6emcxj6k6x 4991564 4991562 2026-10-30T05:01:56Z యర్రా రామారావు 28161 4991564 wikitext text/x-wiki {{infobox settlement | name = బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను | type = [[నంద్యాల జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = [[నంద్యాల జిల్లా]]లోని [[బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను]] | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2025 డిసెంబరు 31 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset = +05:30 | seat_type = ప్రధాన కార్యాలయం | seat = [[బనగానపల్లె]] }} బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను, [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని]] నంద్యాల జిల్లాకు చెందిన [[పరిపాలనా విభాగం]].<ref>{{Cite web|title=Revenue Divisions {{!}} Nandyal District {{!}} India|url=https://nandyal.ap.gov.in/revenue-divisions/|access-date=2026-01-13|language=en-US}}</ref><ref name="NandyalBanaganapalliDiv20252">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> ఇది 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/kurnool/rdo-office-services-in-banaganapalle-from-today-1480268.html|title=నేటి నుంచి బనగానపల్లెలో ఆర్డీవో కార్యాలయ సేవలు|last=ABN|work=Andhrajyothy Telugu News|access-date=2026-01-13|language=te-IN}}</ref> ఈ [[రెవెన్యూ డివిజను|రెవెన్యూ డివిజనులో]] 5 మండలాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2025-12-31|title=నేటి నుంచి బనగానపల్లెలో ఆర్డీవో కార్యాలయ సేవలు|url=https://www.andhrajyothy.com/2025/andhra-pradesh/kurnool/rdo-office-services-in-banaganapalle-from-today-1480268.html|access-date=2026-01-13|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> రెవెన్యూ విభాగానికి ప్రధాన అధికారిగా రెవెన్యూ డివిజనల్ అధికారి ఐ.ఎ.ఎస్. క్యాడర్‌లో సబ్ కలెక్టర్ లేదా డిప్యూటీ కలెక్టర్ హోదాలో ఉంటారు. అతను తన డివిజన్‌పై అధికార పరిధి కలిగిన సబ్ డివిజనల్ మేజిస్ట్రేటుహోదాలో విధులు నిర్వర్తించటానికి అధికారాలు ఉంటాయి. తహశీల్దారు క్యాడర్‌ హోదాలో ఉన్న అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఆఫీసరు అతనికి పరిపాలనలో సహాయం చేస్తారు. == చరిత్ర == బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను నంద్యాల జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడింది. దీనితో నంద్యాల జిల్లాలో రెవెన్యూ డివిజన్లు సంఖ్య 4కు చేరుకుంది. నంద్యాల జిల్లాలోని [[నంద్యాల రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[సంజామల మండలం|సంజామల]], [[కొలిమిగుండ్ల మండలం|కొలిమిగుండ్ల]] మండలాలు (2), [[డోన్ రెవెన్యూ డివిజను]] నుండి [[బనగానపల్లె మండలం|బనగానపల్లె]], [[ఔకు మండలం|ఔకు]], [[కోవెలకుంట్ల మండలం|కోవెలకుంట్ల]] మండలాలు (3) మొత్తం 5 మండలాలు విభజించి, ఈ రెవెన్యూ డివిజను పరిధిలోకి చేర్చారు. ఈ రెవెన్యూ డివిజను డోన్ ప్రధాన కేంద్రంగా 2025 డిసెంబరు 30 నుండి ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref name="NandyalBanaganapalliDiv2025">{{Cite web|last=Government of Andhra Pradesh|date=2025-12-30|title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification|url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963|access-date=2026-02-27|website=Andhra Pradesh Gazette|publisher=Revenue (Lands-IV) Department|language=en}}</ref> == డివిజనులోని మండలాలు == * [[సంజామల మండలం|సంజామల]] * [[కొలిమిగుండ్ల మండలం|కొలిమిగుండ్ల]] * [[బనగానపల్లె మండలం|బనగానపల్లె]] * [[ఔకు మండలం|ఔకు]] * [[కోవెలకుంట్ల మండలం|కోవెలకుంట్ల]] == మూలాలు == {{Reflist}}{{నంద్యాల జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:నంద్యాల జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2025 పునర్వ్యస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] ksxrdxoo6k0nju9sgngdmzsgo58ap9l 0 475715 4991580 4900003 2026-10-30T05:48:09Z Kalasagary 107518 4991580 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ | residence = | other_names = | image =GummadiGopalakrishna.jpg | imagesize = 200px | caption = | birth_name = గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ | birth_date = 1955 | birth_place = [[మేడూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = రంగస్థల నటుడు, కళా సేవకుడు | occupation = | title = | term = | predecessor = | successor = | religion = హిందూ | spouse= | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = చైర్మేన్‌,ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటక అకాడెమీ | height = | weight = }} '''గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ''' పౌరాణిక పద్య నాటక పాత్రలను నటించే రంగస్థల నటుడు,కళా సేవకుడు. ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటక అకాడమీకి ఛైర్మన్.ఆయప 2025లో ప్రతిష్ఠాత్మక కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1799/126119749|title=గుమ్మడి గోపాలకృష్ణను అభినందించిన సీఎం|work=EENADU|access-date=2026-07-08|language=te}}</ref> ==జీవిత విశేషాలు== [[కృష్ణా జిల్లా]] [[మేడూరు]]<nowiki/>లో 1955లో పుట్టిన గోపాలకృష్ణ ప్రాథమిక విద్య [[మచిలీపట్నం]]<nowiki/>లో జరిగింది. చిన్నప్పుడే నాటకాలపై అభిరుచి పెంచుకుని, తెలుగు పద్య నాటకాలతో రంగస్థల కళాకారుడుగా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. ==రంగస్థల ప్రస్థానం== పదవ తరగతి పూర్తయ్యాక, 982లో వారి ్రామంలో [[ఆచంట వెంకటరత్నం నాయుడు]] నాటకం గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ చూసాడు. దీంతో నాటకాలపై ఆసక్తితో ఆంజనేయులు అనే హార్మోనిస్టు దగ్గర చేరాడు. ఆ తరువాత, [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లో ఓ హౌసింగ్‌ సొసైటీలో ఉద్యోగం చేసాడు. హైదరాబాదులో పరిచయమైన గురువు విద్వాన్‌ రామచంద్ర వద్ద నాటకాలలో అవకాశాలు అందిపుచ్చుకున్నాడు. 1983లో గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ జీవితం మలుపుతిరిగింది. 1991లో [[తిరుపతి]] పరిషత్తులో మొదటిసారి ఉత్తమ యాక్టర్‌ అవార్డు అందుకున్నాడు. 2003లో [[విజయనగరం]]లో వేసిన ‘శ్రీనాథుడి’ నాటకాన్ని చూసి అప్పా జోస్యుల ఫౌండేషన్‌ వాళ్లు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]<nowiki/>లో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేసారు. అద్భుతమైన స్పందన వచ్చింది. శ్రీనాథ కవి నాటకాన్ని చూసి [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి|సి. నారాయణరెడ్డి]] గోపాలకృష్ణను మెచ్చుకున్నాడు. ఆ పాత్రలో ఇప్పటికే వందకు పైగా ప్రదర్శనలు పూర్తయ్యాయి. === నటించిన పాత్రలు === # శ్రీనాథుడు # శ్రీకృష్ణుడు # శ్రీరాముడు # యోగి వేమన # సత్య హరిచంద్ర # నారదుడు # అర్జునుడు === నాటక అకాడెమీ === 2024 డిసెంబరులో ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటక అకాడెమీ చైర్మేన్‌గా రెండో పర్యాయం నియమితులయిన ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటకరంగ అభివృద్దికోసం కృషిచేస్తున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2024-12-05|title=నాటక అకాడమీ చైర్మన్‌గా గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/gummadi-gopalakrishna-appointed-as-chairman-of-nataka-akademi-1343483.html|access-date=2026-01-21|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> తెలుగు ‘పద్య నాటకం’ గత వైభవాన్ని పునరుద్ధరించి, పరిరక్షిస్తూ, ఆధునిక డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో ప్రదర్శనతో పాటు డాక్యుమెంటేషన్ రూపంలో దానిని ఒక నిరంతర కళా ప్రవాహంగా కొనసాగించాలనే లక్ష్యంతో కృషిచేస్తున్నాడు. ==విదేశాల్లో ప్రదర్శనలు == తెలుగు సంస్కృతిని, పద్య నాటక వైభవాన్ని కేవలం రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకే పరిమితం చేయకుండా అమెరికా వంటి దేశాల్లో స్థిరపడిన ప్రవాసాంధ్రుల కోసం ఎన్నో విజయవంతమైన ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. 2003లో అమెరికాలో ఆయన ప్రదర్శించిన 'శ్రీనాథుడి' నాటకం విశేష స్పందన పొందింది. ==పురస్కారాలు== * 1999 స. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నంది నాటకోత్సవాలలో ఉత్తమ నటుడు అవార్డు (శ్రీకృష్ణ పాత్ర - శ్రీకృష్ణ తులాభారం)<ref>{{Citation|title=నంది నాటక పరిషత్తు - 1999|date=2025-08-31|url=https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%95_%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_-_1999&oldid=4630423|work=వికీపీడియా|language=te|access-date=2026-01-21}}</ref> * 'శ్రీనాథ' నాటకానికి గాను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి ప్రతిష్ఠాత్మక "నంది పురస్కారం" * ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఎన్టీఆర్ పురస్కారం * [[సత్య సాయి బాబా]] వీరిని బంగారు బ్రేస్‌లెట్‌ తో సత్కరించారు. * 2025లో [[కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ]] అవార్డు<ref>https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/central-sangeet-natak-akademi-award-for-gummadi-gopalakrishna/1799/126102207</ref> ==అధారాలు, మూలాలు== * https://www.deccanchronicle.com/151021/nation-current-affairs/article/amaravati-foundation-ceremony-gummadi-gopala-krishna-likely * https://www.andhrajyothy.com/2020/open-heart/authors-and-artists/gummadi-gopalakrishna-748.html * https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/central-sangeet-natak-akademi-award-for-gummadi-gopalakrishna/1799/126102207 {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== <references /> * ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చలనచిత్ర, టెలివిజన్, నాటకరంగ అభివృద్ధి సంస్ధ అధికారిక అంతర్జాలం {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128222742/http://www.apsftvtdc.in/ |date=2018-01-28 }} [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు నాటకరంగం]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రంగస్థల నటులు]] rhluo0o3lx8sru2c9t0xl6ec4km7vqy 4991581 4991580 2026-10-30T05:49:11Z Kalasagary 107518 4991581 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ | residence = | other_names = | image =GummadiGopalakrishna.jpg | imagesize = 200px | caption = గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ శ్రీకృష్ణ పాత్రలో | birth_name = గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ | birth_date = 1955 | birth_place = [[మేడూరు]], [[కృష్ణా జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = రంగస్థల నటుడు, కళా సేవకుడు | occupation = | title = | term = | predecessor = | successor = | religion = హిందూ | spouse= | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = చైర్మేన్‌,ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటక అకాడెమీ | height = | weight = }} '''గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ''' పౌరాణిక పద్య నాటక పాత్రలను నటించే రంగస్థల నటుడు,కళా సేవకుడు. ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటక అకాడమీకి ఛైర్మన్.ఆయప 2025లో ప్రతిష్ఠాత్మక కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు దక్కించుకున్నాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1799/126119749|title=గుమ్మడి గోపాలకృష్ణను అభినందించిన సీఎం|work=EENADU|access-date=2026-07-08|language=te}}</ref> ==జీవిత విశేషాలు== [[కృష్ణా జిల్లా]] [[మేడూరు]]<nowiki/>లో 1955లో పుట్టిన గోపాలకృష్ణ ప్రాథమిక విద్య [[మచిలీపట్నం]]<nowiki/>లో జరిగింది. చిన్నప్పుడే నాటకాలపై అభిరుచి పెంచుకుని, తెలుగు పద్య నాటకాలతో రంగస్థల కళాకారుడుగా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. ==రంగస్థల ప్రస్థానం== పదవ తరగతి పూర్తయ్యాక, 982లో వారి ్రామంలో [[ఆచంట వెంకటరత్నం నాయుడు]] నాటకం గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ చూసాడు. దీంతో నాటకాలపై ఆసక్తితో ఆంజనేయులు అనే హార్మోనిస్టు దగ్గర చేరాడు. ఆ తరువాత, [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లో ఓ హౌసింగ్‌ సొసైటీలో ఉద్యోగం చేసాడు. హైదరాబాదులో పరిచయమైన గురువు విద్వాన్‌ రామచంద్ర వద్ద నాటకాలలో అవకాశాలు అందిపుచ్చుకున్నాడు. 1983లో గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ జీవితం మలుపుతిరిగింది. 1991లో [[తిరుపతి]] పరిషత్తులో మొదటిసారి ఉత్తమ యాక్టర్‌ అవార్డు అందుకున్నాడు. 2003లో [[విజయనగరం]]లో వేసిన ‘శ్రీనాథుడి’ నాటకాన్ని చూసి అప్పా జోస్యుల ఫౌండేషన్‌ వాళ్లు [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]<nowiki/>లో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేసారు. అద్భుతమైన స్పందన వచ్చింది. శ్రీనాథ కవి నాటకాన్ని చూసి [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి|సి. నారాయణరెడ్డి]] గోపాలకృష్ణను మెచ్చుకున్నాడు. ఆ పాత్రలో ఇప్పటికే వందకు పైగా ప్రదర్శనలు పూర్తయ్యాయి. === నటించిన పాత్రలు === # శ్రీనాథుడు # శ్రీకృష్ణుడు # శ్రీరాముడు # యోగి వేమన # సత్య హరిచంద్ర # నారదుడు # అర్జునుడు === నాటక అకాడెమీ === 2024 డిసెంబరులో ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటక అకాడెమీ చైర్మేన్‌గా రెండో పర్యాయం నియమితులయిన ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ నాటకరంగ అభివృద్దికోసం కృషిచేస్తున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2024-12-05|title=నాటక అకాడమీ చైర్మన్‌గా గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/gummadi-gopalakrishna-appointed-as-chairman-of-nataka-akademi-1343483.html|access-date=2026-01-21|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> తెలుగు ‘పద్య నాటకం’ గత వైభవాన్ని పునరుద్ధరించి, పరిరక్షిస్తూ, ఆధునిక డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో ప్రదర్శనతో పాటు డాక్యుమెంటేషన్ రూపంలో దానిని ఒక నిరంతర కళా ప్రవాహంగా కొనసాగించాలనే లక్ష్యంతో కృషిచేస్తున్నాడు. ==విదేశాల్లో ప్రదర్శనలు == తెలుగు సంస్కృతిని, పద్య నాటక వైభవాన్ని కేవలం రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలకే పరిమితం చేయకుండా అమెరికా వంటి దేశాల్లో స్థిరపడిన ప్రవాసాంధ్రుల కోసం ఎన్నో విజయవంతమైన ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు. 2003లో అమెరికాలో ఆయన ప్రదర్శించిన 'శ్రీనాథుడి' నాటకం విశేష స్పందన పొందింది. ==పురస్కారాలు== * 1999 స. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] నంది నాటకోత్సవాలలో ఉత్తమ నటుడు అవార్డు (శ్రీకృష్ణ పాత్ర - శ్రీకృష్ణ తులాభారం)<ref>{{Citation|title=నంది నాటక పరిషత్తు - 1999|date=2025-08-31|url=https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A8%E0%B0%82%E0%B0%A6%E0%B0%BF_%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%9F%E0%B0%95_%E0%B0%AA%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%B7%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%81_-_1999&oldid=4630423|work=వికీపీడియా|language=te|access-date=2026-01-21}}</ref> * 'శ్రీనాథ' నాటకానికి గాను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి ప్రతిష్ఠాత్మక "నంది పురస్కారం" * ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఎన్టీఆర్ పురస్కారం * [[సత్య సాయి బాబా]] వీరిని బంగారు బ్రేస్‌లెట్‌ తో సత్కరించారు. * 2025లో [[కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ]] అవార్డు<ref>https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/central-sangeet-natak-akademi-award-for-gummadi-gopalakrishna/1799/126102207</ref> ==అధారాలు, మూలాలు== * https://www.deccanchronicle.com/151021/nation-current-affairs/article/amaravati-foundation-ceremony-gummadi-gopala-krishna-likely * https://www.andhrajyothy.com/2020/open-heart/authors-and-artists/gummadi-gopalakrishna-748.html * https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/central-sangeet-natak-akademi-award-for-gummadi-gopalakrishna/1799/126102207 {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== <references /> * ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చలనచిత్ర, టెలివిజన్, నాటకరంగ అభివృద్ధి సంస్ధ అధికారిక అంతర్జాలం {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128222742/http://www.apsftvtdc.in/ |date=2018-01-28 }} [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు నాటకరంగం]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రంగస్థల నటులు]] sl4ya07x0usx7sqcz6p7wrp6n5qwskj 4 480298 4991226 4800140 2026-10-29T12:49:24Z యర్రా రామారావు 28161 /* పట్టిక-3 */ 4991226 wikitext text/x-wiki ఆంధ్రప్రదేశ్ 2022 పునర్ల్యస్థీకరణకు, 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణానికి సంభందించిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ఆర్కైవ్ లింకులు కాపీ, పేస్ట్ చేసే రూపంలో అందుబాటులో ఉంటాయి. ఈ పేజీ నుండి కావలసిన మూలం కాపీ చేసి, సంబంధిత వ్యాసం పేజీలో అవసరమైన చోట పొందుపర్చగలరు. ==2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+అన్నిజిల్లాలకు 2022 పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం |- |అప్పటి అన్ని 26 జిల్లాలుకు |rowspan="3"|<nowiki><ref name=APDistrictsList2022>{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</nowiki><nowiki></ref></nowiki> '''గమనిక: అదే వ్యాసంలో మరోచోట ఇవ్వటానికి సింపుల్ మూలం:''' <nowiki><ref name="APDistrictsList2022"></nowiki> |- |అప్పటి అన్ని మండలాలుకు |- |అప్పటి అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+ colspan="4" |2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు |- 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !జిల్లా !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] |<nowiki><ref name=ASRDistFormation2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11968 |title=District Administration – Restructuring / Formation of Alluri Sitharama Raju District – Head Quarters at Paderu – Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] |<nowiki><ref name="AnantapuramuDist2022">{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11985 |title=Formation of Anantapuramu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.185 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] |<nowiki><ref name=AnakapalliDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11970 |title=Formation of Anakapalli District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.170 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] |<nowiki><ref name=AnnamayyaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11988/mode/2up |title=Formation of Annamayya District - Headquarters at Rayachoti - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.188 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | * <nowiki><ref name=BapatlaDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11979/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=BapatlaDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517159/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] |<nowiki><ref name=ChittoorDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11989 |title=Formation of Chittoor District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.189 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] |<nowiki><ref name=EastGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11973/mode/1up |title=Formation of East Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.173 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] |<nowiki><ref name=EluruDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11975 |title=Re-structuring / Formation of Eluru District - Headquarters at Eluru - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.175 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | * <nowiki><ref name=GunturDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11978 |title=Restructuring / Formation of Guntur District - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=GunturDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517150 |title=Restructuring / Formation of Guntur district - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|కడప]] |<nowiki><ref name=YSRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11987 |title=Formation of Y.S.R District at Kadapa - Headquarters at Kadapa - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.187 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] |<nowiki><ref name=KakinadaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11971 |title=Formation of Kakinada District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.171 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] |<nowiki><ref name=KonaseemaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11972 |title=Re-structuring / Formation of Konaseema District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.172 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] |<nowiki><ref name=KrishnaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11976 |title=Re-structuring / Formation of Krishna District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] |<nowiki><ref name=KurnoolDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11983/mode/2up |title=Re-structuring / Formation of Kurnool District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.183 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] |<nowiki><ref name=NandyalDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11984 |title=Re-structuring / Formation of Nandyal District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.184 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] |<nowiki><ref name=NelloreDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11982 |title=Restructuring / Formation of Sri Potti Sriramulu Nellore District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.182 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] |<nowiki><ref name=NTRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11977 |title=Formation of NTR District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.177 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |<nowiki><ref name=ParvathipuramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11967 |title=Re-structuring / Formation of Parvathipuram Manyam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.167 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] |<nowiki><ref name=PalnaduDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11980 |title=Formation of Palnadu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.180 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] |<nowiki><ref name=PrakasamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11981 |title=Restructuring / Formation of Prakasam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.181 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] |<nowiki><ref name=SathyaSaiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11986 |title=Re-structuring / Formation of Sri Sathya Sai District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.186 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] |<nowiki><ref name=SrikakulamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11965/mode/2up |title=Formation of Srikakulam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.165 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] |<nowiki><ref name=TirupatiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11990 |title=Restructuring / Formation of Tirupati District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.190 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] |<nowiki><ref name=VisakhapatnamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11969 |title=Restructuring / Formation of Visakhapatnam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.169 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] |<nowiki><ref name=VizianagaramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11966 |title=Re-structuring / Formation of Vizianagaram District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.166 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] |<nowiki><ref name=WestGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11974 |title=Re-structuring / Formation of West Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-3=== {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరుకు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''కడప జిల్లా:''' 2021 డిసెంబరు 21న కొత్తగా బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=BadvelRevenueDiv2021>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2021-12-21.10515 |title=Creation of New Revenue Division at Badvel in Y.S.R. Kadapa District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2021-12-21 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.363 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఎటపాక, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం మండలాలతో 2022 అక్టోబరు 25న చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=ChinturuRevenueDivASR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033 |title=New Revenue Division at Chinturu by Restructuring Existing Revenue Divisions in Alluri Sitharama Raju District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-10-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.519 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కొనసీమ జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఆలమూరు, ఆత్రేయపురం, రావులపాలెం, కొత్తపేట మండలాలతో, అలాగే అమలాపురం డివిజను నుండి పి. గన్నవరం, అంబాజీపేట, అయినవల్లి మండలాలతో 2022 జూన్ 29న కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=KothapetaRevenueDivKonaseema2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116/mode/2up |title=New Revenue Division at Kothapeta by Restructuring Existing Revenue Divisions in Konaseema District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.444 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కడప జిల్లా:''' బద్వేల్ డివిజను నుండి [[ఖాజీపేట మండలం|కాజీపేట]] మండలం బదలాయింపు, కడప డివిజను నుండి యర్రగుంట్ల మండలం, అలాగే బద్వేల్ డివిజను నుండి దువ్వూరు, చాపాడ మండలాలు జమ్మలమడుగు డివిజనుకు, జమ్ములమడుగు డివిజను నుండి సింహాద్రిపురం, లింగాల, తొండూరు, పులివెందుల , వేముల మండలాలతో , అలాగే కడప డివిజను నుండి వెంపల్లి, చక్రాయపేట , వీరపునాయనపల్లె మండలాలతో 2022 జూన్ 29న పులివెందుల డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=PulivendulaRevenueDivYSR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118/mode/2up |title=New Revenue Division at Pulivendula by Restructuring Existing Revenue Divisions in YSR District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.446 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''బాపట్ల జిల్లా:''' చీరాల డివిజను నుండి పర్చూరు, మార్టూరు, యద్దనపూడి మండలాలు బాపట్ల డివిజనుకు, బాపట్ల డివిజను నుండి రేపల్లె, నిజాంపట్నం, చెరుకుపల్లి, భట్టిప్రోలు, వేమూరు, కొల్లూరు, అమర్తలూరు, చుండూరు, నగరం మండలాలతో 2022 ఆగస్టు 5న రేపల్లె డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=RepalleRevenueDivBapatla2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396/mode/2up |title=Creation of New Revenue Division with Head Quarters at Repalle |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-08-05 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.474 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ==2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం మార్పుల వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు జాబితా== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలకు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] |<nowiki><ref name=PolavaramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.948 |title=Creation of Polavaram District - Headquarters at Rampachodavaram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] |<nowiki><ref name=MarkapuramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.955 |title=Formation of New District Markapuram - Headquarters at Markapuram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[బాపట్ల జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ |<nowiki><ref name=BapatlaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.953/mode/2up |title=District Administration - Re-structuring of Bapatla District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ (హెడ్ క్వార్టర్స్ పాడేరు): |<nowiki><ref name=ASRReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.947 |title=District Administration - Re-structuring of Alluri Sitharama Raju District - Headquarters at Paderu - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|డా.బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] - మండలాల మార్పిడి (Shifting of Mandals): |<nowiki><ref name=KonaseemaMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.950 |title=Restructuring of Dr. B.R. Ambedkar Konaseema District - Shifting of Mandals from One District to Another District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక 3 === {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జరిగిన మండలాల బదలాయింపు, ఇతర మార్పులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''చిత్తూరు జిల్లా:''' పలమనేరు డివిజను నుండి [[బంగారుపాలెం మండలం|బంగారుపాళ్యం మండలం]] చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=ShiftingofBangarupalemMandal>{{Cite web |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |title=Shifting of Bangarupalem Mandal from Palamaneru Revenue Division to Chittoor Revenue Division - Final Notification (G.O.Ms.No.527) |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.958 |access-date=2026-02-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కోనసీమ జిల్లా- తూ.గో. జిల్లా:''' కోనసీమ జిల్లా నుండి మండపేట , రాయవరం, కపిలేశ్వరపురం మండలాలు తూ.గో.జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=EG-KonaseemaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.951/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in East Godavari and Dr. B.R. Ambedkar Konaseema Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నెల్లూరు జిల్లా- తిరుపతి జిల్లా:''' నెల్లూరు జిల్లా కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను నుండి కొండాపురం, వరికుంటపాడు మండలాలు కావలి రెవెన్యూ డివిజనుకు, తిరుపతి జిల్లా నుండి, గూడూరు, చిల్లకూరు, కోట 3 మండలాలతో గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను నెల్లూరు జిల్లాకు బదాలయింపు |<nowiki><ref name=NelloreTirupatiReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.956/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in SPSR Nellore and Tirupati Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''తిరుపతి జిల్లా- శ్రీకాళహస్తి:''' తిరుపతి జిల్లా గూడూరు డివిజను నుండి వాకాడు, చిట్టమూరు మండలాలు శ్రీ కాళహస్తి డివిజనుకు, అలాగే అన్నమయ్య జిల్లా రాజంపేట డివిజను నుండి కోడూరు, పెనగలూరు, చిట్వేల్ పుల్లంపేట, ఓబులవారిపల్లె మండలాలు తిరుపతి డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=TirupatiMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.957/mode/2up |title=Tirupati District - Shifting of Mandals from one Revenue Division/District to another |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా- కడప జిల్లా:''' రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను నుండి రాజంపేట, నందలూరు, వీరబల్లి, టి.సుండుపల్లె మండలాలతో రాజంపేట డివిజను కడప జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KadapaAnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.960/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in YSR Kadapa and Annamayya Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీకాకుళం జిల్లా:''' పలాస డివిజను నుండి [[నందిగం మండలం]] టెక్కలి డివిజనుకు బదాలాయింపు |<nowiki><ref name=SrikakulamNandigamaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.945/mode/2up |title=Restructuring of Srikakulam District - Shifting of Nandigama Mandal from Palasa to Tekkali Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కాకినాడ జిల్లా:''' కాకినాడ డివిజను నుండి [[సామర్లకోట]] మండలం పెద్దాపురం డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KakinadaSamalkotaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.949/mode/2up |title=Shifting of Samalkota Mandal from Kakinada to Peddapuram Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</nowiki></ref> |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' పెనుగొండ గ్రామం పేరును వాసవి పెనుగొండగా మార్పు |<nowiki><ref name=WestGodavariPenugondaRename2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.952/mode/2up |title=Renaming of Village Penugonda as Vasavi Penugonda - West Godavari District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-4=== {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్లుకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''అనకాపల్లి జిల్లా''' అడ్డరోడ్డు జంక్షన్ రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnakapalliAdduroadDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.946 |title=Restructuring of Anakapalli District - Creation of New Revenue Division at Adduroad Junction in Anakapalli District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా (ప్రధాన కేంద్రం రాయచోటి నుండి మదనపల్లికి మారింది)''' పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.959/mode/2up |title=Re-structuring of Annamayya District - Headquarters at Madanapalle and Creation of New Revenue Division at Pileru-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''ప్రకాశం జిల్లా''' రెవెన్యూ డివిజను నుండి మరొక జిల్లా/రెవెన్యూ డివిజనుకు మండలాల మార్పు- అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=PrakasamReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up |title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నంద్యాల జిల్లా''' బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=NandyalBanaganapalliDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963 |title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=SathyaSaiMadakasiraDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961 |title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ==ఇతర వనరులు== {| class="wikitable" |+మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి !వివరం !ఆధారం !ఎలా తెలుసుకోవాలి ! |- |కొత్తగా ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం రెండు జిల్లాలు మినహా మిగిలిన 26 జిల్లాలలోని మండలాలోని గ్రామాల కోడ్, మొత్తం గ్రామాల సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి |https://codes.ap.gov.in/revenuevillages |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే దానిలో సెలెక్ట్ డిస్ట్రిక్ట్, సెలెక్ట్ మండల్ అనే రెండు ఆప్సన్స్ ఉంటవి. ముందుగా జిల్లాను ఎంపిక చేసుకోవాలి, ఆతరువాత మండలం ఎంపిక చేసుకుంటే ఆటోమాటిక్ గా ఆమండలంలో ఉన్న అన్ని రెవెన్యూ గ్రామాలు రెవెన్యూ కోడ్, గ్రామం పేరు ఆంగ్లంలో చూపిస్తూ బ్రాకెట్ లో తెలుగులో చూపిస్తుంది. చివరలో ఆ మండలంలో ఉన్న గ్రామాలు సంఖ్యను తెలుపుతుంది. అయితే 26 జిల్లాలకు మాత్రమే చూపిస్తుంది. 2025 డిసెంబరు 30న ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం జిల్లాలు పరిగణనలోకి తీసుకుని తాజా పర్చలేదు. ఆ జిల్లాలలోని మండలాల పూర్వజిల్లాల ద్వారా పరిశీలించాలి | |- |కింది లింకులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2011 నాటికి ఉన్న 13 జిల్లాల విస్తీర్ణం, జనాభా, జనసాంద్రత వివరాలను అందజేస్తుంది. |https://villageinfo.in/andhra-pradesh/ |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే వివరాలు ఇంతకుముందు చెప్పిన వివరాలు మీ ముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఇది పాత జిల్లాల చారిత్రక వివరాల విభాగంలో పొందుపర్చాలి. | |- |ఈ లింకు రాష్ట్రంలో ఉన్న 81 రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా. |https://w.wiki/J5Ug |ఈ జాబితాలో 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ఉన్న అన్ని జిల్లాల వారిగా రెవెన్యూ డివిజన్లు, అవి ఏర్పడిన తేదీల వివరాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు వారిగా మండలాల సంఖ్య తెలుస్తుంది. వాటి వ్రకారం సవరణలు చేపట్టవలసి ఉంది | |} ==దశాబ్దాలవారీగా పూర్వ 13 జిల్లాల పేజీలు నందు జనాభా వివరాలు చేర్చుటకు== {| class="wikitable" style="float:right; width:320px; margin:0 15px 15px 0; text-align:center; font-size:90%;" |- ! colspan="4" text-align:right; padding:6px;" | శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా వివరాలు (1901 – 2011)<ref name=APDecadalPop2011>{{Cite web|last=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh|date=2011|title=Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh|url=https://archive.org/details/decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|access-date=2026-03-02|website=Archive.org|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en}}</ref> |- ! జనగణన సంవత్సరం ! మొత్తం జనాభా ! పురుషులు ! స్త్రీలు |- | 1901 ||1,060,467||510,872||549,595 |- | 1911 || 1,101,199||524,882||576,317 |- | 1921 || 1,123,461|| 536,648|| 586,813 |- | 1931 || 1,222,767||588,375||634,392 |- | 1941 ||1,333,341||647,525|| 685,816 |- | 1951 ||1,405,792||681,754||724,038 |- | 1961 ||1,555,369||759,918||795,451 |- | 1971 ||1,769,968||870,829||899,139 |- | 1981 ||1,959,352||968,585||990,767 |- | 1991 ||2,321,126||1,153,819||1,167,307 |- | 2001 ||2,537,593||1,260,020||1,277,573 |- | 2011 ||2,703,114||1,341,738||1,361,376 |} ప్రతిజిల్లాలో దశాబ్దాల వారిగా 1901 నుండి 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాబా గణాంకాలు చేర్చటానికి ఈ పట్టికను కాపీ చేసి పేస్ట్ చేస్తే అది కుడివైపున ఈ పేజీలో ఉన్నట్లుగా సెట్ అయింది. దీనిని చరిత్ర విభాగంలో జనాభా గణాంకాలు అనే విభాగంలో సెట్ చేయాలి. ఈ పట్టికలో గణాంకాలు పూర్తి చేయడానికి <nowiki>https://censusindia.gov.in</nowiki> వారి ఆధికారిక [[iarchive:decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|వెబ్ ఆర్కేవ్ లింకు నుండి సేకరించి]] పట్టికను తప్పులు లేకుండా సమయస్పూర్తితో పూర్తి చేయాలి. పైన మార్జిన్ లో చివరన ==మరి కొన్ని ఇతర లింకులు == === జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ 2022 లింకులు === * [https://www.sakshi.com/photos/news/ap-new-districts-names-maps-assembly-constituencies-and-revenue-divisions-full-details ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జిల్లాలు..విస్తీర్ణం, పూర్తి సమాచారం (ఫొటోలు)] * [https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058 2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే..పెద్ద జిల్లా, చిన్న జిల్లాలు ఇవే సాక్షి] * [http://www.prajasakti.com/epaiilaoo-26-jailalaaalakau-kalaekataralau-esapaiila-naiyaaamakam ఏపీలో 26 జిల్లాలకు కలెక్టర్లు, ఎస్పీల నియామకం, ప్రజాశక్తి] * [https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece New districts to come into force on April 4 Hindu] === మండలాలకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20090320115510/http://apland.ap.nic.in/cclaweb/APMandals2.pdf State Level District wise List of Mandals in Andhra Pradesh] === శ్రీ కాకుళం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://srikakulam.ap.gov.in/te/%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B1%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%82-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81/ శ్రీకాకుళం జిల్లా రెవెన్యూ గ్రామాలు] * [https://cdn.s3waas.gov.in/s3f899139df5e1059396431415e770c6dd/uploads/2019/07/2019072660.pdf శ్రీ కాకుళం జిల్లాలో మండలంవారిగా రెవెన్యూ గ్రామాలు] === తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20150618005358/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/eastgodavari.html East Godavari District Profile] * https://eastgodavari.ap.gov.in/about-district/administrative-setup/villages/ === పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/41-730-hectares-of-forest-land-to-merge-166255 పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా స్వరూపం] === విజయనగరం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://vizianagaram.ap.gov.in/te/%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82-%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%82/ విజయనగరం జిల్లా మండలాలు, గ్రామాలు సంఖ్య] === గుంటూరు జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * https://guntur.ap.gov.in/villages/ ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:వికీ గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టు]] [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] mkdn7ncgzwyff3asl3zg7orhclji14n 4991231 4991226 2026-10-29T13:10:27Z యర్రా రామారావు 28161 /* పట్టిక-3 */ 4991231 wikitext text/x-wiki ఆంధ్రప్రదేశ్ 2022 పునర్ల్యస్థీకరణకు, 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణానికి సంభందించిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ఆర్కైవ్ లింకులు కాపీ, పేస్ట్ చేసే రూపంలో అందుబాటులో ఉంటాయి. ఈ పేజీ నుండి కావలసిన మూలం కాపీ చేసి, సంబంధిత వ్యాసం పేజీలో అవసరమైన చోట పొందుపర్చగలరు. ==2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+అన్నిజిల్లాలకు 2022 పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం |- |అప్పటి అన్ని 26 జిల్లాలుకు |rowspan="3"|<nowiki><ref name=APDistrictsList2022>{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</nowiki><nowiki></ref></nowiki> '''గమనిక: అదే వ్యాసంలో మరోచోట ఇవ్వటానికి సింపుల్ మూలం:''' <nowiki><ref name="APDistrictsList2022"></nowiki> |- |అప్పటి అన్ని మండలాలుకు |- |అప్పటి అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+ colspan="4" |2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు |- 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !జిల్లా !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] |<nowiki><ref name=ASRDistFormation2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11968 |title=District Administration – Restructuring / Formation of Alluri Sitharama Raju District – Head Quarters at Paderu – Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] |<nowiki><ref name="AnantapuramuDist2022">{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11985 |title=Formation of Anantapuramu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.185 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] |<nowiki><ref name=AnakapalliDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11970 |title=Formation of Anakapalli District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.170 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] |<nowiki><ref name=AnnamayyaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11988/mode/2up |title=Formation of Annamayya District - Headquarters at Rayachoti - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.188 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | * <nowiki><ref name=BapatlaDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11979/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=BapatlaDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517159/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] |<nowiki><ref name=ChittoorDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11989 |title=Formation of Chittoor District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.189 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] |<nowiki><ref name=EastGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11973/mode/1up |title=Formation of East Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.173 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] |<nowiki><ref name=EluruDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11975 |title=Re-structuring / Formation of Eluru District - Headquarters at Eluru - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.175 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | * <nowiki><ref name=GunturDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11978 |title=Restructuring / Formation of Guntur District - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=GunturDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517150 |title=Restructuring / Formation of Guntur district - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|కడప]] |<nowiki><ref name=YSRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11987 |title=Formation of Y.S.R District at Kadapa - Headquarters at Kadapa - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.187 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] |<nowiki><ref name=KakinadaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11971 |title=Formation of Kakinada District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.171 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] |<nowiki><ref name=KonaseemaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11972 |title=Re-structuring / Formation of Konaseema District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.172 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] |<nowiki><ref name=KrishnaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11976 |title=Re-structuring / Formation of Krishna District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] |<nowiki><ref name=KurnoolDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11983/mode/2up |title=Re-structuring / Formation of Kurnool District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.183 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] |<nowiki><ref name=NandyalDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11984 |title=Re-structuring / Formation of Nandyal District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.184 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] |<nowiki><ref name=NelloreDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11982 |title=Restructuring / Formation of Sri Potti Sriramulu Nellore District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.182 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] |<nowiki><ref name=NTRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11977 |title=Formation of NTR District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.177 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |<nowiki><ref name=ParvathipuramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11967 |title=Re-structuring / Formation of Parvathipuram Manyam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.167 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] |<nowiki><ref name=PalnaduDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11980 |title=Formation of Palnadu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.180 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] |<nowiki><ref name=PrakasamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11981 |title=Restructuring / Formation of Prakasam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.181 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] |<nowiki><ref name=SathyaSaiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11986 |title=Re-structuring / Formation of Sri Sathya Sai District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.186 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] |<nowiki><ref name=SrikakulamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11965/mode/2up |title=Formation of Srikakulam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.165 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] |<nowiki><ref name=TirupatiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11990 |title=Restructuring / Formation of Tirupati District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.190 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] |<nowiki><ref name=VisakhapatnamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11969 |title=Restructuring / Formation of Visakhapatnam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.169 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] |<nowiki><ref name=VizianagaramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11966 |title=Re-structuring / Formation of Vizianagaram District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.166 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] |<nowiki><ref name=WestGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11974 |title=Re-structuring / Formation of West Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-3=== {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''కడప జిల్లా:''' 2021 డిసెంబరు 21న కొత్తగా బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=BadvelRevenueDiv2021>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2021-12-21.10515 |title=Creation of New Revenue Division at Badvel in Y.S.R. Kadapa District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2021-12-21 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.363 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఎటపాక, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం మండలాలతో 2022 అక్టోబరు 25న చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=ChinturuRevenueDivASR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033 |title=New Revenue Division at Chinturu by Restructuring Existing Revenue Divisions in Alluri Sitharama Raju District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-10-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.519 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కొనసీమ జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఆలమూరు, ఆత్రేయపురం, రావులపాలెం, కొత్తపేట మండలాలతో, అలాగే అమలాపురం డివిజను నుండి పి. గన్నవరం, అంబాజీపేట, అయినవల్లి మండలాలతో 2022 జూన్ 29న కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=KothapetaRevenueDivKonaseema2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116/mode/2up |title=New Revenue Division at Kothapeta by Restructuring Existing Revenue Divisions in Konaseema District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.444 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కడప జిల్లా:''' బద్వేల్ డివిజను నుండి [[ఖాజీపేట మండలం|కాజీపేట]] మండలం బదలాయింపు, కడప డివిజను నుండి యర్రగుంట్ల మండలం, అలాగే బద్వేల్ డివిజను నుండి దువ్వూరు, చాపాడ మండలాలు జమ్మలమడుగు డివిజనుకు, జమ్ములమడుగు డివిజను నుండి సింహాద్రిపురం, లింగాల, తొండూరు, పులివెందుల , వేముల మండలాలతో , అలాగే కడప డివిజను నుండి వెంపల్లి, చక్రాయపేట , వీరపునాయనపల్లె మండలాలతో 2022 జూన్ 29న పులివెందుల డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=PulivendulaRevenueDivYSR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118/mode/2up |title=New Revenue Division at Pulivendula by Restructuring Existing Revenue Divisions in YSR District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.446 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''బాపట్ల జిల్లా:''' చీరాల డివిజను నుండి పర్చూరు, మార్టూరు, యద్దనపూడి మండలాలు బాపట్ల డివిజనుకు, బాపట్ల డివిజను నుండి రేపల్లె, నిజాంపట్నం, చెరుకుపల్లి, భట్టిప్రోలు, వేమూరు, కొల్లూరు, అమర్తలూరు, చుండూరు, నగరం మండలాలతో 2022 ఆగస్టు 5న రేపల్లె డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=RepalleRevenueDivBapatla2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396/mode/2up |title=Creation of New Revenue Division with Head Quarters at Repalle |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-08-05 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.474 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ==2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం మార్పుల వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు జాబితా== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలకు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] |<nowiki><ref name=PolavaramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.948 |title=Creation of Polavaram District - Headquarters at Rampachodavaram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] |<nowiki><ref name=MarkapuramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.955 |title=Formation of New District Markapuram - Headquarters at Markapuram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[బాపట్ల జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ |<nowiki><ref name=BapatlaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.953/mode/2up |title=District Administration - Re-structuring of Bapatla District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ (హెడ్ క్వార్టర్స్ పాడేరు): |<nowiki><ref name=ASRReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.947 |title=District Administration - Re-structuring of Alluri Sitharama Raju District - Headquarters at Paderu - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|డా.బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] - మండలాల మార్పిడి (Shifting of Mandals): |<nowiki><ref name=KonaseemaMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.950 |title=Restructuring of Dr. B.R. Ambedkar Konaseema District - Shifting of Mandals from One District to Another District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక 3 === {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జరిగిన మండలాల బదలాయింపు, ఇతర మార్పులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''చిత్తూరు జిల్లా:''' పలమనేరు డివిజను నుండి [[బంగారుపాలెం మండలం|బంగారుపాళ్యం మండలం]] చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=ShiftingofBangarupalemMandal>{{Cite web |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |title=Shifting of Bangarupalem Mandal from Palamaneru Revenue Division to Chittoor Revenue Division - Final Notification (G.O.Ms.No.527) |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.958 |access-date=2026-02-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కోనసీమ జిల్లా- తూ.గో. జిల్లా:''' కోనసీమ జిల్లా నుండి మండపేట , రాయవరం, కపిలేశ్వరపురం మండలాలు తూ.గో.జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=EG-KonaseemaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.951/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in East Godavari and Dr. B.R. Ambedkar Konaseema Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నెల్లూరు జిల్లా- తిరుపతి జిల్లా:''' నెల్లూరు జిల్లా కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను నుండి కొండాపురం, వరికుంటపాడు మండలాలు కావలి రెవెన్యూ డివిజనుకు, తిరుపతి జిల్లా నుండి, గూడూరు, చిల్లకూరు, కోట 3 మండలాలతో గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను నెల్లూరు జిల్లాకు బదాలయింపు |<nowiki><ref name=NelloreTirupatiReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.956/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in SPSR Nellore and Tirupati Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''తిరుపతి జిల్లా- శ్రీకాళహస్తి:''' తిరుపతి జిల్లా గూడూరు డివిజను నుండి వాకాడు, చిట్టమూరు మండలాలు శ్రీ కాళహస్తి డివిజనుకు, అలాగే అన్నమయ్య జిల్లా రాజంపేట డివిజను నుండి కోడూరు, పెనగలూరు, చిట్వేల్ పుల్లంపేట, ఓబులవారిపల్లె మండలాలు తిరుపతి డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=TirupatiMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.957/mode/2up |title=Tirupati District - Shifting of Mandals from one Revenue Division/District to another |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా- కడప జిల్లా:''' రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను నుండి రాజంపేట, నందలూరు, వీరబల్లి, టి.సుండుపల్లె మండలాలతో రాజంపేట డివిజను కడప జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KadapaAnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.960/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in YSR Kadapa and Annamayya Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీకాకుళం జిల్లా:''' పలాస డివిజను నుండి [[నందిగం మండలం]] టెక్కలి డివిజనుకు బదాలాయింపు |<nowiki><ref name=SrikakulamNandigamaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.945/mode/2up |title=Restructuring of Srikakulam District - Shifting of Nandigama Mandal from Palasa to Tekkali Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కాకినాడ జిల్లా:''' కాకినాడ డివిజను నుండి [[సామర్లకోట]] మండలం పెద్దాపురం డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KakinadaSamalkotaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.949/mode/2up |title=Shifting of Samalkota Mandal from Kakinada to Peddapuram Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</nowiki></ref> |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' పెనుగొండ గ్రామం పేరును వాసవి పెనుగొండగా మార్పు |<nowiki><ref name=WestGodavariPenugondaRename2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.952/mode/2up |title=Renaming of Village Penugonda as Vasavi Penugonda - West Godavari District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-4=== {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్లుకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''అనకాపల్లి జిల్లా''' అడ్డరోడ్డు జంక్షన్ రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnakapalliAdduroadDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.946 |title=Restructuring of Anakapalli District - Creation of New Revenue Division at Adduroad Junction in Anakapalli District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా (ప్రధాన కేంద్రం రాయచోటి నుండి మదనపల్లికి మారింది)''' పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.959/mode/2up |title=Re-structuring of Annamayya District - Headquarters at Madanapalle and Creation of New Revenue Division at Pileru-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''ప్రకాశం జిల్లా''' రెవెన్యూ డివిజను నుండి మరొక జిల్లా/రెవెన్యూ డివిజనుకు మండలాల మార్పు- అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=PrakasamReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up |title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నంద్యాల జిల్లా''' బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=NandyalBanaganapalliDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963 |title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=SathyaSaiMadakasiraDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961 |title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ==ఇతర వనరులు== {| class="wikitable" |+మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి !వివరం !ఆధారం !ఎలా తెలుసుకోవాలి ! |- |కొత్తగా ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం రెండు జిల్లాలు మినహా మిగిలిన 26 జిల్లాలలోని మండలాలోని గ్రామాల కోడ్, మొత్తం గ్రామాల సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి |https://codes.ap.gov.in/revenuevillages |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే దానిలో సెలెక్ట్ డిస్ట్రిక్ట్, సెలెక్ట్ మండల్ అనే రెండు ఆప్సన్స్ ఉంటవి. ముందుగా జిల్లాను ఎంపిక చేసుకోవాలి, ఆతరువాత మండలం ఎంపిక చేసుకుంటే ఆటోమాటిక్ గా ఆమండలంలో ఉన్న అన్ని రెవెన్యూ గ్రామాలు రెవెన్యూ కోడ్, గ్రామం పేరు ఆంగ్లంలో చూపిస్తూ బ్రాకెట్ లో తెలుగులో చూపిస్తుంది. చివరలో ఆ మండలంలో ఉన్న గ్రామాలు సంఖ్యను తెలుపుతుంది. అయితే 26 జిల్లాలకు మాత్రమే చూపిస్తుంది. 2025 డిసెంబరు 30న ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం జిల్లాలు పరిగణనలోకి తీసుకుని తాజా పర్చలేదు. ఆ జిల్లాలలోని మండలాల పూర్వజిల్లాల ద్వారా పరిశీలించాలి | |- |కింది లింకులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2011 నాటికి ఉన్న 13 జిల్లాల విస్తీర్ణం, జనాభా, జనసాంద్రత వివరాలను అందజేస్తుంది. |https://villageinfo.in/andhra-pradesh/ |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే వివరాలు ఇంతకుముందు చెప్పిన వివరాలు మీ ముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఇది పాత జిల్లాల చారిత్రక వివరాల విభాగంలో పొందుపర్చాలి. | |- |ఈ లింకు రాష్ట్రంలో ఉన్న 81 రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా. |https://w.wiki/J5Ug |ఈ జాబితాలో 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ఉన్న అన్ని జిల్లాల వారిగా రెవెన్యూ డివిజన్లు, అవి ఏర్పడిన తేదీల వివరాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు వారిగా మండలాల సంఖ్య తెలుస్తుంది. వాటి వ్రకారం సవరణలు చేపట్టవలసి ఉంది | |} ==దశాబ్దాలవారీగా పూర్వ 13 జిల్లాల పేజీలు నందు జనాభా వివరాలు చేర్చుటకు== {| class="wikitable" style="float:right; width:320px; margin:0 15px 15px 0; text-align:center; font-size:90%;" |- ! colspan="4" text-align:right; padding:6px;" | శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా వివరాలు (1901 – 2011)<ref name=APDecadalPop2011>{{Cite web|last=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh|date=2011|title=Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh|url=https://archive.org/details/decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|access-date=2026-03-02|website=Archive.org|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en}}</ref> |- ! జనగణన సంవత్సరం ! మొత్తం జనాభా ! పురుషులు ! స్త్రీలు |- | 1901 ||1,060,467||510,872||549,595 |- | 1911 || 1,101,199||524,882||576,317 |- | 1921 || 1,123,461|| 536,648|| 586,813 |- | 1931 || 1,222,767||588,375||634,392 |- | 1941 ||1,333,341||647,525|| 685,816 |- | 1951 ||1,405,792||681,754||724,038 |- | 1961 ||1,555,369||759,918||795,451 |- | 1971 ||1,769,968||870,829||899,139 |- | 1981 ||1,959,352||968,585||990,767 |- | 1991 ||2,321,126||1,153,819||1,167,307 |- | 2001 ||2,537,593||1,260,020||1,277,573 |- | 2011 ||2,703,114||1,341,738||1,361,376 |} ప్రతిజిల్లాలో దశాబ్దాల వారిగా 1901 నుండి 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాబా గణాంకాలు చేర్చటానికి ఈ పట్టికను కాపీ చేసి పేస్ట్ చేస్తే అది కుడివైపున ఈ పేజీలో ఉన్నట్లుగా సెట్ అయింది. దీనిని చరిత్ర విభాగంలో జనాభా గణాంకాలు అనే విభాగంలో సెట్ చేయాలి. ఈ పట్టికలో గణాంకాలు పూర్తి చేయడానికి <nowiki>https://censusindia.gov.in</nowiki> వారి ఆధికారిక [[iarchive:decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|వెబ్ ఆర్కేవ్ లింకు నుండి సేకరించి]] పట్టికను తప్పులు లేకుండా సమయస్పూర్తితో పూర్తి చేయాలి. పైన మార్జిన్ లో చివరన ==మరి కొన్ని ఇతర లింకులు == === జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ 2022 లింకులు === * [https://www.sakshi.com/photos/news/ap-new-districts-names-maps-assembly-constituencies-and-revenue-divisions-full-details ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జిల్లాలు..విస్తీర్ణం, పూర్తి సమాచారం (ఫొటోలు)] * [https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058 2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే..పెద్ద జిల్లా, చిన్న జిల్లాలు ఇవే సాక్షి] * [http://www.prajasakti.com/epaiilaoo-26-jailalaaalakau-kalaekataralau-esapaiila-naiyaaamakam ఏపీలో 26 జిల్లాలకు కలెక్టర్లు, ఎస్పీల నియామకం, ప్రజాశక్తి] * [https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece New districts to come into force on April 4 Hindu] === మండలాలకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20090320115510/http://apland.ap.nic.in/cclaweb/APMandals2.pdf State Level District wise List of Mandals in Andhra Pradesh] === శ్రీ కాకుళం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://srikakulam.ap.gov.in/te/%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B1%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%82-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81/ శ్రీకాకుళం జిల్లా రెవెన్యూ గ్రామాలు] * [https://cdn.s3waas.gov.in/s3f899139df5e1059396431415e770c6dd/uploads/2019/07/2019072660.pdf శ్రీ కాకుళం జిల్లాలో మండలంవారిగా రెవెన్యూ గ్రామాలు] === తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20150618005358/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/eastgodavari.html East Godavari District Profile] * https://eastgodavari.ap.gov.in/about-district/administrative-setup/villages/ === పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/41-730-hectares-of-forest-land-to-merge-166255 పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా స్వరూపం] === విజయనగరం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://vizianagaram.ap.gov.in/te/%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82-%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%82/ విజయనగరం జిల్లా మండలాలు, గ్రామాలు సంఖ్య] === గుంటూరు జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * https://guntur.ap.gov.in/villages/ ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:వికీ గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టు]] [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] 5b4qz37ag4fsm0ikc7jbihdjhem64ag 4991613 4991231 2026-10-30T06:13:13Z యర్రా రామారావు 28161 /* పట్టిక-3 */ 4991613 wikitext text/x-wiki ఆంధ్రప్రదేశ్ 2022 పునర్ల్యస్థీకరణకు, 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణానికి సంభందించిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ఆర్కైవ్ లింకులు కాపీ, పేస్ట్ చేసే రూపంలో అందుబాటులో ఉంటాయి. ఈ పేజీ నుండి కావలసిన మూలం కాపీ చేసి, సంబంధిత వ్యాసం పేజీలో అవసరమైన చోట పొందుపర్చగలరు. ==2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+అన్నిజిల్లాలకు 2022 పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం |- |అప్పటి అన్ని 26 జిల్లాలుకు |rowspan="3"|<nowiki><ref name=APDistrictsList2022>{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</nowiki><nowiki></ref></nowiki> '''గమనిక: అదే వ్యాసంలో మరోచోట ఇవ్వటానికి సింపుల్ మూలం:''' <nowiki><ref name="APDistrictsList2022"></nowiki> |- |అప్పటి అన్ని మండలాలుకు |- |అప్పటి అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+ colspan="4" |2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు |- 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !జిల్లా !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] |<nowiki><ref name=ASRDistFormation2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11968 |title=District Administration – Restructuring / Formation of Alluri Sitharama Raju District – Head Quarters at Paderu – Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] |<nowiki><ref name="AnantapuramuDist2022">{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11985 |title=Formation of Anantapuramu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.185 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] |<nowiki><ref name=AnakapalliDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11970 |title=Formation of Anakapalli District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.170 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] |<nowiki><ref name=AnnamayyaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11988/mode/2up |title=Formation of Annamayya District - Headquarters at Rayachoti - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.188 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | * <nowiki><ref name=BapatlaDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11979/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=BapatlaDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517159/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] |<nowiki><ref name=ChittoorDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11989 |title=Formation of Chittoor District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.189 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] |<nowiki><ref name=EastGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11973/mode/1up |title=Formation of East Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.173 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] |<nowiki><ref name=EluruDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11975 |title=Re-structuring / Formation of Eluru District - Headquarters at Eluru - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.175 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | * <nowiki><ref name=GunturDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11978 |title=Restructuring / Formation of Guntur District - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=GunturDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517150 |title=Restructuring / Formation of Guntur district - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|కడప]] |<nowiki><ref name=YSRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11987 |title=Formation of Y.S.R District at Kadapa - Headquarters at Kadapa - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.187 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] |<nowiki><ref name=KakinadaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11971 |title=Formation of Kakinada District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.171 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] |<nowiki><ref name=KonaseemaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11972 |title=Re-structuring / Formation of Konaseema District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.172 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] |<nowiki><ref name=KrishnaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11976 |title=Re-structuring / Formation of Krishna District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] |<nowiki><ref name=KurnoolDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11983/mode/2up |title=Re-structuring / Formation of Kurnool District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.183 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] |<nowiki><ref name=NandyalDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11984 |title=Re-structuring / Formation of Nandyal District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.184 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] |<nowiki><ref name=NelloreDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11982 |title=Restructuring / Formation of Sri Potti Sriramulu Nellore District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.182 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] |<nowiki><ref name=NTRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11977 |title=Formation of NTR District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.177 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |<nowiki><ref name=ParvathipuramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11967 |title=Re-structuring / Formation of Parvathipuram Manyam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.167 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] |<nowiki><ref name=PalnaduDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11980 |title=Formation of Palnadu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.180 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] |<nowiki><ref name=PrakasamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11981 |title=Restructuring / Formation of Prakasam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.181 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] |<nowiki><ref name=SathyaSaiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11986 |title=Re-structuring / Formation of Sri Sathya Sai District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.186 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] |<nowiki><ref name=SrikakulamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11965/mode/2up |title=Formation of Srikakulam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.165 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] |<nowiki><ref name=TirupatiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11990 |title=Restructuring / Formation of Tirupati District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.190 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] |<nowiki><ref name=VisakhapatnamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11969 |title=Restructuring / Formation of Visakhapatnam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.169 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] |<nowiki><ref name=VizianagaramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11966 |title=Re-structuring / Formation of Vizianagaram District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.166 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] |<nowiki><ref name=WestGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11974 |title=Re-structuring / Formation of West Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-3=== {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''కడప జిల్లా:''' 2021 డిసెంబరు 21న కొత్తగా బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=BadvelRevenueDiv2021>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2021-12-21.10515 |title=Creation of New Revenue Division at Badvel in Y.S.R. Kadapa District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2021-12-21 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.363 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఎటపాక, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం మండలాలతో 2022 అక్టోబరు 25న చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=ChinturuRevenueDivASR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033 |title=New Revenue Division at Chinturu by Restructuring Existing Revenue Divisions in Alluri Sitharama Raju District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-10-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.519 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కొనసీమ జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఆలమూరు, ఆత్రేయపురం, రావులపాలెం, కొత్తపేట మండలాలతో, అలాగే అమలాపురం డివిజను నుండి పి. గన్నవరం, అంబాజీపేట, అయినవల్లి మండలాలతో 2022 జూన్ 29న కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=KothapetaRevenueDivKonaseema2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116/mode/2up |title=New Revenue Division at Kothapeta by Restructuring Existing Revenue Divisions in Konaseema District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.444 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కడప జిల్లా:''' బద్వేల్ డివిజను నుండి [[ఖాజీపేట మండలం|కాజీపేట]] మండలం బదలాయింపు, కడప డివిజను నుండి యర్రగుంట్ల మండలం, అలాగే బద్వేల్ డివిజను నుండి దువ్వూరు, చాపాడ మండలాలు జమ్మలమడుగు డివిజనుకు, జమ్ములమడుగు డివిజను నుండి సింహాద్రిపురం, లింగాల, తొండూరు, పులివెందుల , వేముల మండలాలతో , అలాగే కడప డివిజను నుండి వెంపల్లి, చక్రాయపేట , వీరపునాయనపల్లె మండలాలతో 2022 జూన్ 29న పులివెందుల డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=PulivendulaRevenueDivYSR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118/mode/2up |title=New Revenue Division at Pulivendula by Restructuring Existing Revenue Divisions in YSR District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.446 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''బాపట్ల జిల్లా:''' చీరాల డివిజను నుండి పర్చూరు, మార్టూరు, యద్దనపూడి మండలాలు బాపట్ల డివిజనుకు, బాపట్ల డివిజను నుండి రేపల్లె, నిజాంపట్నం, చెరుకుపల్లి, భట్టిప్రోలు, వేమూరు, కొల్లూరు, అమర్తలూరు, చుండూరు, నగరం మండలాలతో 2022 ఆగస్టు 5న రేపల్లె డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=RepalleRevenueDivBapatla2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396/mode/2up |title=Creation of New Revenue Division with Head Quarters at Repalle |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-08-05 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.474 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' 2023 మే 09న కొత్తగా తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name="GO204">{{cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785 |title=Revenue Department - West Godavari District - Creation of new Revenue Division with Head Quarters at Tadepalligudem - Final Notification - Orders Issued |website=Internet Archive |publisher=Government of Andhra Pradesh |series=G.O.Ms. No. 204 |department=Revenue (Lands-IV) |date=2023-05-08 |language=en, te |access-date=2026-10-30}}</ref></nowiki> |- |} ==2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం మార్పుల వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు జాబితా== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలకు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] |<nowiki><ref name=PolavaramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.948 |title=Creation of Polavaram District - Headquarters at Rampachodavaram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] |<nowiki><ref name=MarkapuramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.955 |title=Formation of New District Markapuram - Headquarters at Markapuram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[బాపట్ల జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ |<nowiki><ref name=BapatlaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.953/mode/2up |title=District Administration - Re-structuring of Bapatla District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ (హెడ్ క్వార్టర్స్ పాడేరు): |<nowiki><ref name=ASRReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.947 |title=District Administration - Re-structuring of Alluri Sitharama Raju District - Headquarters at Paderu - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|డా.బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] - మండలాల మార్పిడి (Shifting of Mandals): |<nowiki><ref name=KonaseemaMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.950 |title=Restructuring of Dr. B.R. Ambedkar Konaseema District - Shifting of Mandals from One District to Another District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక 3 === {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జరిగిన మండలాల బదలాయింపు, ఇతర మార్పులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''చిత్తూరు జిల్లా:''' పలమనేరు డివిజను నుండి [[బంగారుపాలెం మండలం|బంగారుపాళ్యం మండలం]] చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=ShiftingofBangarupalemMandal>{{Cite web |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |title=Shifting of Bangarupalem Mandal from Palamaneru Revenue Division to Chittoor Revenue Division - Final Notification (G.O.Ms.No.527) |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.958 |access-date=2026-02-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కోనసీమ జిల్లా- తూ.గో. జిల్లా:''' కోనసీమ జిల్లా నుండి మండపేట , రాయవరం, కపిలేశ్వరపురం మండలాలు తూ.గో.జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=EG-KonaseemaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.951/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in East Godavari and Dr. B.R. Ambedkar Konaseema Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నెల్లూరు జిల్లా- తిరుపతి జిల్లా:''' నెల్లూరు జిల్లా కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను నుండి కొండాపురం, వరికుంటపాడు మండలాలు కావలి రెవెన్యూ డివిజనుకు, తిరుపతి జిల్లా నుండి, గూడూరు, చిల్లకూరు, కోట 3 మండలాలతో గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను నెల్లూరు జిల్లాకు బదాలయింపు |<nowiki><ref name=NelloreTirupatiReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.956/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in SPSR Nellore and Tirupati Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''తిరుపతి జిల్లా- శ్రీకాళహస్తి:''' తిరుపతి జిల్లా గూడూరు డివిజను నుండి వాకాడు, చిట్టమూరు మండలాలు శ్రీ కాళహస్తి డివిజనుకు, అలాగే అన్నమయ్య జిల్లా రాజంపేట డివిజను నుండి కోడూరు, పెనగలూరు, చిట్వేల్ పుల్లంపేట, ఓబులవారిపల్లె మండలాలు తిరుపతి డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=TirupatiMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.957/mode/2up |title=Tirupati District - Shifting of Mandals from one Revenue Division/District to another |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా- కడప జిల్లా:''' రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను నుండి రాజంపేట, నందలూరు, వీరబల్లి, టి.సుండుపల్లె మండలాలతో రాజంపేట డివిజను కడప జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KadapaAnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.960/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in YSR Kadapa and Annamayya Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీకాకుళం జిల్లా:''' పలాస డివిజను నుండి [[నందిగం మండలం]] టెక్కలి డివిజనుకు బదాలాయింపు |<nowiki><ref name=SrikakulamNandigamaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.945/mode/2up |title=Restructuring of Srikakulam District - Shifting of Nandigama Mandal from Palasa to Tekkali Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కాకినాడ జిల్లా:''' కాకినాడ డివిజను నుండి [[సామర్లకోట]] మండలం పెద్దాపురం డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KakinadaSamalkotaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.949/mode/2up |title=Shifting of Samalkota Mandal from Kakinada to Peddapuram Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</nowiki></ref> |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' పెనుగొండ గ్రామం పేరును వాసవి పెనుగొండగా మార్పు |<nowiki><ref name=WestGodavariPenugondaRename2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.952/mode/2up |title=Renaming of Village Penugonda as Vasavi Penugonda - West Godavari District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-4=== {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్లుకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''అనకాపల్లి జిల్లా''' అడ్డరోడ్డు జంక్షన్ రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnakapalliAdduroadDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.946 |title=Restructuring of Anakapalli District - Creation of New Revenue Division at Adduroad Junction in Anakapalli District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా (ప్రధాన కేంద్రం రాయచోటి నుండి మదనపల్లికి మారింది)''' పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.959/mode/2up |title=Re-structuring of Annamayya District - Headquarters at Madanapalle and Creation of New Revenue Division at Pileru-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''ప్రకాశం జిల్లా''' రెవెన్యూ డివిజను నుండి మరొక జిల్లా/రెవెన్యూ డివిజనుకు మండలాల మార్పు- అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=PrakasamReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up |title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నంద్యాల జిల్లా''' బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=NandyalBanaganapalliDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963 |title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=SathyaSaiMadakasiraDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961 |title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ==ఇతర వనరులు== {| class="wikitable" |+మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి !వివరం !ఆధారం !ఎలా తెలుసుకోవాలి ! |- |కొత్తగా ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం రెండు జిల్లాలు మినహా మిగిలిన 26 జిల్లాలలోని మండలాలోని గ్రామాల కోడ్, మొత్తం గ్రామాల సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి |https://codes.ap.gov.in/revenuevillages |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే దానిలో సెలెక్ట్ డిస్ట్రిక్ట్, సెలెక్ట్ మండల్ అనే రెండు ఆప్సన్స్ ఉంటవి. ముందుగా జిల్లాను ఎంపిక చేసుకోవాలి, ఆతరువాత మండలం ఎంపిక చేసుకుంటే ఆటోమాటిక్ గా ఆమండలంలో ఉన్న అన్ని రెవెన్యూ గ్రామాలు రెవెన్యూ కోడ్, గ్రామం పేరు ఆంగ్లంలో చూపిస్తూ బ్రాకెట్ లో తెలుగులో చూపిస్తుంది. చివరలో ఆ మండలంలో ఉన్న గ్రామాలు సంఖ్యను తెలుపుతుంది. అయితే 26 జిల్లాలకు మాత్రమే చూపిస్తుంది. 2025 డిసెంబరు 30న ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం జిల్లాలు పరిగణనలోకి తీసుకుని తాజా పర్చలేదు. ఆ జిల్లాలలోని మండలాల పూర్వజిల్లాల ద్వారా పరిశీలించాలి | |- |కింది లింకులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2011 నాటికి ఉన్న 13 జిల్లాల విస్తీర్ణం, జనాభా, జనసాంద్రత వివరాలను అందజేస్తుంది. |https://villageinfo.in/andhra-pradesh/ |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే వివరాలు ఇంతకుముందు చెప్పిన వివరాలు మీ ముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఇది పాత జిల్లాల చారిత్రక వివరాల విభాగంలో పొందుపర్చాలి. | |- |ఈ లింకు రాష్ట్రంలో ఉన్న 81 రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా. |https://w.wiki/J5Ug |ఈ జాబితాలో 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ఉన్న అన్ని జిల్లాల వారిగా రెవెన్యూ డివిజన్లు, అవి ఏర్పడిన తేదీల వివరాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు వారిగా మండలాల సంఖ్య తెలుస్తుంది. వాటి వ్రకారం సవరణలు చేపట్టవలసి ఉంది | |} ==దశాబ్దాలవారీగా పూర్వ 13 జిల్లాల పేజీలు నందు జనాభా వివరాలు చేర్చుటకు== {| class="wikitable" style="float:right; width:320px; margin:0 15px 15px 0; text-align:center; font-size:90%;" |- ! colspan="4" text-align:right; padding:6px;" | శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా వివరాలు (1901 – 2011)<ref name=APDecadalPop2011>{{Cite web|last=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh|date=2011|title=Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh|url=https://archive.org/details/decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|access-date=2026-03-02|website=Archive.org|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en}}</ref> |- ! జనగణన సంవత్సరం ! మొత్తం జనాభా ! పురుషులు ! స్త్రీలు |- | 1901 ||1,060,467||510,872||549,595 |- | 1911 || 1,101,199||524,882||576,317 |- | 1921 || 1,123,461|| 536,648|| 586,813 |- | 1931 || 1,222,767||588,375||634,392 |- | 1941 ||1,333,341||647,525|| 685,816 |- | 1951 ||1,405,792||681,754||724,038 |- | 1961 ||1,555,369||759,918||795,451 |- | 1971 ||1,769,968||870,829||899,139 |- | 1981 ||1,959,352||968,585||990,767 |- | 1991 ||2,321,126||1,153,819||1,167,307 |- | 2001 ||2,537,593||1,260,020||1,277,573 |- | 2011 ||2,703,114||1,341,738||1,361,376 |} ప్రతిజిల్లాలో దశాబ్దాల వారిగా 1901 నుండి 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాబా గణాంకాలు చేర్చటానికి ఈ పట్టికను కాపీ చేసి పేస్ట్ చేస్తే అది కుడివైపున ఈ పేజీలో ఉన్నట్లుగా సెట్ అయింది. దీనిని చరిత్ర విభాగంలో జనాభా గణాంకాలు అనే విభాగంలో సెట్ చేయాలి. ఈ పట్టికలో గణాంకాలు పూర్తి చేయడానికి <nowiki>https://censusindia.gov.in</nowiki> వారి ఆధికారిక [[iarchive:decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|వెబ్ ఆర్కేవ్ లింకు నుండి సేకరించి]] పట్టికను తప్పులు లేకుండా సమయస్పూర్తితో పూర్తి చేయాలి. పైన మార్జిన్ లో చివరన ==మరి కొన్ని ఇతర లింకులు == === జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ 2022 లింకులు === * [https://www.sakshi.com/photos/news/ap-new-districts-names-maps-assembly-constituencies-and-revenue-divisions-full-details ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జిల్లాలు..విస్తీర్ణం, పూర్తి సమాచారం (ఫొటోలు)] * [https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058 2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే..పెద్ద జిల్లా, చిన్న జిల్లాలు ఇవే సాక్షి] * [http://www.prajasakti.com/epaiilaoo-26-jailalaaalakau-kalaekataralau-esapaiila-naiyaaamakam ఏపీలో 26 జిల్లాలకు కలెక్టర్లు, ఎస్పీల నియామకం, ప్రజాశక్తి] * [https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece New districts to come into force on April 4 Hindu] === మండలాలకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20090320115510/http://apland.ap.nic.in/cclaweb/APMandals2.pdf State Level District wise List of Mandals in Andhra Pradesh] === శ్రీ కాకుళం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://srikakulam.ap.gov.in/te/%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B1%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%82-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81/ శ్రీకాకుళం జిల్లా రెవెన్యూ గ్రామాలు] * [https://cdn.s3waas.gov.in/s3f899139df5e1059396431415e770c6dd/uploads/2019/07/2019072660.pdf శ్రీ కాకుళం జిల్లాలో మండలంవారిగా రెవెన్యూ గ్రామాలు] === తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20150618005358/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/eastgodavari.html East Godavari District Profile] * https://eastgodavari.ap.gov.in/about-district/administrative-setup/villages/ === పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/41-730-hectares-of-forest-land-to-merge-166255 పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా స్వరూపం] === విజయనగరం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://vizianagaram.ap.gov.in/te/%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82-%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%82/ విజయనగరం జిల్లా మండలాలు, గ్రామాలు సంఖ్య] === గుంటూరు జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * https://guntur.ap.gov.in/villages/ ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:వికీ గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టు]] [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] dxu79n2b3y4mgdpm3j23kz6yktv8i3q 4991719 4991613 2026-10-30T11:27:05Z యర్రా రామారావు 28161 /* పట్టిక-1 */ 4991719 wikitext text/x-wiki ఆంధ్రప్రదేశ్ 2022 పునర్ల్యస్థీకరణకు, 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణానికి సంభందించిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ఆర్కైవ్ లింకులు కాపీ, పేస్ట్ చేసే రూపంలో అందుబాటులో ఉంటాయి. ఈ పేజీ నుండి కావలసిన మూలం కాపీ చేసి, సంబంధిత వ్యాసం పేజీలో అవసరమైన చోట పొందుపర్చగలరు. ==2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+అన్నిజిల్లాలకు 2022 పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం |- |అప్పటి అన్ని 26 జిల్లాలుకు |rowspan="3"|<nowiki><ref name=APDistrictsList2022>{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</nowiki><nowiki></ref></nowiki> '''గమనిక: అదే వ్యాసంలో మరోచోట ఇవ్వటానికి సింపుల్ మూలం:''' <nowiki><ref name="APDistrictsList2022"></nowiki> |- |అప్పటి అన్ని మండలాలుకు |- |అప్పటి అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+ colspan="4" |2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు |- 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !జిల్లా !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] |<nowiki><ref name=ASRDistFormation2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11968 |title=District Administration – Restructuring / Formation of Alluri Sitharama Raju District – Head Quarters at Paderu – Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] |<nowiki><ref name="AnantapuramuDist2022">{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11985 |title=Formation of Anantapuramu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.185 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] |<nowiki><ref name=AnakapalliDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11970 |title=Formation of Anakapalli District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.170 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] |<nowiki><ref name=AnnamayyaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11988/mode/2up |title=Formation of Annamayya District - Headquarters at Rayachoti - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.188 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | * <nowiki><ref name=BapatlaDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11979/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=BapatlaDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517159/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] |<nowiki><ref name=ChittoorDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11989 |title=Formation of Chittoor District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.189 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] |<nowiki><ref name=EastGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11973/mode/1up |title=Formation of East Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.173 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] |<nowiki><ref name=EluruDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11975 |title=Re-structuring / Formation of Eluru District - Headquarters at Eluru - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.175 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | * <nowiki><ref name=GunturDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11978 |title=Restructuring / Formation of Guntur District - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=GunturDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517150 |title=Restructuring / Formation of Guntur district - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|కడప]] |<nowiki><ref name=YSRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11987 |title=Formation of Y.S.R District at Kadapa - Headquarters at Kadapa - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.187 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] |<nowiki><ref name=KakinadaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11971 |title=Formation of Kakinada District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.171 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] |<nowiki><ref name=KonaseemaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11972 |title=Re-structuring / Formation of Konaseema District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.172 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] |<nowiki><ref name=KrishnaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11976 |title=Re-structuring / Formation of Krishna District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] |<nowiki><ref name=KurnoolDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11983/mode/2up |title=Re-structuring / Formation of Kurnool District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.183 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] |<nowiki><ref name=NandyalDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11984 |title=Re-structuring / Formation of Nandyal District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.184 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] |<nowiki><ref name=NelloreDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11982 |title=Restructuring / Formation of Sri Potti Sriramulu Nellore District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.182 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] |<nowiki><ref name=NTRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11977 |title=Formation of NTR District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.177 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |<nowiki><ref name=ParvathipuramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11967 |title=Re-structuring / Formation of Parvathipuram Manyam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.167 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] |<nowiki><ref name=PalnaduDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11980 |title=Formation of Palnadu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.180 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] |<nowiki><ref name=PrakasamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11981 |title=Restructuring / Formation of Prakasam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.181 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] |<nowiki><ref name=SathyaSaiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11986 |title=Re-structuring / Formation of Sri Sathya Sai District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.186 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] |<nowiki><ref name=SrikakulamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11965/mode/2up |title=Formation of Srikakulam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.165 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] |<nowiki><ref name=TirupatiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11990 |title=Restructuring / Formation of Tirupati District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.190 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] |<nowiki><ref name=VisakhapatnamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11969 |title=Restructuring / Formation of Visakhapatnam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.169 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] |<nowiki><ref name=VizianagaramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11966 |title=Re-structuring / Formation of Vizianagaram District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.166 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] |<nowiki><ref name=WestGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11974 |title=Re-structuring / Formation of West Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-3=== {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''కడప జిల్లా:''' 2021 డిసెంబరు 21న కొత్తగా బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=BadvelRevenueDiv2021>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2021-12-21.10515 |title=Creation of New Revenue Division at Badvel in Y.S.R. Kadapa District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2021-12-21 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.363 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఎటపాక, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం మండలాలతో 2022 అక్టోబరు 25న చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=ChinturuRevenueDivASR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033 |title=New Revenue Division at Chinturu by Restructuring Existing Revenue Divisions in Alluri Sitharama Raju District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-10-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.519 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కొనసీమ జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఆలమూరు, ఆత్రేయపురం, రావులపాలెం, కొత్తపేట మండలాలతో, అలాగే అమలాపురం డివిజను నుండి పి. గన్నవరం, అంబాజీపేట, అయినవల్లి మండలాలతో 2022 జూన్ 29న కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=KothapetaRevenueDivKonaseema2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116/mode/2up |title=New Revenue Division at Kothapeta by Restructuring Existing Revenue Divisions in Konaseema District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.444 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కడప జిల్లా:''' బద్వేల్ డివిజను నుండి [[ఖాజీపేట మండలం|కాజీపేట]] మండలం బదలాయింపు, కడప డివిజను నుండి యర్రగుంట్ల మండలం, అలాగే బద్వేల్ డివిజను నుండి దువ్వూరు, చాపాడ మండలాలు జమ్మలమడుగు డివిజనుకు, జమ్ములమడుగు డివిజను నుండి సింహాద్రిపురం, లింగాల, తొండూరు, పులివెందుల , వేముల మండలాలతో , అలాగే కడప డివిజను నుండి వెంపల్లి, చక్రాయపేట , వీరపునాయనపల్లె మండలాలతో 2022 జూన్ 29న పులివెందుల డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=PulivendulaRevenueDivYSR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118/mode/2up |title=New Revenue Division at Pulivendula by Restructuring Existing Revenue Divisions in YSR District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.446 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''బాపట్ల జిల్లా:''' చీరాల డివిజను నుండి పర్చూరు, మార్టూరు, యద్దనపూడి మండలాలు బాపట్ల డివిజనుకు, బాపట్ల డివిజను నుండి రేపల్లె, నిజాంపట్నం, చెరుకుపల్లి, భట్టిప్రోలు, వేమూరు, కొల్లూరు, అమర్తలూరు, చుండూరు, నగరం మండలాలతో 2022 ఆగస్టు 5న రేపల్లె డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=RepalleRevenueDivBapatla2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396/mode/2up |title=Creation of New Revenue Division with Head Quarters at Repalle |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-08-05 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.474 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' 2023 మే 09న కొత్తగా తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name="GO204">{{cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785 |title=Revenue Department - West Godavari District - Creation of new Revenue Division with Head Quarters at Tadepalligudem - Final Notification - Orders Issued |website=Internet Archive |publisher=Government of Andhra Pradesh |series=G.O.Ms. No. 204 |department=Revenue (Lands-IV) |date=2023-05-08 |language=en, te |access-date=2026-10-30}}</ref></nowiki> |- |} ==2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం మార్పుల వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు జాబితా== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలకు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] {{Tick}} |<nowiki><ref name=PolavaramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.948 |title=Creation of Polavaram District - Headquarters at Rampachodavaram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] {{Tick}} |<nowiki><ref name=MarkapuramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.955 |title=Formation of New District Markapuram - Headquarters at Markapuram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[బాపట్ల జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ |<nowiki><ref name=BapatlaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.953/mode/2up |title=District Administration - Re-structuring of Bapatla District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ (హెడ్ క్వార్టర్స్ పాడేరు): |<nowiki><ref name=ASRReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.947 |title=District Administration - Re-structuring of Alluri Sitharama Raju District - Headquarters at Paderu - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|డా.బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] - మండలాల మార్పిడి (Shifting of Mandals): |<nowiki><ref name=KonaseemaMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.950 |title=Restructuring of Dr. B.R. Ambedkar Konaseema District - Shifting of Mandals from One District to Another District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక 3 === {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జరిగిన మండలాల బదలాయింపు, ఇతర మార్పులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''చిత్తూరు జిల్లా:''' పలమనేరు డివిజను నుండి [[బంగారుపాలెం మండలం|బంగారుపాళ్యం మండలం]] చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=ShiftingofBangarupalemMandal>{{Cite web |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |title=Shifting of Bangarupalem Mandal from Palamaneru Revenue Division to Chittoor Revenue Division - Final Notification (G.O.Ms.No.527) |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.958 |access-date=2026-02-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కోనసీమ జిల్లా- తూ.గో. జిల్లా:''' కోనసీమ జిల్లా నుండి మండపేట , రాయవరం, కపిలేశ్వరపురం మండలాలు తూ.గో.జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=EG-KonaseemaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.951/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in East Godavari and Dr. B.R. Ambedkar Konaseema Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నెల్లూరు జిల్లా- తిరుపతి జిల్లా:''' నెల్లూరు జిల్లా కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను నుండి కొండాపురం, వరికుంటపాడు మండలాలు కావలి రెవెన్యూ డివిజనుకు, తిరుపతి జిల్లా నుండి, గూడూరు, చిల్లకూరు, కోట 3 మండలాలతో గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను నెల్లూరు జిల్లాకు బదాలయింపు |<nowiki><ref name=NelloreTirupatiReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.956/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in SPSR Nellore and Tirupati Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''తిరుపతి జిల్లా- శ్రీకాళహస్తి:''' తిరుపతి జిల్లా గూడూరు డివిజను నుండి వాకాడు, చిట్టమూరు మండలాలు శ్రీ కాళహస్తి డివిజనుకు, అలాగే అన్నమయ్య జిల్లా రాజంపేట డివిజను నుండి కోడూరు, పెనగలూరు, చిట్వేల్ పుల్లంపేట, ఓబులవారిపల్లె మండలాలు తిరుపతి డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=TirupatiMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.957/mode/2up |title=Tirupati District - Shifting of Mandals from one Revenue Division/District to another |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా- కడప జిల్లా:''' రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను నుండి రాజంపేట, నందలూరు, వీరబల్లి, టి.సుండుపల్లె మండలాలతో రాజంపేట డివిజను కడప జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KadapaAnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.960/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in YSR Kadapa and Annamayya Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీకాకుళం జిల్లా:''' పలాస డివిజను నుండి [[నందిగం మండలం]] టెక్కలి డివిజనుకు బదాలాయింపు |<nowiki><ref name=SrikakulamNandigamaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.945/mode/2up |title=Restructuring of Srikakulam District - Shifting of Nandigama Mandal from Palasa to Tekkali Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కాకినాడ జిల్లా:''' కాకినాడ డివిజను నుండి [[సామర్లకోట]] మండలం పెద్దాపురం డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KakinadaSamalkotaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.949/mode/2up |title=Shifting of Samalkota Mandal from Kakinada to Peddapuram Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</nowiki></ref> |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' పెనుగొండ గ్రామం పేరును వాసవి పెనుగొండగా మార్పు |<nowiki><ref name=WestGodavariPenugondaRename2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.952/mode/2up |title=Renaming of Village Penugonda as Vasavi Penugonda - West Godavari District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-4=== {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్లుకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''అనకాపల్లి జిల్లా''' అడ్డరోడ్డు జంక్షన్ రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnakapalliAdduroadDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.946 |title=Restructuring of Anakapalli District - Creation of New Revenue Division at Adduroad Junction in Anakapalli District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా (ప్రధాన కేంద్రం రాయచోటి నుండి మదనపల్లికి మారింది)''' పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=AnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.959/mode/2up |title=Re-structuring of Annamayya District - Headquarters at Madanapalle and Creation of New Revenue Division at Pileru-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''ప్రకాశం జిల్లా''' రెవెన్యూ డివిజను నుండి మరొక జిల్లా/రెవెన్యూ డివిజనుకు మండలాల మార్పు- అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=PrakasamReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up |title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నంద్యాల జిల్లా''' బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=NandyalBanaganapalliDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963 |title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) |<nowiki><ref name=SathyaSaiMadakasiraDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961 |title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ==ఇతర వనరులు== {| class="wikitable" |+మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి !వివరం !ఆధారం !ఎలా తెలుసుకోవాలి ! |- |కొత్తగా ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం రెండు జిల్లాలు మినహా మిగిలిన 26 జిల్లాలలోని మండలాలోని గ్రామాల కోడ్, మొత్తం గ్రామాల సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి |https://codes.ap.gov.in/revenuevillages |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే దానిలో సెలెక్ట్ డిస్ట్రిక్ట్, సెలెక్ట్ మండల్ అనే రెండు ఆప్సన్స్ ఉంటవి. ముందుగా జిల్లాను ఎంపిక చేసుకోవాలి, ఆతరువాత మండలం ఎంపిక చేసుకుంటే ఆటోమాటిక్ గా ఆమండలంలో ఉన్న అన్ని రెవెన్యూ గ్రామాలు రెవెన్యూ కోడ్, గ్రామం పేరు ఆంగ్లంలో చూపిస్తూ బ్రాకెట్ లో తెలుగులో చూపిస్తుంది. చివరలో ఆ మండలంలో ఉన్న గ్రామాలు సంఖ్యను తెలుపుతుంది. అయితే 26 జిల్లాలకు మాత్రమే చూపిస్తుంది. 2025 డిసెంబరు 30న ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం జిల్లాలు పరిగణనలోకి తీసుకుని తాజా పర్చలేదు. ఆ జిల్లాలలోని మండలాల పూర్వజిల్లాల ద్వారా పరిశీలించాలి | |- |కింది లింకులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2011 నాటికి ఉన్న 13 జిల్లాల విస్తీర్ణం, జనాభా, జనసాంద్రత వివరాలను అందజేస్తుంది. |https://villageinfo.in/andhra-pradesh/ |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే వివరాలు ఇంతకుముందు చెప్పిన వివరాలు మీ ముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఇది పాత జిల్లాల చారిత్రక వివరాల విభాగంలో పొందుపర్చాలి. | |- |ఈ లింకు రాష్ట్రంలో ఉన్న 81 రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా. |https://w.wiki/J5Ug |ఈ జాబితాలో 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ఉన్న అన్ని జిల్లాల వారిగా రెవెన్యూ డివిజన్లు, అవి ఏర్పడిన తేదీల వివరాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు వారిగా మండలాల సంఖ్య తెలుస్తుంది. వాటి వ్రకారం సవరణలు చేపట్టవలసి ఉంది | |} ==దశాబ్దాలవారీగా పూర్వ 13 జిల్లాల పేజీలు నందు జనాభా వివరాలు చేర్చుటకు== {| class="wikitable" style="float:right; width:320px; margin:0 15px 15px 0; text-align:center; font-size:90%;" |- ! colspan="4" text-align:right; padding:6px;" | శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా వివరాలు (1901 – 2011)<ref name=APDecadalPop2011>{{Cite web|last=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh|date=2011|title=Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh|url=https://archive.org/details/decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|access-date=2026-03-02|website=Archive.org|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en}}</ref> |- ! జనగణన సంవత్సరం ! మొత్తం జనాభా ! పురుషులు ! స్త్రీలు |- | 1901 ||1,060,467||510,872||549,595 |- | 1911 || 1,101,199||524,882||576,317 |- | 1921 || 1,123,461|| 536,648|| 586,813 |- | 1931 || 1,222,767||588,375||634,392 |- | 1941 ||1,333,341||647,525|| 685,816 |- | 1951 ||1,405,792||681,754||724,038 |- | 1961 ||1,555,369||759,918||795,451 |- | 1971 ||1,769,968||870,829||899,139 |- | 1981 ||1,959,352||968,585||990,767 |- | 1991 ||2,321,126||1,153,819||1,167,307 |- | 2001 ||2,537,593||1,260,020||1,277,573 |- | 2011 ||2,703,114||1,341,738||1,361,376 |} ప్రతిజిల్లాలో దశాబ్దాల వారిగా 1901 నుండి 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాబా గణాంకాలు చేర్చటానికి ఈ పట్టికను కాపీ చేసి పేస్ట్ చేస్తే అది కుడివైపున ఈ పేజీలో ఉన్నట్లుగా సెట్ అయింది. దీనిని చరిత్ర విభాగంలో జనాభా గణాంకాలు అనే విభాగంలో సెట్ చేయాలి. ఈ పట్టికలో గణాంకాలు పూర్తి చేయడానికి <nowiki>https://censusindia.gov.in</nowiki> వారి ఆధికారిక [[iarchive:decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|వెబ్ ఆర్కేవ్ లింకు నుండి సేకరించి]] పట్టికను తప్పులు లేకుండా సమయస్పూర్తితో పూర్తి చేయాలి. పైన మార్జిన్ లో చివరన ==మరి కొన్ని ఇతర లింకులు == === జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ 2022 లింకులు === * [https://www.sakshi.com/photos/news/ap-new-districts-names-maps-assembly-constituencies-and-revenue-divisions-full-details ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జిల్లాలు..విస్తీర్ణం, పూర్తి సమాచారం (ఫొటోలు)] * [https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058 2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే..పెద్ద జిల్లా, చిన్న జిల్లాలు ఇవే సాక్షి] * [http://www.prajasakti.com/epaiilaoo-26-jailalaaalakau-kalaekataralau-esapaiila-naiyaaamakam ఏపీలో 26 జిల్లాలకు కలెక్టర్లు, ఎస్పీల నియామకం, ప్రజాశక్తి] * [https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece New districts to come into force on April 4 Hindu] === మండలాలకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20090320115510/http://apland.ap.nic.in/cclaweb/APMandals2.pdf State Level District wise List of Mandals in Andhra Pradesh] === శ్రీ కాకుళం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://srikakulam.ap.gov.in/te/%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B1%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%82-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81/ శ్రీకాకుళం జిల్లా రెవెన్యూ గ్రామాలు] * [https://cdn.s3waas.gov.in/s3f899139df5e1059396431415e770c6dd/uploads/2019/07/2019072660.pdf శ్రీ కాకుళం జిల్లాలో మండలంవారిగా రెవెన్యూ గ్రామాలు] === తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20150618005358/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/eastgodavari.html East Godavari District Profile] * https://eastgodavari.ap.gov.in/about-district/administrative-setup/villages/ === పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/41-730-hectares-of-forest-land-to-merge-166255 పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా స్వరూపం] === విజయనగరం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://vizianagaram.ap.gov.in/te/%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82-%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%82/ విజయనగరం జిల్లా మండలాలు, గ్రామాలు సంఖ్య] === గుంటూరు జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * https://guntur.ap.gov.in/villages/ ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:వికీ గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టు]] [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] jpoocy2gfv21gvarz1x2oty712lj4gb 4991720 4991719 2026-10-30T11:28:42Z యర్రా రామారావు 28161 /* పట్టిక-4 */ 4991720 wikitext text/x-wiki ఆంధ్రప్రదేశ్ 2022 పునర్ల్యస్థీకరణకు, 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణానికి సంభందించిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల ఆర్కైవ్ లింకులు కాపీ, పేస్ట్ చేసే రూపంలో అందుబాటులో ఉంటాయి. ఈ పేజీ నుండి కావలసిన మూలం కాపీ చేసి, సంబంధిత వ్యాసం పేజీలో అవసరమైన చోట పొందుపర్చగలరు. ==2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+అన్నిజిల్లాలకు 2022 పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ కామన్ మూలం |- |అప్పటి అన్ని 26 జిల్లాలుకు |rowspan="3"|<nowiki><ref name=APDistrictsList2022>{{Cite web|title=Details of all 26 Districts in Andhra Pradesh|url=https://web.archive.org/web/20220423160156/https://ahd.aptonline.in/AHMS/Views/DownLoads/All26Districts.pdf|access-date=2026-02-25|website=Animal Husbandry Department|publisher=Department of Animal Husbandry, Government of Andhra Pradesh|format=PDF}}</nowiki><nowiki></ref></nowiki> '''గమనిక: అదే వ్యాసంలో మరోచోట ఇవ్వటానికి సింపుల్ మూలం:''' <nowiki><ref name="APDistrictsList2022"></nowiki> |- |అప్పటి అన్ని మండలాలుకు |- |అప్పటి అన్ని రెవెన్యూ డివిజన్లుకు |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+ colspan="4" |2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు |- 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !జిల్లా !2022 ఏప్రిల్ 3న జరిగిన జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]] |<nowiki><ref name=ASRDistFormation2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11968 |title=District Administration – Restructuring / Formation of Alluri Sitharama Raju District – Head Quarters at Paderu – Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]] |<nowiki><ref name="AnantapuramuDist2022">{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11985 |title=Formation of Anantapuramu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.185 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]] |<nowiki><ref name=AnakapalliDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11970 |title=Formation of Anakapalli District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.170 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]] |<nowiki><ref name=AnnamayyaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11988/mode/2up |title=Formation of Annamayya District - Headquarters at Rayachoti - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.188 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]] | * <nowiki><ref name=BapatlaDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11979/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=BapatlaDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517159/mode/2up |title=Restructuring / Formation of Bapatla District - Head quarters at Bapatla - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[చిత్తూరు జిల్లా|చిత్తూరు]] |<nowiki><ref name=ChittoorDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11989 |title=Formation of Chittoor District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.189 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]] |<nowiki><ref name=EastGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11973/mode/1up |title=Formation of East Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.173 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]] |<nowiki><ref name=EluruDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11975 |title=Re-structuring / Formation of Eluru District - Headquarters at Eluru - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.175 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]] | * <nowiki><ref name=GunturDistGazette2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11978 |title=Restructuring / Formation of Guntur District - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> * <nowiki><ref name=GunturDistGOIR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2022-04-02.E-517150 |title=Restructuring / Formation of Guntur district - Head quarters at Guntur - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Government Orders Issue Register |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.178 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా|కడప]] |<nowiki><ref name=YSRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11987 |title=Formation of Y.S.R District at Kadapa - Headquarters at Kadapa - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.187 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]] |<nowiki><ref name=KakinadaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11971 |title=Formation of Kakinada District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.171 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]] |<nowiki><ref name=KonaseemaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11972 |title=Re-structuring / Formation of Konaseema District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.172 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]] |<nowiki><ref name=KrishnaDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11976 |title=Re-structuring / Formation of Krishna District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.176 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]] |<nowiki><ref name=KurnoolDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11983/mode/2up |title=Re-structuring / Formation of Kurnool District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.183 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]] |<nowiki><ref name=NandyalDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11984 |title=Re-structuring / Formation of Nandyal District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.184 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]] |<nowiki><ref name=NelloreDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11982 |title=Restructuring / Formation of Sri Potti Sriramulu Nellore District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.182 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]] |<nowiki><ref name=NTRDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11977 |title=Formation of NTR District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.177 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]] |<nowiki><ref name=ParvathipuramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11967 |title=Re-structuring / Formation of Parvathipuram Manyam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.167 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]] |<nowiki><ref name=PalnaduDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11980 |title=Formation of Palnadu District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.180 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]] |<nowiki><ref name=PrakasamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11981 |title=Restructuring / Formation of Prakasam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.181 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|శ్రీ సత్యసాయి]] |<nowiki><ref name=SathyaSaiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11986 |title=Re-structuring / Formation of Sri Sathya Sai District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.186 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]] |<nowiki><ref name=SrikakulamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11965/mode/2up |title=Formation of Srikakulam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.165 |access-date=2026-02-25 |language=en}}</nowiki></ref> |- |[[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]] |<nowiki><ref name=TirupatiDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11990 |title=Restructuring / Formation of Tirupati District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.190 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]] |<nowiki><ref name=VisakhapatnamDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11969 |title=Restructuring / Formation of Visakhapatnam District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.169 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[విజయనగరం జిల్లా|విజయనగరం]] |<nowiki><ref name=VizianagaramDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11966 |title=Re-structuring / Formation of Vizianagaram District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.166 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] |<nowiki><ref name=WestGodavariDist2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-04-03.11974 |title=Re-structuring / Formation of West Godavari District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-04-02 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.174 |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-3=== {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''కడప జిల్లా:''' 2021 డిసెంబరు 21న కొత్తగా బద్వేల్ రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=BadvelRevenueDiv2021>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2021-12-21.10515 |title=Creation of New Revenue Division at Badvel in Y.S.R. Kadapa District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2021-12-21 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.363 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఎటపాక, చింతూరు, కూనవరం, వరరామచంద్రపురం మండలాలతో 2022 అక్టోబరు 25న చింతూరు రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=ChinturuRevenueDivASR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-10-25.14033 |title=New Revenue Division at Chinturu by Restructuring Existing Revenue Divisions in Alluri Sitharama Raju District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-10-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.519 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కొనసీమ జిల్లా:''' రంపచోడవరం డివిజను నుండి ఆలమూరు, ఆత్రేయపురం, రావులపాలెం, కొత్తపేట మండలాలతో, అలాగే అమలాపురం డివిజను నుండి పి. గన్నవరం, అంబాజీపేట, అయినవల్లి మండలాలతో 2022 జూన్ 29న కొత్తపేట రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=KothapetaRevenueDivKonaseema2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13116/mode/2up |title=New Revenue Division at Kothapeta by Restructuring Existing Revenue Divisions in Konaseema District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.444 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కడప జిల్లా:''' బద్వేల్ డివిజను నుండి [[ఖాజీపేట మండలం|కాజీపేట]] మండలం బదలాయింపు, కడప డివిజను నుండి యర్రగుంట్ల మండలం, అలాగే బద్వేల్ డివిజను నుండి దువ్వూరు, చాపాడ మండలాలు జమ్మలమడుగు డివిజనుకు, జమ్ములమడుగు డివిజను నుండి సింహాద్రిపురం, లింగాల, తొండూరు, పులివెందుల , వేముల మండలాలతో , అలాగే కడప డివిజను నుండి వెంపల్లి, చక్రాయపేట , వీరపునాయనపల్లె మండలాలతో 2022 జూన్ 29న పులివెందుల డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=PulivendulaRevenueDivYSR2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-06-29.13118/mode/2up |title=New Revenue Division at Pulivendula by Restructuring Existing Revenue Divisions in YSR District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-06-29 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.446 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''బాపట్ల జిల్లా:''' చీరాల డివిజను నుండి పర్చూరు, మార్టూరు, యద్దనపూడి మండలాలు బాపట్ల డివిజనుకు, బాపట్ల డివిజను నుండి రేపల్లె, నిజాంపట్నం, చెరుకుపల్లి, భట్టిప్రోలు, వేమూరు, కొల్లూరు, అమర్తలూరు, చుండూరు, నగరం మండలాలతో 2022 ఆగస్టు 5న రేపల్లె డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name=RepalleRevenueDivBapatla2022>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra.2022-08-05.13396/mode/2up |title=Creation of New Revenue Division with Head Quarters at Repalle |last=Government of Andhra Pradesh |date=2022-08-05 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department, G.O.Ms.No.474 |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} {| class="wikitable" |+2022 జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ తరువాత, 2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంకు ముందు ఏర్పడిన రెవెన్యూ డివిజనులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' 2023 మే 09న కొత్తగా తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను ఏర్పాటు{{Tick}} |<nowiki><ref name="GO204">{{cite web |url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785 |title=Revenue Department - West Godavari District - Creation of new Revenue Division with Head Quarters at Tadepalligudem - Final Notification - Orders Issued |website=Internet Archive |publisher=Government of Andhra Pradesh |series=G.O.Ms. No. 204 |department=Revenue (Lands-IV) |date=2023-05-08 |language=en, te |access-date=2026-10-30}}</ref></nowiki> |- |} ==2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం మార్పుల వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు జాబితా== === పట్టిక-1 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన పోలవరం, మార్కాపురం జిల్లాలకు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[పోలవరం జిల్లా|పోలవరం]] {{Tick}} |<nowiki><ref name=PolavaramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.948 |title=Creation of Polavaram District - Headquarters at Rampachodavaram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[మార్కాపురం జిల్లా|మార్కాపురం]] {{Tick}} |<nowiki><ref name=MarkapuramDistFormation2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.955 |title=Formation of New District Markapuram - Headquarters at Markapuram |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక-2 === {| class="wikitable sortable" |+2025 డిసెంబరు 30న జరిగిన జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జిల్లాల ఏర్పాటు వెబ్ఆర్కేవ్ మూలాలు !మూలం చేర్చవలసిన పేజీలు !సూచనలు |- |[[బాపట్ల జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ |<nowiki><ref name=BapatlaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.953/mode/2up |title=District Administration - Re-structuring of Bapatla District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా]] - పునర్వ్యవస్థీకరణ (హెడ్ క్వార్టర్స్ పాడేరు): |<nowiki><ref name=ASRReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.947 |title=District Administration - Re-structuring of Alluri Sitharama Raju District - Headquarters at Paderu - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |[[కోనసీమ జిల్లా|డా.బి.ఆర్. అంబేడ్కర్ కోనసీమ జిల్లా]] - మండలాల మార్పిడి (Shifting of Mandals): |<nowiki><ref name=KonaseemaMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.950 |title=Restructuring of Dr. B.R. Ambedkar Konaseema District - Shifting of Mandals from One District to Another District - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-28 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} === పట్టిక 3 === {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో జరిగిన మండలాల బదలాయింపు, ఇతర మార్పులకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''చిత్తూరు జిల్లా:''' పలమనేరు డివిజను నుండి [[బంగారుపాలెం మండలం|బంగారుపాళ్యం మండలం]] చిత్తూరు రెవెన్యూ డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=ShiftingofBangarupalemMandal>{{Cite web |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |title=Shifting of Bangarupalem Mandal from Palamaneru Revenue Division to Chittoor Revenue Division - Final Notification (G.O.Ms.No.527) |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.958 |access-date=2026-02-25 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కోనసీమ జిల్లా- తూ.గో. జిల్లా:''' కోనసీమ జిల్లా నుండి మండపేట , రాయవరం, కపిలేశ్వరపురం మండలాలు తూ.గో.జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=EG-KonaseemaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.951/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in East Godavari and Dr. B.R. Ambedkar Konaseema Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నెల్లూరు జిల్లా- తిరుపతి జిల్లా:''' నెల్లూరు జిల్లా కందుకూరు రెవెన్యూ డివిజను నుండి కొండాపురం, వరికుంటపాడు మండలాలు కావలి రెవెన్యూ డివిజనుకు, తిరుపతి జిల్లా నుండి, గూడూరు, చిల్లకూరు, కోట 3 మండలాలతో గూడూరు రెవెన్యూ డివిజను నెల్లూరు జిల్లాకు బదాలయింపు |<nowiki><ref name=NelloreTirupatiReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.956/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in SPSR Nellore and Tirupati Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''తిరుపతి జిల్లా- శ్రీకాళహస్తి:''' తిరుపతి జిల్లా గూడూరు డివిజను నుండి వాకాడు, చిట్టమూరు మండలాలు శ్రీ కాళహస్తి డివిజనుకు, అలాగే అన్నమయ్య జిల్లా రాజంపేట డివిజను నుండి కోడూరు, పెనగలూరు, చిట్వేల్ పుల్లంపేట, ఓబులవారిపల్లె మండలాలు తిరుపతి డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=TirupatiMandalShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.957/mode/2up |title=Tirupati District - Shifting of Mandals from one Revenue Division/District to another |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా- కడప జిల్లా:''' రాజంపేట రెవెన్యూ డివిజను నుండి రాజంపేట, నందలూరు, వీరబల్లి, టి.సుండుపల్లె మండలాలతో రాజంపేట డివిజను కడప జిల్లాకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KadapaAnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.960/mode/2up |title=Reorganisation of Mandals in YSR Kadapa and Annamayya Districts |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీకాకుళం జిల్లా:''' పలాస డివిజను నుండి [[నందిగం మండలం]] టెక్కలి డివిజనుకు బదాలాయింపు |<nowiki><ref name=SrikakulamNandigamaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.945/mode/2up |title=Restructuring of Srikakulam District - Shifting of Nandigama Mandal from Palasa to Tekkali Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''కాకినాడ జిల్లా:''' కాకినాడ డివిజను నుండి [[సామర్లకోట]] మండలం పెద్దాపురం డివిజనుకు బదలాయింపు |<nowiki><ref name=KakinadaSamalkotaShift2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.949/mode/2up |title=Shifting of Samalkota Mandal from Kakinada to Peddapuram Revenue Division |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</nowiki></ref> |- |'''పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా:''' పెనుగొండ గ్రామం పేరును వాసవి పెనుగొండగా మార్పు |<nowiki><ref name=WestGodavariPenugondaRename2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.952/mode/2up |title=Renaming of Village Penugonda as Vasavi Penugonda - West Godavari District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-26 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ===పట్టిక-4=== {| class="wikitable" |+2025 డిసెంబరు 30న జిల్లాల పునర్నిర్మాణంలో ఏర్పడిన కొత్త రెవెన్యూ డివిజన్లుకు సంబందించిన వెబ్ ఆర్కేవ్ మూలాలు లింకులు !ప్రభుత్వ ఉత్తర్వుల వివరం !ఆర్కేవ్ చేసిన సైట్‌వెబ్ మూలం |- |'''అనకాపల్లి జిల్లా''' అడ్డరోడ్డు జంక్షన్ రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) {{Tick}} |<nowiki><ref name=AnakapalliAdduroadDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.946 |title=Restructuring of Anakapalli District - Creation of New Revenue Division at Adduroad Junction in Anakapalli District |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''అన్నమయ్య జిల్లా (ప్రధాన కేంద్రం రాయచోటి నుండి మదనపల్లికి మారింది)''' పీలేరు రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) {{Tick}} |<nowiki><ref name=AnnamayyaReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.959/mode/2up |title=Re-structuring of Annamayya District - Headquarters at Madanapalle and Creation of New Revenue Division at Pileru-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''ప్రకాశం జిల్లా''' రెవెన్యూ డివిజను నుండి మరొక జిల్లా/రెవెన్యూ డివిజనుకు మండలాల మార్పు- అద్దంకి రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది (2025 డిసెంబరు 30) {{Tick}} |<nowiki><ref name=PrakasamReorg2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.954/mode/2up |title=Restructuring of Prakasam District - Shifting of Mandals and Creation of New Revenue Division at Addanki-Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''నంద్యాల జిల్లా''' బనగానపల్లె రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) {{Tick}} |<nowiki><ref name=NandyalBanaganapalliDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.963 |title=The District Administration Re-structuring of Nandyal District - Formation of New Revenue Division at Banaganapalli - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |'''శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా''' మడకశిర రెవెన్యూ డివిజను కొత్తగా ఏర్పడింది. (2025 డిసెంబరు 30) {{Tick}} |<nowiki><ref name=SathyaSaiMadakasiraDiv2025>{{Cite web |url=https://archive.org/details/in.gazette.andhra_extraordinary.2025-12-30.961 |title=The A.P. Districts (Formation) Act, 1974 - Re-structuring of Sri Sathya Sai District - Formation of New Revenue Division at Madakasira - Final Notification |last=Government of Andhra Pradesh |date=2025-12-30 |website=Andhra Pradesh Gazette |publisher=Revenue (Lands-IV) Department |access-date=2026-02-27 |language=en}}</ref></nowiki> |- |} ==ఇతర వనరులు== {| class="wikitable" |+మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి !వివరం !ఆధారం !ఎలా తెలుసుకోవాలి ! |- |కొత్తగా ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం రెండు జిల్లాలు మినహా మిగిలిన 26 జిల్లాలలోని మండలాలోని గ్రామాల కోడ్, మొత్తం గ్రామాల సంఖ్యా వివరాలు తెలుసుకోవటానికి |https://codes.ap.gov.in/revenuevillages |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే దానిలో సెలెక్ట్ డిస్ట్రిక్ట్, సెలెక్ట్ మండల్ అనే రెండు ఆప్సన్స్ ఉంటవి. ముందుగా జిల్లాను ఎంపిక చేసుకోవాలి, ఆతరువాత మండలం ఎంపిక చేసుకుంటే ఆటోమాటిక్ గా ఆమండలంలో ఉన్న అన్ని రెవెన్యూ గ్రామాలు రెవెన్యూ కోడ్, గ్రామం పేరు ఆంగ్లంలో చూపిస్తూ బ్రాకెట్ లో తెలుగులో చూపిస్తుంది. చివరలో ఆ మండలంలో ఉన్న గ్రామాలు సంఖ్యను తెలుపుతుంది. అయితే 26 జిల్లాలకు మాత్రమే చూపిస్తుంది. 2025 డిసెంబరు 30న ఏర్పడిన మార్కాపురం, పోలవరం జిల్లాలు పరిగణనలోకి తీసుకుని తాజా పర్చలేదు. ఆ జిల్లాలలోని మండలాల పూర్వజిల్లాల ద్వారా పరిశీలించాలి | |- |కింది లింకులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2011 నాటికి ఉన్న 13 జిల్లాల విస్తీర్ణం, జనాభా, జనసాంద్రత వివరాలను అందజేస్తుంది. |https://villageinfo.in/andhra-pradesh/ |ఈ లింకుపై క్లిక్ చేస్తే వివరాలు ఇంతకుముందు చెప్పిన వివరాలు మీ ముందు ప్రత్యక్షమవుతాయి. ఇది పాత జిల్లాల చారిత్రక వివరాల విభాగంలో పొందుపర్చాలి. | |- |ఈ లింకు రాష్ట్రంలో ఉన్న 81 రెవెన్యూ డివిజన్లు జాబితా. |https://w.wiki/J5Ug |ఈ జాబితాలో 2025 డిసెంబరు 30 నాటికి ఉన్న అన్ని జిల్లాల వారిగా రెవెన్యూ డివిజన్లు, అవి ఏర్పడిన తేదీల వివరాలు, రెవెన్యూ డివిజన్లు వారిగా మండలాల సంఖ్య తెలుస్తుంది. వాటి వ్రకారం సవరణలు చేపట్టవలసి ఉంది | |} ==దశాబ్దాలవారీగా పూర్వ 13 జిల్లాల పేజీలు నందు జనాభా వివరాలు చేర్చుటకు== {| class="wikitable" style="float:right; width:320px; margin:0 15px 15px 0; text-align:center; font-size:90%;" |- ! colspan="4" text-align:right; padding:6px;" | శ్రీకాకుళం జిల్లా జనాభా వివరాలు (1901 – 2011)<ref name=APDecadalPop2011>{{Cite web|last=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh|date=2011|title=Decadal Variation in Population 1901-2011, Andhra Pradesh|url=https://archive.org/details/decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|access-date=2026-03-02|website=Archive.org|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|language=en}}</ref> |- ! జనగణన సంవత్సరం ! మొత్తం జనాభా ! పురుషులు ! స్త్రీలు |- | 1901 ||1,060,467||510,872||549,595 |- | 1911 || 1,101,199||524,882||576,317 |- | 1921 || 1,123,461|| 536,648|| 586,813 |- | 1931 || 1,222,767||588,375||634,392 |- | 1941 ||1,333,341||647,525|| 685,816 |- | 1951 ||1,405,792||681,754||724,038 |- | 1961 ||1,555,369||759,918||795,451 |- | 1971 ||1,769,968||870,829||899,139 |- | 1981 ||1,959,352||968,585||990,767 |- | 1991 ||2,321,126||1,153,819||1,167,307 |- | 2001 ||2,537,593||1,260,020||1,277,573 |- | 2011 ||2,703,114||1,341,738||1,361,376 |} ప్రతిజిల్లాలో దశాబ్దాల వారిగా 1901 నుండి 2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం జనాబా గణాంకాలు చేర్చటానికి ఈ పట్టికను కాపీ చేసి పేస్ట్ చేస్తే అది కుడివైపున ఈ పేజీలో ఉన్నట్లుగా సెట్ అయింది. దీనిని చరిత్ర విభాగంలో జనాభా గణాంకాలు అనే విభాగంలో సెట్ చేయాలి. ఈ పట్టికలో గణాంకాలు పూర్తి చేయడానికి <nowiki>https://censusindia.gov.in</nowiki> వారి ఆధికారిక [[iarchive:decadal-variation-in-population-1901-2011-andhra-pradesh|వెబ్ ఆర్కేవ్ లింకు నుండి సేకరించి]] పట్టికను తప్పులు లేకుండా సమయస్పూర్తితో పూర్తి చేయాలి. పైన మార్జిన్ లో చివరన ==మరి కొన్ని ఇతర లింకులు == === జిల్లాల పునర్వ్యస్థీకరణ 2022 లింకులు === * [https://www.sakshi.com/photos/news/ap-new-districts-names-maps-assembly-constituencies-and-revenue-divisions-full-details ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జిల్లాలు..విస్తీర్ణం, పూర్తి సమాచారం (ఫొటోలు)] * [https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058 2022 పునర్వ్యస్థీకరణలో కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే..పెద్ద జిల్లా, చిన్న జిల్లాలు ఇవే సాక్షి] * [http://www.prajasakti.com/epaiilaoo-26-jailalaaalakau-kalaekataralau-esapaiila-naiyaaamakam ఏపీలో 26 జిల్లాలకు కలెక్టర్లు, ఎస్పీల నియామకం, ప్రజాశక్తి] * [https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/new-districts-to-come-into-force-on-april-4/article65274658.ece New districts to come into force on April 4 Hindu] === మండలాలకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20090320115510/http://apland.ap.nic.in/cclaweb/APMandals2.pdf State Level District wise List of Mandals in Andhra Pradesh] === శ్రీ కాకుళం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://srikakulam.ap.gov.in/te/%E0%B0%B0%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B1%86%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%82-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81/ శ్రీకాకుళం జిల్లా రెవెన్యూ గ్రామాలు] * [https://cdn.s3waas.gov.in/s3f899139df5e1059396431415e770c6dd/uploads/2019/07/2019072660.pdf శ్రీ కాకుళం జిల్లాలో మండలంవారిగా రెవెన్యూ గ్రామాలు] === తూర్పు గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://web.archive.org/web/20150618005358/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/eastgodavari.html East Godavari District Profile] * https://eastgodavari.ap.gov.in/about-district/administrative-setup/villages/ === పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/41-730-hectares-of-forest-land-to-merge-166255 పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా స్వరూపం] === విజయనగరం జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * [https://vizianagaram.ap.gov.in/te/%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82-%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%82/ విజయనగరం జిల్లా మండలాలు, గ్రామాలు సంఖ్య] === గుంటూరు జిల్లాకు సంబందించిన లింకులు === * https://guntur.ap.gov.in/villages/ ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:వికీ గ్రామ వ్యాసాల ప్రాజెక్టు]] [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు]] cpapmap93kg44gwwooca1vo17ze4oq4 0 484407 4991731 4839305 2026-10-30T11:41:10Z CommonsDelinker 608 [[బొమ్మ:1st_INC1885.jpg]]ను [[బొమ్మ:First_meeting_session_of_the_Indian_National_Congress_in_Bombay,_1885.jpg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File renamed]]: C2). 4991731 wikitext text/x-wiki [[File:General view of Bombay in the 1880s.jpg|thumb|1880లలో బొంబాయి]] బొంబాయి, పోర్చుగీసులో బోమ్ బైమ్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది భారతదేశ ఆర్థిక, వాణిజ్య రాజధాని, ప్రపంచంలోని అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరాల్లో ఒకటి. ఈ నగరం ఒకప్పుడు ఏడు ద్వీపాల ద్వీపసమూహంగా ఉండేది, దీనిని పోర్చుగీసు వారు గుజరాత్ సుల్తాన్ బహదూర్ షా నుండి బాసిన్ ఒప్పందం (1534) ద్వారా పొందారు. ఈ ద్వీప సమూహం తరువాత పోర్చుగల్ రాజు నాలుగవ జాన్ కుమార్తె కేథరీన్ ఆఫ్ బ్రగాంజా వరకట్నంలో భాగంగా ఏర్పడింది. ఆమె 23 జూన్ 1661 వివాహ ఒప్పందం ఈ ద్వీపాలను ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన చార్లెస్ IIకు, టాన్జియర్ నౌకాశ్రయంతో పాటు, బ్రెజిల్, [[పోర్చుగీస్ సామ్రాజ్యం|పోర్చుగీస్ ఈస్ట్ ఇండీస్]] వాణిజ్య అధికారాలు, పోర్చుగల్‌లోని ఇంగ్లీష్ నివాసితులకు మతపరమైన, వాణిజ్య స్వేచ్ఛ, రెండు మిలియన్ పోర్చుగీస్ కిరీటాలను (వివాహం పూర్తయిన తర్వాత సుమారు £3,00,000) బహుమతిగా ఇచ్చింది.<ref name=":0">{{Cite book|title=Army of Charles II|last=Childs|first=John|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-52859-2|location=Oxon|pages=17}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Nergish Sunavala|date=Mar 27, 2018|title=When Bombay went to East India Company for £10 rent {{!}} India News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/when-bombay-went-to-east-india-company-for-10-rent/articleshow/63473137.cms|access-date=2022-02-25|website=The Times of India|language=en}}</ref> బొంబాయి దీవులను రాజకీయ, ఆర్థిక బాధ్యతగా పరిగణించారు, వీటిని చార్లెస్, [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]], 27 మార్చి 1668న, నామమాత్రపు £10 అద్దెకు లీజుకు ఇచ్చారు.<ref name=":1" /> ==కంపెనీ సెటిల్మెంట్ స్థాపన (1661–1817)== === 1660లు === 1665 జనవరి 18న, ఇంగ్లాండ్ రాజు రెండవ చార్లెస్ హంఫ్రీ కుక్ బొంబాయి స్వాధీనం మంజూరు చేశారు. అయితే, కుక్ ఆంగ్లేయుల కోసం [[మాహిమ్ కోట|మాహిమ్]], సియోన్, ధారావి, వాడాలాలను స్వాధీనం చేసుకోగలిగాడు. 1666 నవంబర్ 5న [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ గవర్నర్ల జాబితా|బొంబాయి గవర్నర్‌గా]] నియమితులైన సర్ గెర్వేస్ లూకాస్, బొంబాయిలో కొలాబా, ఓల్డ్ ఉమెన్స్ ఐలాండ్ మినహా అన్ని దీవులు ఉన్నాయని నివేదించాడు .   1668 సెప్టెంబరు 21న, 27 మార్చి 1668 నాటి ''రాయల్ చార్టర్'' బొంబాయిని రెండవ చార్లెస్ నుండి ఆంగ్ల ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి [[Pound (currency)|£]] వార్షిక అద్దెకు బదిలీ చేయడానికి దారితీసింది.<ref name=":1" /> సర్ జార్జ్ ఆక్సెండెన్ [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] పాలనలో బొంబాయి మొదటి గవర్నర్ అయ్యాడు. 1669 జూలైలో [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ గవర్నర్ల జాబితా|బొంబాయి గవర్నర్]] నియమితులైన గెరాల్డ్ ఆంగియర్ బొంబాయిలో పుదీనా, ప్రింటింగ్ ప్రెస్లను స్థాపించి, ఈ ద్వీపాలను వాణిజ్య కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేశారు. అతను వివిధ వ్యాపార ప్రోత్సాహకాలను కూడా అందించాడు, ఇది గుజరాతీలు, పార్సీలు , దావూది బోహ్రాలు, యూదులు వంటి వివిధ వర్గాలను ఆకర్షించిన వివిధ వ్యాపార ప్రోత్సాహకాలను కూడా ఆయన అందించాడు. === 1670లు === 1673 ఫిబ్రవరి 20న డచ్ ఇండియా గవర్నర్ జనరల్ రిజ్క్లాఫ్ వాన్ గోయెన్స్ బొంబాయిపై దాడి చేశాడు, అయితే ఈ దాడిని ఆంగియర్ ప్రతిఘటించారు. ఇంగ్లాండ్, హాలండ్ మధ్య కుదిరిన వెస్ట్‌మినిస్టర్ ఒప్పందం (1674), బొంబాయిలోని ఆంగ్లేయుల స్థావరాలను డచ్ వారి నుండి మరింత భయాల నుండి ఉపశమనం కలిగించింది.రింత భయానికి ఉపశమనం కలిగించింది. === 1680లు === 1682లో, ఈ ప్రాంతంలో సముద్రపు దొంగతనాన్ని అరికట్టడానికి కంపెనీ ద్వీపసమూహంలోని మిడిల్ గ్రౌండ్ కోస్టల్ బ్యాటరీ ద్వీపాన్ని బలపరిచింది. 1678, 1682 మధ్య, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] సిద్ధి అడ్మిరల్ యాకుట్ ఖాన్, సేవరి వద్ద అడుగుపెట్టి , మాహింను తగలబెట్టాడు. 1689 ఫిబ్రవరి 15 నాటికి, ఖాన్ దాదాపు మొత్తం ద్వీపాన్ని జయించాడు, జూన్ 1690లో మజగావ్ కోటను ధ్వంసం చేశాడు. మొఘల్ సామ్రాజ్య పాలకుడు [[ఔరంగజేబు]] కు ఆంగ్లేయులు చెల్లించిన చెల్లింపు తరువాత, యాకుట్ 1690 జూన్ 8న బొంబాయిని ఖాళీ చేయించాడు. === 1710లు === [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] నౌకాదళ అధికారిగా వ్యవహరించిన సిది ఖాసిం లేదా యాకుట్ ఖాన్, మొఘలుల మాదిరిగానే బొంబాయి నౌకాశ్రయాన్ని శీతాకాలంలో ఆక్రమించారు, మరాఠా నావికులు బొంబాయిని తమదిగా భావిస్తారు.<ref name="India Conquered Britain's Raj and the Chaos of Empire; Jon Wilson">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DHEQCwAAQBAJ|title=India Conquered Britain's Raj and the Chaos of Empire|last=Jon Wilson|date=August 25, 2016|publisher=Simon & Schuster UK|isbn=9781471101274|language=En|format=ebook|quote=. In theory, the English were sovereign over the island of Bombay in a way that they were....in a way that they were sovereign over nowhere in Bengal. In practice, such sovereignty meant little as the island|access-date=2 December 2023}}</ref> బొంబాయిలో యాకుట్ ఖాన్ ఆధిపత్యంలో ఉన్న సిద్ది నావికులు 1683లో యాకుట్ఖాన్ నావికులు, ఆంగ్ల నావికుల మధ్య ప్రమాదం జరిగినప్పుడు సర్ జాన్ చైల్డ్ తమపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవడాన్ని కూడా నిరోధించారు.<ref name="India Conquered Britain's Raj and the Chaos of Empire; Jon Wilson" /> === 1730లు === 1715లో బొంబాయి కోట నిర్మాణం పూర్తయింది, ఇది పోర్చుగీసు, మొఘలుల సముద్ర దాడుల నుండి బొంబాయి ద్వీపాన్ని బలపరిచింది. 1715 డిసెంబరు 26 నాటికి, చార్లెస్ బూన్ బొంబాయి గవర్నర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించి, 1718లో సెయింట్ థామస్ కేథడ్రల్ నిర్మించారు, ఇది బొంబాయిలోని మొదటి ఆంగ్లికన్ చర్చి. === 1780లు === 1782లో, విలియం హార్న్బీ బొంబాయి గవర్నర్ పదవిని స్వీకరించి, 1784లో ద్వీపాలను అనుసంధానించే హార్న్బీ వెల్లార్డ్ ఇంజనీరింగ్ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించాడు. అయితే, ఈ ప్రాజెక్టును బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ 1783లో తిరస్కరించింది. సియోన్ కాజ్వే నిర్మాణం 1798లో ప్రారంభమై 1803లో పూర్తయింది.<ref name=":2">{{Cite web|date=2004-09-11|title=Mumbai / Bombay - a geographical history|url=http://www.dancewithshadows.com/mumbai_history.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040911080938/http://www.dancewithshadows.com/mumbai_history.asp|archive-date=11 September 2004|access-date=2022-02-25|website=}}</ref> === 1800లు === [[File:Bombay Niebuhr's Map 1764.jpg|thumb|upright|బొంబాయి, నీబుర్ మ్యాప్, 1764]] [[File:Bombay Fort 1771-1864.jpg|thumb|upright|బాంబే కోట, 1771–1864]] [[File:Plan of Bombay 1760.jpg|thumb|బొంబాయి ప్రణాళిక, 1760]] [[File:St Thomas Church old.jpg|thumb|1718లో చార్లెస్ బూన్ నిర్మించిన సెయింట్ థామస్ కేథడ్రల్ , బొంబాయిలోని మొట్టమొదటి ఆంగ్లికన్ చర్చి.]]1803లో బొంబాయి తీవ్రమైన కరువుతో దెబ్బతింది, ఇది పెద్ద ఎత్తున వలసలకు దారితీసింది. 1817 నవంబరు 5న [[దక్కన్ పీఠభూమి]] జరిగిన కిర్కీ యుద్ధం బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మరాఠా సామ్రాజ్యానికి చెందిన [[పీష్వా|పేష్వా]] రెండవ బాజీరావును ఓడించింది. దక్కన్‌లో బ్రిటిష్ ప్రచారం విజయంతో బొంబాయి స్థానిక శక్తుల దాడుల నుండి విముక్తి పొందింది.{{multiple image | align = right | direction = vertical | header = Tanna railway viaducts | image1 = Tanna Village and Smaller Viaduct (12671597053).jpg | image2 = Tanna Railway Viaduct (9142699593).jpg | footer = టన్నా దగ్గర చిన్న రైల్వే వయాడక్ట్ (పైభాగం), పొడవైన రైల్వే వయాడక్ట్ (క్రింద) (సుమారు 1855) }} [[File:Rajabai under Const.jpg|thumb|బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయ ప్రాంగణం ఫైల్ ఫోటో (సుమారు 1870)]] == నగర అభివృద్ధి (1817-1886) == === 1810లు === జేశ్వంత్ తో బొంబాయి వాణిజ్య ప్రోత్సాహంతో పాటు దక్కన్ లో కంపెనీ సైనిక విజయాలు పంతొమ్మిదవ శతాబ్దంలో నగరాన్ని వర్గీకరించిన విద్యా, ఆర్థిక పురోగతికి మార్గం సుగమం చేశాయి. హార్న్బీ వెల్లార్డ్ ప్రాజెక్ట్ 1817లో ఊపందుకుంది. కొలాబాకు ఉత్తరాన ఉన్న ప్రధాన మెరుగుదలలలో ఒకటి ప్రస్తుత గేట్‌వే ఆఫ్ ఇండియా ప్రాంతం అయిన వెల్లింగ్టన్ పీర్ (అపోలో బందర్) నిర్మాణం, ఇది 1819లో ప్రయాణీకుల రాకపోకల కోసం తెరవబడింది. 1824లో బొంబాయి నీటి కరువుతో అతలాకుతలమైంది. === 1830లు === 1832 జూలైలో, కుక్కలను చంపమని ప్రభుత్వం ఇచ్చిన ఉత్తర్వు ఫలితంగా పార్సీ-హిందూ అల్లర్లు జరిగాయి. 1838లో, కొలాబా లిటిల్ కొలాబా ద్వీపాలు కొలాబా కాజ్వే ద్వారా బొంబాయికి అనుసంధానించారు.<ref name=":2" /> === 1840లు === 1840లో [[బ్యాంక్ ఆఫ్ బాంబే|బ్యాంక్ ఆఫ్ బొంబాయి]] ప్రారంభించబడింది, ఇది నగరంలో అత్యంత పురాతనమైన బ్యాంకుగా మిగిలిపోయింది. 1845 నాటికి, మొత్తం ఏడు ద్వీపాలు హార్న్బీ వెల్లార్డ్ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఓల్డ్ బొంబాయి అనే ఒకే ద్వీపాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి అనుసంధానించబడింది. 1845లో మహిమ్ బాంద్రా అనుసంధానించే మహిమ్ కాజ్వే పూర్తయింది. 1845లో, దేశంలో మూడవది అయిన గ్రాంట్ మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ ఆసుపత్రిని గవర్నర్ రాబర్ట్ గ్రాంట్ స్థాపించాడు === 1850లు === ''గుజరాతీ'' వార్తాపత్రికలో ముహమ్మద్ పై తప్పుడు సలహా ఇచ్చిన వ్యాసం ఫలితంగా 1851 అక్టోబరులో ముస్లింలు, పార్సీల మధ్య అల్లర్లు చెలరేగాయి. 1853 ఏప్రిల్ 16న మొట్టమొదటి భారతీయ రైల్వే లైన్ బొంబాయి, పొరుగున ఉన్న తన్నా మధ్య 21 మైళ్ల దూరంలో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది. బొంబాయిలో మొదటి పత్తి మిల్లు, బొంబాయి స్పిన్నింగ్ అండ్ వీవింగ్ కంపెనీ, 1854 జూలై 7న స్థాపించబడింది. 1857లో [[ముంబై విశ్వవిద్యాలయం|బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం]] స్థాపించబడిన తరువాత [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] పాటు భారతదేశంలో ఉన్నత విద్యకు మొదటి ఆధునిక సంస్థగా మారింది. === 1860లు === [[గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే|గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులర్ రైల్వే]], బొంబాయి, బరోడా & సెంట్రల్ ఇండియా రైల్వే (బిబి & సిఐ) 1860లో ప్రారంభించబడ్డాయి. 1861లో [[అమెరికా అంతర్యుద్ధం|అమెరికన్ సివిల్ వార్]] ప్రారంభమైన తరువాత పశ్చిమ దేశాలలో పత్తి డిమాండ్ పెరిగింది, ఇది పత్తి-వ్యాపారంలో అపారమైన పెరుగుదలకు దారితీసింది. 1866లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం బొంబాయి, సమీప ద్వీపాల మధ్య ఆవిరి పడవల నిర్వహణ కోసం బొంబాయి కోస్ట్, రివర్ స్టీమ్ నావిగేషన్ కంపెనీని స్థాపించింది, 1869లో [[సూయజ్ కాలువ]] ప్రారంభించడం బొంబాయి సముద్ర వాణిజ్యంలో పూర్తిగా విప్లవాత్మక మార్పులు చేసింది. === 1870లు === 1870లో రేవులు బొంబాయి పోర్ట్ ట్రస్ట్ క్రింద ఏకీకృతం చేయబడ్డాయి, [[బృహన్ ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్|బొంబాయి మునిసిపల్ కార్పొరేషన్]] 1872లో స్థాపించబడింది, ఇది వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరానికి ఆధునిక పాలనా చట్రాన్ని అందిస్తుంది. 1872లో ట్రామ్వే కమ్యూనికేషన్ కూడా స్థాపించబడింది. విక్టోరియా గార్డెన్స్, నార్త్‌బ్రూక్ గార్డెన్స్ వంటి పబ్లిక్ గార్డెన్స్ వరుసగా 1873, 1874లో ప్రారంభించబడ్డాయి. 1874 ఫిబ్రవరిలో పార్సీ-ముస్లిం అల్లర్లు మళ్లీ చెలరేగాయి, ఇవి పార్సీ నివాసి ప్రచురించిన ముహమ్మద్ పై దాడి వల్ల సంభవించాయి. 1875లో బొంబాయి జిమ్ఖానా ఏర్పడింది, త్వరలో బొంబాయి క్వాడ్రాంగ్యులర్ వంటి సంస్థలు అనుసరించాయి. === 1880లు === బొంబాయి తన పరిధిలో పెద్ద జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని చేర్చిన ప్రపంచంలోని కొన్ని నగరాల్లో ఒకటిగా మారింది, 1883లో బొంబాయి నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ స్థాపించబడింది. బొంబాయి నౌకాశ్రయం మొత్తం తీరాన్ని మెరుగుపరిచే పథకంలో భాగంగా 1885లో ప్రిన్సెస్ డాక్ నిర్మించబడింది. == రాజకీయ చైతన్యం & స్వాతంత్ర్య పోరాటం (1885–1947) == === 1885-88 === 1885 జనవరి 31న [[దాదాభాయి నౌరోజీ|దాదాభాయ్ నౌరోజీ]] బాంబే ప్రెసిడెన్సీ అసోసియేషన్‌ను స్థాపించిన తరువాత రాజకీయ చైతన్యం పెరగడం ప్రారంభమైంది. బ్రిటిష్ వారి ఫ్యాక్టరీ, టారిఫ్ చట్టాల ద్వారా ముప్పు పొంచి ఉన్న ప్రయోజనాలను కాపాడటానికి బాంబే మిల్లు యజమానుల సంఘం ఫిబ్రవరి 1875లో ఏర్పడింది. 1885లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] స్థాపన బొంబాయిలో జరిగిన అత్యంత ముఖ్యమైన రాజకీయ సంఘటనలలో ఒకటి. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సమావేశం 1885 డిసెంబర్ 28 నుండి 31 వరకు బొంబాయిలో జరిగింది. 1888లో బొంబాయి మునిసిపల్ చట్టం అమలులోకి వచ్చింది, ఇది బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి పౌర విషయాలలో జోక్యం చేసుకునే విస్తృత అధికారాలను ఇచ్చింది. ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ స్టేషన్లలో ఒకటైన [[గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులా రైల్వే|గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులర్ రైల్వే]] [[ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్ రైల్వే స్టేషను|విక్టోరియా టెర్మినస్]] కూడా 1888లో పూర్తయింది. === 1890లు === 1893 ఆగస్టు 11న బొంబాయిలో హిందువులు, ముస్లింల మధ్య చాలా తీవ్రమైన అల్లర్లు జరిగాయి, ఇది 1500 మంది అరెస్టులకు దారితీసింది. 80 మంది గాయపడ్డారు. 1896లో, బొంబాయి బుబోనిక్ ప్లేగు బారిన పడింది, ఇది వేలాది మంది పౌరులను చంపింది. 1897లో ఒకే వారంలో 10,000 మందికి పైగా ప్రజలు బొంబాయి నుండి పారిపోయారు. 1898 మార్చి 9న తీవ్రమైన అల్లర్లు జరిగాయి, ఇది ప్లేగు వ్యాధిని అణచివేయడానికి ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలకు వ్యతిరేకంగా అకస్మాత్తుగా శత్రుత్వం చెలరేగింది. ఈ అల్లర్లు ఓడరేవు, రైల్వే కార్మికుల సమ్మెకు దారితీశాయి, ఇది నగరాన్ని కొన్ని రోజుల పాటు స్తంభింపజేసింది. ప్లేగు వ్యాధి ముఖ్యమైన ఫలితాలు 1898లో బాంబే సిటీ ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ట్రస్ట్, 1899లో హాఫ్‌కిన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను సృష్టించడం. === 1900లు === ప్లేగు కారణంగా కార్మికులు పారిపోవడం వల్ల 1900, 1901 లలో పత్తి మిల్లు పరిశ్రమ కూడా ప్రతికూలంగా ప్రభావితమైంది. అయితే, ఆ సంవత్సరాలు 1904-05 ఈ పరిస్థితిలో మార్పు చూసింది. 1905లో [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] స్వదేశీ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది, ఇది బ్రిటిష్ వస్తువుల బహిష్కరణకు దారితీసింది, బొంబాయిపై విపరీతమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. 1908 జూలై 22న బొంబాయిలో స్వదేశీ ఉద్యమానికి ప్రధాన న్యాయవాది అయిన [[బాలగంగాధర తిలక్|లోకమాన్య తిలక్]] ఆరు సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధించబడింది, ఇది నగరంలో భారీ ఎత్తున నిరసనలకు దారితీసింది. === 1910లు === ఏప్రిల్ 1913లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు [[ఫిరోజ్‌షా మెహతా|ఫిరోజెషా మెహతా]] ''బాంబే క్రానికల్‌ను'' ప్రారంభించారు, ఇది భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు జాతీయ ఉద్యమంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. 1915 ప్రారంభంలో బొంబాయిలో జరిగిన అత్యంత ముఖ్యమైన సంఘటన [[మహాత్మా గాంధీ]] బొంబాయి సందర్శన. ఆల్ ఇండియా హోమ్ రూల్ లీగ్‌ను 1916 సెప్టెంబరులో [[చెన్నై|మద్రాసు]] [[అనీ బిసెంట్|అన్నీ బెసెంట్]] ప్రారంభించారు. ఇంతలో , తిలక్ బొంబాయిలోని మిల్లు కార్మికుల మద్దతు కోసం 1916 మే నెలలో బొంబాయిలో తన సొంత హోమ్ రూల్ లీగ్‌ను ప్రారంభించారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రజల సహకారం కోరడం లక్ష్యంగా లార్డ్ విల్లింగ్‌డన్ 1918 జూన్ 10న బొంబాయిలో ప్రావిన్షియల్ వార్ కాన్ఫరెన్స్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కాన్ఫరెన్స్ తర్వాత నగరం అంతటా భారీ ర్యాలీలు జరిగాయి. ఆల్ ఇండియా హోమ్ రూల్ లీగ్‌ను 1916 సెప్టెంబరులో [[చెన్నై|మద్రాసు]] [[అనీ బిసెంట్|అన్నీ బెసెంట్]] ప్రారంభించారు. ఇంతలో , తిలక్ బొంబాయిలోని మిల్లు కార్మికుల మద్దతు కోసం 1916 మే నెలలో బొంబాయిలో తన సొంత హోమ్ రూల్ లీగ్‌ను ప్రారంభించారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రజల సహకారం కోరడం లక్ష్యంగా లార్డ్ విల్లింగ్‌డన్ 1918 జూన్ 10న బొంబాయిలో ప్రావిన్షియల్ వార్ కాన్ఫరెన్స్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కాన్ఫరెన్స్ తర్వాత నగరం అంతటా భారీ ర్యాలీలు జరిగాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇన్ఫ్లుఎంజా మహమ్మారి 1918 సెప్టెంబరు నుండి డిసెంబరు వరకు బొంబాయిలో చెలరేగింది, దీని వలన రోజుకు వందలాది మంది మరణించారు. బొంబాయిలో వస్త్ర పరిశ్రమలో మొదటి ముఖ్యమైన సమ్మె 1919 జనవరిలో ప్రారంభమైంది. 1919 ఫిబ్రవరి నుండి ఏప్రిల్ వరకు మహాత్మా గాంధీ ప్రారంభించిన రౌలట్ సత్యాగ్రహ ఉద్యమానికి బొంబాయి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. ఈ ఉద్యమం [[రౌలట్ చట్టం]] ఫలితంగా ప్రారంభమైంది, ఇది ప్రజా అశాంతిని నియంత్రించడానికి [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో అత్యవసర చర్యలను నిరవధికంగా పొడిగించింది. === 1920లు === [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] తరువాత, భారత దళాలు, సామాగ్రి, ఆయుధాలు, పారిశ్రామిక వస్తువులు బొంబాయికి & బయటికి పెద్ద ఎత్తున తరలివెళ్లాయి, 1920 నుండి 1922 వరకు సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం సందర్భంగా నగర జీవితం చాలాసార్లు మూసివేయబడింది.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|pp=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#23 404–433]|Ref=bom}}</ref> 1926లో బ్యాక్ బే కుంభకోణం సంభవించింది, యుద్ధానంతర నగర మాంద్యానికి కారణమైన ఆర్థిక సంక్షోభం తరువాత బ్రిటిష్ వారి ఆధ్వర్యంలో బొంబాయి అభివృద్ధి విభాగం బొంబాయిలోని బ్యాక్ బే ప్రాంతాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|p=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#24 435]|Ref=bom}}</ref> 1927లో మొదటి ఎలక్ట్రిక్ లోకోమోటివ్లను [[పూణే|పూనా]], ఇగత్పురి వరకు సేవలోకి ప్రవేశపెట్టారు, తరువాత ఎలక్ట్రిక్ మల్టిపుల్ రేక్ కమ్యూటర్ రైళ్లు బొంబాయి, బరోడా & సెంట్రల్ ఇండియా రైల్వే విరార్ వరకు నడిచాయి. 1920ల చివరలో, ఇరాన్‌లోని కరువు నుండి తప్పించుకోవడానికి చాలా మంది పర్షియన్లు యాజ్ద్ నుండి బొంబాయికి వలస వచ్చారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1167800|title=A slice of Persia in Dongri|last=Taran N Khan|date=2008-05-31|work=[[Daily News & Analysis]]|access-date=2008-10-09}}</ref>[[File:First meeting session of the Indian National Congress in Bombay, 1885.jpg|thumb|బొంబాయిలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సమావేశం (డిసెంబర్ 28–31, 1885)]] [[File:Bal Gangadhar Tilak.jpg|thumb|upright|బాలగంగాధర్ తిలక్ బొంబాయిలో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి ప్రసిద్ధ నాయకుడు]] [[File:Island of Bombay Map 1812-16.jpg|thumb|upright|1812–16 నాటి బొంబాయి ద్వీపం పటం, 1893లో తిరిగి ప్రచురించబడింది. ]] [[File:Bombay (Baedeker, 1914).jpg|thumb|బొంబాయి మ్యాప్, ca. 1914]] === 1930లు === 1930ల ప్రారంభంలో, బ్రిటిష్ ఉప్పు పన్నుకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా [[శాసనోల్లంఘన భావన|శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]] బొంబాయికి వ్యాపించింది. [[జమ్నాలాల్ బజాజ్]] ఆధ్వర్యంలో బొంబాయిలో విలే పార్లే ఉద్యమానికి ప్రధాన కార్యాలయం ఉండేది.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|pp=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#26 443–451]|Ref=bom}}</ref><ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|pp=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#30 465–506]|Ref=bom}}</ref> 1932 అక్టోబర్ 15న పారిశ్రామికవేత్త, విమానయానవేత్త [[జె.ఆర్.డి.టాటా|జె. ఆర్. డి. టాటా]] [[కరాచీ]] నుండి బొంబాయికి విమానం నడపడం ద్వారా బొంబాయిలో పౌర విమానయానానికి మార్గదర్శకత్వం వహించాడు. 1933 నుండి 1939 వరకు మిల్లు పరిశ్రమ, ఆర్థిక వ్యవస్థ స్తబ్దతను చూసిన 1929 నాటి [[మహా మాంద్యం]] బొంబాయిని ప్రభావితం చేసింది.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|pp=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#31 508–512]|Ref=bom}}</ref> [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]], వేలాది దళాలు, సైనిక & పారిశ్రామిక వస్తువుల కదలిక, రాయల్ ఇండియన్ నేవీ నౌకాదళం పశ్చిమ ఆసియా, ఆగ్నేయాసియాలో జరుగుతున్న యుద్ధాలకు బొంబాయిని ఒక ముఖ్యమైన సైనిక స్థావరంగా మార్చాయి.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#35 Outbreak of the War]|Ref=bom}}</ref> === 1940లు === 1942 ఆగస్టు 7న గోవాలియా ట్యాంక్ వద్ద జరిగిన బహిరంగ సభలో కాంగ్రెస్ క్విట్ ఇండియా తిరుగుబాటును ప్రకటించింది.<ref>{{Harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986}}</ref> 1946 ఫిబ్రవరి 18న బొంబాయిలో జరిగిన [[రాయల్ ఇండియన్ నేవీ తిరుగుబాటు]] బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా రాయల్ ఇండియన్ నేవీకి చెందిన భారతీయ నావికులు చేసిన మొదటి అత్యంత తీవ్రమైన తిరుగుబాటును సూచిస్తుంది.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|pp=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#37 580–583]|Ref=bom}}</ref> 1947 ఆగస్టు 15న, చివరకు భారతదేశం స్వతంత్రం పొందింది. భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టిన చివరి బ్రిటిష్ దళాలు, సోమర్సెట్ లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ మొదటి బెటాలియన్, 28 ఫిబ్రవరి 1948న బొంబాయిలోని గేట్‌వే ఆఫ్ ఇండియా ఆర్కేడ్ గుండా వెళ్ళింది.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|pp=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_bombay/history.html#38 584–585]|Ref=bom}}</ref> బొంబాయిలో 282 సంవత్సరాల పాటు కొనసాగిన బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత ముగిసింది. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[పోర్చుగీస్ పాలనలో బొంబాయి చరిత్ర (1534-1661)]] * [[స్వతంత్ర భారతదేశంలో బొంబాయి చరిత్ర]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==సూచనలు & గ్రంథ పట్టిక== * ఆస్పెన్‌గ్రెన్, హెన్రిక్ సి. "మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం చుట్టూ బొంబాయిలో సామాజిక శాస్త్ర జ్ఞానం, వలసవాద శక్తి", "బ్రిటిష్ జర్నల్ ఫర్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ సైన్స్", డిసెంబర్ 2011, వాల్యూమ్. 44 ఇష్యూ 4, పేజీలు. 533–548. * కాలిన్స్, చార్లెస్ డిల్లార్డ్ (1988). ''ఐకానోగ్రఫీ అండ్ రిచ్యువల్ ఆఫ్ శివ ఎట్ ఎలిఫెంటా'' . స్టేట్ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ న్యూయార్క్ ప్రెస్ * డేవిడ్, MD (1973). ''బొంబాయి చరిత్ర, 1661–1708: 1661–1708'' * డోబిన్, క్రిస్టీన్. ''అర్బన్ లీడర్‌షిప్ ఇన్ వెస్ట్రన్ ఇండియా: పాలిటిక్స్ అండ్ కమ్యూనిటీస్ ఇన్ బాంబే సిటీ 1840-1885'' (ఆక్స్‌ఫర్డ్ యూనివర్శిటీ ప్రెస్), 1972. * ద్వివేది, శారద; రాహుల్ మెహ్రోత్రా (2001). బాంబే: ది సిటీస్ వితిన్ . ఎమినెన్స్ డిజైన్స్. * ఖండేకర్, విష్ణు సఖారం; ఎకె భగవత్; అచ్యుత కేశవ భాగవత (1977). మహారాష్ట్ర, ప్రొఫైల్ . VS ఖండేకర్ అమృత్ మహోత్సవ సత్కార్ సమితి. * కిదాంబి, ప్రశాంత్. ''ది మేకింగ్ ఆఫ్ యాన్ ఇండియన్ మెట్రోపోలిస్. కలోనియల్ గవర్నెన్స్ అండ్ పబ్లిక్ కల్చర్ ఇన్ బొంబాయి, 1890–1920'' (హాంప్‌షైర్: ఆష్‌గేట్), 2007, పేజీలు 268 * కోశాంబి, మీరా. ''బాంబే ఇన్ ట్రాన్సిషన్: ది గ్రోత్ & సోషల్ ఎకాలజీ ఆఫ్ ఎ కలోనియల్ సిటీ, 1880–1980'' (1986) 204 పేజీలు * నుమార్క్, మిచ్. "ట్రాన్స్లేటింగ్ ధర్మ: స్కాటిష్ మిషనరీ-ఓరియంటలిస్ట్స్ అండ్ ది పాలిటిక్స్ ఆఫ్ రిలిజియస్ అండర్స్టాండింగ్ ఇన్ నైన్టీన్త్-సెంచరీ బాంబే," ''జర్నల్ ఆఫ్ ఏషియన్ స్టడీస్,'' మే 2011, 70#2, పేజీలు 471–500 * షెప్పర్డ్, సామ్యూల్ టౌన్సెండ్ (1932). బాంబే . ది టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా ప్రెస్. * గ్రేటర్ బాంబే డిస్ట్రిక్ట్ గెజిటీర్ . మహారాష్ట్ర స్టేట్ గెజిటీర్‌లు. వాల్యూమ్. III. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం . 1986. 15 ఆగస్టు 2008 న పునరుద్ధరించబడింది . * "పశ్చిమ తీరంలో పోర్చుగీస్ స్థావరాలు". మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర గెజిటీర్ (PDF) . మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం . 1977. 8 ఆగస్టు 2008 న పునరుద్ధరించబడింది. * {{cite book |title=థానా డిస్ట్రిక్ట్ గెజిటీర్ |url=http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Thane-II/home.html |series=బాంబే ప్రెసిడెన్సీ గెజిటీర్‌లు |publisher=మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం|volume=XIII | year=1986 |access-date=2008-08-15 |ref=tnad}} * {{cite book |title=థానా — ఆసక్తికర ప్రదేశాలు|url=http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Thane-III/home.html |series=బాంబే ప్రెసిడెన్సీ గెజిటీర్లు|publisher= మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం|volume=XIV |year=2000 |access-date=2008-08-14 |ref=tna}} [[వర్గం:భారతదేశం]] [[వర్గం:భారతదేశ చరిత్ర]] bhxw8teojp4b3x3o7o9ysekmfqakv9i 0 484500 4991730 4819406 2026-10-30T11:41:06Z CommonsDelinker 608 [[బొమ్మ:1st_INC1885.jpg]]ను [[బొమ్మ:First_meeting_session_of_the_Indian_National_Congress_in_Bombay,_1885.jpg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File renamed]]: C2). 4991730 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}}18వ శతాబ్దం నుండి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలోని తమిళం మాట్లాడే జిల్లాల్లో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. పులి తేవర్, వీరమంగై [[వేలు నాచియార్]], ముత్తు వడుగనాథ పెరియవుదయ తేవర్, ఒండివీరన్, మరుడు సోదరులు, [[వీరపాండ్య కట్టబ్రహ్మన|వీరపాండియ కట్టబొమ్మన్]], [[వీరన్ సుందరలింగం]], ఊమైత్తురై, మావీరన్ అళగుముత్తు కోనే, చిన్న అళగుముత్తు కోణే, [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] [[సిపాయి|సిపాయిలు]] వంటి పురాణ తిరుగుబాట్లు బ్రిటిష్ వారికి మొదటి ప్రతిఘటనను అందించాయి. 19వ శతాబ్దంలో హింసాత్మక తిరుగుబాట్లు జరగలేదు, కానీ గజులు లక్ష్మీనారసు చెట్టి, జాన్ బ్రూస్ నార్టన్, ఎర్డ్లీ నార్టన్, సర్ టి. ముత్తుస్వామి అయ్యర్, [[పాల్వాయి రంగయ్య నాయుడు|పి. రంగయ్య నాయుడు]], జి. సుబ్రమణ్య అయ్యర్, సర్ ఎస్. సుబ్రమణ్య అయ్యార్, సి. జంబుళింగం ముదలియార్, [[సేలం రామస్వామి ముదలియార్]]. ఎస్. రామస్వామి ముడలియార్, టి. ఎం. జంబుళంగం ముదలియర్, [[తిరుప్పూర్ కుమరన్|తిరుప్పూర్ కుమారన్]], ఎం. వీరరాఘవచారియార్, సి. కరుణాకర మీనన్ వంటి భారత స్వాతంత్ర్య కార్యకర్తలచే నిరంతర ఆందోళనలు జరిగాయి. 1900 ల ప్రారంభంలో ఉగ్రవాదం కొంతకాలం విరామం తరువాత, తమిళనాడు నుండి స్వాతంత్ర్య కార్యకర్తలు [[మహాత్మా గాంధీ]] అహింసాత్మక సూత్రాలను స్వీకరించారు. ఈ ప్రాంతంలోని ముఖ్యమైన గాంధీవాద నాయకులలో [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|సి. రాజగోపాలాచారి]], [[కె.కామరాజ్|కె. కామరాజ్]], [[ఎస్. సత్యమూర్తి]] ఉన్నారు. భారత జాతీయవాద ఉద్యమానికి సమకాలీనమైన బ్రిటిష్ అనుకూల రాజకీయ పార్టీలు, ఉద్యమాలు కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో అత్యంత ప్రముఖమైనది [[జస్టిస్ పార్టీ]]. కొంతమంది ముఖ్యమైన బ్రిటిష్ అనుకూల నాయకులు పి. త్యాగరాయ చెట్టి, [[వి. ఎస్. శ్రీనివాస శాస్త్రి]], [[పానగల్ రాజా|పనాగల్ రాజు]]. == యూరోపియన్ శక్తులతో ప్రారంభ సంబంధాలు == యూరోపియన్ ప్రయాణికులు, వ్యాపారులు కనీసం 1వ సహస్రాబ్ది నుండి తమిళనాడుతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నారు. == బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ మూలం & పెరుగుదల == స్కాట్లాండ్‌కు చెందిన జేమ్స్ VI, ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన I తరపున సర్ థామస్ రో మొఘల్ చక్రవర్తి [[జహాంగీర్|జహంగీర్]] జరిపిన చర్చల తరువాత, 1600లో ఒక చార్టర్ ద్వారా స్థాపించబడిన [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]], భారతదేశం అంతటా కర్మాగారాలు లేదా వాణిజ్య స్థావరాలను ప్రారంభించింది. దక్షిణాన మొట్టమొదటి [[మచిలీపట్నం|మసులిపట్నం]] కర్మాగారం 1612లో ప్రారంభించబడింది. తరువాత పులికాట్, ఆర్మగాన్ వద్ద కర్మాగారాలు స్థాపించబడ్డాయి. 1639లో కఠినమైన వాతావరణ పరిస్థితుల కారణంగా మసులిపట్నం కర్మాగారాన్ని చంద్రగిరి రాజు నుండి కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన ప్రదేశానికి తరలించారు. ప్రణాళికాబద్ధమైన పరిపాలనా స్థావరం, కోట కొన్ని బ్రిటిష్ నివాసాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి. కొత్త స్థావరం నుండి పెరిగిన మద్రాస్ నగరం, తమిళనాడులో స్థాపించబడిన మొదటి బ్రిటిష్ వాణిజ్య స్థావరంగా మారింది. ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జ్ ఏజెన్సీ 1640లో స్థాపించబడింది, 1652లో ప్రెసిడెన్సీగా అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది, కానీ 1655లో దానిని తగ్గించి, 1684లో మరోసారి అప్‌గ్రేడ్ చేయబడింది. ప్రారంభ సంవత్సరాల్లో, దక్షిణ భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వారు ప్రధానంగా వాణిజ్యంపై దృష్టి పెట్టారు, ప్రాదేశిక విస్తరణపై కాదు. అందువల్ల, వారు అరుదుగా సైనిక దురాక్రమణ చర్యలకు పాల్పడ్డారు. అయితే, ఫ్రెంచ్ ప్రభావం వేగంగా పెరగడం వల్ల మద్రాసులోని బ్రిటిష్ వారు స్థానిక రాజకీయాల్లో జోక్యం చేసుకోవలసి వచ్చింది, చర్చలు, పొత్తులు లేదా మరింత శక్తివంతమైన మార్గాల ద్వారా ఈ ప్రాంతంలో తమను తాము నిరూపించుకోవలసి వచ్చింది. 1746లో బ్రిటిష్ వారిపై ఫ్రెంచ్ విజయం, వారు మద్రాసును ఆక్రమించడం వలన బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ రెగ్యులర్ స్టాండింగ్ సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేయాల్సి వచ్చింది, అయితే మూడు సంవత్సరాల తరువాత మద్రాసు బ్రిటిష్ వారికి తిరిగి ఇవ్వబడింది. చివరికి, [[కర్ణాటక యుద్ధాలు]] అని పిలువబడే సుదీర్ఘ యుద్ధాల పరంపరలో ఫ్రెంచ్ ఓడిపోయింది, 1774లో పాండిచ్చేరి పతనంతో భారతదేశంలో వారి ప్రభావం వాస్తవంగా అదృశ్యమైంది. ఫ్రెంచివారిని నిర్మూలించడమే కాకుండా, కర్ణాటక యుద్ధాలు ఈ ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ ప్రతిష్టను, ప్రభావాన్ని కూడా బలోపేతం చేశాయి, ఎందుకంటే వారు ఫ్రెంచ్వారిపై ఆధిపత్యం చెలాయించే ప్రయత్నంలో స్థానిక యువరాజులతో సైనిక పొత్తులను ఏర్పాటు చేశారు. యువరాజులలో ఒకరు తమిళ దేశంలో అత్యంత ముఖ్యమైన, శక్తివంతమైన పాలకుడు, కర్ణాటక నవాబు, అతను రుణగ్రహీత అయ్యాడు, చివరికి బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి పింఛనుదారుడు అయ్యాడు. మద్రాసు కాకుండా తమిళనాడులో మొట్టమొదటి బ్రిటిష్ స్వాధీనం కడలూరు సమీపంలోని ఫోర్ట్ సెయింట్ డేవిడ్, ఇది 1690లో స్థాపించబడింది. బ్రిటిష్ వారు 1763లో చింగ్లెపుట్ జిల్లా, 1781లో దక్షిణ ఆర్కాట్ పై పన్ను హక్కులను పొందారు. మిగిలిన కర్ణాటక రాజ్యంతో పాటు ఈ రెండు జిల్లాలు 1801లో పూర్తిగా బ్రిటిష్ నియంత్రణలోకి వచ్చాయి. [[మూడవ ఆంగ్లో-మైసూరు యుద్ధం|మూడవ మైసూర్ యుద్ధం]] [[టిప్పు సుల్తాన్]] ఓడిపోయిన తరువాత 1793లో బారామహలను ([[సేలం]], [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]], పశ్చిమ తమిళనాడు) బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించగా, తంజావూరు మరాఠా పాలకుడు రెండవ సెర్ఫోజీ నుండి 1799లో తంజావూరు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. == బ్రిటిష్ విస్తరణకు ప్రతిఘటన == తూత్తుకుడి జిల్లాలోని కట్టలంకుళంకు చెందిన మావీరన్ అళగుముత్తు కోనే (1710-1757) తమిళనాడులో బ్రిటిష్ ఉనికికి వ్యతిరేకంగా ప్రారంభ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. కోనార్ కుటుంబంలో జన్మించిన ఆయన ఎట్టయపురం పట్టణంలో సైనిక నాయకుడు అయ్యాడు, అక్కడ బ్రిటిష్, [[మరుతనాయగం పిళ్లై|మరుతనాయగం]] దళాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధంలో ఓడిపోయాడు. అతను 1757లో తీవ్రమైన యుద్ధం తర్వాత బ్రిటిష్ దళాలచే బంధించబడి ఉరితీయబడ్డారు. ఆయన జ్ఞాపకార్థం తమిళనాడు ప్రభుత్వం ప్రతి సంవత్సరం జూలై 11న పూజా కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తుంది. ఆయన జీవితం ఆధారంగా ఒక డాక్యుమెంటరీ చిత్రం 2012లో విడుదలైంది. ఆయన మరణం తరువాత, 1757లో ఔద్యపురం పాలికార్లు బ్రిటిష్ వారికి పన్నులు విధించే కర్ణాటక నవాబు హక్కుకు వ్యతిరేకంగా పాశ్చాత్య పాలికార అధిపతుల సమాఖ్యకు నాయకత్వం వహించారు. బ్రిటిష్ వారు మదురై, తిరునెల్వేలి గవర్నర్గా ముహమ్మద్ యూసుఫ్‌ను నియమించి, తిరుగుబాటును అణచివేసే పనిని ఆయనకు అప్పగించడం ద్వారా ప్రతిస్పందించారు. యూసుఫ్ తూర్పు పాండియర్ అధిపతుల మద్దతును పొందాడు, చివరికి తిరుగుబాటుదారులను తగ్గించడంలో విజయం సాధించాడు. అయితే, తరువాత, ముహమ్మద్ యూసుఫ్ స్వయంగా బ్రిటిష్ వారిపై తిరుగుబాటు చేసి తిరుగుబాటు చేసి, బంధించి ఉరితీయబడ్డాడు. 1780లు, 1790లలో ధీరన్ చిన్నమలై వంటి తమిళ అధిపతులు, మరుతు పాండియార్ సోదరులు కూడా టిప్పు సుల్తాన్‌తో కలిసి బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. మరుదు సోదరులు 1789 ఏప్రిల్‌లో శివగంగై సమీపంలోని కొల్లంగుడి వద్ద శక్తివంతమైన బ్రిటిష్ దళాన్ని ఓడించారు, ఉదయ పెరుమాళ్ గౌండర్ ప్రధాన సైన్యాధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు. తన రాజ్యాన్ని తిరిగి పొందిన కొద్దిమంది పాలకులలో ఒకరైన [[వేలు నాచియార్]] మరో పది సంవత్సరాలు దానిని పరిపాలించారు. ఆమె ఒక సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేసి, 1780లో విజయవంతంగా పోరాడిన బ్రిటిష్ వారిపై దాడి చేయాలనే లక్ష్యంతో గోపాల నాయకర్, హైదర్ అలీలతో పొత్తు పెట్టుకుంది. బ్రిటిష్ వారు తమ మందుగుండు సామగ్రిని ఎక్కడ నిల్వ ఉంచారో వేలు నాచియార్ కనుగొన్నప్పుడు, ఆమె [[ఆత్మాహుతి|ఆత్మాహుతి దాడి]] ఏర్పాటు చేసింది. నమ్మకమైన అనుచరుడు కుయిలి, తన మీద నూనె పోసి, నిప్పంటించుకుని, గిడ్డంగిలోకి వెళ్ళాడు. బ్రిటిష్ ఆయుధాగారాన్ని పేల్చి చంపినప్పుడు మరణించిన ఆమె దత్తపుత్రి ఉదయ్యాల్ గౌరవార్థం వేలు నాచియార్ "ఉదయ్యాల్" అనే మహిళా సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. 1799లో, పంచలంకురిచి బహుభార్యాత్వవాది [[వీరపాండ్య కట్టబ్రహ్మన|కట్టబొమ్మన్ నాయక్]], తన సోదరుడు ఊమదురై, పొరుగున ఉన్న కొన్ని బహుభార్యాత్వం గల వారితో కలిసి బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశాడు. కొన్ని విజయవంతమైన కొట్లాటల తరువాత, పాంచాలంకురిచి చివరికి కంపెనీ దళాలచే ముట్టడించబడ్డాడు, కట్టబొమ్మన్ సుదీర్ఘ యుద్ధంలో ఓడిపోయాడు. కట్టబొమ్మన్, అతని మిత్రులలో చాలా మందిని బంధించి ఉరితీశారు, పంచలంకురిచి కోట నేలమీద పడిపోయింది. అయితే, మరుతు పాండియార్ సోదరులు, కట్టబొమ్మన్ మిత్రపక్షాలు కొందరు పట్టుబడకుండా తప్పించుకున్నారు, ధీరన్ చిన్నమలైతో కలిసి బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా రెండవ పాలిగర్ యుద్ధంలో పోరాడారు. తిరుగుబాటుదారులు మొదట్లో విజయవంతం అయినప్పటికీ, చిన్నమలై కల్నల్ మాకిస్కాన్‌పై తీవ్రమైన ఓటమిని చవిచూసినప్పటికీ, తిరుగుబాటు చివరికి 1802లో అణిచివేయబడింది, దాని నాయకులందరినీ బంధించి ఉరితీశారు. మరుతు పాండియార్ సోదరులు విరుపాచి వద్ద బ్రిటిష్ దళాలను ఓడించి, శివగంగైపై దాడిని తిప్పికొట్టారు, కాని చోళపురం వద్ద ఓడిపోయి పట్టుబడ్డారు. 1801 అక్టోబరులో ఇతర ఖైదీలతో పాటు ఈ సోదరులను ఉరితీశారు. == వెల్లూరు తిరుగుబాటు == [[File:১৮০৬ সালের ভেলোর বিদ্রোহের স্তম্ভ.jpg|thumb|upright|వెల్లూరులో తిరుగుబాటును గుర్తుచేసే స్తంభం.]] 1806 జూలై 10న మద్రాసు నుండి 130 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[వెల్లూర్ (తమిళనాడు)|వెల్లూరు]] పట్టణంలో సిపాయి తిరుగుబాటు జరిగింది. హిందూ కుల గుర్తులు లేదా గడ్డాల వాడకాన్ని నియంత్రించే ఇటీవల ప్రవేశపెట్టిన చట్టం పట్ల వెల్లూరు దళం సిపాయిలు అసంతృప్తి చెందారు. 10 జూలై 1806న అర్ధరాత్రి తరువాత పూర్తి స్థాయి తిరుగుబాటు చెలరేగింది, [[వెల్లూర్ కోట|వెల్లూరు కోట]] ఖైదు చేయబడిన టిప్పు సుల్తాన్ రెండవ కుమారుడు ఫతే హైదర్ రాజుగా పట్టాభిషేకం చేయబడ్డాడు. అయితే, పదిహేను నిమిషాల్లో సమీపంలోని ఆర్కాట్ పట్టణం నుండి బలగాలు వచ్చాయి, సర్ రోలో గిల్లెస్పీ తిరుగుబాటును విజయవంతంగా అణచివేశారు. పట్టుబడిన 100 మందికి పైగా సిపాయిలను క్యానిస్టర్ షాట్లతో పేల్చి చంపారు. మద్రాసు గవర్నర్ [[విలియం బెంటింక్]] వెనక్కి పిలిపించి, ఆయన స్థానంలో నియమించారు. హిందూ మతపరమైన గుర్తులను నియంత్రించే చట్టాలను ఉపసంహరించారు. [[దస్త్రం:১৮০৬_সালের_ভেলোর_বিদ্রোহের_স্তম্ভ.jpg|thumb|వెల్లూరులో తిరుగుబాటును స్మరించుకుంటూ స్తంభం.]] [[విలియం బెంటింక్]] వెనక్కి పిలిపించి, ఆయన స్థానంలో నియమించారు. హిందూ మతపరమైన గుర్తులను నియంత్రించే చట్టాలను ఉపసంహరించారు. == మిషనరీ కార్యకలాపాలకు వ్యతిరేకత == [[File:Gazulu Lakshminarasu Chetty.jpg|thumb|upright|గాజులు లక్ష్మీనరసు చెట్టి]] 19వ శతాబ్దంలో, భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ పాలకులు క్రైస్తవ మతప్రచారకుల కార్యకలాపాలను చురుకుగా ఆమోదించారు, వారికి సాధికారత కల్పించడానికి, మతమార్పిడి అనుకూలంగా చట్టాలను రూపొందించారు. 1844లో, క్రైస్తవ మతమార్పిడులు వారి హిందూ పూర్వీకుల నుండి ఆస్తిని వారసత్వంగా పొందటానికి అనుమతించడానికి హిందూ చట్టాన్ని సవరించిన ఒక చట్టం ప్రవేశపెట్టబడింది. దాదాపు అదే సమయంలో, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం పాఠ్యాంశాల్లో క్రైస్తవ వేదాంతశాస్త్రం తప్పనిసరి అంశంగా ప్రవేశపెట్టబడింది. ప్రముఖ నీలిరంగు వ్యాపారి అయిన [[గాజుల లక్ష్మీనర్సు శెట్టి|గాజులు లక్ష్మీనారసు చెట్టి]] ఆ చర్యలకు వ్యతిరేకంగా ప్రచారం ప్రారంభించి, 1846 అక్టోబరు 7న మద్రాసులో జరిగిన నిరసన సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు. నిరసనకారులు యునైటెడ్ కింగ్డమ్లోని చట్టసభ సభ్యులు & సామాజిక, రాజకీయ కార్యకర్తలకు కూడా పిటిషన్ వేసి తమ మద్దతును నమోదు చేసుకున్నారు. చివరికి చట్టాలు ఉపసంహరించబడ్డాయి. చెట్టిని [[ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియా|కంపానియన్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది స్టార్ ఆఫ్ ఇండియా]] గా చేసి, [[తమిళనాడు శాసనమండలి|మద్రాసు శాసన మండలి]] రెండవ భారతీయుడిగా నామినేట్ చేశారు. భారత జాతీయ ఉద్యమంలో గణనీయమైన భాగస్వామ్యాన్ని కలిగి ఉన్న మద్రాస్ న్యాయవాది & ఇండోఫైల్ [[John Bruce Norton|జాన్ బ్రూస్ నార్టన్]] కూడా చెట్టికి అతని ప్రయత్నాలలో సహాయపడ్డారు. 1888 ఏప్రిల్లో మద్రాసు క్రిస్టియన్ కళాశాలలో ఒక బ్రాహ్మణ విద్యార్థి మతమార్పిడి మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో హిందువుల నుండి తీవ్ర నిరసనలకు దారితీసింది.<ref name="hinduandchristianp204">{{Cite book|title=Hindu and Christian in South-east India: Aspects of Religious Continuity and Change, 1800–1900|last=A. Oddie|first=Geoffrey|publisher=Routledge|year=1991|isbn=0913215554|pages=204|id={{ISBN|978-0-913215-55-5}}}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles></ref> మిషనరీలు నడిపే పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో సువార్త కార్యకలాపాలను ఎదుర్కోవడానికి జాతీయ పాఠశాలలను ప్రారంభించాలని ఆందోళనకారులు నిర్ణయించారు.<ref name="missionary_controversy_p163">{{Cite book|title=Missionary controversy: Discussion, Evidence and Report, 1890|publisher=Wesleyan Methodist Book Room|year=1890|location=London|pages=163}}</ref><ref name="missionary_controversy_p176">{{Cite book|title=Missionary controversy: Discussion, Evidence and Report, 1890|publisher=Wesleyan Methodist Book Room|year=1890|location=London|pages=176}}</ref> ఇటీవల [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] స్థాపించిన భారతీయ జాతీయవాదులు చాలా మంది నాయకులు. == హిందూ & మద్రాసు మహాజన సభ == [[File:First meeting session of the Indian National Congress in Bombay, 1885.jpg|thumb|300px|right|1885 భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సమావేశంలో ప్రతినిధులు]] 19వ శతాబ్దంలో భారతీయ జాతీయవాదులు వార్తాపత్రికలు ప్రారంభించి, సామాజిక, రాజకీయ సంస్థలను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా తమ అభిప్రాయాలను, లక్ష్యాలను ప్రచారం చేశారు. క్రైస్తవ మిషనరీ ప్రచారాన్ని, బ్రిటిష్ అన్యాయాలను ఆరోపిస్తూ చెట్టి భారతదేశం నడుపుతున్న మొదటి వార్తాపత్రిక ''ది క్రెసెంట్'' ప్రారంభించారు. అయితే, తమిళనాడులో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్రలో ప్రధాన పాత్ర పోషించిన వార్తాపత్రిక ఆంగ్ల భాషలో రాసిన ''[[ది హిందూ]]'', దీనిని భారత స్వాతంత్ర్య కార్యకర్తలు జి. సుబ్రమణ్య అయ్యర్, ఎం. వీరరాఘవచారియార్, [[న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు|ఎన్. సుబ్బారావు పంతులు]] 1878లో మద్రాసు హైకోర్టు మొదటి భారతీయ న్యాయమూర్తిగా టి. ముత్తుస్వామి అయ్యర్ అభ్యర్థిత్వానికి మద్దతుగా ప్రారంభించారు. తరువాతి సంవత్సరాల్లో, ''ది హిందూ'' ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానాలపై తీవ్ర విమర్శలను ప్రారంభించింది. 1852లో చెట్టి స్థాపించిన మద్రాస్ నేటివ్ అసోసియేషన్, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలో మొదటి భారతీయ రాజకీయ సంస్థ. మద్రాసు మహాజన సభ 1884 మే 16న మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి చెందిన ప్రముఖ భారతీయ నాయకులు మద్రాసు పి. రంగయ్యనాయుడు, [[సేలం]] రామస్వామి ముదలియార్, చింగ్లెపుట్ ఎం. వీరరాఘవచారియార్ స్థాపించారు. దీని వ్యవస్థాపకులు తరువాత భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. [[ఎ. ఓ. హ్యూమ్|అలన్ ఆక్టేవియన్ హ్యూమ్]] ప్రయత్నాల ద్వారా, [[భారత గవర్నరు జనరల్|భారత వైస్రాయ్]] లార్డ్ రిపన్ ఆశీర్వాదంతో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ స్థాపించబడింది, 1885 డిసెంబర్ 28, 31 మధ్య బొంబాయిలోని తేజ్పాల్ సంస్కృత కళాశాలలో మొదటి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. మొదటి సమావేశానికి హాజరైన 72 మంది ప్రతినిధులలో 22 మంది మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీకి చెందినవారు. {| class="wikitable" style="margin:1em auto;" !నగరం/పట్టణం !ప్రతినిధి/లు !ప్రొఫైల్ |- | rowspan="8" |[[చెన్నై|మద్రాసు]] '''(8)''' |పి. రంగయ్యనాయుడు (1828-1904) |''వకీల్'', మద్రాస్ హైకోర్టు. మునిసిపల్ కమిషనర్, మద్రాస్. మద్రాసు మహాజన సభ అధ్యక్షుడు (1844) మద్రాసు శాసన మండలి సభ్యుడు (ID1) |- |ఎస్. సుబ్రమణ్య అయ్యర్ (1842-1924) |న్యాయవాది, మద్రాస్ హైకోర్టు. మద్రాసు శాసన మండలి సభ్యుడు (ID1) |- |జి. సుబ్రమణ్య అయ్యర్ (1855-1916) |పాత్రికేయుడు, సామాజిక సంస్కర్త. ఆంగ్ల భాష ''[[ది హిందూ]]'' (1878), తమిళ భాష ''[[Swadesamitran|స్వదేశీమిత్రన్]]'' (1882) స్థాపకుడు. |- |[[పనప్పాకం అనంతాచార్యులు|పి. ఆనందచర్లు]] (1843-1908) |''వకీల్'', మద్రాస్ హైకోర్టు, జర్నలిస్ట్, మునిసిపల్ కమిషనర్, మద్రాస్. |- |ఎం. వీరరాఘవచారియార్ |విలేఖరి. ''ది హిందూ'' పత్రికకు ఉప సంపాదకుడు. మద్రాసు మహాజన సభ కార్యదర్శి. |- |సి. సింగరావెల్లూ ముదలియార్ |మర్చంట్, మునిసిపల్ కమిషనర్, మద్రాస్. ట్రస్టీ, పచైయప్ప యొక్క స్వచ్ఛంద సంస్థలు. |- |ఎం. ఇ. శ్రీరంగ చారియార్ |న్యాయవాది, మద్రాస్ హైకోర్టు |- |ఎస్. వి. అథలే |వైద్య నిపుణుడు, మద్రాసు |- |చింగల్పుట్ '''(1)''' |ఎం. వై. రామానుజాచారియార్ |ప్లీడర్, చింగల్పుట్ |- |[[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూర్]] '''(1)''' |[[ఎస్.పి.నరసింహులు నాయుడు|ఎస్. పి. నరసింహారావు]] (1854-1922) |పాత్రికేయుడు, సామాజిక సంస్కర్త. మద్రాసు మహాజన సభ కోయంబత్తూర్ విభాగ కార్యదర్శి, ''ది క్రెసెంట్'' సంపాదకుడు. |- | rowspan="2" |[[తంజావూరు]] '''(2)''' |[[ఎస్.ఎ. సామినాథ అయ్యర్|ఎస్. ఎ. సమినాథ అయ్యర్]] (మరణం 1899) |పబ్లిక్ ప్రాసిక్యూటర్, ల్యాండర్ యజమాని. తంజావూరు పీపుల్స్ అసోసియేషన్ అధ్యక్షుడు, మద్రాసు మహాజన సభ సంబంధిత సభ్యుడు. తంజావూరు మునిసిపల్ కౌన్సిల్ ఛైర్మన్, జిల్లా బోర్డు సభ్యుడు |- |ఎన్. నారాయణస్వామి అయ్యర్ |తంజావూరు భూస్వామి |- |[[కుంభకోణం]] '''(1)''' |కె. పట్టాభిరామ అయ్యర్ |భూస్వామి |- |[[మదురా ద్వీపం|మదురా]] '''(1)''' |పి. సుబ్రమణియన్ అయ్యర్ |భూస్వామి |- |[[సేలం]] '''(1)''' |క్రిస్టనాస్వామి రౌత్ |- |టిన్నేవ్లీ '''(1)''' |పీటర్ పాల్ పిళ్ళై |ప్రధానోపాధ్యాయుడు, భూస్వామి |} భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సమావేశానికి అధ్యక్ష పదవికి చెందిన రంగయ్యనాయుడు, ఎస్. సుబ్రమణ్య అయ్యర్, జి. సుబ్రమణ్య అయ్యర్లు వంటి ప్రముఖ ప్రజా ప్రముఖులు హాజరయ్యారు. అయితే, ఎర్డ్లీ నార్టన్, [[సేలం రామస్వామి ముదలియార్]], సి. జంబుళింగం ముదలియార్. టి. మాధవరావు, ఆర్. రఘునాథరావు వంటి కొందరు ప్రముఖ వ్యక్తులు మొదటి సెషన్లో పాల్గొనలేదు. అయినప్పటికీ, [[దివ్యజ్ఞాన సమాజం|థియోసాఫికల్ సొసైటీ]] సభ్యులు చురుకుగా ప్రచారం చేసిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, ఎంతో వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది, 1887లో జరిగిన కాంగ్రెస్ సమావేశం మద్రాసులో జరిగింది, దానికి మాధవరావు అధ్యక్షత వహించారు. సందర్శించే ప్రముఖులకు మద్రాసు గవర్నర్ లార్డ్ కొన్నెమారా స్వాగతం పలికారు. 1889లో, ఎర్డ్లీ నార్టన్, సేలం రామస్వామి ముదలియార్, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ యుకె అధ్యాయాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి యునైటెడ్ కింగ్డమ్కు భారత ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహించారు. 1900 ల ప్రారంభం నుండి, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకత్వం పి. ఎస్. శివస్వామి అయ్యర్, [[సి. శంకరన్ నాయర్]], ఎం. కృష్ణన్ నాయర్, సి. పి. రామస్వామి అయ్యర్, [[ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగార్]] పి. త్యాగరాయ చెట్టి వంటి కొత్త తరం రాజకీయ నాయకులకు అందించబడింది. చివరికి కాలం గడిచేకొద్దీ, ఉత్తరం నుండి విప్లవాత్మక ఆలోచనల ప్రవాహంతో, ఉద్యమం హింసాత్మకంగా మారింది. == రాడికల్స్ పెరుగుదల == [[File:Vvsaiyar.jpg|thumb|upright|వివి ఎస్ అయ్యర్]] [[File:Subramanya Bharathi.jpg|thumb|upright|సుబ్రమణ్య భారతి]] 1906లో [[సూరత్|సూరత్‌లో]] జరిగిన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] సమావేశంలో మితవాదులు, రాడికల్‌ల మధ్య చీలికతో పాటు తమిళనాడులో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో మితవాదులు, తీవ్రవాద శక్తుల మధ్య చీలిక కూడా ఏర్పడింది. తీవ్రవాదులలో [[బాలగంగాధర తిలక్|బాల గంగాధర్ తిలక్]] [[సుబ్రహ్మణ్య భారతి|సుబ్రమణ్య భారతి]], [[వి.ఒ.చిదంబరం పిళ్లై|వి. ఓ. చిదంబరం పిళ్ళై]] ఉన్నారు. భారతి ఒక అద్భుతమైన తమిళ కవి, రచయిత, తరచుగా "తమిళనాడు జాతీయ కవి" గా పరిగణించబడ్డారు. ''న్యూ ఇండియా'' ''స్వదేశీమిత్రన్'' లలో ఆయన తీవ్ర బ్రిటిష్ వ్యతిరేక రచనలు ప్రభుత్వ దృష్టిని ఆకర్షించాయి, ఇది అతని అరెస్టుకు వారెంట్ జారీ చేసి ఫ్రెంచ్ భూభాగమైన పాండిచ్చేరికి పారిపోవాలని ఆదేశించింది. బ్రిటిష్ ఇండియాలో భారతీయులకు చెందిన మొట్టమొదటి షిప్పింగ్ కంపెనీ అయిన స్వదేశీ స్టీమ్ నావిగేషన్ కంపెనీని పిళ్ళై (వి. ఓ. సి.)స్థాపించాడు, షిప్పింగ్ పై బ్రిటిష్ గుత్తాధిపత్యాన్ని సవాలు చేయడానికి. ప్రారంభం నుండి, కంపెనీ బ్రిటిష్ నిర్వాహకులు  పోటీదారుల శత్రుత్వం & పక్షపాతాన్ని ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. చివరికి, కంపెనీని రద్దు చేసి, పిళ్ళైని జైలులో పెట్టారు. [[వినాయక్ దామోదర్ సావర్కర్|వి. డి. సావర్కర్]] సహచరుడు [[వి.వి.ఎస్ అయ్యర్|వి. వి. ఎస్. అయ్యర్]] [[ఇండియా హౌస్]] చేరి [[హిందూ జర్మను కుట్ర|హిందూ-జర్మన్ కుట్ర]] పాల్గొన్నారు. 1911లో అయ్యర్ సహచరులలో ఒకరైన వంచినాథన్ త్రిచినోపోలీ జిల్లా కలెక్టర్ జనరల్ రాబర్ట్ ఆషే కాల్చి చంపాడు. తరువాత, అరెస్టు నుండి తప్పించుకోవడానికి వంచినాథన్ తనను తాను కాల్చుకున్నాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో తమిళనాడులో తీవ్రవాద కార్యకలాపాలు పరాకాష్టకు చేరుకున్నాయి. సామాజిక సంస్కరణలు, భారతీయులకు హక్కులను పెంచాలని ప్రచారం చేస్తున్న బ్రిటిష్ తత్వవేత్త [[అనీ బిసెంట్|అన్నీ బెసెంట్]], భారతదేశానికి స్వయం పాలనను మంజూరు చేయమని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వంపై ఒత్తిడి తీసుకురావడానికి 1915లో [[హోమ్ రూల్ స్వరాజ్యోద్యమం|హోమ్ రూల్ లీగ్]] ప్రారంభించారు. మద్రాసు గవర్నర్ లార్డ్ పెంట్లాండ్ ఆదేశాల మేరకు ఆమెను గృహ నిర్బంధంలో ఉంచారు, సర్ ఎస్. సుబ్రమణియన్ అయ్యర్, [[ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా]] సుదీర్ఘ న్యాయ పోరాటం చేసిన తరువాత మాత్రమే ఆమెను విడుదల చేశారు. [[రౌలట్ చట్టం]], ఆ తరువాత జరిగిన [[జలియన్ వాలాబాగ్ దురంతం|జలియన్వాలా బాగ్ ఊచకోత]] మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీలోని తమిళ భాష మాట్లాడే జిల్లాల్లో ఆగ్రహాన్ని రేకెత్తించాయి. ఎస్. సుబ్రమణియన్ అయ్యర్ తన నైట్హుడ్, ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగార్, తన సిఐఇని తిరిగి ఇచ్చారు. == ద్వంద్వ పాల == 1919 నాటి [[మోంటాగు-చెమ్స్‌ఫోర్డ్ సంస్కరణలు]] [[బెంగాల్]], [[ముంబై|బొంబాయి]], [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ|మద్రాసు]] మూడు ప్రెసిడెన్సీలలో ద్వైపాక్షిక పాలన వ్యవస్థను ప్రవేశపెట్టాయి. కొత్త సంస్కరణల ప్రకారం, 1920 నవంబరులో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో ఎన్నికలు జరిగాయి. ఎన్నికలను బహిష్కరించాలని నిర్ణయించుకున్న [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నుండి ఎటువంటి పోటీ లేనందున, బ్రిటిష్ అనుకూల ధోరణులతో కూడిన సంస్థ అయిన [[జస్టిస్ పార్టీ]] ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యి, ఆ ప్రావిన్స్‌లో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఎ. సుబ్బరాయలు రెడ్డి స్వల్పకాలం ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశారు, ఆయన తరువాత [[పానగల్ రాజా|సర్ పి. రామరాయణింగార్]] అధికారంలోకి వచ్చారు. 1921లో కుల ఆధారిత మతపరమైన రిజర్వేషన్ల విధానాన్ని రూపొందించడం ఆయన పదవీకాలంలో ముఖ్యాంశాలలో ఒకటిగా కనిపిస్తుంది. 1923 ఎన్నికల సమయంలో, జస్టిస్ పార్టీ రెండు వర్గాలుగా విడిపోయిందిః రాజ్యాంగవాదులు, మంత్రివర్గవాదులు. ఆ సంవత్సరం, భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ కూడా రెండు వర్గాలుగా విడిపోయింది, "నో-ఛేంజర్స్" అనే సమూహం ప్రభుత్వంలో పాల్గొనకపోవడానికి అనుకూలంగా తన పేరును ఉపయోగించుకునే హక్కును, దానిలో ప్రవేశించడానికి అనుకూలంగా ఉన్న "[[స్వరాజ్ పార్టీ]]" హక్కును పొందింది. 1926 ఎన్నికలలో [[ఎస్. శ్రీనివాస అయ్యంగార్]] నేతృత్వంలోని స్వరాజ్ పార్టీ అతిపెద్ద పార్టీగా అవతరించింది. అయితే, అది ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి నిరాకరించింది, ఇది వైస్రాయ్ లార్డ్ గోషెన్ ప్రాంతీయ కులీన పి. సుబ్బరాయన్ ప్రీమియర్గా నియమించడానికి, అతనికి మద్దతుగా తన సొంత ఎంపిక సభ్యులను మండలికి నామినేట్ చేయడానికి ప్రేరేపించింది. అయితే, ప్రభుత్వం మొదటి నుంచీ సమస్యలతో నిండి ఉంది. స్వరాజ్ పార్టీ, జస్టిస్ పార్టీ రెండూ దానిని కూల్చివేయడానికి ప్రయత్నించాయి. [[మోంటాగు-చెమ్స్‌ఫోర్డ్ సంస్కరణలు]] పనితీరుపై క్షేత్రస్థాయి పరిశోధనల కోసం [[సైమన్ కమిషన్]] 1928లో భారతదేశానికి వచ్చింది. ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్, స్వరాజ్ పార్టీ, జస్టిస్ పార్టీ, దాని ప్రారంభ దశలో కమిషన్‌లో భారతీయులు లేనందున కమిషన్‌ను బహిష్కరించాలని నిర్ణయించుకున్నాయి. కమిషన్‌ను బహిష్కరించాలని మద్రాస్ శాసనసభ ఉభయ సభలలో ఒక తీర్మానం ప్రవేశపెట్టబడింది సంపూర్ణ మెజారిటీతో ఆమోదించబడింది. అయితే, ప్రీమియర్ సుబ్బరాయన్ ఈ తీర్మానాన్ని వ్యతిరేకించి, కమిషన్ను స్వాగతించడానికి సిద్ధమయ్యారు, ఇది అతని ఇద్దరు మంత్రులను ([[ఆర్కాట్ రంగనాథ మొదలియారు|ఎ. రంగనాథ ముదలియార్]], ఆర్. ఎన్. ఆరోగ్యసామి ముదలియార్) నిరసనగా రాజీనామా చేశారు. వైస్రాయ్ జోక్యం చేసుకుని రాజీనామా చేసిన మంత్రివర్గ సభ్యుల స్థానంలో ఎస్. ముత్తయ్య ముదలియార్, ఎంఆర్ సేతురత్నం అయ్యర్‌లను మంత్రులుగా నియమించారు. జస్టిస్ పార్టీ ముఖ్యమైన నాయకుడు సర్ ఎం. కృష్ణన్ నాయర్‌ను కార్యనిర్వాహక మండలికి నియమించారు, దాని సభ్యుల మద్దతును పొందారు. చివరికి ఈ తీర్మానం వీగిపోయింది, స్వరాజ్ పార్టీ దుష్ప్రవర్తనకు పాల్పడినప్పటికీ సైమన్ కమిషన్‌కు హృదయపూర్వక స్వాగతం లభించింది. 1930 ఎన్నికలలో జస్టిస్ పార్టీ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది, బి. మునుసామి నాయుడు బొబ్బిలి రాజు ఆర్. ఎస్. రామకృష్ణ రంగ రావు అధికారంలోకి రాకముందు స్వల్పకాలం ప్రధానమంత్రిగా పనిచేశారు. అయితే, [[మహా మాంద్యం]] ఆర్థిక పరిస్థితులు, అధికార వ్యతిరేకత, [[జస్టిస్ పార్టీ]] శ్రేణుల పెరుగుతున్న అవినీతి 1934 ఎన్నికలలో దాని ఓటమికి దారితీసింది. అయితే, అతిపెద్ద పార్టీ అయిన స్వరాజ్ పార్టీ ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి నిరాకరించడంతో జస్టిస్ పార్టీ తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చింది. అయితే, 1937 నాటికి, పరిస్థితులు మారిపోయాయి 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం ప్రకారం జరిగిన మొదటి ఎన్నికలలో ఐక్యమైన పునరుజ్జీవింపబడిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తన ప్రసిద్ధ విజయాన్ని నమోదు చేసింది, జస్టిస్ పార్టీ దాదాపు పూర్తి ఓటమిని చవిచూసింది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} a1re18een8k3l94ayy8fx86jkhe6ucc 0 484960 4991729 4916409 2026-10-30T11:41:02Z CommonsDelinker 608 [[బొమ్మ:1st_INC1885.jpg]]ను [[బొమ్మ:First_meeting_session_of_the_Indian_National_Congress_in_Bombay,_1885.jpg]]తో మార్చాను. మార్చింది: [[c:User:CommonsDelinker]]; కారణం: ([[:c:COM:FR|File renamed]]: C2). 4991729 wikitext text/x-wiki స్థానిక గిరిజనులు రాతి యుగం నుండి [[ముంబై|ముంబై (బాంబే)]] లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":03">{{Cite web |title=History of Mumbai: Check Brief History, Origin, Colonial Reigns!|url=https://testbook.com/history-of/mumbai|access-date=2023-11-07|website=Testbook|language=en}}</ref> (మరాఠీ-కొంకణి ప్రజలు ఈ ద్వీపాలలో మొట్టమొదటి స్థిరనివాసులు.<ref>{{Cite web|title=NIRC|url=http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/1064|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231210/http://nirc.nanzan-u.ac.jp/nfile/1064|archive-date=2 December 2013|access-date=23 November 2013}}</ref> క్రీ పూ 2 వ శతాబ్దం, క్రీ శ 10 వ శతాబ్దం మధ్య, ఈ ద్వీపాలు వరుస దేశీయ రాజవంశాల నియంత్రణలోకి వచ్చాయి: [[శాతవాహనులు]], వాకాటకులు, కొంకణ్ మౌర్యులు, [[చాళుక్యులు]], రాష్ట్రకూటులు, శిలాహారులు, సెయున యాదవులు <ref name=":03" /> మహికావతికి చెందిన భీముడు 13వ శతాబ్దం చివరలో ఈ ప్రాంతంలో ఒక చిన్న రాజ్యాన్ని స్థాపించి, స్థిరనివాసులను తీసుకువచ్చాడు.<ref name=":03" /> [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] 1348లో ఈ ద్వీపాలను స్వాధీనం చేసుకుంది, తరువాత వాటిని 1391లో [[గుజరాత్ సుల్తానేట్|గుజెరాట్ సుల్తానేట్]] అప్పగించారు. పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ నునో డా కున్హా, గుజరాత్‌కు చెందిన బహదూర్ షా మధ్య జరిగిన బస్సేన్ ఒప్పందం (1534), ఈ దీవులను 1534లో పోర్చుగీస్ ఆధీనంలోకి తెచ్చింది. ఈ ద్వీపాలు 18వ శతాబ్దానికి పరివర్తన చెందుతున్నప్పుడు ఆంగ్లో-మొఘల్ యుద్ధం (1686), మరాఠా లిబరేషన్ ఆఫ్ వసాయ్ తో బాధపడ్డాయి. 18వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] పాలనలో, ఇది [[మక్కా]], బస్రా మొదలైన వాటితో సముద్ర వాణిజ్య సంబంధాలను కలిగి ఉన్న ఒక ముఖ్యమైన ఓడరేవు నగరంగా ఉద్భవించింది. ఆర్థిక అభివృద్ధి 19వ శతాబ్దంలో [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ|బ్రిటిష్ బొంబాయి]] లక్షణంగా ఉంది-మొట్టమొదటి భారతీయ రైల్వే లైన్ 1853లో బొంబాయి నౌకాశ్రయం, [[థానే జిల్లా|తానా నగరం]] మధ్య కార్యకలాపాలను ప్రారంభించింది. 1900 ల ప్రారంభం నుండి, ఈ నగరం [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] చిత్ర పరిశ్రమకు కూడా స్థావరంగా ఉంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమానికి ఈ నగరం బలమైన స్థావరంగా మారింది, ఇది 1919 నాటి [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం|రౌలట్ సత్యాగ్రహం,]] 1946 నాటి [[రాయల్ ఇండియన్ నేవీ తిరుగుబాటు]] కేంద్రంగా ఉంది.<ref>{{cite web |url=http://www.bl.uk/learning/histcitizen/trading/bombay/history.html|title=Bombay: History of a City|publisher=[[British Library]]|access-date=8 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202161627/http://www.bl.uk/learning/histcitizen/trading/bombay/history.html|archive-date=2 December 2008}}</ref> 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తరువాత, భారతదేశం నిలుపుకున్న బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ భూభాగాన్ని [[బొంబాయి రాష్ట్రం]] పునర్నిర్మించారు. భారత యూనియన్‌లో చేరిన అనేక పూర్వపు సంస్థానాలు బొంబాయి రాష్ట్రంలో విలీనం అయిన తరువాత బొంబాయి రాష్ట్ర విస్తీర్ణం పెరిగింది.   1960లో, సంయుక్త [[మహారాష్ట్ర]] ఉద్యమం నుండి నిరసనలు వచ్చిన తరువాత, ఈ నగరం [[బొంబాయి రాష్ట్రం]] నుండి కొత్తగా ఏర్పడిన మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలో విలీనం చేయబడింది. [[ముంబై మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం|బొంబాయి మెట్రో]] ప్రాంతం 1992-93 అంతర-మతపరమైన అల్లర్ల వంటి కొన్ని దురదృష్టకర సంఘటనలను ఎదుర్కొంది, అయితే 1993 ముంబై బాంబు పేలుళ్లు విస్తృతమైన ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాన్ని కలిగించాయి. 1996 మార్చి 6న బొంబాయి పేరును ముంబైగా మార్చారు.<ref name=":03" /> == ప్రారంభ చరిత్ర == [[File:Mary Ann Scott-Moncrieff - Panoramic View of Bombay taken from Malabar Hill.jpg|thumb|center|upright=2.5|'మలబార్ హిల్ నుండి తీసుకోబడిన ముంబై విశాల దృశ్యం' (1862), 5 మడత పేజీలలో ఒక జలవర్ణం, మేరీ ఆన్ స్కాట్-మోన్‌క్రీఫ్ ద్వారా.]] === చరిత్రపూర్వ కాలం === [[File:Seven Islands of Bombay (mul).svg|right|thumb|upright|ముంబైలోని ఏడు దీవులు వాటి ఆంగ్ల పేర్లతో]] పశ్చిమ భారతదేశం తీరం [[మడగాస్కర్]] నుండి విడిపోయిన తరువాత సుమారు 100 నుండి 80 మైల వరకు ఉనికిలోకి వచ్చిందని భూవిజ్ఞాన శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. దాని నిర్లిప్తత తరువాత, భారతీయ ఫలకం ద్వీపకల్ప ప్రాంతం రీయూనియన్ ద్వీపానికి సమీపంలో భూమి స్థలమండలంలో అగ్నిపర్వత హాట్స్పాట్ అయిన రీయూనియాన్ హాట్స్పాట్ మీదుగా మళ్ళింది. ఇక్కడ సుమారు 66 మియా విస్ఫోటనం మధ్య భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాలను కప్పి ఉంచే బసాల్ట్ [[లావా]] విస్తారమైన మంచం అయిన దక్కన్ ట్రాప్లను ఏర్పాటు చేసిందని భావిస్తున్నారు. ఈ అగ్నిపర్వత చర్య ఫలితంగా నగరంలోని వివిధ ప్రదేశాలలో కనిపించే గిల్బర్ట్ కొండ వంటి బసాల్టిక్ అవుట్క్రాప్లు ఏర్పడ్డాయి. ఈ ప్రాంతంలో మరింత భూగోళ కార్యకలాపాలు నిస్సార సముద్రం ద్వారా వేరు చేయబడిన కొండ ద్వీపాల ఏర్పాటుకు దారితీశాయి.<ref>{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_mumbai/general.html#2 Geology]|Ref=bom}}</ref> 1939లో బ్రిటిష్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త మాల్కం టాడ్ ఉత్తర ముంబైలోని కందివాలి సమీపంలో కనుగొన్న ప్లీస్టోసీన్ అవక్షేపాలు రాతి యుగం నుండి నివాసాలను సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{harvnb|Ghosh|1990|p=[https://books.google.com/books?id=PKw3AAAAIAAJ 25]|Ref=brill}}</ref> ప్రస్తుత నగరం వాస్తవానికి ముంబై ద్వీపం, పరేల్, మజగావ్, మహిమ్, కోలాబా, వర్లి, ఓల్డ్ ఉమెన్స్ ఐలాండ్ (''లిటిల్ కోలాబా'' అని కూడా పిలుస్తారు) అనే ఏడు ద్వీపాల ద్వీపసమూహంలో నిర్మించబడింది.<ref name="geo3">{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_mumbai/general.html#1 Geography]|Ref=bom}}</ref> 1784లో హార్న్బీ వెల్లార్డ్ ఇంజనీరింగ్ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా ఈ ద్వీపాలు ఒకే భూభాగంగా కలిసిపోయాయి. క్రీ పూ 1000 నాటికి, ఈ ప్రాంతం ఈజిప్ట్, [[ఇరాన్|పర్షియా]] సముద్ర వాణిజ్యంలో ఎక్కువగా పాల్గొన్నది.<ref name="hist3">{{harvnb|Ring|Salkin|Boda|1994|p=[https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC 142]|Ref=trudy}}</ref> కోలి మత్స్యకార సమాజం ఈ ద్వీపాలలో చాలా కాలంగా నివసించింది.<ref name="Of age2">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1165194|title=Of age-old beliefs and practices|author=Shubhangi Khapre|date=19 May 2008|access-date=13 August 2008|work=[[Daily News & Analysis]]}}</ref> వారు [[ద్రావిడ ప్రజలు|ద్రావిడ]] మూలాలు కలిగినవారు, [[వింధ్య పర్వతాలు|వింధ్య పీఠభూమి]], గుజరాత్, [[కొంకణ్]] వెంబడి పెద్ద సంఖ్యలో చెల్లాచెదురుగా ఉన్న తెగలు ఇందులో ఉండేవి. ముంబైలో, ఈ తెగలలో మూడు లేదా నాలుగు ఉండేవి. వారి మతపరమైన ఆచారాలను యానిమిజం అని సంగ్రహించవచ్చు .<ref>{{Harvnb|Da Cunha|1993}}</ref> === రాజవంశ సామ్రాజ్యాల యుగం === [[File:Kanheri-stupa1.jpg|thumb|upright|left|కన్హేరి గుహలు పురాతన కాలంలో బౌద్ధమత కేంద్రంగా పనిచేశాయి.]] క్రీ పూ మూడవ శతాబ్దం మధ్యలో [[మగధ సామ్రాజ్యం|మగధ]] చక్రవర్తి అశోకుడి ఆధ్వర్యంలో ఈ ద్వీపాలు [[మౌర్య సామ్రాజ్యం]] విలీనం చేయబడ్డాయి. సామ్రాజ్యం పోషణ ఈ ద్వీపాలను బౌద్ధ మతం సంస్కృతికి కేంద్రంగా చేసింది.<ref name="hist3" /> బౌద్ధ సన్యాసులు, పండితులు, కళాకారులు క్రీ పూ మూడవ శతాబ్దం మధ్యలో కన్హేరి గుహల కళాకృతి, శాసనాలు, [[మహాకాళి గుహలు]], శిల్పాలను సృష్టించారు.<ref>{{cite web |title=Kanheri Caves|url=https://sgnp.maharashtra.gov.in/1231/Kanheri-Caves|website=sgnp.maharashtra.gov.in|access-date=1 November 2024|archive-date=10 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240810102053/https://sgnp.maharashtra.gov.in/1231/Kanheri-Caves|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040125/spectrum/travel.htm|title=Pay dirt: Treasure amidst Mumbai's trash|last=Abhilash Gaur|date=24 January 2004|work=The Tribune|access-date=17 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525035800/http://www.tribuneindia.com/2004/20040125/spectrum/travel.htm|archive-date=25 May 2009|location=India}}</ref> క్రీ పూ 185 లో మౌర్య సామ్రాజ్యం క్షీణించిన తరువాత, ఈ ద్వీపాలు శాతవాహనుల ఆధీనంలోకి వచ్చాయి.<ref name="ancient3">{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_mumbai/history.html#1 Ancient Period]|Ref=bom}}</ref> సోపారా నౌకాశ్రయం (ప్రస్తుత నాలా సోపారా) క్రీ పూ మొదటి శతాబ్దంలో ఒక ముఖ్యమైన వాణిజ్య కేంద్రంగా ఉండేది, రోమ్ తో వాణిజ్య సంబంధాలు కలిగి ఉండేది.<ref>{{harvnb|Thana&nbsp;— Places of Interest|2000|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Thane-III/places_Sopara.html Sopara]|Ref=tna}}</ref><ref>{{cite journal |url=http://www.timeoutmumbai.net/aroundtown/aroundtown_preview_details.asp?code=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926052716/http://www.timeoutmumbai.net/aroundtown/aroundtown_preview_details.asp?code=4|url-status=dead|archive-date=26 September 2021|title=Dock around the clock|issue=6|journal=[[Time Out Mumbai]]|date=14 November 2008|access-date=18 November 2008}}</ref> క్రీ. శ. 150 లో గ్రీకు భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త టోలెమీకి ఈ ద్వీపాలను హెప్టానేషియా (Anient یونانیః ఏడు దీవుల సమూహం) అని పిలిచేవారు.<ref>{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC 23]|Ref=ger}}</ref> క్రీ. శ. 250 లో శాతవాహన పాలన ముగిసిన తరువాత, పశ్చిమ మహారాష్ట్రకు చెందిన అభిరాలు, [[విదర్భ]] చెందిన వాకాటకులు ఈ ద్వీపాలపై ఆధిపత్యం సాధించారు. అభిరాలు క్రీ. శ. 417 వరకు 167 సంవత్సరాలు పాలించారు.<ref>{{harvnb|David|1973|p=11|Ref=dav}}</ref> మధ్య భారతదేశానికి చెందిన కలచురిలు ఐదవ శతాబ్దంలో ఈ ద్వీపాలను పరిపాలించారు, తరువాత కొంకణ్ మౌర్యులు ఆరవ, ఏడవ శతాబ్దం ప్రారంభ భాగంలో స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref>{{Harvnb|David|1973}}</ref><ref name="ancient3" /> మౌర్యులు కలచురీలకు సామంతులు, [[జోగేశ్వరి గుహలు]] వారి పాలనలో 520, 525 మధ్య నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{cite news |url=http://www.ldeo.columbia.edu/edu/eesj/gradpubs/GeneralMags/Patel_Archaeology_SlumandSacredCave_0607.pdf|title=The Slum and the Sacred Cave|pages=5|access-date=12 October 2008|publisher=Lamont–Doherty Earth Observatory ([[Columbia University]])|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123104753/http://www.ldeo.columbia.edu/edu/eesj/gradpubs/GeneralMags/Patel_Archaeology_SlumandSacredCave_0607.pdf|archive-date=23 November 2008}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.ldeo.columbia.edu/edu/eesj/gradpubs/GeneralMags/Patel_Archaeology_SlumandSacredCave_0607.pdf|title=The Slum and the Sacred Cave|access-date=12 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123104753/http://www.ldeo.columbia.edu/edu/eesj/gradpubs/GeneralMags/Patel_Archaeology_SlumandSacredCave_0607.pdf|archive-date=23 November 2008|publisher=Lamont–Doherty Earth Observatory ([[Columbia University]])|pages=5}}</ref> గ్రీకు వ్యాపారి కాస్మాస్ ఇండికోప్లస్టెస్ క్రీ. శ. 530-550 సమయంలో కల్యాణ్ (ముంబై సమీపంలో) ను సందర్శించాడు.<ref name="cos">{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC 184]|Ref=ger}}</ref> ఎలిఫెంటా గుహలు కూడా ఆరవ శతాబ్దానికి చెందినవి.<ref>{{cite news |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_elephanta.asp|title=World Heritage Sites&nbsp;— Elephanta Caves|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|access-date=22 October 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021063323/http://asi.nic.in/asi_monu_whs_elephanta.asp|archive-date=21 October 2008}}</ref> ఆరవ శతాబ్దంలో నెస్టోరియన్ చర్చి భారతదేశంలో తన ఉనికిని చాటుకున్నప్పుడు క్రైస్తవ మతం ఈ ద్వీపాలకు వచ్చింది.<ref name="ei2">{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1189923&pageid=0|title=Message in a bottle|author=Lhendup Gyatso Bhutia|date=14 September 2008|work=[[DNA (newspaper)|Daily News & Analysis]]|access-date=14 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919153027/http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1189923|archive-date=19 September 2008}}</ref> క్రీ శ 610 లో రెండవ పులకేశి ఆధ్వర్యంలో కర్ణాటకలోని [[బాదామి]] [[చాళుక్యులు]] ఈ ద్వీపాలపై దాడి చేయడంతో మౌర్యుల ఉనికి ముగిసింది.<ref>{{harvnb|David|1973|p=12|Ref=dav}}</ref> కర్ణాటకలోని రాష్ట్రకూట రాజవంశానికి చెందిన [[దంతిదుర్గుడు|దంతిదుర్గ]] క్రీ. శ. 749-750 సమయంలో ఈ ద్వీపాలను జయించాడు.<ref name="ancient3" /> [[File:Banganga Tank and Walkeshwar Temple, Bombay, c. 1855.jpg|thumb|right|బంగంగా ట్యాంక్ & వాల్కేశ్వర్ ఆలయం]] [[కొంకణ్]] [[షిలహర|సిల్హారా రాజవంశం]] 810, 1260 మధ్య ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించింది.<ref>{{harvnb|Nairne|1988|p=[https://books.google.com/books?id=nzPCcILP-XwC 15]|Ref=alex}}</ref> 10వ శతాబ్దంలో [[వాల్కేశ్వర ఆలయం|వాల్కేశ్వర్ ఆలయం]] 2వ శతాబ్దంలో సిల్హారా పాలకుల ఆధ్వర్యంలో బాణగంగా ట్యాంక్ నిర్మించబడ్డాయి.<ref>{{cite web |url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=101117|title=The Legends of Walkeshwar|last=Dwivedi|first=Sharada|date=26 September 2007|work=Mumbai Newsline|publisher=[[Express Group]]|access-date=31 January 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116101938/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=101117|archive-date=16 January 2013}}</ref><ref>{{Cite web|last=Agarwal|first=Lekha|date=2 June 2007|title=What about Gateway of India, Banganga Tank?|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=239318|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113202153/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=239318|archive-date=13 January 2009|access-date=31 January 2009|website=Mumbai Newsline|publisher=[[Express Group]]}}</ref> ఇటాలియన్ యాత్రికుడు [[మార్కో పోలో]] పదమూడు చైనీస్ నౌకలు మే-సెప్టెంబర్ 1292లో ముంబై నౌకాశ్రయం గుండా వెళ్ళాయి.<ref name=":2">{{Harvnb|Da Cunha|1993}}</ref><ref>{{harvnb|Thana District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Thane-II/histroy_early.html#1 Early History]|Ref=tnad}}</ref> రాజు భీమ్‌దేవ్ 13వ శతాబ్దం చివరలో ఈ ప్రాంతంలో తన రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు, తన రాజధానిని ''మహికావతి'' (ప్రస్తుత మహిమ్) స్థాపించాడు.<ref name=":2" /><ref name=":2" /> అతను మహారాష్ట్రలోని దేవగిరి యాదవ రాజవంశానికి లేదా గుజరాత్లోని అనహిలవాడ రాజవంశానికి చెందినవాడు.<ref name=":2" /> అతను ఈ ప్రాంతంలో మొదటి బాబుల్‌నాథ్ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు, కొబ్బరి చెట్లతో సహా అనేక పండ్ల చెట్లను ఈ ద్వీపాలకు పరిచయం చేశాడు.<ref>{{Harvnb|O'Brien|2003}}</ref> నగరంలోని తొలి స్థిరనివాసులలో ఒకరైన పఠారే ప్రభువులను భీమ్‌దేవ్ తన పాలనలో 1298లో గుజరాత్‌లోని [[పాటణ్ జిల్లా|పటాన్]], సౌరాష్ట్ర ఇతర ప్రాంతాల నుండి మాహింకు తీసుకువచ్చారు.<ref name="prabhu">{{Harvnb|Singh|Bhanu|Bhatnagar|Anthropological Survey of India|Bose|Kulkarni|SreenathSingh|2004}}</ref> అతను పల్సిలు, పచ్చాళ్లీలు, భండారీలు, [[చంద్రవంశం|వాద్వాల్స్]], భోయిస్, అగ్రీలు, బ్రాహ్మణులను కూడా ఈ ద్వీపాలకు తీసుకువచ్చినట్లు భావిస్తున్నారు.<ref name=":2" /> 1303లో ఆయన మరణించిన తరువాత, ఆయన కుమారుడు ప్రతాప్ బింబా ఆయన తరువాత సల్సెట్‌లను మరోల్‌ వద్ద తన రాజధానిని నిర్మించాడు, దానికి ఆయన ప్రతాప్‌పూర్‌ అని పేరు పెట్టారు. 1318లో మహిమ్, [[సాల్సెట్ ద్వీపం|సాల్సెట్]]<nowiki/>లను ఆక్రమించిన ఖిల్జీ రాజవంశం స్వయం ప్రకటిత రాజప్రతినిధి అయిన ముబారక్ ఖాన్ ప్రతాప్ బింబా నియంత్రణ నుండి ఈ ద్వీపాలను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ప్రతాప్ బింబా తరువాత 1331 వరకు పాలించిన ద్వీపాలను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. తరువాత, అతని బావమరిది నాగర్‌దేవ్ 1348 వరకు 17 సంవత్సరాలు పనిచేశాడు. ఈ ద్వీపాలు 1348లో గుజరాత్ ముస్లిం పాలకుల నియంత్రణలోకి వచ్చాయి, ఈ ద్వీపాలపై హిందూ పాలకుల సార్వభౌమత్వాన్ని అంతం చేశాయి.<ref name="ancient2">{{Harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986}}</ref> == ఇస్లామిక్ కాలం == [[File:Haji-Ali-1.jpg|thumb|left|1431లో ముస్లిం సాధువు హాజీ అలీ గౌరవార్థం నిర్మించబడిన మహాలక్ష్మి వద్ద ఉన్న హాజీ అలీ దర్గా]] ఈ దీవులు 1348 నుండి 1391 వరకు ముస్లిం పాలనలో ఉన్నాయి. 1391లో [[గుజరాత్ సుల్తానేట్]] స్థాపించబడిన తర్వాత [[గుజరాత్ సుల్తానేట్|మొదటి ముజఫర్ షా]] ఉత్తర [[కొంకణ్]] వైస్రాయ్‌గా నియమించబడ్డాడు.<ref>{{harvnb|Prinsep|Thomas|Henry|1858|p=[https://books.google.com/books?id=2VlCAAAAIAAJ&pg=RA1-PA315 315]|Ref=pth}}</ref> ద్వీపాల పరిపాలన కోసం, అతను మహిమ్ గవర్నర్‌గా నియమించాడు. మొదటి అహ్మద్ షా పాలనలో, మాలిక్-ఉస్-షార్క్ మహిమ్ గవర్నర్‌గా నియమించబడ్డాడు, ద్వీపాల సరైన సర్వేను ఏర్పాటు చేయడంతో పాటు, అతను ద్వీపాలరెవెన్యూ వ్యవస్థను మెరుగుపరిచాడు. 15వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, భండారిలు సుల్తానేట్ నుండి మహిమ్ ద్వీపాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని ఎనిమిది సంవత్సరాలు పాలించారు.<ref>{{harvnb|Edwardes|1902|p=54|Ref=ed}}</ref> దీనిని గుజరాత్ సుల్తానేట్‌కు చెందిన రాయ్ కుతుబ్ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.<ref name="muh3">{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Mumbai/history.html#3 Muhammedan Period]|Ref=bom}}</ref> 1429 నాటికి ఉత్తర కొంకణ్‌లోని గుజరాత్ సుల్తానేట్ ప్రభుత్వ స్థానం [[థానే]] నుండి మాహింకు బదిలీ అయిందని పర్షియన్ చరిత్రకారుడు ఫిరిష్తా నమోదు చేశారు.<ref name="med2">{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Mumbai/history.html#2 Mediaeval Period]|Ref=bom}}</ref> రాయ్ కుతుబ్ మరణించిన తరువాత, [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్]] [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] చెందిన [[గుజరాత్ సుల్తానేట్|అహ్మద్ షా I]] వలీ సాల్సెట్, మహిమ్లను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.<ref>{{harvnb|Misra|1982|p=193|Ref=misra}}</ref><ref name="mis2">{{harvnb|Misra|1982|p=222|Ref=misra}}</ref> కోల్పోయిన భూభాగాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తన కుమారుడు జాఫర్ ఖాన్ పంపడం ద్వారా మొదటి అహ్మద్ షా ప్రతీకారం తీర్చుకున్నాడు. మొదటి అహ్మద్ షా వలీతో జరిగిన యుద్ధంలో జాఫర్ విజయం సాధించాడు. 1431లో, మహీమ్ను గుజరాత్ సుల్తానేట్ తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref name="mis3">{{harvnb|Misra|1982|p=222|Ref=misra}}</ref> సుల్తానేట్ పోషణ అనేక మసీదుల నిర్మాణానికి దారితీసింది, వాటిలో ముఖ్యమైనది మాహిమ్‌లోని హాజీ అలీ దర్గా దీనిని 1431లో ముస్లిం సాధువు హాజీ అలీ గౌరవార్థం నిర్మించారు.<ref>{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|1995|p=77|Ref=dm2001}}</ref> కుతుబ్ ఖాన్ మరణం తరువాత, మాహిమ్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడానికి పెద్ద సైన్యాన్ని పంపాడు. మొదటి అహ్మద్ షా జాఫర్ ఖాన్ ఆధ్వర్యంలో పెద్ద సైన్యం, నావికాదళంతో ప్రతిస్పందించి మొదటి అహ్మద్ షా వలీ ఓటమికి దారితీసింది.<ref>{{harvnb|Edwardes|1902|p=57|Ref=ed}}</ref> 1491-1494 సమయంలో, [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీ సుల్తానేట్]] ప్రభువు బహదూర్ ఖాన్ గిలానీ నుండి ఈ ద్వీపాలు సముద్రపు దొంగతనాలను ఎదుర్కొన్నాయి.<ref>{{Harvnb|Edwardes|1902}}</ref> బహమనీ సుల్తానేట్ ముగిసిన తరువాత, బహదూర్ ఖాన్ గిలానీ, మహమూద్ గావన్ దాభోల్ నౌకాశ్రయం వద్ద తిరుగుబాటు చేసి, [[కొంకణ్]] మొత్తంతో పాటు ద్వీపాలను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref name="muh2">{{Harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986}}</ref><ref>{{harvnb|Subrahmanyam|1997|p=[https://books.google.com/books?id=8wqMWl6sSwwC&pg=PA111 110]|Ref=sub}}</ref><ref>{{harvnb|Subrahmanyam|1997|p=[https://books.google.com/books?id=8wqMWl6sSwwC&pg=PA111 111]|Ref=sub}}</ref> పోర్చుగీస్ అన్వేషకుడు ఫ్రాన్సిస్కో డి అల్మేడా ఓడ 1508 లో ద్వీపం లోతైన సహజ నౌకాశ్రయంలోకి ప్రయాణించింది, అతను దానిని బోమ్ బైయా (గుడ్ బే) అని పిలిచాడు.<ref>{{cite web |url = http://www.hindustantimes.com/news/specials/Mumbai/history2.shtml |title = The West turns East |access-date = 12 August 2008 |work = Hindustan Times |location = India }}{{dead link|date=August 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> అయితే, పోర్చుగీసు వారు 1509 జనవరి 21న ఈ ద్వీపాలను మొదటిసారి సందర్శించారు, వారు మహిమ్ క్రీక్‌లో గుజరాత్ బార్జ్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత మహిమ్ వద్ద అడుగుపెట్టారు.<ref name="geo2">{{Harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986}}</ref> గుజరాత్ సుల్తానేట్ వరుస దాడుల తరువాత, ఈ ద్వీపాలను సుల్తాన్ బహదూర్ షా తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.<ref name="muh3" /> 1526లో పోర్చుగీసు వారు తమ కర్మాగారాన్ని బాసిన్ వద్ద స్థాపించారు.<ref>{{harvnb| Maharashtra State Gazetteer|1977|p=153|Ref=mah4}}</ref> 1528-29 సమయంలో, లోపో వాజ్ డి సంపాయో గుజరాత్ సుల్తానేట్ నుండి మహిమ్ కోటను స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, రాజు ద్వీపాలకు దక్షిణాన ఉన్న చౌల్ పట్టణ చక్రవర్తి నిజాం-ఉల్-ముల్క్ తో యుద్ధంలో ఉన్నప్పుడు.<ref>{{harvnb|Edwardes|1993|p=65|Ref=ed}}</ref><ref>{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC&pg=PA74 74]|Ref=ger}}</ref><ref name="port3">{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Mumbai/history.html#4 Portuguese Period]|Ref=bom}}</ref> బహదూర్ షా [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్]] చక్రవర్తి హుమాయూన్ శక్తి పట్ల భయపడ్డాడు, 1534 డిసెంబర్ 23న పోర్చుగీసుతో బాసిన్ ఒప్పందం సంతకం చేయవలసి వచ్చింది. ఒప్పందం ప్రకారం, ముంబై, బాసిన్ దీవులను పోర్చుగీసులకు అందించారు.<ref name=":2" /> 1535 అక్టోబరు 25న బహదూర్ షా, [[పోర్చుగీస్ భారతదేశం|పోర్చుగీస్ ఇండియా]] వైస్రాయ్ నునో డా కున్హా మధ్య శాంతి, వాణిజ్య ఒప్పందం ద్వారా ముంబైలో ఇస్లామిక్ పాలన ముగిసింది.<ref name="port">{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Mumbai/history.html#4 Portuguese Period]|Ref=bom}}</ref> == పోర్చుగీస్ కాలం == [[File:Davies' sketch of Bombay harbour 1626.jpg|thumb|1626 నాటి బొంబాయి నౌకాశ్రయం డేవిస్ స్కెచ్]] [[File:Castella de Aguada 7.jpg|thumb|right|కాస్టెల్లా డి అగ్వాడా (వాటర్ పాయింట్ కోట) ను 1640 లో బాంద్రాలో పోర్చుగీసు వారు నిర్మించారు .]] పోర్చుగీసు వారు బొంబాయిలో తమ మతపరమైన వ్యవస్థల పునాది, అభివృద్ధిలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. ఈ ద్వీపాలు 1534లో మెస్ట్రే డియోగో లీజుకు ఇవ్వబడ్డాయి.<ref name="lase">{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC 97]|Ref=ger}}</ref> బొంబాయిలోని పురాతన చర్చిలలో ఒకటైన మహిమ్ ''శాన్ మిగ్యుల్'' (సెయింట్ మైఖేల్ చర్చి) ను పోర్చుగీసు వారు 1540లో నిర్మించారు.<ref name="church2">{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Bombay/places.html#8 Churches]|Ref=bom}}</ref> 1545, 1548 మధ్య జోవో డి కాస్ట్రో వైస్రాయల్టీ సమయంలో మాన్యువల్ సెరోకు పరేల్, వడాలా, సియోన్, వర్లి మంజూరు చేయబడ్డాయి. మజగావ్ 1547లో ఆంటోనియో పెస్సోవా మంజూరు చేయబడింది.<ref name="burn3">{{harvnb|Burnell|2007|p=[https://books.google.com/books?id=1a-Apmn-K-gC 15]|Ref=burn}}</ref> సాల్సెట్ జోవో రోడ్రిగ్స్ డాంటాస్, కాస్మె కోర్రెస్, మాన్యువల్ కోర్రెస్ మూడు సంవత్సరాల పాటు మంజూరు చేశారు. 1548లో ట్రాంబే, చెంబూర్ డోమ్ రోక్ టెల్లో డి మెనెజెస్, పోరి ద్వీపం (ఎలిఫాంటా ద్వీపం) ను జోవో పిరెజ్ మంజూరు చేశారు.<ref name="lease">{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC 96]|Ref=ger}}</ref> పోర్చుగీస్ వైద్యుడు, వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు అయిన గార్సియా డి ఒర్టాకు 1554లో వైస్రాయ్ పెడ్రో మస్కరెన్హాస్ బొంబాయిని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref>{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC 100]|Ref=ger}}</ref> [[File:SEEPZ church 4.jpg|thumb|upright|left|శాంటాక్రూజ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ ఎక్స్‌పోర్ట్ ప్రాసెసింగ్ జోన్ (SEEPZ)లోని సెయింట్ జాన్ ది బాప్టిస్ట్ చర్చి శిథిలాలు, నగరంలో పోర్చుగీసువారు నిర్మించిన తొలి చర్చిలలో ఇది ఒకటి.]] పోర్చుగీసు వారు స్థానిక ప్రజలతో వివాహాలను ప్రోత్సహించారు, రోమన్ కాథలిక్ చర్చికి బలంగా మద్దతు ఇచ్చారు.<ref>{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC 283]|Ref=ger}}</ref> 1560లో వారు మహిమ్, వర్లి, బస్సేన్‌లోని స్థానిక కోలి, కున్బి, కుంభార్ జనాభాను మతమార్పిడి చేయడం ప్రారంభించారు.<ref>{{harvnb|Da Cunha|1993|p=[https://books.google.com/books?id=miD5YO05jpUC 183]|Ref=ger}}</ref> ఈ క్రైస్తవులను బ్రిటిష్ వారు ''పోర్చుగీస్ క్రైస్తవులు'' అని పిలిచేవారు, అయినప్పటికీ వారు ఇటీవల రోమన్ కాథలిక్ చర్చితో సంబంధాలు ఏర్పరచుకున్న నెస్టోరియన్ క్రైస్తవులు.<ref name="bapp">{{harvnb|Baptista|1967|p=25|Ref=bap}}</ref> ఈ సమయంలో బొంబాయి ప్రధాన వ్యాపారం కొబ్బరికాయలు, కొబ్బరి కాయలు.<ref name="d26">{{harvnb|Dwivedi|Mehrotra|1995|p=26|Ref=dm2001}}</ref> 1571లో ఆంటోనియో పెస్సోవా మరణం తరువాత, ఒక పేటెంట్ జారీ చేయబడింది, ఇది సౌసా ఇ లిమా కుటుంబానికి మజగావ్ శాశ్వతంగా మంజూరు చేసింది.<ref name="burn2">{{Harvnb|Burnell|2007}}</ref> బాంద్రాలోని సెయింట్ ఆండ్రూ చర్చి 1575లో నిర్మించారు.<ref>{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Bombay/places.html#56 St. Andrews Church]|Ref=bom}}</ref> 1580లో [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం|స్పెయిన్]] పోర్చుగల్‌ను స్వాధీనం చేసుకోవడం ఇతర యూరోపియన్ శక్తులు భారతదేశానికి మసాలా మార్గాలను అనుసరించడానికి మార్గం తెరిచింది. డచ్ వారు మొదట వచ్చారు, తరువాత బ్రిటిష్ వారు వచ్చారు.<ref>{{Harvnb|Leonard|2006}}</ref> మొదటి ఆంగ్ల వ్యాపారులు 1583 నవంబరులో బొంబాయికి చేరుకుని, బాసిన్, [[థానే]], చౌల్ మీదుగా ప్రయాణించారు.<ref>{{Cite web|date=21 July 1997|title=The First Englishmen in Bombay|url=http://theory.tifr.res.in/Bombay/history/travelogue.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081019034821/http://theory.tifr.res.in/bombay/history/travelogue.html|archive-date=19 October 2008|access-date=8 November 2008|publisher=Department of Theoretical Physics (Tata Institute of Fundamental Research)}}</ref> పోర్చుగీస్ ఫ్రాన్సిస్కాన్లు 1585 నాటికి సాల్సెట్ & మాహిమ్‌లపై ఆచరణాత్మక నియంత్రణను పొందారు, 1596లో దాదర్ వద్ద ''నోసా సెన్హోరా డి బోమ్ కాన్సెలో'' (సియోన్ వద్ద అవర్ లేడీ ఆఫ్ గుడ్ కౌన్సెల్, నోసా సెన్హోరా డి సాల్వావో (అవర్ లేడీ ఆఫ్ సాల్వేషన్) ను నిర్మించారు. బొంబాయిని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి 1612లో [[సూరత్]] వద్ద బ్రిటిష్, పోర్చుగీసుల మధ్య స్వాలీ యుద్ధం జరిగింది.<ref name="port2">{{Harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986}}</ref> ఒక వ్యాపారి అయిన దోరాబ్జీ నానభాయ్ 1640లో బొంబాయిలో స్థిరపడిన మొదటి పార్సీ. కాస్టెల్లా డి అగ్వాడా (వాటర్ పాయింట్ కోట) ను పోర్చుగీసు వారు 1640లో బాంద్రా వద్ద మహిమ్ బే, [[అరేబియా సముద్రం]], దక్షిణ ద్వీపం మహిమ్ వైపుగా ఒక వాచ్టవర్గా నిర్మించారు.<ref name="express2">{{cite web|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46848|title=Local 'army' offers to protect Bombay's 'Castella'|last=Ball|first=Iain|date=19 March 2003|work=Bombay Newsline|publisher=[[Express Group]]|access-date=16 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060724015419/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=46848|archive-date=24 July 2006}}</ref> పదిహేడవ శతాబ్దం మధ్య నాటికి డచ్ పెరుగుతున్న శక్తి బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం సూరత్ కౌన్సిల్ 1659లో పోర్చుగల్ రాజు నాలుగవ జాన్ నుండి బొంబాయిని స్వాధీనం చేసుకోవలసి వచ్చింది.<ref name="port4">{{harvnb|Greater Mumbai District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Mumbai/history.html#4 Portuguese Period]|Ref=bom}}</ref> 1661 మే 8న ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన రెండవ చార్లెస్, పోర్చుగల్ కేథరీన్ వివాహ ఒప్పందం చార్లెస్‌కు కేథరీన్ ఇచ్చిన కట్నంలో భాగంగా బాంబేను బ్రిటిష్ ఆధీనంలోకి తీసుకుంది.<ref>{{cite web |url=https://h2g2.com/edited_entry/A2998461|title=Catherine of Bragança (1638–1705)|work=BBC|date=12 October 2004|access-date=5 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424073919/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2998461|archive-date=24 April 2008}}</ref> == బ్రిటిష్ కాలం == [[File:Plan of Bombay 1760.jpg|250px|thumb|బొంబాయి ప్రణాళిక, 1760]] [[File:Map of Port and Island of Bombay with the adjacent islands, 1724.jpg|350px|thumb|1724 నాటి బొంబాయి ఓడరేవు & ద్వీపం మ్యాప్, ప్రక్కనే ఉన్న దీవులతో.]] === స్థానిక శక్తులతో పోరాటం === [[File:Ships in Bombay Harbour, 1731.jpg|thumb|left|బొంబాయి హార్బర్‌లో ఓడలు (సుమారుగా 1731)]] 1662 మార్చి 19న, అబ్రహం షిప్‌మాన్ నగరానికి మొదటి గవర్నర్ జనరల్‌గా నియమితులయ్యారు, అతని నౌకాదళం 1662 సెప్టెంబరు, అక్టోబరులో బొంబాయి చేరుకుంది. బొంబాయి, సాల్సెట్‌ను ఆంగ్లేయులకు అప్పగించమని అడిగినప్పుడు, పోర్చుగీస్ గవర్నర్ బొంబాయి ద్వీపం మాత్రమే అప్పగించబడిందని వాదించాడు, పేటెంట్‌లో అక్రమాలు జరిగాయని ఆరోపిస్తూ, అతను బొంబాయిని కూడా వదులుకోవడానికి నిరాకరించాడు. పోర్చుగీస్ వైస్రాయ్ జోక్యం చేసుకోవడానికి నిరాకరించడంతో షిప్ మాన్ బొంబాయిలో దిగకుండా నిరోధించబడ్డాడు. అతను [[ఉత్తర కన్నడ జిల్లా|ఉత్తర కెనరా]] లోని అంజేదివా ద్వీపానికి బలవంతంగా వెళ్ళవలసి వచ్చింది, అక్కడ అక్టోబర్ 1664లో మరణించాడు. 1664 నవంబరులో, షిప్ మాన్ వారసుడు హంఫ్రీ కుక్ బొంబాయిని దాని ఆధారాలు లేకుండా అంగీకరించడానికి అంగీకరించాడు.<ref>{{harvnb|Thana District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Thane-II/histroy_portuguese.html#1 Portuguese (1500–1670)]|Ref=tnad}}</ref><ref>{{harvnb|Malabari|1910|p=98|Ref=mala}}</ref> అయితే, సాల్సెట్, మజగావ్, పరేల్, వర్లి, సియోన్, ధారావి, వడాలా ఇప్పటికీ పోర్చుగీసు ఆధీనంలోనే ఉన్నాయి. తరువాత, కుక్ ఆంగ్లేయుల కోసం మహిమ్, సియోన్, ధారావి, వడాలాలను పొందగలిగాడు.<ref>{{harvnb|Malabari|1910|p=99|Ref=mala}}</ref> 1668 సెప్టెంబరు 21న, 27 మార్చి 1668 నాటి రాయల్ చార్టర్, బొంబాయిని చార్లెస్ II నుండి [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] [[Pound sterling|£]] వార్షిక అద్దెకు (2007లో £1,226 సమానమైన రిటైల్ ధరల సూచిక) లేదా భారతీయ రూ.<ref>{{Cite web|url=https://dozenfacts.com/12-amazing-facts-about-mumbai/|title=12-Amazing Facts About Mumbai|date=26 January 2020|website=Dozenfacts|language=en-US|access-date=26 January 2020|archive-date=26 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126141628/https://dozenfacts.com/12-amazing-facts-about-mumbai/|url-status=dead}}</ref><ref>{{harvnb|Da Cunha|1993|p=272|Ref=ger}}</ref> కంపెనీ వెంటనే ఒక రేవును, గిడ్డంగులను నిర్మించడం ద్వారా ద్వీపాలను తెరిచే పనిని ప్రారంభించింది.<ref name="d200">{{Harvnb|Dwivedi|Mehrotra|1995}}</ref> ఒక కస్టమ్స్ హౌస్ కూడా నిర్మించబడింది.<ref name="brit2">{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Bombay/history.html#5 British Period]|Ref=bom}}</ref> బొంబాయి కోట చుట్టూ కోటలు నిర్మించబడ్డాయి. పౌర పరిపాలన ప్రయోజనం కోసం న్యాయమూర్తి-న్యాయవాదిని నియమించారు.<ref name=":3" /> జార్జ్ ఆక్సెండెన్ 1668 సెప్టెంబరు 23న ఇంగ్లీష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ ఆధ్వర్యంలో బొంబాయి మొదటి గవర్నర్ అయ్యాడు.<ref name="brit">{{Harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986}}</ref> 1669 జూలైలో బొంబాయి గవర్నర్‌గా నియమితులైన గెరాల్డ్ ఆంగియర్ 1670లో బొంబాయిలో మొదటి పుదీనా యంత్రాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Harvnb|David|1973}}</ref> అతను వివిధ వ్యాపార ప్రోత్సాహకాలను అందించాడు, ఇది పార్సీలు, గోవన్లు, యూదులు, దావూదీ బోహ్రా, [[సూరత్]], డయ్యూ నుండి గుజరాతీ బనియాలు, సాల్సెట్ నుండి బ్రాహ్మణులను ఆకర్షించింది.<ref>{{Harvnb|Murray|2007}}</ref> అతను నగరంలో ఉత్తరాన డోంగ్రి నుండి మెండమ్ పాయింట్ (దక్షిణాన ప్రస్తుత లయన్ గేట్ సమీపంలో) వరకు విస్తృతమైన కోటలను కూడా ప్రణాళిక చేశాడు.<ref name=":3" /> ఆయన గవర్నర్గా ఉన్న సమయంలో ఈ నౌకాశ్రయం కూడా అభివృద్ధి చేయబడింది, 20 నౌకలకు పడక స్థలం ఉంది.<ref name=":3" /> 1670లో పార్సీ వ్యాపారవేత్త భీమ్జీ పారిఖ్ మొదటి ప్రింటింగ్ ప్రెస్ను బొంబాయికి దిగుమతి చేసుకున్నాడు.<ref>{{Harvnb|Shroff|2001}}</ref> 1661 - 1675 మధ్యకాలంలో జనాభా 10,000 నుండి 60,000 కు ఆరు రెట్లు పెరిగింది.<ref name=":3" /> [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] సిద్ది అడ్మిరల్ అయిన యాకుట్ ఖాన్ 1672 అక్టోబరులో బొంబాయికి చేరుకుని అక్కడి స్థానిక నివాసులను ధ్వంసం చేశాడు.<ref name="y72">{{Harvnb|Yimene|2004}}</ref> 1673 ఫిబ్రవరి 20న డచ్ ఇండియా గవర్నర్ జనరల్ రిక్లోఫ్ వాన్ గోయెన్ బొంబాయిపై దాడి చేశారు, అయితే ఈ దాడిని ఆంగియర్ ప్రతిఘటించాడు.<ref>{{Cite paper}}</ref> 1673 అక్టోబరు 10న సిద్ది అడ్మిరల్ సంబల్ బొంబాయిలోకి ప్రవేశించి ఆంగ్లేయులకు, [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] రాజు [[ఛత్రపతి శివాజీ|శివాజీ]] చాలా ముఖ్యమైన పెన్, నాగోథాన నదులను నాశనం చేశారు.<ref>{{cite journal |url=http://www.isnie.org/assets/files/papers2007/ganley.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080726175635/http://www.isnie.org/assets/files/papers2007/ganley.pdf|url-status=usurped|archive-date=26 July 2008|title=Security, the central component of an early modern institutional matrix; 17th century Bombay's Economic Growth|author=Colin C.Ganley|year=2007|pages=13|publisher=[[New institutional economics|International Society for New Institutional Economics (ISNIE)]]|access-date=6 November 2008}}</ref> 1674లో ఇంగ్లాండ్, నెదర్లాండ్స్ మధ్య ముగిసిన వెస్ట్ మినిస్టర్ ఒప్పందం, బొంబాయిలోని బ్రిటిష్ స్థావరాలను డచ్ నుండి మరింత భయానికి ఉపశమనం కలిగించింది.<ref name="brit3">{{harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986|loc=[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/greater_Bombay/history.html#5 British Period]|Ref=bom}}</ref> 1686లో కంపెనీ తన ప్రధాన హోల్డింగ్‌లను [[సూరత్]] నుండి బొంబాయికి మార్చింది, ఇది అప్పటి పశ్చిమ తీర స్థావరాలన్నింటికీ పరిపాలనా కేంద్రంగా మారింది.<ref>{{cite journal |url=http://www.ias.ac.in/jarch/currsci/66/00000966.pdf|title=Shipbuilding at Bombay|author=R. K. Kochhar|journal=[[Current Science]]|volume=66|series=12|date=25 June 1994|publisher=[[Indian Academy of Sciences]]|format=[[Portable Document Format|PDF]], 297 [[Kilobyte|KB]]|access-date=9 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320014558/http://www.ias.ac.in/jarch/currsci/66/00000966.pdf|archive-date=20 March 2009}}</ref><ref>{{harvnb|Carsten|1961|p=[https://books.google.com/books?id=FzQ9AAAAIAAJ&dq=Surat+Bombay&pg=PA426 427]|Ref=carl}}</ref> భారతదేశంలోని అన్ని కంపెనీల సంస్థలకు బొంబాయి అధిపతిగా ఉంచబడింది.<ref>{{harvnb|Hughes|1863|p=[https://archive.org/details/geographybritis01hughgoog 227]|Ref=hughes}}</ref> [[File:Mumbai fort remains 6.jpg|thumb|left|1769లో బొంబాయి కోట గోడలకు నిర్మించిన పొడిగింపు అయిన ఫోర్ట్ జార్జ్ అవశేషాలు]] యాకుత్ ఖాన్ 1689 ఫిబ్రవరి 14న సెవ్రీకి చేరుకుని, జూన్ 1690లో మజాగాన్ కోటను ధ్వంసం చేశాడు.<ref>{{Harvnb|Anderson|1854}}</ref><ref name="iexpress2">{{Cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47106|title=Mazgaon fort was blown to pieces&nbsp;– 313 years ago|last=Nandgaonkar|first=Satish|date=22 March 2003|work=The Indian Express|access-date=20 September 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030412025617/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=47106|archive-date=12 April 2003|publisher=[[Express Group]]|location=India}}</ref> మొఘల్ సామ్రాజ్య పాలకుడు [[ఔరంగజేబు]]<nowiki/>కు బ్రిటిష్ వారు చెల్లించిన చెల్లింపు తరువాత యాకుత్ 1690 జూన్ 8న బొంబాయిని ఖాళీ చేయించాడు.<ref>{{Harvnb|Anderson|1854}}</ref> అనేక మంది భారతీయ, బ్రిటిష్ వ్యాపారుల రాక పదిహేడవ శతాబ్దం చివరి నాటికి బొంబాయి వాణిజ్యం అభివృద్ధికి దారితీసింది. త్వరలో ఇది ఉప్పు, బియ్యం, దంతాలు, వస్త్రం, సీసం, కత్తి బ్లేడ్లలో అనేక భారతీయ ఓడరేవులతో పాటు అరేబియా నగరాలైన [[మక్కా]], బస్రా వ్యాపారం చేయసాగింది.<ref name="d264">{{Harvnb|Dwivedi|Mehrotra|1995}}</ref> 1710 నాటికి, బొంబాయి కోట నిర్మాణం పూర్తయింది, ఇది యూరోపియన్ సముద్రపు దొంగలు, మరాఠాల సముద్ర దాడుల నుండి ద్వీపాలను బలపరిచింది.<ref>{{Cite web|title=Bombay Castle|url=http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/history/history_castle.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080923135336/http://rajbhavan.maharashtra.gov.in/history/history_castle.htm|archive-date=23 September 2008|access-date=7 November 2008|publisher=[[Governor of Maharashtra]]}}</ref> 1715 డిసెంబర్ 26 నాటికి  చార్లెస్ బూన్ బొంబాయి గవర్నర్ పదవిని చేపట్టాడు. అతను ద్వీపం కోట కోసం ఆంగియర్ ప్రణాళికలను అమలు చేశాడు, ఉత్తరాన డోంగ్రి నుండి దక్షిణాన మెండమ్ పాయింట్ వరకు గోడలు నిర్మించాడు.<ref name="d264" /> అతను మెరైన్ ఫోర్స్‌ను స్థాపించాడు, 1718లో [[సెయింట్ థామస్ కేథడ్రల్, ముంబై|సెయింట్ థామస్ కేథడ్రల్]] నిర్మించాడు, ఇది బొంబాయిలోని మొదటి ఆంగ్లికన్ చర్చి.<ref name="d264" /><ref>{{Harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986}}</ref> 1728లో, బొంబాయిలో మేయర్ కోర్టు స్థాపించబడింది, మొదటి పునరుద్ధరణ ప్రారంభమైంది, ఇది బొంబాయిని బొంబాయిని వర్లి నుండి వేరుచేసే వాగుపై మహాలక్ష్మిలో తాత్కాలిక పనిగా మొదటి పునరుద్ధరణ ప్రారంభించబడింది.<ref name="d264" /> 1735లో బొంబాయిలో నౌకానిర్మాణ పరిశ్రమ ప్రారంభమైంది, త్వరలో అదే సంవత్సరంలో నావల్ డాక్‌యార్డ్ స్థాపించబడింది.<ref name="mh162">{{Harvnb|Mehta|1940}}</ref> 1737లో మొదటి [[మరాఠా సామ్రాజ్యం|మరాఠా]] బాజీ రావు పోర్చుగీసు నుండి సాల్సెట్ స్వాధీనం చేసుకున్నాడు, 1739లో బస్సేన్ ప్రావిన్స్‌ను స్వాధీనం చేసుకున్నారు.<ref name=":4">{{Harvnb|Thana District Gazetteer|1986}}</ref> మరాఠా విజయం బ్రిటిష్ వారిని నగరంలోని కోట గోడల లోపల స్థావరాలను నిర్మించమని బలవంతం చేసింది. 1748లో ఏర్పాటు చేసిన కొత్త భవన నిబంధనల ప్రకారం, అనేక ఇళ్ళు కూల్చివేయబడ్డాయి, జనాభా పాక్షికంగా కొత్తగా తిరిగి పొందిన భూమిపై తిరిగి పంపిణీ చేయబడింది.<ref name=":3" /> [[సూరత్]] కు చెందిన నౌకాదళ వాస్తుశిల్పులు, నౌకాదళ శిల్పుల వాడియా కుటుంబం సభ్యుడైన లోవ్జీ నుస్సేర్వాన్జీ వాడియా 1750లో బొంబాయి డాక్ను నిర్మించారు, ఇది ఆసియాలో ప్రారంభించబడిన మొట్టమొదటి డ్రై డాక్.<ref>{{Cite web|title=The Wadias of India: Then and Now|url=http://www.vohuman.org/Article/The%20Wadias%20of%20India.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081021142252/http://www.vohuman.org/Article/The%20Wadias%20of%20India.htm|archive-date=21 October 2008|access-date=10 November 2008|publisher=Vohuman}}</ref> పద్దెనిమిదవ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, బొంబాయి ఒక ప్రధాన వాణిజ్య పట్టణంగా అభివృద్ధి చెందడం ప్రారంభించింది, త్వరలో మహారాష్ట్రలోని చౌల్ నుండి భండారీలు, మహారాష్ట్రలోని [[పడమటి కనుమలు|పశ్చిమ ఘాట్]] పర్వత శ్రేణుల నుండి వంజారిలు, మడగాస్కర్ నుండి ఆఫ్రికన్లు, [[రాజస్థాన్]] నుండి భాటియాలు, వైశ్య వాణి, [[శివ నాగేంద్ర సరస్వతీ స్వామీజీ|గౌడ్ సరస్వత్ బ్రాహ్మణులు]], కొంకణ్ నుండి దైవజ్ఞులు, [[గుజరాత్]] నుండి ఇనుప పనివారు, చేనేత కార్మికులు ఈ ద్వీపాలకు వలస వచ్చారు.<ref name=":3" /> 1769లో, జార్జ్ కోట డోంగ్రి కోట ఉన్న ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది. 1770లో మజగావ్ రేవులు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="iexp2">{{Cite news|url=http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19970715/19650713.html|title=Fortifying colonial legacy|date=15 June 1997|work=[[The Indian Express]]|access-date=10 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120919114744/http://www.expressindia.com/news/ie/daily/19970715/19650713.html|archive-date=19 September 2012}}</ref><ref name=":3" /> బ్రిటిష్ వారు 28 డిసెంబర్ 1774న సాల్సెట్, ఎలిఫెంటా, హాగ్ ద్వీపం, కరంజాలను ఆక్రమించారు.<ref>{{Harvnb|Calcutta Magazine and Monthly Register|1832}}</ref> 1782లో సంతకం చేసిన సల్బాయి ఒప్పందం ద్వారా సాల్సెట్, ఎలిఫెంటా, హాగ్ ఐలాండ్, కరంజాలను అధికారికంగా [[ఈస్టిండియా కంపెనీ|బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ]] అప్పగించారు, అయితే బాసిన్ దాని ఆధారపడటాలు మరాఠా సామ్రాజ్యానికి చెందిన [[రఘునాథరావు]] పునరుద్ధరించబడ్డాయి.<ref name=":4" /> సాల్సెట్ బ్రిటిష్ వారి ఆధీనంలో ఉన్నప్పటికీ, సాల్సెట్ నుండి బొంబాయిలోని ఇతర ప్రాంతాలకు నిషిద్ధ వస్తువుల పరిచయం నిరోధించబడింది. ఈ వస్తువులు పన్నులకు సంబంధించి మరాఠా నిబంధనలకు లోబడి ఉండేవి, సాల్సెట్ నుండి నగరంలోకి ప్రవేశించే అన్ని వస్తువులపై 30% సుంకం విధించబడింది.<ref>{{Harvnb|Kippis|Godwin|George Robinson|G. G. Robinson|J. Robinson|1814}}</ref> [[File:A View of Bombay from Malabar Point during the Fire of 1803.jpg|thumb|right|1803 అగ్నిప్రమాదం సమయంలో మలబార్ పాయింట్ నుండి బొంబాయి దృశ్యం.]] 1782లో విలియం హార్న్బీ బొంబాయి గవర్నర్ పదవిని చేపట్టాడు, ఏడు దీవులను ఒకే భూభాగంగా కలిపే హార్న్బీ వెల్లార్డ్ ఇంజనీరింగ్ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించాడు. ఈ ప్రాజెక్టు ఉద్దేశ్యం వర్లీ క్రీక్‌ను అడ్డుకోవడం, బొంబాయిలోని లోతట్టు ప్రాంతాలు అధిక ఆటుపోట్లలో మునిగిపోకుండా నిరోధించడం.<ref name=":3" /> అయితే, ఈ ప్రాజెక్టును 1783లో బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ తిరస్కరించింది.<ref name=":3" /> 1784లో హార్న్బీ వెల్లార్డ్ ప్రాజెక్ట్ పూర్తయింది, త్వరలోనే వర్లీ & మహాలక్ష్మి వద్ద పునరుద్ధరణలు జరిగాయి.<ref>{{Harvnb|Segesta|2006}}</ref> బొంబాయిలో జర్నలిజం చరిత్ర 1789లో బాంబే హెరాల్డ్, 1790లో బాంబే కొరియర్ ప్రచురణతో ప్రారంభమైంది.<ref name=":1">{{Harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986}}</ref> 1795లో మరాఠా సైన్యం హైదరాబాద్ నిజాంను ఓడించింది. దీని తరువాత ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి చాలా మంది కళాకారులు, నిర్మాణ కార్మికులు బొంబాయికి వలస వచ్చి హార్న్బీ వెల్లార్డ్ నిర్మించిన ఫ్లాట్లలో స్థిరపడ్డారు. ఈ కార్మికులను కామాతీలు అని పిలుస్తారు, వారి ప్రాంతాన్ని కామాతీపుర అని పిలుస్తారు. సియోన్ కాజ్‌వే (డంకన్ కాజ్‌వే) నిర్మాణం 1798లో ప్రారంభమైంది.<ref name=":1" /> సియోన్ కాజ్‌వే నిర్మాణం 1802లో గవర్నర్ జోనాథన్ డంకన్ చేత పూర్తయింది. ఇది బాంబే ద్వీపాన్ని సాల్సెట్‌లోని కుర్లాతో అనుసంధానించింది.<ref>{{Harvnb|Thana District Gazetteer|1986}}</ref> 1803 ఫిబ్రవరి 17న పట్టణంలో మంటలు చెలరేగాయి, పాత కోట చుట్టూ ఉన్న అనేక ప్రాంతాలను ధ్వంసం చేసింది, తదనంతరం బ్రిటిష్ వారు విశాలమైన రోడ్లతో కొత్త పట్టణాన్ని ప్లాన్ చేయాల్సి వచ్చింది.<ref name=":3" /> మే 1804లో, బొంబాయి తీవ్రమైన కరువుతో అతలాకుతలమైంది, ఇది పెద్ద ఎత్తున వలసలకు దారితీసింది.<ref name="brit4">{{Harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986}}</ref> 1817 నవంబర్ 5న, మౌంట్‌స్టవర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్<ref>{{Cite web|title=Battle of Khadki|url=http://cms.unipune.ernet.in/~sukratu/welcomekhadki.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090401224252/http://cms.unipune.ernet.in/~sukratu/welcomekhadki.html|archive-date=1 April 2009|access-date=10 November 2008|publisher=Centre for Modeling and Simulation ([[University of Pune]])}}</ref> నేతృత్వంలోని బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ దక్కన్ పీఠభూమిలో జరిగిన కిర్కీ యుద్ధంలో మరాఠా సామ్రాజ్యం పేష్వా బాజీరావు II ను ఓడించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000220/spectrum/main3.htm|title=A mute testimony to a colourful age|last=Shona Adhikari|date=20 February 2000|work=The Tribune|access-date=10 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419105715/http://www.tribuneindia.com/2000/20000220/spectrum/main3.htm|archive-date=19 April 2016|location=India}}</ref> దక్కన్‌లో బ్రిటిష్ ప్రచారం విజయవంతం కావడంతో స్థానిక శక్తుల దాడుల నుండి బొంబాయి విముక్తి పొందింది.<ref name=":1" /> === పట్టణ అభివృద్ధి === [[File:Bhor Ghat (1870).jpg|thumb|left|భోర్ ఘాట్ బొంబాయిని దక్కన్ తో అనుసంధానించింది]] డెక్కన్‌లో కంపెనీ సైనిక విజయాలతో నగరం విద్యా, ఆర్థిక పురోగతి ప్రారంభమైంది. కొలబాకు ఉత్తరాన ఉన్న వెల్లింగ్టన్ పీర్ (అపోలో బండెర్) 1819లో ప్రయాణీకుల రాకపోకల కోసం ప్రారంభించబడింది, ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ హై స్కూల్ 1822లో స్థాపించబడింది. 1824లో బొంబాయి కరువుతో దెబ్బతింది. కొత్త పుదీనా నిర్మాణం 1825లో ప్రారంభమైంది.<ref name=":1" /> మౌంట్‌స్టువర్ట్ ఎల్ఫిన్‌స్టోన్, సర్ జాన్ మాల్కం పాలనలో భోర్ ఘాట్ వరకు మంచి క్యారేజ్ రోడ్డు నిర్మాణంతో బొంబాయి నుండి డెక్కన్‌కు మెరుగైన ప్రవేశం లభించింది. 1830 నవంబర్ 10న ప్రారంభమైన ఈ రహదారి పెద్ద ఎత్తున వాణిజ్యాన్ని సులభతరం చేసింది.<ref name=":1" /> 1830 నాటికి, ఎర్ర, [[మధ్యధరా సముద్రం]] నావిగేట్ చేసే స్టీమర్ల ద్వారా ఇంగ్లాండ్‌తో క్రమం తప్పకుండా కమ్యూనికేషన్ ప్రారంభమైంది.<ref name=":1" /> 1832 జూలైలో నగరాన్ని ప్రభావితం చేసిన పరిహా కుక్కలను నాశనం చేయాలని ప్రభుత్వం ఇచ్చిన ఉత్తర్వు ఫలితంగా పార్సీ అల్లర్లు జరిగాయి. ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బొంబాయి (టౌన్ హాల్) 1833లో పూర్తయింది, ఎల్ఫిన్‌స్టోన్ కళాశాల 1835లో నిర్మించబడింది.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=About Asiatic Society of Bombay|url=http://asiaticsociety.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201011729/http://asiaticsociety.org/|archive-date=1 February 2009|access-date=26 January 2009|publisher=[[Asiatic Society of Bombay]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=History|url=http://www.elphinstonecollege.ac.in/aboutus.html#history|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921142112/http://www.elphinstonecollege.ac.in/aboutus.html#history|archive-date=21 September 2008|access-date=11 November 2008|publisher=[[Elphinstone College]]}}</ref> 1836లో ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ స్థాపించబడింది.<ref name=":1" /> [[File:Colaba Causeway construction, view from Colaba island, 1826.jpg|right|thumb|కొలాబా కాజ్‌వే నిర్మాణం కలపను ఉపయోగించి, కొలాబా నుండి దృశ్యం (c. 1826)]] [[File:19 century dwelling in Mazagaon, Bombay.jpg|thumb|left|మజగావ్‌లో నివాసం]] [[File:IslandsofBombay1893.jpg|thumb|1893లో బొంబాయి మ్యాప్]] [[File:Cotton bales at the port in Bombay in the 1860s.JPG|thumb|left|1860 లలో భారతదేశంలోని బొంబాయిలోని ఓడరేవు వద్ద పత్తి బేళ్లు]] 1838లో కొలాబా, లిటిల్ కొలాబా ద్వీపాలు కొలాబా కాజ్వే ద్వారా బొంబాయికి అనుసంధానించబడ్డాయి.<ref name="growth">{{Harvnb|Greater Bombay District Gazetteer|1986}}</ref> అదే సంవత్సరంలో, బొంబాయి, లండన్ మధ్య నెలవారీ కమ్యూనికేషన్ స్థాపించబడింది.<ref name=":1" /> నగరంలోని పురాతన బ్యాంకు అయిన [[బ్యాంక్ ఆఫ్ బాంబే|బ్యాంక్ ఆఫ్ బొంబాయి]] 1840లో, 1842లో బ్యాంక్ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఇండియా స్థాపించబడ్డాయి.<ref name="bank">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/br/2007/04/03/stories/2007040300301600.htm|title=Insight into the progress of banking|last=Kanakalatha Mukund|date=3 April 2007|work=The Hindu|access-date=10 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001090413/http://www.hindu.com/br/2007/04/03/stories/2007040300301600.htm|archive-date=1 October 2007|location=India}}</ref><ref name="bankr">{{Cite web|title=Early Issues|url=http://www.rbi.org.in/scripts/pm_earlyissues.aspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120307161740/http://www.rbi.org.in/Scripts/pm_earlyissues.aspx|archive-date=7 March 2012|access-date=11 November 2008|publisher=[[Reserve Bank of India]]}}</ref> కాటన్ ఎక్స్ఛేంజ్ 1844లో కాటన్ గ్రీన్ స్థాపించబడింది. మాహిమ్‌ను బాంద్రా అనుసంధానించడానికి మహీమ్ కాజ్వే నిర్మాణానికి అవాబాయి జంషెడ్జీ జీజీభాయ్ నిధులు సమకూర్చారు, 1845లో ఈ పని పూర్తయింది.<ref name="cway">{{Harvnb|Thana District Gazetteer|1984}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Bombay/BMC_allots_Rs_14_cr_to_upgrade_Mahim_Causeway/articleshow/3638311.cms|title=BMC allots Rs 14 cr to upgrade Mahim Causeway|date=25 October 2008|work=The Times of India|access-date=11 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320171250/https://timesofindia.indiatimes.com/Bombay/BMC_allots_Rs_14_cr_to_upgrade_Mahim_Causeway/articleshow/3638311.cms|archive-date=20 March 2018|location=India}}</ref> 1845లో స్థాపించబడిన కమర్షియల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా, పశ్చిమ తూర్పు మోటిఫ్స్ మిశ్రమంతో విదేశీ నోట్లను విడుదల చేసింది.<ref name="bankr" /> 1845 నవంబరు 3న, దేశంలో మూడవది అయిన గ్రాంట్ మెడికల్ కాలేజ్ అండ్ హాస్పిటల్‌ను గవర్నర్ రాబర్ట్ గ్రాంట్ స్థాపించారు.<ref>{{Cite web|title=History|url=http://www.grantmedicalcollege-jjhospital.org/history.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120420181057/http://www.grantmedicalcollege-jjhospital.org/history.htm|archive-date=20 April 2012|access-date=11 November 2008|publisher=[[Grant Medical College and Sir Jamshedjee Jeejebhoy Group of Hospitals|Grant Medical College and Sir J.J. Gr.of Hospitals]]}}</ref> ఖోజాలకు చెందిన రెండు ప్రత్యర్థి వర్గాల మధ్య వివాదం ఫలితంగా 1850లో మహీమ్లో తొలి అల్లర్లు జరిగాయి. చిత్ర జ్ఞాన దర్పణ్ వార్తాపత్రికలో ముహమ్మద్ పై ఒక వ్యాసం ప్రచురించబడిన ఫలితంగా 1851 అక్టోబరులో ముస్లింలు, పార్సీల మధ్య అల్లర్లు చెలరేగాయి.<ref name="parsiriot">{{Harvnb|Palsetia|2001}}</ref> [[బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ]] మొదటి రాజకీయ సంస్థ, బొంబాయి అసోసియేషన్, బ్రిటిష్ వారికి ప్రజా మనోవేదనలను తెలియజేయడానికి 1852 ఆగస్టు 26న ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Harvnb|Kidambi|2007}}</ref> మొట్టమొదటి భారతీయ రైల్వే లైన్ 1853 ఏప్రిల్ 16న బొంబాయి పొరుగున ఉన్న [[థానే]] మధ్య 21 మైళ్ల దూరంలో కార్యకలాపాలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/02/26/stories/2003022600240300.htm|title=The South's first station|date=26 February 2003|work=The Hindu|access-date=11 November 2008|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808063353/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/02/26/stories/2003022600240300.htm|archive-date=8 August 2007|location=India}}</ref> బొంబాయి స్పిన్నింగ్ అండ్ వీవింగ్ కంపెనీ 1854 జూలై 7న సెంట్రల్ బొంబాయిలోని టార్డియో వద్ద నగరంలో స్థాపించబడిన మొదటి పత్తి మిల్లు.<ref name="htf">{{Cite web|title=A City emerges|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/Bombay/history3.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511144407/http://www.hindustantimes.com/news/specials/bombay/history3.shtml|archive-date=11 May 2008|access-date=11 November 2008|website=[[Hindustan Times]]}}</ref> బొంబాయి, బరోడా, సెంట్రల్ ఇండియా రైల్వే (BB & CI) 1855లో విలీనం చేయబడింది.<ref name=":3" /> [[ముంబై విశ్వవిద్యాలయం|బొంబాయి విశ్వవిద్యాలయం]] 1857లో భారతదేశంలో స్థాపించబడిన మొదటి ఆధునిక ఉన్నత విద్యాసంస్థ.<ref>{{Cite web|title=About University|url=http://www.mu.ac.in/About%20University.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081023203430/http://mu.ac.in/About%20University.html|archive-date=23 October 2008|access-date=11 November 2008|publisher=[[University of Bombay]]}}</ref> వాణిజ్య బ్యాంకు, చార్టర్డ్ మర్కంటైల్, ఆగ్రా & యునైటెడ్ సర్వీస్, చార్టర్డ్ & సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఇండియా బొంబాయిలో స్థాపించబడ్డాయి, ఇవి గణనీయమైన పారిశ్రామిక జనాభాను ఆకర్షించాయి.<ref name=":1" /> 1861లో [[అమెరికా అంతర్యుద్ధం|అమెరికన్ సివిల్ వార్]] ప్రారంభమైన తరువాత పశ్చిమ దేశాలలో పత్తి డిమాండ్ పెరిగింది, ఇది పత్తి-వ్యాపారంలో అపారమైన పెరుగుదలకు దారితీసింది.<ref name=":1" /> విక్టోరియా గార్డెన్స్ 1862లో ప్రజల కోసం తెరవబడింది.<ref name=":1" /> బొంబాయి వ్యాపారులను ఆంగ్లేయుల నుండి స్వతంత్రంగా మార్చడానికి 1863లో బొంబాయి షిప్పింగ్ & ఐరన్ షిప్పింగ్ కంపెనీలు ప్రారంభించబడ్డాయి.<ref name=":1" /> బొంబాయి సమీప ద్వీపాల మధ్య ఆవిరి పడవల నిర్వహణ కోసం 1866లో బొంబాయి కోస్ట్ రివర్ స్టీమ్ నావిగేషన్ కంపెనీ స్థాపించబడింది, 1869లో [[సూయజ్ కాలువ]] ప్రారంభించడం బొంబాయి సముద్ర వాణిజ్యంలో విప్లవాత్మక మార్పులు చేసింది.<ref name=":1" /> [[బృహన్ ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్|బొంబాయి మునిసిపల్ కార్పొరేషన్]] 1872లో స్థాపించబడింది, ఇది వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న నగరానికి ఆధునిక పాలనా చట్రాన్ని అందిస్తుంది.<ref name=":3" /> ఈ నౌకాశ్రయం అభివృద్ధి, పరిపాలన కోసం 1870లో బొంబాయి పోర్ట్ ట్రస్ట్ ప్రకటించారు.<ref name="bpt">{{Cite web|date=26 June 1997|title=Bombay Port Trust is 125|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970626/17750073.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029064852/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19970626/17750073.html|archive-date=29 October 2008|access-date=11 November 2008|website=[[The Indian Express]]}}</ref> 1873లో ట్రామ్వే కమ్యూనికేషన్ స్థాపించబడింది.<ref name=":3" /> బాంబే ఎలక్ట్రిక్ సప్లై అండ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ (బెస్ట్) మొదట ట్రామ్‌వే కంపెనీగా స్థాపించబడింది: బొంబాయి ట్రామ్వే సంస్థ లిమిటెడ్, 1873లో స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Tram-Car arrives|url=http://bestundertaking.com/his_chap02.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20081022233706/http://bestundertaking.com/his_chap02.asp <!--Added by H3llBot-->|archive-date=22 October 2008|access-date=16 November 2008|publisher=[[Brihanmumbai Electric Supply and Transport]]}}</ref> 1874 ఫిబ్రవరిలో హింసాత్మక పార్సీ-ముస్లిం అల్లర్లు మళ్లీ చెలరేగాయి, ఇవి పార్సీ నివాసి ప్రచురించిన ముహమ్మద్ పై ఒక వ్యాసం కారణంగా జరిగాయి.<ref name="parsiriot2">{{Harvnb|Palsetia|2001}}</ref> [[బాంబే జింఖానా]] 1875లో ఏర్పడింది.<ref name="gym">{{Cite web|title=History|url=http://www.Bombaygymkhana.com/history.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920032748/http://www.bombaygymkhana.com/history.asp|archive-date=20 September 2008|access-date=11 November 2008|publisher=[[Bombay Gymkhana]]}}</ref> ఆసియాలో పురాతన స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ అయిన బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ 1875లో స్థాపించబడింది.<ref name="bse">{{Cite web|title=Introduction|url=http://www.bseindia.com/about/introbse.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120919233251/http://www.bseindia.com/about/introbse.asp|archive-date=19 September 2012|access-date=16 November 2008|publisher=[[Bombay Stock Exchange]]}}</ref> 1882లో బొంబాయికి విద్యుత్ వచ్చింది, [[క్రాఫోర్డ్ మార్కెట్]] అనేది విద్యుత్తుతో వెలిగించిన మొట్టమొదటి సంస్థ.<ref name="chp4">{{Cite web|title=Electricity arrives in Bombay|url=http://www.bestundertaking.com/his_chap04.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917080729/http://www.bestundertaking.com/his_chap04.asp <!--Added by H3llBot-->|archive-date=17 September 2008|access-date=15 November 2008|publisher=[[Brihanmumbai Electric Supply and Transport]] (BEST)}}</ref> బొంబాయి నేచురల్ హిస్టరీ సొసైటీ 1883లో స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=The Society|url=http://www.bnhs.org/article.php?cid=MTU=&sid=MA%3D%3D&t=Mg==&aid=MQ%3D%3D|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030145913/http://bnhs.org/article.php?cid=MTU%3D&sid=MA%3D%3D&t=Mg%3D%3D&aid=MQ%3D%3D|archive-date=30 October 2007|access-date=11 November 2008|publisher=[[Bombay Natural History Society]]}}</ref> [[బ్రిటిషు భారతదేశం లోని ప్రెసిడెన్సీలు, ప్రావిన్సులు|బ్రిటిష్ ఇండియా]] రెండు అధికారిక సమయ మండలాలలో ఒకటైన బొంబాయి సమయం 1884లో యునైటెడ్ స్టేట్స్లోని వాషింగ్టన్, డి. సి. లో జరిగిన అంతర్జాతీయ మెరిడియన్ కాన్ఫరెన్స్ సందర్భంగా స్థాపించబడింది.<ref name="btime">{{Cite web|title=India Time Zones (IST)|url=http://wwp.greenwichmeantime.co.uk/time-zone/asia/india/time/indian-time-zones.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090213215939/http://wwp.greenwichmeantime.co.uk/time-zone/asia/india/time/indian-time-zones.htm|archive-date=13 February 2009|access-date=19 November 2008|publisher=[[Greenwich Mean Time]] (GMT)}}</ref><ref>{{Harvnb|Sutherland|Shiffer|1884}}</ref> 75వ తూర్పు మెరిడియన్ను ఉపయోగించి గ్రీన్విచ్ మీన్ టైమ్ (జిఎంటి) కంటే బొంబాయి సమయం 4 గంటల 51 నిమిషాల ముందు నిర్ణయించబడింది.<ref name="btime" /> బొంబాయి నౌకాశ్రయం మొత్తం తీరాన్ని మెరుగుపరిచే పథకంలో భాగంగా 1885లో ప్రిన్సెస్ డాక్ నిర్మించారు. పశువైద్య విద్యను అందించే ఆసియాలో మొట్టమొదటి సంస్థ, బొంబాయి పశువైద్య కళాశాల, 1886 సంవత్సరంలో బొంబాయిలోని పరేల్లో స్థాపించబడింది. 19వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో, నగరం చుట్టుపక్కల పట్టణాలలో భారతీయ పారిశ్రామికవేత్తలచే నిర్వహించబడుతున్న పెద్ద వస్త్ర పరిశ్రమ పెరిగింది. అదే సమయంలో కార్మిక ఉద్యమం కూడా జరిగింది. 1881 ఫ్యాక్టరీ చట్టంతో ప్రారంభించి, పరిశ్రమను నియంత్రించడంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరింత ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ 1884లో ఫ్యాక్టరీ తనిఖీ కమిషన్ను ఏర్పాటు చేసింది. పిల్లలు, మహిళల గంటల మీద పరిమితులు ఉండేవి. ఒక ముఖ్యమైన సంస్కర్త మేరీ కార్పెంటర్, ఆధునిక, నియంత్రిత కర్మాగారం విక్టోరియన్ ఆధునీకరణ సిద్ధాంతాన్ని బోధనా శాస్త్రం, నాగరికత అభ్యున్నతి వాహనంగా ఉదాహరణగా చూపించే కర్మాగార చట్టాలను రచించారు. పని ప్రదేశాల్లో ప్రమాదాలకు పరిహారం కోసం చట్టాలు కల్పించబడ్డాయి .<ref>Aditya Sarkar, ''Trouble at the Mill: Factory Law and the Emergence of Labour Question in Late Nineteenth-Century Bombay'' (2017).</ref> === భారత స్వాతంత్య్ర ఉద్యమం === [[File:First meeting session of the Indian National Congress in Bombay, 1885.jpg|thumb|బొంబాయిలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ మొదటి సమావేశం (డిసెంబర్ 28–31, 1885)]] 1885 జనవరి 31న బాంబే ప్రెసిడెన్సీ అసోసియేషన్ స్థాపించబడిన తర్వాత రాజకీయ చైతన్యం పెరగడం ప్రారంభమైంది.<ref>{{Harvnb|Banerjee|2006}}</ref> బ్రిటిష్ వారి ఫ్యాక్టరీ, టారిఫ్ చట్టాల ద్వారా బెదిరింపులకు గురైన కార్మికుల ప్రయోజనాలను కాపాడేందుకు సెంట్రల్ స్కూల్‌ను రక్షించడానికి దిన్షా మానెక్జీ పెటిట్ ఫిబ్రవరి 1875లో బాంబే మిల్లుల సంఘాన్ని స్థాపించారు.<ref>{{Cite web|title=Sir Dinshaw Manockjee Petit, first Baronet, 1823–1901|url=http://www.vohuman.org/Article/Sir%20Dinshaw%20Manockjee%20Petit.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028105245/http://www.vohuman.org/Article/Sir%20Dinshaw%20Manockjee%20Petit.htm|archive-date=28 October 2008|access-date=12 November 2008|publisher=Vohuman}}</ref> భారత  మొదటి సెషన్ 1885 డిసెంబర్ 28–31 వరకు బొంబాయిలో జరిగింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/12/29/stories/2006122906471500.htm|title=Congress foundation day celebrated|date=29 December 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=12 November 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308055955/http://www.hindu.com/2006/12/29/stories/2006122906471500.htm|archive-date=8 March 2008|location=India}}</ref> 1888లో బాంబే మున్సిపల్ చట్టం అమలులోకి వచ్చింది, ఇది [[బ్రిటిష్]] ప్రభుత్వానికి పౌర విషయాలలో జోక్యం చేసుకునే అధికారాలను ఇచ్చింది. ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ స్టేషన్లలో ఒకటైన గ్రేట్ ఇండియన్ పెనిన్సులర్ రైల్వే  [[విక్టోరియా టెర్మినస్]] మే 1888లో పూర్తయింది.<ref name=":3" />డబ్బావాలాస్ (లంచ్ బాక్స్ డెలివరీ మ్యాన్) భావన 1890లలో బొంబాయికి వచ్చిన బ్రిటిష్ ప్రజలు స్థానిక ఆహారాన్ని ఇష్టపడనప్పుడు ఉద్భవించింది. కాబట్టి ఈ వ్యక్తులకు వారి ఇంటి నుండి నేరుగా వారి కార్యాలయంలో భోజనం తీసుకురావడానికి [[డబ్బావాలా]] సేవను ఏర్పాటు చేశారు.<ref>{{Harvnb|Dalal|Shah|2002}}</ref> 1893 ఆగస్టు 11న బొంబాయిలో ముస్లింలు ఒక శివాలయంపై దాడి చేసినప్పుడు హిందువులు, ముస్లింల మధ్య తీవ్రమైన మత అల్లర్లు జరిగాయి. ఈ  అల్లర్లలో 75 మంది మరణించగా, 350 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite paper}}</ref> సెప్టెంబర్ 1896లో బొంబాయిలో బుబోనిక్ ప్లేగు మహమ్మారి వ్యాపించింది, దీని వలన వారానికి 1,900 మంది మరణించినట్లు అంచనా.<ref name=":3" /> ఈ సమయంలో జనాభాలో సగం మంది అంటే దాదాపు 850,000 మంది బొంబాయి విడి వెళ్లారు. 1898 మార్చి 9న ప్లేగును అణచివేయడానికి ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలకు వ్యతిరేకంగా అకస్మాత్తుగా శత్రుత్వం చెలరేగడంతో తీవ్రమైన అల్లర్లు చెలరేగాయి. ఈ అల్లర్లు డాక్, రైల్వే కార్మికుల సమ్మెకు దారితీశాయి, ఇది కొన్ని రోజులు నగరాన్ని స్తంభింపజేసింది.<ref>{{Harvnb|Kidambi|2007}}</ref> ప్లేగు వ్యాధి ముఖ్యమైన ఫలితాలు 9 డిసెంబర్ 1898న బాంబే సిటీ ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ట్రస్ట్‌ను<ref name=":1" /> 10 జనవరి 1899న హాఫ్‌కైన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ను వాల్డెమార్ హాఫ్‌కైన్ ఏర్పాటు చేయడం .<ref>{{Cite web|title=History|url=http://www.haffkineinstitute.org/history.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017120758/http://www.haffkineinstitute.org/history.htm|archive-date=17 October 2008|access-date=12 November 2008|publisher=[[Haffkine Institute]]}}</ref> బాంబేలో మొట్టమొదటి ప్రణాళికాబద్ధమైన సబర్బన్ పథకం అయిన దాదర్-మతుంగా-వడాలా-సియోన్ పథకాన్ని 1899–1900లో బాంబే సిటీ ఇంప్రూవ్‌మెంట్ ట్రస్ట్ ప్లేగు మహమ్మారి తరువాత పట్టణం మధ్యలో రద్దీని తగ్గించడానికి రూపొందించింది.<ref name=":3" /> ప్లేగు వ్యాధి కారణంగా కార్మికులు వలస వెళ్లడం వలన 1900, 1901 లలో పత్తి మిల్లు పరిశ్రమ ప్రతికూలంగా ప్రభావితమైంది.<ref>{{Harvnb|Bagchi|2000}}</ref> [[File:Victoria station Mumbai.jpg|left|thumb|ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ స్టేషన్లలో ఒకటైన బొంబాయిలోని విక్టోరియా టెర్మినస్ 1888లో పూర్తయింది]] 1905లో [[బెంగాల్ విభజన (1905)|బెంగాల్ విభజన]] స్వదేశీ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది, ఇది భారతదేశంలో బ్రిటిష్ వస్తువుల బహిష్కరణకు దారితీసింది.<ref>{{Cite paper}}</ref> 1908 జూలై 22న బొంబాయిలోని స్వదేశీ ఉద్యమ ప్రధాన న్యాయవాది [[బాలగంగాధర తిలక్|లోకమాన్య తిలక్]] తన వార్తాపత్రిక ''[[కేసరి (మరాఠీ వార్తాపత్రిక)|కేసరి]]'' లో ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టే కథనాలు రాసినందుకు ఆరు సంవత్సరాల కఠిన జైలు శిక్ష విధించబడింది. ఈ అరెస్టు నగరం అంతటా భారీ ఎత్తున నిరసనలకు దారితీసింది.<ref>{{Harvnb|Agrawal|Bhatnagar|2005}}</ref> 1910లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు [[ఫిరోజ్‌షా మెహతా|ఫిరోజెషా మెహతా]] ప్రారంభించిన బొంబాయి క్రానికల్, భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చే వరకు జాతీయ ఉద్యమంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.<ref name=":3" /> లార్డ్ విల్లింగ్‌డన్ 1918 జూన్ 10న బొంబాయిలో ప్రాంతీయ యుద్ధ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు, దీని లక్ష్యం మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో ప్రజల సహకారాన్ని పొందడం, ఇది బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీలో తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం భావించింది. ఈ సమావేశం తరువాత నగరం అంతటా భారీ ర్యాలీలు జరిగాయి. ప్రపంచవ్యాప్త ఇన్ఫ్లుఎంజా మహమ్మారి 1918 సెప్టెంబరు నుండి డిసెంబరు వరకు బొంబాయిలో చెలరేగింది, రోజుకు వందలాది మరణాలకు కారణమైంది. 1918 డిసెంబరులో జరిగిన లార్డ్ విల్లింగ్డన్ స్మారక సంఘటన బొంబాయిలోని గృహ పాలకుల వైకల్యాన్ని చూసింది. బొంబాయిలో వస్త్ర పరిశ్రమలో మొదటి ముఖ్యమైన సమ్మె 1919 జనవరిలో ప్రారంభమైంది.<ref name=":1" /> 1919 ఫిబ్రవరి-ఏప్రిల్ నుండి [[మహాత్మా గాంధీ]] ప్రారంభించిన రౌలట్ సత్యాగ్రహ ఉద్యమానికి బొంబాయి ప్రధాన కేంద్రంగా ఉండేది. [[రౌలట్ చట్టం]] ఫలితంగా ఈ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది, ఇది ప్రజా అశాంతిని నియంత్రించడానికి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో అత్యవసర చర్యలను నిరవధికంగా పొడిగించింది.<ref name=":1" /> [[File:View of Bombay from Rajabai Tower 1919.jpg|thumb|రాజబాయి క్లాక్ టవర్ నుండి బొంబాయి ఆగ్నేయ దృశ్యం, 1919]] మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత, భారత దళాలు, సరఫరాలు, ఆయుధాలు, పారిశ్రామిక వస్తువులను బొంబాయికి అక్కడి నుండి పెద్ద ఎత్తున తరలించడం జరిగింది, 1920 నుండి 1922 వరకు జరిగిన [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం|సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం]] నగర జీవితం చాలాసార్లు మూసివేయబడింది.<ref name=":1" /> 1926లో, బ్యాక్ బే కుంభకోణం సంభవించింది, యుద్ధానంతర నగర మాంద్యానికి కారణమైన ఆర్థిక సంక్షోభం తరువాత బ్రిటిష్ వారి ఆధ్వర్యంలో బొంబాయి అభివృద్ధి విభాగం బొంబాయిలోని బ్యాక్ బే ప్రాంతాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుంది.<ref name=":1" /> భారతదేశంలో మొట్టమొదటి విద్యుత్ లోకోమోటివ్లను 1925లో [[ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్ రైల్వే స్టేషను|విక్టోరియా టెర్మినస్]] నుండి [[Kurla|కుర్లా]] వరకు సేవలోకి ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2001/04/21/stories/13211104.htm|title=On the right track|last=Lalitha Sridhar|date=21 April 2001|work=The Hindu|access-date=12 November 2008|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20050121055953/http://www.hinduonnet.com/2001/04/21/stories/13211104.htm|archive-date=21 January 2005|location=India}}</ref> 1920ల చివరలో, ఇరాన్లో కరువు నుండి తప్పించుకోవడానికి చాలా మంది పర్షియన్లు యాజ్డ్ నుండి బొంబాయికి వలస వచ్చారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1167800|title=A slice of Persia in Dongri|last=Taran N Khan|date=31 May 2008|work=[[Daily News & Analysis]]|access-date=9 October 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705072840/http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1167800|archive-date=5 July 2008}}</ref> 1930ల ప్రారంభంలో, బ్రిటిష్ ఉప్పు పన్నుకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా [[శాసనోల్లంఘన భావన|శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]] బొంబాయికి వ్యాపించింది. [[జమ్నాలాల్ బజాజ్]] ఆధ్వర్యంలో బొంబాయిలో జరిగిన ఉద్యమానికి విలే పార్లే ప్రధాన కార్యాలయం .<ref name=":1" /><ref name=":1" /> 1932 అక్టోబరు 15న పారిశ్రామికవేత్త, విమాన చోదకుడు [[జె.ఆర్.డి.టాటా|జె. ఆర్. డి. టాటా]] [[కరాచీ]] నుండి బొంబాయికి విమానంలో ప్రయాణించి బొంబాయిలో పౌర విమానయానానికి మార్గదర్శకత్వం వహించారు.<ref name=":1" /> 1933 నుండి 1939 వరకు మిల్లు పరిశ్రమ, ఆర్థిక వ్యవస్థ స్తబ్దతను చూసిన 1929 [[మహా మాంద్యం]] బొంబాయిని ప్రభావితం చేసింది.<ref name=":1" /> రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంతో, వేలాది దళాలు, సైనిక, పారిశ్రామిక వస్తువుల కదలికలు రాయల్ ఇండియన్ నేవీ నౌకాదళం పశ్చిమ ఆసియా, ఆగ్నేయాసియాలో జరుగుతున్న యుద్ధాలకు బొంబాయిని ఒక ముఖ్యమైన సైనిక స్థావరంగా మార్చాయి.<ref name=":1" /> 1942 ఆగస్టు 7న గోవాలియా ట్యాంక్ వద్ద జరిగిన బహిరంగ సభలో కాంగ్రెస్ క్విట్ ఇండియా తిరుగుబాటును ప్రకటించింది.<ref name=":1" /> 1946 ఫిబ్రవరి 18న బొంబాయిలో జరిగిన [[రాయల్ ఇండియన్ నేవీ తిరుగుబాటు]] బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా రాయల్ ఇండియన్ నేవీకి చెందిన భారతీయ నావికులు చేసిన మొదటి అత్యంత తీవ్రమైన తిరుగుబాటును సూచిస్తుంది.<ref name=":1" /> 1947 ఆగస్టు 15న, చివరకు భారతదేశం స్వతంత్రంగా ప్రకటించబడింది. భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టిన చివరి బ్రిటిష్ దళాలు, సోమర్సెట్ లైట్ ఇన్ఫాంట్రీ మొదటి బెటాలియన్, 28 ఫిబ్రవరి 1948న బొంబాయిలోని గేట్వే ఆఫ్ ఇండియా ఆర్కేడ్ గుండా వెళ్ళింది, బొంబాయిలో బ్రిటిష్ వారి 282 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ కాలం ముగిసింది.<ref>{{Cite web|title=A New Bombay, A new India|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/bombay/history4.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080326232831/http://www.hindustantimes.com/news/specials/bombay/history4.shtml|archive-date=26 March 2008|access-date=13 November 2008|website=Hindustan Times|location=India}}</ref><ref name=":1" /> == స్వతంత్ర భారతదేశం == == 20వ శతాబ్దం == 1947 ఆగస్టు 15న తరువాత, కొత్తగా ఏర్పడిన పాకిస్తాన్ నుండి 1,00,000 మందికి పైగా [[సింధీ ప్రజలు|సింధీ]] శరణార్థులను మహారాష్ట్ర ప్రాంతంలోని కల్యాణ్ నుండి ఐదు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న సైనిక శిబిరాల్లో పునరావాసం కల్పించారు. దీనిని 1949లో పట్టణంగా మార్చారు, అప్పటి భారత గవర్నర్ జనరల్ [[చక్రవర్తి రాజగోపాలాచారి|సి. రాజగోపాలాచారి]] దీనికి ఉల్హాస్‌నగర్ అని పేరు పెట్టారు.<ref>{{Harvnb|Alexander|1951}}</ref> ఏప్రిల్ 1950లో బాంబే శివారు ప్రాంతాలు, బాంబే నగర విలీనంతో గ్రేటర్ బాంబే జిల్లా ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఇది 235.1 కిమీ 2 (90.77 చదరపు మైళ్ళు) విస్తీర్ణంలో విస్తరించి 1951లో 2,339,000 మంది నివసించారు. [[పశ్చిమ రైల్వే]] వెంట జోగేశ్వరి వరకు, మధ్య రైల్వే వెంట భాండుప్ వరకు [[బృహన్ ముంబై మునిసిపల్ కార్పొరేషన్|మునిసిపల్ కార్పొరేషన్]] పరిమితులను విస్తరించారు. ఈ పరిమితిని 1957 ఫిబ్రవరిలో పశ్చిమ రైల్వే వెంబడి దహిసర్ వరకు, మధ్య రైల్వేలో ములుండ్ వరకు పొడిగించారు.<ref>{{Cite web|title=Administration|url=http://mumbaisuburban.gov.in/html/administrative_setup.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081121000427/http://mumbaisuburban.gov.in/html/administrative_setup.htm|archive-date=21 November 2008|access-date=6 November 2008|publisher=[[Mumbai Suburban District]]}}</ref> 1955 ''లోక్‌సభ'' చర్చలలో, [[బొంబాయి రాష్ట్రం]] భాషా ప్రాతిపది, [[గుజరాత్]] రాష్ట్రాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడుతున్నప్పుడు.<ref>{{Cite web|date=13 April 2003|title=The battle for Bombay|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/04/13/stories/2003041300240300.htm|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20050514003803/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2003/04/13/stories/2003041300240300.htm|archive-date=14 May 2005|access-date=12 November 2008|website=The Hindu|location=India}}</ref> కానీ [[రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956|రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిటీ]] మహారాష్ట్ర-గుజరాత్ కోసం బొంబాయి రాజధానిగా ద్విభాషా రాష్ట్రాన్ని సిఫారసు చేసింది. అయితే, సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమం దీనిని వ్యతిరేకించింది, మరాఠీకి చెందిన బొంబాయిని మహారాష్ట్ర రాజధానిగా ప్రకటించాలని పట్టుబట్టింది.<ref>{{Cite web|title=Samyukta Maharashtra|url=http://www.maharashtra.gov.in/english/community/community_samyuktaShow.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006221033/http://www.maharashtra.gov.in/english/community/community_samyuktaShow.php <!--Added by H3llBot-->|archive-date=6 October 2008|access-date=12 November 2008|publisher=[[Government of Maharashtra]]}}</ref> ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ బొంబాయి 1958లో బొంబాయి ఉత్తర శివారు ప్రాంతమైన పొవాయిలో స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=About IIT Bombay|url=http://www.iitb.ac.in/about/aboutiitb.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081227210512/http://www.iitb.ac.in/about/aboutiitb.html|archive-date=27 December 2008|access-date=13 November 2008|publisher=[[Indian Institute of Technology Bombay]]}}</ref> పోలీసుల కాల్పుల్లో 105 మంది మరణించిన సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమం నిరసనల తరువాత, 1960 మే 1న బొంబాయి రాజధానిగా మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sons-of-soil-born-reborn/269628/|title=Sons of soil: born, reborn|date=6 February 2008|work=[[The Indian Express]]|access-date=12 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116101513/http://www.indianexpress.com/news/sons-of-soil-born-reborn/269628/|archive-date=16 January 2013}}</ref> ఫ్లోరా ఫౌంటెన్ పేరు సంయుక్త మహారాష్ట్ర ఉద్యమానికి స్మారక చిహ్నంగా హుతాత్మ చౌక్ (అమరవీరుల స్క్వేర్) గా మార్చబడింది.<ref>{{Harvnb|Gangadharan|1970}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=TU1JUi8yMDA4LzA1LzEzI0FyMDA1MDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom|title=BMC will give jobs to kin of Samyukta Maharashtra martyrs|last=Geeta Desai|date=13 May 2008|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=16 November 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816124148/http://epaper.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=TU1JUi8yMDA4LzA1LzEzI0FyMDA1MDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom|archive-date=16 August 2011}}</ref> 1960ల ప్రారంభంలో పార్సీ & మార్వాడీ వలస సంఘాలు నగరంలోని పరిశ్రమలు, వాణిజ్య సంస్థలలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉండగా, వైట్ కాలర్ ఉద్యోగాలను ప్రధానంగా నగరానికి వచ్చిన [[దక్షిణ భారతదేశం|దక్షిణ భారత]] వలసదారులు కోరుకున్నారు. స్థానిక మరాఠీ ప్రజలు తమ సొంత రాష్ట్రమైన మహారాష్ట్రలో సాపేక్షంగా అణగారిన స్థితికి గురవుతున్నారనే ఆగ్రహం కారణంగా బొంబాయి కార్టూనిస్ట్ [[బాల్ ఠాక్రే]] 1966 జూన్ 19న [[శివసేన]] పార్టీని స్థాపించారు. 1960లు, 1970లలో స్థానిక మరాఠీల హక్కుల కోసం శివసేన పోరాడారు.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1311115,prtpage-1.cms|title=Sena fate: From roar to meow|date=29 November 2005|work=The Times of India|access-date=12 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112193316/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1311115,prtpage-1.cms|archive-date=12 January 2009|location=India}}</ref> 1960ల చివరలో నారిమన్ పాయింట్, కఫ్ పరేడ్‌లను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని అభివృద్ధి చేశారు.<ref>{{Cite web|title=To the Present|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/bombay/history5.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080326233932/http://www.hindustantimes.com/news/specials/bombay/history5.shtml|archive-date=26 March 2008|access-date=13 November 2008|website=Hindustan Times|location=India}}</ref> 1970లో బొంబాయి-[[భివాండి]] అల్లర్లు జరిగాయి.<ref>{{Harvnb|Banerjee|2005}}</ref> 1970లలో లండన్కు చెందిన వాణిజ్య సంస్థ షెపర్డ్ నౌకలను ప్రవేశపెట్టిన తరువాత, బొంబాయి భారతదేశంలోని నైరుతి తీరం మధ్య తీరప్రాంత సమాచార మార్పిడి పెరిగింది. ఈ నౌకలు గోవా, మంగళూరు కాథలిక్కులు బొంబాయికి ప్రవేశించడానికి దోహదపడ్డాయి.<ref>{{Harvnb|Heras Institute of Indian History and Culture|1983}}</ref> 1972లో '''బొంబాయి''' వర్లీలో నెహ్రూ సెంటర్ స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Nehru Centre, Mumbai|url=http://www.nehru-centre.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081103131658/http://www.nehru-centre.org/|archive-date=3 November 2008|access-date=16 November 2008|publisher=[[Nehru Science Centre]]}}</ref> '''ముంబై''' మెట్రోపాలిటన్ రీజియన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (MMRDA) ను ముంబై మెట్రోపాలిటిన్ రీజియన్ అభివృద్ధి కార్యకలాపాల ప్రణాళిక, సమన్వయం కోసం ఒక అత్యున్నత సంస్థగా [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] 26 జనవరి 1975న ఏర్పాటు చేసింది.<ref>{{Cite web|title=About Mumbai Metropolitan Region Development Authority (MMRDA)|url=http://www.mmrdamumbai.org/index.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080919094208/http://www.mmrdamumbai.org/index.htm <!--Added by H3llBot-->|archive-date=19 September 2008|access-date=13 November 2008|publisher=[[Mumbai Metropolitan Region Development Authority]]}}</ref> భారతదేశపు అతిపెద్ద పరస్పర విజ్ఞాన కేంద్రం అయిన నెహ్రూ సైన్స్ సెంటర్ 1972లో బొంబాయిలోని వర్లీలో స్థాపించబడింది.<ref>{{Cite web|title=General Information|url=http://www.nehrusciencecentre.org/gen_info.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026135327/http://www.nehrusciencecentre.org/gen_info.htm|archive-date=26 October 2008|access-date=16 November 2008|publisher=[[Nehru Science Centre]]}}</ref> 1979 ఆగస్టులో ముంబై జనాభాను చెదరగొట్టడానికి, నియంత్రించడానికి సహాయపడటానికి మహారాష్ట్రలోని [[థానే]], [[రాయిగఢ్ జిల్లా|రాయ్గడ్]] జిల్లాలలో సిటీ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (సిడ్కో) నవీ ముంబై సోదరి పట్టణాన్ని స్థాపించింది.<ref>{{Cite web|title=About Navi Mumbai (History)|url=http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/about_history_Show.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918095134/http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/about_history_Show.php <!--Added by H3llBot-->|archive-date=18 September 2008|access-date=13 November 2008|publisher=[[Navi Mumbai Municipal Corporation]] (NMMC)}}</ref> గ్రేట్ బొంబాయి టెక్స్టైల్ సమ్మె కార్మిక సంఘ నాయకుడు దత్తా సమంత్ 18 జనవరి 1982న పిలుపునిచ్చారు, అక్కడ బొంబాయిలోని దాదాపు 250,000 మంది కార్మికులు, 50కి పైగా వస్త్ర మిల్లులు సమ్మెకు దిగాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/2007/jan/18sld2.htm|title=The Great Mumbai Textile Strike... 25 Years On|date=18 January 2007|access-date=17 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531192635/http://www.rediff.com/news/2007/jan/18sld2.htm|archive-date=31 May 2010|publisher=[[Rediff.com|Rediff.com India Limited]]}}</ref> 1984 మే 17న, ఒక మసీదు పైన కాషాయ జెండాను ఉంచిన తరువాత బొంబాయి, [[థానే]] & భివాండీలలో అల్లర్లు చెలరేగాయి. 278 మంది మరణించగా, 1,118 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{Harvnb|Hansen|2001}}</ref> బొంబాయి నౌకాశ్రయం రద్దీని తగ్గించడానికి నగరానికి కేంద్ర నౌకాశ్రయం వలె పనిచేయడానికి 1989 మే 26న నవ షెవా వద్ద జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ నౌకాశ్రయ఼ాన్ని ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web|title=Profile of Jawaharlal Nehru Custom House (Nhava Sheva)|url=http://www.jawaharcustoms.gov.in/jnch/others/profile.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080226073604/http://www.jawaharcustoms.gov.in/jnch/others/profile.htm|archive-date=26 February 2008|access-date=13 November 2008|publisher=Jawaharlal Nehru Custom House}}</ref> 1992 డిసెంబరు-జనవరి 93లో [[అయోధ్య]] [[బాబ్రీ మసీదు]] విధ్వంసం కారణంగా జరిగిన హిందువులు, ముస్లింల మధ్య మతపరమైన అల్లర్లతో 1,000 మందికి పైగా ప్రజలు మరణించారు, నగరం స్తంభించిపోయింది.<ref>{{Cite paper}}</ref> 1993 మార్చి 12న బొంబాయిలో 13 సమన్వయ బాంబు పేలుళ్లు జరిగాయి, దీని ఫలితంగా 257 మంది మరణించగా, 700 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/12/newsid_4272000/4272943.stm|title=1993: Bombay hit by devastating bombs|date=12 March 1993|work=BBC|access-date=12 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211202614/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/12/newsid_4272000/4272943.stm|archive-date=11 December 2008}}</ref> బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేతకు ప్రతీకారంగా మాఫియా డాన్ [[దావూద్ ఇబ్రాహీం|దావూద్ ఇబ్రహీం]] ఈ దాడులకు పాల్పడినట్లు భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4777323.stm|title=Victims await Mumbai 1993 blasts justice|last=Monica Chadha|date=12 September 2006|work=BBC|access-date=12 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210005630/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4777323.stm|archive-date=10 December 2008}}</ref> 1996లో కొత్తగా ఎన్నికైన [[శివసేన]]<nowiki/>నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం కోలి స్థానిక మరాఠీ ప్రజలు దేవత [[ముంబా దేవి ఆలయం|ముంబాదేవి]] పేరు మీద బొంబాయి నగరాన్ని ముంబైగా మార్చింది.<ref>{{Cite news|url=http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlmumbaitravelguide|title=Mumbai Travel Guide|access-date=15 November 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204051907/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlmumbaitravelguide|archive-date=4 December 2008|publisher=Municipal Corporation of Greater Mumbai}}</ref><ref>{{Harvnb|Sheppard|1917}}</ref> ఉదాహరణకు17వ శతాబ్దపు మరాఠీ రాజు శివాజీ తర్వాత విక్టోరియా టెర్మినస్‌ను ఛత్రపతి శివాజీ టెర్మినస్‌గా 1996 మార్చి 4న మార్చి వలసరాజ్యాల బ్రిటిష్ పేర్లు తొలగించబడ్డాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2006/08/06/magazine/06wwln_safire.html|title=Mumbai Not Bombay|last=William Safire|date=6 July 2006|work=The New York Times|access-date=13 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324162639/http://www.nytimes.com/2006/08/06/magazine/06wwln_safire.html|archive-date=24 March 2012}}</ref> [[File:Hutatma Chowk.jpg|thumb|left|upright|నేపథ్యంలో ఎడమ వైపున ఫ్లోరా ఫౌంటెన్ ఉన్న హుతాత్మ చౌక్ స్మారక చిహ్నం.]] [[File:Departure of British Troops from India - 28 February 1948 - Gateway of India.jpg|thumb|1948 ఫిబ్రవరి 28న బ్రిటిష్ దళాలు భారతదేశం నుండి నిష్క్రమించిన సందర్భంగా గేట్‌వే టు ఇండియా వద్ద సిక్కుల కవాతు.]] [[File:Nehru Center.jpg|thumb|right|నెహ్రూ సెంటర్ 1972లో బొంబాయిలో స్థాపించబడింది]] === 21వ శతాబ్దం === [[File:Mahim train blast.jpg|thumb|left|200px|2006 జూలై 11న జరిగిన రైలు బాంబు దాడుల్లో ముంబైలోని మహీం స్టేషన్‌లో బాంబు దాడిలో దెబ్బతిన్న కోచ్‌లలో ఒకటి.]] ఈ నగరం 21వ శతాబ్దంలో అనేక బాంబు దాడులను ఎదుర్కొంది. 2002 డిసెంబర్ 6న ముంబైలోని ఘట్కోపర్ స్టేషన్ సమీపంలో ఖాళీగా ఉన్న బెస్ట్ ( బృహన్ ముంబై ఎలక్ట్రిక్ సప్లై అండ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ ) బస్సు సీటు కింద ఉంచిన బాంబు పేలింది. సుమారు 2 మంది మరణించగా, 28 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{cite news|url=http://www.rediff.com/news/2002/dec/02mum.htm|title=Blast outside Ghatkopar station in Mumbai, 2 killed|date=6 December 2002|access-date=19 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080811153416/http://www.rediff.com/news/2002/dec/02mum.htm|archive-date=11 August 2008|publisher=[[rediff.com]] India Limited}}</ref> అయోధ్యలోని [[అయోధ్య]] [[బాబ్రీ మసీదు|బాబ్రీ మసీదు కూల్చివేత]] పదేళ్ల నాడు ఈ బాంబు దాడి జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 1992|title=1992: Mob rips apart mosque in Ayodhya|url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/6/newsid_3712000/3712777.stm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207084212/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/6/newsid_3712000/3712777.stm|archive-date=7 December 2008|access-date=11 November 2008|website=BBC}}</ref> 2003 జనవరి 27న, ముంబైలోని విలే పార్లే స్టేషన్ సమీపంలో సైకిల్‌పై ఉంచిన బాంబు పేలింది. ఈ బాంబు దాడిలో 1 మంది మరణించగా, 25 మంది గాయపడ్డారు. అప్పటి [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|భారత ప్రధాని]] [[అటల్ బిహారీ వాజపేయి]] నగరాన్ని సందర్శించడానికి ఒక రోజు ముందు ఈ పేలుడు సంభవించింది.<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/35711165.cms|title=1 killed, 25 hurt in Vile Parle blast|date=28 January 2003|work=The Times of India|access-date=19 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114012444/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/35711165.cms|archive-date=14 January 2009|location=India}}</ref> 2003 మార్చి 13న రైలు ముంబైలోని ములుండ్ స్టేషన్‌లోకి ప్రవేశిస్తుండగా రైలు కంపార్ట్‌మెంట్‌లో బాంబు పేలింది. 10 మంది మృతి చెందగా, 70 మంది గాయపడ్డారు. 1993 బొంబాయి బాంబు పేలుళ్ల పదవ వార్షికోత్సవం జరిగిన ఒక రోజు తర్వాత ఈ పేలుడు సంభవించింది.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2848123.stm|title=Fear after Bombay train blast|date=14 March 2003|work=BBC|access-date=19 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204104541/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2848123.stm|archive-date=4 December 2008}}</ref> 2003 జూలై 28న ఘట్కోపర్‌లో బెస్ట్ బస్సు సీటు కింద ఉంచిన బాంబు పేలింది. ఈ బాంబు దాడిలో 4 మంది మరణించగా, 32 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/2003/jul/28blast.htm|title=Blast in Ghatkopar in Mumbai, 4 killed and 32 injured|last=Vijay Singh|date=29 July 2003|access-date=19 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080908095938/http://www.rediff.com/news/2003/jul/28blast.htm|archive-date=8 September 2008|publisher=[[rediff.com]] India Limited|last2=Syed Firdaus Ashra}}</ref> 2003 ఆగస్టు 25న దక్షిణ ముంబై రెండు పేలుళ్లు జరిగాయి-ఒకటి గేట్ వే ఆఫ్ ఇండియా సమీపంలో, మరొకటి కల్బాదేవి జవేరి బజార్ వద్ద జరిగింది. కనీసం 44 మంది మరణించగా, 150 మంది గాయపడ్డారు. ఈ దాడికి ఏ గ్రూపు బాధ్యత వహించలేదు, కానీ పాకిస్తాన్ ఆధారిత [[లష్కరే తోయిబా]] ఈ దాడుల వెనుక ఉందని సూచించబడింది.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/25/newsid_3921000/3921475.stm|title=2003: Bombay rocked by twin car bombs|date=25 August 2003|work=BBC|access-date=19 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410202413/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/25/newsid_3921000/3921475.stm|archive-date=10 April 2012}}</ref> [[File:2008 Mumbai terror attacks Oberoi Restaurant.jpg|thumb|right|నవంబర్ 2008 దాడులలో దెబ్బతిన్న ఒబెరాయ్ ట్రైడెంట్ హోటల్]] 2005 జూలై 1న ముంబైలో కుండపోత వర్షాలు కురిశాయి, ఈ సమయంలో నగరం పూర్తిగా నిలిచిపోయింది. నగరంలో 24 గంటల్లో 37 అంగుళాలు (940 మిల్లీమీటర్లు) వర్షపాతం నమోదైంది-ఇది ఏ భారతీయ నగరానికైనా ఒకే రోజులో లభించిన అత్యధిక వర్షపాతం. సుమారు 83 మంది మరణించారు.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4720343.stm|title=Maharashtra monsoon 'kills 200'|date=25 July 2005|work=BBC|access-date=17 August 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081002144850/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4720343.stm|archive-date=2 October 2008}}</ref> 2006 జూలై 11న ముంబైలోని సబర్బన్ రైల్వే ఖార్, మహిమ్, మాటుంగా, జోగేశ్వరి, [[బోరివాలి]] వద్ద 11 నిమిషాల వ్యవధిలో ఏడు వరుస బాంబు పేలుళ్లు జరిగాయి, ఖార్, శాంటా క్రూజ్ మధ్య ఒకటి జరిగింది.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/07/11/mumbai.blasts/|title=At least 174 killed in Indian train blasts|date=11 July 2006|access-date=11 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080921031629/http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/07/11/mumbai.blasts/|archive-date=21 September 2008|publisher=CNN}}</ref> 209 మంది మరణించగా,<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/India/India_A_major_terror_target_/articleshow/3654886.cms|title=India: A major terror target|date=30 October 2008|work=The Times of India|access-date=11 November 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081102142444/http://timesofindia.indiatimes.com/India/India_A_major_terror_target_/articleshow/3654886.cms|archive-date=2 November 2008|location=India}}</ref> 700 మందికి పైగా గాయపడ్డారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=71404|title=Rs 50, 000 not enough for injured|date=21 July 2006|work=[[The Indian Express]]|access-date=11 November 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114034406/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=71404|archive-date=14 January 2009}}</ref> ముంబై పోలీసుల ప్రకారం, బాంబు పేలుళ్లను [[లష్కరే తోయిబా]], స్టూడెంట్స్ ఇస్లామిక్ మూవ్మెంట్ ఆఫ్ ఇండియా (సిమ్ఐ) నిర్వహించాయి.<ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/09/30/india.bombs/index.html?section=cnn_world#|title=India police: Pakistan spy agency behind Mumbai bombings|date=1 October 2006|access-date=11 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423062022/http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/09/30/india.bombs/index.html?section=cnn_world|archive-date=23 April 2009|publisher=CNN}}</ref> 2008లో ముంబైలోని ఉత్తర భారత వలసదారులపై [[రాజ్ థాకరే|రాజ్ ఠాక్రే]] నేతృత్వంలోని [[మహారాష్ట్ర నవనిర్మాణ్ సేన]] (ఎంఎన్ఎస్) కార్యకర్తలు ఈ నగరంపై విదేశీ వ్యతిరేక దాడులను ఎదుర్కొన్నారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1151247|title=Thackeray continues tirade against North Indians|date=16 February 2008|work=[[Daily News & Analysis]]|access-date=19 August 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080603221102/http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1151247|archive-date=3 June 2008}}</ref> దాడులలో ఉత్తర భారత టాక్సీ డ్రైవర్లపై దాడి, వారి వాహనాలను దెబ్బతీయడం ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20080045337|title=North Indian taxi drivers attacked in Mumbai|date=29 March 2008|access-date=19 August 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602030546/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20080045337|archive-date=2 June 2008|publisher=[[NDTV]]}}</ref> ఆటోమేటిక్ ఆయుధాలు, గ్రెనేడ్లను ఉపయోగించి 10 మంది సాయుధ పాకిస్తానీ పురుషులు పది సమన్వయ ఉగ్రవాద దాడుల పరంపరను 2008 నవంబర్ 26న ప్రారంభించి 2008 నవంబర్ 29న ముగిసింది. ఈ దాడుల ఫలితంగా 164 మంది మరణించారు, 308 మంది గాయపడ్డారు అనేక ముఖ్యమైన భవనాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.<ref name="Casualties2">{{cite press release |url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=45446 |publisher=Press Information Bureau ([[Government of India]]) |date=11 December 2008 |title=HM announces measures to enhance security |access-date=14 December 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705071324/http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=45446 |archive-date=5 July 2015}}</ref> 2011 జూలై 13న 18:54 & 19:06 IST మధ్య నగరంలో మళ్లీ మూడు సమన్వయ బాంబు పేలుళ్లు జరిగాయి. ఒపేరా హౌస్, జవేరి బజార్, దాదర్‌లలో పేలుళ్లు సంభవించాయి, దీనిలో 26 మంది మరణించగా, 130 మంది గాయపడ్డారు.<ref>{{cite web|date=13 July 2011|title=3 bomb blasts in Mumbai; 8 killed, 70 injured|url=http://ibnlive.in.com/news/twin-blasts-in-mumbai-15-injured/167291-3.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714134846/http://ibnlive.in.com/news/twin-blasts-in-mumbai-15-injured/167291-3.html|archive-date=14 July 2011|access-date=20 February 2012|publisher=[[CNN-IBN]]}}</ref><ref name="twentysix2">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Mumbai-blasts-Death-toll-rises-to-26/H1-Article1-727292.aspx|title=Mumbai-blasts-Death-toll-rises-to-26|date=13 July 2011|newspaper=[[Hindustan Times]]|access-date=20 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120905103034/http://www.hindustantimes.com/Mumbai-blasts-Death-toll-rises-to-26/H1-Article1-727292.aspx|archive-date=5 September 2012}}</ref><ref name="Victims2">{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/death-toll-in-mumbai-terror-blasts-rises-to-19-119692|title=Death toll in Mumbai terror blasts rises to 19|date=15 July 2011|access-date=20 February 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717012938/http://www.ndtv.com/article/india/death-toll-in-mumbai-terror-blasts-rises-to-19-119692|archive-date=17 July 2011|publisher=[[NDTV]]}}</ref> నగరంలోని [[వాంఖెడే స్టేడియం|వాంఖడే స్టేడియం]] [[2011 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] ఫైనల్ వేదికగా ఉంది, ఇక్కడ [[1983 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]] తర్వాత [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|భారత్]] రెండోసారి ఛాంపియన్‌గా అవతరించింది. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[పూణే చరిత్ర]] * [[బీడ్ చరిత్ర]] * [[నాసిక్ చరిత్ర]] * [[బళ్లారి చరిత్ర]] * [[రాయ్‌గడ్ జిల్లా చరిత్ర]] * [[ఔరంగాబాద్ చరిత్ర]] * [[నాగ్‌పూర్ చరిత్ర]] * [[ముంబైలోని కోటల జాబితా]] * [[ఇస్లామిక్ పాలనలో ముంబై చరిత్ర]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర చరిత్ర]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నగరాలు పట్టణాలు]] 64l05uzd7odsngekdb71fjk5wu4pc50 0 485206 4991351 4990573 2026-10-29T15:21:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991351 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = భారతదేశం | flag_year = | flag_image = | type = శాసనసభ | vote_type = పాపులర్ | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | registered = 9,50,311 ({{down}} 6.01%) | turnout = 89.87% ({{increase}} 6.43 [[శాతం పాయింట్|pp]])<ref name="TO">{{cite news |url=https://www.newsonair.gov.in/puducherry-records-highest-ever-voter-turnout-of-89-87-per-cent-in-assembly-elections/ |title=Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[All India Radio]] }}</ref> | previous_year = 2021 | outgoing_members = [[ పుదుచ్చేరి 15వ శాసనసభ]] | election_date = 2026 ఏప్రిల్ 9 | elected_members =పుదుచ్చేరి 16వ శాసనసభ | next_election = | next_year = 2031 | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని 33 స్థానాలలో 30 స్థానాలకు{{efn|ముగ్గురు సభ్యులను [[లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్]] నామినేట్ చేస్తారు.}} | majority_seats = 17 | opinion_polls = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు#సర్వేలు, పోల్స్ | image_size = | map_image = {{Switcher|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency.svg|250px]]|పార్టీల వారీగా ఫలితాలు|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency (Alliance).svg|250px]]|కూటముల వారీగా ఫలితాలు}} | map_size = | map_caption = పుదుచ్చేరిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల పటం | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | before_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | after_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | image1 = {{CSS image crop|Image=The Chief Minister of Puducherry, Shri N. Rangaswamy calling on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on March 16, 2015 (N. Rangaswamy) (cropped).jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=12|oTop=8}} | leader1 = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | party1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|AINRC]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ (NDA)]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]]<br>[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] | last_election1 = 25.85%, 10 స్థానాలు | seats1 = '''12''' | seat_change1 = {{up}} 2 | popular_vote1 = '''2,00,292''' | percentage1 = '''23.12%''' | swing1 = {{down}} 0.73 [[శాతం పాయింట్|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image=Indian election symbol rising sun.svg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=100|oLeft=10|oTop=0}} | leader2 = [[ఆర్. శివ]] | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే (DMK)]] | leader_since2 = 2011 | leaders_seat2 = [[విల్లియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లియనూర్]] ''(ఓటమి)'' | alliance2 = [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్పీఏ (SPA)]] | last_election2 = 18.51%, 6 స్థానాలు | seats2 = 5 | seat_change2 = {{down}} 1 | popular_vote2 = 1,19,036 | percentage2 = 13.74% | swing2 = {{down}} 4.79 [[శాతం పాయింట్|pp]] | map = | votes_counted = | reporting = | declared = | last_update = }} [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని మొత్తం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|30 మంది సభ్యులను]] ఎన్నుకోవడానికి 2026 ఏప్రిల్ 9న [[పుదుచ్చేరి]]లో శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. 2026 మే 4న ఓట్లను లెక్కించి, [[భారత ఎన్నికల సంఘం]] ఫలితాలను ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో కాంగ్రెస్‌కు ఎదురుదెబ్బ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126078979|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు 2026 - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/resources/idt-59b7a895-116d-4f08-8454-b16ab74f1a4c|access-date=2026-05-06|website=News తెలుగు|language=te-IN}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది. ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఇదే అత్యధిక ఓటింగ్ శాతం.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో పోలింగ్‌ స్ఫూర్తిదాయకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126062984|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref> == నేపథ్యం == భారతదేశంలో [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|శాసనసభ]] ఎన్నికలు సాధారణంగా ఐదేళ్లకు ఒకసారి జరుగుతాయి, శాసనసభ సభ్యులు ఏక-సభ్యుల నియోజకవర్గాల నుండి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి నేరుగా ఎన్నికవుతారు.. [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] పదవీకాలం 2026 జూన్ 15తో ముగియనుంది.<ref>{{Cite web|title=Term of the Houses|url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|archive-date=7 August 2025|access-date=1 June 2025|website=[[Election Commission of India]]}}</ref> 2021 ఏప్రిల్ లో జరిగిన మునుపటి శాసనసభ ఎన్నికలలో, [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్. ఆర్. కాంగ్రెస్]] నేతృత్వంలోని [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]], శాసనసభలోని 30 సీట్లలో 16 స్థానాలను గెలుచుకుంది. తరువాత [[ఎన్. రంగస్వామి]] [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రిగా]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|title=NR Congress-BJP alliance emerges victorious in Puducherry assembly polls|date=3 May 2021|work=Business Standard|access-date=1 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206233900/https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|archive-date=6 December 2022}}</ref> 2025 చివరి భాగంలో, [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 24 సంవత్సరాల తరువాత, ఓటర్ల జాబితాలను సవరించడానికి ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ నిర్వహించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/sir-rollout-schedule-announced-in-puducherry/article70215905.ece|title=SIR rollout schedule announced in Puducherry|date=29 October 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=2 November 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == షెడ్యూలు == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 2026 మార్చి 15న పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలకు షెడ్యూల్ను ప్రకటించింది.<ref name="Sch">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/puducherry-election-2026-dates-voting-on-april-9-results-on-may-4-101773570748747.html|title=Puducherry election dates: Voting on April 9, results on May 4|date=15 March 2026|work=The Hindustan Times|access-date=15 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నోటిఫికేషన్ | 2026 మార్చి 16 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 23 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన | 2026 మార్చి 24 |- |నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 26 |- |పోలింగ్ |''' 2026 ఏప్రిల్ 9''' |- |ఓట్ల లెక్కింపు |''' 2026 మే 4''' |- |ఎన్నికల ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి గడువు | 2026 మే 6 |} == పార్టీలు, కూటములు == === ఏఐఎన్‌ఆర్‌సి నేతృత్వంలోని కూటమి === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ సీట్ల పంపకం మ్యాప్]] <!-- Per [[MOS:NOSECTIONLINKS]]: for technical reasons, section headings should, among other things, not contain links, citations, or template transclusions. --> [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election NDA Seat Sharing Map.svg|thumb|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి సీటు షేరింగ్ మ్యాప్]] నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్‌కు సీట్ల పంపకం 20 మార్చి 2026న ఖరారు చేయబడింది. {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center; | colspan="6" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి]]'''{{efn|name=NDA|<ref name="NDA">{{cite web |date=20 March 2026 |title=Puducherry Assembly Polls: AINRC, BJP Seat Sharing Deal |url=https://www.deccanherald.com/india/puducherry/ainrc-bjp-finalise-seat-sharing-for-puducherry-assembly-polls-3938803 |access-date=20 March 2026 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/02/14/puducherry-bjp-draws-clear-strategy-to-fight-the-election-in-alliance-with-cm-rangaswamys-ainrc.html |title=Puducherry: BJP draws clear strategy to fight the election in alliance with CM Rangaswamy's AINRC |date=14 February 2026 |access-date=14 February 2026 |work=[[The Week (magazine)|The Week]]}}</ref><ref>{{cite news |date=19 April 2025 |title=Mansukh Mandaviya appointed BJP in-charge for Puducherry ahead of 2026 polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/mansukh-mandaviya-appointed-bjp-in-charge-for-puducherry-ahead-of-2026-polls/articleshow/120434534.cms?from=mdr |access-date=1 June 2025 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{cite news|title=AIADMK seeks reshuffle of police officers working in suburban and rural areas in Puducherry|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/aiadmk-seeks-reshuffle-of-police-officers-working-in-suburban-and-rural-areas-in-puducherry/article69772570.ece|work=[[The Hindu]]|date=4 July 2025|access-date=18 November 2025|issn=0971-751X|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |date=14 December 2025 |title=Businessman Jose Charles Martin floats new party in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/businessman-jose-charles-martin-floats-new-party-in-puducherry/article70395118.ece |access-date=15 February 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>}} |- ! colspan=2 | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | [[File:All India N.R. Congress.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|50px]] | align=left|[[ఎన్. రంగస్వామి]] | 16 |- | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | [[File:BJP flag.svg|50px]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px]] | align=left|[[వి.పి. రామలింగం|వి.పి.రామలింగమే]] | 10 |- | {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:AIADMK Flag.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol two leaves.svg|50px]] | align=left|ఎ. అన్బళగన్ | 2 |- | style="background-color:#002395;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి]] | | [[File:Indian Election Symbol Watermelon.jpg|50px]] | align=left|జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్ | 2 |- ! colspan="5" | Total ! 30 |} === సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] సీట్ల పంపకం పటం]] 2026 మార్చి 23న ఖరారు చేయబడిన సీట్ల పంపకం ఒప్పందం ప్రకారం, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], 17 స్థానాలలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], 13 స్థానాల్లో పోటీ చేయడానికి అంగీకరించాయి.<ref name="SPA2">{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817|title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy|date=23 March 2026|work=India TV|access-date=23 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-congress-dmk-leaders-to-meet-again-for-seat-sharing-talks/article70746493.ece|title=Puducherry Assembly election 2026: Congress, DMK leaders to meet again for seat-sharing talks|date=15 March 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2026}}</ref> అయితే, డిఎంకేకి కేటాయించిన ఐదు స్థానాల్లో కాంగ్రెస్ అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టింది. దీని ఫలితంగా ఈ ఐదు నియోజకవర్గాల్లో రెండు పార్టీల మధ్య స్నేహపూర్వక పోటీలు జరిగాయి.<ref name="INDI2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry|title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry|date=26 March 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 March 2026}}</ref> డిఎంకే తన కోటా నుండి ఒక సీటును [[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] పార్టీకి కేటాయించింది. అయితే, సీట్ల పంపకంపై విభేదాలను పేర్కొంటూ విసికే పార్టీ 2026 మార్చి 24న కూటమి నుండి వైదొలుగుతున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-upset-vck-exits-dmk-congress-alliance-decides-to-contest-alone/article70778441.ece|title=Puducherry elections 2026: Upset VCK exits DMK-Congress alliance, decides to contest alone|date=25 March 2026|work=The Hindu|access-date=25 March 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> అయితే, ఏప్రిల్ 6న, తమకు కేటాయించిన ఔల్‌గ్రెట్ నియోజకవర్గం మినహా, తాము అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టిన మిగిలిన మూడు స్థానాల్లో కూటమి అభ్యర్థులకు మద్దతు ఇస్తామని విసికే పార్టీ ప్రకటించింది.<ref name="VCK2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|date=6 April 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 April 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="6" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px]] | [[File:INC Hand.svg|30px]] | align="left" |[[వి. వైతిలింగం]] | 21<ref name="SPA">{{cite news |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817 |title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy |work=[[India TV]] |date=23 March 2026 |access-date=23 March 2026}}</ref><ref name="INDI">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry |title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry |date=26 March 2026 |access-date=31 March 2026 |work=The New Indian Express}}</ref> |- | {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:Flag DMK.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol rising sun.svg|50px]] | align="left" |[[ఆర్. శివ]] | 13<ref name="SPA" /> |- | {{Full party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | [[File:Viduthalai Chiruthaigal Katchi banner.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Bucket.png|50px]] | align="left" |Deva Pozhilan<ref>{{cite news |title=VCK workers stage demonstration|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/vck-workers-stage-demonstration/article69293830.ece |work=[[The Hindu]] |date=5 March 2025 |access-date=28 November 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN}}</ref> | 4<ref name="VCK">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|work=The New Indian Express|date=6 April 2026|access-date=6 April 2026}}</ref> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30+8{{efn|name=FF|Friendly contests in eight constituencies.}} |} === టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి === 2026 మార్చి 22న, [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] (టీవీకే) పుదుచ్చేరిలోని 30 నియోజకవర్గాలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించింది.<ref name="TVK">{{cite news|url=https://www.dailythanthi.com/tn-election-2026/tvk-candidate-list-for-puducherry-elections-released|title=புதுச்சேரி தேர்தலுக்கான த.வெ.க. வேட்பாளர் பட்டியல் வெளியீடு|date=22 March 2026|work=[[Daily Thanthi]]|access-date=23 March 2026|language=ta|trans-title=TVK releases candidate list for Puducherry elections}}</ref> తదనంతరం, జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి నేతృత్వంలోని [[నేయం మక్కల్ కజగం]], టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో చేరింది. దానికి రెండు సీట్లు కేటాయించబడ్డాయి.<ref name="NMK2">{{cite news|url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html|title=TVK Alliance in Puducherry|date=23 March 2026|work=News18|access-date=23 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |- | colspan="7" | '''[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | style="text-align: left;" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగా వెట్రి కజగం]] || | [[File:Indian Election Symbol Whistle.svg|50px]] | align="left" |[[చంద్రశేఖరన్ జోసెఫ్ విజయ్|విజయ్]] (నటుడు)<ref name="NMK">{{cite news |date=23 March 2026 |title=TVK Alliance in Puducherry |url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html |access-date=23 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref> | 28<ref name="NMK" /> |- | style="background:#FFFF00" | | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి#నేయం మక్కల్ కజగం|నేయం మక్కల్ కజగం]] | | [[File:AMMK SYMBOL PRESSURE COOKER.png|50px]] | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి]]<ref name="NMK" /> | 2<ref name="NMK" /> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30 |} === ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్ === 2026 మార్చి 20న, [[పట్టాళి మక్కల్ కట్చి|పట్టాలి మక్కల్ కట్చికి]] చెందిన [[ఎస్. రామదాసు]] నేతృత్వంలోని వర్గం, పుదుచ్చేరిలో జరిగే శాసనసభ ఎన్నికల కోసం [[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]] నేతృత్వంలోని [[ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం]] (AIPTMMK)తో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref name="PMKR">{{cite news|url=https://theprint.in/india/ramadoss-led-pmk-sasikalas-outfit-join-forces-for-assembly-polls-in-tamil-nadu-puducherry/2885007/|title=Ramadoss-led PMK, Sasikala{{'}}'s outfit join forces for Assembly polls in Tamil Nadu and Puducherry|date=20 March 2026|work=[[ThePrint]]|access-date=21 March 2026}}</ref>2026 మార్చి 25న, ఎన్నికల కోసం [[సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం|సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగంకు]] (ఎన్ఎంఎంకే) చెందిన జి. సత్యమూర్తి, AIPTMMKకి చెందిన శశికళ మధ్య సీట్ల షేరింగ్ ఒప్పందం జరిగింది.<ref name="Sengol2">{{cite news|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..!|date=25 March 2026|work=[[Dinakaran]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry}}</ref><ref name="Seat2">{{cite news|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election|title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி|date=26 March 2026|work=[[Maalai Malar]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing}}</ref> {| class="wikitable" width="55%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Green}} |- | colspan="7" | '''ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్''' |- ! colspan="2" | Party ! Flag ! Symbol ! Leader ! Seats |- | style="background:green" | | align="left" |సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | | [[File:Diamond, Election symbol of Subi, leader of The Future India Party.svg|55px]] | align="left" |సత్యమూర్తి | 10<ref name="Sengol">{{cite news |date=25 March 2026|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..! |trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance |access-date=31 March 2026|work=[[Dinakaran]] |language=ta}}</ref> |- | style="background:black" | | align="left" |ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | |[[File:Indian Election Symbol Coconut Farm.jpg|50px]] | align="left" |[[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]]<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sasikala-announces-her-partys-name-all-india-puratchi-thalaivar-makkal-munnetra-kazhagam/article70738382.ece|title=Sasikala announces her party's name: All India Puratchi Thalaivar Makkal Munnetra Kazhagam|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2026|access-date=13 March 2026}}</ref> | 4<ref name="Seat">{{cite news |date=26 March 2026 |title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி |trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election |access-date=31 March 2026|work=[[Maalai Malar]] |language=ta}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 14 |} === ఇతరులు === 2026 మార్చి 7, [[నామ్ తమిళర్ కట్చి|నామ్ తమిళర్ కచ్చి]] ఎన్నికలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించిన మొదటి పార్టీగా నిలిచింది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని 30 నియోజకవర్గాలలో 28 నియోజకవర్గాలలో పోటీ చేయాలనే తన ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది.<ref name="NTK">{{cite news |date=7 March 2026 |title=NTK announces candidates for Assembly polls in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ntk-announces-candidates-for-assembly-polls-in-puducherry/article70716660.ece |access-date=11 March 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> తమిళనాడులోని [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్‌లో]] భాగమైన [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] మరియు [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]], కూటమి నుండి వైదొలిగి, వరుసగా నాలుగు, రెండు నియోజకవర్గాలలో స్వతంత్రంగా అభ్యర్థులను నిలబెట్టాయి.<ref name="INDI" /> {| class="wikitable" width="50%" style="text-align:center; ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! స్థానాలు |- | {{Full party name with color|Naam Tamilar Katchi}} | | [[File:NTK-EC-Symbol.jpg|50px]] | align=left|[[సీమాన్ (రాజకీయవేత్త)|సీమాన్]]<ref>{{cite news |date=9 December 2025 |title=Seeman backs TVK chief on UT's statehood |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/seeman-backs-tvk-chief-on-uts-statehood-856067 |access-date=13 March 2026 |work=[[DT Next]] }}</ref> | 28<ref name="NTK"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} | [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]] | align=left|S. రామచంద్రన్<ref>{{cite news |title=CPI (M) demands scrapping of Smart Meter project in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20251028150536/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-date=28 October 2025 |access-date=20 March 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> | 4<ref name="INDI"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India}} | [[File:CPI-banner.svg|50px]] | [[File:CPI symbol.svg|50px]] | align=left|ఎ. ఎం. సలీం<ref>{{cite news |title=Saleem re-elected secretary of CPI's Puducherry unit |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/saleem-re-elected-secretary-of-cpis-puducherry-unit/article70008704.ece |work=[[The Hindu]] |date=3 September 2025 |access-date=11 September 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN }}</ref> | 2<ref name="INDI"/> |- |} == ఓటింగ్ శాతం == {| class="wikitable sortable" |+ఓటింగ్ శాతం !జిల్లా !ఓటింగ్% |- |[[కారైకాల్]] |86.77% |- |[[మాహె జిల్లా|మాహె]] |77.41% |- |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |90.47% |- |[[యానాం]] |93.35% |- !మొత్తం !91.23% |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత<ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return|date=4 May 2026|work=The Times of India|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|archive-date=12 October 2026}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|archive-date=12 October 2026|publisher=Deccan Herald|language=en}}</ref> ! colspan="5" |రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" |మార్జిన్ ! rowspan="2" |% |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- | rowspan="23" |పుదుచ్చేరి !1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |టిపిఆర్ సెల్వామే |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |6,110 |20.71 |- !2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |701 |2.32 |- !3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయ]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |E. థీప్‌పైంతన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |- !4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |7,050 |19.92 |- !5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |1,970 |5.01 |- !6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |4,234 |11.79 |- !7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతం |{{party color cell|Independent}} |14,633 |51.35 |కెఎస్పి రమేష్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |7,004 |24.58 |- !8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |584 |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ. వినాయగం | align="left" |ఎన్ఎంకె |5,583 |23.68 |4,441 |18.83 |- !10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] | align="left" |ఎల్.జె.కె. |16,592 |53.14 |పీకే దేవదాస్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |10,205 |32.69 |- !11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి.పి. శివకొళుంధు]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతియనాథన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |1,417 |5.29 |- !12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |[[పి.ఎం.ఎల్. కళ్యాణసుందరం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |447 |1.42 |- !13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |952 |4.04 |- !14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |విఘ్నేష్ కన్నన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |విపి రామలింగమే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |287 |1.54 |- !15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |ఎ. అన్బలగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |1,026 |4.46 |- !16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి |{{party color cell|Neyam Makkal Kazhagam}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |1,201 |6.13 |- !17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |వి. కార్టిగ్వేనే |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిసేకర్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |7,376 |29.78 |850 |3.43 |- !18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |2,371 |7.60 |- !19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |అయ్యప్పన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి. విజయలక్ష్మి |{{party color cell|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |603 |1.75 |- !20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |బి. రాము |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |3,093 |9.55 |- !21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |ఇ. మోహన్‌దాస్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |4,061 |12.87 |- !22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |రాజవేలు | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |6,689 |23.29 |- !23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి. త్యాగరాజన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |2,397 |8.73 |- | rowspan="5" |కారైకల్ !24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |వి. విఘ్నేశ్వరన్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |14,368 |50.54 |చందిర ప్రియాంగ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |4,499 |15.63 |- !25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |9,526 |34.07 |- !26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఏఎం రంజిత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |2,653 |9.09 |- !27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఏవీఎస్ శక్తివేల్ ప్రభు |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |5,862 |22.97 |- !28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |మీనాక్షిసుందరం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |ఎం. నాగతియగరాజన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |2,018 |7.60 |- |మహే !29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |టి. అశోక్ కుమార్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |8,375 |35.19 |రమేష్ పరంబత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |1,115 |4.69 |- |యానం !30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |4,568 |12.75 |} == సర్వేలు, పోల్స్ == === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+సీట్ల అంచనాలు ! rowspan="2" | పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేదీ | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}"| | bgcolor="{{party color|Other}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి నేతృత్వంలోని అలయన్స్|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్.పి.ఎ]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే+]] ! ఇతరులు |- |align=left|యాక్సిస్ మై ఇండియా<ref name="NDTV">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/exit-poll-results-live-nda-to-get-second-straight-term-in-puducherry-with-16-20-of-30-seats-ndtv-exit-poll-11426458 |title=NDA To Get Second Straight Term In Puducherry With 16-20 Of 30 Seats: Axis My India Exit Poll |work=[[NDTV]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026 }}</ref> | rowspan="5" |2026 ఏప్రిల్ 29 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-20}}''' |6-8 |2-4 |1-3 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|8-14}}''' |- |align=left|కామాఖ్య అనలిటిక్స్<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|17-24}}''' |4-7 |1-7 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|10-20}}''' |- |align=left|పీపుల్స్ పల్స్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-19}}''' |10-12 |1-3 |1-2 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|4-9}}''' |- |align=left|ప్రజా పోల్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|19-25}}''' |6-10 |1-6 |0 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|9-19}}''' |- |align=left|జేవీసీ<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|15-17}}''' |11-13 |1-2 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|2-6}}''' |} == ఓటింగ్ == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] ప్రకారం, పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో 9,50,311 మంది ఓటర్లు ఓటు వేయడానికి అర్హత పొందారు. వీరిలో 4,46,361 మంది పురుషులు, 5,03,810 మంది మహిళలు, 140 మంది తృతీయ లింగ ఓటర్లు ఉన్నారు.<ref name="final voter list">{{cite web |date=14 February 2026 |title=Puducherry publishes final electoral roll; over 9.4 lakh voters registered |url=https://madhyamamonline.com/india/puducherry-publishes-final-electoral-roll-94-lakh-voters-registered-1494920 |access-date=15 March 2026 |work=Madhyam}}</ref>9 ఏప్రిల్ 2026న పోలింగ్ జరిగింది. ఈ ఎన్నికలలో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది, ఇది ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో అత్యధికం.'''<ref name="TO" />''' == ఫలితాలు == === కూటమి లేదా పార్టీ ద్వారా === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2" | కూటమి లేదా పార్టీ<ref>https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywiseresult-U07.htm</ref> ! colspan="3" | జనాదరణ పొందిన ఓట్లు ! colspan="3" | స్థానాలు |- ! ఓట్లు ! % ! ±[[శాతం పాయింట్|pp]] ! పోటీ ! గెలుపు ! +/- |- | rowspan="5" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} | rowspan="5" align="left" |[[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి. నేతృత్వంలోని కూటమి|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] | {{Party color cell|All India N.R. Congress}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్|AINRC]] | {{formatnum:200292}} | 23.12 | {{color|#FF0000|▼}} 2.73 | 16 | 12 | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} | align="left" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | {{formatnum:105583}} | 12.19 | {{color|#FF0000|▼}} 1.47 | 10 | 4 | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | style="background-color:#002395; width: 2px;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి|LJK]] | {{formatnum:19903}} | 2.30 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | {{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ADMK]] | {{formatnum:9399}} | 1.09 | {{color|#FF0000|▼}} 3.05 | 2 | 1 | {{color|#00FF00|▲}} 1 |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:335177}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 38.70 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 30 | style="color:black;background:#fde8d2" | 18 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | rowspan="4" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} | rowspan="4" align="left" |[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] | {{Party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | {{formatnum:119036}} | 13.74 | {{color|#FF0000|▼}} 4.77 | 13 | 5 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Indian National Congress}} | align="left" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | {{formatnum:151934}} | 17.54 | {{up}}1.83 | 22 | 1 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | align="left" |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] | {{formatnum:1232}} | 0.14 | {{color|#FF0000|▼}} 0.53 | 2 | 0 | {{steady}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:272202}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 31.42 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30'''{{efn|name=FF}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 6 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | rowspan="3" style="background:#A00000" | | rowspan="3" align="left" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి|TVK+]] | {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | align="left" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] | {{formatnum:144817}} | 16.72 | {{new}} | 28 | 2 | {{new}} |- | style="background:yellow" | | align="left" |NMK | {{formatnum:15543}} | 1.79 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" |{{formatnum:160360}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 18.51 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30''' | style="color:black;background:#fde8d2" | 3 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} |- | {{Party color cell|Others}} | colspan="3" align="left" |ఇతరులు | {{formatnum:2754}} | 0.32 | {{Steady}} | 30 | 0 | {{steady}} |- | {{Party color cell|Independent politician}} | colspan="3" align="left" | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] | {{formatnum:75185}} | 8.68 | {{color|#FF0000|▼}} 4 | 117 | 3 | {{color|#FF0000|▼}} 3 |- | {{Party color cell|None of the above (India)}} | colspan="3" align="left" | [[నోటా]] | {{formatnum:6633}} | 0.77 | {{color|#FF0000|▼}} 0.52 ! colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- ! colspan="4" | మొత్తం ! {{formatnum:866139}} ! 100% ! — ! 294 ! 30 ! — |} === జిల్లాల వారిగా === {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;font-size:94%;" |+ ! rowspan=2 |జిల్లా ! rowspan=2 |సీట్లు | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|United Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | |- ! class="wikitable" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! class="wikitable" |[[ఇండియా కూటమి|INDIA]] ! class="wikitable" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని అలయన్స్|TVK+]] ! class="wikitable" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 23 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|14 |5 |3 |1 |- ![[కరైకల్ జిల్లా|కరైకల్]] ! 5 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|3 |1 |0 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మహే]] ! 1 |0 |0 |0 |style="background:{{party color|Independent politician}};color:black;"|1 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 1 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|1 |0 |0 |0 |- ! మొత్తం ! 30 !style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|18 !6 !3 !3 |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {|class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;white-space:nowrap;font-size:90%;" ! rowspan="2" | జిల్లా ! colspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="5" | విజేత<ref name="Puducherry Assembly election 2026: full list of winners">{{cite news |last1= |title=Puducherry Assembly election 2026: full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200315/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |archive-date=12 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners">{{cite news |title=Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners |url=https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Indian Express |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200321/https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |work=The Times of India}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers |url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |publisher=Deccan Herald |language=en}}</ref> ! colspan="5" | రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" | మార్జిన్ ! rowspan="2" | % |- ! # ! పేరు ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! data-sort-type=number|ఓట్లు ! % ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! ఓట్లు ! % |- | rowspan="23" | [[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 1 | [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] | {{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |[[టి.పి.ఆర్. సెల్వమే|టి.పి.ఆర్.సెల్వమే]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |style="background:#FF9933;color:white" |6,110 |style="background:#FF9933;color:white" |20.71 |- ! 2 | [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్|సాయి శరవణన్ కుమార్]] | {{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |style="background:#800020;color:white" |701 |style="background:#800020;color:white" |2.32 |- ! 3 | [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |ఇ. తీప్పైంతన్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |4,018 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |12.84 |- ! 4 | [[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |7,050 |style="background:#9FE2BF;color:black" |19.92 |- ! 5 | [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,970 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.01 |- ! 6 | [[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,234 |style="background:#9FE2BF;color:black" |11.79 |- ! 7 | [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతమ్ |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |14,633 |51.35 |కె. ఎస్. పి. రమేష్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |style="background:#DCDCDC;color:black" |7,004 |style="background:#DCDCDC;color:black" |24.58 |- ! 8 | [[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |style="background:#9FE2BF;color:black" |584 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ.వినాయకం |style="background:yellow"| | align="left" |[[నేయం మక్కల్ కళగం|NMK]] |5,583 |23.68 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,441 |style="background:#9FE2BF;color:black" |18.83 |- ! 10 | [[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] |bgcolor=#002395| | align="left" |లచ్చియ జననాయక కట్చి |16,592 |53.14 |పి. కె. దేవదాస్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |style="background:#002395;color: white"|10,205 |style="background:#002395;color: white"|32.69 |- ! 11 | [[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి. పి. శివకొళుండు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతినాథన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,417 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.29 |- ! 12 | [[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |పి. ఎం. ఎల్. కళ్యాణసుందరం |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |style="background:#FA2223;color:white" |447 |style="background:#FA2223;color:white" |1.42 |- ! 13 | [[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |style="background:#9FE2BF;color:black" |952 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4.04 |- ! 14 | [[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] | [[విఘ్నేష్ కన్నన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |వి.పి.రామలింగమే |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |style="background:#fa2223;color:white" |287 |style="background:#fa2223;color:white" |1.54 |- ! 15 | [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |ఎ. అన్బళగన్ | {{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam|shortname=ADMK}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |style="background:#009933;color:white" |1,026 |style="background:#009933;color:white" |4.46 |- ! 16 | [[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |{{party name with color|Neyam Makkal Kazhagam|shortname=NMK|color=#FFFF00}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |style="background:#FFFF00;color:black" |1,201 |style="background:#FFFF00;color:black" |6.13 |- ! 17 | [[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] | [[వి. కార్టిగ్వేనే]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిశేఖర్ | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |7,376 |29.78 |style="background:#fa2223;color:white" |850 |style="background:#fa2223;color:white" |3.43 |- ! 18 | [[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |style="background:#FF9933;color:white" |2,371 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- ! 19 | [[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[సి. అయ్యప్పన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి.విజయలక్ష్మి |{{party name with color|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |style="background:#9FE2BF;color:black" |603 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.75 |- ! 20 | [[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[బి. రాము]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |style="background:#800020;color:white" |3,093 |style="background:#800020;color:white" |9.55 |- ! 21 | [[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |[[ఇ. మోహన్‌దాస్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party name with color|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,061 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.87 |- ! 22 | [[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |style="background:#9FE2BF;color:black" |6,689 |style="background:#9FE2BF;color:black" |23.29 |- ! 23 | [[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి.త్యాగరాజన్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |style="background:#fa2223;color:white" |2,397 |style="background:#fa2223;color:white" |8.73 |- | rowspan="5" | [[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] ! 24 | [[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |[[వి. విఘ్నేశ్వరన్]] | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |14,368 |50.54 |[[చందిర ప్రియాంగ]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4,499 |style="background:#DCDCDC;color:black" |15.63 |- ! 25 | [[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |[[జి.ఎన్.ఎస్. రాజశేఖరన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |style="background:#FF9933;color:white" |9,526 |style="background:#FF9933;color:white" |34.07 |- ! 26 | [[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఎ. ఎం. రంజిత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |style="background:#9FE2BF;color:black" |2,653 |style="background:#9FE2BF;color:black" |9.09 |- ! 27 | [[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఎ.వి.ఎస్.శక్తివేల్ ప్రభు |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |style="background:#fa2223;color:white" |5,862 |style="background:#fa2223;color:white" |22.97 |- ! 28 | [[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |[[టి.కె.ఎస్.ఎం. మీనాచ్చిసుందరం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |ఎం. నాగతీయగరాజన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |style="background:#FF9933;color:white" |2,018 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- | [[మాహె జిల్లా|మాహే]] ! 29 | [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |[[టి. అశోక్ కుమార్]] |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |8,375 |35.19 |రమేష్ పరంబత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |style="background:#DCDCDC;color:black" |1,115 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4.69 |- | [[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 30 | [[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,568 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.75 |} == ఉప ఎన్నికలు == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! తేదీ ! క్ర.సం. ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికలకు ముందు ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికలకు ముందు పార్టీ ! కారణం ! ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ |- | 2026 అక్టోబరు 6 <ref name="MCC_Thattanchavady">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/mcc-applicable-only-to-thattanchavady-constituency-for-october-6-bypoll-in-puducherry/article71439197.ece|title=MCC applicable only to Thattanchavady constituency for October 6 bypoll in Puducherry|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Thattanchavady_Bypoll_Second">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/thattanchavady-faces-bypoll-for-second-time-in-a-short-span/article71442846.ece|title=Thattanchavady faces bypoll for second time in a short span|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> ! 9 | తట్టంచావడి | [[ఎన్. రంగస్వామి]] | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ ! {{efn|name=byelection|[[N. Rangaswamy]] contested two constituencies simultaneously during the election and won both. Subsequently, He vacated the [[Thattanchavady Assembly constituency|Thattanchavady seat]] and retained the [[Mangalam Assembly constituency|Mangalam seat]], as per Section 70 of the [[Representation of the People Act, 1951]], which forbids any MLA or MP from representing two constituencies for more than 14 days and stipulates that they must resign from one of the two seats within the said time.}} |అశోక్ ఆనంద్ <ref name="Ashok_Anand_Wins_AIR">{{cite news|url=https://newsonair.gov.in/ainrc-candidate-ashok-anand-wins-pondicherry-by-election/|title=AINRC candidate Ashok Anand wins Puducherry by-election|access-date=9 October 2026|work=News On AIR}}</ref><ref name="Ashok_Anand_Wins_News18">{{cite news|url=https://www.news18.com/india/puducherry-bypoll-result-2026-ndas-ashok-anand-wins-thattanchavady-by-8500-votes-ws-l-10373976.html|title=Puducherry Bypoll Result 2026: NDA's Ashok Anand wins Thattanchavady by 8,500 votes|access-date=9 October 2026|work=[[News18]]}}</ref> | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ |} == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} qkr9ixs72kckxk7ws5iqz761hrn64b3 4991352 4991351 2026-10-29T15:23:51Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* నియోజకవర్గం వారీగా */ 4991352 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = భారతదేశం | flag_year = | flag_image = | type = శాసనసభ | vote_type = పాపులర్ | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | registered = 9,50,311 ({{down}} 6.01%) | turnout = 89.87% ({{increase}} 6.43 [[శాతం పాయింట్|pp]])<ref name="TO">{{cite news |url=https://www.newsonair.gov.in/puducherry-records-highest-ever-voter-turnout-of-89-87-per-cent-in-assembly-elections/ |title=Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[All India Radio]] }}</ref> | previous_year = 2021 | outgoing_members = [[ పుదుచ్చేరి 15వ శాసనసభ]] | election_date = 2026 ఏప్రిల్ 9 | elected_members =పుదుచ్చేరి 16వ శాసనసభ | next_election = | next_year = 2031 | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని 33 స్థానాలలో 30 స్థానాలకు{{efn|ముగ్గురు సభ్యులను [[లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్]] నామినేట్ చేస్తారు.}} | majority_seats = 17 | opinion_polls = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు#సర్వేలు, పోల్స్ | image_size = | map_image = {{Switcher|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency.svg|250px]]|పార్టీల వారీగా ఫలితాలు|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency (Alliance).svg|250px]]|కూటముల వారీగా ఫలితాలు}} | map_size = | map_caption = పుదుచ్చేరిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల పటం | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | before_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | after_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | image1 = {{CSS image crop|Image=The Chief Minister of Puducherry, Shri N. Rangaswamy calling on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on March 16, 2015 (N. Rangaswamy) (cropped).jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=12|oTop=8}} | leader1 = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | party1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|AINRC]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ (NDA)]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]]<br>[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] | last_election1 = 25.85%, 10 స్థానాలు | seats1 = '''12''' | seat_change1 = {{up}} 2 | popular_vote1 = '''2,00,292''' | percentage1 = '''23.12%''' | swing1 = {{down}} 0.73 [[శాతం పాయింట్|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image=Indian election symbol rising sun.svg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=100|oLeft=10|oTop=0}} | leader2 = [[ఆర్. శివ]] | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే (DMK)]] | leader_since2 = 2011 | leaders_seat2 = [[విల్లియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లియనూర్]] ''(ఓటమి)'' | alliance2 = [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్పీఏ (SPA)]] | last_election2 = 18.51%, 6 స్థానాలు | seats2 = 5 | seat_change2 = {{down}} 1 | popular_vote2 = 1,19,036 | percentage2 = 13.74% | swing2 = {{down}} 4.79 [[శాతం పాయింట్|pp]] | map = | votes_counted = | reporting = | declared = | last_update = }} [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని మొత్తం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|30 మంది సభ్యులను]] ఎన్నుకోవడానికి 2026 ఏప్రిల్ 9న [[పుదుచ్చేరి]]లో శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. 2026 మే 4న ఓట్లను లెక్కించి, [[భారత ఎన్నికల సంఘం]] ఫలితాలను ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో కాంగ్రెస్‌కు ఎదురుదెబ్బ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126078979|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు 2026 - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/resources/idt-59b7a895-116d-4f08-8454-b16ab74f1a4c|access-date=2026-05-06|website=News తెలుగు|language=te-IN}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది. ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఇదే అత్యధిక ఓటింగ్ శాతం.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో పోలింగ్‌ స్ఫూర్తిదాయకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126062984|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref> == నేపథ్యం == భారతదేశంలో [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|శాసనసభ]] ఎన్నికలు సాధారణంగా ఐదేళ్లకు ఒకసారి జరుగుతాయి, శాసనసభ సభ్యులు ఏక-సభ్యుల నియోజకవర్గాల నుండి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి నేరుగా ఎన్నికవుతారు.. [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] పదవీకాలం 2026 జూన్ 15తో ముగియనుంది.<ref>{{Cite web|title=Term of the Houses|url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|archive-date=7 August 2025|access-date=1 June 2025|website=[[Election Commission of India]]}}</ref> 2021 ఏప్రిల్ లో జరిగిన మునుపటి శాసనసభ ఎన్నికలలో, [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్. ఆర్. కాంగ్రెస్]] నేతృత్వంలోని [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]], శాసనసభలోని 30 సీట్లలో 16 స్థానాలను గెలుచుకుంది. తరువాత [[ఎన్. రంగస్వామి]] [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రిగా]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|title=NR Congress-BJP alliance emerges victorious in Puducherry assembly polls|date=3 May 2021|work=Business Standard|access-date=1 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206233900/https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|archive-date=6 December 2022}}</ref> 2025 చివరి భాగంలో, [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 24 సంవత్సరాల తరువాత, ఓటర్ల జాబితాలను సవరించడానికి ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ నిర్వహించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/sir-rollout-schedule-announced-in-puducherry/article70215905.ece|title=SIR rollout schedule announced in Puducherry|date=29 October 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=2 November 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == షెడ్యూలు == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 2026 మార్చి 15న పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలకు షెడ్యూల్ను ప్రకటించింది.<ref name="Sch">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/puducherry-election-2026-dates-voting-on-april-9-results-on-may-4-101773570748747.html|title=Puducherry election dates: Voting on April 9, results on May 4|date=15 March 2026|work=The Hindustan Times|access-date=15 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నోటిఫికేషన్ | 2026 మార్చి 16 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 23 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన | 2026 మార్చి 24 |- |నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 26 |- |పోలింగ్ |''' 2026 ఏప్రిల్ 9''' |- |ఓట్ల లెక్కింపు |''' 2026 మే 4''' |- |ఎన్నికల ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి గడువు | 2026 మే 6 |} == పార్టీలు, కూటములు == === ఏఐఎన్‌ఆర్‌సి నేతృత్వంలోని కూటమి === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ సీట్ల పంపకం మ్యాప్]] <!-- Per [[MOS:NOSECTIONLINKS]]: for technical reasons, section headings should, among other things, not contain links, citations, or template transclusions. --> [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election NDA Seat Sharing Map.svg|thumb|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి సీటు షేరింగ్ మ్యాప్]] నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్‌కు సీట్ల పంపకం 20 మార్చి 2026న ఖరారు చేయబడింది. {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center; | colspan="6" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి]]'''{{efn|name=NDA|<ref name="NDA">{{cite web |date=20 March 2026 |title=Puducherry Assembly Polls: AINRC, BJP Seat Sharing Deal |url=https://www.deccanherald.com/india/puducherry/ainrc-bjp-finalise-seat-sharing-for-puducherry-assembly-polls-3938803 |access-date=20 March 2026 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/02/14/puducherry-bjp-draws-clear-strategy-to-fight-the-election-in-alliance-with-cm-rangaswamys-ainrc.html |title=Puducherry: BJP draws clear strategy to fight the election in alliance with CM Rangaswamy's AINRC |date=14 February 2026 |access-date=14 February 2026 |work=[[The Week (magazine)|The Week]]}}</ref><ref>{{cite news |date=19 April 2025 |title=Mansukh Mandaviya appointed BJP in-charge for Puducherry ahead of 2026 polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/mansukh-mandaviya-appointed-bjp-in-charge-for-puducherry-ahead-of-2026-polls/articleshow/120434534.cms?from=mdr |access-date=1 June 2025 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{cite news|title=AIADMK seeks reshuffle of police officers working in suburban and rural areas in Puducherry|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/aiadmk-seeks-reshuffle-of-police-officers-working-in-suburban-and-rural-areas-in-puducherry/article69772570.ece|work=[[The Hindu]]|date=4 July 2025|access-date=18 November 2025|issn=0971-751X|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |date=14 December 2025 |title=Businessman Jose Charles Martin floats new party in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/businessman-jose-charles-martin-floats-new-party-in-puducherry/article70395118.ece |access-date=15 February 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>}} |- ! colspan=2 | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | [[File:All India N.R. Congress.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|50px]] | align=left|[[ఎన్. రంగస్వామి]] | 16 |- | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | [[File:BJP flag.svg|50px]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px]] | align=left|[[వి.పి. రామలింగం|వి.పి.రామలింగమే]] | 10 |- | {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:AIADMK Flag.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol two leaves.svg|50px]] | align=left|ఎ. అన్బళగన్ | 2 |- | style="background-color:#002395;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి]] | | [[File:Indian Election Symbol Watermelon.jpg|50px]] | align=left|జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్ | 2 |- ! colspan="5" | Total ! 30 |} === సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] సీట్ల పంపకం పటం]] 2026 మార్చి 23న ఖరారు చేయబడిన సీట్ల పంపకం ఒప్పందం ప్రకారం, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], 17 స్థానాలలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], 13 స్థానాల్లో పోటీ చేయడానికి అంగీకరించాయి.<ref name="SPA2">{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817|title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy|date=23 March 2026|work=India TV|access-date=23 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-congress-dmk-leaders-to-meet-again-for-seat-sharing-talks/article70746493.ece|title=Puducherry Assembly election 2026: Congress, DMK leaders to meet again for seat-sharing talks|date=15 March 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2026}}</ref> అయితే, డిఎంకేకి కేటాయించిన ఐదు స్థానాల్లో కాంగ్రెస్ అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టింది. దీని ఫలితంగా ఈ ఐదు నియోజకవర్గాల్లో రెండు పార్టీల మధ్య స్నేహపూర్వక పోటీలు జరిగాయి.<ref name="INDI2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry|title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry|date=26 March 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 March 2026}}</ref> డిఎంకే తన కోటా నుండి ఒక సీటును [[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] పార్టీకి కేటాయించింది. అయితే, సీట్ల పంపకంపై విభేదాలను పేర్కొంటూ విసికే పార్టీ 2026 మార్చి 24న కూటమి నుండి వైదొలుగుతున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-upset-vck-exits-dmk-congress-alliance-decides-to-contest-alone/article70778441.ece|title=Puducherry elections 2026: Upset VCK exits DMK-Congress alliance, decides to contest alone|date=25 March 2026|work=The Hindu|access-date=25 March 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> అయితే, ఏప్రిల్ 6న, తమకు కేటాయించిన ఔల్‌గ్రెట్ నియోజకవర్గం మినహా, తాము అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టిన మిగిలిన మూడు స్థానాల్లో కూటమి అభ్యర్థులకు మద్దతు ఇస్తామని విసికే పార్టీ ప్రకటించింది.<ref name="VCK2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|date=6 April 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 April 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="6" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px]] | [[File:INC Hand.svg|30px]] | align="left" |[[వి. వైతిలింగం]] | 21<ref name="SPA">{{cite news |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817 |title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy |work=[[India TV]] |date=23 March 2026 |access-date=23 March 2026}}</ref><ref name="INDI">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry |title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry |date=26 March 2026 |access-date=31 March 2026 |work=The New Indian Express}}</ref> |- | {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:Flag DMK.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol rising sun.svg|50px]] | align="left" |[[ఆర్. శివ]] | 13<ref name="SPA" /> |- | {{Full party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | [[File:Viduthalai Chiruthaigal Katchi banner.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Bucket.png|50px]] | align="left" |Deva Pozhilan<ref>{{cite news |title=VCK workers stage demonstration|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/vck-workers-stage-demonstration/article69293830.ece |work=[[The Hindu]] |date=5 March 2025 |access-date=28 November 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN}}</ref> | 4<ref name="VCK">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|work=The New Indian Express|date=6 April 2026|access-date=6 April 2026}}</ref> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30+8{{efn|name=FF|Friendly contests in eight constituencies.}} |} === టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి === 2026 మార్చి 22న, [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] (టీవీకే) పుదుచ్చేరిలోని 30 నియోజకవర్గాలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించింది.<ref name="TVK">{{cite news|url=https://www.dailythanthi.com/tn-election-2026/tvk-candidate-list-for-puducherry-elections-released|title=புதுச்சேரி தேர்தலுக்கான த.வெ.க. வேட்பாளர் பட்டியல் வெளியீடு|date=22 March 2026|work=[[Daily Thanthi]]|access-date=23 March 2026|language=ta|trans-title=TVK releases candidate list for Puducherry elections}}</ref> తదనంతరం, జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి నేతృత్వంలోని [[నేయం మక్కల్ కజగం]], టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో చేరింది. దానికి రెండు సీట్లు కేటాయించబడ్డాయి.<ref name="NMK2">{{cite news|url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html|title=TVK Alliance in Puducherry|date=23 March 2026|work=News18|access-date=23 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |- | colspan="7" | '''[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | style="text-align: left;" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగా వెట్రి కజగం]] || | [[File:Indian Election Symbol Whistle.svg|50px]] | align="left" |[[చంద్రశేఖరన్ జోసెఫ్ విజయ్|విజయ్]] (నటుడు)<ref name="NMK">{{cite news |date=23 March 2026 |title=TVK Alliance in Puducherry |url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html |access-date=23 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref> | 28<ref name="NMK" /> |- | style="background:#FFFF00" | | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి#నేయం మక్కల్ కజగం|నేయం మక్కల్ కజగం]] | | [[File:AMMK SYMBOL PRESSURE COOKER.png|50px]] | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి]]<ref name="NMK" /> | 2<ref name="NMK" /> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30 |} === ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్ === 2026 మార్చి 20న, [[పట్టాళి మక్కల్ కట్చి|పట్టాలి మక్కల్ కట్చికి]] చెందిన [[ఎస్. రామదాసు]] నేతృత్వంలోని వర్గం, పుదుచ్చేరిలో జరిగే శాసనసభ ఎన్నికల కోసం [[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]] నేతృత్వంలోని [[ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం]] (AIPTMMK)తో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref name="PMKR">{{cite news|url=https://theprint.in/india/ramadoss-led-pmk-sasikalas-outfit-join-forces-for-assembly-polls-in-tamil-nadu-puducherry/2885007/|title=Ramadoss-led PMK, Sasikala{{'}}'s outfit join forces for Assembly polls in Tamil Nadu and Puducherry|date=20 March 2026|work=[[ThePrint]]|access-date=21 March 2026}}</ref>2026 మార్చి 25న, ఎన్నికల కోసం [[సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం|సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగంకు]] (ఎన్ఎంఎంకే) చెందిన జి. సత్యమూర్తి, AIPTMMKకి చెందిన శశికళ మధ్య సీట్ల షేరింగ్ ఒప్పందం జరిగింది.<ref name="Sengol2">{{cite news|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..!|date=25 March 2026|work=[[Dinakaran]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry}}</ref><ref name="Seat2">{{cite news|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election|title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி|date=26 March 2026|work=[[Maalai Malar]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing}}</ref> {| class="wikitable" width="55%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Green}} |- | colspan="7" | '''ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్''' |- ! colspan="2" | Party ! Flag ! Symbol ! Leader ! Seats |- | style="background:green" | | align="left" |సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | | [[File:Diamond, Election symbol of Subi, leader of The Future India Party.svg|55px]] | align="left" |సత్యమూర్తి | 10<ref name="Sengol">{{cite news |date=25 March 2026|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..! |trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance |access-date=31 March 2026|work=[[Dinakaran]] |language=ta}}</ref> |- | style="background:black" | | align="left" |ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | |[[File:Indian Election Symbol Coconut Farm.jpg|50px]] | align="left" |[[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]]<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sasikala-announces-her-partys-name-all-india-puratchi-thalaivar-makkal-munnetra-kazhagam/article70738382.ece|title=Sasikala announces her party's name: All India Puratchi Thalaivar Makkal Munnetra Kazhagam|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2026|access-date=13 March 2026}}</ref> | 4<ref name="Seat">{{cite news |date=26 March 2026 |title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி |trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election |access-date=31 March 2026|work=[[Maalai Malar]] |language=ta}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 14 |} === ఇతరులు === 2026 మార్చి 7, [[నామ్ తమిళర్ కట్చి|నామ్ తమిళర్ కచ్చి]] ఎన్నికలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించిన మొదటి పార్టీగా నిలిచింది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని 30 నియోజకవర్గాలలో 28 నియోజకవర్గాలలో పోటీ చేయాలనే తన ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది.<ref name="NTK">{{cite news |date=7 March 2026 |title=NTK announces candidates for Assembly polls in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ntk-announces-candidates-for-assembly-polls-in-puducherry/article70716660.ece |access-date=11 March 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> తమిళనాడులోని [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్‌లో]] భాగమైన [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] మరియు [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]], కూటమి నుండి వైదొలిగి, వరుసగా నాలుగు, రెండు నియోజకవర్గాలలో స్వతంత్రంగా అభ్యర్థులను నిలబెట్టాయి.<ref name="INDI" /> {| class="wikitable" width="50%" style="text-align:center; ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! స్థానాలు |- | {{Full party name with color|Naam Tamilar Katchi}} | | [[File:NTK-EC-Symbol.jpg|50px]] | align=left|[[సీమాన్ (రాజకీయవేత్త)|సీమాన్]]<ref>{{cite news |date=9 December 2025 |title=Seeman backs TVK chief on UT's statehood |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/seeman-backs-tvk-chief-on-uts-statehood-856067 |access-date=13 March 2026 |work=[[DT Next]] }}</ref> | 28<ref name="NTK"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} | [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]] | align=left|S. రామచంద్రన్<ref>{{cite news |title=CPI (M) demands scrapping of Smart Meter project in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20251028150536/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-date=28 October 2025 |access-date=20 March 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> | 4<ref name="INDI"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India}} | [[File:CPI-banner.svg|50px]] | [[File:CPI symbol.svg|50px]] | align=left|ఎ. ఎం. సలీం<ref>{{cite news |title=Saleem re-elected secretary of CPI's Puducherry unit |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/saleem-re-elected-secretary-of-cpis-puducherry-unit/article70008704.ece |work=[[The Hindu]] |date=3 September 2025 |access-date=11 September 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN }}</ref> | 2<ref name="INDI"/> |- |} == ఓటింగ్ శాతం == {| class="wikitable sortable" |+ఓటింగ్ శాతం !జిల్లా !ఓటింగ్% |- |[[కారైకాల్]] |86.77% |- |[[మాహె జిల్లా|మాహె]] |77.41% |- |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |90.47% |- |[[యానాం]] |93.35% |- !మొత్తం !91.23% |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత<ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return|date=4 May 2026|work=The Times of India|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|archive-date=12 October 2026}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|archive-date=12 October 2026|publisher=Deccan Herald|language=en}}</ref> ! colspan="5" |రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" |మార్జిన్ ! rowspan="2" |% |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- | rowspan="23" |పుదుచ్చేరి !1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |టిపిఆర్ సెల్వామే |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |6,110 |20.71 |- !2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |701 |2.32 |- !3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయ]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |E. థీప్‌పైంతన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |- !4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |7,050 |19.92 |- !5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |1,970 |5.01 |- !6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |4,234 |11.79 |- !7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతం |{{party color cell|Independent}} |14,633 |51.35 |కెఎస్పి రమేష్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |7,004 |24.58 |- !8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |584 |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ. వినాయగం | align="left" |ఎన్ఎంకె |5,583 |23.68 |4,441 |18.83 |- !10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] | align="left" |ఎల్.జె.కె. |16,592 |53.14 |పీకే దేవదాస్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |10,205 |32.69 |- !11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి.పి. శివకొళుంధు]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతియనాథన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |1,417 |5.29 |- !12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |[[పి.ఎం.ఎల్. కళ్యాణసుందరం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |447 |1.42 |- !13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |952 |4.04 |- !14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |విఘ్నేష్ కన్నన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |విపి రామలింగమే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |287 |1.54 |- !15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |ఎ. అన్బలగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |1,026 |4.46 |- !16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి |{{party color cell|Neyam Makkal Kazhagam}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |1,201 |6.13 |- !17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |వి. కార్టిగ్వేనే |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిసేకర్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |7,376 |29.78 |850 |3.43 |- !18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |2,371 |7.60 |- !19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |అయ్యప్పన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి. విజయలక్ష్మి |{{party color cell|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |603 |1.75 |- !20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |బి. రాము |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |3,093 |9.55 |- !21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |ఇ. మోహన్‌దాస్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |4,061 |12.87 |- !22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |రాజవేలు | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |6,689 |23.29 |- !23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి. త్యాగరాజన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |2,397 |8.73 |- | rowspan="5" |కారైకల్ !24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |వి. విఘ్నేశ్వరన్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |14,368 |50.54 |చందిర ప్రియాంగ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |4,499 |15.63 |- !25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |9,526 |34.07 |- !26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఏఎం రంజిత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |2,653 |9.09 |- !27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఏవీఎస్ శక్తివేల్ ప్రభు |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |5,862 |22.97 |- !28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |మీనాక్షిసుందరం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |ఎం. నాగతియగరాజన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |2,018 |7.60 |- |మహే !29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |టి. అశోక్ కుమార్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |8,375 |35.19 |రమేష్ పరంబత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |1,115 |4.69 |- |యానం !30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |4,568 |12.75 |} == సర్వేలు, పోల్స్ == === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+సీట్ల అంచనాలు ! rowspan="2" | పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేదీ | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}"| | bgcolor="{{party color|Other}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి నేతృత్వంలోని అలయన్స్|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్.పి.ఎ]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే+]] ! ఇతరులు |- |align=left|యాక్సిస్ మై ఇండియా<ref name="NDTV">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/exit-poll-results-live-nda-to-get-second-straight-term-in-puducherry-with-16-20-of-30-seats-ndtv-exit-poll-11426458 |title=NDA To Get Second Straight Term In Puducherry With 16-20 Of 30 Seats: Axis My India Exit Poll |work=[[NDTV]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026 }}</ref> | rowspan="5" |2026 ఏప్రిల్ 29 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-20}}''' |6-8 |2-4 |1-3 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|8-14}}''' |- |align=left|కామాఖ్య అనలిటిక్స్<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|17-24}}''' |4-7 |1-7 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|10-20}}''' |- |align=left|పీపుల్స్ పల్స్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-19}}''' |10-12 |1-3 |1-2 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|4-9}}''' |- |align=left|ప్రజా పోల్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|19-25}}''' |6-10 |1-6 |0 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|9-19}}''' |- |align=left|జేవీసీ<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|15-17}}''' |11-13 |1-2 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|2-6}}''' |} == ఓటింగ్ == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] ప్రకారం, పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో 9,50,311 మంది ఓటర్లు ఓటు వేయడానికి అర్హత పొందారు. వీరిలో 4,46,361 మంది పురుషులు, 5,03,810 మంది మహిళలు, 140 మంది తృతీయ లింగ ఓటర్లు ఉన్నారు.<ref name="final voter list">{{cite web |date=14 February 2026 |title=Puducherry publishes final electoral roll; over 9.4 lakh voters registered |url=https://madhyamamonline.com/india/puducherry-publishes-final-electoral-roll-94-lakh-voters-registered-1494920 |access-date=15 March 2026 |work=Madhyam}}</ref>9 ఏప్రిల్ 2026న పోలింగ్ జరిగింది. ఈ ఎన్నికలలో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది, ఇది ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో అత్యధికం.'''<ref name="TO" />''' == ఫలితాలు == === కూటమి లేదా పార్టీ ద్వారా === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2" | కూటమి లేదా పార్టీ<ref>https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywiseresult-U07.htm</ref> ! colspan="3" | జనాదరణ పొందిన ఓట్లు ! colspan="3" | స్థానాలు |- ! ఓట్లు ! % ! ±[[శాతం పాయింట్|pp]] ! పోటీ ! గెలుపు ! +/- |- | rowspan="5" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} | rowspan="5" align="left" |[[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి. నేతృత్వంలోని కూటమి|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] | {{Party color cell|All India N.R. Congress}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్|AINRC]] | {{formatnum:200292}} | 23.12 | {{color|#FF0000|▼}} 2.73 | 16 | 12 | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} | align="left" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | {{formatnum:105583}} | 12.19 | {{color|#FF0000|▼}} 1.47 | 10 | 4 | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | style="background-color:#002395; width: 2px;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి|LJK]] | {{formatnum:19903}} | 2.30 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | {{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ADMK]] | {{formatnum:9399}} | 1.09 | {{color|#FF0000|▼}} 3.05 | 2 | 1 | {{color|#00FF00|▲}} 1 |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:335177}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 38.70 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 30 | style="color:black;background:#fde8d2" | 18 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | rowspan="4" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} | rowspan="4" align="left" |[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] | {{Party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | {{formatnum:119036}} | 13.74 | {{color|#FF0000|▼}} 4.77 | 13 | 5 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Indian National Congress}} | align="left" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | {{formatnum:151934}} | 17.54 | {{up}}1.83 | 22 | 1 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | align="left" |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] | {{formatnum:1232}} | 0.14 | {{color|#FF0000|▼}} 0.53 | 2 | 0 | {{steady}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:272202}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 31.42 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30'''{{efn|name=FF}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 6 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | rowspan="3" style="background:#A00000" | | rowspan="3" align="left" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి|TVK+]] | {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | align="left" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] | {{formatnum:144817}} | 16.72 | {{new}} | 28 | 2 | {{new}} |- | style="background:yellow" | | align="left" |NMK | {{formatnum:15543}} | 1.79 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" |{{formatnum:160360}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 18.51 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30''' | style="color:black;background:#fde8d2" | 3 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} |- | {{Party color cell|Others}} | colspan="3" align="left" |ఇతరులు | {{formatnum:2754}} | 0.32 | {{Steady}} | 30 | 0 | {{steady}} |- | {{Party color cell|Independent politician}} | colspan="3" align="left" | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] | {{formatnum:75185}} | 8.68 | {{color|#FF0000|▼}} 4 | 117 | 3 | {{color|#FF0000|▼}} 3 |- | {{Party color cell|None of the above (India)}} | colspan="3" align="left" | [[నోటా]] | {{formatnum:6633}} | 0.77 | {{color|#FF0000|▼}} 0.52 ! colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- ! colspan="4" | మొత్తం ! {{formatnum:866139}} ! 100% ! — ! 294 ! 30 ! — |} === జిల్లాల వారిగా === {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;font-size:94%;" |+ ! rowspan=2 |జిల్లా ! rowspan=2 |సీట్లు | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|United Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | |- ! class="wikitable" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! class="wikitable" |[[ఇండియా కూటమి|INDIA]] ! class="wikitable" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని అలయన్స్|TVK+]] ! class="wikitable" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 23 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|14 |5 |3 |1 |- ![[కరైకల్ జిల్లా|కరైకల్]] ! 5 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|3 |1 |0 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మహే]] ! 1 |0 |0 |0 |style="background:{{party color|Independent politician}};color:black;"|1 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 1 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|1 |0 |0 |0 |- ! మొత్తం ! 30 !style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|18 !6 !3 !3 |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {|class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;white-space:nowrap;font-size:90%;" ! rowspan="2" | జిల్లా ! colspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="5" | విజేత<ref name="Puducherry Assembly election 2026: full list of winners">{{cite news |last1= |title=Puducherry Assembly election 2026: full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200315/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |archive-date=12 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners">{{cite news |title=Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners |url=https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Indian Express |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200321/https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |work=The Times of India}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers |url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |publisher=Deccan Herald |language=en}}</ref> ! colspan="5" | రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" | మార్జిన్ ! rowspan="2" | % |- ! # ! పేరు ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! data-sort-type=number|ఓట్లు ! % ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! ఓట్లు ! % |- | rowspan="23" | [[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 1 | [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] | {{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |[[టి.పి.ఆర్. సెల్వమే|టి.పి.ఆర్.సెల్వమే]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |style="background:#FF9933;color:white" |6,110 |style="background:#FF9933;color:white" |20.71 |- ! 2 | [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్|సాయి శరవణన్ కుమార్]] | {{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |style="background:#800020;color:white" |701 |style="background:#800020;color:white" |2.32 |- ! 3 | [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |ఇ. తీప్పైంతన్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |4,018 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |12.84 |- ! 4 | [[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |7,050 |style="background:#9FE2BF;color:black" |19.92 |- ! 5 | [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,970 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.01 |- ! 6 | [[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,234 |style="background:#9FE2BF;color:black" |11.79 |- ! 7 | [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతమ్ |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |14,633 |51.35 |కె. ఎస్. పి. రమేష్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |style="background:#DCDCDC;color:black" |7,004 |style="background:#DCDCDC;color:black" |24.58 |- ! 8 | [[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |style="background:#9FE2BF;color:black" |584 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ.వినాయకం |style="background:yellow"| | align="left" |[[నేయం మక్కల్ కళగం|NMK]] |5,583 |23.68 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,441 |style="background:#9FE2BF;color:black" |18.83 |- ! 10 | [[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] |bgcolor=#002395| | align="left" |లచ్చియ జననాయక కట్చి |16,592 |53.14 |పి. కె. దేవదాస్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |style="background:#002395;color: white"|10,205 |style="background:#002395;color: white"|32.69 |- ! 11 | [[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి. పి. శివకొళుండు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతినాథన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,417 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.29 |- ! 12 | [[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |పి. ఎం. ఎల్. కళ్యాణసుందరం |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |style="background:#FA2223;color:white" |447 |style="background:#FA2223;color:white" |1.42 |- ! 13 | [[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |style="background:#9FE2BF;color:black" |952 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4.04 |- ! 14 | [[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] | [[విఘ్నేష్ కన్నన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |వి.పి.రామలింగమే |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |style="background:#fa2223;color:white" |287 |style="background:#fa2223;color:white" |1.54 |- ! 15 | [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |[[ఎ. అన్బళగన్]] | {{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam|shortname=ADMK}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |style="background:#009933;color:white" |1,026 |style="background:#009933;color:white" |4.46 |- ! 16 | [[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |{{party name with color|Neyam Makkal Kazhagam|shortname=NMK|color=#FFFF00}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |style="background:#FFFF00;color:black" |1,201 |style="background:#FFFF00;color:black" |6.13 |- ! 17 | [[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] | [[వి. కార్టిగ్వేనే]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిశేఖర్ | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |7,376 |29.78 |style="background:#fa2223;color:white" |850 |style="background:#fa2223;color:white" |3.43 |- ! 18 | [[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |style="background:#FF9933;color:white" |2,371 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- ! 19 | [[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[సి. అయ్యప్పన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి.విజయలక్ష్మి |{{party name with color|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |style="background:#9FE2BF;color:black" |603 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.75 |- ! 20 | [[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[బి. రాము]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |style="background:#800020;color:white" |3,093 |style="background:#800020;color:white" |9.55 |- ! 21 | [[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |[[ఇ. మోహన్‌దాస్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party name with color|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,061 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.87 |- ! 22 | [[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |style="background:#9FE2BF;color:black" |6,689 |style="background:#9FE2BF;color:black" |23.29 |- ! 23 | [[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి.త్యాగరాజన్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |style="background:#fa2223;color:white" |2,397 |style="background:#fa2223;color:white" |8.73 |- | rowspan="5" | [[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] ! 24 | [[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |[[వి. విఘ్నేశ్వరన్]] | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |14,368 |50.54 |[[చందిర ప్రియాంగ]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4,499 |style="background:#DCDCDC;color:black" |15.63 |- ! 25 | [[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |[[జి.ఎన్.ఎస్. రాజశేఖరన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |style="background:#FF9933;color:white" |9,526 |style="background:#FF9933;color:white" |34.07 |- ! 26 | [[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఎ. ఎం. రంజిత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |style="background:#9FE2BF;color:black" |2,653 |style="background:#9FE2BF;color:black" |9.09 |- ! 27 | [[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఎ.వి.ఎస్.శక్తివేల్ ప్రభు |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |style="background:#fa2223;color:white" |5,862 |style="background:#fa2223;color:white" |22.97 |- ! 28 | [[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |[[టి.కె.ఎస్.ఎం. మీనాచ్చిసుందరం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |ఎం. నాగతీయగరాజన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |style="background:#FF9933;color:white" |2,018 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- | [[మాహె జిల్లా|మాహే]] ! 29 | [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |[[టి. అశోక్ కుమార్]] |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |8,375 |35.19 |రమేష్ పరంబత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |style="background:#DCDCDC;color:black" |1,115 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4.69 |- | [[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 30 | [[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,568 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.75 |} == ఉప ఎన్నికలు == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! తేదీ ! క్ర.సం. ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికలకు ముందు ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికలకు ముందు పార్టీ ! కారణం ! ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ |- | 2026 అక్టోబరు 6 <ref name="MCC_Thattanchavady">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/mcc-applicable-only-to-thattanchavady-constituency-for-october-6-bypoll-in-puducherry/article71439197.ece|title=MCC applicable only to Thattanchavady constituency for October 6 bypoll in Puducherry|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Thattanchavady_Bypoll_Second">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/thattanchavady-faces-bypoll-for-second-time-in-a-short-span/article71442846.ece|title=Thattanchavady faces bypoll for second time in a short span|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> ! 9 | తట్టంచావడి | [[ఎన్. రంగస్వామి]] | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ ! {{efn|name=byelection|[[N. Rangaswamy]] contested two constituencies simultaneously during the election and won both. Subsequently, He vacated the [[Thattanchavady Assembly constituency|Thattanchavady seat]] and retained the [[Mangalam Assembly constituency|Mangalam seat]], as per Section 70 of the [[Representation of the People Act, 1951]], which forbids any MLA or MP from representing two constituencies for more than 14 days and stipulates that they must resign from one of the two seats within the said time.}} |అశోక్ ఆనంద్ <ref name="Ashok_Anand_Wins_AIR">{{cite news|url=https://newsonair.gov.in/ainrc-candidate-ashok-anand-wins-pondicherry-by-election/|title=AINRC candidate Ashok Anand wins Puducherry by-election|access-date=9 October 2026|work=News On AIR}}</ref><ref name="Ashok_Anand_Wins_News18">{{cite news|url=https://www.news18.com/india/puducherry-bypoll-result-2026-ndas-ashok-anand-wins-thattanchavady-by-8500-votes-ws-l-10373976.html|title=Puducherry Bypoll Result 2026: NDA's Ashok Anand wins Thattanchavady by 8,500 votes|access-date=9 October 2026|work=[[News18]]}}</ref> | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ |} == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} kvh6snchm7ijher94utx297kongh82k 4991363 4991352 2026-10-29T15:45:01Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* నియోజకవర్గం వారీగా */ 4991363 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = భారతదేశం | flag_year = | flag_image = | type = శాసనసభ | vote_type = పాపులర్ | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | registered = 9,50,311 ({{down}} 6.01%) | turnout = 89.87% ({{increase}} 6.43 [[శాతం పాయింట్|pp]])<ref name="TO">{{cite news |url=https://www.newsonair.gov.in/puducherry-records-highest-ever-voter-turnout-of-89-87-per-cent-in-assembly-elections/ |title=Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[All India Radio]] }}</ref> | previous_year = 2021 | outgoing_members = [[ పుదుచ్చేరి 15వ శాసనసభ]] | election_date = 2026 ఏప్రిల్ 9 | elected_members =పుదుచ్చేరి 16వ శాసనసభ | next_election = | next_year = 2031 | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని 33 స్థానాలలో 30 స్థానాలకు{{efn|ముగ్గురు సభ్యులను [[లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్]] నామినేట్ చేస్తారు.}} | majority_seats = 17 | opinion_polls = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు#సర్వేలు, పోల్స్ | image_size = | map_image = {{Switcher|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency.svg|250px]]|పార్టీల వారీగా ఫలితాలు|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency (Alliance).svg|250px]]|కూటముల వారీగా ఫలితాలు}} | map_size = | map_caption = పుదుచ్చేరిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల పటం | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | before_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | after_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | image1 = {{CSS image crop|Image=The Chief Minister of Puducherry, Shri N. Rangaswamy calling on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on March 16, 2015 (N. Rangaswamy) (cropped).jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=12|oTop=8}} | leader1 = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | party1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|AINRC]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ (NDA)]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]]<br>[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] | last_election1 = 25.85%, 10 స్థానాలు | seats1 = '''12''' | seat_change1 = {{up}} 2 | popular_vote1 = '''2,00,292''' | percentage1 = '''23.12%''' | swing1 = {{down}} 0.73 [[శాతం పాయింట్|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image=Indian election symbol rising sun.svg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=100|oLeft=10|oTop=0}} | leader2 = [[ఆర్. శివ]] | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే (DMK)]] | leader_since2 = 2011 | leaders_seat2 = [[విల్లియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లియనూర్]] ''(ఓటమి)'' | alliance2 = [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్పీఏ (SPA)]] | last_election2 = 18.51%, 6 స్థానాలు | seats2 = 5 | seat_change2 = {{down}} 1 | popular_vote2 = 1,19,036 | percentage2 = 13.74% | swing2 = {{down}} 4.79 [[శాతం పాయింట్|pp]] | map = | votes_counted = | reporting = | declared = | last_update = }} [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని మొత్తం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|30 మంది సభ్యులను]] ఎన్నుకోవడానికి 2026 ఏప్రిల్ 9న [[పుదుచ్చేరి]]లో శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. 2026 మే 4న ఓట్లను లెక్కించి, [[భారత ఎన్నికల సంఘం]] ఫలితాలను ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో కాంగ్రెస్‌కు ఎదురుదెబ్బ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126078979|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు 2026 - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/resources/idt-59b7a895-116d-4f08-8454-b16ab74f1a4c|access-date=2026-05-06|website=News తెలుగు|language=te-IN}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది. ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఇదే అత్యధిక ఓటింగ్ శాతం.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో పోలింగ్‌ స్ఫూర్తిదాయకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126062984|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref> == నేపథ్యం == భారతదేశంలో [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|శాసనసభ]] ఎన్నికలు సాధారణంగా ఐదేళ్లకు ఒకసారి జరుగుతాయి, శాసనసభ సభ్యులు ఏక-సభ్యుల నియోజకవర్గాల నుండి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి నేరుగా ఎన్నికవుతారు.. [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] పదవీకాలం 2026 జూన్ 15తో ముగియనుంది.<ref>{{Cite web|title=Term of the Houses|url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|archive-date=7 August 2025|access-date=1 June 2025|website=[[Election Commission of India]]}}</ref> 2021 ఏప్రిల్ లో జరిగిన మునుపటి శాసనసభ ఎన్నికలలో, [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్. ఆర్. కాంగ్రెస్]] నేతృత్వంలోని [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]], శాసనసభలోని 30 సీట్లలో 16 స్థానాలను గెలుచుకుంది. తరువాత [[ఎన్. రంగస్వామి]] [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రిగా]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|title=NR Congress-BJP alliance emerges victorious in Puducherry assembly polls|date=3 May 2021|work=Business Standard|access-date=1 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206233900/https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|archive-date=6 December 2022}}</ref> 2025 చివరి భాగంలో, [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 24 సంవత్సరాల తరువాత, ఓటర్ల జాబితాలను సవరించడానికి ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ నిర్వహించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/sir-rollout-schedule-announced-in-puducherry/article70215905.ece|title=SIR rollout schedule announced in Puducherry|date=29 October 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=2 November 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == షెడ్యూలు == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 2026 మార్చి 15న పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలకు షెడ్యూల్ను ప్రకటించింది.<ref name="Sch">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/puducherry-election-2026-dates-voting-on-april-9-results-on-may-4-101773570748747.html|title=Puducherry election dates: Voting on April 9, results on May 4|date=15 March 2026|work=The Hindustan Times|access-date=15 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నోటిఫికేషన్ | 2026 మార్చి 16 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 23 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన | 2026 మార్చి 24 |- |నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 26 |- |పోలింగ్ |''' 2026 ఏప్రిల్ 9''' |- |ఓట్ల లెక్కింపు |''' 2026 మే 4''' |- |ఎన్నికల ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి గడువు | 2026 మే 6 |} == పార్టీలు, కూటములు == === ఏఐఎన్‌ఆర్‌సి నేతృత్వంలోని కూటమి === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ సీట్ల పంపకం మ్యాప్]] <!-- Per [[MOS:NOSECTIONLINKS]]: for technical reasons, section headings should, among other things, not contain links, citations, or template transclusions. --> [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election NDA Seat Sharing Map.svg|thumb|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి సీటు షేరింగ్ మ్యాప్]] నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్‌కు సీట్ల పంపకం 20 మార్చి 2026న ఖరారు చేయబడింది. {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center; | colspan="6" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి]]'''{{efn|name=NDA|<ref name="NDA">{{cite web |date=20 March 2026 |title=Puducherry Assembly Polls: AINRC, BJP Seat Sharing Deal |url=https://www.deccanherald.com/india/puducherry/ainrc-bjp-finalise-seat-sharing-for-puducherry-assembly-polls-3938803 |access-date=20 March 2026 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/02/14/puducherry-bjp-draws-clear-strategy-to-fight-the-election-in-alliance-with-cm-rangaswamys-ainrc.html |title=Puducherry: BJP draws clear strategy to fight the election in alliance with CM Rangaswamy's AINRC |date=14 February 2026 |access-date=14 February 2026 |work=[[The Week (magazine)|The Week]]}}</ref><ref>{{cite news |date=19 April 2025 |title=Mansukh Mandaviya appointed BJP in-charge for Puducherry ahead of 2026 polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/mansukh-mandaviya-appointed-bjp-in-charge-for-puducherry-ahead-of-2026-polls/articleshow/120434534.cms?from=mdr |access-date=1 June 2025 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{cite news|title=AIADMK seeks reshuffle of police officers working in suburban and rural areas in Puducherry|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/aiadmk-seeks-reshuffle-of-police-officers-working-in-suburban-and-rural-areas-in-puducherry/article69772570.ece|work=[[The Hindu]]|date=4 July 2025|access-date=18 November 2025|issn=0971-751X|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |date=14 December 2025 |title=Businessman Jose Charles Martin floats new party in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/businessman-jose-charles-martin-floats-new-party-in-puducherry/article70395118.ece |access-date=15 February 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>}} |- ! colspan=2 | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | [[File:All India N.R. Congress.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|50px]] | align=left|[[ఎన్. రంగస్వామి]] | 16 |- | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | [[File:BJP flag.svg|50px]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px]] | align=left|[[వి.పి. రామలింగం|వి.పి.రామలింగమే]] | 10 |- | {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:AIADMK Flag.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol two leaves.svg|50px]] | align=left|ఎ. అన్బళగన్ | 2 |- | style="background-color:#002395;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి]] | | [[File:Indian Election Symbol Watermelon.jpg|50px]] | align=left|జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్ | 2 |- ! colspan="5" | Total ! 30 |} === సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] సీట్ల పంపకం పటం]] 2026 మార్చి 23న ఖరారు చేయబడిన సీట్ల పంపకం ఒప్పందం ప్రకారం, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], 17 స్థానాలలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], 13 స్థానాల్లో పోటీ చేయడానికి అంగీకరించాయి.<ref name="SPA2">{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817|title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy|date=23 March 2026|work=India TV|access-date=23 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-congress-dmk-leaders-to-meet-again-for-seat-sharing-talks/article70746493.ece|title=Puducherry Assembly election 2026: Congress, DMK leaders to meet again for seat-sharing talks|date=15 March 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2026}}</ref> అయితే, డిఎంకేకి కేటాయించిన ఐదు స్థానాల్లో కాంగ్రెస్ అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టింది. దీని ఫలితంగా ఈ ఐదు నియోజకవర్గాల్లో రెండు పార్టీల మధ్య స్నేహపూర్వక పోటీలు జరిగాయి.<ref name="INDI2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry|title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry|date=26 March 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 March 2026}}</ref> డిఎంకే తన కోటా నుండి ఒక సీటును [[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] పార్టీకి కేటాయించింది. అయితే, సీట్ల పంపకంపై విభేదాలను పేర్కొంటూ విసికే పార్టీ 2026 మార్చి 24న కూటమి నుండి వైదొలుగుతున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-upset-vck-exits-dmk-congress-alliance-decides-to-contest-alone/article70778441.ece|title=Puducherry elections 2026: Upset VCK exits DMK-Congress alliance, decides to contest alone|date=25 March 2026|work=The Hindu|access-date=25 March 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> అయితే, ఏప్రిల్ 6న, తమకు కేటాయించిన ఔల్‌గ్రెట్ నియోజకవర్గం మినహా, తాము అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టిన మిగిలిన మూడు స్థానాల్లో కూటమి అభ్యర్థులకు మద్దతు ఇస్తామని విసికే పార్టీ ప్రకటించింది.<ref name="VCK2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|date=6 April 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 April 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="6" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px]] | [[File:INC Hand.svg|30px]] | align="left" |[[వి. వైతిలింగం]] | 21<ref name="SPA">{{cite news |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817 |title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy |work=[[India TV]] |date=23 March 2026 |access-date=23 March 2026}}</ref><ref name="INDI">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry |title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry |date=26 March 2026 |access-date=31 March 2026 |work=The New Indian Express}}</ref> |- | {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:Flag DMK.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol rising sun.svg|50px]] | align="left" |[[ఆర్. శివ]] | 13<ref name="SPA" /> |- | {{Full party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | [[File:Viduthalai Chiruthaigal Katchi banner.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Bucket.png|50px]] | align="left" |Deva Pozhilan<ref>{{cite news |title=VCK workers stage demonstration|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/vck-workers-stage-demonstration/article69293830.ece |work=[[The Hindu]] |date=5 March 2025 |access-date=28 November 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN}}</ref> | 4<ref name="VCK">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|work=The New Indian Express|date=6 April 2026|access-date=6 April 2026}}</ref> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30+8{{efn|name=FF|Friendly contests in eight constituencies.}} |} === టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి === 2026 మార్చి 22న, [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] (టీవీకే) పుదుచ్చేరిలోని 30 నియోజకవర్గాలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించింది.<ref name="TVK">{{cite news|url=https://www.dailythanthi.com/tn-election-2026/tvk-candidate-list-for-puducherry-elections-released|title=புதுச்சேரி தேர்தலுக்கான த.வெ.க. வேட்பாளர் பட்டியல் வெளியீடு|date=22 March 2026|work=[[Daily Thanthi]]|access-date=23 March 2026|language=ta|trans-title=TVK releases candidate list for Puducherry elections}}</ref> తదనంతరం, జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి నేతృత్వంలోని [[నేయం మక్కల్ కజగం]], టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో చేరింది. దానికి రెండు సీట్లు కేటాయించబడ్డాయి.<ref name="NMK2">{{cite news|url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html|title=TVK Alliance in Puducherry|date=23 March 2026|work=News18|access-date=23 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |- | colspan="7" | '''[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | style="text-align: left;" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగా వెట్రి కజగం]] || | [[File:Indian Election Symbol Whistle.svg|50px]] | align="left" |[[చంద్రశేఖరన్ జోసెఫ్ విజయ్|విజయ్]] (నటుడు)<ref name="NMK">{{cite news |date=23 March 2026 |title=TVK Alliance in Puducherry |url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html |access-date=23 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref> | 28<ref name="NMK" /> |- | style="background:#FFFF00" | | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి#నేయం మక్కల్ కజగం|నేయం మక్కల్ కజగం]] | | [[File:AMMK SYMBOL PRESSURE COOKER.png|50px]] | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి]]<ref name="NMK" /> | 2<ref name="NMK" /> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30 |} === ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్ === 2026 మార్చి 20న, [[పట్టాళి మక్కల్ కట్చి|పట్టాలి మక్కల్ కట్చికి]] చెందిన [[ఎస్. రామదాసు]] నేతృత్వంలోని వర్గం, పుదుచ్చేరిలో జరిగే శాసనసభ ఎన్నికల కోసం [[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]] నేతృత్వంలోని [[ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం]] (AIPTMMK)తో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref name="PMKR">{{cite news|url=https://theprint.in/india/ramadoss-led-pmk-sasikalas-outfit-join-forces-for-assembly-polls-in-tamil-nadu-puducherry/2885007/|title=Ramadoss-led PMK, Sasikala{{'}}'s outfit join forces for Assembly polls in Tamil Nadu and Puducherry|date=20 March 2026|work=[[ThePrint]]|access-date=21 March 2026}}</ref>2026 మార్చి 25న, ఎన్నికల కోసం [[సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం|సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగంకు]] (ఎన్ఎంఎంకే) చెందిన జి. సత్యమూర్తి, AIPTMMKకి చెందిన శశికళ మధ్య సీట్ల షేరింగ్ ఒప్పందం జరిగింది.<ref name="Sengol2">{{cite news|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..!|date=25 March 2026|work=[[Dinakaran]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry}}</ref><ref name="Seat2">{{cite news|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election|title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி|date=26 March 2026|work=[[Maalai Malar]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing}}</ref> {| class="wikitable" width="55%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Green}} |- | colspan="7" | '''ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్''' |- ! colspan="2" | Party ! Flag ! Symbol ! Leader ! Seats |- | style="background:green" | | align="left" |సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | | [[File:Diamond, Election symbol of Subi, leader of The Future India Party.svg|55px]] | align="left" |సత్యమూర్తి | 10<ref name="Sengol">{{cite news |date=25 March 2026|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..! |trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance |access-date=31 March 2026|work=[[Dinakaran]] |language=ta}}</ref> |- | style="background:black" | | align="left" |ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | |[[File:Indian Election Symbol Coconut Farm.jpg|50px]] | align="left" |[[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]]<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sasikala-announces-her-partys-name-all-india-puratchi-thalaivar-makkal-munnetra-kazhagam/article70738382.ece|title=Sasikala announces her party's name: All India Puratchi Thalaivar Makkal Munnetra Kazhagam|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2026|access-date=13 March 2026}}</ref> | 4<ref name="Seat">{{cite news |date=26 March 2026 |title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி |trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election |access-date=31 March 2026|work=[[Maalai Malar]] |language=ta}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 14 |} === ఇతరులు === 2026 మార్చి 7, [[నామ్ తమిళర్ కట్చి|నామ్ తమిళర్ కచ్చి]] ఎన్నికలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించిన మొదటి పార్టీగా నిలిచింది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని 30 నియోజకవర్గాలలో 28 నియోజకవర్గాలలో పోటీ చేయాలనే తన ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది.<ref name="NTK">{{cite news |date=7 March 2026 |title=NTK announces candidates for Assembly polls in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ntk-announces-candidates-for-assembly-polls-in-puducherry/article70716660.ece |access-date=11 March 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> తమిళనాడులోని [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్‌లో]] భాగమైన [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] మరియు [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]], కూటమి నుండి వైదొలిగి, వరుసగా నాలుగు, రెండు నియోజకవర్గాలలో స్వతంత్రంగా అభ్యర్థులను నిలబెట్టాయి.<ref name="INDI" /> {| class="wikitable" width="50%" style="text-align:center; ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! స్థానాలు |- | {{Full party name with color|Naam Tamilar Katchi}} | | [[File:NTK-EC-Symbol.jpg|50px]] | align=left|[[సీమాన్ (రాజకీయవేత్త)|సీమాన్]]<ref>{{cite news |date=9 December 2025 |title=Seeman backs TVK chief on UT's statehood |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/seeman-backs-tvk-chief-on-uts-statehood-856067 |access-date=13 March 2026 |work=[[DT Next]] }}</ref> | 28<ref name="NTK"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} | [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]] | align=left|S. రామచంద్రన్<ref>{{cite news |title=CPI (M) demands scrapping of Smart Meter project in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20251028150536/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-date=28 October 2025 |access-date=20 March 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> | 4<ref name="INDI"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India}} | [[File:CPI-banner.svg|50px]] | [[File:CPI symbol.svg|50px]] | align=left|ఎ. ఎం. సలీం<ref>{{cite news |title=Saleem re-elected secretary of CPI's Puducherry unit |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/saleem-re-elected-secretary-of-cpis-puducherry-unit/article70008704.ece |work=[[The Hindu]] |date=3 September 2025 |access-date=11 September 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN }}</ref> | 2<ref name="INDI"/> |- |} == ఓటింగ్ శాతం == {| class="wikitable sortable" |+ఓటింగ్ శాతం !జిల్లా !ఓటింగ్% |- |[[కారైకాల్]] |86.77% |- |[[మాహె జిల్లా|మాహె]] |77.41% |- |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |90.47% |- |[[యానాం]] |93.35% |- !మొత్తం !91.23% |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత<ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return|date=4 May 2026|work=The Times of India|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|archive-date=12 October 2026}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|archive-date=12 October 2026|publisher=Deccan Herald|language=en}}</ref> ! colspan="5" |రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" |మార్జిన్ ! rowspan="2" |% |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- | rowspan="23" |పుదుచ్చేరి !1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |టిపిఆర్ సెల్వామే |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |6,110 |20.71 |- !2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |701 |2.32 |- !3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయ]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |E. థీప్‌పైంతన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |- !4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |7,050 |19.92 |- !5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |1,970 |5.01 |- !6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |4,234 |11.79 |- !7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతం |{{party color cell|Independent}} |14,633 |51.35 |కెఎస్పి రమేష్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |7,004 |24.58 |- !8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |584 |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ. వినాయగం | align="left" |ఎన్ఎంకె |5,583 |23.68 |4,441 |18.83 |- !10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] | align="left" |ఎల్.జె.కె. |16,592 |53.14 |పీకే దేవదాస్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |10,205 |32.69 |- !11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి.పి. శివకొళుంధు]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతియనాథన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |1,417 |5.29 |- !12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |[[పి.ఎం.ఎల్. కళ్యాణసుందరం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |447 |1.42 |- !13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |952 |4.04 |- !14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |విఘ్నేష్ కన్నన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |విపి రామలింగమే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |287 |1.54 |- !15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |ఎ. అన్బలగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |1,026 |4.46 |- !16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి |{{party color cell|Neyam Makkal Kazhagam}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |1,201 |6.13 |- !17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |వి. కార్టిగ్వేనే |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిసేకర్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |7,376 |29.78 |850 |3.43 |- !18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |2,371 |7.60 |- !19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |అయ్యప్పన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి. విజయలక్ష్మి |{{party color cell|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |603 |1.75 |- !20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |బి. రాము |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |3,093 |9.55 |- !21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |ఇ. మోహన్‌దాస్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |4,061 |12.87 |- !22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |రాజవేలు | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |6,689 |23.29 |- !23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి. త్యాగరాజన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |2,397 |8.73 |- | rowspan="5" |కారైకల్ !24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |వి. విఘ్నేశ్వరన్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |14,368 |50.54 |చందిర ప్రియాంగ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |4,499 |15.63 |- !25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |9,526 |34.07 |- !26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఏఎం రంజిత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |2,653 |9.09 |- !27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఏవీఎస్ శక్తివేల్ ప్రభు |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |5,862 |22.97 |- !28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |మీనాక్షిసుందరం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |ఎం. నాగతియగరాజన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |2,018 |7.60 |- |మహే !29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |టి. అశోక్ కుమార్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |8,375 |35.19 |రమేష్ పరంబత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |1,115 |4.69 |- |యానం !30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |4,568 |12.75 |} == సర్వేలు, పోల్స్ == === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+సీట్ల అంచనాలు ! rowspan="2" | పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేదీ | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}"| | bgcolor="{{party color|Other}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి నేతృత్వంలోని అలయన్స్|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్.పి.ఎ]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే+]] ! ఇతరులు |- |align=left|యాక్సిస్ మై ఇండియా<ref name="NDTV">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/exit-poll-results-live-nda-to-get-second-straight-term-in-puducherry-with-16-20-of-30-seats-ndtv-exit-poll-11426458 |title=NDA To Get Second Straight Term In Puducherry With 16-20 Of 30 Seats: Axis My India Exit Poll |work=[[NDTV]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026 }}</ref> | rowspan="5" |2026 ఏప్రిల్ 29 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-20}}''' |6-8 |2-4 |1-3 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|8-14}}''' |- |align=left|కామాఖ్య అనలిటిక్స్<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|17-24}}''' |4-7 |1-7 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|10-20}}''' |- |align=left|పీపుల్స్ పల్స్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-19}}''' |10-12 |1-3 |1-2 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|4-9}}''' |- |align=left|ప్రజా పోల్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|19-25}}''' |6-10 |1-6 |0 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|9-19}}''' |- |align=left|జేవీసీ<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|15-17}}''' |11-13 |1-2 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|2-6}}''' |} == ఓటింగ్ == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] ప్రకారం, పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో 9,50,311 మంది ఓటర్లు ఓటు వేయడానికి అర్హత పొందారు. వీరిలో 4,46,361 మంది పురుషులు, 5,03,810 మంది మహిళలు, 140 మంది తృతీయ లింగ ఓటర్లు ఉన్నారు.<ref name="final voter list">{{cite web |date=14 February 2026 |title=Puducherry publishes final electoral roll; over 9.4 lakh voters registered |url=https://madhyamamonline.com/india/puducherry-publishes-final-electoral-roll-94-lakh-voters-registered-1494920 |access-date=15 March 2026 |work=Madhyam}}</ref>9 ఏప్రిల్ 2026న పోలింగ్ జరిగింది. ఈ ఎన్నికలలో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది, ఇది ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో అత్యధికం.'''<ref name="TO" />''' == ఫలితాలు == === కూటమి లేదా పార్టీ ద్వారా === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2" | కూటమి లేదా పార్టీ<ref>https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywiseresult-U07.htm</ref> ! colspan="3" | జనాదరణ పొందిన ఓట్లు ! colspan="3" | స్థానాలు |- ! ఓట్లు ! % ! ±[[శాతం పాయింట్|pp]] ! పోటీ ! గెలుపు ! +/- |- | rowspan="5" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} | rowspan="5" align="left" |[[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి. నేతృత్వంలోని కూటమి|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] | {{Party color cell|All India N.R. Congress}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్|AINRC]] | {{formatnum:200292}} | 23.12 | {{color|#FF0000|▼}} 2.73 | 16 | 12 | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} | align="left" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | {{formatnum:105583}} | 12.19 | {{color|#FF0000|▼}} 1.47 | 10 | 4 | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | style="background-color:#002395; width: 2px;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి|LJK]] | {{formatnum:19903}} | 2.30 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | {{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ADMK]] | {{formatnum:9399}} | 1.09 | {{color|#FF0000|▼}} 3.05 | 2 | 1 | {{color|#00FF00|▲}} 1 |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:335177}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 38.70 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 30 | style="color:black;background:#fde8d2" | 18 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | rowspan="4" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} | rowspan="4" align="left" |[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] | {{Party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | {{formatnum:119036}} | 13.74 | {{color|#FF0000|▼}} 4.77 | 13 | 5 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Indian National Congress}} | align="left" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | {{formatnum:151934}} | 17.54 | {{up}}1.83 | 22 | 1 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | align="left" |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] | {{formatnum:1232}} | 0.14 | {{color|#FF0000|▼}} 0.53 | 2 | 0 | {{steady}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:272202}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 31.42 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30'''{{efn|name=FF}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 6 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | rowspan="3" style="background:#A00000" | | rowspan="3" align="left" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి|TVK+]] | {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | align="left" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] | {{formatnum:144817}} | 16.72 | {{new}} | 28 | 2 | {{new}} |- | style="background:yellow" | | align="left" |NMK | {{formatnum:15543}} | 1.79 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" |{{formatnum:160360}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 18.51 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30''' | style="color:black;background:#fde8d2" | 3 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} |- | {{Party color cell|Others}} | colspan="3" align="left" |ఇతరులు | {{formatnum:2754}} | 0.32 | {{Steady}} | 30 | 0 | {{steady}} |- | {{Party color cell|Independent politician}} | colspan="3" align="left" | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] | {{formatnum:75185}} | 8.68 | {{color|#FF0000|▼}} 4 | 117 | 3 | {{color|#FF0000|▼}} 3 |- | {{Party color cell|None of the above (India)}} | colspan="3" align="left" | [[నోటా]] | {{formatnum:6633}} | 0.77 | {{color|#FF0000|▼}} 0.52 ! colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- ! colspan="4" | మొత్తం ! {{formatnum:866139}} ! 100% ! — ! 294 ! 30 ! — |} === జిల్లాల వారిగా === {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;font-size:94%;" |+ ! rowspan=2 |జిల్లా ! rowspan=2 |సీట్లు | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|United Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | |- ! class="wikitable" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! class="wikitable" |[[ఇండియా కూటమి|INDIA]] ! class="wikitable" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని అలయన్స్|TVK+]] ! class="wikitable" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 23 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|14 |5 |3 |1 |- ![[కరైకల్ జిల్లా|కరైకల్]] ! 5 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|3 |1 |0 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మహే]] ! 1 |0 |0 |0 |style="background:{{party color|Independent politician}};color:black;"|1 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 1 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|1 |0 |0 |0 |- ! మొత్తం ! 30 !style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|18 !6 !3 !3 |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {|class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;white-space:nowrap;font-size:90%;" ! rowspan="2" | జిల్లా ! colspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="5" | విజేత<ref name="Puducherry Assembly election 2026: full list of winners">{{cite news |last1= |title=Puducherry Assembly election 2026: full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200315/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |archive-date=12 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners">{{cite news |title=Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners |url=https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Indian Express |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200321/https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |work=The Times of India}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers |url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |publisher=Deccan Herald |language=en}}</ref> ! colspan="5" | రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" | మార్జిన్ ! rowspan="2" | % |- ! # ! పేరు ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! data-sort-type=number|ఓట్లు ! % ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! ఓట్లు ! % |- | rowspan="23" | [[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 1 | [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] | {{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |[[టి.పి.ఆర్. సెల్వమే|టి.పి.ఆర్.సెల్వమే]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |style="background:#FF9933;color:white" |6,110 |style="background:#FF9933;color:white" |20.71 |- ! 2 | [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్|సాయి శరవణన్ కుమార్]] | {{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |style="background:#800020;color:white" |701 |style="background:#800020;color:white" |2.32 |- ! 3 | [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |ఇ. తీప్పైంతన్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |4,018 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |12.84 |- ! 4 | [[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |7,050 |style="background:#9FE2BF;color:black" |19.92 |- ! 5 | [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,970 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.01 |- ! 6 | [[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,234 |style="background:#9FE2BF;color:black" |11.79 |- ! 7 | [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతమ్ |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |14,633 |51.35 |కె. ఎస్. పి. రమేష్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |style="background:#DCDCDC;color:black" |7,004 |style="background:#DCDCDC;color:black" |24.58 |- ! 8 | [[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |style="background:#9FE2BF;color:black" |584 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ.వినాయకం |style="background:yellow"| | align="left" |[[నేయం మక్కల్ కళగం|NMK]] |5,583 |23.68 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,441 |style="background:#9FE2BF;color:black" |18.83 |- ! 10 | [[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] |bgcolor=#002395| | align="left" |లచ్చియ జననాయక కట్చి |16,592 |53.14 |పి. కె. దేవదాస్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |style="background:#002395;color: white"|10,205 |style="background:#002395;color: white"|32.69 |- ! 11 | [[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి. పి. శివకొళుండు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతినాథన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,417 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.29 |- ! 12 | [[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |పి. ఎం. ఎల్. కళ్యాణసుందరం |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |style="background:#FA2223;color:white" |447 |style="background:#FA2223;color:white" |1.42 |- ! 13 | [[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |style="background:#9FE2BF;color:black" |952 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4.04 |- ! 14 | [[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] | [[విఘ్నేష్ కన్నన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |వి.పి.రామలింగమే |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |style="background:#fa2223;color:white" |287 |style="background:#fa2223;color:white" |1.54 |- ! 15 | [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |[[ఎ. అన్బళగన్]] | {{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam|shortname=ADMK}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |style="background:#009933;color:white" |1,026 |style="background:#009933;color:white" |4.46 |- ! 16 | [[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |{{party name with color|Neyam Makkal Kazhagam|shortname=NMK|color=#FFFF00}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |style="background:#FFFF00;color:black" |1,201 |style="background:#FFFF00;color:black" |6.13 |- ! 17 | [[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] | [[వి. కార్టిగ్వేనే]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిశేఖర్ | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |7,376 |29.78 |style="background:#fa2223;color:white" |850 |style="background:#fa2223;color:white" |3.43 |- ! 18 | [[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |style="background:#FF9933;color:white" |2,371 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- ! 19 | [[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[సి. అయ్యప్పన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి.విజయలక్ష్మి |{{party name with color|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |style="background:#9FE2BF;color:black" |603 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.75 |- ! 20 | [[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[బి. రాము]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |style="background:#800020;color:white" |3,093 |style="background:#800020;color:white" |9.55 |- ! 21 | [[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |[[ఇ. మోహన్‌దాస్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party name with color|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,061 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.87 |- ! 22 | [[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |style="background:#9FE2BF;color:black" |6,689 |style="background:#9FE2BF;color:black" |23.29 |- ! 23 | [[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి.త్యాగరాజన్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |style="background:#fa2223;color:white" |2,397 |style="background:#fa2223;color:white" |8.73 |- | rowspan="5" | [[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] ! 24 | [[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |[[వి. విఘ్నేశ్వరన్]] | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |14,368 |50.54 |[[చందిర ప్రియాంగ]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4,499 |style="background:#DCDCDC;color:black" |15.63 |- ! 25 | [[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |[[జి.ఎన్.ఎస్. రాజశేఖరన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |style="background:#FF9933;color:white" |9,526 |style="background:#FF9933;color:white" |34.07 |- ! 26 | [[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఎ. ఎం. రంజిత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |style="background:#9FE2BF;color:black" |2,653 |style="background:#9FE2BF;color:black" |9.09 |- ! 27 | [[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఎ.వి.ఎస్.శక్తివేల్ ప్రభు |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |style="background:#fa2223;color:white" |5,862 |style="background:#fa2223;color:white" |22.97 |- ! 28 | [[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |[[టి.కె.ఎస్.ఎం. మీనాచ్చిసుందరం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |[[ఎం. నాగతియగరాజన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |style="background:#FF9933;color:white" |2,018 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- | [[మాహె జిల్లా|మాహే]] ! 29 | [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |[[టి. అశోక్ కుమార్]] |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |8,375 |35.19 |[[రమేష్ పరంబత్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |style="background:#DCDCDC;color:black" |1,115 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4.69 |- | [[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 30 | [[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,568 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.75 |} == ఉప ఎన్నికలు == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! తేదీ ! క్ర.సం. ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికలకు ముందు ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికలకు ముందు పార్టీ ! కారణం ! ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ |- | 2026 అక్టోబరు 6 <ref name="MCC_Thattanchavady">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/mcc-applicable-only-to-thattanchavady-constituency-for-october-6-bypoll-in-puducherry/article71439197.ece|title=MCC applicable only to Thattanchavady constituency for October 6 bypoll in Puducherry|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Thattanchavady_Bypoll_Second">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/thattanchavady-faces-bypoll-for-second-time-in-a-short-span/article71442846.ece|title=Thattanchavady faces bypoll for second time in a short span|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> ! 9 | తట్టంచావడి | [[ఎన్. రంగస్వామి]] | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ ! {{efn|name=byelection|[[N. Rangaswamy]] contested two constituencies simultaneously during the election and won both. Subsequently, He vacated the [[Thattanchavady Assembly constituency|Thattanchavady seat]] and retained the [[Mangalam Assembly constituency|Mangalam seat]], as per Section 70 of the [[Representation of the People Act, 1951]], which forbids any MLA or MP from representing two constituencies for more than 14 days and stipulates that they must resign from one of the two seats within the said time.}} |అశోక్ ఆనంద్ <ref name="Ashok_Anand_Wins_AIR">{{cite news|url=https://newsonair.gov.in/ainrc-candidate-ashok-anand-wins-pondicherry-by-election/|title=AINRC candidate Ashok Anand wins Puducherry by-election|access-date=9 October 2026|work=News On AIR}}</ref><ref name="Ashok_Anand_Wins_News18">{{cite news|url=https://www.news18.com/india/puducherry-bypoll-result-2026-ndas-ashok-anand-wins-thattanchavady-by-8500-votes-ws-l-10373976.html|title=Puducherry Bypoll Result 2026: NDA's Ashok Anand wins Thattanchavady by 8,500 votes|access-date=9 October 2026|work=[[News18]]}}</ref> | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ |} == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} 6swea3ctz1ey8i6cpem5p170wknzapg 4991397 4991363 2026-10-29T16:25:18Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* నియోజకవర్గం వారీగా */ 4991397 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = భారతదేశం | flag_year = | flag_image = | type = శాసనసభ | vote_type = పాపులర్ | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | registered = 9,50,311 ({{down}} 6.01%) | turnout = 89.87% ({{increase}} 6.43 [[శాతం పాయింట్|pp]])<ref name="TO">{{cite news |url=https://www.newsonair.gov.in/puducherry-records-highest-ever-voter-turnout-of-89-87-per-cent-in-assembly-elections/ |title=Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[All India Radio]] }}</ref> | previous_year = 2021 | outgoing_members = [[ పుదుచ్చేరి 15వ శాసనసభ]] | election_date = 2026 ఏప్రిల్ 9 | elected_members =పుదుచ్చేరి 16వ శాసనసభ | next_election = | next_year = 2031 | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని 33 స్థానాలలో 30 స్థానాలకు{{efn|ముగ్గురు సభ్యులను [[లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్]] నామినేట్ చేస్తారు.}} | majority_seats = 17 | opinion_polls = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు#సర్వేలు, పోల్స్ | image_size = | map_image = {{Switcher|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency.svg|250px]]|పార్టీల వారీగా ఫలితాలు|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency (Alliance).svg|250px]]|కూటముల వారీగా ఫలితాలు}} | map_size = | map_caption = పుదుచ్చేరిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల పటం | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | before_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | after_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | image1 = {{CSS image crop|Image=The Chief Minister of Puducherry, Shri N. Rangaswamy calling on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on March 16, 2015 (N. Rangaswamy) (cropped).jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=12|oTop=8}} | leader1 = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | party1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|AINRC]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ (NDA)]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]]<br>[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] | last_election1 = 25.85%, 10 స్థానాలు | seats1 = '''12''' | seat_change1 = {{up}} 2 | popular_vote1 = '''2,00,292''' | percentage1 = '''23.12%''' | swing1 = {{down}} 0.73 [[శాతం పాయింట్|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image=Indian election symbol rising sun.svg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=100|oLeft=10|oTop=0}} | leader2 = [[ఆర్. శివ]] | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే (DMK)]] | leader_since2 = 2011 | leaders_seat2 = [[విల్లియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లియనూర్]] ''(ఓటమి)'' | alliance2 = [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్పీఏ (SPA)]] | last_election2 = 18.51%, 6 స్థానాలు | seats2 = 5 | seat_change2 = {{down}} 1 | popular_vote2 = 1,19,036 | percentage2 = 13.74% | swing2 = {{down}} 4.79 [[శాతం పాయింట్|pp]] | map = | votes_counted = | reporting = | declared = | last_update = }} [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని మొత్తం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|30 మంది సభ్యులను]] ఎన్నుకోవడానికి 2026 ఏప్రిల్ 9న [[పుదుచ్చేరి]]లో శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. 2026 మే 4న ఓట్లను లెక్కించి, [[భారత ఎన్నికల సంఘం]] ఫలితాలను ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో కాంగ్రెస్‌కు ఎదురుదెబ్బ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126078979|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు 2026 - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/resources/idt-59b7a895-116d-4f08-8454-b16ab74f1a4c|access-date=2026-05-06|website=News తెలుగు|language=te-IN}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది. ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఇదే అత్యధిక ఓటింగ్ శాతం.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో పోలింగ్‌ స్ఫూర్తిదాయకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126062984|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref> == నేపథ్యం == భారతదేశంలో [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|శాసనసభ]] ఎన్నికలు సాధారణంగా ఐదేళ్లకు ఒకసారి జరుగుతాయి, శాసనసభ సభ్యులు ఏక-సభ్యుల నియోజకవర్గాల నుండి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి నేరుగా ఎన్నికవుతారు.. [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] పదవీకాలం 2026 జూన్ 15తో ముగియనుంది.<ref>{{Cite web|title=Term of the Houses|url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|archive-date=7 August 2025|access-date=1 June 2025|website=[[Election Commission of India]]}}</ref> 2021 ఏప్రిల్ లో జరిగిన మునుపటి శాసనసభ ఎన్నికలలో, [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్. ఆర్. కాంగ్రెస్]] నేతృత్వంలోని [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]], శాసనసభలోని 30 సీట్లలో 16 స్థానాలను గెలుచుకుంది. తరువాత [[ఎన్. రంగస్వామి]] [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రిగా]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|title=NR Congress-BJP alliance emerges victorious in Puducherry assembly polls|date=3 May 2021|work=Business Standard|access-date=1 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206233900/https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|archive-date=6 December 2022}}</ref> 2025 చివరి భాగంలో, [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 24 సంవత్సరాల తరువాత, ఓటర్ల జాబితాలను సవరించడానికి ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ నిర్వహించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/sir-rollout-schedule-announced-in-puducherry/article70215905.ece|title=SIR rollout schedule announced in Puducherry|date=29 October 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=2 November 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == షెడ్యూలు == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 2026 మార్చి 15న పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలకు షెడ్యూల్ను ప్రకటించింది.<ref name="Sch">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/puducherry-election-2026-dates-voting-on-april-9-results-on-may-4-101773570748747.html|title=Puducherry election dates: Voting on April 9, results on May 4|date=15 March 2026|work=The Hindustan Times|access-date=15 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నోటిఫికేషన్ | 2026 మార్చి 16 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 23 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన | 2026 మార్చి 24 |- |నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 26 |- |పోలింగ్ |''' 2026 ఏప్రిల్ 9''' |- |ఓట్ల లెక్కింపు |''' 2026 మే 4''' |- |ఎన్నికల ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి గడువు | 2026 మే 6 |} == పార్టీలు, కూటములు == === ఏఐఎన్‌ఆర్‌సి నేతృత్వంలోని కూటమి === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ సీట్ల పంపకం మ్యాప్]] <!-- Per [[MOS:NOSECTIONLINKS]]: for technical reasons, section headings should, among other things, not contain links, citations, or template transclusions. --> [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election NDA Seat Sharing Map.svg|thumb|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి సీటు షేరింగ్ మ్యాప్]] నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్‌కు సీట్ల పంపకం 20 మార్చి 2026న ఖరారు చేయబడింది. {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center; | colspan="6" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి]]'''{{efn|name=NDA|<ref name="NDA">{{cite web |date=20 March 2026 |title=Puducherry Assembly Polls: AINRC, BJP Seat Sharing Deal |url=https://www.deccanherald.com/india/puducherry/ainrc-bjp-finalise-seat-sharing-for-puducherry-assembly-polls-3938803 |access-date=20 March 2026 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/02/14/puducherry-bjp-draws-clear-strategy-to-fight-the-election-in-alliance-with-cm-rangaswamys-ainrc.html |title=Puducherry: BJP draws clear strategy to fight the election in alliance with CM Rangaswamy's AINRC |date=14 February 2026 |access-date=14 February 2026 |work=[[The Week (magazine)|The Week]]}}</ref><ref>{{cite news |date=19 April 2025 |title=Mansukh Mandaviya appointed BJP in-charge for Puducherry ahead of 2026 polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/mansukh-mandaviya-appointed-bjp-in-charge-for-puducherry-ahead-of-2026-polls/articleshow/120434534.cms?from=mdr |access-date=1 June 2025 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{cite news|title=AIADMK seeks reshuffle of police officers working in suburban and rural areas in Puducherry|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/aiadmk-seeks-reshuffle-of-police-officers-working-in-suburban-and-rural-areas-in-puducherry/article69772570.ece|work=[[The Hindu]]|date=4 July 2025|access-date=18 November 2025|issn=0971-751X|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |date=14 December 2025 |title=Businessman Jose Charles Martin floats new party in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/businessman-jose-charles-martin-floats-new-party-in-puducherry/article70395118.ece |access-date=15 February 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>}} |- ! colspan=2 | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | [[File:All India N.R. Congress.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|50px]] | align=left|[[ఎన్. రంగస్వామి]] | 16 |- | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | [[File:BJP flag.svg|50px]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px]] | align=left|[[వి.పి. రామలింగం|వి.పి.రామలింగమే]] | 10 |- | {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:AIADMK Flag.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol two leaves.svg|50px]] | align=left|ఎ. అన్బళగన్ | 2 |- | style="background-color:#002395;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి]] | | [[File:Indian Election Symbol Watermelon.jpg|50px]] | align=left|జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్ | 2 |- ! colspan="5" | Total ! 30 |} === సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] సీట్ల పంపకం పటం]] 2026 మార్చి 23న ఖరారు చేయబడిన సీట్ల పంపకం ఒప్పందం ప్రకారం, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], 17 స్థానాలలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], 13 స్థానాల్లో పోటీ చేయడానికి అంగీకరించాయి.<ref name="SPA2">{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817|title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy|date=23 March 2026|work=India TV|access-date=23 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-congress-dmk-leaders-to-meet-again-for-seat-sharing-talks/article70746493.ece|title=Puducherry Assembly election 2026: Congress, DMK leaders to meet again for seat-sharing talks|date=15 March 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2026}}</ref> అయితే, డిఎంకేకి కేటాయించిన ఐదు స్థానాల్లో కాంగ్రెస్ అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టింది. దీని ఫలితంగా ఈ ఐదు నియోజకవర్గాల్లో రెండు పార్టీల మధ్య స్నేహపూర్వక పోటీలు జరిగాయి.<ref name="INDI2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry|title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry|date=26 March 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 March 2026}}</ref> డిఎంకే తన కోటా నుండి ఒక సీటును [[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] పార్టీకి కేటాయించింది. అయితే, సీట్ల పంపకంపై విభేదాలను పేర్కొంటూ విసికే పార్టీ 2026 మార్చి 24న కూటమి నుండి వైదొలుగుతున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-upset-vck-exits-dmk-congress-alliance-decides-to-contest-alone/article70778441.ece|title=Puducherry elections 2026: Upset VCK exits DMK-Congress alliance, decides to contest alone|date=25 March 2026|work=The Hindu|access-date=25 March 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> అయితే, ఏప్రిల్ 6న, తమకు కేటాయించిన ఔల్‌గ్రెట్ నియోజకవర్గం మినహా, తాము అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టిన మిగిలిన మూడు స్థానాల్లో కూటమి అభ్యర్థులకు మద్దతు ఇస్తామని విసికే పార్టీ ప్రకటించింది.<ref name="VCK2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|date=6 April 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 April 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="6" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px]] | [[File:INC Hand.svg|30px]] | align="left" |[[వి. వైతిలింగం]] | 21<ref name="SPA">{{cite news |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817 |title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy |work=[[India TV]] |date=23 March 2026 |access-date=23 March 2026}}</ref><ref name="INDI">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry |title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry |date=26 March 2026 |access-date=31 March 2026 |work=The New Indian Express}}</ref> |- | {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:Flag DMK.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol rising sun.svg|50px]] | align="left" |[[ఆర్. శివ]] | 13<ref name="SPA" /> |- | {{Full party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | [[File:Viduthalai Chiruthaigal Katchi banner.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Bucket.png|50px]] | align="left" |Deva Pozhilan<ref>{{cite news |title=VCK workers stage demonstration|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/vck-workers-stage-demonstration/article69293830.ece |work=[[The Hindu]] |date=5 March 2025 |access-date=28 November 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN}}</ref> | 4<ref name="VCK">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|work=The New Indian Express|date=6 April 2026|access-date=6 April 2026}}</ref> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30+8{{efn|name=FF|Friendly contests in eight constituencies.}} |} === టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి === 2026 మార్చి 22న, [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] (టీవీకే) పుదుచ్చేరిలోని 30 నియోజకవర్గాలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించింది.<ref name="TVK">{{cite news|url=https://www.dailythanthi.com/tn-election-2026/tvk-candidate-list-for-puducherry-elections-released|title=புதுச்சேரி தேர்தலுக்கான த.வெ.க. வேட்பாளர் பட்டியல் வெளியீடு|date=22 March 2026|work=[[Daily Thanthi]]|access-date=23 March 2026|language=ta|trans-title=TVK releases candidate list for Puducherry elections}}</ref> తదనంతరం, జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి నేతృత్వంలోని [[నేయం మక్కల్ కజగం]], టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో చేరింది. దానికి రెండు సీట్లు కేటాయించబడ్డాయి.<ref name="NMK2">{{cite news|url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html|title=TVK Alliance in Puducherry|date=23 March 2026|work=News18|access-date=23 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |- | colspan="7" | '''[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | style="text-align: left;" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగా వెట్రి కజగం]] || | [[File:Indian Election Symbol Whistle.svg|50px]] | align="left" |[[చంద్రశేఖరన్ జోసెఫ్ విజయ్|విజయ్]] (నటుడు)<ref name="NMK">{{cite news |date=23 March 2026 |title=TVK Alliance in Puducherry |url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html |access-date=23 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref> | 28<ref name="NMK" /> |- | style="background:#FFFF00" | | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి#నేయం మక్కల్ కజగం|నేయం మక్కల్ కజగం]] | | [[File:AMMK SYMBOL PRESSURE COOKER.png|50px]] | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి]]<ref name="NMK" /> | 2<ref name="NMK" /> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30 |} === ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్ === 2026 మార్చి 20న, [[పట్టాళి మక్కల్ కట్చి|పట్టాలి మక్కల్ కట్చికి]] చెందిన [[ఎస్. రామదాసు]] నేతృత్వంలోని వర్గం, పుదుచ్చేరిలో జరిగే శాసనసభ ఎన్నికల కోసం [[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]] నేతృత్వంలోని [[ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం]] (AIPTMMK)తో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref name="PMKR">{{cite news|url=https://theprint.in/india/ramadoss-led-pmk-sasikalas-outfit-join-forces-for-assembly-polls-in-tamil-nadu-puducherry/2885007/|title=Ramadoss-led PMK, Sasikala{{'}}'s outfit join forces for Assembly polls in Tamil Nadu and Puducherry|date=20 March 2026|work=[[ThePrint]]|access-date=21 March 2026}}</ref>2026 మార్చి 25న, ఎన్నికల కోసం [[సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం|సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగంకు]] (ఎన్ఎంఎంకే) చెందిన జి. సత్యమూర్తి, AIPTMMKకి చెందిన శశికళ మధ్య సీట్ల షేరింగ్ ఒప్పందం జరిగింది.<ref name="Sengol2">{{cite news|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..!|date=25 March 2026|work=[[Dinakaran]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry}}</ref><ref name="Seat2">{{cite news|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election|title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி|date=26 March 2026|work=[[Maalai Malar]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing}}</ref> {| class="wikitable" width="55%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Green}} |- | colspan="7" | '''ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్''' |- ! colspan="2" | Party ! Flag ! Symbol ! Leader ! Seats |- | style="background:green" | | align="left" |సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | | [[File:Diamond, Election symbol of Subi, leader of The Future India Party.svg|55px]] | align="left" |సత్యమూర్తి | 10<ref name="Sengol">{{cite news |date=25 March 2026|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..! |trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance |access-date=31 March 2026|work=[[Dinakaran]] |language=ta}}</ref> |- | style="background:black" | | align="left" |ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | |[[File:Indian Election Symbol Coconut Farm.jpg|50px]] | align="left" |[[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]]<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sasikala-announces-her-partys-name-all-india-puratchi-thalaivar-makkal-munnetra-kazhagam/article70738382.ece|title=Sasikala announces her party's name: All India Puratchi Thalaivar Makkal Munnetra Kazhagam|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2026|access-date=13 March 2026}}</ref> | 4<ref name="Seat">{{cite news |date=26 March 2026 |title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி |trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election |access-date=31 March 2026|work=[[Maalai Malar]] |language=ta}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 14 |} === ఇతరులు === 2026 మార్చి 7, [[నామ్ తమిళర్ కట్చి|నామ్ తమిళర్ కచ్చి]] ఎన్నికలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించిన మొదటి పార్టీగా నిలిచింది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని 30 నియోజకవర్గాలలో 28 నియోజకవర్గాలలో పోటీ చేయాలనే తన ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది.<ref name="NTK">{{cite news |date=7 March 2026 |title=NTK announces candidates for Assembly polls in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ntk-announces-candidates-for-assembly-polls-in-puducherry/article70716660.ece |access-date=11 March 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> తమిళనాడులోని [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్‌లో]] భాగమైన [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] మరియు [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]], కూటమి నుండి వైదొలిగి, వరుసగా నాలుగు, రెండు నియోజకవర్గాలలో స్వతంత్రంగా అభ్యర్థులను నిలబెట్టాయి.<ref name="INDI" /> {| class="wikitable" width="50%" style="text-align:center; ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! స్థానాలు |- | {{Full party name with color|Naam Tamilar Katchi}} | | [[File:NTK-EC-Symbol.jpg|50px]] | align=left|[[సీమాన్ (రాజకీయవేత్త)|సీమాన్]]<ref>{{cite news |date=9 December 2025 |title=Seeman backs TVK chief on UT's statehood |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/seeman-backs-tvk-chief-on-uts-statehood-856067 |access-date=13 March 2026 |work=[[DT Next]] }}</ref> | 28<ref name="NTK"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} | [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]] | align=left|S. రామచంద్రన్<ref>{{cite news |title=CPI (M) demands scrapping of Smart Meter project in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20251028150536/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-date=28 October 2025 |access-date=20 March 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> | 4<ref name="INDI"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India}} | [[File:CPI-banner.svg|50px]] | [[File:CPI symbol.svg|50px]] | align=left|ఎ. ఎం. సలీం<ref>{{cite news |title=Saleem re-elected secretary of CPI's Puducherry unit |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/saleem-re-elected-secretary-of-cpis-puducherry-unit/article70008704.ece |work=[[The Hindu]] |date=3 September 2025 |access-date=11 September 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN }}</ref> | 2<ref name="INDI"/> |- |} == ఓటింగ్ శాతం == {| class="wikitable sortable" |+ఓటింగ్ శాతం !జిల్లా !ఓటింగ్% |- |[[కారైకాల్]] |86.77% |- |[[మాహె జిల్లా|మాహె]] |77.41% |- |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |90.47% |- |[[యానాం]] |93.35% |- !మొత్తం !91.23% |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత<ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return|date=4 May 2026|work=The Times of India|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|archive-date=12 October 2026}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|archive-date=12 October 2026|publisher=Deccan Herald|language=en}}</ref> ! colspan="5" |రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" |మార్జిన్ ! rowspan="2" |% |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- | rowspan="23" |పుదుచ్చేరి !1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |టిపిఆర్ సెల్వామే |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |6,110 |20.71 |- !2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |701 |2.32 |- !3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయ]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |E. థీప్‌పైంతన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |- !4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |7,050 |19.92 |- !5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |1,970 |5.01 |- !6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |4,234 |11.79 |- !7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతం |{{party color cell|Independent}} |14,633 |51.35 |కెఎస్పి రమేష్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |7,004 |24.58 |- !8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |584 |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ. వినాయగం | align="left" |ఎన్ఎంకె |5,583 |23.68 |4,441 |18.83 |- !10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] | align="left" |ఎల్.జె.కె. |16,592 |53.14 |పీకే దేవదాస్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |10,205 |32.69 |- !11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి.పి. శివకొళుంధు]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతియనాథన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |1,417 |5.29 |- !12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |[[పి.ఎం.ఎల్. కళ్యాణసుందరం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |447 |1.42 |- !13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |952 |4.04 |- !14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |విఘ్నేష్ కన్నన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |విపి రామలింగమే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |287 |1.54 |- !15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |ఎ. అన్బలగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |1,026 |4.46 |- !16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి |{{party color cell|Neyam Makkal Kazhagam}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |1,201 |6.13 |- !17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |వి. కార్టిగ్వేనే |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిసేకర్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |7,376 |29.78 |850 |3.43 |- !18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |2,371 |7.60 |- !19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |అయ్యప్పన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి. విజయలక్ష్మి |{{party color cell|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |603 |1.75 |- !20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |బి. రాము |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |3,093 |9.55 |- !21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |ఇ. మోహన్‌దాస్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |4,061 |12.87 |- !22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |రాజవేలు | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |6,689 |23.29 |- !23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి. త్యాగరాజన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |2,397 |8.73 |- | rowspan="5" |కారైకల్ !24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |వి. విఘ్నేశ్వరన్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |14,368 |50.54 |చందిర ప్రియాంగ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |4,499 |15.63 |- !25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |9,526 |34.07 |- !26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఏఎం రంజిత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |2,653 |9.09 |- !27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఏవీఎస్ శక్తివేల్ ప్రభు |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |5,862 |22.97 |- !28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |మీనాక్షిసుందరం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |ఎం. నాగతియగరాజన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |2,018 |7.60 |- |మహే !29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |టి. అశోక్ కుమార్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |8,375 |35.19 |రమేష్ పరంబత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |1,115 |4.69 |- |యానం !30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |4,568 |12.75 |} == సర్వేలు, పోల్స్ == === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+సీట్ల అంచనాలు ! rowspan="2" | పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేదీ | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}"| | bgcolor="{{party color|Other}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి నేతృత్వంలోని అలయన్స్|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్.పి.ఎ]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే+]] ! ఇతరులు |- |align=left|యాక్సిస్ మై ఇండియా<ref name="NDTV">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/exit-poll-results-live-nda-to-get-second-straight-term-in-puducherry-with-16-20-of-30-seats-ndtv-exit-poll-11426458 |title=NDA To Get Second Straight Term In Puducherry With 16-20 Of 30 Seats: Axis My India Exit Poll |work=[[NDTV]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026 }}</ref> | rowspan="5" |2026 ఏప్రిల్ 29 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-20}}''' |6-8 |2-4 |1-3 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|8-14}}''' |- |align=left|కామాఖ్య అనలిటిక్స్<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|17-24}}''' |4-7 |1-7 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|10-20}}''' |- |align=left|పీపుల్స్ పల్స్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-19}}''' |10-12 |1-3 |1-2 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|4-9}}''' |- |align=left|ప్రజా పోల్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|19-25}}''' |6-10 |1-6 |0 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|9-19}}''' |- |align=left|జేవీసీ<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|15-17}}''' |11-13 |1-2 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|2-6}}''' |} == ఓటింగ్ == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] ప్రకారం, పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో 9,50,311 మంది ఓటర్లు ఓటు వేయడానికి అర్హత పొందారు. వీరిలో 4,46,361 మంది పురుషులు, 5,03,810 మంది మహిళలు, 140 మంది తృతీయ లింగ ఓటర్లు ఉన్నారు.<ref name="final voter list">{{cite web |date=14 February 2026 |title=Puducherry publishes final electoral roll; over 9.4 lakh voters registered |url=https://madhyamamonline.com/india/puducherry-publishes-final-electoral-roll-94-lakh-voters-registered-1494920 |access-date=15 March 2026 |work=Madhyam}}</ref>9 ఏప్రిల్ 2026న పోలింగ్ జరిగింది. ఈ ఎన్నికలలో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది, ఇది ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో అత్యధికం.'''<ref name="TO" />''' == ఫలితాలు == === కూటమి లేదా పార్టీ ద్వారా === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2" | కూటమి లేదా పార్టీ<ref>https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywiseresult-U07.htm</ref> ! colspan="3" | జనాదరణ పొందిన ఓట్లు ! colspan="3" | స్థానాలు |- ! ఓట్లు ! % ! ±[[శాతం పాయింట్|pp]] ! పోటీ ! గెలుపు ! +/- |- | rowspan="5" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} | rowspan="5" align="left" |[[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి. నేతృత్వంలోని కూటమి|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] | {{Party color cell|All India N.R. Congress}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్|AINRC]] | {{formatnum:200292}} | 23.12 | {{color|#FF0000|▼}} 2.73 | 16 | 12 | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} | align="left" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | {{formatnum:105583}} | 12.19 | {{color|#FF0000|▼}} 1.47 | 10 | 4 | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | style="background-color:#002395; width: 2px;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి|LJK]] | {{formatnum:19903}} | 2.30 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | {{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ADMK]] | {{formatnum:9399}} | 1.09 | {{color|#FF0000|▼}} 3.05 | 2 | 1 | {{color|#00FF00|▲}} 1 |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:335177}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 38.70 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 30 | style="color:black;background:#fde8d2" | 18 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | rowspan="4" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} | rowspan="4" align="left" |[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] | {{Party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | {{formatnum:119036}} | 13.74 | {{color|#FF0000|▼}} 4.77 | 13 | 5 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Indian National Congress}} | align="left" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | {{formatnum:151934}} | 17.54 | {{up}}1.83 | 22 | 1 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | align="left" |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] | {{formatnum:1232}} | 0.14 | {{color|#FF0000|▼}} 0.53 | 2 | 0 | {{steady}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:272202}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 31.42 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30'''{{efn|name=FF}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 6 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | rowspan="3" style="background:#A00000" | | rowspan="3" align="left" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి|TVK+]] | {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | align="left" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] | {{formatnum:144817}} | 16.72 | {{new}} | 28 | 2 | {{new}} |- | style="background:yellow" | | align="left" |NMK | {{formatnum:15543}} | 1.79 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" |{{formatnum:160360}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 18.51 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30''' | style="color:black;background:#fde8d2" | 3 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} |- | {{Party color cell|Others}} | colspan="3" align="left" |ఇతరులు | {{formatnum:2754}} | 0.32 | {{Steady}} | 30 | 0 | {{steady}} |- | {{Party color cell|Independent politician}} | colspan="3" align="left" | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] | {{formatnum:75185}} | 8.68 | {{color|#FF0000|▼}} 4 | 117 | 3 | {{color|#FF0000|▼}} 3 |- | {{Party color cell|None of the above (India)}} | colspan="3" align="left" | [[నోటా]] | {{formatnum:6633}} | 0.77 | {{color|#FF0000|▼}} 0.52 ! colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- ! colspan="4" | మొత్తం ! {{formatnum:866139}} ! 100% ! — ! 294 ! 30 ! — |} === జిల్లాల వారిగా === {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;font-size:94%;" |+ ! rowspan=2 |జిల్లా ! rowspan=2 |సీట్లు | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|United Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | |- ! class="wikitable" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! class="wikitable" |[[ఇండియా కూటమి|INDIA]] ! class="wikitable" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని అలయన్స్|TVK+]] ! class="wikitable" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 23 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|14 |5 |3 |1 |- ![[కరైకల్ జిల్లా|కరైకల్]] ! 5 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|3 |1 |0 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మహే]] ! 1 |0 |0 |0 |style="background:{{party color|Independent politician}};color:black;"|1 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 1 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|1 |0 |0 |0 |- ! మొత్తం ! 30 !style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|18 !6 !3 !3 |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {|class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;white-space:nowrap;font-size:90%;" ! rowspan="2" | జిల్లా ! colspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="5" | విజేత<ref name="Puducherry Assembly election 2026: full list of winners">{{cite news |last1= |title=Puducherry Assembly election 2026: full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200315/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |archive-date=12 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners">{{cite news |title=Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners |url=https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Indian Express |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200321/https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |work=The Times of India}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers |url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |publisher=Deccan Herald |language=en}}</ref> ! colspan="5" | రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" | మార్జిన్ ! rowspan="2" | % |- ! # ! పేరు ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! data-sort-type=number|ఓట్లు ! % ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! ఓట్లు ! % |- | rowspan="23" | [[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 1 | [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] | {{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |[[టి.పి.ఆర్. సెల్వమే|టి.పి.ఆర్.సెల్వమే]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |style="background:#FF9933;color:white" |6,110 |style="background:#FF9933;color:white" |20.71 |- ! 2 | [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్|సాయి శరవణన్ కుమార్]] | {{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |style="background:#800020;color:white" |701 |style="background:#800020;color:white" |2.32 |- ! 3 | [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |ఇ. తీప్పైంతన్ |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |4,018 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |12.84 |- ! 4 | [[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |7,050 |style="background:#9FE2BF;color:black" |19.92 |- ! 5 | [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,970 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.01 |- ! 6 | [[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,234 |style="background:#9FE2BF;color:black" |11.79 |- ! 7 | [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |[[అళగనంతం]] |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |14,633 |51.35 |కె. ఎస్. పి. రమేష్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |style="background:#DCDCDC;color:black" |7,004 |style="background:#DCDCDC;color:black" |24.58 |- ! 8 | [[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |style="background:#9FE2BF;color:black" |584 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ.వినాయకం |style="background:yellow"| | align="left" |[[నేయం మక్కల్ కళగం|NMK]] |5,583 |23.68 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,441 |style="background:#9FE2BF;color:black" |18.83 |- ! 10 | [[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] |bgcolor=#002395| | align="left" |లచ్చియ జననాయక కట్చి |16,592 |53.14 |పి. కె. దేవదాస్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |style="background:#002395;color: white"|10,205 |style="background:#002395;color: white"|32.69 |- ! 11 | [[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి. పి. శివకొళుండు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతినాథన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,417 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.29 |- ! 12 | [[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |పి. ఎం. ఎల్. కళ్యాణసుందరం |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |style="background:#FA2223;color:white" |447 |style="background:#FA2223;color:white" |1.42 |- ! 13 | [[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |style="background:#9FE2BF;color:black" |952 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4.04 |- ! 14 | [[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] | [[విఘ్నేష్ కన్నన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |వి.పి.రామలింగమే |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |style="background:#fa2223;color:white" |287 |style="background:#fa2223;color:white" |1.54 |- ! 15 | [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |[[ఎ. అన్బళగన్]] | {{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam|shortname=ADMK}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |style="background:#009933;color:white" |1,026 |style="background:#009933;color:white" |4.46 |- ! 16 | [[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |{{party name with color|Neyam Makkal Kazhagam|shortname=NMK|color=#FFFF00}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |style="background:#FFFF00;color:black" |1,201 |style="background:#FFFF00;color:black" |6.13 |- ! 17 | [[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] | [[వి. కార్టిగ్వేనే]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిశేఖర్ | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |7,376 |29.78 |style="background:#fa2223;color:white" |850 |style="background:#fa2223;color:white" |3.43 |- ! 18 | [[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |style="background:#FF9933;color:white" |2,371 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- ! 19 | [[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[సి. అయ్యప్పన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి.విజయలక్ష్మి |{{party name with color|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |style="background:#9FE2BF;color:black" |603 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.75 |- ! 20 | [[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[బి. రాము]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |style="background:#800020;color:white" |3,093 |style="background:#800020;color:white" |9.55 |- ! 21 | [[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |[[ఇ. మోహన్‌దాస్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party name with color|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,061 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.87 |- ! 22 | [[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |style="background:#9FE2BF;color:black" |6,689 |style="background:#9FE2BF;color:black" |23.29 |- ! 23 | [[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి.త్యాగరాజన్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |style="background:#fa2223;color:white" |2,397 |style="background:#fa2223;color:white" |8.73 |- | rowspan="5" | [[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] ! 24 | [[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |[[వి. విఘ్నేశ్వరన్]] | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |14,368 |50.54 |[[చందిర ప్రియాంగ]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4,499 |style="background:#DCDCDC;color:black" |15.63 |- ! 25 | [[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |[[జి.ఎన్.ఎస్. రాజశేఖరన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |style="background:#FF9933;color:white" |9,526 |style="background:#FF9933;color:white" |34.07 |- ! 26 | [[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఎ. ఎం. రంజిత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |style="background:#9FE2BF;color:black" |2,653 |style="background:#9FE2BF;color:black" |9.09 |- ! 27 | [[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఎ.వి.ఎస్.శక్తివేల్ ప్రభు |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |style="background:#fa2223;color:white" |5,862 |style="background:#fa2223;color:white" |22.97 |- ! 28 | [[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |[[టి.కె.ఎస్.ఎం. మీనాచ్చిసుందరం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |[[ఎం. నాగతియగరాజన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |style="background:#FF9933;color:white" |2,018 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- | [[మాహె జిల్లా|మాహే]] ! 29 | [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |[[టి. అశోక్ కుమార్]] |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |8,375 |35.19 |[[రమేష్ పరంబత్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |style="background:#DCDCDC;color:black" |1,115 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4.69 |- | [[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 30 | [[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,568 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.75 |} == ఉప ఎన్నికలు == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! తేదీ ! క్ర.సం. ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికలకు ముందు ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికలకు ముందు పార్టీ ! కారణం ! ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ |- | 2026 అక్టోబరు 6 <ref name="MCC_Thattanchavady">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/mcc-applicable-only-to-thattanchavady-constituency-for-october-6-bypoll-in-puducherry/article71439197.ece|title=MCC applicable only to Thattanchavady constituency for October 6 bypoll in Puducherry|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Thattanchavady_Bypoll_Second">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/thattanchavady-faces-bypoll-for-second-time-in-a-short-span/article71442846.ece|title=Thattanchavady faces bypoll for second time in a short span|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> ! 9 | తట్టంచావడి | [[ఎన్. రంగస్వామి]] | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ ! {{efn|name=byelection|[[N. Rangaswamy]] contested two constituencies simultaneously during the election and won both. Subsequently, He vacated the [[Thattanchavady Assembly constituency|Thattanchavady seat]] and retained the [[Mangalam Assembly constituency|Mangalam seat]], as per Section 70 of the [[Representation of the People Act, 1951]], which forbids any MLA or MP from representing two constituencies for more than 14 days and stipulates that they must resign from one of the two seats within the said time.}} |అశోక్ ఆనంద్ <ref name="Ashok_Anand_Wins_AIR">{{cite news|url=https://newsonair.gov.in/ainrc-candidate-ashok-anand-wins-pondicherry-by-election/|title=AINRC candidate Ashok Anand wins Puducherry by-election|access-date=9 October 2026|work=News On AIR}}</ref><ref name="Ashok_Anand_Wins_News18">{{cite news|url=https://www.news18.com/india/puducherry-bypoll-result-2026-ndas-ashok-anand-wins-thattanchavady-by-8500-votes-ws-l-10373976.html|title=Puducherry Bypoll Result 2026: NDA's Ashok Anand wins Thattanchavady by 8,500 votes|access-date=9 October 2026|work=[[News18]]}}</ref> | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ |} == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} qt0ztih5pu2j5aq0eztbennov98leam 4991424 4991397 2026-10-29T17:07:05Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* నియోజకవర్గం వారీగా */ 4991424 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | country = భారతదేశం | flag_year = | flag_image = | type = శాసనసభ | vote_type = పాపులర్ | ongoing = no | party_colour = | party_name = | alliance_name = | previous_election = 2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు | registered = 9,50,311 ({{down}} 6.01%) | turnout = 89.87% ({{increase}} 6.43 [[శాతం పాయింట్|pp]])<ref name="TO">{{cite news |url=https://www.newsonair.gov.in/puducherry-records-highest-ever-voter-turnout-of-89-87-per-cent-in-assembly-elections/ |title=Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections Puducherry records highest ever voter turnout of 89.87% in Assembly elections |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[All India Radio]] }}</ref> | previous_year = 2021 | outgoing_members = [[ పుదుచ్చేరి 15వ శాసనసభ]] | election_date = 2026 ఏప్రిల్ 9 | elected_members =పుదుచ్చేరి 16వ శాసనసభ | next_election = | next_year = 2031 | votes_for_election = | needed_votes = | seats_for_election = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని 33 స్థానాలలో 30 స్థానాలకు{{efn|ముగ్గురు సభ్యులను [[లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్]] నామినేట్ చేస్తారు.}} | majority_seats = 17 | opinion_polls = 2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు#సర్వేలు, పోల్స్ | image_size = | map_image = {{Switcher|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency.svg|250px]]|పార్టీల వారీగా ఫలితాలు|[[File:Results of the 2026 Puducherry Legislative Assembly election by constituency (Alliance).svg|250px]]|కూటముల వారీగా ఫలితాలు}} | map_size = | map_caption = పుదుచ్చేరిలోని శాసనసభ నియోజకవర్గాల పటం | title = [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | before_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | before_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | after_election = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | after_party = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|AINRC]] | image1 = {{CSS image crop|Image=The Chief Minister of Puducherry, Shri N. Rangaswamy calling on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on March 16, 2015 (N. Rangaswamy) (cropped).jpg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=120|oLeft=12|oTop=8}} | leader1 = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | party1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|AINRC]] | alliance1 = [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|ఎన్‌డీఏ (NDA)]] | leader_since1 = 2011 | leaders_seat1 = [[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]]<br>[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] | last_election1 = 25.85%, 10 స్థానాలు | seats1 = '''12''' | seat_change1 = {{up}} 2 | popular_vote1 = '''2,00,292''' | percentage1 = '''23.12%''' | swing1 = {{down}} 0.73 [[శాతం పాయింట్|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image=Indian election symbol rising sun.svg|bSize=120|cWidth=100|cHeight=100|oLeft=10|oTop=0}} | leader2 = [[ఆర్. శివ]] | party2 = [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే (DMK)]] | leader_since2 = 2011 | leaders_seat2 = [[విల్లియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విల్లియనూర్]] ''(ఓటమి)'' | alliance2 = [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్పీఏ (SPA)]] | last_election2 = 18.51%, 6 స్థానాలు | seats2 = 5 | seat_change2 = {{down}} 1 | popular_vote2 = 1,19,036 | percentage2 = 13.74% | swing2 = {{down}} 4.79 [[శాతం పాయింట్|pp]] | map = | votes_counted = | reporting = | declared = | last_update = }} [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]లోని మొత్తం [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|30 మంది సభ్యులను]] ఎన్నుకోవడానికి 2026 ఏప్రిల్ 9న [[పుదుచ్చేరి]]లో శాసనసభ ఎన్నికలు జరిగాయి. 2026 మే 4న ఓట్లను లెక్కించి, [[భారత ఎన్నికల సంఘం]] ఫలితాలను ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో కాంగ్రెస్‌కు ఎదురుదెబ్బ|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126078979|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref><ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు 2026 - BBC News తెలుగు|url=https://www.bbc.com/telugu/resources/idt-59b7a895-116d-4f08-8454-b16ab74f1a4c|access-date=2026-05-06|website=News తెలుగు|language=te-IN}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది. ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఇదే అత్యధిక ఓటింగ్ శాతం.<ref>{{Cite web|title=పుదుచ్చేరిలో పోలింగ్‌ స్ఫూర్తిదాయకం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/tamilnadu-news/704/126062984|access-date=2026-05-06|website=EENADU|language=te}}</ref> == నేపథ్యం == భారతదేశంలో [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|శాసనసభ]] ఎన్నికలు సాధారణంగా ఐదేళ్లకు ఒకసారి జరుగుతాయి, శాసనసభ సభ్యులు ఏక-సభ్యుల నియోజకవర్గాల నుండి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి నేరుగా ఎన్నికవుతారు.. [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]] పదవీకాలం 2026 జూన్ 15తో ముగియనుంది.<ref>{{Cite web|title=Term of the Houses|url=https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807185225/https://www.eci.gov.in/term-of-the-houses|archive-date=7 August 2025|access-date=1 June 2025|website=[[Election Commission of India]]}}</ref> 2021 ఏప్రిల్ లో జరిగిన మునుపటి శాసనసభ ఎన్నికలలో, [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్. ఆర్. కాంగ్రెస్]] నేతృత్వంలోని [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]], శాసనసభలోని 30 సీట్లలో 16 స్థానాలను గెలుచుకుంది. తరువాత [[ఎన్. రంగస్వామి]] [[పుదుచ్చేరి ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రిగా]] రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఏర్పడింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|title=NR Congress-BJP alliance emerges victorious in Puducherry assembly polls|date=3 May 2021|work=Business Standard|access-date=1 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206233900/https://www.business-standard.com/article/elections/nr-congress-bjp-alliance-emerges-victorious-in-puducherry-assembly-polls-121050300106_1.html|archive-date=6 December 2022}}</ref> 2025 చివరి భాగంలో, [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 24 సంవత్సరాల తరువాత, ఓటర్ల జాబితాలను సవరించడానికి ప్రత్యేక ఇంటెన్సివ్ రివిజన్ నిర్వహించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/sir-rollout-schedule-announced-in-puducherry/article70215905.ece|title=SIR rollout schedule announced in Puducherry|date=29 October 2025|work=[[The Hindu]]|access-date=2 November 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == షెడ్యూలు == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] 2026 మార్చి 15న పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలకు షెడ్యూల్ను ప్రకటించింది.<ref name="Sch">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/puducherry-election-2026-dates-voting-on-april-9-results-on-may-4-101773570748747.html|title=Puducherry election dates: Voting on April 9, results on May 4|date=15 March 2026|work=The Hindustan Times|access-date=15 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" !ఈవెంట్ !తేదీ |- |నోటిఫికేషన్ | 2026 మార్చి 16 |- |నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 23 |- |నామినేషన్ల పరిశీలన | 2026 మార్చి 24 |- |నామినేషన్ల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ | 2026 మార్చి 26 |- |పోలింగ్ |''' 2026 ఏప్రిల్ 9''' |- |ఓట్ల లెక్కింపు |''' 2026 మే 4''' |- |ఎన్నికల ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి గడువు | 2026 మే 6 |} == పార్టీలు, కూటములు == === ఏఐఎన్‌ఆర్‌సి నేతృత్వంలోని కూటమి === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ సీట్ల పంపకం మ్యాప్]] <!-- Per [[MOS:NOSECTIONLINKS]]: for technical reasons, section headings should, among other things, not contain links, citations, or template transclusions. --> [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election NDA Seat Sharing Map.svg|thumb|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి సీటు షేరింగ్ మ్యాప్]] నేషనల్ డెమోక్రటిక్ అలయన్స్‌కు సీట్ల పంపకం 20 మార్చి 2026న ఖరారు చేయబడింది. {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center; | colspan="6" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ నేతృత్వంలోని కూటమి]]'''{{efn|name=NDA|<ref name="NDA">{{cite web |date=20 March 2026 |title=Puducherry Assembly Polls: AINRC, BJP Seat Sharing Deal |url=https://www.deccanherald.com/india/puducherry/ainrc-bjp-finalise-seat-sharing-for-puducherry-assembly-polls-3938803 |access-date=20 March 2026 |work=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theweek.in/news/india/2026/02/14/puducherry-bjp-draws-clear-strategy-to-fight-the-election-in-alliance-with-cm-rangaswamys-ainrc.html |title=Puducherry: BJP draws clear strategy to fight the election in alliance with CM Rangaswamy's AINRC |date=14 February 2026 |access-date=14 February 2026 |work=[[The Week (magazine)|The Week]]}}</ref><ref>{{cite news |date=19 April 2025 |title=Mansukh Mandaviya appointed BJP in-charge for Puducherry ahead of 2026 polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/mansukh-mandaviya-appointed-bjp-in-charge-for-puducherry-ahead-of-2026-polls/articleshow/120434534.cms?from=mdr |access-date=1 June 2025 |work=[[The Economic Times]] |issn=0013-0389}}</ref><ref>{{cite news|title=AIADMK seeks reshuffle of police officers working in suburban and rural areas in Puducherry|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/aiadmk-seeks-reshuffle-of-police-officers-working-in-suburban-and-rural-areas-in-puducherry/article69772570.ece|work=[[The Hindu]]|date=4 July 2025|access-date=18 November 2025|issn=0971-751X|language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |date=14 December 2025 |title=Businessman Jose Charles Martin floats new party in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/businessman-jose-charles-martin-floats-new-party-in-puducherry/article70395118.ece |access-date=15 February 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>}} |- ! colspan=2 | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | [[File:All India N.R. Congress.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|50px]] | align=left|[[ఎన్. రంగస్వామి]] | 16 |- | {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} | [[File:BJP flag.svg|50px]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px]] | align=left|[[వి.పి. రామలింగం|వి.పి.రామలింగమే]] | 10 |- | {{Full party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:AIADMK Flag.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol two leaves.svg|50px]] | align=left|ఎ. అన్బళగన్ | 2 |- | style="background-color:#002395;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి]] | | [[File:Indian Election Symbol Watermelon.jpg|50px]] | align=left|జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్ | 2 |- ! colspan="5" | Total ! 30 |} === సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్ === [[File:2026 Puducherry Legislative Assembly Election SPA Seat Sharing Map.svg|thumb|[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] సీట్ల పంపకం పటం]] 2026 మార్చి 23న ఖరారు చేయబడిన సీట్ల పంపకం ఒప్పందం ప్రకారం, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]], 17 స్థానాలలో [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]], 13 స్థానాల్లో పోటీ చేయడానికి అంగీకరించాయి.<ref name="SPA2">{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817|title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy|date=23 March 2026|work=India TV|access-date=23 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-congress-dmk-leaders-to-meet-again-for-seat-sharing-talks/article70746493.ece|title=Puducherry Assembly election 2026: Congress, DMK leaders to meet again for seat-sharing talks|date=15 March 2026|work=[[The Hindu]]|access-date=20 March 2026}}</ref> అయితే, డిఎంకేకి కేటాయించిన ఐదు స్థానాల్లో కాంగ్రెస్ అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టింది. దీని ఫలితంగా ఈ ఐదు నియోజకవర్గాల్లో రెండు పార్టీల మధ్య స్నేహపూర్వక పోటీలు జరిగాయి.<ref name="INDI2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry|title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry|date=26 March 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=31 March 2026}}</ref> డిఎంకే తన కోటా నుండి ఒక సీటును [[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి]] పార్టీకి కేటాయించింది. అయితే, సీట్ల పంపకంపై విభేదాలను పేర్కొంటూ విసికే పార్టీ 2026 మార్చి 24న కూటమి నుండి వైదొలుగుతున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-upset-vck-exits-dmk-congress-alliance-decides-to-contest-alone/article70778441.ece|title=Puducherry elections 2026: Upset VCK exits DMK-Congress alliance, decides to contest alone|date=25 March 2026|work=The Hindu|access-date=25 March 2026|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> అయితే, ఏప్రిల్ 6న, తమకు కేటాయించిన ఔల్‌గ్రెట్ నియోజకవర్గం మినహా, తాము అప్పటికే అభ్యర్థులను నిలబెట్టిన మిగిలిన మూడు స్థానాల్లో కూటమి అభ్యర్థులకు మద్దతు ఇస్తామని విసికే పార్టీ ప్రకటించింది.<ref name="VCK2">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|date=6 April 2026|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 April 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="6" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} |- | colspan="6" | '''[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{Full party name with color|Indian National Congress}} | [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px]] | [[File:INC Hand.svg|30px]] | align="left" |[[వి. వైతిలింగం]] | 21<ref name="SPA">{{cite news |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/puducherry-polls-2026-congress-dmk-seal-seat-sharing-pact-sitting-mp-vaithilingam-to-take-on-cm-rangasamy-2026-03-23-1034817 |title=Puducherry polls: Congress-DMK seal seat-sharing pact; sitting MP Vaithilingam to take on CM Rangasamy |work=[[India TV]] |date=23 March 2026 |access-date=23 March 2026}}</ref><ref name="INDI">{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Mar/26/friendly-contest-clouds-india-blocs-prospects-in-puducherry |title=Friendly contest' clouds INDIA bloc's prospects in Puducherry |date=26 March 2026 |access-date=31 March 2026 |work=The New Indian Express}}</ref> |- | {{Full party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} | [[File:Flag DMK.svg|50px]] | [[File:Indian election symbol rising sun.svg|50px]] | align="left" |[[ఆర్. శివ]] | 13<ref name="SPA" /> |- | {{Full party name with color|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | [[File:Viduthalai Chiruthaigal Katchi banner.png|50px]] | [[File:Indian Election Symbol Bucket.png|50px]] | align="left" |Deva Pozhilan<ref>{{cite news |title=VCK workers stage demonstration|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/vck-workers-stage-demonstration/article69293830.ece |work=[[The Hindu]] |date=5 March 2025 |access-date=28 November 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN}}</ref> | 4<ref name="VCK">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2026/Apr/06/vck-to-contest-only-in-oulgaret-constituency-in-puducherry|title=VCK to contest only in Oulgaret constituency in Puducherry|work=The New Indian Express|date=6 April 2026|access-date=6 April 2026}}</ref> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30+8{{efn|name=FF|Friendly contests in eight constituencies.}} |} === టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి === 2026 మార్చి 22న, [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] (టీవీకే) పుదుచ్చేరిలోని 30 నియోజకవర్గాలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించింది.<ref name="TVK">{{cite news|url=https://www.dailythanthi.com/tn-election-2026/tvk-candidate-list-for-puducherry-elections-released|title=புதுச்சேரி தேர்தலுக்கான த.வெ.க. வேட்பாளர் பட்டியல் வெளியீடு|date=22 March 2026|work=[[Daily Thanthi]]|access-date=23 March 2026|language=ta|trans-title=TVK releases candidate list for Puducherry elections}}</ref> తదనంతరం, జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి నేతృత్వంలోని [[నేయం మక్కల్ కజగం]], టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమిలో చేరింది. దానికి రెండు సీట్లు కేటాయించబడ్డాయి.<ref name="NMK2">{{cite news|url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html|title=TVK Alliance in Puducherry|date=23 March 2026|work=News18|access-date=23 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |- | colspan="7" | '''[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి]]''' |- ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! సీట్లు |- | {{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | style="text-align: left;" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|తమిళగా వెట్రి కజగం]] || | [[File:Indian Election Symbol Whistle.svg|50px]] | align="left" |[[చంద్రశేఖరన్ జోసెఫ్ విజయ్|విజయ్]] (నటుడు)<ref name="NMK">{{cite news |date=23 March 2026 |title=TVK Alliance in Puducherry |url=https://tamil.news18.com/national/puducherry-election-tvk-alliance-gives-2-seats-for-neyam-makkal-kazhagam-ex-mla-nw-mma-ws-bl-2066968.html |access-date=23 March 2026 |work=[[News18]]}}</ref> | 28<ref name="NMK" /> |- | style="background:#FFFF00" | | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి#నేయం మక్కల్ కజగం|నేయం మక్కల్ కజగం]] | | [[File:AMMK SYMBOL PRESSURE COOKER.png|50px]] | align="left" |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుస్వామి]]<ref name="NMK" /> | 2<ref name="NMK" /> |- ! colspan="5" | మొత్తం ! 30 |} === ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్ === 2026 మార్చి 20న, [[పట్టాళి మక్కల్ కట్చి|పట్టాలి మక్కల్ కట్చికి]] చెందిన [[ఎస్. రామదాసు]] నేతృత్వంలోని వర్గం, పుదుచ్చేరిలో జరిగే శాసనసభ ఎన్నికల కోసం [[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]] నేతృత్వంలోని [[ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం]] (AIPTMMK)తో పొత్తు పెట్టుకుంది.<ref name="PMKR">{{cite news|url=https://theprint.in/india/ramadoss-led-pmk-sasikalas-outfit-join-forces-for-assembly-polls-in-tamil-nadu-puducherry/2885007/|title=Ramadoss-led PMK, Sasikala{{'}}'s outfit join forces for Assembly polls in Tamil Nadu and Puducherry|date=20 March 2026|work=[[ThePrint]]|access-date=21 March 2026}}</ref>2026 మార్చి 25న, ఎన్నికల కోసం [[సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం|సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగంకు]] (ఎన్ఎంఎంకే) చెందిన జి. సత్యమూర్తి, AIPTMMKకి చెందిన శశికళ మధ్య సీట్ల షేరింగ్ ఒప్పందం జరిగింది.<ref name="Sengol2">{{cite news|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..!|date=25 March 2026|work=[[Dinakaran]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry}}</ref><ref name="Seat2">{{cite news|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election|title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி|date=26 March 2026|work=[[Maalai Malar]]|access-date=31 March 2026|language=ta|trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing}}</ref> {| class="wikitable" width="55%" style="text-align:center;" | colspan="7" {{Party color cell|Green}} |- | colspan="7" | '''ఎన్ఎంఎంకే–ఎఐపిటీఎంఎంకే అలయన్స్''' |- ! colspan="2" | Party ! Flag ! Symbol ! Leader ! Seats |- | style="background:green" | | align="left" |సెంగోల్ నీది మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | | [[File:Diamond, Election symbol of Subi, leader of The Future India Party.svg|55px]] | align="left" |సత్యమూర్తి | 10<ref name="Sengol">{{cite news |date=25 March 2026|title=புதுச்சேரியில் செங்கோல் நீதி மக்கள் முன்னேற்றக் கழகத்துடன் சசிகலாவின் புதிய கட்சி கூட்டணி..! |trans-title=Sasikala Joined hands with another party in Puducherry|url=https://www.dinakaran.com/news/puducherry-sengol-neethi-makkal-munneta-kazhagam-sasikala-new-party-alliance |access-date=31 March 2026|work=[[Dinakaran]] |language=ta}}</ref> |- | style="background:black" | | align="left" |ఆల్ ఇండియా పురట్చి తలైవర్ మక్కల్ మున్నేట్ర కజగం | |[[File:Indian Election Symbol Coconut Farm.jpg|50px]] | align="left" |[[వీకే శశికళ|వీ. కే. శశికళ]]<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/sasikala-announces-her-partys-name-all-india-puratchi-thalaivar-makkal-munnetra-kazhagam/article70738382.ece|title=Sasikala announces her party's name: All India Puratchi Thalaivar Makkal Munnetra Kazhagam|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2026|access-date=13 March 2026}}</ref> | 4<ref name="Seat">{{cite news |date=26 March 2026 |title=புதுச்சேரி தேர்தலிலும் களம் காணும் சசிகலா: 4 தொகுதிகளில் போட்டி |trans-title=Sasikala's Alignment on Pondicherry seat sharing|url=https://www.maalaimalar.com/news/puducherry/sasikala-party-contest-in-puducherry-assembly-election |access-date=31 March 2026|work=[[Maalai Malar]] |language=ta}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 14 |} === ఇతరులు === 2026 మార్చి 7, [[నామ్ తమిళర్ కట్చి|నామ్ తమిళర్ కచ్చి]] ఎన్నికలకు తమ అభ్యర్థులను ప్రకటించిన మొదటి పార్టీగా నిలిచింది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలోని 30 నియోజకవర్గాలలో 28 నియోజకవర్గాలలో పోటీ చేయాలనే తన ఉద్దేశాన్ని ప్రకటించింది.<ref name="NTK">{{cite news |date=7 March 2026 |title=NTK announces candidates for Assembly polls in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/ntk-announces-candidates-for-assembly-polls-in-puducherry/article70716660.ece |access-date=11 March 2026 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> తమిళనాడులోని [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్‌లో]] భాగమైన [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]] మరియు [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]], కూటమి నుండి వైదొలిగి, వరుసగా నాలుగు, రెండు నియోజకవర్గాలలో స్వతంత్రంగా అభ్యర్థులను నిలబెట్టాయి.<ref name="INDI" /> {| class="wikitable" width="50%" style="text-align:center; ! colspan="2" | పార్టీ ! జెండా ! చిహ్నం ! నాయకుడు ! స్థానాలు |- | {{Full party name with color|Naam Tamilar Katchi}} | | [[File:NTK-EC-Symbol.jpg|50px]] | align=left|[[సీమాన్ (రాజకీయవేత్త)|సీమాన్]]<ref>{{cite news |date=9 December 2025 |title=Seeman backs TVK chief on UT's statehood |url=https://www.dtnext.in/news/tamilnadu/seeman-backs-tvk-chief-on-uts-statehood-856067 |access-date=13 March 2026 |work=[[DT Next]] }}</ref> | 28<ref name="NTK"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India (Marxist)|dab=yes}} | [[File:CPI-M-flag.svg|50px]] | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]] | align=left|S. రామచంద్రన్<ref>{{cite news |title=CPI (M) demands scrapping of Smart Meter project in Puducherry |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20251028150536/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/cpi-m-demands-scrapping-of-smart-meter-project-in-puducherry/article70212604.ece |archive-date=28 October 2025 |access-date=20 March 2026 |work=[[The Hindu]] }}</ref> | 4<ref name="INDI"/> |- | {{Full party name with color|Communist Party of India}} | [[File:CPI-banner.svg|50px]] | [[File:CPI symbol.svg|50px]] | align=left|ఎ. ఎం. సలీం<ref>{{cite news |title=Saleem re-elected secretary of CPI's Puducherry unit |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/saleem-re-elected-secretary-of-cpis-puducherry-unit/article70008704.ece |work=[[The Hindu]] |date=3 September 2025 |access-date=11 September 2025 |issn=0971-751X |language=en-IN }}</ref> | 2<ref name="INDI"/> |- |} == ఓటింగ్ శాతం == {| class="wikitable sortable" |+ఓటింగ్ శాతం !జిల్లా !ఓటింగ్% |- |[[కారైకాల్]] |86.77% |- |[[మాహె జిల్లా|మాహె]] |77.41% |- |[[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] |90.47% |- |[[యానాం]] |93.35% |- !మొత్తం !91.23% |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |జిల్లా ! colspan="2" |నియోజకవర్గం ! colspan="5" |విజేత<ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return|date=4 May 2026|work=The Times of India|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|archive-date=12 October 2026}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|archive-date=12 October 2026|publisher=Deccan Herald|language=en}}</ref> ! colspan="5" |రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" |మార్జిన్ ! rowspan="2" |% |- !# !పేరు !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% !అభ్యర్థి ! colspan="2" |పార్టీ !ఓట్లు !% |- | rowspan="23" |పుదుచ్చేరి !1 |[[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |టిపిఆర్ సెల్వామే |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |6,110 |20.71 |- !2 |[[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |బి. కోబిగా |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |701 |2.32 |- !3 |[[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయ]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |E. థీప్‌పైంతన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |- !4 |[[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |7,050 |19.92 |- !5 |[[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |1,970 |5.01 |- !6 |[[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |4,234 |11.79 |- !7 |[[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |అళగనంతం |{{party color cell|Independent}} |14,633 |51.35 |కెఎస్పి రమేష్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |7,004 |24.58 |- !8 |[[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్ఎస్ రంగన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |584 |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ. వినాయగం | align="left" |ఎన్ఎంకె |5,583 |23.68 |4,441 |18.83 |- !10 |[[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] | align="left" |ఎల్.జె.కె. |16,592 |53.14 |పీకే దేవదాస్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |10,205 |32.69 |- !11 |[[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి.పి. శివకొళుంధు]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతియనాథన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |1,417 |5.29 |- !12 |[[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |[[పి.ఎం.ఎల్. కళ్యాణసుందరం]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |447 |1.42 |- !13 |[[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |952 |4.04 |- !14 |[[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] |విఘ్నేష్ కన్నన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |విపి రామలింగమే |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |287 |1.54 |- !15 |[[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |ఎ. అన్బలగన్ |{{party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |1,026 |4.46 |- !16 |[[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి |{{party color cell|Neyam Makkal Kazhagam}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |1,201 |6.13 |- !17 |[[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] |వి. కార్టిగ్వేనే |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిసేకర్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |7,376 |29.78 |850 |3.43 |- !18 |[[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |2,371 |7.60 |- !19 |[[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |అయ్యప్పన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి. విజయలక్ష్మి |{{party color cell|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |603 |1.75 |- !20 |[[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |బి. రాము |{{party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |3,093 |9.55 |- !21 |[[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |ఇ. మోహన్‌దాస్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party color cell|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |4,061 |12.87 |- !22 |[[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |రాజవేలు | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |6,689 |23.29 |- !23 |[[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి. త్యాగరాజన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |2,397 |8.73 |- | rowspan="5" |కారైకల్ !24 |[[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |వి. విఘ్నేశ్వరన్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |14,368 |50.54 |చందిర ప్రియాంగ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |4,499 |15.63 |- !25 |[[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |జిఎన్ఎస్ రాజశేఖరన్ |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |9,526 |34.07 |- !26 |[[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్ |{{party color cell|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఏఎం రంజిత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |2,653 |9.09 |- !27 |[[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |ఎఎంహెచ్ నజీమ్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఏవీఎస్ శక్తివేల్ ప్రభు |{{party color cell|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |5,862 |22.97 |- !28 |[[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |మీనాక్షిసుందరం |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |ఎం. నాగతియగరాజన్ |{{party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |2,018 |7.60 |- |మహే !29 |[[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |టి. అశోక్ కుమార్ |{{party color cell|Independent (politician)}} |8,375 |35.19 |రమేష్ పరంబత్ |{{party color cell|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |1,115 |4.69 |- |యానం !30 |[[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party color cell|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party color cell|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |4,568 |12.75 |} == సర్వేలు, పోల్స్ == === ఎగ్జిట్ పోల్స్ === {| class="wikitable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px;" |+సీట్ల అంచనాలు ! rowspan="2" | పోలింగ్ ఏజెన్సీ ! rowspan="2" | ప్రచురించిన తేదీ | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Secular Progressive Alliance}}"| | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}"| | bgcolor="{{party color|Other}}"| ! rowspan="2" | లీడ్ |- ! [[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి నేతృత్వంలోని అలయన్స్|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] ! [[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్|ఎస్.పి.ఎ]] ! [[తమిళగ వెట్రి కళగం|టీవీకే+]] ! ఇతరులు |- |align=left|యాక్సిస్ మై ఇండియా<ref name="NDTV">{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/exit-poll-results-live-nda-to-get-second-straight-term-in-puducherry-with-16-20-of-30-seats-ndtv-exit-poll-11426458 |title=NDA To Get Second Straight Term In Puducherry With 16-20 Of 30 Seats: Axis My India Exit Poll |work=[[NDTV]] |date=29 April 2026 |access-date=29 April 2026 }}</ref> | rowspan="5" |2026 ఏప్రిల్ 29 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-20}}''' |6-8 |2-4 |1-3 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|8-14}}''' |- |align=left|కామాఖ్య అనలిటిక్స్<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|17-24}}''' |4-7 |1-7 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|10-20}}''' |- |align=left|పీపుల్స్ పల్స్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|16-19}}''' |10-12 |1-3 |1-2 | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|4-9}}''' |- |align=left|ప్రజా పోల్<ref name="NDTV"/> |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|19-25}}''' |6-10 |1-6 |0 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|9-19}}''' |- |align=left|జేవీసీ<ref name="NDTV"/> | style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|White|15-17}}''' |11-13 |1-2 |0-1 |style="background:{{party color|National Democratic Alliance}};" |'''{{font color|white|2-6}}''' |} == ఓటింగ్ == [[భారత ఎన్నికల కమిషను|భారత ఎన్నికల సంఘం]] ప్రకారం, పుదుచ్చేరి అసెంబ్లీ ఎన్నికలలో 9,50,311 మంది ఓటర్లు ఓటు వేయడానికి అర్హత పొందారు. వీరిలో 4,46,361 మంది పురుషులు, 5,03,810 మంది మహిళలు, 140 మంది తృతీయ లింగ ఓటర్లు ఉన్నారు.<ref name="final voter list">{{cite web |date=14 February 2026 |title=Puducherry publishes final electoral roll; over 9.4 lakh voters registered |url=https://madhyamamonline.com/india/puducherry-publishes-final-electoral-roll-94-lakh-voters-registered-1494920 |access-date=15 March 2026 |work=Madhyam}}</ref>9 ఏప్రిల్ 2026న పోలింగ్ జరిగింది. ఈ ఎన్నికలలో 89.87% ఓటింగ్ నమోదైంది, ఇది ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో అత్యధికం.'''<ref name="TO" />''' == ఫలితాలు == === కూటమి లేదా పార్టీ ద్వారా === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! colspan="4" rowspan="2" | కూటమి లేదా పార్టీ<ref>https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2026/partywiseresult-U07.htm</ref> ! colspan="3" | జనాదరణ పొందిన ఓట్లు ! colspan="3" | స్థానాలు |- ! ఓట్లు ! % ! ±[[శాతం పాయింట్|pp]] ! పోటీ ! గెలుపు ! +/- |- | rowspan="5" {{Party color cell|National Democratic Alliance}} | rowspan="5" align="left" |[[ ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి. నేతృత్వంలోని కూటమి|ఎ.ఐ.ఎన్.ఆర్.సి+]] | {{Party color cell|All India N.R. Congress}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా ఎన్.ఆర్. కాంగ్రెస్|AINRC]] | {{formatnum:200292}} | 23.12 | {{color|#FF0000|▼}} 2.73 | 16 | 12 | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | {{Party color cell|Bharatiya Janata Party}} | align="left" |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] | {{formatnum:105583}} | 12.19 | {{color|#FF0000|▼}} 1.47 | 10 | 4 | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | style="background-color:#002395; width: 2px;" | | align="left" | [[లచ్చియ జననాయక కట్చి|LJK]] | {{formatnum:19903}} | 2.30 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | {{Party color cell|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ADMK]] | {{formatnum:9399}} | 1.09 | {{color|#FF0000|▼}} 3.05 | 2 | 1 | {{color|#00FF00|▲}} 1 |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:335177}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 38.70 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 30 | style="color:black;background:#fde8d2" | 18 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#00FF00|▲}} 2 |- | rowspan="4" {{Party color cell|Secular Progressive Alliance}} | rowspan="4" align="left" |[[సెక్యులర్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] | {{Party color cell|Dravida Munnetra Kazhagam}} | align="left" |[[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|DMK]] | {{formatnum:119036}} | 13.74 | {{color|#FF0000|▼}} 4.77 | 13 | 5 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Indian National Congress}} | align="left" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|INC]] | {{formatnum:151934}} | 17.54 | {{up}}1.83 | 22 | 1 | {{color|#FF0000|▼}} 1 |- | {{Party color cell|Viduthalai Chiruthaigal Katchi}} | align="left" |[[విదుతలై చిరుతైగల్ కట్చి|VCK]] | {{formatnum:1232}} | 0.14 | {{color|#FF0000|▼}} 0.53 | 2 | 0 | {{steady}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" | {{formatnum:272202}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 31.42 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{Steady}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30'''{{efn|name=FF}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 6 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{color|#FF0000|▼}} 2 |- | rowspan="3" style="background:#A00000" | | rowspan="3" align="left" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని కూటమి|TVK+]] | {{Party color cell|Tamilaga Vettri Kazhagam}} | align="left" |[[తమిళగ వెట్రి కళగం|TVK]] | {{formatnum:144817}} | 16.72 | {{new}} | 28 | 2 | {{new}} |- | style="background:yellow" | | align="left" |NMK | {{formatnum:15543}} | 1.79 | {{new}} | 2 | 1 | {{new}} |- | colspan="2" style="background:#fde8d2" | '''మొత్తం''' | style="color:black;background:#fde8d2" |{{formatnum:160360}} | style="color:black;background:#fde8d2" | 18.51 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} | style="color:black;background:#fde8d2" | '''30''' | style="color:black;background:#fde8d2" | 3 | style="color:black;background:#fde8d2" | {{new}} |- | {{Party color cell|Others}} | colspan="3" align="left" |ఇతరులు | {{formatnum:2754}} | 0.32 | {{Steady}} | 30 | 0 | {{steady}} |- | {{Party color cell|Independent politician}} | colspan="3" align="left" | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] | {{formatnum:75185}} | 8.68 | {{color|#FF0000|▼}} 4 | 117 | 3 | {{color|#FF0000|▼}} 3 |- | {{Party color cell|None of the above (India)}} | colspan="3" align="left" | [[నోటా]] | {{formatnum:6633}} | 0.77 | {{color|#FF0000|▼}} 0.52 ! colspan="3" style="background-color:#E9E9E9" | |- ! colspan="4" | మొత్తం ! {{formatnum:866139}} ! 100% ! — ! 294 ! 30 ! — |} === జిల్లాల వారిగా === {| class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;font-size:94%;" |+ ! rowspan=2 |జిల్లా ! rowspan=2 |సీట్లు | bgcolor="{{party color|National Democratic Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|United Progressive Alliance}}" | | bgcolor="{{party color|Tamilaga Vettri Kazhagam}}" | | bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | |- ! class="wikitable" |[[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి|NDA]] ! class="wikitable" |[[ఇండియా కూటమి|INDIA]] ! class="wikitable" |[[టీవీకే నేతృత్వంలోని అలయన్స్|TVK+]] ! class="wikitable" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |- ![[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 23 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|14 |5 |3 |1 |- ![[కరైకల్ జిల్లా|కరైకల్]] ! 5 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|3 |1 |0 |1 |- ![[మాహె జిల్లా|మహే]] ! 1 |0 |0 |0 |style="background:{{party color|Independent politician}};color:black;"|1 |- ![[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 1 |style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|1 |0 |0 |0 |- ! మొత్తం ! 30 !style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white;"|18 !6 !3 !3 |} === నియోజకవర్గం వారీగా === {|class="wikitable sortable" style="line-height:20px;text-align:center;white-space:nowrap;font-size:90%;" ! rowspan="2" | జిల్లా ! colspan="2" | నియోజకవర్గం ! colspan="5" | విజేత<ref name="Puducherry Assembly election 2026: full list of winners">{{cite news |last1= |title=Puducherry Assembly election 2026: full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200315/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |archive-date=12 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners">{{cite news |title=Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners |url=https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Indian Express |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200321/https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |work=The Times of India}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers |url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349 |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |publisher=Deccan Herald |language=en}}</ref> ! colspan="5" | రన్నర్ అప్ ! rowspan="2" | మార్జిన్ ! rowspan="2" | % |- ! # ! పేరు ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! data-sort-type=number|ఓట్లు ! % ! అభ్యర్థి ! colspan="2" | పార్టీ ! ఓట్లు ! % |- | rowspan="23" | [[పుదుచ్చేరి జిల్లా|పుదుచ్చేరి]] ! 1 | [[మన్నాడిపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|మన్నాడిపేట]] |[[ఎ. నమశ్శివాయం]] | {{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |15,918 |53.96 |[[టి.పి.ఆర్. సెల్వమే|టి.పి.ఆర్.సెల్వమే]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,808 |33.25 |style="background:#FF9933;color:white" |6,110 |style="background:#FF9933;color:white" |20.71 |- ! 2 | [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] |[[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్|సాయి శరవణన్ కుమార్]] | {{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |9,740 |32.15 |[[బి. కోబిగా]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,039 |29.83 |style="background:#800020;color:white" |701 |style="background:#800020;color:white" |2.32 |- ! 3 | [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] |[[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,400 |49.20 |[[ఇ. తీప్పైంతన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,382 |36.36 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |4,018 |style="background:{{party color|Indian National Congress}};color:white" |12.84 |- ! 4 | [[మంగళం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళం]] |[[ఎన్. రంగస్వామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |17,917 |50.61 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,867 |30.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |7,050 |style="background:#9FE2BF;color:black" |19.92 |- ! 5 | [[విలియనూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|విలియనూర్]] |[[బి. రవికౌమర్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,970 |43.13 |[[ఆర్. శివ]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |15,000 |38.12 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,970 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.01 |- ! 6 | [[ఓజుకరై శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓజుకరై]] |[[కె. నారాయణసామి]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,635 |35.20 |శశిబాలన్ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,401 |23.41 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,234 |style="background:#9FE2BF;color:black" |11.79 |- ! 7 | [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] |[[అళగనంతం]] |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] |14,633 |51.35 |కె. ఎస్. పి. రమేష్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |7,629 |26.77 |style="background:#DCDCDC;color:black" |7,004 |style="background:#DCDCDC;color:black" |24.58 |- ! 8 | [[ఇందిరా నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఇందిరా నగర్]] |[[ఏ.కే.డీ. అరుముగం]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,640 |42.13 |ఎస్. ఎస్. రంగన్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,056 |40.19 |style="background:#9FE2BF;color:black" |584 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.94 |- !9 |[[తట్టంచవాడి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తట్టంచవాడి]] |[[ఎన్ రంగస్వామి|ఎన్. రంగస్వామి]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,024 |42.51 |ఇ.వినాయకం |style="background:yellow"| | align="left" |[[నేయం మక్కల్ కళగం|NMK]] |5,583 |23.68 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,441 |style="background:#9FE2BF;color:black" |18.83 |- ! 10 | [[కామరాజ్ నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కామరాజ్ నగర్]] |[[జోస్ చార్లెస్ మార్టిన్]] |bgcolor=#002395| | align="left" |లచ్చియ జననాయక కట్చి |16,592 |53.14 |పి. కె. దేవదాస్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,387 |20.45 |style="background:#002395;color: white"|10,205 |style="background:#002395;color: white"|32.69 |- ! 11 | [[లాస్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|లాస్‌పేట్]] |[[వి.పి. శివకొలుండు|వి. పి. శివకొళుండు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |10,578 |39.52 |ఎం. వైతినాథన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |9,161 |34.23 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1,417 |style="background:#9FE2BF;color:black" |5.29 |- ! 12 | [[కాలాపేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కాలాపేట్]] |[[సెంథిల్ రమేష్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,069 |38.26 |పి. ఎం. ఎల్. కళ్యాణసుందరం |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |11,622 |36.84 |style="background:#FA2223;color:white" |447 |style="background:#FA2223;color:white" |1.42 |- ! 13 | [[ముత్యాలపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముత్యాలపేట]] |[[వైయాపురి మణికందన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,382 |35.58 |ఎం. రాజేంద్రన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,430 |31.54 |style="background:#9FE2BF;color:black" |952 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4.04 |- ! 14 | [[రాజ్ భవన్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాజ్ భవన్]] | [[విఘ్నేష్ కన్నన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |7,304 |39.03 |వి.పి.రామలింగమే |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,017 |37.49 |style="background:#fa2223;color:white" |287 |style="background:#fa2223;color:white" |1.54 |- ! 15 | [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] |[[ఎ. అన్బళగన్]] | {{party name with color|All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam|shortname=ADMK}} |9,099 |39.51 |ఎస్. శివ |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |8,073 |35.05 |style="background:#009933;color:white" |1,026 |style="background:#009933;color:white" |4.46 |- ! 16 | [[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] |[[జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి]] |{{party name with color|Neyam Makkal Kazhagam|shortname=NMK|color=#FFFF00}} |9,960 |50.83 |ఎస్. గోపాల్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,759 |44.70 |style="background:#FFFF00;color:black" |1,201 |style="background:#FFFF00;color:black" |6.13 |- ! 17 | [[నెల్లితోప్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లితోప్]] | [[వి. కార్టిగ్వేనే]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,226 |33.21 |ఓంశక్తిశేఖర్ | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |7,376 |29.78 |style="background:#fa2223;color:white" |850 |style="background:#fa2223;color:white" |3.43 |- ! 18 | [[ముదలియార్‌పేట్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ముదలియార్‌పేట్]] |[[ఎ. జాన్‌కుమార్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |12,945 |41.49 |ఎల్. సంబత్ |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,574 |33.89 |style="background:#FF9933;color:white" |2,371 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- ! 19 | [[అరియాంకుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|అరియాంకుప్పం]] |[[సి. అయ్యప్పన్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |14,210 |41.18 |డి.విజయలక్ష్మి |{{party name with color|Indian National Congress}} |13,607 |39.43 |style="background:#9FE2BF;color:black" |603 |style="background:#9FE2BF;color:black" |1.75 |- ! 20 | [[మనవేలీ శాసనసభ నియోజకవర్గం|మనవేలీ]] |[[బి. రాము]] |{{party name with color|Tamilaga Vettri Kazhagam}} |13,822 |42.68 |[[ఎంబాలం ఆర్. సెల్వం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,729 |33.13 |style="background:#800020;color:white" |3,093 |style="background:#800020;color:white" |9.55 |- ! 21 | [[ఎంబాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఎంబాలం]] |[[ఇ. మోహన్‌దాస్]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |16,017 |50.78 |ఎం. కందస్వామి |{{party name with color|Indian National Congress}} |11,956 |37.91 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,061 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.87 |- ! 22 | [[నెట్టపాక్కం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెట్టపాక్కం]] |[[పి. రాజవేలు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |13,665 |47.58 |జి. అన్బరసన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,976 |24.29 |style="background:#9FE2BF;color:black" |6,689 |style="background:#9FE2BF;color:black" |23.29 |- ! 23 | [[బహూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|బహూర్]] |[[ఆర్. సెంథిల్‌కుమార్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |10,520 |38.32 |టి.త్యాగరాజన్ |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |8,123 |29.59 |style="background:#fa2223;color:white" |2,397 |style="background:#fa2223;color:white" |8.73 |- | rowspan="5" | [[కారైకాల్ జిల్లా|కారైకల్]] ! 24 | [[నెడుంగడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెడుంగడు]] |[[వి. విఘ్నేశ్వరన్]] | {{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |14,368 |50.54 |[[చందిర ప్రియాంగ]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |9,869 |34.71 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4,499 |style="background:#DCDCDC;color:black" |15.63 |- ! 25 | [[తిరునల్లార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరునల్లార్]] |[[జి.ఎన్.ఎస్. రాజశేఖరన్]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |16,829 |60.18 |ఆర్. కమలకన్నన్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,303 |26.11 |style="background:#FF9933;color:white" |9,526 |style="background:#FF9933;color:white" |34.07 |- ! 26 | [[కారైకాల్ నార్త్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ నార్త్]] |[[పి.ఆర్.ఎన్. తిరుమురుగన్]] |{{party name with color|All India N.R. Congress}} |12,731 |43.59 |ఎ. ఎం. రంజిత్ |{{party name with color|Indian National Congress}} |10,078 |34.50 |style="background:#9FE2BF;color:black" |2,653 |style="background:#9FE2BF;color:black" |9.09 |- ! 27 | [[కారైకాల్ సౌత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|కారైకాల్ సౌత్]] |[[ఎ.ఎం.హెచ్. నజీమ్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |12,453 |49.15 |ఎ.వి.ఎస్.శక్తివేల్ ప్రభు |{{party name with color|Indian National Congress}} |6,681 |26.18 |style="background:#fa2223;color:white" |5,862 |style="background:#fa2223;color:white" |22.97 |- ! 28 | [[నెరవి టిఆర్ పట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెరవి టిఆర్ పట్నం]] |[[టి.కె.ఎస్.ఎం. మీనాచ్చిసుందరం]] |{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,818 |40.75 |[[ఎం. నాగతియగరాజన్]] |{{party name with color|Dravida Munnetra Kazhagam}} |8,800 |33.15 |style="background:#FF9933;color:white" |2,018 |style="background:#FF9933;color:white" |7.60 |- | [[మాహె జిల్లా|మాహే]] ! 29 | [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] |[[టి. అశోక్ కుమార్]] |{{Party color cell|Independent politician}} | align="left" |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |8,375 |35.19 |[[రమేష్ పరంబత్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |7,260 |30.50 |style="background:#DCDCDC;color:black" |1,115 |style="background:#DCDCDC;color:black" |4.69 |- | [[యానాం జిల్లా|యానాం]] ! 30 | [[యానాం శాసనసభ నియోజకవర్గం|యానాం]] |[[మల్లాది కృష్ణారావు]] | {{party name with color|All India N.R. Congress}} |19,863 |55.44 |[[గొల్లపల్లి శ్రీనివాస్ అశోక్]] |{{party name with color|Indian National Congress}} |15,295 |42.69 |style="background:#9FE2BF;color:black" |4,568 |style="background:#9FE2BF;color:black" |12.75 |} == ఉప ఎన్నికలు == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! తేదీ ! క్ర.సం. ! నియోజకవర్గం ! ఎన్నికలకు ముందు ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికలకు ముందు పార్టీ ! కారణం ! ఎన్నికైన ఎమ్మెల్యే ! colspan="2" |ఎన్నికల తర్వాత పార్టీ |- | 2026 అక్టోబరు 6 <ref name="MCC_Thattanchavady">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/mcc-applicable-only-to-thattanchavady-constituency-for-october-6-bypoll-in-puducherry/article71439197.ece|title=MCC applicable only to Thattanchavady constituency for October 6 bypoll in Puducherry|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Thattanchavady_Bypoll_Second">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/thattanchavady-faces-bypoll-for-second-time-in-a-short-span/article71442846.ece|title=Thattanchavady faces bypoll for second time in a short span|access-date=9 September 2026|work=[[The Hindu]]}}</ref> ! 9 | తట్టంచావడి | [[ఎన్. రంగస్వామి]] | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ ! {{efn|name=byelection|[[N. Rangaswamy]] contested two constituencies simultaneously during the election and won both. Subsequently, He vacated the [[Thattanchavady Assembly constituency|Thattanchavady seat]] and retained the [[Mangalam Assembly constituency|Mangalam seat]], as per Section 70 of the [[Representation of the People Act, 1951]], which forbids any MLA or MP from representing two constituencies for more than 14 days and stipulates that they must resign from one of the two seats within the said time.}} |అశోక్ ఆనంద్ <ref name="Ashok_Anand_Wins_AIR">{{cite news|url=https://newsonair.gov.in/ainrc-candidate-ashok-anand-wins-pondicherry-by-election/|title=AINRC candidate Ashok Anand wins Puducherry by-election|access-date=9 October 2026|work=News On AIR}}</ref><ref name="Ashok_Anand_Wins_News18">{{cite news|url=https://www.news18.com/india/puducherry-bypoll-result-2026-ndas-ashok-anand-wins-thattanchavady-by-8500-votes-ws-l-10373976.html|title=Puducherry Bypoll Result 2026: NDA's Ashok Anand wins Thattanchavady by 8,500 votes|access-date=9 October 2026|work=[[News18]]}}</ref> | style="background-color: {{party color|All India N.R. Congress}}" | | style="text-align:left" | ఆల్ ఇండియా ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ |} == మూలాలు == {{Reflist}} == గమనికలు == <references group="lower-alpha" /> {{పుదుచ్చేరి ఎన్నికలు}} h7cmvcirg72nbmb7xfq4yq0sb04pvun 0 486444 4991611 4959811 2026-10-30T06:11:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991611 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = రాజేంద్ర సింగ్ పవార్ | image = Rajendra Pawar at the India Economic Summit 2008.jpg | image_size = 220px | caption = 2008 ప్రపంచ ఆర్థిక వేదిక భారత ఆర్థిక సదస్సులో పవార్ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1951|3|19}} | birth_place = జమ్మూ, జమ్మూ & కాశ్మీర్, భారతదేశం | death_date = | death_place = | alma_mater = ఐఐటి ఢిల్లీ | occupation ={{plainlist | * ఎన్ఐఐటి లిమిటెడ్ చైర్మన్ & సహ వ్యవస్థాపకుడు<ref name=NIIT>{{cite web |url=https://www.niit.com/india/training/about-niit/Pages/board-of-directors.aspx |title=NIIT Board of Directors |access-date=2020-01-04 |archive-date=2020-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103211212/https://www.niit.com/india/training/about-niit/Pages/board-of-directors.aspx |url-status=dead }}</ref> * ఎన్ఐఐటి విశ్వవిద్యాలయం వ్యవస్థాపకుడు <ref name=NU>{{cite web|url=https://www.niituniversity.in/about-nu/leadership|title=NIIT University Leadership|access-date=2020-01-04|archive-date=2020-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200103211224/https://www.niituniversity.in/about-nu/leadership|url-status=dead}}</ref> * బోర్డు సభ్యుడు సింధియా పాఠశాల<ref name="Board of Governors">{{Cite web|url=https://www.scindia.edu/board-of-governors/|title=Board of Governors|website=The Scindia School|access-date=2019-06-12}}</ref> *ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్ పాలక మండలి సభ్యుడు<ref name="isb.edu">{{Cite web|url=https://www.isb.edu/about-isb/leadership-and-governance/isb-governing-board|title=ISB Governing Board {{!}} Indian School of Business {{!}} Indian School of Business (ISB)|website=www.isb.edu|access-date=2019-06-12}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఎకనామిక్ రీసెర్చ్ పాలక మండలి ఉపాధ్యక్షుడు<ref name="ncaer.org">{{Cite web|url=https://www.ncaer.org/governing-body|title=Governing Body|website=www.ncaer.org|access-date=2026-03-24|archive-date=2025-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20250410131417/https://ncaer.org/governing-body/|url-status=dead}}</ref> *భారత డేటా భద్రతా మండలి డైరెక్టర్ల బోర్డు ఛైర్మన్<ref name="dsci.in">{{Cite web|url=https://www.dsci.in/content/dsci-family|title=DSCI FAMILY|website=www.dsci.in|access-date=2026-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130063859/https://www.dsci.in/content/dsci-family|archive-date=2024-11-30|url-status=dead}}</ref> }} | partner = నీతి పవార్ | children = ఉదై, ఊర్వశి, ఉన్నతి | awards = {{plainlist | * [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ]] (2011) *అపెక్స్ ఇండస్ట్రీ బాడీ ఫిక్కీ వారి 'లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు 2022')<ref name="indiaeducationdiary.in">{{Cite web|url=https://indiaeducationdiary.in/niit-chairman-and-founder-rajendra-singh-pawar-honoured-with-lifetime-achievement-award-by-ficci/|title=NIIT Chairman And Founder Rajendra Singh Pawar Honoured With Lifetime Achievement Award By FICCI|website=indiaeducationdiary.in|date=21 November 2022|access-date=24 మార్చి 2026|archive-date=21 ఫిబ్రవరి 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240221004205/http://indiaeducationdiary.in/niit-chairman-and-founder-rajendra-singh-pawar-honoured-with-lifetime-achievement-award-by-ficci/|url-status=dead}}</ref> (ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఛాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ & ఇండస్ట్రీ }} }} '''రాజేంద్ర సింగ్ పవార్''' (పద్మభూషణ్ అవార్డు గ్రహీత<ref name= MINT>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Politics/6oHYLoz3FhtySC2WD0bfzO/List-of-Padma-awardees-for-2011.html |title=List of Padma awardees for 2011 |date=26 January 2011 |access-date=2011-01-26}}</ref>) భారతదేశానికి చెందిన పారిశ్రామికవేత్త, 1981లో స్థాపించబడిన ఎన్ఐఐటి లిమిటెడ్ ఛైర్మన్, సహ-వ్యవస్థాపకుడు.<ref>{{Cite web|title=Founders|url=https://niituniversity.in/about-us/founders}}</ref> ఆయన 2009లో రాజస్థాన్‌లోని నీమ్రానాలో లాభాపేక్షలేని విశ్వవిద్యాలయం అయిన ఎన్ఐఐటి విశ్వవిద్యాలయాన్ని కూడా స్థాపించాడు. ==జననం, విద్యాభాస్యం== పవార్ 1951 మార్చి 19న జమ్మూలో జన్మించాడు. ఆయన గ్వాలియర్‌లోని ది సింధియా స్కూల్‌లో చదువుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Board Of Governors|url=https://www.scindia.edu/board-of-governors/|access-date=2022-12-29|website=The Scindia School|language=en}}</ref> ఆయన 1972లో ఢిల్లీలోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ నుండి ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్‌లో బి.టెక్ పట్టా పొందాడు.<ref>{{Cite web|title=Mr. Rajendra Singh Pawar|url=https://alumni.iitd.ac.in/home/index.php/1995/11/23/mr-rajendra-singh-pawar/|website=Alumni}}</ref> పవార్ 1999లో ది సింధియా స్కూల్ నుండి 'మాధవ్ అవార్డు'ను, 1995లో ఐఐటిలో విశిష్ట పూర్వ విద్యార్థి అవార్డును అందుకున్నాడు. ఆయన 2005లో రాజీవ్ గాంధీ టెక్నికల్ యూనివర్సిటీ నుండి గౌరవ డాక్టరేట్ అందుకున్నాడు.<ref name="Board of Directors">{{Cite web|title=Board of Directors|url=https://www.niit.com/india/training/about-niit/Pages/board-of-directors.aspx|access-date=2022-12-29|website=www.niit.com}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == కెరీర్ == పవార్ తన వృత్తి జీవితాన్ని 1972 జూన్‌లో లార్సెన్ & టూబ్రో లిమిటెడ్‌లో గ్రాడ్యుయేట్ ఇంజనీర్ ట్రైనీగా ప్రారంభించాడు. ఆయన ఆ తర్వాత డీసీఎంలో చేరి అక్కడ 4 సంవత్సరాలు, అనంతరం హిందుస్థాన్ కంప్యూటర్స్ లిమిటెడ్‌లో 5 సంవత్సరాలు పనిచేసి, 1981లో ఎన్ఐఐటిని స్థాపించాడు. పవార్ 1992లో ఎన్ఐఐటి టెక్నాలజీస్ అనే ఐటి సంస్థను కూడా స్థాపించారు.<ref>{{Cite web|title=In the News|url=https://www.coforge.com/news-events/news|access-date=2022-12-29|website=www.coforge.com|language=en}}</ref> ఎస్ఈఐ-సిఎంఎంఐ స్థాయి 5లో అంచనా వేసిన ఎన్ఐఐటి టెక్నాలజీస్, ప్రయాణ, రవాణా, తయారీ/పంపిణీ, ఆర్థిక సేవలు, ఆరోగ్య సంరక్షణ, ప్రభుత్వ రంగాలలో సంస్థలకు సాఫ్ట్వేర్ సేవలను అందిస్తుంది. ఆయన 2009లో రాజస్థాన్‌లోని నీమ్రానాలో లాభాపేక్ష లేని ఎన్ఐఐటి విశ్వవిద్యాలయాన్ని కూడా స్థాపించారు. === దేశ అభివృద్ధి === పవార్ ప్రధానమంత్రి వాజ్‌పేయి జాతీయ టాస్క్‌ఫోర్స్‌లో (1998) ఒక భాగంగా ఉన్నాడు, ప్రధానమంత్రి మన్మోహన్ సింగ్ నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆన్ స్కిల్ డెవలప్మెంట్ (2009-2014) లో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Rajendra Singh Pawar|url=https://www.weforum.org/people/rajendra-singh-pawar/|access-date=2022-12-29|website=World Economic Forum|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=PM constitutes National Council on Skill Development|url=https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/press-details.php?nodeid=756|website=Archivepmo}}</ref> ఆయన నాస్కామ్ సైబర్ సెక్యూరిటీ టాస్క్ ఫోర్స్ కు అధ్యక్షత వహించాడు.<ref>{{Cite web|title=Cyber Security Task Force (CSTF)|url=https://www.dsci.in/content/cyber-security/cyber-security-task-force|access-date=2022-12-29|website=www.dsci.in}}</ref> === ప్రపంచ సలహాదారు === పవార్ వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరమ్ అంతర్జాతీయ వ్యాపార మండలి, దక్షిణాఫ్రికా ప్రభుత్వ PIAC (అధ్యక్ష అంతర్జాతీయ సలహా మండలి)లలో మాజీ సభ్యుడిగా ఉన్నారు,  చైనాలోని హునాన్ ప్రావిన్స్‌కు సలహాదారుగా కూడా పని చేశాడు.<ref name="Board of Directors" /> === పారిశ్రామిక సంఘాలు === పవార్ 2011 నుండి 2012 వరకు నాస్కామ్ (నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ సాఫ్ట్వేర్ & సర్వీస్ కంపెనీస్) కు ఛైర్మన్గా పనిచేశారు. 1990 నుండి 1992 వరకు MAIT (మాన్యుఫ్యాక్చరర్స్ అసోసియేషన్ ఫర్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ) అధ్యక్షుడిగా, అతను MAIT కార్యకలాపాలను భారతదేశంలోని ఇతర ప్రముఖ పరిశ్రమ సంఘాలతో అనుసంధానించాడు.<ref>{{Cite web|title=MAIT|url=https://www.mait.com/site/about|access-date=2022-12-29|website=www.mait.com|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209151422/https://www.mait.com/site/about|url-status=dead}}</ref> ఆయన హయాంలో భారత ప్రభుత్వ ఐటి విధానాలను రూపొందించడంలో ఎంఏఐటీ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ప్రస్తుతం ఆయన నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అప్లైడ్ ఎకనామిక్ రీసెర్చ్ (NCAER) పాలక మండలికి ఉపాధ్యక్షుడిగా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Governing Body|url=https://www.ncaer.org/governing-body|access-date=2022-12-29|website=NCAER {{!}} Quality . Relevance . Impact|language=en-US|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209135037/https://www.ncaer.org/governing-body|url-status=dead}}</ref> ఆయన కంప్యూటర్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా, ఇన్‌స్టిట్యూషన్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ & టెలికాం ఇంజనీర్స్‌లో ఫెలోగా ఉన్నారు, డేటా సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా డైరెక్టర్ల బోర్డు ఛైర్మన్‌గా ఉన్నారు. === విద్యా బోర్డులు === పవార్ హైదరాబాద్‌లోని ఇండియన్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్, ది సింధియా స్కూల్ గవర్నర్ల బోర్డులో ఉన్నారు. ఆయన ఐఐటి ఢిల్లీ, ఐఐఎం బెంగళూరు, ఐఐఎం ఉదయ్‌పూర్, ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం యూనివర్సిటీ కోర్ట్ బోర్డులలో కూడా పదవులను నిర్వహించాడు. == సామాజిక ప్రభావం == దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలకు విద్యను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలనే లక్ష్యంతో పవార్ 1999లో ఎన్ఐఐటి చీఫ్ సైంటిస్ట్ ఎమెరిటస్ డాక్టర్ సుగత మిత్రాతో కలిసి హోల్-ఇన్-ది-వాల్ ఎడ్యుకేషన్ (హెచ్ఐడబ్ల్యుఇఎల్) చొరవను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web|title=The Hole in the Wall Project and the Power of Self-Organized Learning|url=https://www.edutopia.org/blog/self-organized-learning-sugata-mitra|access-date=2022-12-29|website=Edutopia|language=en}}</ref> ఈ ప్రాజెక్ట్ 2008లో వరల్డ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ సర్వీసెస్ అలయన్స్ (WITSA) ద్వారా గౌరవనీయమైన 'డిజిటల్ ఆపర్చునిటీ అవార్డు' ను సంపాదించింది.<ref>{{Cite web|title=NIIT HiWEL gets 'Digital Opportunity Award' at WCIT 2008 {{!}} Nseguide.com|url=https://nseguide.com/press-releases/niit-hiwel-gets-digital-opportunity-award-at-wcit-2008/,%20https://nseguide.com/press-releases/niit-hiwel-gets-digital-opportunity-award-at-wcit-2008/|access-date=2022-12-29|language=en-US}}</ref> దేశం ఆధునిక జ్ఞాన సమాజంగా మారడానికి సహాయపడటానికి రూపొందించిన భూటాన్ కోసం ప్రతిష్టాత్మక మానవ సామర్థ్య నిర్మాణ ప్రాజెక్టులో పాల్గొనడానికి ఎన్ఐఐటిని కూడా ఆయన నడిపించారు.<ref>{{Cite web|last=Bahree|first=Megha|title=Bhutan Turns to India's NIIT To Play Catch-Up|url=https://www.forbes.com/sites/meghabahree/2010/09/22/bhutan-turns-to-indias-niit-to-play-catch-up/|access-date=2022-12-29|website=Forbes|language=en}}</ref> భారత ప్రభుత్వ సహాయంతో ఈ ప్రాజెక్టును 2010 ఏప్రిల్ 30న సామాజిక ప్రభావం జరిగిన సార్క్ సదస్సు సందర్భంగా భారత, భూటాన్ ప్రధానులు ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/wns-partners-niit-univ-for-training-business-analytics-experts-115112400828_1.html|title=WNS partners NIIT Univ for training business analytics experts|date=2015-11-24|work=Business Standard India|access-date=2022-12-29|agency=Press Trust of India}}</ref> ఈ ప్రాజెక్ట్ భూటాన్ జనాభాలో నాలుగింట ఒక వంతుకు పైగా ఐసిటి నైపుణ్యాలను అందించడం, అనుసంధానించబడిన, ఐసిటి-ఆధారిత ప్రపంచం ఆత్మవిశ్వాసం, సాధికారత కలిగిన పౌరులుగా మారడానికి సహాయపడటం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{Cite web|date=2012-02-27|title=NIIT to set up educational kiosks in Bhutan|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/niit-to-set-up-educational-kiosks-in-bhutan/article20402556.ece1|access-date=2022-12-29|website=www.thehindubusinessline.com|language=en}}</ref> విద్యాసంబంధ కార్యక్రమాలు, నైపుణ్య అభివృద్ధి కార్యక్రమాల ద్వారా దేశంలోని నిరుపేద వర్గాలకు మద్దతు ఇచ్చే దృష్టితో 2004లో ఎన్ఐఐటి ఫౌండేషన్ (ఎన్ఎఫ్) అనే లాభాపేక్షలేని విద్యా సంఘాన్ని స్థాపించడాన్ని పవార్ ప్రోత్సహించాడు.<ref>{{Cite web|title=NIIT Foundation - Fastest Growing Education NGO In India|url=https://niitfoundation.org/|access-date=2022-12-29|website=NIIT Foundation|language=en-US}}</ref> == అవార్డులు, గౌరవాలు == రాజేంద్ర సింగ్ పవార్ 2011లో [[పద్మభూషణ్ పురస్కారం|పద్మభూషణ్]] అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2011-01-26|title=List of Padma awardees for 2011|url=https://www.livemint.com/Politics/6oHYLoz3FhtySC2WD0bfzO/List-of-Padma-awardees-for-2011.html|access-date=2022-12-09|website=mint|language=en}}</ref> 1998లో ఐటీ పరిశ్రమ పత్రిక డాటాకెస్ట్ ఆయనను 'ఐటీ మ్యాన్ ఆఫ్ ది ఇయర్' గా పేర్కొంది.<ref>{{Cite web|date=1999-01-15|title=IT Man of The Year 1998|url=https://www.dqindia.com/it-man-of-the-year-1998/|access-date=2022-12-09|website=DATAQUEST|language=en-US}}</ref> పవార్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఛాంబర్స్ ఆఫ్ కామర్స్ & ఇండస్ట్రీ నుండి 'లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు 2022' అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=2022-11-21|title=NIIT Chairman and Founder Rajendra Singh Pawar honoured with Lifetime Achievement Award by FICCI|url=https://indiaeducationdiary.in/niit-chairman-and-founder-rajendra-singh-pawar-honoured-with-lifetime-achievement-award-by-ficci/|access-date=2022-12-09|website=India Education {{!}} Latest Education News {{!}} Global Educational News {{!}} Recent Educational News|language=en-US}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> విద్యలో తన వ్యవస్థాపక ఆవిష్కరణకు గుర్తింపుగా, అతను ఆగస్టు 2020 లో డాటాకెస్ట్ ఐసిటి అవార్డులలో 'లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు' అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=Release|first=ANI Press|date=2020-08-20|title=Rajendra S Pawar Felicitated With Lifetime Achievement Award by Dataquest|url=https://www.business-standard.com/content/press-releases-ani/rajendra-s-pawar-felicitated-with-lifetime-achievement-award-by-dataquest-120082001227_1.html|access-date=2022-12-09|website=www.business-standard.com}}</ref> భారతదేశపు అతిపెద్ద ఐటి & టెలికాం కన్వెన్షన్ అయిన ఇన్ఫోకామ్ 2013 లో ఎబిపి గ్రూప్ ఆయనను 'ఐటి జెమ్ ఆఫ్ ఇండియా' గా సత్కరించింది.<ref>{{Cite web|title=Press Release|url=https://www.niit.com/india/training/newsroom/Pages/press-rel.aspx?PID=115|access-date=2022-12-09|website=www.niit.com}}</ref> గ్లోబల్ బిజినెస్ ఇంటెలిజెన్స్ సంస్థ ఎర్నెస్ట్ & యంగ్ 1999లో పవార్ కు 'మాస్టర్ ఎంటర్ప్రెన్యూర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు' ప్రదానం చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Board of Directors|url=https://www.niit.com/india/training/about-niit/Pages/board-of-directors.aspx|access-date=2022-12-09|website=www.niit.com|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206062253/https://www.niit.com/india/training/about-niit/Pages/board-of-directors.aspx|url-status=dead}}</ref>మానవ వనరుల సామర్థ్యాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో ఆయన చేసిన కృషికి గాను భారతదేశ స్వాతంత్ర్య 60వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా పవార్‌కు 'ది గ్లోబల్ ఇండియా స్ప్లెండర్ అవార్డు'ను ప్రదానం చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/india-inc-takes-60-year-bash-to-the-us-107072601023_1.html|title=India Inc takes 60-year bash to the US|last=Pandey|first=Rayana|date=2007-07-26|work=Business Standard India|access-date=2022-12-09}}</ref> 2012లో ఆయన నాయుడమ్మ అవార్డుతో సత్కరించబడ్డారు.<ref>{{Cite web|date=16 May 2012|title=Nayudamma Award for RS Pawar|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2012/feb/18/nayudamma-award-for-rs-pawar-341243.html|access-date=2022-12-09|website=The New Indian Express}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == పవార్ భార్య, నీతి పవార్, భారతీయ కళలు & హస్తకళలను చురుకుగా ప్రోత్సహిస్తారు. వారికి ముగ్గురు పిల్లలు - కుమారుడు ఉదయ్, ఐఐటి భౌతిక శాస్త్రవేత్త నుండి చిత్రనిర్మాతగా మారారు,  ఇద్దరు కుమార్తెలు, ఊర్వశి, మానసిక విశ్లేషణాత్మక మానసిక చికిత్సకురాలు, & ఉన్నతి, కళా చరిత్రకారిణి. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు పారిశ్రామికవేత్తలు]] h2g00ngj0dq39fgwctx6avgwtey2xri 0 488119 4991392 4973614 2026-10-29T16:19:43Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991392 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Gargi_Gupta_&_other_awardees_with_Ms._Maneka_Gandhi_01.jpg|thumb|[[గార్గి గుప్తా]], ఇతర [[నారీశక్తి పురస్కారాలు|నారీశక్తి పురస్కార]] గ్రహీతలు, 2017, మంత్రి [[మేనకా గాంధీ]]]] మహిళలను గౌరవించే ఈ అవార్డుల జాబితా (ఆంగ్లం: List of awards honoring women), మహిళలను గౌరవిస్తున్న ప్రముఖ అవార్డుల సూచిక. ఇది మీడియా, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, క్రీడా అవార్డులను మినహాయించింది. వీటిలో కొన్ని అవార్డులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళలకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. == అంతర్జాతీయ == {| class="wikitable sortable" ! style="width:6em;" |దేశం !అవార్డు !స్పాన్సర్ !గమనిక |- |అంతర్జాతీయ |ఏజెంట్ ఆఫ్ చేంజ్ అవార్డు |గ్లోబల్ పార్టనర్షిప్స్ ఫోరం, [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]] |లింగ సమానత్వం, మహిళా సాధికారత విజేతలు <ref>{{Citation|last=Lakshmi Puri|title=UN Women recognizes the champions and stalwarts of the gender equality and women's empowerment movement|date=September 21, 2016|url=https://www.unwomen.org/en/news/stories/2016/9/speech-by-lakshmi-puri-recognizing-gender-equality-champions|publisher=UN Women|access-date=2020-01-23}}</ref> |- |అంతర్జాతీయ |ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్ మెడల్ |అంతర్జాతీయ రెడ్క్రాస్ కమిటీ |"గాయపడిన, అనారోగ్యంతో లేదా వికలాంగులకు లేదా సంఘర్షణ లేదా విపత్తు పౌర బాధితులకు అసాధారణమైన ధైర్యం, భక్తి" లేదా "ఆదర్శప్రాయమైన సేవలు లేదా ప్రజారోగ్యం లేదా నర్సింగ్ విద్య రంగాలలో సృజనాత్మక, మార్గదర్శక స్ఫూర్తి".<ref>{{Cite web|year=2003|title=Florence Nightingale Medal|url=http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/5QMKDB|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701103625/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/5QMKDB|archive-date=1 July 2009|access-date=25 June 2010|website=[[International Committee of the Red Cross]]}}</ref> |- |అంతర్జాతీయ |మహిళలకు మిలీనియం శాంతి బహుమతి |మహిళల కోసం ఐక్యరాజ్యసమితి అభివృద్ధి నిధి |సంఘర్షణను అంతం చేయడానికి ప్రయత్నాలు <ref name="unifem-2001">{{Cite web|date=2001|title=UNIFEM - Millennium Peace Prize for Women - 2001 Peace Prize Recipients|url=http://www.undp.org/unifem/mpprize/winners.html|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20020208232640/http://www.undp.org/unifem/mpprize/winners.html|archive-date=8 February 2002|access-date=5 November 2016|publisher=[[United Nations Development Fund for Women]]|language=en}}</ref> |- |అంతర్జాతీయ |అమరవీరులకు పతకం |ఎస్. డి. ఎఫ్, వై. పి. జి, వై. పి, జె. లతో అంతర్జాతీయ అనుభవజ్ఞులు, స్వచ్ఛంద సేవకులు. వీరందరినీ ది మెడల్ ఫర్ ది మార్టియర్స్ ప్రాజెక్ట్ బృందం సమన్వయం చేసింది. |[[సిరియా]] ఉన్నప్పుడు చంపబడిన లేదా సిరియాలో వారి సేవ ఫలితంగా మరణించిన [[కుర్దులు|కుర్దిష్]] దళాలతో అంతర్జాతీయ యోధులు, స్వచ్ఛంద సేవకులకు బంధువులకు సమర్పించారు. మహిళా రక్షణ విభాగాల (వైపిజె) సభ్యులు కూడా ఈ పతకానికి అర్హులు. |- |అంతర్జాతీయ |వ్యాపారంలో మహిళల అవార్డు |వాణిజ్యం, అభివృద్ధి పై ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశం |ఎంప్రెటెక్ కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న మహిళలు <ref>{{Citation|title=Women in Business Awards 2018 – finalists announced|date=6 July 2018|url=https://unctad.org/en/pages/newsdetails.aspx?OriginalVersionID=1803|publisher=United Nations Conference on Trade and Development|access-date=2020-01-23}}</ref> |- |అంతర్జాతీయ |ఎల్ 'ఓరియల్-యునెస్కో ఫర్ ఉమెన్ ఇన్ సైన్స్ అవార్డ్స్ |లోరియల్, [[యునెస్కో]] |శాస్త్రీయ పురోగతికి సహకరించిన అత్యుత్తమ మహిళా పరిశోధకులు |} == అమెరికా == {| class="wikitable sortable" ! style="width:6em;" |దేశం !అవార్డు !స్పాన్సర్ !గమనిక |- |కెనడా |వ్యక్తుల జ్ఞాపకార్థం గవర్నర్ జనరల్ అవార్డులు |కెనడా గవర్నర్ జనరల్ |కెనడాలో బాలికలు, మహిళలకు సమానత్వాన్ని ప్రోత్సహించడం <ref>{{Cite web|last=Status of Women Canada|date=31 December 2008|title=The Governor General's Awards in Commemoration of the Persons Case > Introductory Note|url=http://www.swc-cfc.gc.ca/dates/gg/intro-eng.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090706055141/http://www.swc-cfc.gc.ca/dates/gg/intro-eng.html|archive-date=6 July 2009|access-date=23 April 2009|publisher=Queen's Printer for Canada}}</ref> |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |ఆల్జీబ్రా, సంఖ్య సిద్ధాంతంలో ఎడబ్ల్యూఎమ్-మైక్రోసాఫ్ట్ రీసెర్చ్ ప్రైజ్ |అసోసియేషన్ ఫర్ ఉమెన్ ఇన్ మ్యాథమెటిక్స్ |బీజగణితం లేదా సంఖ్య సిద్ధాంతంలో అత్యుత్తమ యువ మహిళా పరిశోధకురాలు <ref>{{Citation|title=AWM-Microsoft Research Prizes : In Algebra and Number Theory|url=https://awm-math.org/awards/awm-microsoft-research-prize/|publisher=AWM|access-date=2020-01-23}}</ref> |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |అనితా బోర్గ్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఉమెన్ ఆఫ్ విజన్ అవార్డ్స్ |అనితబి.ఆర్గ్ |సాంకేతిక రంగంలో మహిళల అసాధారణ విజయాలు <ref name="vz">{{Cite web|last=Barrett|first=Jerri|date=26 May 2011|title=Anita Borg Institute Women of Vision Awards: Inspiration for All|url=http://www.valleyzen.com/2011/05/26/anita-borg-institute-women-of-vision-awards-tech/|access-date=30 June 2011|website=ValleyZen}}</ref> |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |మహిళా ఫిగరేటివ్ రియలిస్టులకు బెన్నెట్ బహుమతి |స్టీవెన్ అలన్ బెన్నెట్, డాక్టర్ ఎలైన్ మెలోట్టి ష్మిత్ |మహిళా అలంకారిక వాస్తవిక చిత్రకారులు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |ఎలైన్ బెన్నెట్ పరిశోధన బహుమతి |అమెరికన్ ఎకనామిక్ అసోసియేషన్ |ఒక మహిళ తన పి.హెచ్.డి. కి మించి ఏడు సంవత్సరాలకు మించకుండా ఆర్థిక శాస్త్రం ఏ రంగంలోనైనా అత్యుత్తమ పరిశోధన |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |ఘనా ఉమెన్ ఆఫ్ కరేజ్ అవార్డు |యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్ |నాయకత్వం, ధైర్యం, సాధన, ఇతరుల కోసం త్యాగం చేయడానికి సుముఖత చూపిన ఘనా మహిళలు, ముఖ్యంగా ఘనాలో మహిళల హక్కులను ప్రోత్సహించడంలో |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |గ్లామర్ అవార్డులు |''గ్లామర్'' (పత్రికలు) |వివిధ రంగాలకు చెందిన అసాధారణమైన, స్ఫూర్తిదాయకమైన మహిళలు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |కంప్యూటింగ్లో మహిళల గ్రేస్ హాప్పర్ వేడుకలు |అనితబి.ఆర్గ్, అసోసియేషన్ ఫర్ కంప్యూటింగ్ మెషినరీ |కంప్యూటింగ్లో మహిళలకు అవార్డులు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |అంతర్జాతీయ మహిళా ధైర్య పురస్కారములు |యునైటెడ్ స్టేట్స్ డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ స్టేట్ |నాయకత్వం, ధైర్యం, వనరుల సామర్థ్యం, ఇతరుల కోసం త్యాగం చేయడానికి సుముఖత చూపించిన ప్రపంచవ్యాప్తంగా మహిళలు, ముఖ్యంగా మహిళల హక్కులను ప్రోత్సహించడంలో |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |జోన్ &amp;amp; జోసెఫ్ బిర్మన్ రీసెర్చ్ ప్రైజ్ ఇన్ టోపోలాజీ అండ్ జామెట్రీ |అసోసియేషన్ ఫర్ ఉమెన్ ఇన్ మ్యాథమెటిక్స్ |టోపోలాజీ లేదా జ్యామితిలో అత్యుత్తమ యువ మహిళా పరిశోధకురాలు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ సిల్వర్ కప్ |లాస్ ఏంజిల్స్ టైమ్స్ |విజ్ఞాన శాస్త్రం, మతం, కళలు, విద్య, ప్రభుత్వం, సమాజ సేవ, వినోదం, క్రీడలు, వ్యాపారం, పరిశ్రమలలో విజయాలు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |మేరీ గార్బర్ అవార్డు |అట్లాంటిక్ కోస్ట్ కాన్ఫరెన్స్ |సీజన్ మొత్తంలో అసాధారణ ప్రతిభను కనబరిచిన మహిళా అథ్లెట్ |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |ఒరెగాన్ ఉమెన్ ఆఫ్ అచీవ్మెంట్ |ఒరెగాన్ కమిషన్ ఫర్ ఉమెన్ |సమాజంలో మహిళల హోదాను ప్రోత్సహించే ఆదర్శవంతమైన రోల్ మోడల్స్, వైవిధ్యం, సమానత్వానికి కట్టుబడి ఉంటారు, వారి రంగాలలో విజయం, నాయకత్వానికి గుర్తింపు పొందారు. |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |అద్భుత మహిళా అవార్డు |మహిళా వ్యాపార యజమానుల జాతీయ సంఘం |తమ సంస్థకు, సమాజానికి సమయం, ప్రతిభను అందించే మహిళలు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |రూత్ ఐ. మిచెర్ మెమోరియల్ ప్రైజ్ |అసోసియేషన్ ఫర్ ఉమెన్ ఇన్ మ్యాథమెటిక్స్ |ఇటీవల పదవీకాలం సంపాదించిన మహిళా గణిత శాస్త్రవేత్త చేసిన అత్యుత్తమ పరిశోధన |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |సడోస్కీ బహుమతి |అసోసియేషన్ ఫర్ ఉమెన్ ఇన్ మ్యాథమెటిక్స్ |గణిత విశ్లేషణలో అత్యుత్తమ యువ మహిళా పరిశోధకురాలు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |డివిఎఫ్ అవార్డులు |డిల్లర్-వాన్ ఫర్స్టెన్బర్గ్ ఫ్యామిలీ ఫౌండేషన్ |ఇతర మహిళల జీవితాలను మార్చడానికి అంకితమైన అసాధారణ మహిళలు |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |టాప్ టెన్ ప్రొఫెషనల్ ఉమెన్ |మార్జరీ మాసన్ సెంటర్ |మహిళలు తమ వృత్తులలో పురోగతి, వారి సమాజాలకు సేవ,, వారు సానుకూల రోల్ మోడల్స్గా ఎలా పనిచేశారు అనే దాని ఆధారంగా |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |ఉమెన్ ఆఫ్ కరేజ్ అవార్డు |మహిళల జాతీయ సంస్థ |బలమైన అధికారాన్ని సవాలు చేయడంలో, సాధారణంగా మహిళలకు ప్రయోజనం చేకూర్చే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్న చర్యను చేపట్టడంలో వ్యక్తిగత ధైర్యం |- |యునైటెడ్ స్టేట్స్ |మహిళా రాక్ అవార్డులు |ఈ-కామర్స్ రంగంలో మహిళలు |వెబ్ / సాంకేతికతను వారి వ్యాపార పద్ధతుల్లో భాగంగా ఏకీకృతం చేసే మహిళలను ప్రదర్శిస్తుంది |} == ఆసియా == {| class="wikitable sortable" ! style="width:6em;" |దేశం !అవార్డు !స్పాన్సర్ !గమనిక |- |బంగ్లాదేశ్ |బేగం రోకేయా పదక్ |బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం |అసాధారణమైన విజయానికి వ్యక్తిగత మహిళలు <ref>{{Cite web|date=9 December 2014|title=PM Calls for Establishing Equal Rights of males and Females|url=http://www.albd.org/index.php/connect/2013-09-05-21-07-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151025132340/http://www.albd.org/index.php/connect/2013-09-05-21-07-29|archive-date=25 October 2015|access-date=21 October 2015|publisher=[[Bangladesh Awami League]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/equal-rights-for-females-must-for-development-54568|title=Equal rights for females must for development|date=10 December 2014|work=[[The Daily Star (Bangladesh)]]|access-date=21 October 2015}}</ref> |- |భారతదేశం |ఐ యామ్ ఉమెన్ అవార్డ్స్ |కరణ్ గుప్తా ఎడ్యుకేషన్ ఫౌండేషన్, ఐఈ బిజినెస్ స్కూల్ |వృత్తిపరమైన, వ్యక్తిగత సవాళ్లను అధిగమించే మహిళలు <ref>{{Cite news|url=http://www.youthincmag.com/sonam-kapoor-awarded-the-i-am-woman-award-for-neerja|title=Sonam Kapoor awarded the I Am Woman award for 'Neerja'|date=April 10, 2016|work=Youth Incorporated Magazine|access-date=2018-05-01|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416060845/http://youthincmag.com/sonam-kapoor-awarded-the-i-am-woman-award-for-neerja|archive-date=2016-04-16|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-sonam-kapoor-receives-award-for-neerja-2199063|title=Sonam Kapoor receives award for 'Neerja'|date=April 10, 2016|work=DNA Newspaper|access-date=2018-05-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1698332/4-born-woman-huge-award-sushmita-sen/|title=Being born as a woman is a huge award: Sushmita Sen|date=April 29, 2018|work=Express Tribune|access-date=2018-05-01|language=en}}</ref> |- |భారతదేశం |[[నారీశక్తి పురస్కారాలు|నారి శక్తి పురస్కార్]] |[[భారత రాష్ట్రపతి]] |మహిళల విజయాలు, రచనలు <ref>{{Cite web|title=Nari Shakti Puruskars-National Award for Women-Guidelines"]|url=http://wcd.nic.in/sites/default/files/Paraforwebsite_0.pdf|access-date=12 March 2019|publisher=Ministry of Women and Children, Government of India}}</ref> |- |భారతదేశం |నీరజా భానోట్ అవార్డు |నీరజా భానోత్-పాన్ ఆమ్ ట్రస్ట్ |సామాజిక అన్యాయానికి గురైన భారతదేశ మహిళ, పరిస్థితిని చిత్తశుద్ధితో, సంకల్పంతో ఎదుర్కొంటుంది, ఇలాంటి బాధలో ఉన్న ఇతర మహిళలకు సహాయం చేస్తుంది <ref>{{Cite web|date=2010|title=Neerja Bhanot Pan Am Trust – Neerja Awards|url=http://www.neerjabhanot.org/Trust.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608092104/http://neerjabhanot.org/Trust.htm|archive-date=2013-06-08|publisher=Neerja Bhanot Pan Am Trust}}</ref> |- |భారతదేశం |భారతదేశాన్ని మార్చుతున్న మహిళలు |[[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]] |గాజు పైకప్పును విచ్ఛిన్నం చేసి, సాధారణీకరణలను సవాలు చేస్తున్న అసాధారణ మహిళా పారిశ్రామికవేత్తలు <ref>{{Cite web|date=2016|title=Women Transforming India Awards 2016: Celebrating Women Change Makers|url=http://www.niti.gov.in/womentransformingIndia|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310195229/http://www.niti.gov.in/womentransformingIndia|archive-date=10 March 2019|access-date=10 March 2019|publisher=NITI Aayog}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.niti.gov.in/writereaddata/files/new_initiatives/Women_Empowerment_10Apr2017_6.pdf|title=Celebrating Women Change Makers in India: Women Transforming India awards 2016|publisher=[[NITI Aayog]]|access-date=10 March 2019}}</ref> |- |కజాఖ్స్తాన్ |ఆల్టిన్ అల్కా |కజాఖ్స్తాన్ ప్రభుత్వం |ఏడుగురు పిల్లలకు జన్మనిచ్చి, పెంచిన తల్లులు. |- |కజాఖ్స్తాన్ |కుమిస్ అల్కా |కజాఖ్స్తాన్ ప్రభుత్వం |ఆరుగురు పిల్లలకు జన్మనిచ్చి, పెంచిన తల్లులు. |- |ఫిలిప్పీన్స్ |ఆర్డర్ ఆఫ్ గాబ్రియేలా సిలాంగ్ |ఫిలిప్పీన్స్ అధ్యక్షుడు |ఫిలిపినో, విదేశీ దేశాధినేతల / ప్రభుత్వ అధిపతుల భార్యలు <ref>[https://www.officialgazette.gov.ph/2003/09/19/executive-order-no-236/ Executive Order No. 236, s. 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411005433/https://www.officialgazette.gov.ph/2003/09/19/executive-order-no-236/|date=2019-04-11}} Official Gazette of the Republic of the Philippines. Retrieved 14 April 2013.</ref> |- |శ్రీలంక |మహిళా స్నేహపూర్వక పని ప్రదేశాలు అవార్డులు |సాటిన్ & CIMAసీఐఎంఏ |మహిళలకు సాధికారత కల్పించే, సహాయపడే మహిళా-స్నేహపూర్వక కార్యాలయ సంస్కృతులను గుర్తించింది.<ref>{{Cite web|date=23 March 2022|title=Satynmag.com – CIMA Women Friendly Workplace Awards 2022 to commence with an interactive IWD event|url=https://island.lk/satynmag-com-cima-women-friendly-workplace-awards-2022-to-commence-with-an-interactive-iwd-event/#:~:text=The%20Women%20Friendly%20Workplace%20Awards,Sri%20Lanka%20%E2%80%93%20Visa%2C%20Ms|publisher=The Island Online}}</ref> |- |వియత్నాం |వియత్నామీస్ వీర తల్లి |వియత్నాం ప్రభుత్వం |జాతీయ విముక్తి, జాతీయ నిర్మాణం, రక్షణ,, అంతర్జాతీయ బాధ్యతల పనితీరు కోసం అనేక రచనలు, త్యాగాలు చేసిన తల్లులు |- |మలేషియా |గోల్డెన్ ఫీనిక్స్ అవార్డు |ఆసియా ఎక్సలెన్స్ ఎంటర్ప్రెన్యూర్ ఫెడరేషన్ |మహిళల విజయాలు, రచనలు <ref>{{Cite web|title=Golden Phoenix Award|url=https://www.aeef.com.my/awards/gpa/introduction}}</ref> |} == యూరప్ == {| class="wikitable sortable" ! style="width:6em;" |దేశం !అవార్డు !స్పాన్సర్ !గమనిక |- |అల్బేనియా |మదర్ హీరోయిన్ (అల్బేనియా) |పీపుల్స్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ అల్బేనియా |సామ్యవాద దేశభక్తి స్ఫూర్తితో 8 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలకు జన్మనిచ్చి, పెంచి, విద్యావంతులను చేసిన తల్లులు |- |అల్బేనియా |గ్లోరీ ఆఫ్ మదర్ |పీపుల్స్ సోషలిస్ట్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ అల్బేనియా |కనీసం 4 మంది పిల్లలను కనడం, పెంచడం, చదువుకున్న తల్లులు. |- |డెన్మార్క్ |టాగేయా బ్రాండ్ట్ రెజ్సెలెగాట్ |టాగేయా బ్రాండ్ట్ రెజ్సెలెగాట్ |విజ్ఞాన శాస్త్రం, సాహిత్యం లేదా కళలో గణనీయమైన కృషి చేసిన మహిళలు |- |తూర్పు జర్మనీ |క్లారా జెట్కిన్ మెడల్ |తూర్పు జర్మనీ మంత్రుల మండలి |దేశం సామ్యవాద సమాజాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో, ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో అత్యుత్తమ విజయాలు |- |ఫ్రాన్స్ |ఫెమినా కప్ |ఫెమినా (ఫ్రెంచ్ పత్రిక) |ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబర్ 31న సూర్యాస్తమయం నాటికి, ల్యాండింగ్ లేకుండా, సమయం, దూరం లో, అతి పొడవైన విమానాన్ని చేసిన మహిళ |- |ఫ్రాన్స్ |కుటుంబం, కుటుంబాల మధ్య సంబంధాలు |ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం |అనేక మంది పిల్లలను గౌరవంగా విజయవంతంగా పెంచిన వారు |- |జర్మనీ |జర్మన్ తల్లి గౌరవ పురస్కారం |జర్మన్ రీచ్ |జర్మన్ దేశానికి అసాధారణమైన యోగ్యత కోసం జర్మన్ తల్లి <ref name="AUTH-IW">{{Cite book|url=http://www.fischerverlage.de/|title=Muttertag und Mutterkreuz: der Kult um die "deutsche Mutter" im Nationalsozialismus (In English: Mother's Day and Mother's Cross: the cult of the "German Mother" in National Socialism)|last=Irmgard Weyrather|publisher=[[S. Fischer Verlag|Fischer Taschenbuch Verlag]]|year=1993|isbn=978-3-596-11517-4|series=Geschichte; Die Zeit des Nationalsozialismus (English: History; The era of National Socialism)|location=Frankfurt am Main|language=de}}</ref><ref name="AUTH-CB">{{Cite web|last=Bendel|first=Carolin|date=10 May 2022|title=Die deutsche Frau und ihre Rolle im Nationalsozialismus (English: The German woman and her role in National Socialism)|url=http://www.shoa.de/drittes-reich/wirtschaft-und-gesellschaft/783-die-deutsche-frau-und-ihre-rolle-im-nationalsozialismus.html|series=Drittes Reich; Wirtschaft und Gesellschaft (English: Third Reich; Economy and Society)|publisher=[[:de:Shoa.de|Arbeitskreis Shoa.de e.V]]|location=Berlin|language=de|access-date=15 ఏప్రిల్ 2026|archive-date=6 జూన్ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606113423/http://www.shoa.de/drittes-reich/wirtschaft-und-gesellschaft/783-die-deutsche-frau-und-ihre-rolle-im-nationalsozialismus.html|url-status=dead}}</ref> |- |జర్మనీ |అన్నే క్లైన్ మహిళల అవార్డు |హెన్రిచ్ బాల్ ఫౌండేషన్ |లింగ ప్రజాస్వామ్యానికి కట్టుబడి ఉన్న మహిళలు ప్రపంచంలో ఎక్కడి నుంచైనా ఉంటారు. |- |గ్రీస్ |ఆర్డర్ ఆఫ్ బెనిఫిషెన్స్ |హెలెనిక్ రిపబ్లిక్ అధ్యక్షుడు |గ్రీస్కు, ప్రజా రంగానికి మహిళల విశిష్ట సేవలు |- |రష్యా |మదర్ హీరోయిన్ (రష్యా) |[[రష్యా]] |పది లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలకు జన్మనిచ్చి, పెంచిన మహిళలు |- |రష్యా |ఆర్డర్ ఆఫ్ పేరెంటల్ గ్లోరీ |[[రష్యా]] |రష్యన్ పౌరులుగా ఉన్న ఏడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలను పెంచిన తల్లిదండ్రులు |- |రష్యా |మహిళల ప్రపంచ అవార్డు |ప్రపంచ అవార్డులు |సమాజం లేదా రాజకీయాలు వంటి రంగాలలో తమ పని ద్వారా ప్రపంచాన్ని ప్రభావితం చేసిన మహిళలు |- |సెర్బియా |జుగోవిక్ మదర్ ఆర్డర్ |సెర్బియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి |బహుళ పిల్లలను కలిగి ఉన్న తల్లులు |- |సోవియట్ యూనియన్ |మదర్ హీరోయిన్ |సోవియట్ యూనియన్ |పెద్ద కుటుంబాన్ని పోషించడానికి, పెంచడానికి |- |సోవియట్ యూనియన్ |ఆర్డర్ ఆఫ్ మెటర్నల్ గ్లోరీ |సోవియట్ యూనియన్ |ఏడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది పిల్లలను కనే, పెంచే తల్లులు |- |యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ |[[బిబిసి వారి 100 మంది మహిళలు|100 మహిళలు (బిబిసి)]] |బీబీసీ |21వ శతాబ్దంలో మహిళల పాత్రను పరిశీలించే సిరీస్ <ref name="BBCNews-100Women-WhoIsTakingPart-2013">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-24579511|title=100 Women: Who is taking part?|date=22 October 2013|work=[[BBC News]]}}</ref> |- |యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ |అరబ్ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు |లండన్ అరేబియా ఆర్గనైజేషన్ |ప్రపంచవ్యాప్తంగా అరబ్ మహిళలు సాధించిన విజయాలు <ref>{{Citation|title=About AWOTY|url=https://www.londonarabia.com/about|publisher=London Arabia Organisation|access-date=2020-01-23}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ |మహిళలకు మాక్స్ మారా ఆర్ట్ ప్రైజ్ |మాక్స్ మారా, వైట్చాపెల్ గ్యాలరీ |యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్లో పనిచేస్తున్న యువ మహిళా కళాకారిణి |- |యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ |రాయల్ ఆర్డర్ ఆఫ్ విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ |[[విక్టోరియా మహారాణి|విక్టోరియా రాణి]] |బ్రిటిష్ రాజకుటుంబ మహిళా సభ్యులు, మహిళా సభికులు |- |యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ |సంవత్సరపు మహిళలు మధ్యాహ్న భోజనం |ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ లంచ్ అండ్ అవార్డ్స్ |మహిళా సాధకులు |} == ఓషియానియా == {| class="wikitable sortable" ! style="width:6em;" |దేశం !అవార్డు !స్పాన్సర్ !గమనిక |- |ఆస్ట్రేలియా |మహిళల టాస్మానియన్ ఆనర్ రోల్ |టాస్మానియా ప్రభుత్వం |టాస్మానియా రాష్ట్రానికి సహకారం <ref>{{Cite web|title=Women in Tasmania|url=https://www.communities.tas.gov.au/csr/programs-and-services/tasmanian_honour_roll_of_women|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527101517/https://www.communities.tas.gov.au/csr/programs-and-services/tasmanian_honour_roll_of_women|archive-date=2022-05-27|access-date=2022-06-20|website=www.communities.tas.gov.au}}</ref> |- |ఆస్ట్రేలియా |విక్టోరియన్ ఆనర్ రోల్ ఆఫ్ ఉమెన్ |విక్టోరియా (ఆస్ట్రేలియా) |విక్టోరియా రాష్ట్రం నుండి మహిళల విజయాలు <ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/news/national/laughing-in-the-face-of-struggle/2006/03/08/1141701576126.html|title=Laughing in the face of struggle|last=Kizilos|first=Katherine|date=9 March 2006|work=The Age}}</ref> |- |న్యూజిలాండ్ |ఆర్కిటెక్చర్ + ఉమెన్ ఎన్జడ్ డులక్స్ అవార్డ్స్ |ఆర్కిటెక్చర్ + ఉమెన్ ఎన్జడ్ |న్యూజిలాండ్లో నిర్మాణ రంగంలో మహిళల సహకారాన్ని గుర్తించడం. |- |న్యూజిలాండ్ |కేట్ షెప్పర్డ్ మెమోరియల్ ట్రస్ట్ అవార్డు |కేట్ షెప్పర్డ్ మెమోరియల్ అవార్డు ట్రస్ట్ |న్యూజిలాండ్ సమాజంలో విలువైన రంగాలలో తదుపరి విద్య, అధ్యయనం, పరిశోధన లేదా శిక్షణ కోసం <ref>{{Cite web|title=katesheppardaward|url=https://sites.google.com/site/katesheppardawar/|access-date=2016-03-13|website=sites.google.com}}</ref> |- |న్యూజిలాండ్ |న్యూజిలాండ్ ఉమెన్ ఆఫ్ ఇన్ఫ్లుయెన్స్ అవార్డు |వెస్ట్పాక్, స్టఫ్ న్యూజిలాండ్స్టఫ్ ఎన్జడ్ |న్యూజిలాండ్ వాసుల రోజువారీ జీవితాల్లో మార్పు తెచ్చే మహిళలు <ref>{{Cite web|date=24 October 2013|title=Women of Influence Awards {{!}} Ministry for Women|url=http://women.govt.nz/news/women-influence-awards|access-date=2016-06-03|website=women.govt.nz}}</ref> |- |న్యూజిలాండ్ |ఫోంటెరా డెయిరీ ఉమెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ |ఫాంటెర్రా |పాడి పరిశ్రమకు అత్యుత్తమ సహకారం అందించిన మహిళకు అవార్డు <ref>{{Cite web|title=Fonterra Dairy Woman of the Year|url=https://www.dwn.co.nz/fonterra-dairy-woman-of-the-year/|access-date=2020-12-15|website=Dairy Women's Network|language=en-NZ}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |న్యూజిలాండ్ |నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఉమెన్ ఇన్ కన్స్ట్రక్షన్ (న్యూజిలాండ్ ఎక్సలెన్స్ అవార్డ్స్) |నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఉమెన్ ఇన్ కన్స్ట్రక్షన్ (న్యూజిలాండ్) |న్యూజిలాండ్లో నిర్మాణ, అనుబంధ పరిశ్రమలలో పనిచేస్తున్న మహిళల విజయాలను, పరిశ్రమ లింగ అసమతుల్యతను పరిష్కరించడంలో చురుకుగా ఉన్న సంస్థలను గుర్తించడం. |- |న్యూజిలాండ్ |పాలనలో మహిళలు అవార్డులు |పరిపాలన న్యూజిలాండ్ |న్యూజిలాండ్లోని సంస్థలు, వ్యక్తులు వైవిధ్యం పట్ల నిబద్ధతను గుర్తించడం <ref>{{Cite web|date=June 21, 2019|title=NZ's Women in Governance Award Winners Revealed|url=https://www.scoop.co.nz/stories/BU1906/S00539/nzs-women-in-governance-award-winners-revealed.htm|access-date=2020-12-15|website=www.scoop.co.nz}}</ref> |- |న్యూజిలాండ్ |ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్లో మహిళలు న్యూజిలాండ్ అవార్డులు |న్యూజిలాండ్ చలనచిత్రం, టెలివిజన్లో మహిళలు |చలనచిత్రం, టెలివిజన్, డిజిటల్ మీడియాలో న్యూజిలాండ్ మహిళల విజయాలను జరుపుకోవడం, ప్రోత్సహించడం <ref>{{Cite web|title=25 years of WIFT|url=https://www.aucklandnz.com/news/25-years-wift|access-date=2020-12-15|website=Aucklandnz.com|language=en-nz}}</ref> |- |పాపువా న్యూ గినియా |వెస్ట్పాక్ అత్యుత్తమ మహిళా అవార్డు |వెస్ట్పాక్ |[[ప్యాపువా న్యూ గినీ|పాపువా న్యూ గినియా]] మహిళల అసాధారణమైన వృత్తిపరమైన పనిని గుర్తించడం <ref>{{Cite web|title=Westpac Outstanding Women (WOW) Awards into 12th Year – EMTV Online|url=https://emtv.com.pg/westpac-outstanding-women-wow-award/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210822065859/https://emtv.com.pg/westpac-outstanding-women-wow-award/|archive-date=2021-08-22|access-date=2021-01-20|language=en-US}}</ref> |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[నోబెల్ బహుమతి పొందిన స్త్రీలు]] == మూలాలు == 76xiyr9s2wnq2ml8zntbuu70k2p4py5 0 489179 4991583 4815905 2026-10-30T05:51:10Z యర్రా రామారావు 28161 4991583 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను | type = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = Tadepalligudem revenue division in West Godavari district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్‌ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2023 మే 09 | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం |ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[తాడేపల్లిగూడెం]] }} '''తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం. ఈ పరిపాలన విభాగం 2023 మే 9న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. ఈ విభాగం కింద 5 మండలాలు ఉన్నాయి. తాడేపల్లిగూడెం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Andhra Pradesh government creates a new revenue division and divides six mandals |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/andhra-pradesh-government-created-a-new-revenue-division-and-divided-six-mandals/articleshow/100085628.cms |work=Samayam Telugu |date=9 May 2023 |language=te |access-date=3 May 2026}}</ref> ==మండలాలు== # [[అత్తిలి (ప.గో) మండలం|అత్తిలి]] # [[ఇరగవరం మండలం|ఇరగవరం]] # [[తణుకు మండలం|తణుకు]] # [[తాడేపల్లిగూడెం మండలం|తాడేపల్లిగూడెం]] # [[పెంటపాడు మండలం|పెంటపాడు]] ==మూలాలు== <references /> {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:పశ్చిమగోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2023 పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 291dj3w37truu2qfjznt1xzqizrnjhq 4991586 4991583 2026-10-30T05:51:40Z యర్రా రామారావు 28161 4991586 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను | type = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = Tadepalligudem revenue division in West Godavari district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2023 మే 09 | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం |ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[తాడేపల్లిగూడెం]] }} '''తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం. ఈ పరిపాలన విభాగం 2023 మే 9న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. ఈ విభాగం కింద 5 మండలాలు ఉన్నాయి. తాడేపల్లిగూడెం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Andhra Pradesh government creates a new revenue division and divides six mandals |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/andhra-pradesh-government-created-a-new-revenue-division-and-divided-six-mandals/articleshow/100085628.cms |work=Samayam Telugu |date=9 May 2023 |language=te |access-date=3 May 2026}}</ref> ==మండలాలు== # [[అత్తిలి (ప.గో) మండలం|అత్తిలి]] # [[ఇరగవరం మండలం|ఇరగవరం]] # [[తణుకు మండలం|తణుకు]] # [[తాడేపల్లిగూడెం మండలం|తాడేపల్లిగూడెం]] # [[పెంటపాడు మండలం|పెంటపాడు]] ==మూలాలు== <references /> {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:పశ్చిమగోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2023 పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] rp34cyyykhl0df238c037w5qizfk9o6 4991588 4991586 2026-10-30T05:53:13Z యర్రా రామారావు 28161 4991588 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను | type = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = Tadepalligudem revenue division in West Godavari district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2023 మే 09 | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం |ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[తాడేపల్లిగూడెం]] }} '''తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785|title=Andhra Pradesh Government Order, 2023-05-08, Rev01 - Revenue, Manuscript, Number 204|last=Government of Andhra Pradesh|date=2023-05-08}}</ref> ఈ పరిపాలన విభాగం 2023 మే 9న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. ఈ విభాగం కింద 5 మండలాలు ఉన్నాయి. తాడేపల్లిగూడెం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Andhra Pradesh government creates a new revenue division and divides six mandals |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/andhra-pradesh-government-created-a-new-revenue-division-and-divided-six-mandals/articleshow/100085628.cms |work=Samayam Telugu |date=9 May 2023 |language=te |access-date=3 May 2026}}</ref> ==మండలాలు== # [[అత్తిలి (ప.గో) మండలం|అత్తిలి]] # [[ఇరగవరం మండలం|ఇరగవరం]] # [[తణుకు మండలం|తణుకు]] # [[తాడేపల్లిగూడెం మండలం|తాడేపల్లిగూడెం]] # [[పెంటపాడు మండలం|పెంటపాడు]] ==మూలాలు== <references /> {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:పశ్చిమగోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2023 పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] 9rrumsarbfxthw2o999p51ab79axkah 4991590 4991588 2026-10-30T05:55:22Z యర్రా రామారావు 28161 4991590 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను | type = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = Tadepalligudem revenue division in West Godavari district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2023 మే 09 | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం |ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[తాడేపల్లిగూడెం]] }} '''తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం.<ref>{{Cite book |last=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం |title=Andhra Pradesh Government Order, 2023-05-08, Rev01 - Revenue, Manuscript, Number 204 |url=http://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785 |date=2023-05-08 |publisher=ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్ |language=te}}</ref> ఈ పరిపాలన విభాగం 2023 మే 9న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది. ఈ విభాగం కింద 5 మండలాలు ఉన్నాయి. తాడేపల్లిగూడెం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Andhra Pradesh government creates a new revenue division and divides six mandals |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/andhra-pradesh-government-created-a-new-revenue-division-and-divided-six-mandals/articleshow/100085628.cms |work=Samayam Telugu |date=9 May 2023 |language=te |access-date=3 May 2026}}</ref> ==మండలాలు== # [[అత్తిలి (ప.గో) మండలం|అత్తిలి]] # [[ఇరగవరం మండలం|ఇరగవరం]] # [[తణుకు మండలం|తణుకు]] # [[తాడేపల్లిగూడెం మండలం|తాడేపల్లిగూడెం]] # [[పెంటపాడు మండలం|పెంటపాడు]] ==మూలాలు== <references /> {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:పశ్చిమగోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2023 పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] fanf53o32fz9ijhgqke3ikc9rg74sti 4991604 4991590 2026-10-30T06:06:09Z యర్రా రామారావు 28161 ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం సవరణలలో భాగంగా వెబ్ఆర్కేవ్ మూలం చేర్చాను 4991604 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను | type = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]లోని [[రెవెన్యూ డివిజను]] | image_map = | map_caption = Tadepalligudem revenue division in West Godavari district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2023 మే 09 | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం |ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[తాడేపల్లిగూడెం]] }} '''తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం.<ref>{{Cite book |last=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం |title=Andhra Pradesh Government Order, 2023-05-08, Rev01 - Revenue, Manuscript, Number 204 |url=http://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785 |date=2023-05-08 |publisher=ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్ |language=te}}</ref> ఈ పరిపాలన విభాగం 2023 మే 9న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="GO204">{{cite web|date=2023-05-08|title=Revenue Department - West Godavari District - Creation of new Revenue Division with Head Quarters at Tadepalligudem - Final Notification - Orders Issued|url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785|access-date=2026-10-30|website=Internet Archive|series=G.O.Ms. No. 204|publisher=Government of Andhra Pradesh|language=en, te|department=Revenue (Lands-IV)}}</ref> ఈ విభాగం కింద 5 మండలాలు ఉన్నాయి. తాడేపల్లిగూడెం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Andhra Pradesh government creates a new revenue division and divides six mandals |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/andhra-pradesh-government-created-a-new-revenue-division-and-divided-six-mandals/articleshow/100085628.cms |work=Samayam Telugu |date=9 May 2023 |language=te |access-date=3 May 2026}}</ref> ==మండలాలు== # [[అత్తిలి (ప.గో) మండలం|అత్తిలి]] # [[ఇరగవరం మండలం|ఇరగవరం]] # [[తణుకు మండలం|తణుకు]] # [[తాడేపల్లిగూడెం మండలం|తాడేపల్లిగూడెం]] # [[పెంటపాడు మండలం|పెంటపాడు]] ==మూలాలు== <references /> {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:పశ్చిమగోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2023 పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] efj97j37pvyovqppwshmlyi0f5sboxk 4991636 4991604 2026-10-30T08:11:41Z యర్రా రామారావు 28161 4991636 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను | type = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]] | image_map = | map_caption = Tadepalligudem revenue division in West Godavari district | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{IND}} [[భారతదేశం]] | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | subdivision_type2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]] | established_title = ఏర్పడింది | established_date = 2023 మే 09 | time_zone1 = [[భారత ప్రామాణిక సమయం|IST]] | utc_offset = +05:30 | founder = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] | seat_type = [[ప్రధాన కార్యాలయం |ప్రధాన కార్యాలయం]] | seat = [[తాడేపల్లిగూడెం]] }} '''తాడేపల్లిగూడెం రెవెన్యూ డివిజను,''' [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాకు చెందిన ఆదాయ పరిపాలనా విభాగం.<ref>{{Cite book |last=ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం |title=Andhra Pradesh Government Order, 2023-05-08, Rev01 - Revenue, Manuscript, Number 204 |url=http://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785 |date=2023-05-08 |publisher=ఇంటర్నెట్ ఆర్కైవ్ |language=te}}</ref> ఈ పరిపాలన విభాగం 2023 మే 9న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="GO204">{{cite web|date=2023-05-08|title=Revenue Department - West Godavari District - Creation of new Revenue Division with Head Quarters at Tadepalligudem - Final Notification - Orders Issued|url=https://archive.org/details/in.gov.andhra.goir.2023-05-08.E-513785|access-date=2026-10-30|website=Internet Archive|series=G.O.Ms. No. 204|publisher=Government of Andhra Pradesh|language=en, te|department=Revenue (Lands-IV)}}</ref> ఈ విభాగం కింద 5 మండలాలు ఉన్నాయి. తాడేపల్లిగూడెం నగరంలో ఈ విభాగం ప్రధాన కార్యాలయం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Andhra Pradesh government creates a new revenue division and divides six mandals |url=https://telugu.samayam.com/andhra-pradesh/news/andhra-pradesh-government-created-a-new-revenue-division-and-divided-six-mandals/articleshow/100085628.cms |work=Samayam Telugu |date=9 May 2023 |language=te |access-date=3 May 2026}}</ref> ==మండలాలు== # [[అత్తిలి (ప.గో) మండలం|అత్తిలి]] # [[ఇరగవరం మండలం|ఇరగవరం]] # [[తణుకు మండలం|తణుకు]] # [[తాడేపల్లిగూడెం మండలం|తాడేపల్లిగూడెం]] # [[పెంటపాడు మండలం|పెంటపాడు]] ==మూలాలు== <references /> {{పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు}} [[వర్గం:పశ్చిమగోదావరి జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు]] [[వర్గం:2023 పునర్వ్యవస్థీకరణలో ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూ డివిజన్లు]] lzr5i6ho5qmp4rnty39n6grwz3rrwmy 0 489737 4991527 4852823 2026-10-30T02:38:54Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991527 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = యూరేషియన్ విజన్ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 13 November 2021">{{Cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=''Mareca penelope'' |volume=2017 |article-number=e.T22680157A111892532 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22680157A111892532.en |access-date=13 November 2021}}</ref> | image = Eurasian wigeon in Sakai, Osaka, February 2016.jpg | image_caption = మగ పక్షి | image2 = Eurasian wigeon (female) in Sakai, Osaka, February 2016.jpg | image2_caption = ఆడ పక్షి<br />[[File:Eurasian Wigeon (Anas penelope) (W1CDR0001386 BD2).ogg|thumb|<br />డోర్సెట్‌లో రికార్డు చేసిన పిలుపులు]] | genus = Mareca | species = penelope | authority = ([[కార్ల్ లిన్నేయస్|లిన్నేయస్]], [[సిస్టెమా నాచురే 10వ సంచిక|1758]]) | synonyms = * ''Anas penelope'' <small>Linnaeus, 1758</small> | range_map = Mareca penelope map.svg }} '''యూరేషియన్ విజన్''' లేదా '''యూరోపియన్ విజన్''' ('''''Mareca penelope'''''), '''విడ్జియన్''' లేదా '''విజన్''' అని కూడా పిలువబడే ఈ పక్షి, మరేకా జీసస్ లోని మూడు ప్రస్తుత [[విజన్]] జాతులలో ఒకటి. ఇది ఒక [[డాబ్లింగ్ డక్]] జాతికి చెందినది. ఈ పక్షి తన [[పాలియార్క్టిక్]] వ్యాప్తి ప్రాంతమంతటా విస్తృతంగా, సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. ==వర్గీకరణ== యూరేషియన్ విజన్‌ను [[కార్ల్ లిన్నేయస్]] 1758లో తన ప్రసిద్ధ ''[[సిస్టెమా నాచురే]]'' 10వ సంచికలో అధికారికంగా వర్ణించాడు. ఆయన దీనికి [[ద్వినామ నామకరణ|ద్వినామ నామంగా]] ''Anas penelope'' అని ఇచ్చాడు.<ref name="Linnaeus"/><ref>{{Cite book | editor1-last=Mayr | editor1-first=E. | editor1-link=Ernst Mayr | editor2-last=Cottrell | editor2-first=G.W. | year=1979 | title=Check-list of Birds of the World, Volume | volume=1 | edition=2nd | publisher=Museum of Comparative Zoology | place=Cambridge, Massachusetts | page=462 | url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/16109102}}</ref> ''Anas'' అనేది [[లాటిన్]] భాషలో "బాతు" అనే అర్థాన్ని ఇస్తుంది. ''penelope'' అనే పదం సముద్రంలో పడవేయబడిన [[పెనెలోపీ]]ను రక్షించిన ఒక బాతును సూచిస్తుంది. ఆమె పేరు [[ప్రాచీన గ్రీకు]] పదాలైన πήνη (''pene'', "జడ"), ὤψ (''ops'', "రూపం") నుండి ఉద్భవించింది. ఆమె భర్త [[ఒడిస్సియస్|యులిసిస్]] దూరంగా ఉన్న సమయంలో వరప్రార్థులను తప్పించేందుకు ఉపయోగించిన ఉపాయాన్ని ఇది సూచిస్తుంది.<ref name="job90">{{Cite book | last= Jobling | first= James A | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | location = London | publisher = Christopher Helm | isbn = 978-1-4081-2501-4 |pages = [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n46 46], 296}}</ref> 2009లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం తరువాత, విజన్ జాతులలోని ఐదు జాతులను పునరుద్ధరించబడిన ''Mareca'' జీనస్‌లోకి మార్చారు. అందువల్ల ప్రస్తుతం ఈ జాతి యొక్క శాస్త్రీయ నామం ''Mareca penelope''గా ఉంది.<ref>https://gsejournal.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12711-024-00904-8#:~:text=As%20a%20result%2C%20five%20wigeon,increase%20to%2055%20%5B10%5D.</ref> ==వివరణ== ఈ [[డాబ్లింగ్ డక్]] పొడవు {{convert|42|–|52|cm|in|abbr=on}} వరకు ఉండి, రెక్కల విస్తీర్ణం {{convert|71|–|80|cm|in|abbr=on}} వరకు ఉంటుంది. దీని బరువు {{convert|500|-|1073|g|lb|abbr=on|-0}} వరకు ఉంటుంది.<ref name="Floyd"/><ref name="CRC"/> సంభోగ కాలంలో మగ పక్షికి బూడిదరంగు పక్కభాగాలు, వెనుక భాగం ఉంటాయి. వెనుక చివర నలుపు రంగులో ఉండి, రెక్కలపై ముదురు ఆకుపచ్చ [[స్పెకులమ్ ఈకలు|స్పెకులమ్]], తెల్లటి ప్రకాశవంతమైన మచ్చ కనిపిస్తుంది; ఇది ఎగిరేటప్పుడు లేదా విశ్రాంతిలో ఉన్నప్పుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దీనికి గులాబీ రంగు ఛాతీ, తెల్లటి పొట్ట,, క్రీమ్ రంగు తల పైభాగంతో కూడిన గోధుమ-ఎరుపు తల ఉంటుంది.<ref name="Dunn" /> సంభోగేతర (ఎక్లిప్స్) ఈకల దశలో, మగ పక్షి ఆడ పక్షిలా కనిపిస్తుంది. ఆడ పక్షి లేత గోధుమ రంగులో ఉండి, ఆడ [[అమెరికన్ విజన్]] పక్షిని పోలి ఉంటుంది. అయితే దీని ఆకారంతో ఇతర బాతుల నుండి వేరుగా గుర్తించవచ్చు. అమెరికన్ విజన్ పక్షికి తల మరింత పలుచని రంగులో ఉండి, రెక్కల క్రింద తెల్లటి భాగాలు ఉంటాయి. ఆడ పక్షిలో రెండు రకాల [[పాలీమార్ఫిజం (జీవశాస్త్రం)|రూపాంతరాలు]] కనిపిస్తాయి: ఒకటి ఎరుపు రంగు తల కలిగిన రూఫస్ రూపం, మరొకటి బూడిదరంగు తల కలిగిన గ్రే రూపం.<ref name="Dunn" /> <gallery widths=200 heights=200> File:Mareca penelope in flight s4.jpg|ఎగురుతున్న రెండు మగ, ఒక ఆడ పక్షులు File:Mareca penelope eclipse.jpg|[[జపాన్]]లోని [[నాగోయా]]లో ఎక్లిప్స్ ఈకల దశలో ఉన్న మగ పక్షి File:Anas penelope MWNH 0970.JPG|గుడ్డు, [[వీస్‌బాడెన్ మ్యూజియం]] సేకరణ </gallery> ==వ్యాప్తి== ఈ పక్షి యూరప్ ఉత్తర ప్రాంతాలు, [[పాలియార్క్టిక్]] ప్రాంతాలలో సంభోగం చేస్తుంది.<ref name="Clements"/> ఇది ఉత్తర అమెరికాలో కనిపించే [[అమెరికన్ విజన్]] కు పాత ప్రపంచానికి చెందిన సమాన జాతి. ఇది బలమైన వలస పక్షిగా ఉండి, సంభోగ ప్రాంతాల కంటే మరింత దక్షిణ ప్రాంతాల్లో శీతాకాలాన్ని గడుపుతుంది. ఇది దక్షిణ ఆసియా, ఆఫ్రికాకు వలస వెళ్తుంది.<ref name="Clements"/> [[గ్రేట్ బ్రిటన్]], [[ఐర్లాండ్]]లో యూరేషియన్ విజన్ శీతాకాల సందర్శకుడిగా సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. అయితే [[స్కాట్లాండ్]], [[లేక్ డిస్ట్రిక్ట్]], [[పెన్నైన్స్]], కొన్నిసార్లు మరింత దక్షిణ ప్రాంతాల్లో ఇది సంభోగ పక్షిగా అరుదుగా కనిపిస్తుంది. ఐర్లాండ్‌లో కేవలం కొద్దిమంది సంభోగ జంటలు మాత్రమే నమోదయ్యాయి. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఇది [[మిడ్-అట్లాంటిక్ రాష్ట్రాలు|మిడ్-అట్లాంటిక్]], [[పసిఫిక్ మహాసముద్రం|పసిఫిక్]] తీర ప్రాంతాల్లో అరుదైన శీతాకాల సందర్శకుడిగా కనిపిస్తుంది. [[ఫోర్ కార్నర్స్]] ప్రాంతం, దక్షిణ [[అపలాచియన్ పర్వతాలు]] మినహా మిగతా అమెరికా ప్రాంతాల్లో ఇది చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది.<ref name="Floyd" /><ref name="Dunn" /> <gallery widths=200 heights=140> File:Wigeon3.jpg|భారతదేశంలోని [[నందూర్ మధ్మేశ్వర్ పక్షి అభయారణ్యం]]లో యూరేషియన్ విజన్ జంట File:1J6A3215-Eurasian Wigeon.jpg|నేపాల్‌లో </gallery> ==ప్రవర్తన, నివాసం== యూరేషియన్ విజన్ బహిరంగ తడి భూముల్లో జీవించే పక్షి. తడిగడ్డి భూములు, చెరువులు, పొడవైన వృక్ష సంపద కలిగిన మడులు వంటి ప్రాంతాలను ఇష్టపడుతుంది. ఇది సాధారణంగా నీటిలో మునిగి మొక్కల ఆహారాన్ని తింటుంది లేదా గడ్డి మేస్తుంది. ఇది నేలపై, నీటి సమీపంలో, కప్పు ఉన్న ప్రదేశాల్లో గూడు కడుతుంది. సంభోగ కాలం కాకుండా ఉన్నప్పుడు ఇది అత్యంత సామూహిక స్వభావం కలిగి ఉండి, పెద్ద గుంపులుగా కనిపిస్తుంది. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల్లో ఇవి [[అమెరికన్ విజన్]] గుంపులతో కలిసి సంచరిస్తాయి, అలాగే వాటితో సంయోగం (హైబ్రిడైజేషన్) కూడా జరుగుతుంది.<ref name="Floyd" /> ఇది శబ్దపూరిత జాతి. మగ పక్షి ప్రత్యేకమైన ఈలలాంటిది వినిపిస్తుంది, అది "pjiew pjiew" అనే శబ్దంలా ఉంటుంది. ఆడ పక్షి మాత్రం తక్కువ గర్జనలాంటి శబ్దం చేస్తుంది, దానిని "rawr" అని వర్ణించవచ్చు. యూరేషియన్ విజన్ [[ఆఫ్రికా-యూరేషియా వలస జలపక్షుల సంరక్షణ ఒప్పందం]] (AEWA) పరిధిలోకి వచ్చే జాతులలో ఒకటి. దీని సంరక్షణ స్థితి [[అత్యల్ప ఆందోళన]] (Least Concern).<ref name="iucn status 13 November 2021" /> ==మూలాలు== {{Reflist|refs= <ref name="Clements">{{harvnb|Clements|2007}}</ref> <ref name="CRC">{{harvnb|Dunning|1992}}</ref> <ref name="Dunn">{{harvnb|Dunn|Alderfer|2006}}</ref> <ref name="Floyd">{{harvnb|Floyd|2008}}</ref> <ref name="Linnaeus">{{harvnb|Linnaeus|1758}}</ref> }} ==ఆధారాలు== * {{Cite book |last=Clements |first=James |year=2007 |url=https://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 |title=The Clements Checklist of the Birds of the World |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca |archive-url=https://web.archive.org/web/20060322024648/http://www.cornellpress.cornell.edu/cup_detail.taf?ti_id=4566 |archive-date=2006-03-22 |access-date=2026-05-07 |url-status=dead }} * {{Cite book |last1=Dunn |first1=J. |last2=Alderfer |first2=J. |year=2006 |title=National Geographic Field Guide to the Birds of North America |edition=5th}} * {{Cite book |editor-last=Dunning |editor-first=John B. Jr. |year=1992 |title=CRC Handbook of Avian Body Masses |url=https://archive.org/details/crchandbookofavi0000dunn |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-4258-5}} * {{Cite book |last=Floyd |first=T. |year=2008 |title=Smithsonian Field Guide to the Birds of North America |url=https://archive.org/details/smithsonianfield0000floy |location=New York |publisher=Harper Collins}} * {{Cite book |last=Linnaeus |first=C. |author-link=Carl Linnaeus |year=1758 |title=Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata. |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727031 |lang=la |volume=1 |location=Holmiae [Stockholm] |publisher=(Laurentii Salvii) |quote=A. cauda acutiufcula subtus nigra, carite brunneo, fronte alba. |page=126 }} ===గుర్తింపు=== * {{Cite journal |last1=Cox |first1=Cameron |first2=Jessie |last2=Barry |url=http://www.aba.org/birding/v37n2p156.pdf |title=Aging of American and Eurasian Wigeons in female-type plumages |journal=[[Birding (magazine)|Birding]] |volume=37 |issue=2 |pages=156–164 |access-date=2011-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019060610/http://aba.org/birding/v37n2p156.pdf |archive-date=2012-10-19 }} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category|Mareca penelope}} {{Wikispecies|Anas penelope|Mareca penelope}} * [https://www.rspb.org.uk/birds/guide/w/wigeon/index.asp RSPB పక్షుల జాబితాలో విజన్] * {{InternetBirdCollection|eurasian-wigeon-anas-penelope}} * {{VIREO|Eurasian+Wigeon}} * [http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Anas_penelope/Anas_penelope.htm యూరేషియన్ విజన్ ఈకలు (''Anas penelope'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304095618/http://www.ornithos.de/Ornithos/Feather_Collection/Anas_penelope/Anas_penelope.htm |date=2018-03-04 }} * {{IUCN_Map|22680157/166199138|Mareca penelope}} * {{BirdLife|22680157|Mareca penelope}} * {{Xeno-canto species|Anas|penelope|Eurasian wigeon}} {{Taxonbar |from1=Q28106837 |from2=Q26459}} [[వర్గం:కార్ల్ లిన్నేయస్ పేరుపెట్టిన జంతు వర్గాలు]] [[వర్గం:1758లో వర్ణించబడిన పక్షులు]] [[వర్గం:యూరేషియాలోని పక్షులు]] [[వర్గం:Mareca]] [[వర్గం:విజన్ జాతులు]] br0dka1g6p6x9383j75sq8x5dn70nud 0 490018 4991509 4983778 2026-10-30T01:53:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991509 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = జమునా | image = Boat on Jamuna River.jpg | image_caption = జమునా నది | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[బంగ్లాదేశ్]] | subdivision_type2 = విభాగం | subdivision_name2 = {{bulleted list|రాజ్‌షాహి విభాగం|మైమెన్‌సింగ్ విభాగం|ఢాకా విభాగం}} | subdivision_type3 = జిల్లా | subdivision_name3 = {{hlist|[[కురిగ్రామ్ జిల్లా|కురిగ్రామ్]]| [[గైబంధా జిల్లా|గైబంధా]]| [[జమాల్‌పూర్ జిల్లా|జమాల్‌పూర్]]| [[బొగ్రా జిల్లా|బొగ్రా]]| [[సిరాజ్‌గంజ్ జిల్లా|సిరాజ్‌గంజ్]]| [[తంగైల్ జిల్లా|తంగైల్]]| [[పాబ్నా జిల్లా|పాబ్నా]]| [[మానిక్‌గంజ్ జిల్లా|మానిక్‌గంజ్]]}} | source1 = [[బ్రహ్మపుత్ర]] | mouth = పద్మా నది | length = {{cvt|205|km|mi}} | progression = | river_system = | tributaries_left = | tributaries_right = | basin_size = | bridges = జమునా వంతెన<br> జమునా రైల్వే వంతెన }} [[File:Bangladesh LOC 1996 map.jpg|right|upright=1|thumb|జమునాతో సహా బంగ్లాదేశ్ ప్రధాన నదులను చూపే మ్యాప్.]] '''జమునా నది''' ({{langx|bn|যমুনা}}) [[బంగ్లాదేశ్]] మూడు ప్రధాన నదులలో ఒకటి. బంగ్లాదేశ్ ఇతర రెండు ప్రధాన నదులు పద్మా, మేఘనా. జమునా అనేది [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్ర నది]] దిగువ ప్రవాహం, ఇది టిబెట్లో యార్లుంగ్ త్సాంగ్పోగా ఉద్భవించి భారతదేశం గుండా ప్రవహించి నైరుతి దిశగా బంగ్లాదేశ్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంది. జమునా దక్షిణంగా ప్రవహించి గోలుండో ఘాట్ సమీపంలో [[పద్మ నది|పద్మా నదిలో]] కలుస్తుంది. బ్రహ్మపుత్ర-జమునా నది అల్లిన నదికి ఒక అద్భుతమైన ఉదాహరణ, ఇది ఛానెల్ వలస, అవల్షన్ కు బాగా గురవుతుంది.<ref name="Catling1992">{{cite book |last=Catling |first=David |title=Rice in deep water |url=https://books.google.com/books?id=N5JxwKx1RAgC&pg=PA177 |access-date=23 April 2011 |year=1982 |publisher=[[International Rice Research Institute]] |isbn=978-971-22-0005-2 |page=177}}</ref> ఇది వాటి మధ్య అనేక ఇసుక దిబ్బలు కలిగి ఉన్న అల్లుకున్న కాలువల నెట్‌వర్క్‌ను కలిగి ఉంటుంది. [[బెంగాలీ భాష]]లో ''చార్స్'' అని పిలువబడే ఇసుక దిబ్బలు శాశ్వత స్థానాన్ని ఆక్రమించవు. నది వాటిని ఒక సంవత్సరంలో నిక్షిప్తం చేస్తుంది, తరచుగా అవి తరువాత నాశనమవుతాయి, తదుపరి [[వర్షాకాలం]]లో వాటిని తిరిగి నిక్షిప్తం చేస్తుంది. ఒడ్డు కోత, నిక్షేపాల కోత పద్ధతి పునర్నిక్షేపణతో పాటు నిరంతరంగా కొనసాగుతోంది,<ref>{{Cite journal |last1=Mount |first1=Nick J. |last2=Tate |first2=Nicholas J. |last3=Sarker |first3=Maminul H. |last4=Thorne |first4=Colin R. |title=Evolutionary, multi-scale analysis of river bank line retreat using continuous wavelet transforms: Jamuna River, Bangladesh |journal=Geomorphology |volume=183 |pages=82–95 |doi=10.1016/j.geomorph.2012.07.017 |year=2013 |bibcode=2013Geomo.183...82M |url=http://eprints.nottingham.ac.uk/28050/1/Mount%20et%20al%20-%20Exploring%20bank%20line%20migration%20using%20wavelets%2C%20Geomorphology%2C%20Postprint.pdf |access-date=24 July 2019 |archive-date=22 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180722032908/http://eprints.nottingham.ac.uk/28050/1/Mount%20et%20al%20-%20Exploring%20bank%20line%20migration%20using%20wavelets%2C%20Geomorphology%2C%20Postprint.pdf}}</ref> ఇది ఒక వైపు సిరాజ్‌గంజ్, పాబ్నా జిల్లాలకు మరోవైపు మైమెన్‌సింగ్, తంగైల్, [[ఢాకా]] జిల్లాల మధ్య సరిహద్దును ఖచ్చితంగా గుర్తించడం కష్టతరం చేస్తుంది. ఒక ''చార్'' విచ్ఛిన్నం కావడం లేదా కొత్తది పుట్టుకురావడం కూడా చాలా హింస, వ్యాజ్యాలకు కారణం అవుతుంది. జమునా, పద్మా నదుల సంగమం అసాధారణంగా అస్థిరంగా ఉంటుంది, 1972, 2014 మధ్య ఆగ్నేయంగా పద్నాలుగు కిలోమీటర్లకు పైగా వలస వచ్చినట్లు చూపబడింది.<ref>{{Cite journal |last1=Dixon |first1=Simon J. |last2=Smith |first2=Gregory H. Sambrook |last3=Best |first3=James L. |last4=Nicholas |first4=Andrew P. |last5=Bull |first5=Jon M. |last6=Vardy |first6=Mark E. |last7=Sarker |first7=Maminul H. |last8=Goodbred |first8=Steven |title=The planform mobility of river channel confluences: Insights from analysis of remotely sensed imagery |journal=Earth-Science Reviews |volume=176 |pages=1–18 |doi=10.1016/j.earscirev.2017.09.009 |year=2018 |bibcode=2018ESRv..176....1D |doi-access=free |hdl=10871/30566 |hdl-access=free}}</ref> ==మార్గం== [[File:A view of Jamuna River from Jamuna Bridge.jpg|thumb|జమునా వంతెన నుండి జమునా నది దృశ్యం]] బంగ్లాదేశ్‌లో బ్రహ్మపుత్ర నదిలో దాని అతిపెద్ద ఉపనదులలో ఒకటైన తీస్తా నది (లేదా ''తిస్తా'') కలుస్తుంది. జేమ్స్ రెన్నెల్ 1764, 1777 మధ్య ఒక సర్వే నిర్వహించాడు, అతని మ్యాప్‌లు బెంగాల్ ఉనికిలో ఉన్న మొట్టమొదటి ప్రామాణికమైన మ్యాప్‌లలో ఒకటి. ఈ మ్యాప్‌లలో తీస్తా ఉత్తర బెంగాల్ గుండా పునర్భబ, అత్రాయ్, కరతోయ మొదలైన అనేక శాఖలలో ప్రవహిస్తున్నట్లు చూపబడింది. ఈ ప్రవాహాలన్నీ దిగువన మహానంద నదితో కలిసిపోతాయి, ఇది ఇప్పుడు ఉత్తర బెంగాల్‌లో పశ్చిమాన ఉన్న నది, చివరకు ఆధునిక గోలుండో సమీపంలోని జాఫర్‌గంజ్ వద్ద గంగానదిలోకి విడుదలయ్యే హుర్సాగర్ పేరును తీసుకుంది. హుర్సాగర్ నది ఇప్పటికీ ఉనికిలో ఉంది, ఇది గంగానది స్పిల్ ఛానల్ అయిన బరల్, అత్రాయ్, జమునా లేదా జమునేశ్వరి (ప్రస్తుతం బ్రహ్మపుత్ర ప్రవహించే ప్రధాన జమునా కాదు), కరతోయల ఉమ్మడి ప్రవాహం, అయితే ఇది గంగానదిలో పడటానికి బదులుగా ప్రధాన '''జమునా''' నదిలో పడుతుంది, గోలుండో వద్ద పద్మానదితో సంగమించే ప్రదేశానికి కొన్ని కిలోమీటర్ల ఎగువన ఇది కలుస్తుంది.<ref name="Majumdar1941"> Majumdar, S.C., Chief Engineer, Bengal, ''Rivers of the Bengal Delta'', Government of Bengal, 1941, reproduced in ''Rivers of Bengal'', Vol I, 2001, p. 45, published by Education department, [[Government of West Bengal]]. </ref> [[File:1776 Rennell - Dury Wall Map of Bihar and Bengal, India - Geographicus - BaharBengal-dury-1776.jpg|thumb|200px|right|జేమ్స్ రెన్నెల్ 1776 మ్యాప్ 1762 భూకంపానికి ముందు [[జమాల్‌పూర్ జిల్లా|జమాల్పూర్]], [[మైమెన్‌సింగ్]] గుండా బ్రహ్మపుత్ర ప్రధాన ప్రవాహాన్ని, చాలా ఇరుకైన జమునా లేదా జమునేశ్వరిని, 1787 వరదలకు ముందు గంగానదికి 3 కాలువల్లో ప్రవహిస్తున్న [[తీస్తా నది]]ని చూపుతుంది.]] తీస్తా దిగువన బ్రహ్మపుత్ర రెండు పంపిణీ శాఖలుగా విడిపోతుంది. నది ప్రవాహంలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉన్న పశ్చిమ శాఖ దక్షిణంగా జమునాగా కొనసాగి పద్మా నది అని పిలువబడే దిగువ గంగానదితో కలుస్తుంది. తూర్పు శాఖ, గతంలో పెద్దది కానీ ఇప్పుడు చాలా చిన్నది, దీనిని దిగువ లేదా పాత బ్రహ్మపుత్ర అని పిలుస్తారు. ఇది ఢాకా సమీపంలో మేఘనా నదిలో కలవడానికి ఆగ్నేయంగా వంపు తిరుగుతుంది. పద్మా, మేఘనా నదులు చంద్‌పూర్ సమీపంలో కలుస్తాయి, బంగాళాఖాతంలోకి ప్రవహిస్తాయి. నది ఈ చివరి భాగాన్ని మేఘనా అని పిలుస్తారు. గతంలో దిగువ బ్రహ్మపుత్ర ప్రవాహ మార్గం భిన్నంగా ఉండేది, జమాల్‌పూర్, మైమెన్‌సింగ్ జిల్లాల గుండా వెళ్ళేది. ఈ నది ఢాకాకు తూర్పున ప్రవహించేది, పాత ప్రవాహ మార్గాన్ని ఇప్పుడు పాత బ్రహ్మపుత్ర నది అని పిలుస్తారు.<ref>{{cite book |author1=Suess, E. |author2=Sollas, W.J. |author3=Sollas, H.B.C. |year=1904 |title=The face of the earth: (Das antlitz der erde) |publisher=Clarendon press |url=https://archive.org/details/faceearthdasant00sollgoog}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Rashid |first1=Md. Bazlar |last2=Habib |first2=Md. Ahosan |last3=Khan |first3=Rahat |last4=Islam |first4=Abu Reza Md. Towfiqul |title=Land transform and its consequences due to the route change of the Brahmaputra River in Bangladesh |url=https://www.researchgate.net/figure/Land-gain-and-lost-after-diversion-of-the-Brahmaputra-River-in-the-northeastern-part-of_fig6_352177365 |journal=International Journal of River Basin Management |date=June 2021 |volume=21 |issue=1 |pages=113–125 |doi=10.1080/15715124.2021.1938095}}</ref> 1762 ఏప్రిల్ 2న రిక్టర్ స్కేలుపై 8 తీవ్రతతో వచ్చిన భారీ భూకంపం మధుపూర్ ప్రాంతం టెక్టోనిక్ ఉద్ధరణకు కారణమైంది.<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=Sifatul Quader |year=2012 |chapter=Fault |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Fault |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020010805/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Fault |archive-date=2021-10-20 |access-date=2026-05-08 |url-status=dead}}</ref> మధుపూర్ ప్రాంతం టెక్టోనిక్ ఉద్ధరణ ఫలితంగా బహదూరాబాద్ పాయింట్ వద్ద బ్రహ్మపుత్ర ప్రధాన కాలువ దక్షిణంగా మారి జమునాగా తెరుచుకుంది. ఈ భూకంపం వల్ల ఉద్ధరణ, క్షీణత రెండూ జరిగాయి, దీని ఫలితంగా [[బ్రహ్మపుత్రా నది|బ్రహ్మపుత్ర నది]] ప్రవాహ మార్గం ఢాకాకు తూర్పు (పాత బ్రహ్మపుత్ర నది) నుండి జమునా నది మీదుగా 150 కి.మీ పశ్చిమానికి మారింది. పాత మార్గాన్ని https://ars.els-cdn.com/content/image/1-s2.0-S0169555X21001045-ga1_lrg.jpg లో చూడవచ్చు. జమునా చాలా వెడల్పయిన నది. వర్షాకాలంలో ఇది ఒడ్డు నుండి ఒడ్డుకు సుమారు {{convert|5|-|8|mi|km|0|order=flip|abbr=on}} విస్తరించి ఉంటుంది. నీరు తగ్గే పొడి కాలంలో కూడా వెడల్పు అరుదుగా {{convert|2|-|3|mi|km|0|order=flip|abbr=on}} కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. 1996 వరకు రాజధాని ఢాకా, రాజ్‌షాహి విభాగానికి (బంగ్లాదేశ్ ఉత్తర భాగం) మధ్య ప్రత్యక్ష రహదారి సంబంధాన్ని ఏర్పరచడంలో జమునా ఒక అడ్డంకిగా ఉండేది. జమునా బహుళార్ధసాధక వంతెన పూర్తి కావడంతో ఇది తగ్గింది.<ref>{{cite book |last1=Akhter |first1=Farida |title=Japan ODA: Cause of river erosion, displacement and environmental destruction in Bangladesh? |date=2005 |publisher=The Reality of Aid: Asia-Pacific |pages=63–75 |url=http://www.realityofaid.org/wp-content/uploads/2013/02/Pages-from-ROA_Asia_2005_31.pdf |access-date=21 June 2014}}</ref> జమునా చాలా ముఖ్యమైన [[జలమార్గం]] కూడా. పెద్ద కార్గో, ప్యాసింజర్ స్టీమర్ల ద్వారా ఏడాది పొడవునా నౌకాయానానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. 1947లో బెంగాల్ విభజనకు ముందు ప్యాసింజర్ స్టీమర్లు [[భారతదేశం|ఇండియన్ యూనియన్]]‌లోని అస్సాం రాష్ట్రంలోని డిబ్రూగఢ్ వరకు తిరిగేవి. ప్రస్తుతం రెండు స్టీమర్ ఫెర్రీ సర్వీసులు పాబ్నా జిల్లాను మైమెన్‌సింగ్, తంగైల్, [[ఢాకా జిల్లా]]లతో కలుపుతున్నాయి. బంగ్లాదేశ్ రైల్వే సిరాజ్‌గంజ్, మైమెన్‌సింగ్‌లోని జగన్నాథ్‌గంజ్ మధ్య ఫెర్రీ సర్వీస్‌ను నిర్వహిస్తోంది. పాబ్నాలోని నగర్‌బారి, ఢాకాలోని అరిచా మధ్య ఉన్న మరో ఫెర్రీ సర్వీస్‌ను సి & బి డిపార్ట్‌మెంట్ నడుపుతోంది. == చిత్రమాలిక == [[File:সারিবদ্ধ ভাবে মাছ ধরা.jpg|thumb|జమునా నదిపై చేపలు పట్టే పడవలు]] [[File:Jamuna River.jpg|thumb|జమునా నది]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{commons category|Jamuna River}} * {{cite book |first1=Masud Hasan |last1=Chowdhury |chapter=Jamuna River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jamuna_River |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428172534/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jamuna_River |archive-date=2020-04-28 |access-date=2026-05-08 |url-status=dead}} {{Coord|23|49|N|89|45|E|type:waterbody_region:BD_dim:300km|display=title}} [[వర్గం:బంగ్లాదేశ్]] [[వర్గం:నదులు]] 2e62vdebpjy4769k22g62l8fntl5aup 10 491829 4991204 4824572 2026-10-29T12:12:16Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991204 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= <!--{{COI}} begin-->{{Ambox | name = COI | subst = <includeonly>{{subst:</includeonly><includeonly>substcheck}}</includeonly> | type = content | class = ambox-COI | image = [[File:Unbalanced scales.svg|50x40px|class=skin-invert|link=]] | issue = ''' ఈ {{{1|వ్యాసం}}}పై ప్రధానంగా కృషిచేసిన వాడుకరికి ఈ అంశంతో దగ్గరి సంబంధాలు ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తోంది.''' | fix = వికీపీడియా కంటెంట్ పాలసీల ఆధారంగా, ప్రత్యేకించి [[WP:NPOV|తటస్థ దృక్కోణం]] నుంచి ఈ వ్యాసాన్ని శుద్ధిచేయాల్సిన అవసరం ఉండొచ్చు. దయచేసి దీని గురించి [[{{TALKPAGENAME}}|చర్చా పేజీ]]లో చర్చించండి.{{pb}} See our [[Wikipedia:About you|advice if the article is about you]] and read our [[Wikipedia:Scam warning|scam warning]] in case someone asks for money to edit this article. | removalnotice = yes | talk = {{{discuss|{{{talk|}}}}}} | date = {{{date|}}} | all = Wikipedia articles with possible conflicts of interest<!-- | cat = Wikipedia articles with possible conflicts of interest -->}}<!--{{COI}} end--> }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> hx97osvm7ozhv7de63ctfx41kbq2264 10 491849 4991494 4824873 2026-10-30T01:27:14Z Chaduvari 97 తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాల తీసివేత - రచ్చబండ చర్చ మేరకు 4991494 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{uc: {{{1}}} }} |NAME = Republic of China |THE = the |N = 11 |D = 15 |M = January |Y = 2024 }}<noinclude> {{documentation|content={{Numrec/subdoc}} }} [[Category:Taiwan politics and government templates]] <!--[[Category:Articles containing potentially dated statements from {{Numrec/Republic of China|M}} {{Numrec/Republic of China|Y}}]]--> </noinclude> tpnvyffmtmwsq3xs4l15wj5squq90ej 0 493330 4991520 4831880 2026-10-30T02:17:06Z Muralikrishna m 106628 4991520 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశం, పశ్చిమ బెంగాల్, కోల్‌కతా లోని మ్యూజియం}} {{EngvarB|date=March 2016}} {{Use dmy dates|date=March 2016}} {{Infobox museum | name = ఇండియన్ మ్యూజియం | logo = | image = Indian Museum, Courtyard, Kolkata, India.jpg | image_upright = 1.15 | caption = ఇండియన్ మ్యూజియం ప్రాంగణం | map_type = | map_caption = | former_name = | established = {{Start date and age|1814|2|2|df=yes}} | location = 27, చౌరింగీ రోడ్, పార్క్ స్ట్రీట్, కోల్‌కతా - 700016 | coordinates = {{Coord|22|33|29|N|88|21|03|E|region:IN-WB_type:landmark_museum:kolossus-frwiki|display=inline,title}} | type = మ్యూజియం | collection = 25 లక్షలు | visitors = | director = డా. సాయన్ భట్టాచార్య | curator = | publictransit = {{ric|Kolkata Metro|blue}} {{ric|Kolkata Metro|purple}} '''పార్క్ స్ట్రీట్''' | website = {{Official URL}} }} '''భారతీయ మ్యూజియం''' (గతంలో '''ఇంపీరియల్ మ్యూజియం ఆఫ్ కలకత్తా''' అని పిలిచేవారు)<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20200203163802/https://www.travelpraise.com/indian-museum/ Indian Museum information and experience, Kolkata]}}, సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం</ref><ref>{{Cite web|title=Home {{!}} Indian Museum Kolkata|url=https://indianmuseumkolkata.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220084010/http://indianmuseumkolkata.org/|archive-date=20 December 2017|access-date=2019-10-22|website=indianmuseumkolkata.org}}</ref> భారతదేశం, [[పశ్చిమ బెంగాల్]] లోని మధ్య [[కోల్‌కతా]]<nowiki/>లో ఉన్న ఒక గొప్ప మ్యూజియం. ఇది ప్రపంచంలోనే తొమ్మిదవ పురాతన మ్యూజియం, [[ఆసియా ఖండం]]<nowiki/>లోనే అతిపెద్ద మ్యూజియం.<ref>{{Cite web|date=2019-06-20|title=Indian Museum, Kolkata: Information, History, Timings, Entry Fee, Facts|url=https://www.fabhotels.com/blog/indian-museum-kolkata/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929012436/https://www.fabhotels.com/blog/indian-museum-kolkata/|archive-date=29 September 2020|access-date=2020-04-17|website=FabHotels Travel Blog|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=indian museum address - ixigo trip planner!|url=https://www.ixigo.com/indian-museum-kolkata-india-location-address-situated-map-ne-1274422|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629025117/https://www.ixigo.com/indian-museum-kolkata-india-location-address-situated-map-ne-1274422|archive-date=29 June 2021|access-date=2020-04-17|website=www.ixigo.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-12-01|title=Indian Museum, Kolkata: A History of Indian Sculpture|url=https://www.theheritagelab.in/indian-museum-kolkata-history-indian-sculpture/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216095319/http://www.theheritagelab.in/indian-museum-kolkata-history-indian-sculpture/|archive-date=16 February 2020|access-date=2020-04-17|website=The Heritage Lab|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=National Portal and Digital Repository|url=http://museumsofindia.gov.in/repository/museum/im_kol|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200525110339/http://museumsofindia.gov.in/repository/museum/im_kol|archive-date=25 May 2020|access-date=2020-04-17|website=museumsofindia.gov.in|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=History Of The Museum {{!}} Indian Museum Kolkata|url=https://indianmuseumkolkata.org/informations/MQ==/history-of-indian-museum|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507014745/https://indianmuseumkolkata.org/informations/MQ%3D%3D/history-of-indian-museum|archive-date=7 May 2021|access-date=2020-04-17|website=indianmuseumkolkata.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Indian Museum {{!}} Kolkata (Calcutta), India Attractions|url=https://www.lonelyplanet.com/india/kolkata-calcutta/attractions/indian-museum/a/poi-sig/410830/356356|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204843/https://www.lonelyplanet.com/india/kolkata-calcutta/attractions/indian-museum/a/poi-sig/410830/356356|archive-date=24 June 2021|access-date=2020-04-17|website=Lonely Planet|language=en}}</ref> ఇందులో పురాతన వస్తువులు, కవచాలు, ఆభరణాలు, శిలాజాలు, అస్థిపంజరాలు, మమ్మీలు, మొఘల్ చిత్రాల అరుదైన సేకరణలు ఉన్నాయి. దీనిని 1814 లో కోల్‌కతాలో ఏషియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బెంగాల్ స్థాపించింది. దీని వ్యవస్థాపక క్యూరేటర్ డానిష్ వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు నథానియల్ వాలిచ్. ఇందులో భారతీయ కళ, [[పురావస్తు శాస్త్రం]], [[మానవ శాస్త్రం]], భూగర్భ శాస్త్రం, [[జంతుశాస్త్రం]], ఆర్థిక [[వృక్షశాస్త్రం]] అనే ఆరు విభాగాలు, ముప్పై ఐదు గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. మానవీయ శాస్త్రాలు, సహజ శాస్త్రాలకు సంబంధించిన అనేక అరుదైన, ప్రత్యేకమైన నమూనాలు ఈ విభాగాల గ్యాలరీలలో భద్రపరచబడి ప్రదర్శించబడుతున్నాయి. ముఖ్యంగా కళ, పురావస్తు విభాగాలు అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సేకరణలను కలిగి ఉన్నాయి. ఇది భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని ఒక స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ. ఇండియన్ మ్యూజియం ప్రస్తుత డైరెక్టర్ డా. సాయన్ భట్టాచార్య, శతాబ్దాల నాటి ఈ మ్యూజియానికి నాయకత్వం వహించిన అతి పిన్న వయస్కుడు.<ref>[https://www.telegraphindia.com/west-bengal/kolkata/sayan-bhattacharya-youngest-director-takes-charge-at-indian-museum-kolkata-prnt/cid/2149067 Sayan Bhattacharya becomes youngest director to head Indian Museum] The Telegraph</ref> == చరిత్ర == ఇండియన్ మ్యూజియం 1784 లో సర్ విలియం జోన్స్ స్థాపించిన ఏషియాటిక్ సొసైటీ నుండి ఉద్భవించింది. మానవ నిర్మిత, సహజ వస్తువులను సేకరించి, భద్రపరిచి, ప్రదర్శించడానికి ఒక మ్యూజియం ఉండాలనే ఆలోచన 1796 లో ఏషియాటిక్ సొసైటీ సభ్యుల నుండి వచ్చింది. చౌరింగీ-పార్క్ స్ట్రీట్ ప్రాంతంలో ప్రభుత్వ వసతి లభించడంతో 1808 లో ఈ లక్ష్యం సాకారమవ్వడం ప్రారంభమైంది.<ref name="History">{{cite web | title = History of Indian Museum | work = Website of the Indian Museum | publisher = Ministry of Culture, Government of India | year = 2012 | url = http://www.indianmuseumkolkata.org/history.php | access-date = 20 January 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121224102833/http://www.indianmuseumkolkata.org/history.php | archive-date = 24 December 2012 | url-status = dead }}</ref> 1814 ఫిబ్రవరి 2 న, డానిష్ వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు నథానియల్ వాలిచ్, తన సొంత సేకరణ, ఏషియాటిక్ సొసైటీ సేకరణలతో ఒక మ్యూజియం ఏర్పాటు చేయాలని ఏషియాటిక్ సొసైటీ కౌన్సిల్‌కు లేఖ రాశారు, తన సేవలను క్యూరేటర్‌గా అందించడానికి స్వచ్ఛందంగా ముందుకు వచ్చారు. ఆయన పురావస్తు, మానవ వంశశాస్త్ర, సాంకేతిక, భూగర్భ, జంతుశాస్త్ర అనే ఐదు విభాగాలను ప్రతిపాదించారు.<ref name="MoreHistory">{{cite web | title = History of Indian Museum (second page) | work = Website of the Indian Museum | publisher = Ministry of Culture, Government of India | year = 2012 | url = http://www.indianmuseumkolkata.org/history-more.php | access-date = 20 January 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120615115836/http://www.indianmuseumkolkata.org/history-more.php | archive-date = 15 June 2012 | url-status = dead }}</ref> కౌన్సిల్ దీనికి అంగీకరించింది, వాలిచ్ గౌరవ క్యూరేటర్‌గా మ్యూజియం ఏర్పాటయింది. వాలిచ్ తన వ్యక్తిగత సేకరణ నుండి అనేక వృక్షశాస్త్ర నమూనాలను మ్యూజియానికి విరాళంగా ఇచ్చారు. 1815 లో విలియం లాయిడ్ గిబ్బన్స్ మ్యూజియం జాయింట్ సెక్రటరీగా నియమితులయ్యారు. [[File:The Museum, Chowringhee.jpg|thumb|left|1875 లో పూర్తయిన ఇండియన్ మ్యూజియం భవనం, ఫోటో {{Circa|1905}}]] వాలిచ్ రాజీనామా తర్వాత, క్యూరేటర్లకు ఏషియాటిక్ సొసైటీ నెలకు రూ. 50 నుండి రూ. 200 వరకు జీతాలు చెల్లించింది. అయితే, 1836 లో ఏషియాటిక్ సొసైటీ బ్యాంకర్లు దివాళా తీయడంతో, ప్రభుత్వం తన పబ్లిక్ ఫండ్స్ నుండి క్యూరేటర్ జీతాన్ని చెల్లించడం ప్రారంభించింది. మ్యూజియం, [[గ్రంథాలయం|లైబ్రరీ]] నిర్వహణ కోసం నెలకు రూ. 200 తాత్కాలిక గ్రాంట్ మంజూరయింది, బెంగాల్ మెడికల్ సర్వీస్‌కు చెందిన జె. టి. పీర్సన్ క్యూరేటర్‌గా నియమితులయ్యారు, ఆ తర్వాత జాన్ మెక్‌క్లెలాండ్, ఎడ్వర్డ్ బ్లైత్ బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1840 లో ప్రభుత్వం భూగర్భ శాస్త్రం, ఖనిజ వనరులపై ఆసక్తి చూపింది, ఇది భూగర్భ శాస్త్ర విభాగానికి మాత్రమే నెలకు అదనంగా రూ. 250 గ్రాంట్‌కు దారితీసింది. 1851 లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఏర్పడినప్పుడు, ప్రభుత్వం ఒక మ్యూజియం కోసం ప్రయత్నాలు ప్రారంభించింది. 1837 లో ఏషియాటిక్ సొసైటీ సెక్రటరీ జేమ్స్ ప్రిన్సెస్, రాష్ట్ర నిధులతో నడిచే మ్యూజియం కావాలని ప్రభుత్వానికి లేఖ రాశారు. ఒక పూర్తి స్థాయి మ్యూజియం కోసం దశాబ్ద కాలంగా సాగిన ఉద్యమం ఆ తర్వాత వేగవంతమైంది. [[File:East Gateway and Railings Bharhut Stupa.jpg|thumb|భార్హూత్ స్తూపం నుండి తెచ్చిన తోరణం, ప్రాకారాలు (భాగం), క్రీ.పూ. 75 కంటే ముందు]] ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ సిపాయిల తిరుగుబాటు కారణంగా పూర్తి స్థాయి మ్యూజియం ఏర్పాటు ఆలస్యమైంది. భారతదేశం బ్రిటిష్ క్రౌన్ పరిధిలోకి వచ్చిన తర్వాత ఈ విషయం మళ్లీ పరిశీలనకు వచ్చింది. ఆ తర్వాత 1866 లో మొదటి ఇండియన్ మ్యూజియం చట్టం ఆమోదించబడింది, 1867 లో ప్రస్తుత స్థలంలో ఇండియన్ మ్యూజియం శంకుస్థాపన జరిగింది.<ref>{{Cite journal |last=Nair |first=Savithri Preetha |date=2006 |title=Science and the politics of colonial collecting: the case of Indian meteorites, 1856–70 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/british-journal-for-the-history-of-science/article/abs/science-and-the-politics-of-colonial-collecting-the-case-of-indian-meteorites-185670/080CF713A92BCEC0BF7E54B4CA38A930 |journal=The British Journal for the History of Science |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=97–119 |doi=10.1017/S0007087405007624 |issn=1474-001X|url-access=subscription }}</ref> 1875 లో చౌరింగీ రోడ్‌లో డబ్ల్యూ. ఎల్. గ్రాన్‌విల్ రూపొందించిన ప్రస్తుత భవనం పూర్తయింది. 1877 లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఇక్కడికి మార్చబడింది. [[File:Stone sculpture of Devi Durga 30 Jan 2018.jpg|thumb|దుర్గా దేవి రాతి శిల్పం]] ఈ భవనం ఏషియాటిక్ సొసైటీ కలెక్షన్లు, జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా కార్యాలయాలను కలిగి ఉండటానికి కేటాయించబడింది. అయితే ఏషియాటిక్ సొసైటీ ప్రభుత్వం నుండి తన స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడుకోవడానికి తన హక్కులను వదులుకుంది. జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా నేటికీ ఇండియన్ మ్యూజియం కాంప్లెక్స్ భవనాల్లో ప్రధాన కార్యాలయాన్ని కలిగి ఉంది. సడర్ స్ట్రీట్‌కు సమాంతరంగా ఉన్న భవనం 1888 లో ప్రారంభమై 1891 లో పూర్తయింది. సడర్ స్ట్రీట్‌కు లంబ కోణంలో తదుపరి భవన నిర్మాణం 1894 లో జరిగింది. మ్యూజియం లోని జంతుశాస్త్ర, మానవశాస్త్ర విభాగాలు 1916 లో జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఏర్పాటుకు దారితీశాయి, ఇది తిరిగి 1945 లో ఆంత్రోపోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ఏర్పాటుకు దారితీసింది.<ref name="Weber">{{cite web |url=http://www.andaman.org/BOOK/app-k/textk.htm |title=Appendix K: The Anthropological Survey of India (The Andamanese by George Weber) |date=10 September 2005 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060525004432/http://www.andaman.org/BOOK/app-k/textk.htm |archive-date=25 May 2006 |df=dmy-all }}</ref> స్కాటిష్ అనాటమిస్ట్, జంతుశాస్త్రవేత్త జాన్ ఆండర్సన్ 1865 లో క్యూరేటర్ బాధ్యతలను స్వీకరించి, క్షీరదాలు, పురావస్తు సేకరణలను కేటలాగ్ చేశారు. ఇంగ్లీష్ జంతుశాస్త్రవేత్త జేమ్స్ వుడ్-మాసన్ 1869 నుండి మ్యూజియంలో పనిచేసి, 1887 లో ఆండర్సన్ తర్వాత క్యూరేటర్ అయ్యారు.<ref>{{cite book|author=Smith MA|author-link=Malcolm Arthur Smith|year=1931|title=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Reptilia and Amphibia. Vol. I.— Loricata, Testudines|publisher=Secretary of State for India in Council. (Taylor and Francis, printers). xxviii + 185 pp. + Plates I-II|place=London|url=https://archive.org/stream/FBISmithReptiles1/SmithReptiles1#page/n36/mode/1up}} ("Anderson, Dr. John, F.R.S., 1833–1900", p. 10).</ref> పునరుద్ధరణ, ఆధునీకరణ పనుల కోసం మ్యూజియం 2013 సెప్టెంబర్ నుండి 2014 ఫిబ్రవరి వరకు సందర్శకులకు మూసివేయబడింది.<ref>"::: Indian Museum :::." ::: Indian Museum :::. N.p., n.d. Web. 8 December 2013.</ref><ref>{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3AIndian_Museum_Under_Renovation_-_Kolkata_2013-10-10_3242.JPG |title=File:Indian Museum Under Renovation - Kolkata 2013-10-10 3242.JPG - Wikimedia Commons |access-date=8 December 2013 |archive-date=27 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127004951/https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3AIndian_Museum_Under_Renovation_-_Kolkata_2013-10-10_3242.JPG |url-status=live }}</ref> == సేకరణలు == [[File:Egyptian Human Mummy - Egyptian Gallery - Indian Museum - Kolkata 2014-02-14 3291.JPG|thumb|మ్యూజియంలో ఉన్న సుమారు 4,000 సంవత్సరాల నాటి ఈజిప్షియన్ మానవ మమ్మీ.<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/science/mummy-at-indian-museum-moderately-stable-says-expert/article28984844.ece/|title=4000-year-old mummy at Indian Museum in Kolkata moderately stable, says expert|website=The Times of India|access-date=28 September 2021|archive-date=28 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928075356/https://www.thehindu.com/sci-tech/science/mummy-at-indian-museum-moderately-stable-says-expert/article28984844.ece/amp/|url-status=live}}</ref>]] === ఈజిప్షియన్ === ఇది ప్రస్తుతం ఒక అద్భుతమైన భవనంలో ఉంది, ఇక్కడ ప్రదర్శించబడే వాటిలో ఈజిప్షియన్ మమ్మీ ప్రధానమైనది. మమ్మీ గ్యాలరీ ప్రస్తుతం పునరుద్ధరించబడుతోంది.<ref>{{cite book|title = Britannica encyclopedia |publisher=[[Tata Mcgraw Hill]]|date= March 2002}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mashable.com/2016/12/26/egyptian-mummy-restored-india/#ktPINc.FTsq4|title=4,000-year-old Egyptian mummy to get a face-lift|last=Mitter|first=Sohini|work=Mashable|access-date=2018-10-21|language=en|archive-date=22 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022033715/https://mashable.com/2016/12/26/egyptian-mummy-restored-india/#ktPINc.FTsq4|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/blink/know/wrapped-for-another-day-or-millennium/article21921464.ece|title=Wrapped for another day... or millennium|date=10 March 2017|newspaper=The Hindu Business Line|first=Anuradha|last=Sengupta|access-date=22 October 2019|language=en|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202347/https://www.thehindubusinessline.com/blink/know/wrapped-for-another-day-or-millennium/article21921464.ece|url-status=live}}</ref> === భారతీయ === ప్రాచీన, మధ్యయుగ భారతీయ వస్తువుల భారీ సేకరణలో భార్హూత్ బౌద్ధ స్తూపం పూర్తి ప్రాకారాలు, తోరణాలు ఉన్నాయి. భార్హూత్ ప్యానెల్లు బ్రాహ్మీ లిపిలో చెక్కబడి ఉండటం వల్ల ప్రత్యేకమైనవిగా నిలిచాయి. ఈ మ్యూజియంలో అమరావతి స్తూపం అవశేషాల సేకరణ కూడా ఉంది. మధ్యయుగ కాలానికి చెందిన బౌద్ధ, హిందూ శిల్పాల పెద్ద సేకరణ ఉంది, ముఖ్యంగా బెంగాల్, బీహార్, ఒడిశా ప్రాంతాల శిల్పాలు ఉన్నాయి. బుద్ధుని అవశేషాలు, అశోక స్తంభం లోని అశోక సింహ రాజధాని ప్రతిరూపం (అసలైనది సారనాథ్ మ్యూజియంలో ఉంది) ఇక్కడ భద్రపరచబడ్డాయి, దీని నాలుగు సింహాల చిహ్నం భారత రిపబ్లిక్ అధికారిక చిహ్నంగా మారింది. చరిత్రపూర్వ జంతువుల శిలాజ అస్థిపంజరాలు, ఒక కళా సేకరణ, అరుదైన పురాతన వస్తువులు, ఉల్కల సేకరణ కూడా ఉన్నాయి. ఇండియన్ మ్యూజియం దేశ సామాజిక-సాంస్కృతిక, శాస్త్రీయ విజయాలను ప్రారంభించిన ఒక ముఖ్యమైన యుగ ఆరంభంగా పరిగణించబడుతుంది. ఇది ఆధునికత ప్రారంభం, మధ్యయుగ కాలం ముగింపుగా భావించబడుతుంది.<ref>[https://indianmuseumkolkata.org/history-of-the-museum/ Museum history page]</ref> === సహజ చరిత్ర === [[File:Ferdinand_Stoliczka_Bust_at_Indian_Museum.jpg|thumb|alt=భూగర్భ శాస్త్ర విభాగంలో మొరావియన్ - భారతీయ పాలియోంటాలజిస్ట్ ఫెర్డినాండ్ స్టోలిచ్కా విగ్రహం|భూగర్భ శాస్త్ర విభాగంలో మొరావియన్ - భారతీయ పాలియోంటాలజిస్ట్ ఫెర్డినాండ్ స్టోలిచ్కా విగ్రహం]] మ్యూజియంలో సహజ చరిత్రకు అంకితం చేయబడిన నాలుగు గ్యాలరీలు ఉన్నాయి, అవి వృక్షశాస్త్ర, కీటక, క్షీరద, పక్షి గ్యాలరీలు. ఇక్కడ పెద్ద సంఖ్యలో జంతువుల చర్మాలు భద్రపరిచిన నమూనాలు, అస్థిపంజరాలు ఉన్నాయి. రెండు శిలాజ గ్యాలరీలు కూడా ఉన్నాయి, ఒకటి శివాలిక్ ప్రాంతానికి చెందిన వెన్నెముక కలిగిన జంతువుల శిలాజాలను ప్రదర్శిస్తుంది, మరొకటి సముద్ర సరీసృపాల శిలాజాలు, డైనోసార్ గుడ్డును ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/indian-museum-offers-feast-to-fans-of-natural-history/article23828237.ece|title=Indian Museum offers feast to fans of natural history|date=2018-05-09|work=The Hindu|access-date=2018-10-28|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808184801/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/indian-museum-offers-feast-to-fans-of-natural-history/article23828237.ece|url-status=live}}</ref> == పరిపాలన == కళ, పురావస్తు శాస్త్రం, మానవ శాస్త్రం వంటి సాంస్కృతిక విభాగాల పరిపాలనా నియంత్రణ దాని డైరెక్టరేట్ పరిధిలోని బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల వద్ద ఉంటుంది, మిగిలిన మూడు విజ్ఞాన శాస్త్ర విభాగాల నియంత్రణ జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా, జూలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా, బొటానికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా వద్ద ఉంటుంది. మ్యూజియం డైరెక్టరేట్ ఎనిమిది సమన్వయ సేవా విభాగాలను కలిగి ఉంది: విద్య, పరిరక్షణ, ప్రచురణ, ప్రదర్శన, ఫోటోగ్రఫీ, వైద్య, మోడలింగ్, లైబ్రరీ. బహుళ పరిధి కార్యకలాపాలు కలిగిన ఈ సంస్థ భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్‌లో జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన సంస్థగా చేర్చబడింది.<ref>Government of India, Ministry of Culture, ''ANNUAL REPORT 2008-09'' p. 27</ref> == మ్యూజియం గ్యాలరీ == <gallery> Image:Elephant_specimen_kol.jpg|ఏనుగు అస్థిపంజరం File:Indian Museum, Kolkata, India.jpg|గ్యాలరీ File:Indian Museum, Bottles, Kolkata, India.jpg|జాడీలు Image:Musty_showcases_kol.jpg|వివిధ రకాల శిలాజాలతో ఉన్న ప్రదర్శన పెట్టెలు File:Buddha Preaching in Tushita Heaven. Amaravati, Satavahana period, 2d century AD. Indian Museum, Calcutta.jpg|తుషిత స్వర్గంలో బుద్ధుని బోధన, అమరావతి స్తూపం, శాతవాహన కాలం, క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం Image:Sphinix at Indian Museam, Kolkatta.jpg|ఈజిప్షియన్ ప్రదర్శన Image:Indian Museum Kolkata 1465.jpg|బుద్ధుని పాద ముద్ర Image:Indian Museum Kolkata 1496.jpg|బుద్ధుడు Image:Palaeoloxodon namadicus.JPG|పాలియోలోక్సోడాన్ నమాడికస్, అంతరించిన ఏనుగు జాతి Image:Indus civilisation seal unicorn at Indian Museum, Kolkata.jpg|సింధు లోయ నాగరికతకు చెందిన ఏకశృంగ జంతువు ముద్ర Image:Ashok Stambha at Indian Museum, Kolkata.jpg|అశోక సింహ రాజధాని ప్రతిరూపం Image:Skull of Indus Valley inhabitants, Indian Museum, Kolkata.jpg|సింధు లోయ నివాసితుల పుర్రె Image:Preserved young goat with 8 legs, Indian Museum, Kolkata.jpg|ఎనిమిది కాళ్లతో పుట్టి భద్రపరచబడిన మేక పిల్ల File:Mathura Herakles.jpg|మథుర హెరాక్లెస్ File:Tsuri-daiko (gaku-daiko), the large Japanese hanging drum.jpg|ప్రదర్శనలో ఉన్న ఒక జపనీస్ పెద్ద వాయిద్యం త్సూరి-దైకో File:Revamped gallery of animals (specimens) at the Indian National Museum.jpg|జంతువుల నమూనాల ఆధునిక గ్యాలరీ File:Villagers around a fire.jpg|మంట చుట్టూ గ్రామస్తులు, నైన్‌సుఖ్ గీసిన చిత్రం, జస్రోటా, సుమారు 1765-1775 </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బీహార్ మ్యూజియం]] == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == {{commons category|Indian Museum, Kolkata}} * [https://web.archive.org/web/20130921100134/http://indianmuseumkolkata.org/history.php ఇండియన్ మ్యూజియం చరిత్ర] * [https://artsandculture.google.com/partner/indian-museum-kolkata గూగుల్ కల్చరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో ఇండియన్ మ్యూజియం కోల్‌కతా] * [http://www.dbcic.org డాన్ బాస్కో మ్యూజియం] * [http://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/29496/1/SR%2051(10)%2038-41.pdf ఇండియన్ మ్యూజియం 200 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది] - శకుంత్ పాండే వ్యాసం * [http://onlinebooks.library.upenn.edu/webbin/book/lookupname?key=Indian%20Museum ఇండియన్ మ్యూజియం ప్రచురణలు] [[వర్గం:1814 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:చిత్రలేఖనం]] [[వర్గం:కళలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]] 9ac6hpgjcxbbg5o7rmy0rfnjvpb1htb 0 494937 4991644 4984072 2026-10-30T09:21:38Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991644 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = రుబినా ఛేత్రి | female = true | image = Rubina Chhetri Nepali cricketer.jpg | country = నేపాల్ | fullname = రుబినా ఛేత్రి బెల్బాషి<ref name="ICC">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1054922 |title=Thailand plays host as the road to the Women's T20 and 50-over World Cups begins |work=International Cricket Council |accessdate=14 February 2019}}</ref> | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1993|11|26|df=yes}} | birth_place = [[నేపాల్]] | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = కుడిచేతి వాటం | bowling = కుడిచేతి మీడియం పేస్ | role = [[బౌలింగ్ (క్రికెట్)|బౌలర్]] | international = true | T20Idebutdate = 12 జనవరి | T20Idebutyear = 2019 | T20Idebutagainst = చైనా | T20Icap = 1 | lastT20Idate = 22 మే | lastT20Iyear = 2026 | lastT20Iagainst = మలేషియా | columns = 1 | column1 = [[మహిళల ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ క్రికెట్|WT20I]] | matches1 = 58 | runs1 = 774 | bat avg1 = 23.45 | 100s/50s1 = 1/1 | top score1 = 118[[not out|*]] | deliveries1 = 1,062 | wickets1 = 42 | bowl avg1 = 16.66 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 4/2 | catches/stumpings1 = 17/0 | date = 8 October 2024 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/500726.html Cricinfo | medaltemplates = {{MedalCountry| {{NEP}}}} {{MedalSport|మహిళల [[క్రికెట్]]}} {{MedalCompetition|[[దక్షిణాసియా క్రీడలు]]}} {{MedalBronze|[[2019 దక్షిణాసియా క్రీడలు|2019 ఖాట్మండు/పోఖరా]]|[[2019 దక్షిణాసియా క్రీడల్లో క్రికెట్ – పురుషుల టోర్నమెంట్|జట్టు]]}} }} '''రుబినా ఛేత్రి''' ({{langx|ne|रुबिना क्षेत्री}}; జననం 26 నవంబర్ 1993) నేపాల్‌కు చెందిన మహిళా క్రికెటర్. ఆమె [[నేపాల్ మహిళల జాతీయ క్రికెట్ జట్టు]] తరఫున కుడిచేతి మీడియం పేస్ బౌలర్‌గా ఆడుతుంది. 2012లో [[నేరి థాపా]] స్థానంలో ఆమె జట్టు కెప్టెన్‌గా నియమితులైంది. 2009లో, అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లో నేపాల్ తరఫున [[హ్యాట్రిక్ (క్రికెట్)|హ్యాట్రిక్]] సాధించిన తొలి క్రికెటర్‌గా నిలిచింది. 2019లో మహిళల ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ (WT20I) క్రికెట్‌లో నేపాల్ తరఫున తొలి హ్యాట్రిక్ కూడా నమోదు చేసింది. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == ఛేత్రి తూర్పు నేపాల్‌లోని [[ఝాపా జిల్లా]]లో ఉన్న [[మెచీనగర్ మునిసిపాలిటీ]] పరిధిలోని [[కక్కర్విట్టా]] ప్రాంతానికి చెందినది.<ref name="tht 2009-07-05a">{{cite news |last1=Singh |first1=Rishi |title=Rubina creates cricket history |url=https://thehimalayantimes.com/news-archives/rubina-creates-cricket-history |access-date=27 April 2022 |work=[[The Himalayan Times]] |date=5 July 2009 |language=en}}</ref> ఆమెను ఆమె తల్లి ఒంటరిగా పెంచింది.<ref name="s 2021-07-24">{{cite web |title=Rubina Chhetry: Captain, Nepal Cricket Team |url=https://open.spotify.com/episode/43WsueifskBUio4q68mFXn |website=Cow Corner podcast |publisher=[[Spotify]] |access-date=27 April 2022 |language=en |date=24 July 2021}}</ref> ఆమె ఝాపాలోని నార్త్ పాయింట్ పాఠశాలలో చదువుకుంది.<ref name="tht 2009-07-05a"/> చిన్ననాటి నుంచే ఆమెకు క్రీడలపై ఆసక్తి ఉండేది. మొదట ఆమె టేబుల్ టెన్నిస్, వాలీబాల్ ఆడేది.<ref name="fc 2019-01-08">{{cite web |last1=Yadav |first1=Vishal |title=Female Cricket Interviews Rubina Chhetri – Captain of Nepal Women’s National Cricket team |url=https://femalecricket.com/female-cricket-blogs/1543-female-cricket-interviews-rubina-chhetri-captain-of-nepal-women-s-national-cricket-team.html |website=Female Cricket |access-date=27 April 2022 |date=8 January 2019}}</ref> ఛేత్రి 12 ఏళ్ల వయసులో తొలిసారి క్రికెట్ ఆడింది.<ref name="fc 2019-01-08"/> ఆమె ఇంటి సమీపంలో ఉన్న మైదానంలో ఆమె సోదరుడు పవన్ ఛేత్రి, ఆమె బంధువులు, గ్రామంలోని ఇతర అబ్బాయిలు క్రికెట్ ఆడేవారు.<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="fc 2017-08-07">{{cite web |last1=Yadav |first1=Vishal |title=Interview with Rubina Chhetri – Captain of Nepal Women’s Cricket Team |url=https://femalecricket.com/female-cricket-blogs/881-interview-with-rubina-chhetri-captain-of-nepal-women-s-cricket-team.html |website=Female Cricket |access-date=27 April 2022 |date=7 August 2017}}</ref> ఆమె ఇంటి బాల్కనీ వద్ద కూర్చుని వారిని గమనించేది. ఒక రోజు ఆమె తన సోదరుడితో కలిసి మైదానానికి వెళ్లి ఆటలో చేరింది.<ref name="fc 2019-01-08"/><ref name="fc 2017-08-07"/> ప్రారంభంలో ఆమెకు క్రికెట్ కష్టంగా అనిపించింది, ఎందుకంటే ఆడుతున్న వారిలో ఆమె ఒక్కరే అమ్మాయి. ఆమె ఎక్కువగా బౌలింగ్ చేసేది, కానీ బ్యాటింగ్ చేసే అవకాశాలు చాలా తక్కువగా ఉండేవి. గ్రామంలోని కొంతమంది ఆమె తల్లితో మాట్లాడి అబ్బాయిలతో కలిసి ఆడనివ్వవద్దని కోరారు. అయితే ఆమె తల్లి, సోదరుడు ఎప్పుడూ ఆమెకు మద్దతుగా నిలిచారు.<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="fc 2017-08-07"/> ఛేత్రి, ఆమె సోదరుడు పాఠశాలలో కూడా క్రికెట్ ఆడేవారు. ఆమె అక్కడ వాలీబాల్ కూడా ఆడేది.<ref name="tht 2009-07-05a"/> చదువు, ఇతర బాధ్యతలతో పాటు క్రికెట్‌ను సమతుల్యం చేయడం ఆమెకు కష్టంగా ఉండేది. అయినప్పటికీ, ఆమె కుటుంబం ఆమెకు ప్రేరణనిచ్చి, ఆమె నిర్ణయాలను గౌరవించింది. భారత క్రికెటర్ [[రాహుల్ ద్రవిడ్|రాహుల్ ద్రావిడ్]], ఆస్ట్రేలియా క్రికెటర్ [[బ్రెట్ లీ (క్రికెటర్)|బ్రెట్ లీ]] ఆమెకు ఆదర్శప్రాయులుగా నిలిచారు.<ref name="fc 2017-08-07"/> == దేశీయ క్రికెట్ కెరీర్ == 2016లో, ఛేత్రిని ఆస్ట్రేలియాలో జరిగిన [[2016–17 Melbourne Renegades WBBL season|WBBL 2]] టోర్నమెంట్ కోసం [[Melbourne Renegades (WBBL)|మెల్‌బోర్న్ రెనెగేడ్స్]] జట్టు అసోసియేట్ రూకీగా ఎంపిక చేసింది. రెనెగేడ్స్‌తో గడిపిన సమయాన్ని ఆమె “...ఎవరైనా పొందగలిగే అత్యుత్తమ అభ్యాస అనుభవం...”గా పేర్కొంది. అలాగే ఆ జట్టుతో కలిసి సాధన చేయడం “...ఒక కల నిజమైనట్టుగా అనిపించింది...” అని చెప్పింది.<ref name="fc 2017-08-07"/> 2010ల చివరి దశకు ముందు వరకు, నేపాల్‌లో మహిళల క్రికెట్‌కు సరైన ప్రణాళికాబద్ధమైన దేశీయ వ్యవస్థ లేకపోవడంతో, ఛేత్రికి అత్యున్నత స్థాయి దేశీయ క్రికెట్ ఆడే అవకాశాలు చాలా తక్కువగా లభించాయి.<ref name="fc 2019-01-08"/><ref name="fc 2017-08-07"/> 2018లో జరిగినప్రధానమంత్రి కప్ మహిళల జాతీయ టోర్నమెంట్ లోలో ఆమె ఈస్టర్న్ రీజన్ జట్టుకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించింది. ఆ టోర్నమెంట్‌లో ఆమెకు “వుమన్ ఆఫ్ ది సిరీస్”, “ఉత్తమ బౌలర్” పురస్కారాలు లభించాయి.<ref name="tht 2018-02-25">{{cite news |last1=Rijal |first1=Prahlad |title=APF clinch PM Cup Women's National Cricket title |url=https://thehimalayantimes.com/ampArticle/222243 |access-date=30 April 2022 |work=The Himalayan Times |date=25 February 2018}}</ref> 2019లో, ఛేత్రిని భైరహవా క్వీన్స్ జట్టు కెప్టెన్, మార్కీ ఆటగాళిగా ఎంపిక చేశారు. ఈ జట్టు అదే ఏడాది నిర్వహించాల్సిన ఎన్‌సీఎల్ మహిళల టీ20 క్రికెట్ లీగ్‌లో పాల్గొనాల్సిన నాలుగు జట్లలో ఒకటిగా ఉండేది.<ref name="tkp 2019-03-19">{{cite news |last1=Dhakal |first1=Adarsha |title=Marquees, team owners unveiled for Women\'s Twenty20 Cricket League |url=https://kathmandupost.com/sports/2019/03/19/marquees-team-owners-unveiled |access-date=27 April 2022 |work=[[The Kathmandu Post]] |date=19 March 2019 |language=en}}</ref><ref name="mr 2019-03-19">{{cite news |title=‘Asia’s first’ women’s T20 league postponed for late April; marquees announced |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/61544/ |access-date=27 April 2022 |work=[[Republica (newspaper)|myRepública]] |date=19 March 2019 |language=en}}</ref> అయితే, ఆ టోర్నమెంట్‌ను రెండుసార్లు వాయిదా వేసి చివరికి నిర్వహించలేదు.<ref name="mr 2019-05-01">{{cite news |title=NCL Women’s T20 league postponed again |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ncl-women-s-t20-league-postponed-again/ |access-date=27 April 2022 |work=myRepública |date=1 May 2019 |language=en}}</ref> దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా, 2019 అక్టోబరులో మహిళల ఛాంపియన్స్ లీగ్ టోర్నమెంట్ నిర్వహించబడింది.<ref name="wcl 2019">{{cite web |title=Women's Champions League Twenty20 Cricket Tournament, Women's Champions League 2019/20 score, Match schedules, fixtures, points table, results, news |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-champions-league-2019-20-1203085 |website=ESPNcricinfo |access-date=29 April 2022}}</ref><ref name="mmc 2019-05-14">{{cite web |title=55 women cricketers drafted in historic WCL event |url=https://momocricket.com/2019/05/55-women-cricketers-drafted-in-historic-wcl-event/ |website=Momocricket |access-date=29 April 2022 |language=en |date=14 May 2019 |archive-date=27 జూన్ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220627081712/https://momocricket.com/2019/05/55-women-cricketers-drafted-in-historic-wcl-event/ |url-status=dead }}</ref> ఈ టోర్నమెంట్‌లో పాల్గొన్న ఐదు జట్లలో ఒకటైన కాట్ క్వీన్స్ ఖాట్మండూ జట్టుకు ఛేత్రిని కెప్టెన్, మార్కీ ఆటగాళిగా నియమించారు.<ref name="tht 2019-10-16">{{cite news |last1=Pokhrel |first1=Nishant |title=Marquee players unveil trophy |url=https://thehimalayantimes.com/sports/marquee-players-unveil-trophy |access-date=29 April 2022 |work=The Himalayan Times |date=16 October 2019 |language=en}}</ref><ref name="kqk home">{{cite web |title=Kat Queens Kathmandu cricket team News, Fixtures, Results & Squads |url=https://cricnepal.com/teams/kat-queens-kathmandu |website=cricnepal.com |access-date=29 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429064515/https://cricnepal.com/teams/kat-queens-kathmandu |archive-date=29 ఏప్రిల్ 2022 |url-status=dead}}</ref><ref name="fc 2019-10-27">{{cite web |title=Chitwan Rhinos defeats Kat Queens Kathmandu to win the first edition of Women's Champions League in Nepal |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/6355-chitwan-rhinos-defeats-kat-queens-kathmandu-to-win-the-first-edition-of-womens-champions-league-in-nepal.html |website=Female Cricket |access-date=29 April 2022 |date=26 October 2019}}</ref> ఆమె ఆ జట్టును ఫైనల్‌కు చేర్చడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. పోఖారా పల్టాన్‌పై 83 పరుగులు,<ref name="tht 2019-10-18">{{cite news |last1=Pokhrel |first1=Nishant |title=Queens bounce back; Titans triumph |url=https://thehimalayantimes.com/sports/queens-bounce-back-titans-triumph |access-date=29 April 2022 |work=The Himalayan Times |date=18 October 2019 |language=en}}</ref><ref name="tkp 2019-10-18">{{cite news |title=Kat Queens, Biratnagar Titans register wins |url=https://kathmandupost.com/cricket/2019/10/17/kat-queens-biratnagar-titans-register-wins |access-date=29 April 2022 |work=The Kathmandu Post |date=18 October 2019 |language=en}}</ref> బిరాట్‌నగర్ టైటాన్స్‌పై అజేయంగా 35 పరుగులు,<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Kat Queens vs Birat Titans 7th Match 2019/20 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-champions-league-2019-20-1203085/kat-queens-kathmandu-vs-biratnagar-titans-women-7th-match-1203098/full-scorecard |access-date=29 April 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> లలిత్‌పూర్ ఫాల్కన్స్‌పై అజేయంగా 59 పరుగులు చేసింది.<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Lal Falcons vs Kat Queens 8th Match 2019/20 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-champions-league-2019-20-1203085/kat-queens-kathmandu-vs-lalitpur-falcons-8th-match-1203099/full-scorecard |access-date=29 April 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> అనంతరం ఎలిమినేటర్ మ్యాచ్‌లో బిరాట్‌నగర్ టైటాన్స్‌పై 4 పరుగులకు 4 వికెట్లు తీసి, అజేయంగా 34 పరుగులు చేసి జట్టును ఫైనల్‌కు చేర్చింది.<ref name="tkp 2019-10-22">{{cite news |title=Chhetry’s all-round performance takes Kat Queens to final |url=https://kathmandupost.com/cricket/2019/10/22/chhetry-s-all-round-performance-takes-kat-queens-to-final |access-date=29 April 2022 |work=The Kathmandu Post |date=22 October 2019 |language=en}}</ref><ref name="tht 2019-10-23">{{cite news |last1=Pokhrel |first1=Nishant |title=Kat Queens march into final |url=https://thehimalayantimes.com/sports/kat-queens-march-into-final |access-date=29 April 2022 |work=The Himalayan Times |date=23 October 2019 |language=en}}</ref> ఫైనల్‌లో కాట్ క్వీన్స్ జట్టు చిత్వన్ రైనోస్ చేతిలో ఓడిపోయినప్పటికీ, మొత్తం టోర్నమెంట్‌లో 214 పరుగులు చేసి, 5 వికెట్లు తీసిన ఛేత్రికి “ప్లేయర్ ఆఫ్ ది టోర్నమెంట్” అవార్డు లభించింది.<ref name="fc 2019-10-27"/> 2021 జనవరి 3న, ఛేత్రి కెప్టెన్‌గా ఉన్న ప్రావిన్స్ నెం. 1 జట్టు 2020 ప్రైమ్ మినిస్టర్ కప్ మహిళల జాతీయ టోర్నమెంట్ ఫైనల్లో ఆరు పరుగుల తేడాతో విజయం సాధించింది.<ref name="pmc 2020 final scorecard">{{cite news |title=Full Scorecard of PROV-1 Women vs APF Women Final 2020/21 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/pm-cup-women-s-national-2020-21-1244935/armed-police-force-women-vs-province-number-1-women-final-1244959/full-scorecard |access-date=30 April 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref><ref name="ec 2021-01-06">{{cite web |last1=Pandit |first1=Dipesh |title='Province One' crowned champions of Nepal's PM Cup Women's National Cricket Tournament |url=https://emergingcricket.com/news/province-one-crowned-champions-of-nepals-pm-cup-womens-national-cricket-tournament/ |website=Emerging Cricket |access-date=30 April 2022 |date=6 January 2021}}</ref> ఈ మ్యాచ్ నేపాల్ మహిళల క్రికెట్ చరిత్రలో అత్యధిక ప్రేక్షకులను ఆకర్షించింది.<ref name="ec 2021-01-12">{{cite web |last1=Pandit |first1=Dipesh |title=PM Cup an opportunity for women’s cricket in Nepal |url=https://emergingcricket.com/insight/pm-cup-an-opportunity-for-womens-cricket-in-nepal/ |website=Emerging Cricket |access-date=30 April 2022 |date=12 January 2021}}</ref> ఫైనల్‌లో ఆమె 18 పరుగులు చేసి, ప్రారంభ వికెట్‌కు 58 పరుగుల భాగస్వామ్యం నెలకొల్పడంతో పాటు 2–14 గణాంకాలతో బౌలింగ్ చేసింది. ఈ ప్రదర్శనకు గాను ఆమెకు “ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఫైనల్” అవార్డు లభించింది.<ref name="pmc 2020 final scorecard"/><ref name="ec 2021-01-06"/> 2021 డిసెంబర్ 26న జరిగిన తదుపరి ప్రైమ్ మినిస్టర్ కప్ మహిళల టోర్నమెంట్ ఫైనల్లో కూడా ఆమె ప్రావిన్స్ నెం. 1 జట్టుకు కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించింది. ఆ మ్యాచ్‌లో ఆమె 34 పరుగులు చేసి, 3–10 గణాంకాలతో బౌలింగ్ చేసింది. అయినప్పటికీ, ఆమె జట్టు ప్రత్యర్థి [[Nepal A.P.F. Club|ఆర్మ్డ్ పోలీస్ ఫోర్స్]] చేతిలో 7 వికెట్ల తేడాతో ఓడిపోయింది. ఆమెకు “ప్లేయర్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్” అవార్డు రాకపోయినా, మొత్తం టోర్నమెంట్‌లో అద్భుత ప్రదర్శన కనబరిచినందుకు “ప్లేయర్ ఆఫ్ ది సిరీస్”గా ఎంపికైంది.<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of PROV-1 Women vs APF Women Final 2021/22 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/pm-cup-women-s-national-2021-22-1293683/province-number-1-women-vs-armed-police-force-women-final-1294334/full-scorecard |access-date=30 April 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ==అంతర్జాతీయ కెరీర్== ఖాట్మండూలో జరిగిన ఎంపిక పోటీలలో ఆడిన తర్వాత, 15 ఏళ్ల వయసులోనే ఛేత్రి జాతీయ జట్టుకు ఎంపికైంది. ఆ పోటీలో పాల్గొన్న నేపాల్ గంజ్ జట్టులో ఇప్పటికే జాతీయ జట్టుకు చెందిన ఎనిమిది మంది ఆటగాళ్లు ఉండటంతో, అది అత్యుత్తమ జట్టుగా పరిగణించబడింది. ఆ జట్టుపై ఛేత్రి 4 ఓవర్లలో కేవలం 9 పరుగులు మాత్రమే ఇచ్చి 6 వికెట్లు తీసింది. ఈ ప్రదర్శనతో ఆమె జాతీయ జట్టులో స్థానం సంపాదించింది.<ref name="fc 2017-08-07"/> 2009 జూలై 4న మలేషియాలోని పాండమారన్, సెలంగోర్ టర్ఫ్ క్లబ్ లో జరిగిన [[2009 ACC Women's Twenty20 Championship|ఏసీసీ మహిళల ట్వంటీ20 ఛాంపియన్‌షిప్ ]]లో [[Singapore women's national cricket team|సింగపూర్]] జట్టుపై ఆమె అంతర్జాతీయ అరంగేట్రం చేసింది. ఆ మ్యాచ్ చివరి ఓవర్‌లో ఛేత్రి చరిత్ర సృష్టించింది. ముందుగా బ్యాటింగ్ చేసిన నేపాల్ 79/9 స్కోరు చేసింది. ఛేత్రి చివరి ఓవర్ ప్రారంభించే సమయానికి, సింగపూర్‌కు గెలుపుకు కేవలం 2 పరుగులు అవసరమై ఉండగా, చేతిలో ఇంకా ఐదు వికెట్లు ఉన్నాయి. ఛేత్రి మొదటి బంతిని డాట్ బాల్‌గా వేసి, తరువాత వరుసగా మూడు వికెట్లు తీసి [[Hat-trick (cricket)|హ్యాట్రిక్]] సాధించింది. ఆ తరువాత ఒక వైడ్ ఇచ్చి, మిగతా రెండు బంతుల్లో మరో రెండు వికెట్లు తీసింది. ఆమె బౌలింగ్ గణాంకాలు 3-0-12-5గా నిలిచాయి. ఈ ప్రదర్శనకు గాను ఆమెకు “ప్లేయర్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్” అవార్డు లభించింది. రెండు జట్లు 79 పరుగులకే సమంగా నిలవడంతో మ్యాచ్ బౌల్-అవుట్ కు వెళ్లి, అందులో నేపాల్ విజయం సాధించింది.<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="tht 2009-07-05b">{{cite news |last1=Singh |first1=Rishi |title=Rubina bowls Nepal to thrilling win |url=https://thehimalayantimes.com/sports/rubina-bowls-nepal-to-thrilling-win |access-date=27 April 2022 |work=The Himalayan Times |date=5 July 2009 |language=en}}</ref> ఈ హ్యాట్రిక్ నేపాల్ తరఫున ఏ రూపంలోనైనా అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో నమోదైన తొలి హ్యాట్రిక్‌గా నిలిచింది.<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="tht 2009-07-05b"/> 2012లో ఆమె [[నేరీ థాపా]] స్థానంలో నేపాల్ మహిళల జాతీయ జట్టు కెప్టెన్‌గా నియమితులైంది. అదే సంవత్సరం జరిగిన 2012 మహిళల ట్వంటీ20 ఆసియా కప్ లో ఆమె తొలిసారి నేపాల్ జట్టుకు నాయకత్వం వహించింది.<ref name='CN'>{{cite web | url=http://www.cricnepal.com/players/rubina-chhetri | title=Rubina Chhetri | work=cricnepal.com | accessdate=19 March 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170320053320/http://www.cricnepal.com/players/rubina-chhetri | archive-date=20 మార్చి 2017 | url-status=dead}}</ref> 2019 జనవరి 12న, [[థాయ్‌లాండ్ మహిళల టీ20 స్మాష్]] టోర్నమెంట్‌లో జరిగిన నేపాల్ జట్టు తొలి మహిళల ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ (WT20I) మ్యాచ్‌లో, [[China women's national cricket team|చైనా]] జట్టుపై ఛేత్రి అరంగేట్రం చేయడంతో పాటు జట్టుకు కెప్టెన్‌గా కూడా వ్యవహరించింది. ఆ మ్యాచ్‌లో నేపాల్ 10 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది.<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/19111/scorecard/1171347/china-women-vs-nepal-women-group-a-thailand-womens-t20-smash-2018-19|title=China vs. Nepal |accessdate=24 February 2019|work=ESPN Cricinfo}}</ref> ఛేత్రి [[Thailand|థాయ్‌లాండ్]]లోని [[బ్యాంకాక్]] లో నిర్వహించిన 2019 ICC మహిళల క్వాలిఫైయర్ ఆసియా టోర్నమెంట్‌లో కూడా నేపాల్‌కు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. ఈ టోర్నమెంట్ 2019 ICC మహిళల వరల్డ్ ట్వంటీ 20 క్వాలిఫైయర్, 2020 మహిళల క్రికెట్ ప్రపంచ కప్ క్వాలిఫైయర్ ఆసియా ప్రాంత అర్హత పోటీగా నిర్వహించబడుతుంది. ఇందులో అగ్రస్థానంలో నిలిచిన జట్టు ఆ రెండు తదుపరి అర్హత టోర్నమెంట్‌లకు ప్రవేశం పొందింది.<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1056731 |title=ICC Women’s T20 World Cup Qualifier – Asia 2019 set to begin in Bangkok |work=International Cricket Council |access-date=24 February 2019}}</ref> 2019 ఫిబ్రవరి 27న జరిగిన ఆసియా అర్హత పోటీల చివరి రౌండ్ మ్యాచ్‌లో, ఛేత్రి [[Kuwait women's national cricket team|కువైట్]] జట్టుపై హ్యాట్రిక్ సాధించి “ప్లేయర్ ఆఫ్ ది మ్యాచ్”గా నిలిచింది.<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Kuwait Women vs Nepal Women 20th Match 2018/19 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-wc-asia-qlf-2018-19-1172903/kuwait-women-vs-nepal-women-20th-match-1172929/full-scorecard |access-date=21 June 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.onlinekhabar.com/nepal-win-over-kuwait-with-captains-hat-trick-in-womens-t20-qualifier.html |title=Nepal win over Kuwait with captain's hat trick in Women’s T20 Qualifier |accessdate=21 June 2022 | work=Online Khabar |date=27 February 2019 |language=en}}</ref><ref name="mr 2019-02-27">{{cite news |title=Nepal beats Kuwait but fails to reach qualifiers of ICC Women World Cup Cricket |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/archive/60237/Nepal-beats-Kuwait-but-fails-to-reach-qualifiers-of-ICC-Women-World-Cup-Cricket |access-date=21 June 2022 |work=myRepública |date=27 February 2019 |language=en |archive-date=7 జూన్ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607225232/https://myrepublica.nagariknetwork.com/archive/60237/Nepal-beats-Kuwait-but-fails-to-reach-qualifiers-of-ICC-Women-World-Cup-Cricket |url-status=dead }}</ref> ఇది మహిళల ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో నేపాల్ తరఫున నమోదైన తొలి హ్యాట్రిక్‌గా నిలిచింది.<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/hat-trick-heroes-first-to-take-a-t20i-hat-trick-from-each-team/ |title=Hat-trick heroes: First to take a T20I hat-trick from each team |work=Women's CricZone |accessdate=11 June 2020 |archive-date=28 జనవరి 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128170812/https://www.womenscriczone.com/hat-trick-heroes-first-to-take-a-t20i-hat-trick-from-each-team/ |url-status=dead }}</ref> నేపాల్ జట్టు ఈ టోర్నమెంట్‌లో [[Thailand women's national cricket team|థాయ్‌లాండ్]] తర్వాత రెండో స్థానంలో నిలిచింది.<ref name="tkp 2019-02-28">{{cite news |title=Skipper Chhetri makes Nepal’s exit memorable |url=https://kathmandupost.com/sports/2019/02/28/skipper-chhetri-makes-nepals-exit-memorable |access-date=28 April 2022 |work=The Kathmandu Post |date=28 February 2019 |language=en}}</ref> 2020 సెప్టెంబరులో, క్రికెట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ నేపాల్ (CAN) మహిళా అభ్యర్థుల కోసం తమ తొలి కేంద్ర ఒప్పందాలను ప్రకటించింది. ఛేత్రి “A” కేటగిరీలో ఒప్పందం పొందిన ఆరుగురు మహిళా క్రికెటర్లలో ఒకరిగా నిలిచింది. ఈ సందర్భంగా ఆమె ఖాట్మండు పోస్ట్‌తో మాట్లాడుతూ, “ఈ ఒప్పందం చాలా కాలం క్రితమే రావాల్సింది. అయినప్పటికీ ఆలస్యమైనా రావడం మంచిదే” అని వ్యాఖ్యానించింది..<ref name="tkp 2020-">{{cite news |last1=Oli |first1=Prajwal |title=Cricket governing body announces central contracts for players, but gender pay gap is huge |url=https://kathmandupost.com/cricket/2020/09/24/cricket-governing-body-announces-central-contracts-for-players-but-gender-pay-gap-is-huge |access-date=29 April 2022 |work=The Kathmandu Post |date=24 September 2020 |language=en}}</ref> 2021 అక్టోబరులో, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లో నిర్వహించిన 2021 ICC మహిళల T20 ప్రపంచ కప్ ఆసియా క్వాలిఫైయర్ టోర్నమెంట్‌కు నేపాల్ జట్టుకు ఛేత్రిని కెప్టెన్‌గా నియమించారు.<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-squad-announced-for-womens-t20-world-cup-asia-qualifiers-in-uae/|title=Nepal squad announced for Women's T20 World Cup Asia qualifiers in UAE|work=Czarsportz|access-date=27 October 2021}}</ref> ఆ టోర్నమెంట్‌కు ముందు, ఖతార్‌లో జరిగిన మూడు మ్యాచ్‌ల ద్వైపాక్షిక సిరీస్లో ఖతార్ జట్టుపై అద్భుత ప్రదర్శన చేసి “ప్లేయర్ ఆఫ్ ది సిరీస్” అవార్డు గెలుచుకుంది.<ref name="wcz 2021-11-18">{{cite web |author1=Women's CricZone Staff |title=Nepal whitewash Qatar 3-0 with huge win in final T20I |url=https://www.womenscriczone.com/nepal-whitewash-qatar-3-0-with-huge-win-in-final-t20i |website=Women's CricZone |access-date=28 April 2022 |language=en |date=18 November 2021 |archive-date=26 ఏప్రిల్ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426002804/https://www.womenscriczone.com/nepal-whitewash-qatar-3-0-with-huge-win-in-final-t20i |url-status=dead }}</ref> 2022 మే ప్రారంభంలో, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్‌లోని దుబాయ్ లో ప్రైవేటుగా నిర్వహించిన 2022 ఫెయిర్‌బ్రేక్ ఇన్విటేషనల్ T20 టోర్నమెంట్‌లో ఛేత్రి బార్మీ ఆర్మీ జట్టు తరఫున రెండు మ్యాచ్‌లు ఆడింది.<ref name="tn 2022-05-03">{{cite news|last1=Radley|first1=Paul|title=FairBreak Invitational 'about bringing different people from women’s cricket together'|url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2022/05/03/fairbreak-invitational-about-bringing-different-people-from-womens-cricket-together/|access-date=30 May 2022|work=[[The National (Abu Dhabi)]]|date=3 May 2022|language=en}}</ref><ref name="espn profile">{{cite web |title=Rubina Chhetry profile and biography, stats, records, averages, photos and videos |url=https://www.espncricinfo.com/player/rubina-chhetry-500726 |website=ESPNcricinfo |access-date=30 May 2022}}</ref> అదే నెల రెండో భాగంలో, నేపాల్‌లోని [[కీర్తిపూర్]] లో ఉన్న త్రిభువన్ విశ్వవిద్యాలయ అంతర్జాతీయ క్రికెట్ మైదానం లో ఉగాండా జట్టుతో జరిగిన ఐదు మ్యాచ్‌ల ద్వైపాక్షిక మహిళల టీ20 అంతర్జాతీయ సిరీస్లో నేపాల్ జట్టుకు ఆమె కెప్టెన్‌గా వ్యవహరించింది.<ref name="ok 2022-05-23">{{cite news |last1=Dahal |first1=Namita |title=Nepal women's cricket team's loss of Uganda series: Captain Rubina Chhetry points out 5 reasons - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-womens-cricket-losing-uganda.html |access-date=30 May 2022 |work=[[Online Khabar]] |date=23 May 2022}}</ref> ఆ సిరీస్‌ను ఉగాండా 3–2 తేడాతో గెలుచుకుంది.<ref name="ok 2022-05-23" /> ఛేత్రి అత్యుత్తమ ప్రదర్శన మూడో మ్యాచ్‌లో కనిపించింది. ఆమె 15 బంతుల్లో అజేయంగా 18 పరుగులు చేసి, బౌలింగ్‌లో 1/15 గణాంకాలు నమోదు చేసింది.<ref name="espn wt20i stats">{{cite web |title=All-round records {{!}} Women's Twenty20 Internationals {{!}} Cricinfo Statsguru |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/500726.html?class=10;template=results;type=allround;view=match |website=ESPNcricinfo |access-date=30 May 2022}}</ref> అయితే ఆ మ్యాచ్‌లో కూడా ఉగాండా ఆరు వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది.<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Nepal Women vs Uganda Women 3rd T20I 2022 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/uganda-women-in-nepal-2022-1314895/nepal-women-vs-uganda-women-3rd-t20i-1314899/full-scorecard |access-date=30 May 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> ==మైదానం వెలుపల== ===ఇతర క్రీడలు=== ఛేత్రి టేబుల్ టెన్నిస్, వాలీబాల్ క్రీడల్లో కూడా అత్యున్నత స్థాయిలో నేపాల్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించింది.<ref name="fc 2019-01-08"/> ===వృత్తి జీవితం=== 2010ల మధ్యకాలంలో, ఛేత్రి, ఆమె సోదరుడు కలిసి ఝాపాలో ఒక క్రికెట్ అకాడమీని ప్రారంభించారు.<ref name="fc 2017-08-07"/> == మూలాలు == {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== * {{Cricinfo}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Chhetry, Rubina}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[Category:నేపాలీ మహిళా క్రికెటర్లు]] [[Category:2010 ఆసియా క్రీడల్లో క్రికెటర్లు]] [[Category:2014 ఆసియా క్రీడల్లో క్రికెటర్లు]] [[Category:1993 జననాలు]] [[Category:ఆసియా క్రీడల్లో నేపాల్ తరఫున క్రికెటర్లు]] [[Category:నేపాల్ మహిళల ట్వంటీ20 అంతర్జాతీయ క్రికెటర్లు]] [[Category:దక్షిణాసియా క్రీడల్లో నేపాల్‌కు కాంస్య పతక విజేతలు]] [[Category:దక్షిణాసియా క్రీడల్లో క్రికెట్ పతక విజేతలు]] [[Category:మహిళా క్రికెట్ కెప్టెన్లు]] 6a9rd6sffho7wjeb7qbjwxv1gtb0rwb 14 495799 4991337 4991019 2026-10-29T14:01:01Z Chaduvari 97 వివరణ సవరణ 4991337 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:వికీపీడియా నిర్వహణ]] [[వర్గం:తొలగించవలసిన పేజీలు]] తొలగించడానికి సిద్ధంగా ఉన్న వర్గాలు ఈ వర్గంలో ఉంటాయి. ట్వింకిల్‌లో CSD అంశం ద్వారా ఖాళీ వర్గాన్ని తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించినపుడు, {{Template link|Db-c1}} లేదా {{Template link|Db-c4}} అనే మూసలను ఆ వర్గం పేజీలో చేరుస్తుంది. అపుడు ఆ వర్గం పేజీ ఈ వర్గం లోకి చేరుతుంది. నిర్వాహకులకు: ఇందులో ఉండేవన్నీ ఖాళీ వర్గాలే, సత్వర తొలగింపుకు ప్రతిపాదించబడినవే కాబట్టి వాటిని తొలగించవచ్చు. వర్గం సరైనదైతే, ఆ వర్గం ఏ వ్యాసానికి సరిపోతుందో పరిశీలించి ఆ వ్యాసంలో చేర్చండి. అలా కుదరని పక్షంలో తొలగించాలి. కొంతమంది అనామక వాడుకరులు, కొత్త సభ్యులు వ్యాసంలో పొరపాటున కొన్ని వర్గాలను తొలగించవచ్చు. పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకోవాలి. 849seeiqf0vbvvhtspg593s3krz0emb 0 495821 4991478 4849875 2026-10-29T22:33:19Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991478 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = మెఘ్నా నది | native_name = {{native name|bn|মেঘনা}} | name_other = దిగువ మెఘ్నా | image = Bangladesh LOC 1996 map.jpg | image_caption = | source1_location = [[చాంద్‌పూర్ జిల్లా]] (పద్మా నది, ఎగువ మెఘ్నా సంగమం) | source1_coordinates = {{coord|23|13|11.1792|N|90|37|49.5708|E}} | source1_elevation = {{cvt|0.5|m|abbr=on}} | mouth_location = [[బంగాళాఖాతం]] | mouth_coordinates = {{coord|22|0|46.7064|N|90|51|34.848|E}} | mouth_elevation = {{cvt|0|m|abbr=on}} | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[బంగ్లాదేశ్]] | tributaries_left = ఎగువ మెఘ్నా | tributaries_right = [[పద్మా నది]] | length_km = 130 | length_ref = <ref name="Ganga (Ganges)-Brahmaputra">{{cite web |url=https://www.riversnetwork.org/V1/index.php/component/content/?view=article&id=57&catid=219&Itemid=179 |title=Ganga (Ganges)-Brahmaputra}}</ref> | discharge1_location = ముఖద్వారానికి సమీపంలో | discharge1_avg = (కాలం: 1971–2000) {{cvt|40,974.1|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge2_location = [[చాంద్‌పూర్ జిల్లా]] | discharge2_avg = (కాలం: 1971–2000) {{cvt|40,532.9|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge2_max = {{cvt|160,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | discharge2_min = {{cvt|10,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}} | river_system = '''[[గంగా నది]]''' | basin_size_km2 = 1,578,050.1 | basin_size_ref = <ref name="Ganga (Ganges)-Brahmaputra" /> }} '''మెఘ్నా నది''' (బెంగాలీ: {{lang|bn|মেঘনা}}; ''మేఘ్నా'') [[బంగ్లాదేశ్]]లోని ప్రధాన నదులలో ఒకటి.<ref name=Banglapedia>{{cite book |author=Masud Hasan Chowdhury |chapter=Meghna River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meghna_River |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |year=2012 |edition=Second |access-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209045151/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meghna_River |archive-date=9 ఫిబ్రవరి 2017 |url-status=dead}}</ref> ఇది భూమిపై అతిపెద్ద డెల్టా అయిన [[గంగా డెల్టా]]ను ఏర్పరచే మూడు ప్రధాన నదులలో ఒకటి. ఈ డెల్టా విస్తరించి [[బంగాళాఖాతం]]లో కలుస్తుంది. మెఘ్నా నది సుర్మా-మెఘ్నా నదీ వ్యవస్థలో భాగం. ఇది [[బంగ్లాదేశ్]]లోని [[కిశోర్‌గంజ్ జిల్లా]]లో, [[భైరబ్ బజార్]] పట్టణానికి ఎగువన, [[సుర్మా నది]], [[కుషియారా నది]]ల సంగమం ద్వారా ఏర్పడుతుంది. ఈ రెండు నదులు భారతదేశం తూర్పు పర్వత ప్రాంతాలలో ఉద్భవించే [[బరక్ నది]] నుండి ఏర్పడినవి. మెఘ్నా నది [[చాంద్‌పూర్ జిల్లా]]లో తన ప్రధాన ఉపనది అయిన [[పద్మా నది]]తో సంగమిస్తుంది. మెఘ్నా యొక్క ఇతర ముఖ్య ఉపనదులలో [[ధలేశ్వరి నది]], [[గుమ్టి నది]], [[ఫెని నది]] ఉన్నాయి. ఈ నది [[భోలా జిల్లా]] వద్ద [[బంగాళాఖాతం]]లో కలుస్తుంది. అక్కడ ఇది [[టెటులియా నది|టెటులియా (ఇల్షా)]], షాహ్‌బాజ్‌పూర్, హాటియా, బామ్ని అనే నాలుగు ప్రధాన ముఖద్వారాల ద్వారా సముద్రంలో ప్రవేశిస్తుంది.<ref name=":0">{{Cite web |title=Meghna River |url=https://www.britannica.com/place/Meghna-River |access-date=2025-05-12 |website=Encyclopaedia Britannica |language=en}}</ref> [[File:Boat in meghna river.JPG|thumb|మెఘ్నా నదిలో పడవ]] == ఎగువ మెఘ్నా == === ప్రవాహం === మెఘ్నా నది భారతదేశం తూర్పు పర్వత ప్రాంతాలలో ఉద్భవించే [[సుర్మా నది]], [[కుషియారా నది]]ల సంగమం ద్వారా ఏర్పడుతుంది. [[చాంద్‌పూర్ జిల్లా]] వరకు ఈ నదిని జలవిజ్ఞాన పరంగా '''ఎగువ మెఘ్నా''' (Upper Meghna) అని పిలుస్తారు. [[పద్మా నది]] ఇందులో కలిసిన తరువాత దీనిని '''దిగువ మెఘ్నా''' (Lower Meghna) అని వ్యవహరిస్తారు. {{Infobox river | name = ఎగువ మెఘ్నా ({{lang|bn|মেঘনা নদী}}) | name_other = బరక్, సుర్మా, కుషియారా, కల్నీ | image = MeghnaRiver.jpg | image_caption = వంతెన నుండి కనిపించే మెఘ్నా నది దృశ్యం | source1_location = కల్నీ, ఘోరౌత్రా నదుల సంగమం | source1_coordinates = {{coord|24|9|16.902|N|90|59|9.8376|E}} | source1_elevation = {{cvt|1|m|abbr=on}} | mouth_location = [[చాంద్‌పూర్ జిల్లా]] | mouth_coordinates = {{coord|23|15|19.4112|N|90|38|41.892|E}} | mouth_elevation = {{cvt|0.5|m|abbr=on}} | subdivision_type1 = దేశం | subdivision_name1 = [[బంగ్లాదేశ్]] | tributaries_left = [[కుషియారా నది|కల్నీ]], [[గుమ్టి నది]], [[టిటాస్ నది]] | tributaries_right = [[ధాను నది|ఘోరౌత్రా]], [[పాత బ్రహ్మపుత్ర నది]], [[ధలేశ్వరి నది]] | length_km = 140 | length_ref = (ఎగువ మెఘ్నా–కల్నీ–కుషియారా–బరక్ మొత్తం పొడవు 1,040 కి.మీ.)<ref name="Ganga (Ganges)-Brahmaputra" /> | discharge1_location = [[చాంద్‌పూర్ జిల్లా]] | discharge1_avg = (కాలం: 1971–2000) {{cvt|5,603.2|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Ganga (Ganges)-Brahmaputra" /> | discharge2_location = [[భైరబ్ బజార్]] | discharge2_avg = (కాలం: 1984–2012) {{cvt|5,486|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Environmental Research Letters">{{cite journal |journal=Environmental Research Letters |doi=10.1088/1748-9326/ac8ca1 |last1=Gädeke |first1=Anne |last2=Wortmann |first2=Michel |last3=Menz |first3=Christoph |last4=Islam |first4=Saiful |last5=Masood |first5=Muhammad |last6=Krysanova |first6=Valentina |last7=Lange |first7=Stefan |last8=Hattermann |first8=Fred Fokko |title=Climate impact emergence and flood peak synchronization projections in the Ganges, Brahmaputra and Meghna basins under CMIP5 and CMIP6 scenarios |date=2022 |volume=17 |number=9 |bibcode=2022ERL....17i4036G |doi-access=free}}</ref> | discharge2_max = {{cvt|13,000|m3/s|cuft/s|abbr=on}}<ref name="Environmental Research Letters" /> | progression = మెఘ్నా (దిగువ మెఘ్నా) → [[బంగాళాఖాతం]] | river_system = '''[[గంగా నది]]''' | basin_size_km2 = 85,401.1 | basin_size_ref = <ref name="Ganga (Ganges)-Brahmaputra" /> }} ములాధులి వద్ద ([[బరిసాల్ జిల్లా]]) సుర్మా నది నుండి విడిపోయే సఫిపూర్ నది దక్షిణ బెంగాల్‌లోని ప్రధాన నదులలో ఒకటిగా ఏర్పడుతుంది. సుమారు 1.5 కిలోమీటర్ల వెడల్పు కలిగిన ఈ నది దేశంలోని అత్యంత వెడల్పైన నదులలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.{{citation needed|date=June 2007}} [[బ్రాహ్మణ్‌బారియా జిల్లా]]లోని చాటల్పార్ వద్ద [[టిటాస్ నది]] మెఘ్నా నుండి విడిపోతుంది. ఈ నది సుమారు {{convert|150|mi|km|order=flip}} దూరం వరకు రెండు పెద్ద వంపులు తిరిగి, [[నబీనగర్ ఉపజిలా]] సమీపంలో మళ్లీ మెఘ్నాలో కలుస్తుంది. టిటాస్ నది ఒకే ప్రవాహంగా ప్రారంభమైనప్పటికీ, తరువాత రెండు వేర్వేరు ప్రవాహాలుగా విడిపోయి కొంత దూరం ప్రయాణించిన తరువాత తిరిగి కలుస్తుంది.{{Citation needed|date=October 2016}} ([[కుమిల్లా జిల్లా]])లోని దౌద్‌కాంది వద్ద మెఘ్నా నదిలో [[గుమ్టి నది]] కలుస్తుంది. దీనివల్ల మెఘ్నా నదిలోని నీటి ప్రవాహం గణనీయంగా పెరుగుతుంది. మెఘ్నా, గుమ్టి నదులపై నిర్మించిన జంట వంతెనలు బంగ్లాదేశ్‌లోని అతిపెద్ద వంతెనలలో రెండుగా ఉన్నాయి. చాంద్‌పూర్‌కు చేరుకునే ముందు మెఘ్నా నది [[ధలేశ్వరి నది]] ద్వారా మరింత బలపడుతుంది. అనంతరం [[చాంద్‌పూర్ జిల్లా]]లో [[గంగా నది]] యొక్క అతిపెద్ద శాఖ అయిన [[పద్మా నది]], అలాగే [[బ్రహ్మపుత్ర నది]] యొక్క అతిపెద్ద శాఖ అయిన [[జమునా నది (బంగ్లాదేశ్)|జమునా నది]] మెఘ్నాలో కలుస్తాయి. ఈ సంగమం తరువాత ఏర్పడే ప్రవాహాన్ని '''దిగువ మెఘ్నా''' (Lower Meghna) అని పిలుస్తారు. చాంద్‌పూర్ తరువాత పద్మా, జమునా, మెఘ్నా నదుల సంయుక్త ప్రవాహం దాదాపు సరళ రేఖలో [[బంగాళాఖాతం]] వైపు సాగుతుంది. ఈ ప్రవాహం మధ్య మధ్యలో పగ్లీ, కటాలియా, ధోనగోడా, మత్లాబ్, ఉధమోది వంటి అనేక ఉపప్రవాహాలుగా విడిపోయి, తరువాత దిగువ ప్రాంతాలలో మళ్లీ మెఘ్నా నదిలో కలుస్తుంది.<ref name=":0" /> [[భోలా జిల్లా]] సమీపంలో, బంగాళాఖాతంలో కలిసే ముందు, ఈ నది మళ్లీ రెండు ప్రధాన ప్రవాహాలుగా విడిపోతుంది. ఈ రెండు ప్రవాహాలు ప్రధాన భూభాగం నుండి ఒక ద్వీపాన్ని వేరు చేస్తాయి. పశ్చిమ ప్రవాహాన్ని '''ఇల్షా''' (Ilsha) అని, తూర్పు ప్రవాహాన్ని '''బామ్ని''' (Bamni) అని పిలుస్తారు. ఈ రెండు ప్రవాహాలు కలిసి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద డెల్టా అయిన '''[[గంగా డెల్టా]]'''ను ఏర్పరుస్తాయి.<ref name=":0" /> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[బంగ్లాదేశ్ నదుల జాబితా]] == మూలాలు == {{Reflist}} {{Commons category}} {{coord|22|38|35|N|90|48|57|E|type:waterbody_region:BD_dim:300km|display=title}} [[వర్గం:బంగ్లాదేశ్ నదులు]] [[వర్గం:బంగాళాఖాతం]] [[వర్గం:గంగా నది శాఖలు]] [[వర్గం:గంగా పరీవాహక ప్రాంతం]] [[వర్గం:చిట్టగాంగ్ విభాగంలోని నదులు]] ac63u0b4qgb85qhp280ompug88g98o0 0 496022 4991548 4989002 2026-10-30T04:14:41Z Muralikrishna m 106628 4991548 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = జోగెన్ చౌధురి | image = Jogen Chowdhury - Kolkata 2012-10-03 0468.JPG | image_size = 200px | caption = 2012లో కోల్‌కతాలోని అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో చౌధురి. | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1939|2|19}} | birth_place = ఫరీద్‌పూర్, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా | birth_name = | office = [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడు | term_start = 3 ఏప్రిల్ 2014 | term_end = 2 ఏప్రిల్ 2020 | constituency = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | party = [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] | occupation = చిత్రకారుడు | website = {{URL|http://www.jogenchowdhury.net/}} | awards = బంగ బిభూషణ్ (2012) | other_party = | education = [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]], గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్ }} '''జోగెన్ చౌధురి''' (1939 ఫిబ్రవరి 19 - 2026 అక్టోబరు 25) ఒక ప్రసిద్ధ భారతీయ చిత్రకారుడు. 21వ శతాబ్దపు భారతదేశపు ముఖ్యమైన చిత్రకారులలో ఒకరిగా ఈయన గుర్తింపు పొందారు. ఈయన [[శాంతినికేతన్|శాంతీనికేతన్]] లో నివసిస్తూ, పని చేస్తున్నారు. [[కోల్‌కతా]]<nowiki/>లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] నుండి పట్టభద్రులైన ఈయన, ఆ తర్వాత 1967లో [[పారిస్|పారిస్‌]]<nowiki/>లోని ఎకోల్ నేషనల్ సుపీరియర్ డెస్ బీక్స్-ఆర్ట్స్ లో చదువుకున్నారు. భారతదేశపు యువ కళాకారులను ఉత్తేజపరచడంలో ఈయనకు అపారమైన సహకారం ఉంది. పారిస్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత జోగెన్ చౌధురి తనదైన వ్యక్తిగత శైలిని సొంతం చేసుకున్నారు. ఈయన అత్యంత ప్రసిద్ధ చిత్రాలు సిరా (ఇంక్), జలవర్ణాలు (వాటర్ కలర్), పాస్టెల్ లలో ఉన్నాయి. ఈయన తైలవర్ణ (ఆయిల్) మాధ్యమంలో కూడా చిత్రాలు వేశారు. యుగాలుగా భారతీయ కళలో రంగులను మెరుగుపరచడానికి గీతలు, వాటి స్పర్శ లక్షణాలు ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా ఉన్నాయి. జోగెన్ చౌధురి గీతలలో నిపుణుడు. తన చిత్రాలలోని పాత్రల స్వభావాన్ని వంపుల ద్వారా వర్ణించడంలో ఈయన నైపుణ్యం సాధించారు. రూపాలను జాగ్రత్తగా వక్రీకరించడం ద్వారా ఈయన తన పురుషులు, స్త్రీల చిత్రాలలో వ్యంగ్యచిత్ర (క్యారికేచర్) రూపాన్ని ఇస్తారు. చిత్రాలలో రూపమే ఎల్లప్పుడూ అత్యంత ముఖ్యమైనది, కళాకారుడు వ్యక్తపరచాలనుకునే ప్రతిదానిని అది తెలియజేస్తుంది. ఈయన రంగులను రూపానికి ప్రాణం పోయడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఆర్. శివకుమార్ ఒక సారాంశంలో జోగెన్ రచనలను స్పష్టంగా వివరించారు: "జోగెన్ చౌధురి కళా హృదయం, లయ ప్రకృతి, పరిసరాలతో ఉన్న గాఢమైన అనుబంధం నుండి ఉద్భవించాయి. చౌధురి ఇటీవలి రచనలలో బట్టలు, దిండ్లు, సోఫాలు, మానవ శరీరం అంతర్గత అనుభవాలు ఒక వింత ప్రపంచాన్ని సృష్టించడానికి పరస్పరం ప్రతిబింబిస్తాయి. జ్ఞాపకాల స్థానభ్రంశం, వ్యక్తిగత అనుబంధాలు ఈయన మూలాల ప్రతీకాత్మక అస్పష్టతను పెంచుతాయి, ఈయన చిత్రాలను స్పష్టమైన సంకేతాల కంటే వివరించలేని అనుభవాలకు దగ్గరగా చేస్తాయి. కొన్ని రూపాల భంగిమలలో మనం జంతువుల స్పృహను అనుభవిస్తాము, మరికొన్నింటి పరిణతి చెందిన శరీర నిర్మాణంలో పండ్ల రసాన్ని ఆస్వాదిస్తాము. ఈ రూపాలు అలంకారిక సంకల్పం, వ్యక్తీకరణ వక్రీకరణల కలయిక ద్వారా రూపొందించబడ్డాయి, ఉద్వేగభరితమైన కామముతో నిండి ఉన్నాయి. చౌధురి కళ సూచనలతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది; మన జ్ఞానం, అనుభవం లేదా జ్ఞాపకాల నిధిని పక్కన పెట్టకుండా దీనిని అర్థం చేసుకోవాలి, కానీ దానిని తృణీకరించకుండా, దాని ఇంద్రియ విశేషాలను క్షీణింపజేయకుండా కథగా మార్చలేము."<ref>{{cite web |url=http://www.cimaartindia.com/artists.php?a=jogen-chowdhury |title=Jogen Chowdhury |work=Center of International Modern Art (CIMA) |access-date=24 March 2018 |archive-date=27 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227205758/http://www.cimaartindia.com/artists.php?a=jogen-chowdhury |url-status=dead }}</ref> == జీవిత చరిత్ర == === ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం === జోగెన్ 1939లో [[బంగ్లాదేశ్ చరిత్ర|బంగ్లాదేశ్‌]]<nowiki/>లోని ఫరీద్‌పూర్ జిల్లాకు చెందిన దహర్‌పరా గ్రామంలో జన్మించారు. ఈయన తండ్రి ప్రమథ నాథ్ చౌధురి ఒక బ్రాహ్మణ జమీందార్. జోగెన్ తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ కళాకారులు కావడం వల్ల వారి నుండి కళపై ఆసక్తిని పొందారు. ప్రమథ నాథ్ హిందూ పురాణ సంఘటనలు, పాత్రలపై ఆసక్తి కలిగి ఉండేవారు. ఆయన గ్రామ నాటకాల నుండి పలు పౌరాణిక దృశ్యాలను చిత్రించారు. వివిధ హిందూ దేవతల విగ్రహాలను కూడా చెక్కారు. జోగెన్ తల్లి అల్పన (రంగోలి) చిత్రాలలో నిపుణురాలు. జోగెన్ చౌధురి గ్రామీణ సంస్కృతి, వాతావరణంలో పుట్టి పెరిగారు. దేశ విభజనకు ముందే జోగెన్ తన తండ్రితో కలిసి [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] వచ్చారు; మిగిలిన కుటుంబ సభ్యులు విభజన తర్వాత 1948లో [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]]<nowiki/>కు మారారు. ఆ కుటుంబం ఈయన బాబాయి ఇంట్లో బస చేసింది. ఇక్కడే జోగెన్ తన మొదటి చిత్రాన్ని గోడపై వేశారు.<ref name="Palette Art Gallery">{{Cite web |url=http://www.paletteartgallery.com/artistbiography.asp?artistid=15 |title=The palette Art Gallery ''Jogen Chowdhury'''s biography and selected works |access-date=17 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023055612/http://www.paletteartgallery.com/artistbiography.asp?artistid=15 |archive-date=23 October 2008 |url-status=dead }}</ref> 1951లో, జోగెన్ కుటుంబం ఢాకూరియాలోని షహీద్ నగర్ కాలనీకి మారింది. జోగెన్ 1955లో కోల్‌కతాలోని గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్‌లో చేరారు, అక్కడి నుండి 1960 నాటికి పట్టభద్రులయ్యారు. ఈయన మొదటి ఉద్యోగం హౌరా జిల్లా పాఠశాలలో ఆర్ట్ టీచర్‌గా ప్రారంభమైంది. రెండేళ్ల తర్వాత 1962లో, కలకత్తాలోని హ్యాండ్లూమ్ బోర్డ్‌లో డిజైనర్‌గా నియమితులయ్యారు. === యువతరం === 1965లో, ఈయన పారిస్‌లోని ఎకోల్ డెస్ బీక్స్ ఆర్ట్స్‌లో, విలియం హేటర్స్ అటెలియర్ 17లో చదువుకోవడానికి వెళ్లారు. ఆ తర్వాత [[లండన్|లండన్‌]]<nowiki/>లో ఐదు నెలలు గడిపారు. ఈయన 1968 ప్రారంభంలో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లోని హ్యాండ్లూమ్ బోర్డ్‌లో టెక్స్‌టైల్ డిజైనర్‌గా నియమితులయ్యారు. 1970లో, ఈయన కలకత్తా పెయింటర్స్ గ్రూప్‌లో చేరారు. ఈయన మొదటి కవితల సంకలనం 'హృదోయ్ ట్రైన్ బెజే ఒథే' కూడా అదే సంవత్సరంలో ప్రచురితమైంది. [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని [[రాష్ట్రపతి భవన్]] ఆర్ట్ గ్యాలరీలో క్యూరేటర్‌గా చేరడానికి ఈయన 1972లో [[మద్రాస్]] హ్యాండ్లూమ్ బోర్డ్ ఉద్యోగాన్ని వదిలిపెట్టారు. ఈ కొత్త ఉద్యోగం కారణంగా, ఈయన న్యూఢిల్లీకి మారారు. [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని కొందరు ప్రముఖ చిత్రకారులతో కలిసి 1975లో న్యూఢిల్లీలో గ్యాలరీ 26, ఆర్టిస్ట్స్ ఫోరమ్‌ను స్థాపించారు. 1986లో, బాగ్దాద్‌లో జరిగిన 'ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఆర్ట్'లో జోగెన్ భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. === శాంతీనికేతన్ === 1987లో, జోగెన్ చౌధురి [[శాంతినికేతన్|శాంతీనికేతన్‌]]<nowiki/>లోని కళాభవన్ లో పెయింటింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరారు. తన అనేక చిత్రాలు, ప్రదర్శనలతో పాటు, ఈయన సమకాలీన కళపై విస్తృతంగా రాశారు. ఈయన పలు ప్రదర్శనలకు జ్యూరీ సభ్యునిగా కూడా నియమితులయ్యారు. == పురస్కారాలు, గౌరవాలు == * పారిస్ లో ప్రిక్స్ లీ ఫ్రాన్స్ డి లా జూన్ పెయింటింగ్ పురస్కారం (1966), * [[క్యూబా]]<nowiki/>లోని హవానా 2వ బైనాలేలో పురస్కారం (1986), * [[భోపాల్]] లో జరిగిన అంతర్జాతీయ ప్రింట్ బైనాలేలో పురస్కారం (1995), * [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం చే ప్రతిష్టాత్మక కాళిదాస్ సమ్మాన్ గౌరవం (2001), * రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డి.లిట్. (2010), * పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం చే బంగ బిభూషణ్ పురస్కారం (2012), * [[బంగ్లాదేశ్‌లో హిందూమతం|బంగ్లాదేశ్‌]]<nowiki/>లోని ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం చే జైనుల్ సమ్మాన్ గౌరవం (2016).<ref>{{Cite web|title=Jogen Chowdhury: Reverie and Reality - Announcements - e-flux|url=https://www.e-flux.com/announcements/278587/jogen-chowdhuryreverie-and-reality/#:~:text=He%20has%20been%20honoured%20with,)%20by%20Dhaka%20University,%20Bangladesh.|access-date=2022-01-21|website=www.e-flux.com|language=en}}</ref> == ప్రచురణలు == * ద ఆర్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా, బాసిల్ గ్రే, ఫైడాన్ ప్రెస్ (1981), * ఇమేజ్ అండ్ ఇమాజినేషన్, గీతి సేన్, మాపిన్ (1996), * జోగెన్ చౌధురి చిత్రకళ (బెంగాలీ), అరుణ్ సేన్ (1996), * ఇండియన్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్: పోస్ట్ ఇండిపెండెన్స్, వదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ (1997), * మేజర్ ట్రెండ్స్ IN ఇండియన్ ఆర్ట్, [[లలిత కళా అకాడమీ|లలిత్ కళా అకాడమీ]] (1997), * ద ఫ్లేమ్డ్ మోザాయిక్, ఇండియన్ కాంటెంపరరీ [[పెయింటింగ్]], నెవిల్లే తులి, HEART (1997), * డ్రీమ్స్ 1900–2000, లిన్ గామ్‌వెల్ ఎడిట్ చేసినది, కార్నెల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ (2000), * వెన్ వాజ్ మోడర్నిజం, గీతా కపూర్, |తులిక (2000), * ఇండియన్ ఆర్ట్, పార్థా మిట్టర్, ఆక్స్‌ఫర్డ్ (2001), * ఎ స్పెషల్ ఇష్యూ ఆన్ జోగెన్ చౌధురి (బెంగాలీ), నందిముఖ్ పబ్లికేషన్ (2002), * కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ ఆఫ్ బెంగాల్, మాపిన్ (2003), * ఇండియన్ ఆర్ట్: ఆన్ ఓవర్‌వ్యూ, గాయత్రీ సిన్హా ఎడిట్ చేసినది, రూపా & కో. (2003), * టెన్ కాంటెంపరరీ ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ (బెంగాలీ) ప్రతిక్షన్ (2003), * జోగెన్ చౌధురి ఎనిగ్మాటిక్ విజన్స్, గ్లెన్‌బర్రా ఆర్ట్ మ్యూజియం ప్రచురించినది, [[ముంబై]]<nowiki/>లోని పుండోల్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీలోని వదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, కోల్‌కతాలోని చిత్రకూట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ ప్రదర్శనల నుండి సేకరించిన రచనలు (2006)<ref>{{Cite web|title=Official Website of Jogen Chowdhury, Famous Artist, Famous Painter|url=https://www.jogenchowdhury.net/resume.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208212058/http://jogenchowdhury.net/resume.asp|url-status=dead|archive-date=8 February 2016|access-date=2022-01-21|website=www.jogenchowdhury.net}}</ref> * జో 2021, డెబోవాస ప్రచురించినది (సెప్టెంబర్, 2021) * జోగెన్ చౌధురి స్కెచ్‌బుక్ 1986–87, డెబోవాస ప్రచురించినది (ఫిబ్రవరి, 2023) * జోగెన్ చౌధురి స్కెచ్‌బుక్ 1962, డెబోవాస ప్రచురించినది (మార్చి, 2023) == రాజకీయ జీవితం == 2014లో, జోగెన్ చౌధురి తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నుండి [[రాజ్యసభ]] సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{cite web|title=Trinamool Congress wins four Rajya Sabha seats in West Bengal; Congress bags two in Assam, three in Andhra Pradesh|url=http://www.ndtv.com/article/india/trinamool-congress-wins-four-rajya-sabha-seats-in-west-bengal-congress-bags-two-in-assam-three-in-an-480705|publisher=[[NDTV]]|accessdate=8 February 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/jogen-chowdhury-prof |series=Profile |title=Jogen Chowdhury, Prof. |work=Indian Parliament}}</ref> ==మరణం== అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న 87ఏళ్ళ జోగెన్ చౌధరి [[కొలకత్తా]] లోని ఒక ప్రైవేటు హాస్పిటల్‌లో చికిత్స పొందుతూ ఆరోగ్య పరిస్థితి విషమించడంతో 2026 అక్టోబరు 25న మరణించాడు<ref>{{Citation|title=Shankar, Ravi, (7 April 1920–11 Dec. 2012), musician and composer; MP (Member of Rajya Sabha) India, since 1986|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u34450|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-10-26}}</ref>. == మూలాలు == {{Reflist}} * 2016 ఏప్రిల్ లో [[బెంగళూరు]]లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడర్న్ ఆర్ట్‌లో జోగెన్ చౌధురి కెరీర్ సింహావలోకన ప్రదర్శన [https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/a-retrospective-of-jogen-chowdhurys-career/articleshow/52429217.cms] * [https://jogenchowdhury.net/ జోగెన్ చౌధురి అధికారిక వెబ్‌సైట్] == బాహ్య లింకులు == * [http://osianama.com/mast-art-0000188 జోగెన్ చౌధురి కళాఖండాలు, పబ్లిక్ వేలం ధరలు, ఆర్థిక డేటా] * [http://www.saffronart.com/artists/jogen-chowdhury "జోగెన్ చౌధురి ప్రొఫైల్, ఇంటర్వ్యూ, కళాఖండాలు"] {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20190223154223/http://gallerienvya.com/ "గ్యాలరీ నవ్యా – కళాకారుడు/ అందరినీ వీక్షించండి/ జోగెన్ చౌధురి"] * [http://www.paletteartgallery.com/artists-list/artist-info/157 ది ప్యాలెట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ - జోగెన్ చౌధురి జీవిత చరిత్ర, ఎంపిక చేసిన రచనలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251210173141/http://www.paletteartgallery.com/artists-list/artist-info/157 |date=2025-12-10 }}. * [https://web.archive.org/web/20080919181127/http://www.cimaartindia.com/NewCima/Artists/JOGENCHOWDHURY.htm ది సీఐఎంఏ ఆర్ట్ గ్యాలరీ - జోగెన్ చౌధురి జీవిత చరిత్ర, ఎంపిక చేసిన రచనలు]. * [http://www.contemporaryindianart.com/jogen_chowdhury.htm కాంటెంపరరీ ఇండియన్ ఆర్ట్ - జోగెన్ చౌధురి జీవిత చరిత్ర, ఎంపిక చేసిన రచనలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118134440/http://www.contemporaryindianart.com/jogen_chowdhury.htm |date=18 November 2008 }}. * [http://www.artnet.com/artist/649507/jogen-chowdhury.html Artnet.com - జోగెన్ చౌధురి ఎంపిక చేసిన అమ్మకపు రచనలు]. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Chowdhury, Jogen}} [[వర్గం:కోల్‌కతా కళాకారులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1939 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ హిందువులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు]] 4i4kkrifh4p3nvozcssh2hi3qurmoct 4991549 4991548 2026-10-30T04:16:24Z Muralikrishna m 106628 4991549 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = జోగెన్ చౌధురి | image = Jogen Chowdhury - Kolkata 2012-10-03 0468.JPG | image_size = 200px | caption = 2012లో కోల్‌కతాలోని అకాడమీ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో చౌధురి. | birth_date = 1939 ఫిబ్రవరి 19 | birth_place = ఫరీద్‌పూర్, బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ, బ్రిటిష్ ఇండియా | birth_name = | office = [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడు | term_start = 3 ఏప్రిల్ 2014 | term_end = 2 ఏప్రిల్ 2020 | constituency = [[పశ్చిమ బెంగాల్]] | party = [[అఖిల భారత తృణమూల్ కాంగ్రెస్]] | occupation = చిత్రకారుడు | website = {{URL|http://www.jogenchowdhury.net/}} | awards = బంగ బిభూషణ్ (2012) | other_party = | education = [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]], గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్ |death_date=2026 అక్టోబరు 25}} '''జోగెన్ చౌధురి''' (1939 ఫిబ్రవరి 19 - 2026 అక్టోబరు 25) ఒక ప్రసిద్ధ భారతీయ చిత్రకారుడు. 21వ శతాబ్దపు భారతదేశపు ముఖ్యమైన చిత్రకారులలో ఒకరిగా ఈయన గుర్తింపు పొందారు. ఈయన [[శాంతినికేతన్|శాంతీనికేతన్]] లో నివసిస్తూ, పని చేస్తున్నారు. [[కోల్‌కతా]]<nowiki/>లోని [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] నుండి పట్టభద్రులైన ఈయన, ఆ తర్వాత 1967లో [[పారిస్|పారిస్‌]]<nowiki/>లోని ఎకోల్ నేషనల్ సుపీరియర్ డెస్ బీక్స్-ఆర్ట్స్ లో చదువుకున్నారు. భారతదేశపు యువ కళాకారులను ఉత్తేజపరచడంలో ఈయనకు అపారమైన సహకారం ఉంది. పారిస్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత జోగెన్ చౌధురి తనదైన వ్యక్తిగత శైలిని సొంతం చేసుకున్నారు. ఈయన అత్యంత ప్రసిద్ధ చిత్రాలు సిరా (ఇంక్), జలవర్ణాలు (వాటర్ కలర్), పాస్టెల్ లలో ఉన్నాయి. ఈయన తైలవర్ణ (ఆయిల్) మాధ్యమంలో కూడా చిత్రాలు వేశారు. యుగాలుగా భారతీయ కళలో రంగులను మెరుగుపరచడానికి గీతలు, వాటి స్పర్శ లక్షణాలు ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా ఉన్నాయి. జోగెన్ చౌధురి గీతలలో నిపుణుడు. తన చిత్రాలలోని పాత్రల స్వభావాన్ని వంపుల ద్వారా వర్ణించడంలో ఈయన నైపుణ్యం సాధించారు. రూపాలను జాగ్రత్తగా వక్రీకరించడం ద్వారా ఈయన తన పురుషులు, స్త్రీల చిత్రాలలో వ్యంగ్యచిత్ర (క్యారికేచర్) రూపాన్ని ఇస్తారు. చిత్రాలలో రూపమే ఎల్లప్పుడూ అత్యంత ముఖ్యమైనది, కళాకారుడు వ్యక్తపరచాలనుకునే ప్రతిదానిని అది తెలియజేస్తుంది. ఈయన రంగులను రూపానికి ప్రాణం పోయడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఆర్. శివకుమార్ ఒక సారాంశంలో జోగెన్ రచనలను స్పష్టంగా వివరించారు: "జోగెన్ చౌధురి కళా హృదయం, లయ ప్రకృతి, పరిసరాలతో ఉన్న గాఢమైన అనుబంధం నుండి ఉద్భవించాయి. చౌధురి ఇటీవలి రచనలలో బట్టలు, దిండ్లు, సోఫాలు, మానవ శరీరం అంతర్గత అనుభవాలు ఒక వింత ప్రపంచాన్ని సృష్టించడానికి పరస్పరం ప్రతిబింబిస్తాయి. జ్ఞాపకాల స్థానభ్రంశం, వ్యక్తిగత అనుబంధాలు ఈయన మూలాల ప్రతీకాత్మక అస్పష్టతను పెంచుతాయి, ఈయన చిత్రాలను స్పష్టమైన సంకేతాల కంటే వివరించలేని అనుభవాలకు దగ్గరగా చేస్తాయి. కొన్ని రూపాల భంగిమలలో మనం జంతువుల స్పృహను అనుభవిస్తాము, మరికొన్నింటి పరిణతి చెందిన శరీర నిర్మాణంలో పండ్ల రసాన్ని ఆస్వాదిస్తాము. ఈ రూపాలు అలంకారిక సంకల్పం, వ్యక్తీకరణ వక్రీకరణల కలయిక ద్వారా రూపొందించబడ్డాయి, ఉద్వేగభరితమైన కామముతో నిండి ఉన్నాయి. చౌధురి కళ సూచనలతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది; మన జ్ఞానం, అనుభవం లేదా జ్ఞాపకాల నిధిని పక్కన పెట్టకుండా దీనిని అర్థం చేసుకోవాలి, కానీ దానిని తృణీకరించకుండా, దాని ఇంద్రియ విశేషాలను క్షీణింపజేయకుండా కథగా మార్చలేము."<ref>{{cite web |url=http://www.cimaartindia.com/artists.php?a=jogen-chowdhury |title=Jogen Chowdhury |work=Center of International Modern Art (CIMA) |access-date=24 March 2018 |archive-date=27 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227205758/http://www.cimaartindia.com/artists.php?a=jogen-chowdhury |url-status=dead }}</ref> == జీవిత చరిత్ర == === ప్రారంభ జీవితం, విద్యాభ్యాసం === జోగెన్ 1939లో [[బంగ్లాదేశ్ చరిత్ర|బంగ్లాదేశ్‌]]<nowiki/>లోని ఫరీద్‌పూర్ జిల్లాకు చెందిన దహర్‌పరా గ్రామంలో జన్మించారు. ఈయన తండ్రి ప్రమథ నాథ్ చౌధురి ఒక బ్రాహ్మణ జమీందార్. జోగెన్ తల్లిదండ్రులు ఇద్దరూ కళాకారులు కావడం వల్ల వారి నుండి కళపై ఆసక్తిని పొందారు. ప్రమథ నాథ్ హిందూ పురాణ సంఘటనలు, పాత్రలపై ఆసక్తి కలిగి ఉండేవారు. ఆయన గ్రామ నాటకాల నుండి పలు పౌరాణిక దృశ్యాలను చిత్రించారు. వివిధ హిందూ దేవతల విగ్రహాలను కూడా చెక్కారు. జోగెన్ తల్లి అల్పన (రంగోలి) చిత్రాలలో నిపుణురాలు. జోగెన్ చౌధురి గ్రామీణ సంస్కృతి, వాతావరణంలో పుట్టి పెరిగారు. దేశ విభజనకు ముందే జోగెన్ తన తండ్రితో కలిసి [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] వచ్చారు; మిగిలిన కుటుంబ సభ్యులు విభజన తర్వాత 1948లో [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]]<nowiki/>కు మారారు. ఆ కుటుంబం ఈయన బాబాయి ఇంట్లో బస చేసింది. ఇక్కడే జోగెన్ తన మొదటి చిత్రాన్ని గోడపై వేశారు.<ref name="Palette Art Gallery">{{Cite web |url=http://www.paletteartgallery.com/artistbiography.asp?artistid=15 |title=The palette Art Gallery ''Jogen Chowdhury'''s biography and selected works |access-date=17 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023055612/http://www.paletteartgallery.com/artistbiography.asp?artistid=15 |archive-date=23 October 2008 |url-status=dead }}</ref> 1951లో, జోగెన్ కుటుంబం ఢాకూరియాలోని షహీద్ నగర్ కాలనీకి మారింది. జోగెన్ 1955లో కోల్‌కతాలోని గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్‌లో చేరారు, అక్కడి నుండి 1960 నాటికి పట్టభద్రులయ్యారు. ఈయన మొదటి ఉద్యోగం హౌరా జిల్లా పాఠశాలలో ఆర్ట్ టీచర్‌గా ప్రారంభమైంది. రెండేళ్ల తర్వాత 1962లో, కలకత్తాలోని హ్యాండ్లూమ్ బోర్డ్‌లో డిజైనర్‌గా నియమితులయ్యారు. === యువతరం === 1965లో, ఈయన పారిస్‌లోని ఎకోల్ డెస్ బీక్స్ ఆర్ట్స్‌లో, విలియం హేటర్స్ అటెలియర్ 17లో చదువుకోవడానికి వెళ్లారు. ఆ తర్వాత [[లండన్|లండన్‌]]<nowiki/>లో ఐదు నెలలు గడిపారు. ఈయన 1968 ప్రారంభంలో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లోని హ్యాండ్లూమ్ బోర్డ్‌లో టెక్స్‌టైల్ డిజైనర్‌గా నియమితులయ్యారు. 1970లో, ఈయన కలకత్తా పెయింటర్స్ గ్రూప్‌లో చేరారు. ఈయన మొదటి కవితల సంకలనం 'హృదోయ్ ట్రైన్ బెజే ఒథే' కూడా అదే సంవత్సరంలో ప్రచురితమైంది. [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని [[రాష్ట్రపతి భవన్]] ఆర్ట్ గ్యాలరీలో క్యూరేటర్‌గా చేరడానికి ఈయన 1972లో [[మద్రాస్]] హ్యాండ్లూమ్ బోర్డ్ ఉద్యోగాన్ని వదిలిపెట్టారు. ఈ కొత్త ఉద్యోగం కారణంగా, ఈయన న్యూఢిల్లీకి మారారు. [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]]<nowiki/>లోని కొందరు ప్రముఖ చిత్రకారులతో కలిసి 1975లో న్యూఢిల్లీలో గ్యాలరీ 26, ఆర్టిస్ట్స్ ఫోరమ్‌ను స్థాపించారు. 1986లో, బాగ్దాద్‌లో జరిగిన 'ఫెస్టివల్ ఆఫ్ ఆర్ట్'లో జోగెన్ భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు. === శాంతీనికేతన్ === 1987లో, జోగెన్ చౌధురి [[శాంతినికేతన్|శాంతీనికేతన్‌]]<nowiki/>లోని కళాభవన్ లో పెయింటింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరారు. తన అనేక చిత్రాలు, ప్రదర్శనలతో పాటు, ఈయన సమకాలీన కళపై విస్తృతంగా రాశారు. ఈయన పలు ప్రదర్శనలకు జ్యూరీ సభ్యునిగా కూడా నియమితులయ్యారు. == పురస్కారాలు, గౌరవాలు == * పారిస్ లో ప్రిక్స్ లీ ఫ్రాన్స్ డి లా జూన్ పెయింటింగ్ పురస్కారం (1966), * [[క్యూబా]]<nowiki/>లోని హవానా 2వ బైనాలేలో పురస్కారం (1986), * [[భోపాల్]] లో జరిగిన అంతర్జాతీయ ప్రింట్ బైనాలేలో పురస్కారం (1995), * [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం చే ప్రతిష్టాత్మక కాళిదాస్ సమ్మాన్ గౌరవం (2001), * రవీంద్ర భారతి విశ్వవిద్యాలయం నుండి గౌరవ డి.లిట్. (2010), * పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం చే బంగ బిభూషణ్ పురస్కారం (2012), * [[బంగ్లాదేశ్‌లో హిందూమతం|బంగ్లాదేశ్‌]]<nowiki/>లోని ఢాకా విశ్వవిద్యాలయం చే జైనుల్ సమ్మాన్ గౌరవం (2016).<ref>{{Cite web|title=Jogen Chowdhury: Reverie and Reality - Announcements - e-flux|url=https://www.e-flux.com/announcements/278587/jogen-chowdhuryreverie-and-reality/#:~:text=He%20has%20been%20honoured%20with,)%20by%20Dhaka%20University,%20Bangladesh.|access-date=2022-01-21|website=www.e-flux.com|language=en}}</ref> == ప్రచురణలు == * ద ఆర్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా, బాసిల్ గ్రే, ఫైడాన్ ప్రెస్ (1981), * ఇమేజ్ అండ్ ఇమాజినేషన్, గీతి సేన్, మాపిన్ (1996), * జోగెన్ చౌధురి చిత్రకళ (బెంగాలీ), అరుణ్ సేన్ (1996), * ఇండియన్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్: పోస్ట్ ఇండిపెండెన్స్, వదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ (1997), * మేజర్ ట్రెండ్స్ IN ఇండియన్ ఆర్ట్, [[లలిత కళా అకాడమీ|లలిత్ కళా అకాడమీ]] (1997), * ద ఫ్లేమ్డ్ మోザాయిక్, ఇండియన్ కాంటెంపరరీ [[పెయింటింగ్]], నెవిల్లే తులి, HEART (1997), * డ్రీమ్స్ 1900–2000, లిన్ గామ్‌వెల్ ఎడిట్ చేసినది, కార్నెల్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ (2000), * వెన్ వాజ్ మోడర్నిజం, గీతా కపూర్, |తులిక (2000), * ఇండియన్ ఆర్ట్, పార్థా మిట్టర్, ఆక్స్‌ఫర్డ్ (2001), * ఎ స్పెషల్ ఇష్యూ ఆన్ జోగెన్ చౌధురి (బెంగాలీ), నందిముఖ్ పబ్లికేషన్ (2002), * కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ ఆఫ్ బెంగాల్, మాపిన్ (2003), * ఇండియన్ ఆర్ట్: ఆన్ ఓవర్‌వ్యూ, గాయత్రీ సిన్హా ఎడిట్ చేసినది, రూపా & కో. (2003), * టెన్ కాంటెంపరరీ ఆర్టిస్ట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్ (బెంగాలీ) ప్రతిక్షన్ (2003), * జోగెన్ చౌధురి ఎనిగ్మాటిక్ విజన్స్, గ్లెన్‌బర్రా ఆర్ట్ మ్యూజియం ప్రచురించినది, [[ముంబై]]<nowiki/>లోని పుండోల్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, న్యూఢిల్లీలోని వదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, కోల్‌కతాలోని చిత్రకూట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ ప్రదర్శనల నుండి సేకరించిన రచనలు (2006)<ref>{{Cite web|title=Official Website of Jogen Chowdhury, Famous Artist, Famous Painter|url=https://www.jogenchowdhury.net/resume.asp|archive-url=https://web.archive.org/web/20160208212058/http://jogenchowdhury.net/resume.asp|url-status=dead|archive-date=8 February 2016|access-date=2022-01-21|website=www.jogenchowdhury.net}}</ref> * జో 2021, డెబోవాస ప్రచురించినది (సెప్టెంబర్, 2021) * జోగెన్ చౌధురి స్కెచ్‌బుక్ 1986–87, డెబోవాస ప్రచురించినది (ఫిబ్రవరి, 2023) * జోగెన్ చౌధురి స్కెచ్‌బుక్ 1962, డెబోవాస ప్రచురించినది (మార్చి, 2023) == రాజకీయ జీవితం == 2014లో, జోగెన్ చౌధురి తృణమూల్ కాంగ్రెస్ నుండి [[రాజ్యసభ]] సభ్యునిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{cite web|title=Trinamool Congress wins four Rajya Sabha seats in West Bengal; Congress bags two in Assam, three in Andhra Pradesh|url=http://www.ndtv.com/article/india/trinamool-congress-wins-four-rajya-sabha-seats-in-west-bengal-congress-bags-two-in-assam-three-in-an-480705|publisher=[[NDTV]]|accessdate=8 February 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/jogen-chowdhury-prof |series=Profile |title=Jogen Chowdhury, Prof. |work=Indian Parliament}}</ref> ==మరణం== అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న 87ఏళ్ళ జోగెన్ చౌధరి కొలకత్తాలోని ఒక ప్రైవేటు హాస్పిటల్‌లో చికిత్స పొందుతూ ఆరోగ్య పరిస్థితి విషమించడంతో 2026 అక్టోబరు 25న మరణించాడు.<ref>{{Citation|title=Shankar, Ravi, (7 April 1920–11 Dec. 2012), musician and composer; MP (Member of Rajya Sabha) India, since 1986|date=2007-12-01|url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u34450|work=Who Was Who|publisher=Oxford University Press|access-date=2026-10-26}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} * 2016 ఏప్రిల్ లో [[బెంగళూరు]]లోని నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ మోడర్న్ ఆర్ట్‌లో జోగెన్ చౌధురి కెరీర్ సింహావలోకన ప్రదర్శన [https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/a-retrospective-of-jogen-chowdhurys-career/articleshow/52429217.cms] * [https://jogenchowdhury.net/ జోగెన్ చౌధురి అధికారిక వెబ్‌సైట్] == బాహ్య లింకులు == * [http://osianama.com/mast-art-0000188 జోగెన్ చౌధురి కళాఖండాలు, పబ్లిక్ వేలం ధరలు, ఆర్థిక డేటా] * [http://www.saffronart.com/artists/jogen-chowdhury "జోగెన్ చౌధురి ప్రొఫైల్, ఇంటర్వ్యూ, కళాఖండాలు"] {{commons category}} * [https://web.archive.org/web/20190223154223/http://gallerienvya.com/ "గ్యాలరీ నవ్యా – కళాకారుడు/ అందరినీ వీక్షించండి/ జోగెన్ చౌధురి"] * [http://www.paletteartgallery.com/artists-list/artist-info/157 ది ప్యాలెట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ - జోగెన్ చౌధురి జీవిత చరిత్ర, ఎంపిక చేసిన రచనలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251210173141/http://www.paletteartgallery.com/artists-list/artist-info/157 |date=2025-12-10 }}. * [https://web.archive.org/web/20080919181127/http://www.cimaartindia.com/NewCima/Artists/JOGENCHOWDHURY.htm ది సీఐఎంఏ ఆర్ట్ గ్యాలరీ - జోగెన్ చౌధురి జీవిత చరిత్ర, ఎంపిక చేసిన రచనలు]. * [http://www.contemporaryindianart.com/jogen_chowdhury.htm కాంటెంపరరీ ఇండియన్ ఆర్ట్ - జోగెన్ చౌధురి జీవిత చరిత్ర, ఎంపిక చేసిన రచనలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118134440/http://www.contemporaryindianart.com/jogen_chowdhury.htm |date=18 November 2008 }}. * [http://www.artnet.com/artist/649507/jogen-chowdhury.html Artnet.com - జోగెన్ చౌధురి ఎంపిక చేసిన అమ్మకపు రచనలు]. {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Chowdhury, Jogen}} [[వర్గం:కోల్‌కతా కళాకారులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ హిందువులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:1939 జననాలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ హిందువులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు]] 5gpp69fbfdpbe083jqrpbw3kicfbn55 0 498887 4991217 4946372 2026-10-29T12:41:40Z RATHOD SRAVAN 112600 /* కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (CJP) స్థాపన */ 4991217 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = అభిజీత్ దీప్కే | image = | caption = | birth_date = | birth_place = [[పూణే]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | nationality = [[భారతీయుడు]] | education = బి.ఏ. (జర్నలిజం)<br>ఎం.ఎస్. (పబ్లిక్ రిలేషన్స్), బోస్టన్ విశ్వవిద్యాలయం | occupation = డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్ స్ట్రాటజిస్ట్, సామాజిక కార్యకర్త | known_for = 'కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ' (CJP) వ్యంగ్యాత్మక ఉద్యమ స్థాపన | political_party = ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (పూర్వ వాలంటీర్, 2020–2023) }} '''అభిజీత్ దీప్కే''' (Abhijit Dipke) [[భారతదేశం|భారతదేశానికి]] చెందిన ఒక ప్రముఖ డిజిటల్ కమ్యూనికేషన్ స్ట్రాటజిస్ట్, సామాజిక-రాజకీయ కార్యకర్త. ఆయన దేశంలోని నిరుద్యోగ యువత సమస్యలు, విద్యా వ్యవస్థలోని లోపాలను ఎత్తిచూపుతూ [[సోషల్ మీడియా]] వేదికగా ప్రారంభించిన వ్యంగ్యాత్మక రాజకీయ ఉద్యమం "[[కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ|కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ]]" (CJP) ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందారు.<ref name="youth_movement">"How a satirical internet trend turned into a massive youth movement in India", Indian Express, May 2026.</ref> == ప్రారంభ జీవితం విద్యాభ్యాసం == అభిజీత్ దీప్కే [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] పూణేలో జన్మించారు. ఆయన [[పూణే]] లో జర్నలిజంలో (పాత్రికేయ రంగం) డిగ్రీ పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత ఉన్నత చదువుల కోసం [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] వెళ్లి, ప్రసిద్ధ బోస్టన్ విశ్వవిద్యాలయం (Boston University) నుండి పబ్లిక్ రిలేషన్స్ (Public Relations) విభాగంలో మాస్టర్స్ డిగ్రీ సాధించారు. == కెరీర్ రాజకీయ వ్యూహాలు == అభిజీత్ డిజిటల్ మీడియా, రాజకీయ వ్యూహాల (Political Strategy) రంగంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నారు. ఆయన 2020 నుండి 2023 వరకు [[ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ]] (AAP) సోషల్ మీడియా విభాగంలో ఒక కీలక వాలంటీర్‌గా పనిచేశారు. ఆ సమయంలో పార్టీ డిజిటల్ ప్రచార కార్యక్రమాలలో భాగస్వామి అయ్యారు. == కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ (CJP) స్థాపన == 2026 మే నెలలో [[భారతదేశం]]లో నిరుద్యోగం, నీట్ (NEET) వంటి జాతీయ పరీక్షల పేపర్ లీకేజీల వివాదం తీవ్ర రూపం దాల్చిన సమయంలో [[సుప్రీంకోర్టు]] వ్యాఖ్యలకు నిరసనగా అభిజీత్ "[[కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ|కాక్రోచ్ జనతా పార్టీ"]] అనే వ్యంగ్య (Satirical) రాజకీయ విభాగాన్ని డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై ప్రారంభించారు.<ref name="cjp_origin">"The rise of Cockroach Janata Party: Satire as a tool of protest", The Hindu, June 2026.</ref> ఈ వినూత్న ఆలోచన దేశంలోని జెన్-జీ (Gen-Z) మరియు నిరుద్యోగ యువతను విపరీతంగా ఆకర్షించింది. కొద్ది రోజుల్లోనే ఇన్‌స్టాగ్రామ్, ఎక్స్ (ట్విట్టర్) వేదికల్లో ఈ ఉద్యమానికి లక్షలాది మంది మద్దతుదారులు చేరారు. యువతలో పెరుగుతున్న ఈ ఫ్రస్ట్రేషన్‌ను రాజకీయ ముఖచిత్రంపైకి తీసుకురావడంలో ఈ ప్రచారం విజయవంతమైంది. == వివాదాలు నిరసనలు == ఈ డిజిటల్ ఉద్యమం తీవ్రతను గమనించిన ప్రభుత్వం, జాతీయ భద్రత మరియు శాంతిభద్రతల కారణాలను చూపుతూ కాక్రోచ్ జనతా పార్టీకి చెందిన అధికారిక సోషల్ మీడియా ఖాతాలను నిలిపివేసింది (Withheld).<ref name="social_media_ban">"Government restricts CJP social media handles amid massive online protests", NDTV News, June 2026.</ref> [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లో చదువు ముగించుకుని 2026 జూన్ నెలలో ఆయన [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీ విమానాశ్రయం]] చేరుకున్నప్పుడు ఆయనను అరెస్ట్ చేసే అవకాశం ఉందనే వార్తలు సోషల్ మీడియాలో హల్చల్ చేశాయి. ఆ సమయంలో ఆయన భారత రాజ్యాంగ నిర్మాత డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ రాసిన పుస్తకాన్ని చేతిలో పట్టుకుని విమానాశ్రయం వెలుపలికి వచ్చి నిరసనను వ్యక్తం చేశారు. ప్రస్తుతం ఆయన విద్యాశాఖ మంత్రికి వ్యతిరేకంగా విద్యార్థుల హక్కుల కోసం డిజిటల్ ఉద్యమాలను నడిపిస్తున్నారు. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ సామాజిక కార్యకర్తలు]] [[వర్గం:రాజకీయ వ్యూహకర్తలు]] gwi3hdvixf5huehjbo3qzn2ql9jtc3g 0 500602 4991618 4942818 2026-10-30T06:55:33Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991618 wikitext text/x-wiki {{short description|భారతీయ న్యాయమూర్తి (1886–1967)}} {{infobox person | name = రాధాబినోద్ పాల్ | image = Radhabinod Pal 1947 extracted.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1886|01|27}} | birth_place = [[కుష్టియా జిల్లా|సలీంపూర్]], [[నదియా జిల్లా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/> (ప్రస్తుతం బంగ్లాదేశ్‌లోని [[కుష్టియా జిల్లా|కుష్టియా]]లో ఉంది)<ref name="banglapedia" /> | death_date = {{Death date and age|df=yes|1967|01|10|1886|01|27}} | death_place = [[కలకత్తా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], భారతదేశం<ref name="banglapedia"/> | resting_place = | occupation = [[న్యాయకోవిదుడు]] | known_for = [[ఇంటర్నేషనల్ మిలిటరీ ట్రిబ్యునల్ ఫర్ ది ఫార్ ఈస్ట్|టోక్యో ట్రయల్స్]] | education = {{ubl| [[రాజ్‌షాహి కాలేజ్]]|[[ప్రెసిడెన్సీ యూనివర్సిటీ, కోల్‌కతా]]|[[హజ్రా లా కాలేజ్]], [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]}} | awards = [[పద్మవిభూషణ్]] | signature = | signature_alt = | website = | spouse = {{marriage|నలిని బాలా పాల్|1907}} | children = 14 | relatives = [[సత్యబ్రత పాల్]] (మనవడు) [[దేబీ ప్రసాద్ పాల్]] (అల్లుడు) }}'''రాధాబినోద్ పాల్''' (27 జనవరి 1886 – 10 జనవరి 1967) ఒక భారతీయ న్యాయకోవిదుడు. ఆయన 1952 నుండి 1966 వరకు [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] అంతర్జాతీయ చట్ట కమిషన్ సభ్యుడిగా పనిచేశారు. [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో జరిగిన జపాన్ యుద్ధ నేరాల విచారణ కోసం ఏర్పాటు చేసిన ఇంటర్నేషనల్ మిలిటరీ ట్రిబ్యునల్ ఫర్ ది ఫార్ ఈస్ట్ ("టోక్యో ట్రయల్స్") కు నియమితులైన ముగ్గురు ఆసియా న్యాయమూర్తులలో పాల్ ఒకరు.<ref>{{cite book|title=Outlines of Bangladeshi Legal and Constitutional History|first=M.P.|last=Jain|year=2006 |edition=6th|publisher=Wadhwa & Co|place=Nagpur|isbn=978-81-8038-264-2}}</ref> ట్రిబ్యునల్‌లోని న్యాయమూర్తులందరిలో, నిందితులెవరూ దోషులు కారని వాదిస్తూ తీర్పునిచ్చిన ఏకైక న్యాయమూర్తి ఆయనే. యాసుకుని ఆలయం మరియు క్యోటో రియోజన్ గోకోకు ఆలయంలలో పాల్‌కు ప్రత్యేకంగా అంకితం చేయబడిన స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|title=Commentary on the Constitution of India|first=Durga Das|last=Basu|year=2007|edition=8th|publisher=Wadhwa & Co|place=Nagpur|isbn=978-81-8038-479-0}}</ref> == కెరీర్ == రాధాబినోద్ పాల్ 1886లో [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]లోని [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]]కి చెందిన నాటి ఉమ్మడి [[నదియా జిల్లా]]లోని సలీంపూర్ గ్రామంలో (ప్రస్తుత బంగ్లాదేశ్‌లోని కుష్టియా జిల్లా) ఒక బెంగాలీ హిందూ వైష్ణవ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన 1903లో ఎంట్రన్స్ పరీక్షను, 1905లో ఎఫ్.ఎ. పరీక్షను రాజ్‌షాహి కాలేజ్ నుండి అత్యుత్తమ మార్కులతో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. రాధాబినోద్ పాల్ కలకత్తాలోని ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్ నుండి గణితంలో బి.ఎ. ఆనర్స్ (1907), ఎం.ఎ. (1908) పట్టాలు పొందారు. 1911లో బి.ఎల్. డిగ్రీ పొందే ముందు ఆయన అలహాబాద్ అకౌంటెంట్ జనరల్ కార్యాలయంలో క్లర్క్‌గా పనిచేశారు. పాల్ తర్వాత మైమెన్‌సింగ్‌లోని ఆనంద మోహన్ కాలేజ్, మైమెన్‌సింగ్ లో గణిత ఉపన్యాసకుడిగా పనిచేశారు. బోధనతో పాటు మైమెన్‌సింగ్ బార్‌లో న్యాయవాద వృత్తిని కూడా చేపట్టారు. మైమెన్‌సింగ్‌లో ఉన్నప్పుడే, పాల్ కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎల్.ఎల్.ఎమ్. డిగ్రీ (1920) సాధించి తన న్యాయ అర్హతలను మరింత పెంచుకున్నారు. ఈ పరీక్షలో ఆయన ఫస్ట్ క్లాస్‌లో మొదటి స్థానంలో నిలిచారు. ఆ తర్వాత పాల్ హైకోర్టులో న్యాయవాద వృత్తిని కొనసాగించడానికి కలకత్తాకు మారారు.<ref name="banglapedia">{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pal,_Justice_Radhabinod|title=Pal, Justice Radhabinod|website=Banglapedia|access-date=22 May 2020}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆయన ప్రెసిడెన్సీ కాలేజ్, కలకత్తా (ప్రస్తుతం కోల్‌కతా), మరియు [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]] యొక్క న్యాయ విభాగంలో గణితం మరియు రాజ్యాంగ చట్టాన్ని అభ్యసించారు. 1922 నాటి ఇండియన్ ఇన్‌కమ్ టాక్స్ యాక్ట్ (భారతీయ ఆదాయపు పన్ను చట్టం) రూపకల్పనలో పాల్ కీలక పాత్ర పోషించారు.<ref>{{cite journal |last=Alexander |first=C.H. |date=July 1952 |title=International Law in India |journal=The International and Comparative Law Quarterly |volume=1 |issue=3 |pages=289–300 |doi=10.1093/iclqaj/1.Pt3.289 |issn=0020-5893}}</ref> [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ భారత ప్రభుత్వం]] 1927లో పాల్‌ను లీగల్ అడ్వైజర్ (న్యాయ సలహాదారు)గా నియమించింది. ఆయన 1923 నుండి 1936 వరకు కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం యొక్క లా కాలేజీలో ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. పాల్ 1941లో [[కలకత్తా హైకోర్టు]] న్యాయమూర్తిగా, 1944లో కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం వైస్-ఛాన్సలర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. 1946లో టోక్యో ట్రయల్స్‌లో న్యాయమూర్తుల ట్రిబ్యునల్ సభ్యుడిగా బ్రిటిష్ ఇండియా తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించాల్సిందిగా ఆయనను కోరారు. ఇతర 10 దేశాల న్యాయమూర్తులతో జరిగిన చర్చలలో, యుద్ధానికి ముందు జపనీస్ అధికారులు తీసుకున్న निर्णयాల సందర్భంలో ప్రాసిక్యూషన్ 'కుట్ర' అనే చట్టపరమైన భావనను ఉపయోగించడాన్ని పాల్ తీవ్రంగా విమర్శించారు. ట్రిబ్యునల్ కొత్తగా సృష్టించిన క్లాస్ ఎ యుద్ధ నేరాలను – దూకుడుగా యుద్ధం చేయడం (దీనిని శాంతికి వ్యతిరేకంగా నేరాలు అని కూడా పిలుస్తారు) – మరియు మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా నేరాలు (వీటిని ఇప్పటికే నూరెంబర్గ్ ట్రయల్స్ లో ఉపయోగించారు) వెనుకటి తేదీ నుండి వర్తింపజేయకూడదని (''nulla poena sine lege'') ఆయన వాదించారు. అందువల్ల క్లాస్ ఎ యుద్ధ నేరాల క్రింద నిందితులుగా చేర్చబడిన వారిని దోషులుగా తేల్చిన ట్రిబ్యునల్ తీర్పులతో పాల్ విభేదించారు. ఆయన వాదనలు నెదర్లాండ్స్ మరియు ఫ్రాన్స్ ప్రతినిధులైన న్యాయమూర్తులను కూడా ప్రభావితం చేశాయి, దీనితో ఈ ముగ్గురు న్యాయమూర్తులు కూడా భిన్నాభిప్రాయాలను (డిస్సెంటింగ్ ఒపీనియన్స్) వ్యక్తం చేశారు. అయితే, ట్రిబ్యునల్ నిబంధనల ప్రకారం, మెజారిటీ న్యాయమూర్తుల అభిప్రాయం ఆధారంగానే అన్ని తీర్పులు మరియు శిక్షలు ఖరారయ్యాయి. == యుద్ధ నేరాల విచారణలో భిన్నాభిప్రాయం == "ఆక్రమిత ప్రాంతాలలోని పౌరులపై అలాగే యుద్ధ ఖైదీలపై జపనీస్ సాయుధ దళాల సభ్యులు అఘాయిత్యాలకు పాల్పడ్డారనడానికి ఆధారాలు ఇప్పటికీ బలంగా ఉన్నాయని" అంగీకరిస్తూనే, ఆయన ట్రిబ్యునల్ మరియు దాని తీర్పుల చట్టబద్ధతను ప్రశ్నిస్తూ ఒక తీర్పును ఇచ్చారు. నిష్పక్షపాత న్యాయం కాకుండా, ప్రతీకార భావనే ఈ తీర్పుకు మూలస్తంభంగా నిలిచిందని, అందువల్ల ట్రిబ్యునల్ యొక్క చట్టబద్ధత సందేహాస్పదంగా ఉందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. ఆయన ఇలా ముగించారు: {{blockquote|దోషారోపణ పత్రంలోని ప్రతి ఒక్క ఆరోపణలోనూ నిందితులు ఎవరూ దోషులు కారని నేను భావిస్తున్నాను మరియు ఆ ఆరోపణలన్నింటి నుండి వారిని విముక్తులను చేయాలి.<ref>p. 697 PDF http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf</ref>}} నిర్దోషిగా తీర్పు ఇవ్వడం సరైనదా కాదా అనే దానిపై చట్టపరమైన చర్చను లేవనెత్తడం జడ్జి పాల్ ఉద్దేశం కాదు. అయితే, అమెరికానే జపాన్‌ను యుద్ధానికి పురికొల్పిందని మరియు జపాన్ స్పందిస్తుందని ఆశించిందని ఆయన వాదించారు.<ref>Zinn, Howard (2015). A People's History of the United States: 1492-Present. p. 411.</ref> పర్ల్ హార్బర్ ఘటనకు ముందు రోజు అమెరికా స్టేట్ డిపార్ట్‌మెంట్ జపాన్ ప్రభుత్వానికి పంపిన నోట్ (హల్ నోట్<ref name="Hull Note">{{cite web |last=Hull |first=Cordell |author-link=Cordell Hull |title=Outline of Proposed Basis for Agreement between the United States and Japan |url=http://www.ibiblio.org/pha/timeline/411126bpw.html |work=Peace and War, United States Foreign Policy 1931–1941 |publisher=[[United States Government Printing Office|US Govt. Printing Office]] |location=[[Washington, D.C.|Washington]] |access-date=1 February 2013}}</ref>) వంటిది అంది ఉంటే మొనాకో ప్రిన్సిపాలిటీ లేదా లక్సెంబర్గ్ గ్రాండ్ డచీ వంటి చిన్న దేశాలు కూడా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌పై ఆయుధాలు ఎక్కుపెట్టి ఉండేవని సమకాలీన చరిత్రకారులు కూడా భావించవచ్చని ఆయన పేర్కొన్నారు. "చట్టపరమైన ప్రశ్నలు కేవలం చట్ట సిద్ధాంతాలు మరియు వివాదాల చరిత్ర మాత్రమే ఉండేలా మిగిలిన ప్రపంచాన్ని బలవంతంగా మినహాయించే ఒక మేధోపరమైన క్వారంటైన్ జోన్‌లో నిర్ణయించబడవు. వివాదాలు తలెత్తే ప్రపంచం గురించి మనం అజ్ఞానంగా ఉండలేము" అని కూడా ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. తన ఒంటరి భిన్నాభిప్రాయంలో, జడ్జి పాల్ ఈ విచారణను "ప్రతీకార దాహాన్ని తీర్చుకోవడానికి చట్టపరమైన ప్రక్రియను అవహేళన చేయడం" గా అభివర్ణించారు. నోరిమిట్సు ఒనిషి ప్రకారం, నాंజింగ్ ఊచకోతతో సహా జపాన్ చేసిన యుద్ధ అఘాయిత్యాలను ఆయన పూర్తిగా అంగీకరించినప్పటికీ, అవి క్లాస్ బి మరియు క్లాస్ సి విచారణల పరిధిలోకి వస్తాయని చెప్పారు.<ref name="nytimes">{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2007/08/31/world/asia/31memo.html | work=The New York Times | title=Decades After War Trials, Japan Still Honors a Dissenting Judge | first=Norimitsu | last=Onishi | date=31 August 2007}}</ref> నాంజింగ్ 'అత్యాచారాల' గురించిన ప్రచురిత కథనాలను ప్రపంచం కొంత అతిశయోక్తి అనే అనుమానం లేకుండా అంగీకరించలేదని కూడా జడ్జి పాల్ పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web |url=http://www.nankingatrocities.net/Tribunals/imtfe_01.htm |title=International Military Tribunal for the Far East |access-date=22 August 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928163842/http://www.nankingatrocities.net/Tribunals/imtfe_01.htm |archive-date=28 September 2007 }}</ref> అంతేకాకుండా, పాశ్చాత్య వలసవాదాన్ని మరియు అమెరికా అణుబాంబు దాడిని నేరాల జాబితా నుండి మినహాయించడం, అలాగే పరాజయం పాలైన దేశాల న్యాయమూర్తులను బెంచ్‌లో చేర్చకపోవడం వంటివి "విజేతలు ప్రతీకారం తీర్చుకునే అవకాశాన్ని కల్పించడం మినహా ట్రిబ్యునల్ మరేమీ సాధించలేకపోయిందనే వైఫల్యాన్ని" సూచిస్తాయని ఆయన నమ్మారు.<ref>"The Tokyo Judgment and the Rape of Nanking", by [[Timothy Brook (historian)|Timothy Brook]], ''The Journal of Asian Studies'', August 2001.</ref> టోక్యో ట్రయల్స్ అనేవి విజేతల న్యాయానికి (victor's justice) నిదర్శనమని, పౌర लक्ष्यాలపై వ్యూహాత్మక బాంబు దాడులకు పాల్పడిన మిత్రదేశాలు కూడా సమానంగా దోషులని పాల్ రాశారు. జపాన్‌పై ఆయన వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలు ఎలా ఉన్నప్పటికీ, సంపూర్ణ సత్యం మరియు న్యాయం పట్ల తనకున్న ప్రేమను చాటడానికి తన తోటి న్యాయమూర్తుల తీర్పుతో విభేదించడం సముచితమని ఆయన భావించారు.<ref name="article" /> ఆ కాలంలోని భారతీయ న్యాయకోవిదులలో ఆయనొక్కరే అలా భావించలేదు; ఆ కాలానికి చెందిన ఒక ప్రముఖ కలకత్తా బారిస్టర్ ఈ ట్రిబ్యునల్‌ను "విగ్‌లో ఉన్న కత్తి" (a sword in a wig) గా అభివర్ణించారు. హిరోషిమా మరియు నాగసాకిలపై బాంబు దాడుల తర్వాత అమెరికా అణుశక్తి పట్ల భయం అనేది అంతర్జాతీయంగా ఒక దృగ్విషయంగా మారింది. {{quote box | width = 50% | align = center | quote = కాలం గడిచేకొద్దీ క్రోధం, పక్షపాతాలు తగ్గినప్పుడు, హేతువు అపార్థాల ముసుగును తొలగించినప్పుడు, అప్పుడు న్యాయదేవత తన త్రాసును సమానంగా పట్టుకుని, గతంలో జరిగిన నిందలను, ప్రశంసలను పరస్పరం మార్చుకోవాలని డిమాండ్ చేస్తుంది. | source = — ''తన భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు ముగింపులో [[జెఫెర్సన్ డేవిస్]] మాటలను ఉటంకించిన పాల్'' }} 1952లో టోక్యో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసి, టోక్యో ట్రయల్స్ తీర్పును అంగీకరించిన తర్వాత జపాన్‌లో అమెరికా ఆక్రమణ ముగిసింది. ఆక్రమణ ముగియడంతో జడ్జి పాల్ రాసిన 1,235 పేజీల భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు ప్రచురణపై ఉన్న నిషేధం కూడా తొలగిపోయింది. టోక్యో ట్రయల్స్ పక్షపాతంతో కూడుకున్నవని వాదించడానికి జపనీస్ జాతీయవాదులు ఈ తీర్పును ఆధారంగా చేసుకున్నారు.<ref name="nytimes" /><ref name="article">Timothy Brook, "The Tokyo Judgment and the Rape of Nanking", ''The Journal of Asian Studies'', Vol. 60, No. 3 (Aug 2001), pp. 673–700.</ref><ref>{{cite web |url=https://www.archives.gov/iwg/japanese-war-crimes/introductory-essays.pdf |title=Researching War Crimes |access-date=20 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303190336/http://www.archives.gov/iwg/japanese-war-crimes/introductory-essays.pdf |archive-date=3 March 2016 }}</ref> సైకాలజిస్ట్ మరియు సాంస్కృతిక విమర్శకుడు ఆశిష్ నందితో పాటు ఇతర పండితులు, జపనీస్ సైనికులు కేవలం ఆదేశాలను మాత్రమే పాటించారని, వారు చేసిన పనులు చట్టపరంగా నేరం కాదనే జడ్జి పాల్ ఒంటరి భిన్నాభిప్రాయ తీర్పుకు, "భారతదేశ సాంప్రదాయ చట్టాలతో ఆయనకు ఉన్న సుదీర్ఘ అనుబంధం", మరియు జాతీయవాదం యొక్క విస్తృత ఆఫ్రో-ఆసియా సందర్భంలో "ఆసియా ఐక్యతా" భావన కలగడమే కారణమని వాదించారు.<ref name="article" /><ref>{{Cite news |last=Sengupta |first=Arghya |last2=Dasgupta |first2=Sneharshi |title=Look East |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/look-east-two-bengalis-and-their-asianist-world-views/cid/2143641 |work=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]}}</ref> === ఇండో-జపనీస్ సంబంధాలలో ప్రాముఖ్యత === [[File:Statues in Kolkata High Court. 11.jpg|thumb|కలకత్తా హైకోర్టులో రాధాబినోద్ పాల్ విగ్రహం]] {{Further|భారత-జపాన్ సంబంధాలు}} 1966లో పాల్ జపాన్‌ను సందర్శించారు. పాశ్చాత్య దేశాలను ఎదిరించి నిలిచిన ఏకైక ఆసియా దేశం జపాన్ అయినందున చిన్నతనం నుంచే తాను జపాన్‌ను ఎంతగానో అభిమానించానని ఆయన ఒక ప్రసంగంలో పేర్కొన్నారు.<ref name="article" /> జపాన్ చక్రవర్తి పాల్‌కు మొదటి శ్రేణి ఆర్డర్ ఆఫ్ ది సేక్రెడ్ ట్రెజర్ పురస్కారాన్ని అందజేశారు. జపనీస్ జాతీయవాదులు పాల్‌ను ఎంతో గౌరవిస్తారు మరియు యాసుకుని ఆలయం ప్రాంగణంలో ఆయనకు అంకితం చేయబడిన ఒక స్మారక చిహ్నం ఉంది.<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/article/worldNews/idUSSP23909120070824?pageNumber=2 | title=Embattled Japan PM woos back conservatives | date=24 August 2007 | work=Reuters}}</ref> ఈ స్మారక చిహ్నం పాల్ మరణానంతరం నిర్మించబడింది. భారత-జపాన్ స్నేహం మరియు ఐక్యత సందర్భంలో భారతీయ దౌత్యవేత్తలు మరియు రాజకీయ నాయకులు జడ్జి పాల్ భిన్నాభిప్రాయ తీర్పును తరచుగా ప్రస్తావిస్తుంటారు. ఉదాహరణకు, 29 ఏప్రిల్ 2005న భారత పర్యటనకు వచ్చిన జపాన్ ప్రధాని జునిచిరో కోయిజుమి గౌరవార్థం న్యూఢిల్లీలో ఏర్పాటు చేసిన విందులో ప్రధానమంత్రి [[మన్మోహన్ సింగ్]] ఈ క్రింది విధంగా ప్రస్తావించారు: {{blockquote|"మన సంబంధాలలో వివిధ దశలను దాటినప్పటికీ, కష్ట సమయాల్లో మనం ఒకరికొకరు అండగా నిలిచామనేది గమనార్హం. 1951లో జరిగిన [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో శాంతి సదస్సు]]కు హాజరు కావడానికి భారతదేశం నిరాకరించిందని, 1952లో జపాన్‌తో విడిగా [[భారతదేశం మరియు జపాన్ మధ్య శాంతి ఒప్పందం|శాంతి ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది]] అని గుర్తుంచుకోవడం ముఖ్యం.<ref>{{Cite web|url=http://meaindia.nic.in/treatiesagreement/1952/chap66.htm|title=chapter 66|access-date=22 May 2020}}</ref> ఇది జపాన్‌కు స్వేచ్ఛా దేశాల సమాజంలో తగిన గౌరవప్రదమైన మరియు సమానమైన స్థానాన్ని ఇచ్చిందని [[జవాహర్‌లాల్ నెహ్రూ|పండిట్ నెహ్రూ]] భావించారు. ఆ శాంతి ఒప్పందంలో, భారతదేశం జపాన్‌పై అన్ని परिహారాల క్లెయిమ్‌లను వదులుకుంది. జడ్జి రాధాబినోద్ పాల్ యొక్క భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు జపనీస్ ప్రజలకు బాగా తెలుసు మరియు మా ప్రజలకు మీ దేశం పట్ల ఉన్న ఆదరాభిమానాలకు ఇది ఎల్లప్పుడూ చిహ్నంగా ఉంటుంది."<ref>[http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=114 http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=114] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051212010734/http://pmindia.nic.in/speech/content.asp?id=114 |date=12 December 2005 }}</ref>}} 14 డిసెంబర్ 2006న సింగ్ జపాన్ పార్లమెంట్ (డైట్) లో ప్రసంగించారు. ఆయన ఇలా పేర్కొన్నారు: {{blockquote|యుద్ధం తర్వాత జడ్జి రాధాబినోద్ పాల్ ఇచ్చిన సూత్రప్రాయమైన తీర్పును ఈ రోజుకూ జపాన్‌లో గుర్తుంచుకుంటారు. లేడీస్ అండ్ జెంటిల్మెన్, ఈ సంఘటనలు మన స్నేహం యొక్క లోతును మరియు మన చరిత్రలోని క్లిష్ట క్షణాలలో మనం ఒకరికొకరు అండగా నిలిచామనే వాస్తవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref name="speech">Embassy of India in Japan; [http://www.embassyofindiajapan.org/word/2006primeminister/Diet_Speech_eng.doc Prime Minister's speech to the Japanese Diet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110184154/http://www.embassyofindiajapan.org/word/2006primeminister/Diet_Speech_eng.doc |date=2017-11-10 }} on 14 December 2006 (Doc file)</ref> }} 23 ఆగస్టు 2007న, జపాన్ ప్రధాన మంత్రి [[షింజో అబే]] కోల్‌కతా పర్యటన సందర్భంగా పాల్ కుమారుడు ప్రశాంతను కలుసుకున్నారు. ఎనభై ఏళ్లు పైబడిన ప్రశాంత పాల్, తన తండ్రికి సంబంధించిన నాలుగు ఛాయాచిత్రాలను ప్రధానమంత్రి అబేకు బహుకరించారు, వాటిలో రెండు ఛాయాచిత్రాలు అబే తాత, మాజీ ప్రధానమంత్రి నొబుసుకె కిషితో రాధాబినోద్ పాల్ ఉన్నవి. వారు నగరంలోని ఒక హోటల్‌లో అరగంట సేపు మాట్లాడుకున్నారు.<ref>{{cite news| url=http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-29108320070823?pageNumber=1 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171110184151/http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-29108320070823?pageNumber=1 | url-status=dead | archive-date=10 November 2017 | title=Abe risks ire by meeting son of Indian judge | date=23 August 2007 | work=Reuters}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవిత== పాల్ 1907లో శ్రీమతి నలిని బాలను వివాహం చేసుకున్నారు. ఆయనకు తొమ్మిది మంది కుమార్తెలు (శాంతి రాణి, ఆశా రాణి, లీలా రాణి, బేలా రాణి, నీలిమ, రోమా రాణి, రేణు కణ, లక్ష్మి రాణి మరియు స్మృతి కణ) మరియు ఐదుగురు కుమారులు (ప్రశాంత కుమార్, ప్రద్యోత్ కుమార్, ప్రణబ్ కుమార్, ప్రతీప్ బిజోయ్ మరియు ప్రతుల్ కుమార్) ఉన్నారు. ఒక కుమారుడు ప్రణబ్ కుమార్ పాల్ న్యాయవాది (బారిస్టర్) అయ్యారు. అలాగే ఆయన ఇద్దరు అల్లుళ్లు బాలై లాల్ పాల్ (దీనితో ఆయన ఒక పుస్తకాన్ని సహ-రచయితగా రాశారు)<ref>The Law of Income Tax in British India</ref> మరియు దేబీ ప్రసాద్ పాల్ (ఈయన కలకత్తా హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా మరియు భారత కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రిగా కూడా పనిచేశారు) కూడా న్యాయవాదులుగా స్థిరపడ్డారు. == ప్రభుత్వ పురస్కారాలు == *{{flag|India}}: **[[File:Padma Vibhushan Ribbon.svg|70px]] [[పద్మవిభూషణ్]] గ్రహీత *{{flag|Japan}}: **[[File:JPN Zuiho-sho (WW2) 1Class BAR.svg|50px]] [[ఆర్డర్ ఆఫ్ ది సేక్రెడ్ ట్రెజర్]], 1వ క్లాస్ == పాపులర్ కల్చర్‌లో == 1998 నాటి జపనీస్ చిత్రం ''ప్రైడ్'' లో ఆయన పాత్రను [[సురేష్ ఒబెరాయ్]] పోషించారు. 2016 నాటి మినీ సిరీస్ ''టోక్యో ట్రయల్'' లో పాల్ పాత్రను ప్రముఖ భారతీయ నటుడు [[ఇర్ఫాన్ ఖాన్]] పోషించారు. == నోట్స్ == {{Reflist}} == మూలాలు == * {{cite book|title=International Military Tribunal for the Far East: Dissentient Judgment of Justice Pal|publisher=Kokusho|location=Tokyo|date=1999|first=Radhabinod|last=Pal|url=http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716024244/http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf|archivedate=16 July 2011}} Reprinted from: {{cite book|chapter=Judgment of the Member from India|first=Radhabinod|last=Pal|author-link=Radhabinod Pal|title=The Tokyo Judgment. The International Military Tribunal for the Far East (I.M.T.F.E.), 29 April 1946-12 November 1948, Volume 2|editor-last1=Röling|editor-first1=B. V. A.|editor-link1=Bert Röling|editor-last2=Rüter|editor-first2=C. F.|publisher=University Press Amsterdam|date=1977}} * Nandy, Ashish. The Savage Freud and Other Essays on Possible and Retrievable Selves. Delhi; London: OUP, 1995. Princeton, NJ: Princeton UP, 1995. * Pal, Radhabinod. "In Defense of Japan's Case 1 & Case 2", Kenkyusha Modern English Readers 17, Kenkyusha Syuppan Co., Tokyo, Japan. * {{cite book | last = Nakazato(中里) | first = Nariaki(成章) | year = 2011 | title = Judge Pal: International Military Tribunal for the Far East and Indian nationalism | publisher=[[Iwanami Shoten, Publishers]] | isbn = 9784004312932 }} * {{cite book |last1=Pal |first1=Radhabinod |last2=Pal |first2=Balai Lal |title=The Law of Income Tax in British India |date=1940 |publisher=Eastern Law House |location=Calcutta |edition=First |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.22312 |access-date=5 July 2018}} == ఇతర పఠనాలు == * {{Cite book |last1=Cohen |first1=David |title=The Tokyo War Crimes Tribunal: Law, History, and Jurisprudence |last2=Totani |first2=Yuma |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2018 |doi=10.1017/9781316348659|isbn=978-1-316-34865-9 }} * {{Cite book |last=Nakazato |first=Nariaki |title=Neonationalist Mythology in Postwar Japan: Pal's Dissenting Judgment at the Tokyo War Crimes Tribunal |publisher=[[Lexington Books]] |year=2016 |series=AsiaWorld}} * {{Cite book |last=Totani |first=Yuma |title=The Tokyo War Crimes Trial: The Pursuit of Justice in the Wake of World War II |url=https://archive.org/details/tokyowarcrimestr0000tota |publisher=[[Harvard University Press]] |year=2009}} * {{Cite book |last=Ushimura |first=Kei |title=Beyond the "Judgment of Civilization": The Intellectual Legacy of the Japanese War Crimes Trials, 1946–1949 |url=https://archive.org/details/beyondjudgmentof0000ushi |publisher=International House Japan |year=2003}} == బాహ్య లింకులు == {{commons category}} * [https://www.youtube.com/watch?v=CK_gJ1AlI2I జపాన్‌లో జస్టిస్ రాధాబినోద్ పాల్, రాష్ బిహారీ, నేతాజీలను ఇప్పటికీ గౌరవిస్తారు: సుష్మా స్వరాజ్] * [http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S3.pdf జడ్జి పాల్ ప్రొఫైల్] * [http://www.sdh-fact.com/CL02_1/65_S4.pdf జస్టిస్ పాల్ పూర్తి భిన్నాభిప్రాయ తీర్పు] * [https://www.nytimes.com/2007/08/31/world/asia/31memo.html?ex=1346299200&en=005794f37666dd1a&ei=5124&partner=permalink&exprod=permalink దశాబ్దాల యుద్ధ విచారణల తర్వాత కూడా జపాన్ ఒక భిన్నాభిప్రాయ న్యాయమూర్తిని గౌరవిస్తోంది] * [https://justiceradhabinodp.wixsite.com/justiceradhabinodpal జస్టిస్ రాధాబినోద్ పాల్ ఫోటోలు, వీడియోలు మరియు పత్రాలతో కూడిన వెబ్‌సైట్] {{Authority control}} {{Padma Vibhushan Awards}} {{University of Calcutta Vice chancellors}} {{Portal bar|భారతదేశం|జపాన్|చట్టం|జీవిత చరిత్ర}} {{DEFAULTSORT:పాల్, రాధాబినోద్}} [[వర్గం:1886 జననాలు]] [[వర్గం:1967 మరణాలు]] [[వర్గం:ప్రెసిడెన్సీ యూనివర్సిటీ, కోల్‌కతా పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:బెంగాలీ ప్రజలు]] [[వర్గం:జపాన్‌లోని భారతీయ ప్రవాసులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:ఆర్డర్ ఆఫ్ ది సేక్రెడ్ ట్రెజర్ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:పద్మవిభూషణ్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం అధ్యాపకులు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం వైస్-ఛాన్సలర్లు]] [[వర్గం:టోక్యో ట్రయల్స్ న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:భారత-జపాన్ సంబంధాలు]] [[వర్గం:తారాగునియా ప్రజలు]] [[వర్గం:కలకత్తా హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:ఐక్యరాజ్యసమితిలోని భారతీయ అధికారులు]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ కోర్టుల భారతీయ న్యాయమూర్తులు]] [[వర్గం:రాజ్‌షాహి కాలేజ్ పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కుష్టియా హైస్కూల్ పాత విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కుష్టియా న్యాయవాదులు]] [[వర్గం:కుష్టియా విద్యావేత్తలు]] c69sa3i4qod0ka87kntmsjtxnuhddh2 0 500983 4991390 4985315 2026-10-29T16:13:41Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991390 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రకు చెందిన మరాఠీ ప్రజల వంటకాలు}} '''మహారాష్ట్ర వంటకాలు''' లేదా '''మరాఠీ వంటకాలు''' అనేది [[భారతదేశం|భారతీయ రాష్ట్రమైన]] [[మహారాష్ట్ర]]కు చెందిన మరాఠీ ప్రజల ప్రత్యేకమైన వంటల శైలి. ఇది ఇతర [[భారతీయ వంటకాలు|భారతీయ వంటకాలతో]] పోలిస్తే కొన్ని సాధారణ పోలికలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, తనదైన విశిష్ట లక్షణాలను కలిగి ఉంది. సాంప్రదాయకంగా, మహారాష్ట్ర ప్రజలు తమ ఆహారాన్ని ఇతరులకన్నా ఎక్కువ సాదాసీదాగా (austere) భావిస్తారు. మహారాష్ట్ర వంటకాల్లో తక్కువ కారంగా ఉండే వంటకాలతో పాటు బాగా మసాలాలు, కారంతో కూడిన వంటకాలు కూడా ఉన్నాయి. [[గోధుమలు]], [[వరి|బియ్యం]], ''[[జొన్నలు]]'', ''[[సజ్జలు]]'', [[కూరగాయలు]], పప్పుధాన్యాలు, [[పండ్లు]] వీరి ముఖ్యమైన ఆహార వనరులు. కూరగాయల వంటకాల్లో తరచుగా [[వేరుశెనగ|వేరుశెనగలు]], [[జీడిపప్పు|జీడిపప్పులను]] ఉపయోగిస్తారు. ఆర్థిక పరిస్థితులు, సంస్కృతి కారణంగా, ఇటీవలి కాలం వరకు [[మాంసం]] వినియోగం చాలా తక్కువగా ఉండేది లేదా కేవలం సంపన్నులకే పరిమితమై ఉండేది. రాష్ట్రంలోని మహానగరాలలో నివసించే పట్టణ జనాభాపై భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాల, విదేశీ వంటకాల ప్రభావం పడింది. ఉదాహరణకు, దక్షిణ భారత వంటకాలైన ''[[ఇడ్లీ]]'', ''[[దోశ]]''లతో పాటు, చైనీస్, పిజ్జా వంటి పాశ్చాత్య వంటకాలు కూడా ఇక్కడి గృహాలలో, రెస్టారెంట్లలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. మహారాష్ట్రకు మాత్రమే ప్రత్యేకమైన కొన్ని ముఖ్యమైన వంటకాలలో ''ఉక్దిచే [[మోదక్]]'', ఉల్లిపాయలతో చేసే అటుకుల వంటకం 'కాందా పోహే' (kanda pohe), (aluchi patal bhaji),, ''థాలీపీఠ్'' (thalipeeth) మొదలైనవి ఉన్నాయి. == సాధారణ భోజనం ప్రధాన వంటకాలు == {{See also|థాలీ}} [[File:Maharashtra Districts.png|thumb|300px|మహారాష్ట్రలోని ప్రాంతాలు, జిల్లాలు]] [[File:Varan Bhat.jpg|thumb|మహారాష్ట్ర గృహంలో వడ్డించిన వరణ్ భాత్ (పప్పు అన్నం)]] మహారాష్ట్ర విస్తృతమైన భౌగోళిక వైవిధ్యం, వివిధ ప్రాంతాలలో లభించే ఆహార వనరుల ఆధారంగా, మరాఠీ ప్రజలు వైవిధ్యభరితమైన వంటకాలను రూపొందించారు. ప్రతి కుటుంబం తమదైన ప్రత్యేకమైన మసాలాలు, పదార్ధాల కలయికను ఉపయోగించడం వల్ల ఈ వైవిధ్యం కుటుంబ స్థాయి వరకు కనిపిస్తుంది. మెజారిటీ మహారాష్ట్ర ప్రజలు మాంసం, చేపలు, గుడ్లు తినడానికి ఇష్టపడతారు, అయినప్పటికీ చాలా మందికి రోజువారీ ప్రధాన ఆహారం [[శాకాహారం|లాక్టో-శాకాహారం]] (పాలు, పాల ఉత్పత్తులను అనుమతించే శాకాహారం) గానే ఉంటుంది. [[బ్రాహ్మణులు]], [[వార్కరీ]] సంప్రదాయానికి చెందిన చాలా మంది లాక్టో-శాకాహారాన్ని మాత్రమే పాటిస్తారు. దేశ్ ([[దక్కన్ పీఠభూమి]]) ప్రాంతంలో సాంప్రదాయ ప్రధాన ఆహారం సాధారణంగా ''భాక్రి'', మసాలాలతో వండిన కూరగాయలు, ''[[పప్పు]]'', అన్నం. భాక్రి అనేది జొన్నలు లేదా సజ్జలతో చేసే ఒక రకమైన రొట్టె. అయితే, ఉత్తర మహారాష్ట్ర ప్రజలు, పట్టణ ప్రాంతాల వారు [[గోధుమలు|గోధుమలతో]] చేసే సాధారణ రొట్టె లేదా ''[[చపాతీ]]''ని ఇష్టపడతారు. తీరప్రాంతమైన [[కొంకణ్]] ప్రాంతంలో అన్నం సాంప్రదాయ ప్రధాన ఆహారం. ఇక్కడి చాలా వంటకాలలో పచ్చి [[కొబ్బరి]], కొబ్బరి పాలను ఉపయోగిస్తారు. ముంబై, ఉత్తర కొంకణ్‌కు చెందిన స్థానిక మరాఠీ సమాజాలకు తమదైన ప్రత్యేక వంటకాల శైలి ఉంది.<ref group="note">ఉత్తర కొంకణ్, ముంబైలోని కొన్ని స్థానిక మరాఠీ సమాజాలలో [[ఆగ్రి కులం|ఆగ్రి]], [[కోలి ప్రజలు|కోలి]], [[పాఠారే ప్రభు]], ఎస్.కె.పిలు ([[పాంచ్‌కల్షి]]), ([[చౌకల్షి]]), [[సి.కె.పి]]లు, [[బొంబాయి ఈస్ట్ ఇండియన్స్|ఈస్ట్ ఇండియన్ కాథలిక్కులు]] ఉన్నారు.</ref> దక్షిణ కొంకణ్‌లోని మాల్వన్ ప్రాంతంలో, మాల్వని అనే ప్రత్యేకమైన వంటల శైలి అభివృద్ధి చెందింది, ఇది ప్రధానంగా మాంసాహారంతో కూడి ఉంటుంది. అక్కడ ''కోంబిడి వడే'' (కోడికూర-వడలు), చేపల వంటకాలు, కాల్చిన వంటకాలు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. [[విదర్భ]] ప్రాంతంలో రోజువారీ వంటకాలలో కొబ్బరి వాడకం చాలా తక్కువ, కానీ ఎండిన కొబ్బరి, వేరుశెనగలను ఘాటైన ''సావ్జీ'' వంటకాలలో, అలాగే మటన్, చికెన్ వంటకాలలో ఉపయోగిస్తారు. మహారాష్ట్ర లాక్టో-శాకాహార వంటకాలు ప్రధానంగా ధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు, కూరగాయలు, పాల ఉత్పత్తులు, మసాలాలు అనే ఐదు ప్రధాన రకాల పదార్థాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=K.S.|title=Maharashtra|date=2004|publisher=Popular Prakashan|location=Mumbai|isbn=81-7991-100-4|page=XLIX|edition=first|url={{google books |plainurl=y |id=OmBjoAFMfjoC}}|access-date=20 October 2016}}</ref> === ధాన్యాలు === [[File:A closeup of white sorghum.JPG|right|thumb|తెల్ల జొన్న గింజలు (''Sorghum bicolor'')]] [[File:Pearl millet after combine harvesting.jpg|right|thumb|సజ్జ గింజలు (Pearl millet)]] ఈ వంటకాల్లోని ప్రధాన ఆహారాలు రకరకాల [[రొట్టె|రొట్టెలు]], [[అన్నం]] పై ఆధారపడి ఉంటాయి. రొట్టెలు గోధుమలతో చేసినవి కావచ్చు, ఉదాహరణకు సాంప్రదాయ ముక్కోణపు ''ఘడిచి పోలి''<ref name="pandhra rassa">{{cite book|last=KHANNA|first=VIKAS|title=My Great Indian in Cookbook|date=Dec 1, 2012|publisher=Penguin UK|url={{google books |plainurl=y |id=KS0KLIUuEoYC}}}}</ref> లేదా పట్టణ ప్రాంతాల్లో సర్వసాధారణంగా ఉండే గుండ్రని ''చపాతీ''. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో రోజువారీ భోజనంలో ''[[రాగులు]]'', [[సజ్జలు]] లేదా ''[[జొన్నలు]]'' వంటి ధాన్యాలతో పులియబెట్టకుండా చేసే భాక్రి ఒక ముఖ్యమైన భాగం.<ref>{{cite book|last=Khatau|first=Asha|title=Epicure S Vegetarian CuisinesJOf India|year=2004|publisher=Popular Prakashan ltd.|location=Mumbai|isbn=81-7991-119-5|pages=57|url={{google books |plainurl=y |id=16mU1bzJx3AC}}}}</ref><ref name="AkhtarLearmonth1985">{{cite book|author1=Rais Akhtar|author2=Andrew Thomas Amos Learmonth|title=Geographical Aspects of Health and Disease in India|url=https://books.google.com/books?id=lm-T1sbNdPwC&pg=PA245|year=1985|publisher=Concept Publishing Company|page=251|id=GGKEY:HH184Y8TYNS}}</ref> ==== చిరుధాన్యాలు (మిల్లెట్స్) ==== సాంప్రదాయకంగా, లోతట్టు ప్రాంతమైన [[దక్కన్ పీఠభూమి]]లో జొన్నలు<ref name="Popular Prakashan">{{cite book|last1=Singh|first1=K.S.|title=People of India: Maharashtra (Vol. 30).|date=2004|publisher=Popular Prakashan.|page=XLvii}}</ref><ref name="Srilakshmi2003">{{cite book|author=B Srilakshmi|title=Food Science|url=https://books.google.com/books?id=_pRVkS6nUPEC&pg=PR7|year=2003|publisher=New Age International|isbn=978-81-224-1481-3|pages=47–}}</ref>, సజ్జలు<ref>{{cite book|author=F. R. Ruskin|title=Lost Crops of Africa: Grains|url=https://archive.org/details/bub_gb_87ou6aEaze8C|date=April 1999|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-7512-1|page=[https://archive.org/details/bub_gb_87ou6aEaze8C/page/n102 85]}}</ref><ref>{{cite journal|last1=TIWALE|first1=SACHIN|title=Foodgrain vs Liquor: Maharashtra under Crisis|journal=Economic and Political Weekly|date=2010|volume=45|issue=22|pages=19–21|jstor=27807071}}</ref> ప్రధాన ధాన్యాలుగా ఉన్నాయి. ఈ పంటలు పొడి, కరవు పీడిత ప్రాంతాలలో బాగా పండుతాయి. తీరప్రాంత కొంకణ్‌లో భాక్రి కోసం ''రాగులను'' ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite book|last1=Stemler|first1=editors, Jack R. Harlan, Jan M.J. de Wet, Ann B.L.|title=Origins of African plant domestication|url=https://archive.org/details/originsofafrican0000unse|date=1976|publisher=Mouton|location=The Hague|isbn=978-0-202-90033-9|pages=[https://archive.org/details/originsofafrican0000unse/page/409 409]–412}}</ref><ref>{{cite book|editor-last1=Hawley|editor-first1=John C.|title=India in Africa, Africa in India : Indian Ocean cosmopolitanisms|url=https://archive.org/details/indiainafricaafr0000unse|date=2008|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington|isbn=978-0-253-21975-6|page=[https://archive.org/details/indiainafricaafr0000unse/page/207 207]|edition=[Online-Ausg.].}}</ref> గ్రామీణ ప్రాంత పేదల సాంప్రదాయ ప్రధాన భోజనం చాలా సరళంగా ఉంటుంది; ఒక సజ్జ భాక్రితో పాటు పచ్చి ఉల్లిపాయ, పొడి [[పచ్చడి]], లేదా శెనగపిండితో చేసే ''ఝుంకా'' అనే వంటకం మాత్రమే ఉంటుంది.<ref>Rao, S., Joshi, S., Bhide, P., Puranik, B., & Asawari, K. (2014). Dietary diversification for prevention of anaemia among women of childbearing age from rural India. Public health nutrition, 17(04), 939-947.</ref><ref>{{cite book|last1=Khatau|first1=Asha|title=Epicure's Vegetarian Cuisines of India|date=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-8179911198|page=57|url={{google books |plainurl=y |id=Jsjy5ht2Xh8C|page=75}}|access-date=2009-02-09}}</ref> ఇటీవలి కాలంలో చిరుధాన్యాల వినియోగం తగ్గినప్పటికీ, మధ్య మహారాష్ట్ర ప్రాంతాలలో తలసరి ధాన్యాల వినియోగంలో ఇది ఇప్పటికీ 48% గా ఉంది.<ref>Nagaraj, N., et al. "Sorghum and pearl millet economy of India: Future outlook and options." Economic and political weekly (2013): 74-81.</ref> భాక్రీతో కూడిన ఝుంకా ఇప్పుడు మహారాష్ట్రలో ఒక ప్రసిద్ధ స్ట్రీట్ ఫుడ్‌గా మారింది.<ref name="Kapadia2004">{{cite book|author=Harish Kapadia|title=Trek the Sahyadris|url=https://books.google.com/books?id=oICZM5HKRbAC&pg=PA9|date=March 2004|publisher=Indus Publishing|isbn=978-81-7387-151-1|page=27}}</ref> ==== గోధుమలు ==== మహారాష్ట్ర ప్రాంతంలో పట్టణీకరణ పెరగడం వల్ల గోధుమల ప్రజాదరణ పెరిగింది.<ref name="Krishnamachari, K.A.V 1974. pp.20-27">Krishnamachari, K.A.V.R., Rao, N.P. and Rao, K.V., 1974. Food and nutritional situation in the drought affected areas of Maharashtra-a survey and recommendations. Indian journal of nutrition and dietetics, 11(1), pp.20-27.</ref> గోధుమలను [[చపాతీ]], ముక్కోణపు ''ఘడిచి పోలి'',<ref name="pandhra rassa" /> నూనెలో లోతుగా వేయించిన పూరి లేదా మందపాటి పరాఠా చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. గోధుమలను తీపి లేదా మసాలా స్టఫింగ్స్ (ఉరకలు) తో చేసే రొట్టెల్లో కూడా ఉపయోగిస్తారు, ఉదాహరణకు పూరన్ పోలి, గుల్ పోలి (నువ్వులు, బెల్లం స్టఫింగ్‌తో),<ref name="ReferenceA">{{cite journal|last1=Naik*|first1=S.N.|last2=Prakash|first2=Karnika|title=Bioactive Constituents as a Potential Agent in Sesame for Functional and Nutritional Application|journal=Journal of Bioresource Engineering and Technology|date=2014|volume=2|issue=4|pages=42–60}}</ref>, సాతోర్యా (చక్కెర, [[కోవా|ఖోయా]] (పాలు విరిచి చేసిన పదార్థం) తో). [[File:Wheat Dough.jpg|thumb|మహారాష్ట్ర ఇంట్లో గోధుమ పిండి ముద్ద]] గోధుమ రొట్టెలను బఠానీలు, బంగాళాదుంపలు, శెనగపప్పు వంటి కూరగాయల స్టఫింగ్స్‌తో కూడా తయారు చేస్తారు.<ref>Umrani, Shantabai (1984). Surasgandha (In Marathi language). Islampur, District Sangli, Maharashtra, India: K G Umrani. pp. 100–107</ref> పురాతన కాలం నుండి ఆదరణ పొందిన రొట్టెలలో 'మాండే' ఒకటి.<ref>Kulshrestha, V.P., 1985. History and ethnobotany of wheat in India. Journal d'agriculture traditionnelle et de botanique appliquée, 32(1), pp.61-71.</ref> అన్నం లాగే, ఈ రొట్టెలను కూడా కూరగాయలు లేదా పాల పదార్థాలతో కలిపి తింటారు. ==== అన్నం (బియ్యం) ==== తీరప్రాంత కొంకణ్ గ్రామీణ ప్రాంతాలలో అన్నం ప్రధాన ఆహారం, కానీ ఇది అన్ని పట్టణ ప్రాంతాలలో కూడా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="Popular Prakashan" /> పశ్చిమ మహారాష్ట్రలో సువాసనగల స్థానిక రకమైన ''అంబెమొహర్'' బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది. చాలా సందర్భాలలో, అన్నాన్ని విడిగా ఉడికించి, ఇతర వంటకాలతో కలిపి భోజనంలో వడ్డిస్తారు. ఒక ప్రసిద్ధ వంటకం వరణ్ భాత్, దీనిలో వేడి అన్నాన్ని కందిపప్పుతో చేసిన సాదా పప్పు, నిమ్మరసం, ఉప్పు, నెయ్యితో కలిపి తింటారు.<ref name="Bharadwaj2005">{{cite book|author=Monisha Bharadwaj|title=The Indian Spice Kitchen: Essential Ingredients and Over 200 Authentic Recipes|url=https://books.google.com/books?id=dTm23d7gIk0C&pg=PA233|date=30 June 2005|publisher=Hippocrene Books, Incorporated|isbn=978-0-7818-1143-9|page=51}}</ref><ref>{{cite book|title=Rice Bowl: Vegetarian Rice Recipes from India and the World|url=https://www.amazon.com/Rice-Bowl-Vegetarian-Recipes-Dinner-ebook/dp/B01BKM6LJU/ref=sr_1_2?s=books&ie=UTF8&qid=1459131360}}</ref> ''[[కిచిడీ]]'' అనేది బియ్యం, పెసరపప్పు, మసాలాలతో చేసే ఒక ప్రసిద్ధ అన్నం వంటకం. ప్రత్యేక సందర్భాలలో, బియ్యం, మసాలాలు, కూరగాయలతో చేసే ''మసాలెభాత్'' అనే వంటకం ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="AdelkhahBayart2007">{{cite book|author1=Fariba Adelkhah| author-link1=Fariba Adelkhah|author2=Jean-François Bayart|author3=Fondation nationale des sciences politiques. Centre d'études et de recherches internationales|title=Dans les cuisines de Bombay. Travail au féminin et nouvelles sociabilités dans l'Inde d'aujourd'hui|url=https://books.google.com/books?id=4F2sS3Ty6yUC&pg=PA7|date=1 November 2007|publisher=KARTHALA Editions|isbn=978-2-8111-4229-2|page=69}}</ref> === పాల ఉత్పత్తులు === ప్రధాన ఆహారంగా పాలు చాలా ముఖ్యమైనవి.<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=K.S.|title=People of India: Maharashtra (Vol. 30).|date=2004|publisher=Popular Prakashan.|page=XLviii}}</ref> ఆవు పాలు, [[గేదె]] పాలు రెండూ ప్రాచుర్యం పొందాయి. పాలను ప్రధానంగా తాగడానికి, టీ లేదా కాఫీలో కలపడానికి లేదా ఇంట్లోనే [[పెరుగు]] తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. సాంప్రదాయకంగా, పాలను పులియబెట్టడానికి మునుపటి రోజు పెరుగును తోడుగా ఉపయోగించి ప్రతిరోజూ పెరుగు తయారు చేస్తారు. ఈ పెరుగును అనేక సలాడ్‌లు లేదా ''కోశింబిర్'' వంటకాలకు, కఢీ తయారు చేయడానికి, మసాలా మజ్జిగ ([[మజ్జిగ|తాక్]]) సిద్ధం చేయడానికి లేదా ''థాలీ''లో నంజుడుగా ఉపయోగిస్తారు.<ref>Misra, R., 2011. Indian Foods: AAPI's Guide Indian Foods: AAPI's Guide To Nutrition, Health and Diabetes [http://heartdrsingh.com/wp-content/uploads/2017/07/APPI_Guide_To_Health_And_Nutrition__2nd_Edition.pdf, page 46] {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> మజ్జిగకు మసాలాలు కలిపి ''మట్ఠా'' అనే పానీయాన్ని తయారు చేస్తారు.<ref name="ShiHo2010">{{cite book|author1=John Shi|author2=Chi-Tang Ho|author3=Fereidoon Shahidi|title=Functional Foods of the East|url=https://books.google.com/books?id=7VENd7fgLIkC&pg=PA51|date=21 October 2010|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4200-7193-1|pages=58–60}}</ref> దీనిని కూరల తయారీలో కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref>{{cite book|editor-last1=Yildiz|editor-first1=Fatih|title=Development and manufacture of yogurt and other functional dairy products|date=2010|publisher=CRC Press/Taylor & Francis|location=Boca Raton, FL|isbn=978-1-4200-8207-4|page=11|url={{google books |plainurl=y |id=zMCDLlcRaQkC|page=1}}|access-date=23 May 2016}}</ref> పాలు [[వెన్న]], [[నెయ్యి]] తయారీకి అవసరమైన ప్రాథమిక పదార్థం. === కూరగాయలు === [[File:Veggies.JPG|thumb|right|[[పుణె]]లోని మార్కెట్ బండిపై విక్రయించే సాధారణ కూరగాయలు. పై వరుస ఎడమ నుండి: చిలగడదుంపలు, ఉసిరి, [[ముల్లంగి]]: మధ్య వరుస ఎడమ నుండి: గోరుచిక్కుడు, [[బెండకాయ]], క్యారెట్లు; కింది వరుస: పావ్టా]] [[File:Taimo Okinawa.jpg|thumb|right|మహారాష్ట్రలో ప్రసిద్ధ ఆకుకూర అయిన అళూ (अळू)]] ఇటీవలి కాలం వరకు భారతదేశంలో నిల్వ ఉంచిన (canned) లేదా ఘనీభవించిన (frozen) ఆహారాలు విస్తృతంగా లభ్యమయ్యేవి కావు. అందువల్ల, భోజనంలో ఉపయోగించే కూరగాయలు ఎక్కువగా ఆయా కాలాల్లో లభించే వాటిపై ఆధారపడి ఉంటాయి. మహారాష్ట్రలో, వసంతకాలంలో (మార్చి-మే) క్యాబేజీ, ఉల్లిపాయలు, బంగాళాదుంపలు, ''[[బెండకాయ]]'', ''గోరుచిక్కుడు, దొండకాయ'',<ref>{{cite book|last1=Chapman|first1=Pat|title=India--food & cooking : the ultimate book on Indian cuisine|date=2007|publisher=New Holland|location=London|isbn=978-1-84537-619-2|page=160|url={{google books |plainurl=y |id=orHWFRMKf4EC|page=6}}|access-date=22 May 2016}}</ref> ''మునగకాయలు'', ''[[సొరకాయ]]'',, ''[[పొట్లకాయ]]'' ఎక్కువగా లభిస్తాయి. వర్షాకాలంలో (జూన్-సెప్టెంబర్) ''అళూ'' (మరాఠీ: अळూ) వంటి ఆకుకూరలు, లేదా ''కాకరకాయ'', ''[[బీరకాయ]]'', [[వంకాయ]] వంటి కూరగాయలు లభిస్తాయి. అక్టోబర్ నుండి ఫిబ్రవరి వరకు ఉండే శీతల వాతావరణంలో మిరపకాయలు, క్యారెట్లు, టమోటాలు, క్యాలీఫ్లవర్, ఫ్రెంచ్ బీన్స్, షేపు (సమయ ఆకు),, బఠానీలు అందుబాటులోకి వస్తాయి.<ref>{{cite book|last1=Barve|first1=Mangala|last2=Translator: Datar|first2=Snehalata|title=Annapurna|publisher=Majestic Prakashan|location=Mumbai, India|isbn=9788174320032|edition=1|url=http://www.bookganga.com/eBooks/Books/Details/4737998995098041126|access-date=24 December 2014}}</ref> శీతాకాలంలో పొలాలకు వెళ్లే విహారయాత్రలలో (picnics) బొగ్గులపై కాల్చిన లేత జొన్న కంకులు తినడం ఇక్కడి ఒక ప్రసిద్ధ అలవాటు.<ref>{{cite book|author=F. R. Ruskin|title=Lost Crops of Africa: Grains|url=https://archive.org/details/bub_gb_87ou6aEaze8C|date=April 1999|publisher=DIANE Publishing|isbn=978-0-7881-7512-1|page=[https://archive.org/details/bub_gb_87ou6aEaze8C/page/n195 178]}}</ref> కూరగాయలను సాధారణంగా ''భాజీ'' (ఇండియన్ స్టూ/కూర) చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. కొన్ని భాజీలను ఒకే రకమైన కూరగాయతో చేస్తారు, మరికొన్నింటిని కలగలుపు కూరగాయలతో చేస్తారు. భాజీలు వేపుడు (dry) లాగా లేదా గ్రేవీతో కూడిన కూర (wet) లాగా ఉండవచ్చు. ఉదాహరణకు, [[మెంతులు|మెంతి ఆకులను]] ''పెసరపప్పు'' లేదా బంగాళాదుంపలతో కలిపి పొడి కూరగా చేయవచ్చు లేదా ''[[శెనగపిండి]]'', మజ్జిగతో కలిపి పులుసు కూరగా చేయవచ్చు.<ref>{{cite book|author=Camellia Panjabi|title=The Great Curries of India|url=https://archive.org/details/greatcurriesofin00panj|url-access=registration|year=1995|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-684-80383-8|page=[https://archive.org/details/greatcurriesofin00panj/page/44 44]}}</ref> మరాఠీ భాజీలలో సాధారణంగా లవంగాలు, ధనియాల పొడి, జీలకర్ర, దాల్చినచెక్క, ఇంగువ మొదలైన వాటి కలయికతో కూడిన ''గోడా [[మసాలా దినుసులు|మసాలా]]'', ఉల్లిపాయ, వెల్లుల్లి, అల్లం, ఎర్ర మిరపపొడి, పచ్చిమిర్చి, పసుపు, [[ఆవాలు]] కలిపిన కాందా-లసన్ మసాలాను ఉపయోగిస్తారు.<ref name="Batra2011">{{cite book|author=Neelam Batra|title=1,000 Indian Recipes|url=https://books.google.com/books?id=UmQ9hLYcULMC&pg=PP50|date=12 April 2011|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=978-0-544-18910-2|pages=50–}}</ref><ref name="Goda masala">{{cite book|author=Monisha Bharadwaj|title=The Indian Spice Kitchen: Essential Ingredients and Over 200 Authentic Recipes|url=https://books.google.com/books?id=dTm23d7gIk0C&pg=PA233|date=30 June 2005|publisher=Hippocrene Books, Incorporated|isbn=978-0-7818-1143-9|page=90}}</ref> కుటుంబాల కులం లేదా నిర్దిష్ట మత సంప్రదాయాన్ని బట్టి, వంటకాల్లో ఉల్లిపాయలు, వెల్లుల్లిని మినహాయించవచ్చు. ఉదాహరణకు, భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలకు చెందిన హిందూ సమాజాలు [[చాతుర్మాస్యం]] (ఇది దాదాపు [[వర్షాకాలం]]తో సమానం) సమయంలో ఉల్లిపాయలు, వెల్లుల్లి తినడానికి పూర్తిగా దూరంగా ఉంటారు.<ref>{{cite book|last1=Singh|first1=K.S.|title=Maharashtra|date=2004|publisher=Popular Prakashan|location=Mumbai|isbn=81-7991-100-4|page=XLVIII|edition=first|url={{google books |plainurl=y |id=OmBjoAFMfjoC}}}}</ref> మెంతి, [[తోటకూర]], బీట్‌రూట్, ముల్లంగి, సోయాకూర (డిల్), చేమకూర, [[పాలకూర]], ''[[గోంగూర|అంబాడీ]]'', చుక్కకూర, రోదక కూర (మరాఠీలో కర్దాయి), ముళ్ల తోటకూర (తాందుల్జా) వంటి ఆకుకూరలను వేపుడుగా (pale bhaaji) చేస్తారు లేదా మజ్జిగ, శెనగపిండిని ఉపయోగించి పులుసు కూరగా (patal bhaaji) చేస్తారు.<ref name="auto">{{cite book|last1=McWilliams|first1=Mark (Editor)|last2=Rowe|first2=Caroline (Author)|title=Food & material culture : proceedings of the oxford symposium on food and cookery|date=2014|publisher=Prospect books|location=Blackawton, Devon, UK|isbn=978-1-1909248-40-3|pages=268–269|url={{google books |plainurl=y |id=yj8QDgAAQBAJ}}|access-date=30 May 2017}}</ref><ref>Singh, G., Kawatra, A. and Sehgal, S., 2001. Nutritional composition of selected green leafy vegetables, herbs and carrots. Plant Foods for Human Nutrition, 56(4), pp.359-364.</ref><ref>Reddy, N.S. and Bhatt, G., 2001. Contents of minerals in green leafy vegetables cultivated in soil fortified with different chemical fertilizers. Plant Foods for Human Nutrition, 56(1), pp.1-6.</ref><ref name="Gupta, S. 2008. pp.111-116">Gupta, S., Lakshmi, A.J. and Prakash, J., 2008. Effect of different blanching treatments on ascorbic acid retention in green leafy vegetables. Nat. Prod. Radiance, 7, pp.111-116.</ref> అనేక కూరగాయలను ''కోశింబిర్'' లేదా ''[[రైతా]]'' అని పిలిచే సలాడ్ తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{cite book|editor-last1=Yildiz|editor-first1=Fatih|title=Development and manufacture of yogurt and other functional dairy products|date=2010|publisher=CRC Press/Taylor & Francis|location=Boca Raton, FL|isbn=978-1-4200-8207-4|page=11|url={{google books |plainurl=y |id=zMCDLlcRaQkC|page=11}}|access-date=23 May 2016}}</ref><ref>Mane, Asha, et al. "Improvement in nutritional and therapeutic properties of daily meal items through addition of oyster mushroom." Proceedings of 8th International Conference on Mushroom Biology and Mushroom Products (ICMBMP8), New Delhi, India, 19–22 November 2014. Volume I & II. ICAR-Directorate of Mushroom Research, 2014.</ref><ref name="Misra2012">{{cite book|author=Anoop Misra|title=Dietary Considerations in Diabetes - ECAB|url=https://books.google.com/books?id=lz7unrFubdEC&pg=PT6|date=5 July 2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-81-312-3209-5|page=86}}</ref> వీటిలో చాలా వాటికి [[పెరుగు]] ప్రధాన పదార్థంగా ఉంటుంది. ముల్లంగి, కీరదోసకాయ, టమోటా-ఉల్లిపాయ కలయికలతో చేసే 'కోశింబిర్'లు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.<ref>{{cite book|author=Camellia Panjabi|title=The Great Curries of India|url=https://books.google.com/books?id=TYCFJMLZ_-4C&pg=PA7|year=1995|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-684-80383-8|page=177}}</ref> చాలా రకాల రైతాలకు [[వంకాయ]] వంటి కూరగాయలను ముందుగా ఉడికించడం లేదా కాల్చడం అవసరం. క్యారెట్, వంకాయ, గుమ్మడికాయ, ''[[సొరకాయ]]'', బీట్‌రూట్ ఆధారంగా చేసే రైతాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. === పప్పుధాన్యాలు === [[File:Green gram sprout of Salem.jpg|right|thumb|మొలకెత్తిన పెసలు]] పచ్చని కూరగాయలతో పాటు, వివిధ రకాల బఠానీలు, గింజలు (మొత్తంగా లేదా పప్పుగా) ఇక్కడ బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. పప్పులను ''[[పప్పు|దాల్]]'' అని పిలుస్తారు, వీటితో ''ఆమ్తీ'' (పల్చని పప్పు చారు) చేస్తారు, లేదా సొరకాయ వంటి కూరగాయలలో కలుపుతారు. పప్పును బియ్యంతో కలిపి వండి ''కిచిడీ'' తయారు చేయవచ్చు. గింజలను ఉన్నదున్నట్లుగా వండవచ్చు లేదా నీటిలో నానబెట్టి మొలకెత్తించవచ్చు. చైనీస్ వంటకాలలా కాకుండా, ఇక్కడ గింజలను కేవలం ఒకటి లేదా రెండు రోజులు మాత్రమే మొలకెత్తనిస్తారు. మొలకెత్తిన గింజలతో చేసే కూరలను ''ఉసల్'' అని పిలుస్తారు, ఇవి ప్రోటీన్లకు ముఖ్యమైన వనరుగా ఉపయోగపడతాయి.<ref name="monisha">{{cite book|last=Bharadwaj|first=Monisha |title=The Indian Spice Kitchen|publisher=Hippocrene Books|year=2005|edition=Illustrated|pages=167|isbn=0-7818-1143-0|url={{google books |plainurl=y |id=dTm23d7gIk0C|page=165}}|access-date=2009-03-03}}</ref> మహారాష్ట్ర వంటకాల్లో ప్రాచుర్యం పొందిన పప్పుధాన్యాలలో బఠానీలు, [[శెనగలు]], ''[[పెసలు|పెసరపప్పు]]'', ''మత్కీ'', ''[[మినుములు]]'', రాజ్మా, [[అలసందలు|అలసందలు (చావలి)]], [[ఉలవలు|ఉలవలు (కులుత్)]]<ref name="Kulith pithale">{{cite book|author=Dr. Rupa Shah|title=What About My Calcium?|url=https://books.google.com/books?id=UM-EDwAAQBAJ&pg=PA3|date=2 December 2018|publisher=CircleOHealth|isbn=978-93-5311-051-2|page=50}}</ref>, కందులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|last1=Bladholm|first1=Linda|title=The Indian grocery store demystified|date=2000|publisher=Renaissance Books|location=Los Angeles|isbn=978-1-58063-143-3|pages=55–63|edition=1st|url={{google books |plainurl=y |id=Yg6zCwAAQBAJ|page=55}}|access-date=31 October 2016}}</ref> వీటిలో కందులు, శెనగలు నిత్యం వాడే ప్రధానమైనవి.<ref name="Popular Prakashan" />{{sfn|Reejhsinghani|1975|p=15}} అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన [[అప్పడం|అప్పడాల]] తయారీకి మినుములు ప్రాథమిక ఆధారం.<ref>Badami, M., Holla, K.S., Padgaonkar, S.V., JA, M.S. and Singh, M.S.D., PFNDAI Bulletin, 2006, page 6.[http://www.pfndai.com/Dec06.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104134755/http://www.pfndai.com/Dec06.pdf |date=2021-11-04 }}</ref> === నూనెలు, కొవ్వులు === వంటల కోసం [[వేరుశెనగ నూనె]]<ref>{{cite book|last1=McWilliams|first1=Mark (Editor)|last2=Rowe|first2=Caroline (Author)|title=Food & material culture : proceedings of the oxford symposium on food and cookery|date=2014|publisher=Prospect books|location=Blackawton, Devon, UK|isbn=978-1-1909248-40-3|pages=267|url={{google books |plainurl=y |id=yj8QDgAAQBAJ}}|access-date=30 May 2017}}</ref>, [[సూర్యకాంతి నూనె|సన్‌ఫ్లవర్ నూనె]] ఎక్కువగా ఉపయోగించబడతాయి; అయితే, కొన్ని చోట్ల [[పత్తిగింజల నూనె]] కూడా వాడతారు.<ref name="Corporation2007">{{cite book|author=Marshall Cavendish Corporation|title=World and Its People: Eastern and Southern Asia|url={{google books |plainurl=y |id=V1pQkwIXTG0C|page=415}}|access-date=28 June 2012|date=September 2007|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7631-3|pages=415–}}</ref> ప్రత్యేకమైన రుచి కోసం నెయ్యి (మరాఠీలో ''తూప్'') తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది. దీనిని ''పూరన్ పోలి, వరణ్ భాత్, [[రొట్టె|చపాతీ]]'',, అనేక ఇతర వంటకాలతో కలిపి వడ్డిస్తారు. తాజా ఇంటి వెన్నను సాధారణంగా ''భాక్రి''తో కలిపి తింటారు. === మసాలాలు, మూలికలు === [[File:Murraya koenigii leaves - curry leaves.jpg|right|thumb|అనేక వంటకాలను అలంకరించడానికి కరివేపాకులను విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు]]ప్రాంతం, మతం, కులాన్ని బట్టి మహారాష్ట్ర ఆహారం సాదాసీదా నుండి అత్యంత కారంగా ఉండే వరకు మారవచ్చు. సాధారణ మసాలా దినుసులలో [[ఇంగువ]], [[పసుపు]], [[ఆవాలు]], [[ధనియాలు]], [[జీలకర్ర]], ఎండిన బిర్యానీ ఆకు,, మిరపపొడి ఉన్నాయి. కాళా లేదా బ్లాక్ మసాలా బ్లెండ్ కోసం ప్రత్యేకంగా ఉపయోగించే పదార్ధాలలో [[దాల్చినచెక్క]], [[లవంగాలు]], మిరియాలు, [[యాలకులు]], [[జాజికాయ]] ఉన్నాయి.<ref>{{cite book|author=Camellia Panjabi|title=The Great Curries of India|url=https://books.google.com/books?id=TYCFJMLZ_-4C&pg=PA7|year=1995|publisher=Simon and Schuster|isbn=978-0-684-80383-8|page=32}}</ref> ఈ వంటకాల్లో ప్రాచుర్యం పొందిన ఇతర మసాలా మిశ్రమాలలో గోడా మసాలా, కొల్హాపురి మసాలా ఉన్నాయి.<ref name="Iyer2016">{{cite book|author=Raghavan Iyer|title=660 Curries|url=https://books.google.com/books?id=PfTnCwAAQBAJ&pg=PP1|date=5 July 2016|publisher=Workman Publishing Company|isbn=978-0-7611-8746-2|page=31}}</ref> రుచిని పెంచడానికి లేదా అలంకరించడానికి ఉపయోగించే సాధారణ మూలికలలో [[కరివేపాకు]], [[కొత్తిమీర]] ఆకులు ఉన్నాయి. అనేక సాధారణ కూరల వంటకాలకు [[వెల్లుల్లి]], [[ఉల్లిపాయ]], [[అల్లం]], పచ్చిమిర్చి అవసరమవుతాయి. ఆహారానికి పులుపు రుచిని అందించే పదార్థాలలో పెరుగు, [[టమోటా|టమోటాలు]], [[చింతపండు]] గుజ్జు, నిమ్మకాయ,, ''అమ్సుల్ (కోకం)'' తొక్క<ref>{{cite book|last1=Christine|first1=Manfield|title=Spice|date=1999|publisher=Viking|location=London|isbn=978-0-670-87085-1|pages=22|url={{google books |plainurl=y |id=GqJ2_MuNmtIC|page=6}}|access-date=25 October 2016}}</ref> లేదా పచ్చి మామిడికాయలు ఉన్నాయి.<ref name="Kokam">{{cite book|author1=Ron Herbst|author2=Sharon Tyler Herbst|title=The Deluxe Food Lover's Companion, 2nd edition|url=https://books.google.com/books?id=e8BoCwAAQBAJ&pg=PT8|year=2015|publisher=Barron's Educational Series|isbn=978-1-4380-7621-8}}</ref> === మాంసం, పౌల్ట్రీ === [[File:Malwani Chicken Thali.jpg|thumb|మహారాష్ట్ర మాంసాహార థాలీ]] మహారాష్ట్ర వంటకాల్లో చికెన్, మటన్ అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన మాంస వనరులు. కోడిగుడ్లు కూడా ప్రసిద్ధమైనవి. మహారాష్ట్ర సమాజంలోని కొన్ని వర్గాల వారు బీఫ్, పోర్క్ కూడా తింటారు.<ref>{{cite news|last1=PATOLE|first1=SHAHU|title=Why I wrote a book on Dalit food|url=http://www.expressfoodie.com/main-course/why-i-wrote-a-book-on-dalit-food/|access-date=11 September 2016|work=Express Foodie beta|issue=SEPTEMBER 8|date=2016|ref=Anna he Apoorna Brahma'|archive-date=12 సెప్టెంబర్ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912234114/http://www.expressfoodie.com/main-course/why-i-wrote-a-book-on-dalit-food/|url-status=dead}}</ref> అయితే, ఇవి సాంప్రదాయ మహారాష్ట్ర వంటకాల్లో భాగం కావు. === సముద్ర ఆహారం (సీఫుడ్) === [[File:Indian Mackere.JPG|right|thumb|[[భారతీయ మెక్‌కెరెల్|బాంగ్డా]] లేదా భారతీయ మెక్‌కెరెల్ చేప]] అనేక [[కొంకణ్]] తీరప్రాంత సమాజాలకు సముద్ర ఆహారం ప్రధాన ఆహారం, ఇది రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా ప్రాచుర్యం పొందింది.<ref name="Food culture in India">{{cite book|last1=Sen|first1=Colleen Taylor|title=Food culture in India|date=2004|publisher=Greenwood|location=Westport, Conn.[u.a.]|isbn=0-313-32487-5|page=101|url={{google books |plainurl=y |id=J3RSHWePhXwC|page=97}}|access-date=21 April 2016}}</ref> చాలా వంటకాలు సముద్ర చేపలు, [[రొయ్యలు]], [[పీతలు|పీతలపై]] ఆధారపడి ఉంటాయి. ప్రధానంగా సీఫుడ్ వంటకాలతో కూడిన ఒక ప్రత్యేకమైన మాల్వని వంటల శైలి ఇక్కడ ప్రసిద్ధి చెందింది. జనాదరణ పొందిన చేపల రకాలలో బొంబాయి డక్ (బొమ్మడాయిలు),<ref>{{cite book|last1=Chapman|first1=Pat|title=India--food & cooking : the ultimate book on Indian cuisine|date=2007|publisher=New Holland|location=London|isbn=978-1-184537-619-2|page=88|url={{google books |plainurl=y |id=orHWFRMKf4EC|page=6}}|access-date=22 May 2016}}</ref> [[చందువా చేప|పాంఫ్రెట్]], ''బాంగ్డా'', రావస్,, ''సుర్మాయి'' (కింగ్ ఫిష్) ఉన్నాయి.<ref>Reejhsinghani, A. (1975). Delights from Maharashtra. Jaico Publishing House.[https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=RwMRaDxJcWwC&oi=fnd&pg=PT15&dq=maharashtra+fish+pomfret+bangda+bombay+duck+&ots=7wxOQMuJmO&sig=lror1B3RdpuYTpTkO716zCUzO9k#v=onepage&q=maharashtra%20fish%20pomfret%20bangda%20bombay%20duck&f=false]</ref> ఈ చేపలను ముంబై పరిసర ప్రాంతాలలో తాజాగా అలాగే ఎండబెట్టి (ఎండుచేపలుగా) కూడా ఉపయోగిస్తారు.<ref>Wavare, A. K. (2015). A study of dry fish markets in Mumbai City. Ethos, 8(2), 11-17.</ref> సీఫుడ్ వంటకాలను కూరగా వండడం, పాన్ ఫ్రై చేయడం లేదా అరటి ఆకులలో చుట్టి ఉడికించడం వంటి వివిధ పద్ధతులలో తయారు చేస్తారు.<ref name="Gadia2000">{{cite book|author=Madhu Gadia|title=New Indian Home Cooking: More Than 100 Delicious Nutritional, and Easy Low-fat Recipes!|url=https://books.google.com/books?id=mY3cO8b5iToC&pg=PP11|year=2000|publisher=Penguin|isbn=978-1-55788-343-8|page=15}}</ref> === ఇతర వంటపదార్థాలు === ఇతర పదార్ధాలలో అవిసె గింజలు, కరాలే (వలిసెలు),<ref>{{cite book|last1=Getinet|first1=A|last2=Sharma|first2=S. M.|title=Niger, Guizotia Abyssinica (L. F.) Cass By A|date=1996|publisher=Bioversity International|pages=18|url={{google books |plainurl=y |id=FtamVcJzrTAC|page=6}}}}</ref> కొబ్బరి, వేరుశెనగ, బాదం, జీడిపప్పు వంటి నూనె గింజలు ఉన్నాయి. వేరుశెనగ పొడి, వేరుశెనగ గింజలను పచ్చడి, కోశింబిర్, భాజీలతో సహా అనేక ప్రిపరేషన్లలో ఉపయోగిస్తారు. బాదం, జీడిపప్పు వంటి ఖరీదైన గింజలను ప్రధానంగా తీపి పదార్థాల కోసం ఉపయోగిస్తారు. అవిసె గింజలు, వలిసె గింజలను పొడి పచ్చడుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు.<ref>Arya, A.B., Pradnya, D., Zanvar, V.S. and Devi, R., 2012. Flax Seed Fortification for Value Addition of Chutneys. The Indian Journal of Nutrition and Dietetics, 49(2), pp.68-77.</ref> సాంప్రదాయకంగా, చెరకు నుండి తయారు చేసిన [[బెల్లం|బెల్లాన్ని]] తీపి కోసం ఉపయోగించేవారు, కానీ ఇప్పుడు దాని స్థానంలో ఎక్కువగా శుద్ధి చేసిన [[చక్కెర|చక్కెరను]] ఉపయోగిస్తున్నారు. మామిడి వంటి పండ్లను ఊరగాయలు, జామ్‌లు, పానీయాలు, తీపి వంటకాలతో సహా అనేక రకాలుగా ఉపయోగిస్తారు. అరటిపండ్లు, [[పనసపండు]] కూడా అనేక వంటకాలలో ఉపయోగిస్తారు. === సాధారణ మెనూలు === పట్టణ ప్రాంతాల మెనూలలో సాధారణంగా చపాతీలు, సాదా అన్నం ప్రధాన ఆహారంగా ఉంటాయి. సాంప్రదాయ గ్రామీణ కుటుంబాలలో దక్కన్ మైదానాలలో 'భాక్రి', తీరప్రాంతంలో అన్నం ప్రధాన ఆహారాలుగా ఉంటాయి.<ref>{{cite book|last1=Taylor Sen|first1=Colleen|title=Feasts and Fasts A History of Indian Food.|date=2014|publisher=Reaktion Books|location=London|isbn=978-1-78023-352-9|pages=254|url={{google books |plainurl=y |id=VN_vCgAAQBAJ}}|access-date=10 June 2016}}</ref> సాధారణ అల్పాహార (Breakfast) పదార్థాలలో ''మిసల్'', ''పోహే (అటుకులు)'', ''[[ఉప్మా]]'', ''షీరా (హల్వా)'', ''సాబుదానా కిచిడీ'', ''థాలీపీఠ్'' ఉన్నాయి. కొన్ని ఇళ్లలో ముందు రోజు రాత్రి మిగిలిపోయిన అన్నాన్ని ఉల్లిపాయలు, పసుపు, ఆవాలతో వేయించి ఉదయం అల్పాహారంగా తీసుకుంటారు, దీనిని ''ఫోడ్నిచా భాత్'' (తిరగమోత అన్నం) అంటారు. సిరియల్స్, బ్రెడ్ ముక్కలు, గుడ్లు వంటి సాధారణ పాశ్చాత్య అల్పాహార పదార్థాలు, అలాగే దక్షిణ భారత వంటకాలైన ''ఇడ్లీ'', ''దోశ'' కూడా ఇక్కడ ప్రాచుర్యం పొందాయి. అల్పాహారంతో పాటు టీ లేదా కాఫీ వడ్డిస్తారు. ==== సమకాలీన మధ్యాహ్న, రాత్రి భోజన మెనూలు ==== [[File:Maharashtrian Thali.jpg|thumb|right|రకరకాల వంటకాలతో కూడిన మహారాష్ట్ర శాకాహార భోజనం (థాలీ)]] పట్టణ ప్రాంతాల్లోని శాకాహార మధ్యాహ్న, రాత్రి భోజన పళ్లాలలో క్రింది వాటి కలయిక ఉంటుంది: * గుండ్రని ''[[చపాతీ]]'' లేదా ఘడిచి పోలి (పొరల ముక్కోణపు చపాతీ) వంటి గోధుమ రొట్టె * ఉడికించిన అన్నం * ఉల్లిపాయలు, టమోటాలు లేదా కీరదోసకాయలతో చేసిన సలాడ్ లేదా ''కోశింబిర్'' * ''[[అప్పడం|పప్పడ్]]'' లేదా దానికి సంబంధించిన వంటకాలైన సాండ్గే, కురదయా, సాబుదానా పప్పడాలు<ref>Khedkar, R., Shastri, P. and Bawa, A.S., [http://ijeab.com/upload_document/issue_files/23%20IJEAB-AUG-2016-17-Standardization,%20Characterization%20and%20Shelf%20Life%20Studies%20on%20Sandge,%20a%20Traditional%20Food%20Adjunct%20of%20Western%20India.pdf Standardization, Characterization and Shelf Life Studies on Sandge, a Traditional Food Adjunct of Western India]. IJEAB: Open Access Bi-Monthly International Journal: Infogain Publication, 1 (Issue-2)</ref> * పొడి లేదా పచ్చి పచ్చడి, మామిడి లేదా నిమ్మ [[ఊరగాయ|ఊరగాయలు]] * ''కందిపప్పు'', ఇతర పప్పులు లేదా ''కఢీ'' ఆధారంగా చేసిన ''ఆమ్తీ'' లేదా ''వరణ్'' సూప్. మెనూలో ''ఉసల్'' ఉన్నప్పుడు, ''ఆమ్తీ''ని మినహాయించవచ్చు. * అందుబాటులో ఉన్న కూరగాయలతో చేసిన గ్రేవీ కూరలు (వంకాయ, [[బెండకాయ]], బంగాళాదుంపలు లేదా క్యాలీఫ్లవర్ వంటివి) * పాలకూర వంటి పొడి ఆకుకూరల వేపుడు * మొలకెత్తిన లేదా సాధారణ పప్పుధాన్యాలతో చేసిన ఉసల్ రొట్టె, అన్నం, పచ్చడి కాకుండా, ఇతర పదార్థాలను మార్చుకోవచ్చు. మాంసం, చేపలు, చికెన్ తినే కుటుంబాలు శాకాహార, మాంసాహార వంటకాలను కలిపి తీసుకోవచ్చు, అయితే అన్నం, చపాతీలు ప్రధాన ఆహారంగానే ఉంటాయి. సాంప్రదాయ భోజన పదార్థాలను పళ్లెంలో ఒక వృత్తాకార పద్ధతిలో అమరుస్తారు. ఉప్పును 12 గంటల స్థానంలో ఉంచి, ఊరగాయలు, ''కోశింబిర్'', చట్నీలను ఉప్పుకు అపసవ్య దిశలో (anti-clockwise) అమరుస్తారు. కూరగాయల వంటకాలను సవ్యదిశలో (clockwise) - ఆకుకూరల పులుసు, పొడి కూరలు, మొలకెత్తిన గింజల కూర (''ఉసల్''), ''పప్పు'' వరుసలో అమరుస్తారు. అన్నం ఎల్లప్పుడూ మధ్యలో కాకుండా పళ్లెం అంచు వైపున ఉంటుంది.<ref name="auto" /> ==== సాంప్రదాయ మధ్యాహ్న, రాత్రి భోజన మెనూలు ==== [[File:Bhaji-Bhakari.jpg|thumb|right|కూర, భాకరి, పచ్చి ఉల్లిపాయ, ఊరగాయతో కూడిన సాధారణ మహారాష్ట్ర భోజనం]] మహారాష్ట్రలోని లోతట్టు ప్రాంతాలైన దేశ్, ఖండేష్, [[మరాఠ్వాడా]], [[విదర్భ]] ప్రాంతాలలో సాంప్రదాయ ప్రధాన ఆహారం ''భాక్రి''. దీనిని పప్పు, కూరగాయలు లేదా శెనగపిండితో చేసే పిఠ్లా (pithale) తో కలిపి తింటారు. ప్రస్తుతం ''భాక్రి'' స్థానంలో గోధుమలతో చేసే చపాతీలు ఎక్కువగా వాడుకలోకి వస్తున్నాయి.<ref name="Krishnamachari, K.A.V 1974. pp.20-27" /> కొంకణ్ తీర ప్రాంతంలో, ఉడికించిన అన్నం, ''బియ్యం భాక్రి'', ''రాగి భాక్రి'' ప్రధాన ఆహారంగా ఉంటాయి. వీటితో పాటు పైన పేర్కొన్న మధ్యాహ్న, రాత్రి భోజన మెనూలోని కూరగాయలు, మాంసాహార వంటకాలను కలిపి వడ్డిస్తారు. == ప్రత్యేక సందర్భాలు పండుగలు == === మకర సంక్రాంతి === [[File:Tilgul kha god god bola.jpg|thumb|రెండు రకాల తిలగుల్, ఒక మహారాష్ట్రీయ తీపి తినుబండారం]] మకర సంక్రాంతి సాధారణంగా [[Gregorian calendar|గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్]] ప్రకారం జనవరి 14న వస్తుంది. మహారాష్ట్రీయులు సాంప్రదాయక పలకరింపు అయిన ''తిలగుల్ ఘ్యా ఆణి గోడ్ బోలా'' ({{langx|mr|तीळगुळ घ्या आणि गोड गोड बोला|link=no}}) తో పాటు నువ్వులు, బెల్లంతో చేసిన 'తిలగుల్' లేదా స్వీట్లను ఒకరికొకరు ఇచ్చుకుంటారు, దీని అర్థం "ఈ 'తిలగుల్' స్వీకరించి, తీపిగా మాట్లాడండి." ''తిలగుల్ పోళి'' లేదా ''గుళ్‌పోళి'' ఇక్కడి ప్రధాన తీపి వంటకాలు. ఇది నువ్వులు, బెల్లం స్టఫింగ్‌తో చేసే గోధుమ ఆధారిత ఫ్లాట్‌బ్రెడ్ (రొట్టె).<ref name="ReferenceA" /><ref>{{cite book|last1=Sen|first1=Colleen Taylor|title=Food culture in India|date=2004|publisher=Greenwood|location=Westport, Conn.[u.a.]|isbn=978-0-313-32487-1|page=142|url={{google books |plainurl=y |id=YIyV_5wrplMC|page=4}}|access-date=31 October 2016}}</ref> === మహాశివరాత్రి === మరాఠీ హిందూ ప్రజలు ఈ రోజున ఉపవాసం ఉంటారు. ఉపవాస ఆహారంలో 'కవత్' పండు (''వెలగపండు'') గుజ్జుతో తయారు చేసిన పచ్చడి ఉంటుంది.<ref>{{cite news |last1=Chatterji |first1=Swati |title=Fruit sales surge during Shivratri |url=http://archive.indianexpress.com/news/fruit-sales-surge-during-shivratri/914712/ |access-date=17 July 2021 |work=Indian express |issue=Feb 21 2012 |publisher=The express Group |date=2012}}</ref> కొన్ని వర్గాల వారు మారేడు పండు గుజ్జును కూడా ఉపయోగిస్తారు.{{Citation needed|reason=Your explanation here|date=February 2018}} === హోలీ === ఫాల్గుణ మాసంలో (మార్చి లేదా ఏప్రిల్) పౌర్ణమి సాయంత్రం జరుపుకునే హోలీ పండుగలో భాగంగా, శీతాకాలం ముగింపుకు, హిందూ పురాణాలలో ఒక రాక్షస సంహారానికి ప్రతీకగా హోలిక దహనం (మంటలు) నిర్వహిస్తారు. ప్రజలు ఈ పవిత్రమైన మంటలకు నైవేద్యంగా ''పురన్ పోళి''ని సమర్పిస్తారు.<ref name="Taylor Sen 2014 p. 105">Taylor Sen, Colleen (2014). Feasts and Fasts A History of Indian Food. London: Reaktion Books. p. 105. {{ISBN|978-1-78023-352-9}}. Retrieved 10 June 2016.</ref> హోలిక దహనం మరుసటి రోజును ధూళివందన్ అని పిలుస్తారు. మరాఠీ ప్రజలు ఐదవ రోజున రంగులతో రంగపంచమిని జరుపుకుంటారు.{{sfn|Gupte|1994|p=90}} === గుడి పడ్వా === <!-- Deleted image removed: [[File:Puranpoli.jpg|thumb|Puran Poli]] --> <!-- Deleted image removed: [[File:Puribhaji.jpg|thumb|Puri Bhaji with Shrikhand]] --> గుడి పడ్వా రోజున చాలా మంది శనగపప్పు (పూరన్) స్టఫింగ్‌తో చేసే తీపి రొట్టె అయిన పురన్ పోళిని తయారు చేస్తారు. కొంతమంది పూరీతో పాటు బంగాళాదుంప కూర (బటాట్యాచి భాజీ), బజ్జీలను తింటారు. గుడి పడ్వాకు శ్రీఖండ్ కూడా ఒక ప్రసిద్ధ వంటకం. === గణేష్ చతుర్థి === [[File:Ukadiche Modak (Rice).jpg|thumb|right|వినాయకుడికి నైవేద్యంగా సమర్పించిన ఉకడిచే (ఆవిరితో ఉడికించిన) మోదక్]] ''మోదక్'' వినాయకుడికి అత్యంత ఇష్టమైన ఆహారంగా చెబుతారు. గణేష్ చతుర్థి, ఇతర చిన్న వినాయక పూజల సందర్భాలలో ఈ తీపి వంటకాన్ని ఇరవై ఒక్క ముక్కలుగా నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.<ref>{{cite book|last1=Zealiot|first1=Eleanor|last2=Berntsen|first2=Maxine|title=The experience of Hinduism: Essays on religion in Maharashtra|date=1988|publisher=State University of New York Press|location=Albany, New York, USA|isbn=0-88706-662-3|pages=78|url={{google books |plainurl=y |id=7PDr-QF4YmYC|page=76}}}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Ghosh|first1=Shweta|title=Eating Spaces, Resisting Creation A study of creation and consumption of travel-based food shows on regional and national television|journal=SubVersions|date=2013|volume=1|issue=1|page=96|url=http://subversions.tiss.edu/wp-content/uploads/2013/12/Shweta-Ghosh_Subversions_pdf.pdf|access-date=10 June 2016}}</ref> వివిధ మహారాష్ట్రీయ వర్గాలు గౌరీ పూజ కోసం ప్రత్యేకంగా రకరకాల వంటకాలను తయారు చేస్తారు. === దీపావళి === [[File:Diwalicha pharal.JPG|200px|thumb|దీపావళి పిండివంటల (''ఫరాల్'') ప్లేట్. పైన సవ్యదిశలో: చక్లీ, కడ్‌బోలి, షేవ్‌/కారప్పూస, గాఠీ, చివ్డా, మధ్యలో పసుపు రంగు శనగపిండి లడ్డు, తెల్లటి రవ్వ లడ్డు.]] దీపావళి అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన హిందూ పండుగలలో ఒకటి. మహారాష్ట్రీయ సాంప్రదాయంలో కుటుంబ సభ్యులు తెల్లవారుజామున అభ్యంగన స్నానం చేసి, ఆ తర్వాత 'దీపావళి ఫరాల్' అని పిలిచే వేయించిన తీపి, కారాల పిండివంటలతో అల్పాహారం చేస్తారు. ఈ వంటకాలను ఇంటికి వచ్చే అతిథులకు అందిస్తారు, పొరుగువారితో పంచుకుంటారు. సాధారణంగా చేసే తీపి వంటకాలలో ''లడ్డు'', ''అనార్సే'', శంకరపాళి, ''కరంజ్య'' (కజ్జికాయలు) ఉన్నాయి. ప్రసిద్ధ కారాలలో ''చక్లీ'', ''షేవ్‌'', ''చివ్డా'' ముఖ్యమైనవి.<ref name="Edmund2001">{{cite book |author1=Edmund W. Lusas |author2=Lloyd W. Rooney |title=Snack Foods Processing |url={{google books |plainurl=y |id=W_5wlzckPkMC|page=488}} |date=5 June 2001 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-1254-5 |pages=488–}}</ref> ఎక్కువ కొవ్వు, తక్కువ తేమ కలిగి ఉండటం వల్ల, ఈ పిండివంటలు పాడవకుండా చాలా వారాల పాటు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద నిల్వ ఉంటాయి. === చంపా షష్ఠి === అన్ని సామాజిక వర్గాలకు చెందిన అనేక మహారాష్ట్రీయ కుటుంబాలు మార్గశిర మాసంలో ఖండోబా పండుగ లేదా 'చంపా షష్ఠి'ని జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ సమయంలో ఇళ్లలో ఖండోబా దేవునికి 'ఘటస్థాపన' చేస్తారు. పండుగ యొక్క ఆరవ రోజును 'చంపా షష్ఠి' అంటారు. చాలా మందికి, 'చాతుర్మాస్' కాలం చంపా షష్ఠితో ముగుస్తుంది. చాతుర్మాసంలో ఉల్లిపాయలు, వెల్లుల్లి, వంకాయలను తీసుకోకపోవడం చాలా కుటుంబాలలో ఆనవాయితీగా వస్తోంది. ఈ పండుగ తర్వాత, 'రోడ్గా'తో కూడిన 'వాంగ్యాచే భరిత్' (''వంకాయ భర్తా'') సాంప్రదాయ తయారీతో ఈ ఆహారాల వినియోగం మళ్లీ ప్రారంభమవుతుంది.{{sfn|Gupte|1994|p=16}}{{sfn|Pillai|1997|p=192}} === సాంప్రదాయ వివాహ భోజనం === మహారాష్ట్రీయ హిందూ వర్గాలలో సాంప్రదాయ వివాహ భోజనం పూర్తిగా శాఖాహారంగా ఉండేది. ఇందులో ప్రధానంగా వివిధ రకాల కూరగాయలు, పప్పులతో కూడిన బహుళ కోర్సుల అన్నం వంటకాలు ఉండేవి. కొన్ని మెనూలలో ''పూరీ''లు కూడా చేర్చబడ్డాయి. కొన్ని వర్గాలలో, మొదటి కోర్సుగా తెల్లటి అన్నం, రెండవ కోర్సుగా మసాలా అన్నంతో పాటు పప్పు వడ్డించేవారు.<ref>{{cite web|title=Masale bhat|url=http://indianrecipedelights.blogspot.com/2011/11/masale-bhat_3.html|website=indianrecipedelights.blogspot.com|access-date=28 January 2015}}</ref> ప్రధాన భోజనం సాధారణంగా తెల్లటి అన్నం, మజ్జిగ/మట్టాతో ముగుస్తుంది. ఈ మెనూలో, ఇతర పండుగలలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కూరలలో చేమకూర (మరాఠీ: అలఉ) ఆకులతో తయారు చేసినవి ప్రముఖమైనవి. మసాలాలు, కొత్తిమీర ఆకులతో కూడిన మజ్జిగను 'మట్ఠా' అని పిలుస్తారు, దీనిని భోజనంతో పాటు వడ్డిస్తారు. వివాహ మెనూలో ప్రసిద్ధ మిఠాయిలు ''శ్రీఖండ్'', 'బూందీ లడ్డు', ''జిలేబీ''.<ref>{{cite web|last1=by|first1=SHRIYA|title=THE ESSENTIAL GUIDE TO CKP WEDDINGS: FOOD AND DESSERT|url=http://thebigfatindianwedding.com/2015/the-essential-guide-to-ckp-weddings-food-and-dessert|website=The big fat indian wedding|date=23 March 2015|access-date=22 May 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wadeshwar.com/restaurant/maharashtrian-marriage-menu.aspx |title=Maharashtrian Marriage Menu |access-date=2016-05-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603020655/http://www.wadeshwar.com/restaurant/maharashtrian-marriage-menu.aspx |archive-date=2016-06-03 }}</ref> === హిందూ ఉపవాస వంటకాలు === [[File:Sabudana Khichdi.jpg|right|thumb|సాబుదానా కిచిడీ. హిందూ ఉపవాస రోజుల్లో ప్రాచుర్యం పొందిన తినుబండారం]] మరాఠీ హిందూ ప్రజలు మహావిష్ణువు లేదా ఆయన అవతారాల గౌరవార్థం ఏకాదశి, వినాయకుడి గౌరవార్థం చతుర్థి, శివుని గౌరవార్థం సోమవారాలు, లేదా మారుతి లేదా శని దేవుని గౌరవార్థం శనివారాలలో ఉపవాసం ఉంటారు.{{sfn|Dalal|2010|p=6}} ఈ రోజుల్లో కొన్ని రకాల ఆహారాలను మాత్రమే తినడానికి అనుమతి ఉంటుంది. వీటిలో పాలు, ఇతర డైరీ ఉత్పత్తులు (మజ్జిగ, పెరుగు వంటివి), పండ్లు, పాశ్చాత్య ఆహార పదార్థాలైన ''సగ్గుబియ్యం'',<ref>{{cite book|last1=Arnott|first1=editor Margaret L.|title=Gastronomy : the anthropology of food and food habitys|date=1975|publisher=Mouton|location=The Hague|isbn=978-9027977397|page=319|url={{google books |plainurl=y |id=8mT_aCfrE0UC|page=315}}|access-date=31 October 2016}}</ref> బంగాళాదుంపలు,<ref>{{cite book|editor-last1=Walker|editor-first1=Harlan|title=Food on the move : proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 1996, [held in September 1996 at Saint Antony's College, Oxford]|date=1997|publisher=Prospect Books|location=Devon, England|isbn=978-0-907325-79-6|pages=291|url={{google books |plainurl=y |id=uYqTiD7SbcQC}}|access-date=31 October 2016}}</ref> ఊదా-ఎరుపు రంగు చిలగడదుంపలు, తోటకూర గింజలు,<ref>{{cite book|title=Amaranth: Modern Prospects for an Ancient Crop|url=https://books.google.com/books?id=0D4rAAAAYAAJ&pg=PA1|year=1984|publisher=National Academies|page=6|isbn = 9780309324458|id=NAP:14295}}</ref> నట్స్/జీడిపప్పులు, 'వర్యాచే తాందుల్' (సామలు) ఉన్నాయి.{{sfn|Dalal|2010|p=7}} ప్రసిద్ధ ఉపవాస వంటకాలలో ''సాబుదానా కిచిడీ'' లేదా 'దాన్యాచి ఆమ్టీ' (పల్లీల సూప్) ముఖ్యమైనవి.{{sfn|Dalal|2010|p=63}} === క్రిస్మస్ === ఉత్తర కొంకణ్‌కు చెందిన ఈస్ట్ ఇండియన్ కాథలిక్ కమ్యూనిటీ వారు క్రిస్మస్ కోసం తమ స్వంత ప్రత్యేక వంటకాలను కలిగి ఉన్నారు. గోవా వలెనే, ఇందులో పోర్క్ విండాలూ, సోర్పోటెల్ వంటకాలు ఉంటాయి. క్రిస్మస్ కోసం ఒక ప్రసిద్ధ తీపి వంటకంలో మైదాపిండి, కొబ్బరి పాలు, చక్కెర, కాటేజ్ చీజ్ (పనీర్) తో తయారుచేసే 'ఫోజియాస్' (Fogeas) కూడా ఉంటుంది.<ref name="Banerji2008">{{cite book|author=Chitrita Banerji|title=Eating India: An Odyssey into the Food and Culture of the Land of Spices|url=https://books.google.com/books?id=XfjOQfPtmw0C&pg=PR11|date=10 December 2008|publisher=Bloomsbury Publishing|isbn=978-1-59691-712-5|pages=194–195}}</ref> ఈ పిండివంటలను ఇంటికి వచ్చే సందర్శకులకు అందిస్తారు, పొరుగువారు, స్నేహితులతో పంచుకుంటారు.<ref>{{Cite web | url=http://www.east-indians.com/fooddrink.htm | title=The East Indian Community | access-date=2026-07-03 | archive-date=2022-12-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221215161137/https://www.east-indians.com/fooddrink.htm | url-status=dead }}</ref> == మూలాలు == nl5xmrsdl79dfv3kak8zkgkgrnqjag6 0 503302 4991458 4979850 2026-10-29T20:00:29Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991458 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = మీర్జా ముహమ్మద్ ఇస్మాయిల్ | honorific_prefix = రైట్ ఆనరబుల్ సర్ | honorific_suffix = KCIE OBE CStJ PC | image = Diwan Sir Mirza Ismail.jpg | image_size = | caption = మైసూర్, జైపూర్, హైదరాబాద్ రాష్ట్రాల దీవాన్ | order1 = హైదరాబాద్ దీవాన్ | term_start1 = 1946 | term_end1 = 1947 | monarch1 = [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్]] అసఫ్ జా VII | predecessor1 = ముహమ్మద్ అహ్మద్ సయీద్ ఖాన్ ఛతారి | successor1 = ముహమ్మద్ అహ్మద్ సయీద్ ఖాన్ ఛతారి | order2 = జైపూర్ దీవాన్ | term_start2 = 1942 | term_end2 = 1946 | monarch2 = మాన్ సింగ్ II | predecessor2 = | successor2 = | order3 = 22వ [[మైసూరు_దివాన్ల_జాబితా|మైసూర్ దివాన్]] | term_start3 = 1 మే 1926 | term_end3 = 1941 | monarch3 = కృష్ణ రాజ వడియార్ IV, [[జయచామరాజేంద్ర వడియార్]] | predecessor3 = [[అల్బియాన్ రాజ్‌కుమార్ బెనర్జీ]] | successor3 = ఎన్. మాధవరావు | birth_date = {{birth date|1883|10|24|df=y}} | birth_place = [[బెంగళూరు]], [[మైసూరు సామ్రాజ్యం]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|1959|1|5|1883|10|24|df=y}} | death_place = [[బెంగళూరు]], [[మైసూర్ రాష్ట్రం]] (ప్రస్తుతం [[కర్ణాటక]]), [[భారతదేశం]] | occupation = మైసూర్ దివాన్ (1926–1941)<br />జైపూర్ దివాన్ (1942–1946)<br />హైదరాబాద్ దివాన్(1946–1947) | salary = | networth = | spouse = జీబందేహ్ బేగం షిరాజి | website = | footnotes = | children = మీర్జా హుమయూన్<br />మీర్జా షా తాజ్ బేగమ్ <br />మీర్జా గౌహర్ తాజ్ బేగమ్ | relatives = ఆగా అలీ అస్కర్ (తాత)<br/>షకేరే ఖలీలి (మనవరాలు) }} '''మీర్జా మహ్మద్ ఇస్మాయిల్''' (ఉర్దూ: مرزا محمد اسماعیل; 24 అక్టోబర్ 1883 – 5 మార్చి 1959), సాధారణంగా '''సర్ మీర్జా ఇస్మాయిల్''' అని పిలువబడే భారతీయ రాజనీతిజ్ఞుడు, పరిపాలకుడు. బ్రిటిష్ భారతదేశంలోని మూడు ప్రముఖ సంస్థానాలైన మైసూరు, జైపూర్, హైదరాబాదు సంస్థానాలకు దివాన్ (ప్రధాన మంత్రి)గా సేవలందించాడు.<ref name="london-gazette.co.uk">{{Cite web|title= Page 29 {{!}} Issue 34470, 4 January 1938 {{!}} London Gazette {{!}} The Gazette |url= https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34470/page/29|access-date=2021-06-14|website= The Gazette}}</ref><ref name="auto">P. 254-258, ''Business Legends'' by [[Gita Piramal]] (1998) – Published by Viking Penguin India</ref> పరిపాలనా దక్షత, పట్టణాభివృద్ధి, పారిశ్రామికీకరణ, ప్రజాపనుల అభివృద్ధికి చేసిన కృషి వల్ల ఆయన భారతదేశంలోని అత్యుత్తమ సంస్థాన పరిపాలకులలో ఒకరిగా గుర్తింపు పొందాడు. మీర్జా ఇస్మాయిల్ 1883 అక్టోబర్ 24న బెంగళూరులో జన్మించాడు. ఆయన కుటుంబం మైసూరు రాజదర్బారుతో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉండేది. ఆయన తండ్రి మీర్జా మహ్మద్ అలీ మైసూరు ప్రభుత్వంలో ఉన్నతాధికారిగా పనిచేశారు. చిన్ననాటి నుంచే మైసూరు రాజకుటుంబానికి చెందిన యువరాజు కృష్ణరాజ వడియార్ (తరువాత మహారాజా కృష్ణరాజ వడియార్ IV)తో కలిసి విద్యాభ్యాసం చేశాడు. ఈ స్నేహం ఆయన భవిష్యత్ పరిపాలనా జీవితానికి బలమైన పునాది అయింది. ప్రాథమిక విద్యను బెంగళూరులో అభ్యసించిన ఆయన, అనంతరం ఉన్నత విద్యను కూడా అక్కడే పూర్తి చేశాడు. యువకుడిగా మైసూరు ప్రభుత్వ సేవలో చేరి, తన క్రమశిక్షణ, పరిపాలనా నైపుణ్యంతో ఉన్నత స్థానాలకు ఎదిగాడు. మహారాజా కృష్ణరాజ వడియార్ IV విశ్వాసాన్ని సంపాదించిన ఆయన, రాజదర్బారులో ముఖ్యమైన పరిపాలనా బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. 1926లో అప్పటి దివాన్ సర్ ఆల్బియన్ రాజ్‌కుమార్ బెనర్జీ పదవీ విరమణ అనంతరం మీర్జా ఇస్మాయిల్ మైసూరు సంస్థాన దివాన్గా నియమితుడయ్యాడు. 1941 వరకు దాదాపు పదిహేనేళ్ల పాటు ఆ పదవిలో కొనసాగి, మైసూరు సంస్థానాన్ని పారిశ్రామిక, ఆర్థిక, పట్టణాభివృద్ధి రంగాలలో గణనీయంగా అభివృద్ధి చేశాడు. ఆయన హయాంలో మైసూరు భారతదేశంలోని అత్యంత ప్రగతిశీల సంస్థానాలలో ఒకటిగా పేరుపొందింది. ఆయన పరిపాలనలో పరిశ్రమలు, నీటిపారుదల, విద్యుత్ ఉత్పత్తి, వ్యవసాయాభివృద్ధి, రహదారులు, ఉద్యానవనాలు, ప్రజారోగ్యం వంటి రంగాలకు విశేష ప్రాధాన్యం లభించింది. బెంగళూరు నగర సుందరీకరణకు ఆయన చేసిన కృషి విశేషమైనది. పరిశుభ్రమైన వీధులు, చెట్లతో అలంకరించిన రహదారులు, ఉద్యానవనాల అభివృద్ధి వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా బెంగళూరును ఆదర్శ నగరంగా తీర్చిదిద్దేందుకు కృషి చేశాడు. 1942లో ఆయన జైపూర్ సంస్థాన దివాన్గా నియమితుడై 1946 వరకు సేవలందించాడు. అనంతరం 1946లో హైదరాబాదు సంస్థాన దివాన్గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. అయితే అక్కడ రాజకీయ పరిస్థితులు క్లిష్టంగా ఉండటంతో ఆయన పదవీకాలం స్వల్పకాలమే కొనసాగి 1947లో రాజీనామా చేశాడు. సర్ మీర్జా ఇస్మాయిల్ పరిపాలనలో నిష్పాక్షికత, అభివృద్ధి దృష్టి, ప్రజాహితం ప్రధాన లక్షణాలుగా నిలిచాయి. ఆధునిక భారతదేశ సంస్థాన పరిపాలన చరిత్రలో ఆయన ప్రముఖ స్థానాన్ని సంపాదించారు. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == మీర్జా మహ్మద్ ఇస్మాయిల్ 1883 అక్టోబర్ 24న మైసూరు సంస్థానంలోని బెంగళూరులో ఒక ప్రముఖ ముస్లిం కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి మీర్జా మహ్మద్ అలీ, మైసూరు ప్రభుత్వంలో ఉన్నతాధికారిగా పనిచేశారు. ఆయన తాత గులామ్ అహ్మద్ కూడా మైసూరు రాజదర్బారులో సేవలందించారు. కుటుంబానికి మైసూరు రాజవంశంతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉండటంతో, ఇస్మాయిల్ చిన్ననాటి నుంచే రాజకుటుంబ సభ్యులతో పరిచయం ఏర్పడింది. ఆయన బెంగళూరు సెయింట్ పాట్రిక్ కాలేజీలో 1904లో డిగ్రీ పూర్తి చేశాడు. విద్యార్థి దశలోనే ఆంగ్లం, ఉర్దూ, పర్షియన్ భాషలపై మంచి పట్టు సాధించారు. ముఖ్యంగా మైసూరు యువరాజు కృష్ణరాజ వడియార్ (తరువాత నాలుగో కృష్ణరాజ వడియార్ మహారాజు)తో కలిసి చదువుకోవడం వల్ల రాజవంశంతో ఆయనకు జీవితాంతం కొనసాగిన స్నేహబంధం ఏర్పడింది. ఈ సంబంధం తరువాత ఆయన పరిపాలనా జీవితంలో కీలక పాత్ర పోషించింది. == మైసూరు ప్రభుత్వ సేవ == విద్యాభ్యాసం పూర్తయిన తరువాత ఇస్మాయిల్ మైసూరు ప్రభుత్వంలో అసిస్టెంట్ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్‌గా చేరాడు. <ref name="dharwad.com">{{cite web |last= Koppal |first= Basavaraj |title=Hyderabad Liberation - 10 |url= http://www.dharwad.com/nimmaputa/hyblib10.html |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729072726/http://www.dharwad.com/nimmaputa/hyblib10.html |archive-date=2013-07-29 |access-date=2018-01-01 |website=Dharwad.com}}</ref><ref name="expressindia.com">{{cite web |title= Leaving a stamp on history |url= http://iecolumnists.expressindia.com/full_column.php?content_id=86097 |url-status= dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061116042444/http://iecolumnists.expressindia.com/full_column.php?content_id=86097 |archive-date= 16 November 2006 |access-date= 2006-11-14 |df=dmy-all}}</ref>ప్రారంభంలో రాజభవన కార్యాలయంలో వివిధ పరిపాలనా బాధ్యతలను నిర్వహించాడు. క్రమశిక్షణ, సమయపాలన, పరిపాలనా నైపుణ్యం, ప్రజల సమస్యల పట్ల సానుభూతి వంటి లక్షణాల వల్ల ఆయన ఉన్నతాధికారుల ప్రశంసలు పొందాడు. తరువాత ఆయన మహారాజు వ్యక్తిగత కార్యదర్శిగా పనిచేశాడు. ఈ పదవిలో ఉన్న సమయంలో రాజ్యపాలన, ఆర్థిక వ్యవస్థ, ప్రజాపనులు, న్యాయపరిపాలన వంటి అంశాలలో విశేష అనుభవాన్ని సంపాదించాడు. మహారాజా నాలుగో కృష్ణరాజ వడియార్ ఆయనపై పూర్తి విశ్వాసం ఉంచడంతో, ప్రభుత్వంలోని అనేక కీలక విధానాల రూపకల్పనలో ఆయన పాత్ర పెరిగింది. == మైసూరు దివాన్‌గా నియామకం == 1926లో అప్పటి దివాన్ సర్ ఆల్బియన్ రాజ్‌కుమార్ బెనర్జీ పదవీ విరమణ చేసిన తరువాత, సర్ [[మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య]] సిఫార్సుతో మీర్జా ఇస్మాయిల్ మైసూరు సంస్థానానికి దివాన్‌గా నియమితుడయ్యాడు.<ref>{{cite web |title= Welcome to Mysore Dasara |url= http://www.mysoredasara.com/html/personalities.htm |url-status=usurped |archive-url= https://web.archive.org/web/20070826131814/http://www.mysoredasara.com/html/personalities.htm |archive-date= 26 August 2007 |website= Mysore Dasara}}</ref> 1926 నుండి 1941 వరకు సుమారు పదిహేనేళ్లపాటు ఆయన ఈ పదవిలో కొనసాగాడు. ఇది మైసూరు చరిత్రలో అత్యంత సుదీర్ఘమైన, ప్రభావవంతమైన దివాన్ పదవీకాలాలలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది. ===ప్రాజెక్టులు, అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు=== మీర్జా ఇస్మాయిల్ హయాంలో మైసూరు సంస్థానంలో అనేక అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేపట్టబడ్డాయి. ''యువరాజు కంఠీరవ నరసింహరాజ వడియార్ '' ఆదేశాల మేరకు నిర్మించిన ''బెంగళూరు టౌన్ హాల్'' రూపకల్పనను ఆయన పర్యవేక్షించాడు. అలాగే భారతదేశంలో మొట్టమొదటి గ్రామీణ విద్యుదీకరణ కార్యక్రమం ఆయన పరిపాలనలో అమలులోకి వచ్చింది.<ref name="dharwad.com" /><ref name="expressindia.com" /> ఆయన అత్యుత్తమ పరిపాలకుడిగా పేరుపొందారు. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా పర్యటిస్తూ ప్రజల సమస్యలను స్వయంగా తెలుసుకుని పరిష్కరించేందుకు కృషి చేసేవాడు. ఆయన దివాన్‌గా పనిచేసిన పద్నాలుగు సంవత్సరాల కాలంలో మైసూరు సంస్థానం ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు రంగ పరిశ్రమలలో గణనీయమైన పురోగతి సాధించింది. ఆయన పదవీకాలంలో ''శివమొగ్గ చక్కెర కర్మాగారం'', ''బదన్‌వాల్ ఖాదీ ఉత్పత్తి కేంద్రం'' స్థాపించబడ్డాయి. అదేవిధంగా మైసూరు సంస్థాన వాణిజ్య ప్రయోజనాల కోసం లండన్‌లో ఒక వాణిజ్య కమిషనర్‌ను నియమించాడు.<ref name="dharwad.com" /><ref name="expressindia.com" /> మీర్జా ఇస్మాయిల్ హయాంలో ప్రారంభమైన పరిశ్రమల్లో బెంగళూరులోని పింగాణీ కర్మాగారం, గాజు కర్మాగారం ముఖ్యమైనవి. అదనంగా కాగితం, సిమెంట్, ఉక్కు, రసాయన ఎరువులు, చక్కెర, విద్యుత్ బల్బుల తయారీ కర్మాగారాలు స్థాపించబడ్డాయి. ఆయన ప్రధానిగా ఉన్న సమయంలో [[వైశ్యా బ్యాంకు]], సిమెంట్ కర్మాగారం, రసాయన-ఎరువుల కర్మాగారం, చక్కెర మిల్లులు కూడా స్థాపించబడ్డాయి. సాధారణంగా మీర్జా ఇస్మాయిల్ మతపరమైన పక్షపాతం ప్రదర్శించలేదని భావిస్తారు. అయితే బెంగళూరులోని [[కే.ఆర్. మార్కెట్]] సమీపంలో ఉన్న జామియా మసీదు నిర్మాణానికి ఆయన కీలక పాత్ర పోషించాడు. 1940లో, దేశంలో మతపరమైన ఉద్రిక్తతలు నెలకొన్న సమయంలో, జామియా మసీదు, బెంగళూరు టౌన్ హాల్ నిర్మాణాలకు ఆయన శంకుస్థాపన చేశాడు. ===బెంగళూరు అల్లర్లు=== మీర్జా ఇస్మాయిల్ పరిపాలనా కాలంలో ఎక్కువ భాగం వివిధ ప్రజా అశాంతులను అణచివేయడంలోనే గడిచింది. ముఖ్యంగా [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నిర్వహించిన ప్రజా ఉద్యమాల నేపథ్యంలో ఆయన అత్యంత క్లిష్టమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్నారు.<ref name="london-gazette.co.uk" /><ref name="auto" /> ఒకవైపు [[మహాత్మా గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]] వంటి కాంగ్రెస్ నాయకులతో సత్సంబంధాలను కొనసాగిస్తూనే, మరోవైపు మైసూరు మహారాజు ప్రయోజనాలను కూడా పరిరక్షించాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. బెంగళూరులో మతపరమైన హింస, సామాజిక అశాంతి చెలరేగకుండా ఉండేందుకు రాష్ట్రంలో కాంగ్రెస్ ఉద్యమాలను నియంత్రించేందుకు ఆయన ప్రయత్నించాడు.<ref name="dharwad.com" /><ref name="expressindia.com" /> ఈ ఆందోళన 1928లో జరిగిన ''సుల్తాన్‌పేట్ గణపతి అల్లర్ల'' సమయంలో స్పష్టంగా కనిపించింది. ఆ ఘటన మైసూరు సంస్థానంలో కాంగ్రెస్‌కు తన రాజకీయ పునాదిని బలోపేతం చేసుకునే అవకాశాన్ని కల్పించిన ముఖ్యమైన సంఘటనగా పరిగణించబడుతుంది. 1940లో మహారాజా నాలుగవ కృష్ణరాజ వడియార్ మరణించిన తరువాత కూడా, ఆయన వారసుడు [[జయచామరాజ వడియార్]] కు దివాన్‌గా మీర్జా ఇస్మాయిల్ కొనసాగాడు. అయితే విధానపరమైన విభేదాల కారణంగా 1941లో ఆయన ఆ పదవికి రాజీనామా చేశాడు.<ref name="london-gazette.co.uk" /><ref name="auto" /> ===రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలు=== మైసూరు సంస్థాన దివాన్ హోదాలో మీర్జా ఇస్మాయిల్ సంస్థానానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తూ లండన్‌లో నిర్వహించిన మూడు రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాలకూ హాజరయ్యాడు. భారతదేశ రాజ్యాంగ సంస్కరణలు, సంస్థానాల భవిష్యత్తు, బ్రిటిష్ భారతదేశ రాజకీయ వ్యవస్థపై జరిగిన చర్చల్లో ఆయన పాల్గొన్నాడు. * మొదటి రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం (1930)<ref>{{cite book |last1=Dwivedi |first1=Rakesh |url=https://books.google.com/books?id=tjmC1nnWVC8C&q=1st+round+table+conference+sir+mirza+ismail&pg=SA1-PA115 |title=Gs In 60 Days |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-067078-5 |page=115 |language=en |access-date=14 June 2021}}</ref> * రెండవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం (1931)<ref>{{cite web |title=Second Round Table Conference 1931 - GKToday |url=https://www.gktoday.in/gk/second-round-table-conference-1931/ |access-date=14 June 2021 |website=gktoday (.) in}}</ref><ref>{{cite web |date=2019-08-25 |title=Highlights from second & third Round table Conference:- SSC 2019 |url=http://www.ownguru.com/blog/highlights-from-second-third-round-table-ssc-2019/ |access-date=14 June 2021 |website=OwnTV}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Pratt |first1=Frederick G. |date=1932 |title=The Indian Round Table Conference: Second Session |url=https://www.jstor.org/stable/2749987 |journal=Pacific Affairs |volume=5 |issue=2 |pages=151–167 |doi=10.2307/2749987 |jstor=2749987 |access-date=14 June 2021|url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite book |last= Ismail (amin-ul-mulk) |first= Sir Mirza Mahomed |url=https://books.google.com/books?id=tbm1AAAAIAAJ&q=2nd+round+table+conference+sir+mirza+ismail |title= Speeches |date= 1936 |publisher= Printed at the Government Press |language=en |access-date=14 June 2021}}</ref> * మూడవ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం (1932)<ref>{{cite book |title=The who's who in Madras A pictorial who's who of distinguished personages, princes, zemindars and noblemen in the Madras Presidency. |date=1932 |publisher=Pearl Press. |pages=67 |language=en |oclc=564838708 }}</ref> == జైపూర్ దివాన్‌గా == 1941లో [[జైపూర్ సంస్థానం]] దివాన్‌గా మీర్జా ఇస్మాయిల్ నియమితుడయ్యాడు. ఆయనకు ముందు 1939 నుండి దివాన్‌గా పనిచేసిన ''జ్ఞాన్ నాథ్'', బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ మద్దతుతో కాంగ్రెస్ అనుకూల ప్రజా మండల్ రాజకీయ సంస్థపై కఠిన వైఖరిని అవలంబించాడు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో, ప్రగతిశీల పరిపాలకుడిగా పేరొందిన మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ను మహారాజా సవాయి మాన్ సింగ్ II తన దివాన్‌గా నియమించడం అనేక మందికి ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది.<ref name= Zubrzycki>{{cite book |last= Zubrzycki |first= John |year=2021 |title= The House of Jaipur |location= London |publisher= Hurst & Company |pages= 104-105 |type= Softcover |isbn= 9781787389595}}</ref> దివాన్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టిన కొద్దికాలానికే, మహారాజును, ఆయన కుటుంబ సభ్యులను అధికారికంగా "రాజకుటుంబం" అని సంబోధించాలని కోరుతూ మీర్జా ఇస్మాయిల్ ''రాజస్థాన్ రెసిడెన్సీ''కి లేఖ రాశాడు. అయితే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆ విజ్ఞప్తిని తిరస్కరించింది. "రాయల్" అనే పదాన్ని బ్రిటిష్ రాజు-చక్రవర్తికి, ఆయన కుటుంబ సభ్యులకు మాత్రమే ఉపయోగించవచ్చని వారు స్పష్టం చేశారు. ఈ ఘటన నేపథ్యంలో ఒక బ్రిటిష్ అధికారి మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ను "జాతీయ సోషలిస్టు తరహా నియంత"గా అభివర్ణిస్తూ, ఆయనను వీలైనంత త్వరగా పదవి నుంచి తొలగించాలని అభిప్రాయపడ్డాడు.<ref>{{cite book |last= Stern |first= Robert W. |year= 1988 |title= The Cat and the Lion: Jaipur State in the British Raj |location= Leiden |publisher= E.J. Brill |pages= 305-306 |type= Softcover |isbn= 978-90-04-08283-0}}</ref> జైపూర్ నగర ఆధునికీకరణకు మీర్జా ఇస్మాయిల్ ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇచ్చాడు. నగరంలోని ప్రాకారాలతో కూడిన పాత ప్రాంతాన్ని పరిశుభ్రం చేయించే కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాడు. వీధుల మధ్యలో ఉన్న హిందూ దేవాలయాల చిన్న నిర్మాణాలు, ప్రజా రహదారులపై ఏర్పడిన అక్రమ ఆక్రమణలను తొలగించాడు. అలాగే దాదాపు ఇరవై ఐదు సంవత్సరాల తరువాత మొదటిసారిగా అనేక భవనాలకు రంగులు వేయించి నగర సౌందర్యాన్ని పెంపొందించాడు.<ref name=Zubrzycki/> ఈ ఆధునికీకరణ కార్యక్రమాలకు మహారాజా సవాయి మాన్ సింగ్ II పూర్తి మద్దతు ఇచ్చాడు. 1942లో జైపూర్ చేరిన కొద్దికాలానికే ఆయన ''రాజ్యాంగ సంస్కరణల కమిటీ''ని ఏర్పాటు చేశాడు. ఈ సంస్కరణల వల్ల మహారాజా సవాయి మాన్ సింగ్ II ఆయన రాజదర్బారు భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకుల దృష్టిలో మంచి గుర్తింపు పొందాయి. జైపూర్ నగరంలోని ప్రధాన రహదారికి ఆయన స్మారకార్థం మీర్జా ఇస్మాయిల్ రోడ్ (ఎం.ఐ. రోడ్) అని పేరు పెట్టారు.<ref name="london-gazette.co.uk"/><ref name="auto" /> ప్రముఖ పారిశ్రామికవేత్త [[ఘనశ్యాం దాస్ బిర్లా]] మీర్జా ఇస్మాయిల్‌కు సన్నిహిత మిత్రుడు. జైపూర్ అభివృద్ధి కోసం ఇస్మాయిల్ రూపొందించిన అనేక ప్రతిష్ఠాత్మక ప్రాజెక్టులకు బిర్లా ఆర్థిక సహాయం అందించాడు. జైపూర్‌లో బ్యాంకుల శాఖలు ప్రారంభించేందుకు అనుమతులు ఇవ్వడం ప్రారంభమైనప్పుడు, బిర్లా అధ్యక్షతన ఉన్న యునైటెడ్ కమర్షియల్ బ్యాంక్ (ప్రస్తుత [[యూకో బ్యాంక్]])కు 1945లో తొలి అనుమతి లభించింది. అలాగే ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో నేషనల్ బాల్ బేరింగ్ కంపెనీ స్థాపించబడింది.<ref name="london-gazette.co.uk"/><ref name="auto"/> 1945లో జైపూర్‌లో జరిగిన అంతర్జాతీయ PEN భారతీయ రచయితల మండలి సమావేశానికి మీర్జా ఇస్మాయిల్ అధ్యక్షత వహించాడు. ఈ సమావేశంలో [[సరోజినీ నాయుడు]], ''ఈ. ఎం. ఫోర్స్టర్'' తదితర ప్రముఖులు పాల్గొన్నారు.<ref name="dharwad.com"/><ref name="expressindia.com"/> జైపూర్ చాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ తన చరిత్రలో మీర్జా ఇస్మాయిల్ దివాన్ పదవీకాలాన్ని "జైపూర్ పారిశ్రామిక యుగానికి నాంది"గా అభివర్ణించింది. . == హైదరాబాదు దివాన్‌గా == 1946లో హైదరాబాదు నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ ఆహ్వానం మేరకు మీర్జా ఇస్మాయిల్ హైదరాబాదు సంస్థాన దివాన్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించాడు. భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సమీపిస్తున్న నేపథ్యంలో హైదరాబాదు సంస్థాన భవిష్యత్తు అత్యంత క్లిష్టమైన రాజకీయ పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటోంది.<ref name="london-gazette.co.uk" /><ref name="auto" /> హైదరాబాదు సంస్థానం భారత యూనియన్‌లో చేరాలని, భారత ప్రభుత్వంతో రాజీ మార్గాన్ని అనుసరించాలని మీర్జా ఇస్మాయిల్ నిజాంకు సలహా ఇచ్చాడు. అయితే నిజాం ఆస్థానంలోని సంప్రదాయవాద వర్గాలు, ముఖ్యంగా మజ్లిస్-ఎ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్ నాయకత్వం ఆయన విధానాలకు వ్యతిరేకంగా వ్యవహరించింది. దీంతో ఆయన ప్రతిపాదించిన పరిపాలనా, రాజకీయ సంస్కరణలు అమలుకాలేకపోయాయి. పెరుగుతున్న రాజకీయ విభేదాలు, తన సూచనలకు తగిన మద్దతు లభించకపోవడంతో 1947లో ఆయన దివాన్ పదవికి రాజీనామా చేశాడు. అనంతరం ఆయన స్థానంలో నవాబ్ ఛత్తారి తిరిగి దివాన్‌గా నియమితుడయ్యాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం, కుటుంబం == మీర్జా ఇస్మాయిల్ తన మేనమామ కుమార్తె ''జీబుందెహ్ బేగం షిరాజీ''ని వివాహం చేసుకున్నాడు. ఆమె ఆయన తల్లి ''బేగం సనా షిరాజీ'' సోదరుడు ''మీర్జా షిరాజీ'' కుమార్తె. జీబుందెహ్ బేగం ప్రతిభావంతమైన కవయిత్రి. ఆమె "''బైజ్-ఎ-షాకిరా''" పేరుతో మతపరమైన ''నౌహా'' (శోకగీతాలు)ల పది సంపుటాలను ప్రచురించింది. ఈ దంపతులకు ముగ్గురు సంతానం కలిగారు. ఒక కుమారుడు ''హుమాయూన్ మీర్జా'', ఇద్దరు కుమార్తెలు ''షా తాజ్ బేగం ఖలీలీ'', ''గౌహర్ తాజ్ బేగం నమాజీ''. మీర్జా ఇస్మాయిల్ తన కుటుంబ సభ్యుల్లో అనేక మందిని దేశసేవకు అంకితమైన జీవితాన్ని గడపాలని ప్రేరేపించాడు. ఆయన కుమారుడు హుమాయూన్ మీర్జా తరువాత బంగనపల్లె సంస్థానం దివాన్‌గా పనిచేశాడు. భారత స్వాతంత్ర్యం అనంతరం కొంతకాలం భారత విదేశాంగ సేవలో దౌత్యవేత్తగా సేవలందించి, తరువాత ఢిల్లీకి బదిలీ అయ్యాడు. భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ పరిపాలనా వ్యవస్థ, కార్యనిర్వాహక విధానాల రూపకల్పనలో కీలక సలహాదారుగా వ్యవహరించినందుకు ఆయనకు [[పద్మశ్రీ పురస్కారం]] లభించింది. షా తాజ్ బేగం కుమారుడైన అక్బర్ మీర్జా ఖలీలీ భారత విదేశాంగ సేవలో చేరి, సీనియర్ దౌత్యవేత్తగా సేవలందించాడు. పదవీ విరమణ అనంతరం కూడా భారత ప్రభుత్వానికి మధ్యప్రాచ్య వ్యవహారాలపై సలహాదారుగా అనేక సంవత్సరాలు పనిచేశాడు. షా తాజ్ బేగం కుమార్తె అమేనెహ్, ఇస్పహానీ కుటుంబానికి చెందిన మీర్జా అలీ ఇస్పహానీని వివాహం చేసుకుంది. ఆయన మీర్జా మహ్మూద్ ఇస్పహానీ కుమారుడు; అలాగే ప్రముఖ వ్యాపారవేత్తలు మీర్జా అహ్మద్ ఇస్పహానీ, మీర్జా అబోల్ హసన్ ఇస్పహానీలకు మేనల్లుడు. 1947 భారత విభజన సమయంలో మీర్జా ఇస్మాయిల్ మేనల్లుళ్లలో కొందరు భారతదేశాన్ని విడిచి పాకిస్తాన్‌కు వెళ్లి అక్కడ ప్రభుత్వ సేవలను చేపట్టారు.<ref>{{Cite web |last=InpaperMagazine |first=From |date=2011-09-04 |title=Hall of fame: The ICS served Pakistan well |url=https://www.dawn.com/news/656476/hall-of-fame-the-ics-served-pakistan-well |access-date=2024-06-21 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Agha Zafar Hilaly {{!}} PrideOfPakistan.com |url=https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Agha-Zafar-Hilaly/746 |access-date=2024-06-21 |website=Pride of Pakistan |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620195226/https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Agha-Zafar-Hilaly/746 |archive-date=2024-06-20 |url-status=dead}}</ref> వారిలో ఆఘా షాహీ పాకిస్తాన్ విదేశాంగ మంత్రిగా, ఆఘా హిలాలీ ప్రముఖ దౌత్యవేత్తగా సేవలందించారు.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2006-09-07 |title=Agha Shahi passes away |url=https://www.dawn.com/news/209384/agha-shahi-passes-away |access-date=2024-06-21 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> గౌహర్ తాజ్ బేగం నమాజీ మనవరాలు షాకెరెహ్ 1991లో హత్యకు గురైంది.<ref name=":1">{{Cite web |last=Chauhan |first=Bala |date=2020-02-16 |title=When love story of Godman, aristocratic woman turned into murder most foul |url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2020/Feb/16/when-love-story-of-godman-aristocratic-woman-turned-into-murder-most-foul-2104092.html |access-date=2024-06-21 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite news |date=2023-05-02 |title=Dancing on the grave: The decades-old murder that shook India |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65397222 |access-date=2024-06-21 |language=en-GB}}</ref> ఈ కేసులో నిందితుడు దోషిగా తేలి యావజ్జీవ కారాగార శిక్ష పొందాడు. మీర్జా ఇస్మాయిల్ మునిమనవడు ఫౌఆద్ మీర్జా భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించిన ప్రముఖ అశ్వక్రీడాకారుడు (ఈక్వెస్ట్రియన్). ఆయన ఒలింపిక్ క్రీడల్లో భారత తరఫున పాల్గొని అంతర్జాతీయ స్థాయిలో దేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.<ref>{{Cite web |last=Quint |first=The |date=2020-03-19 |title=With Olympic Berth, Fouaad Mirza Revivifies Equestrian in India |url=https://www.thequint.com/sports/olympic-sports/fouaad-mirza-equestrian-tokyo-2020-olympics-profile |access-date=2024-06-21 |website=TheQuint |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Gupta |first=Ria |date=2021-08-03 |title=What Links Fouaad Mirza to Dewan of Mysore: Seven Generations of Horse Lovers What Links Fouaad Mirza to Dewan of Mysore: Seven Generations of Horse Lovers |url=https://thebetterindia.com/259836/fouaad-mirza-tokyo-olympics-bengaluru-dewan-mysore-equestrian-rider/ |access-date=2024-06-21 |website=The Better India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ganesh, DHNS |first=Arjun |title=Fouaad Mirza: New kid on the block |url=https://www.deccanherald.com/sports/new-kid-block-690605.html |access-date=2024-06-21 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> == మరణం == మీర్జా ఇస్మాయిల్ 1959 మార్చి 5న బెంగళూరులో మరణించాడు. ఆయన మరణంతో భారతదేశం ఒక విశిష్ట సంస్థాన పరిపాలకుడిని కోల్పోయింది. == గౌరవాలు == మీర్జా ఇస్మాయిల్ తన విశిష్ట పరిపాలనా సేవలకు గుర్తింపుగా బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నుండి పలు గౌరవాలు అందుకున్నారు. ఆయనకు నైట్‌హుడ్ ప్రదానం చేయబడటంతో "సర్" బిరుదుతో ప్రసిద్ధి చెందారు.<ref name="london-gazette.co.uk"/> మైసూరు, జైపూర్, హైదరాబాదు సంస్థానాల అభివృద్ధికి చేసిన సేవల కారణంగా అనేక ప్రజా, విద్యా సంస్థలు ఆయనను సత్కరించాయి. పట్టణ ప్రణాళిక, పారిశ్రామికాభివృద్ధి, ప్రజా పరిపాలన రంగాల్లో ఆయన చేసిన కృషి భారత పరిపాలనా చరిత్రలో విశేషంగా గుర్తింపు పొందింది. == రచనలు == మీర్జా ఇస్మాయిల్ తన పరిపాలనా అనుభవాలు, రాజకీయ పరిణామాలు, ప్రజా జీవితానికి సంబంధించిన అభిప్రాయాలను రచనల రూపంలో నమోదు చేశాడు. ఆయన ఆత్మకథ ''మై పబ్లిక్ లైఫ్‌''లో మైసూరు, జైపూర్, హైదరాబాదు సంస్థానాలలో తన సేవలు, పరిపాలనా విధానాలు, సమకాలీన రాజకీయ పరిస్థితులను వివరించాడు. భారతీయ సంస్థానాల పరిపాలనా చరిత్రను అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు ఈ గ్రంథం ఒక ముఖ్య ఆధారంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{cite book |last1=Ismail |first1=Sir Mirza M. |title=My Public Life: Recollections and Reflections |date=1954 |publisher=G. Allen & Unwin |url=https://books.google.com/books?id=sKg9AAAAMAAJ |access-date=14 June 2021 |language=en}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[మైసూరు సామ్రాజ్యం|మైసూర్ సంస్థానం]] * [[జైపూర్ సంస్థానం]] * [[హైదరాబాదు సంస్థానం]] * [[మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్]] ==మూలాలు== {{reflist|2}} {{Authority control}} [[వర్గం:1883 జననాలు]] [[వర్గం:1959 మరణాలు]] kj963590fgd8i51tcg76vp4ccrcdhnu 0 504582 4991550 4954822 2026-10-30T04:26:05Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991550 wikitext text/x-wiki [[File:Ravi_Matthai,_father_of_IIMs.jpg|thumb| రవి మథాయ్]] '''రవి జాన్ మథాయ్''' (1927–1984) ఒక విద్యావేత్త, ప్రొఫెసర్, [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌]]<nowiki/>లోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌కు మొదటి పూర్తికాల డైరెక్టర్. ఆయన డాక్టర్ కె. వర్గీస్‌తో కలిసి ఆనంద్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ మేనేజ్‌మెంట్‌కు సహ వ్యవస్థాపకుడు కూడా. == బాల్యం, విద్య == రవి [[కేరళ|కేరళలోని]] ఒక సిరియన్ ఆంగ్లికన్ కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి [[జాన్ మథాయ్]] [[భారతదేశం|భారతదేశపు]] మొదటి [[భారతీయ రైల్వేలు|రైల్వే మంత్రిగా]], ఆ తర్వాత భారతదేశ ఆర్థిక మంత్రిగా పనిచేశారు. రవి తల్లి, [[అచ్చమ్మ మథాయ్]] భారతీయ సామాజిక కార్యకర్త .<ref name="Women's Rights and World Development">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qnJ9J9UygR0C&q=Achamma+Mathai&pg=PA304|title=Women's Rights and World Development|last=Bela Rani Sharma|date=1998|publisher=Sarup & Sons|isbn=9788176250153|access-date=31 March 2015}}</ref> 'శ్వేత విప్లవ పితామహుడు' [[వర్ఘీస్ కురియన్|వర్గీస్ కురియన్]] అతని కజిన్. <ref name="RM IIMA">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Prof-Ravi-Matthai-set-high-standards-for-IIM-A/articleshow/7095610.cms|title=Prof Ravi Matthai set high standards for IIM-A|date=14 December 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2018}}</ref> అతను డెహ్రాడూన్‌లోని [[ది డూన్ స్కూల్|ది డూన్ స్కూల్‌లో]] విద్యనభ్యసించి, తరువాత [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి అర్థశాస్త్రంలో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్]] (ఆనర్స్) పట్టా పొందాడు. <ref>{{Cite web|title=Uday India|url=http://www.udayindia.org/content_06august2011/bookself.html|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120913222635/http://www.udayindia.org/content_06august2011/bookself.html|archive-date=13 September 2012|access-date=28 March 2012}}</ref> అతను తన కెరీర్‌ను [[కోల్‌కాతా|కలకత్తా]] ఆధారిత సంస్థ అయిన మాక్‌నీల్ & బారీ లిమిటెడ్‌లో ప్రారంభించాడు, ఈ సంస్థకు బొగ్గు, తేయాకు, షిప్పింగ్, జనపనార, పత్తి రంగాలలో ఆసక్తులు ఉన్నాయి. <ref name="Ravi J Matthai, Faculty">{{Cite news|url=https://archives.iima.ac.in/faculty/Ravi-J-Matthai.html|title=Ravi J Matthai, Faculty|publisher=[[IIMA]]}} August 2025</ref> ఆ తర్వాత, ఆయన 1963లో కలకత్తాలోని ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మేనేజ్‌మెంట్‌లో మార్కెటింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా చేరారు. అతను [[మసాచుసెట్స్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ|మసాచుసెట్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో]] ఒక సంవత్సరం పాటు విజిటింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా కూడా పనిచేశాడు. <ref name="Ravi J Matthai, Faculty" /> == ఐఐఎం కలకత్తా నుండి నిష్క్రమించిన తర్వాత ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ [ఐఐఎంఎ] పై ప్రభావం == 1965లో, ప్రముఖ భారతీయ సంస్థల నిర్మాత, శాస్త్రవేత్త అయిన డాక్టర్ [[విక్రం సారాభాయ్|విక్రమ్ సారాభాయ్,]] ఐఐఎంఎకు మొదటి పూర్తికాల డైరెక్టర్‌గా చేరమని మథాయ్ని ఆహ్వానించారు. అప్పటికి అతని వయస్సు 38 సంవత్సరాలు, అతనికి ఉన్నత [[ఉన్నత విద్య దృవపత్రము|విద్యా డిగ్రీ]] లేదు. అయినప్పటికీ, తరువాతి ఆరు సంవత్సరాలలో, భారతదేశంలో అగ్రశ్రేణి మేనేజ్‌మెంట్ పాఠశాలగా ఎదగబోయే సంస్థకు ఆయన పునాదులు వేశారు. <ref name="Ravi Matthai"> {{Cite web|last=TT Ram Mohan|date=2007-12-13|title=Ravi Mathai the Living Legend|url=http://economictimes.indiatimes.com/Opinion/Columnists/T_T_Ram_Mohan/Ravi_Mathai_the_living_legend/articleshow/2618288.cms|access-date=2010-09-12|publisher=The Economic Times}} </ref> ఐఐఎంఎ పై మథాయ్ శాశ్వత ప్రభావానికి అనేక కారణాలు ఆపాదించబడ్డాయి: <ref name="Ravi Matthai" /> * మొదట, స్పష్టమైన లక్ష్య స్పృహ. మథాయ్ చెప్పినట్లుగా, ఐఐఎంఎ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం "జ్ఞానాన్ని ఆచరణలో పెట్టడమే". దీని అర్థం, ఈ సంస్థ బోధన, పరిశోధన, కన్సల్టింగ్‌లో పాలుపంచుకుంటుందని. "అన్ని కార్యకలాపాల సమిష్టి ఫలితంగా ఉంటేనే ప్రభావం అత్యధికంగా ఉంటుంది", కాబట్టి అధ్యాపకులు ఈ మూడు కార్యకలాపాలలోనూ పాల్గొనాలి. కేవలం వ్యాపారంపైనే దృష్టి పెట్టడం ఐఐఎంఎను పరిమితం చేస్తుందని మథాయ్ స్పష్టంగా గ్రహించారు. ఇది దాని దృక్పథంలో ఉన్నత వర్గాలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తుందనే ఆరోపణలకు కూడా గురి చేస్తుంది. ఐఐఎంఏ పరిధి మరింత విస్తృతం కావాలి: అది కేవలం ఒక బిజినెస్ స్కూల్ మాత్రమే కాకుండా, ఒక మేనేజ్‌మెంట్ సంస్థగా ఉండాలి. ఇది వ్యవసాయంతో సహా కీలక రంగాలలో నైపుణ్యాన్ని పెంపొందిస్తుంది. * రెండవది, అధ్యాపకులకు పూర్తి స్వేచ్ఛ ఇచ్చినప్పుడే విద్యా కార్యకలాపాలు వర్ధిల్లుతాయనే మథాయ్ గారి దృఢ విశ్వాసం. విద్యా సంస్థలో శ్రేష్ఠతను ఆజ్ఞాపించలేము. ప్రజలకు ఎదగడానికి, స్వేచ్ఛగా తమను తాము వ్యక్తపరచుకోవడానికి అవకాశం కల్పించినప్పుడు అది ఉద్భవిస్తుంది. * మూడవదిగా, నిర్ణయాధికారం ప్రధానంగా అధ్యాపకుల చేతిలో ఉండి, డైరెక్టర్ లేదా బోర్డు చేతిలో కాకుండా ఉండే అధ్యాపకవర్గ-పరిపాలన సంస్థ అనే ఆలోచన. డైరెక్టర్‌తో సంబంధం లేకుండా స్వతంత్రంగా ఉండే అడ్మిషన్ల కమిటీ దీనికి ఒక ఉదాహరణ. అనారోగ్యకరమైన ప్రభావం నుండి ప్రవేశాలను కాపాడటంలో ఈ యంత్రాంగం కీలక పాత్ర పోషించింది. * నాలుగవది, బహుశా ఐఐఎంఎకు మథాయ్ అందించిన గొప్ప కానుక: డైరెక్టర్‌కు ఒకే పదవీకాలం ఉండాలనే సూత్రం. ఆరు సంవత్సరాల పాటు డైరెక్టర్‌గా పనిచేసిన తర్వాత, మథాయ్ తన పదవి నుంచి వైదొలిగి ప్రొఫెసర్‌గా కొనసాగనున్నట్లు ప్రకటించారు. అలా చేయడానికి ఆయన రెండు కారణాలు చెప్పారు: మొదటిది, విద్యా సంస్థల నాయకులు సంస్థలకు నష్టం కలిగేలా తమ పదవులను కెరీర్ ఉన్నతి కోసం ఉపయోగించుకునేవారు; రెండవది, డైరెక్టర్ పదవికి అధికార శ్రేణి ఉండదనే సూత్రాన్ని స్థాపించడం ముఖ్యం; ఆయన సమానులలో ప్రథముడు మాత్రమే, ఆ సమయంలో ప్రముఖ విద్యా సంస్థలలో నెలకొని ఉన్న సాంస్కృతిక వాతావరణాన్ని బట్టి చూస్తే ఇది ఆయనకు ''విలక్షణమైన ధైర్యమైన చర్య'' . <ref name="Ravi Matthai"/> == జవాజా ప్రయోగం == 1975లో, ఐఐఎంఏ డైరెక్టర్‌షిప్ నుండి వైదొలిగిన కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, కార్పొరేట్ నిర్వహణ నియమాలను భారతీయ పేదరికం మూల సమస్యలతో ముడిపెట్టవచ్చో లేదో పరీక్షించాలని మథాయ్ నిర్ణయించుకున్నారు. అతను [[రాజస్థాన్|రాజస్థాన్‌లోని]] కరువు పీడిత జిల్లాలో దాదాపు 80,000 మంది జనాభా ఉన్న 200 గ్రామాలను కలిగి ఉన్న జవాజా బ్లాక్‌ను ఎంచుకున్నాడు. <ref>{{Cite web|last=JLA|title=JLA - A Route to Self-Reliance|url=http://www.jawajaleather.com/abt.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091128095403/http://www.jawajaleather.com/abt.html|archive-date=28 November 2009|access-date=2010-09-12|website=A Route to Self-Reliance|publisher=Jawaja Leather Association}} </ref> ఆ ప్రాంతంలో అభివృద్ధికి ఎలాంటి ఆస్కారం లేదని అప్పట్లో ప్రభుత్వ అధికారులు భావించారు. అభివృద్ధికి ప్రజలే గొప్ప వనరు అని నమ్మిన మథాయ్, భారతదేశంలోనే అత్యంత హీనమైన, అణచివేతతో కూడిన వాతావరణంలో (ఇప్పటికీ అలాగే ఉంది) జీవనోపాధి, సాధికారత వంటి అంశాలపై గ్రామ సంఘాలతో కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించారు. సామాజిక, పర్యావరణ, రాజకీయ సవాళ్లను ఎదుర్కొని నిలబడగలిగే జీవనోపాధి మార్గాల అన్వేషణలో ఐఐఎంఏ, [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డిజైన్]] (ఎన్‌ఐడి) స్వచ్ఛంద కార్యకర్తలు స్థానిక పౌరులతో చేతులు కలిపారు. వారిలో ఒకరైన రాజ్ సాహ్, తదనంతరం [[చికాగో విశ్వవిద్యాలయం|చికాగో విశ్వవిద్యాలయంలో]] ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు, ఐఐఎంఎలో తన MBA చదువుల సమయంలో, ఆ తర్వాత ఈ ప్రాజెక్ట్‌పై పనిచేశారు. అతని సహకారాలలో, రవి మథాయ్, అతను కలిసి క్షేత్రస్థాయిలో మొట్టమొదటగా అడుగుపెట్టి, ఏమీ లేని స్థితి నుండి పేదరిక నిర్మూలన పనిని రూపొందించి, అమలు చేయడం ప్రారంభించారు. <ref> {{Cite web|title=From Internet Archive|url=https://archive.org/details/ravimatthaiandraajsahinjawajain1975.photo2|access-date=2019-11-21}} </ref> <ref> {{Cite web|title=From Internet Archive|url=https://archive.org/details/ravimatthaiandraajsahinjawajain1975.photo2_201911|access-date=2019-11-21}} </ref> [[దస్త్రం:Ravi_Matthai_(on_the_chair)_and_Raaj_Sah_(with_beard_and_long_hair)_with_villagers_in_Jawaja,_1975.jpg|thumb| 1975లో జవాజాలో గ్రామస్థులతో రవి మథాయ్ (కుర్చీలో), రాజ్ సాహ్ (గడ్డం, పొడవాటి జుట్టుతో).]] స్థానిక స్వార్థ ప్రయోజనాల నియంత్రణకు అతీతంగా ఉండే కొత్త సంపాదన అవకాశాలను అభివృద్ధి చేసే ప్రయత్నంలో, సుపరిచితమైన, పరీక్షించబడిన సామర్థ్యాలలో పాతుకుపోయి, నేత, తోలు పనిలో క్షీణిస్తున్న నైపుణ్యాలు ఎంపిక చేయబడ్డాయి. <ref>{{Cite web|last=Mission to India (1978)|title=U. S. Bilateral Assistance to India: A Strategy for the Early 1980s|url=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNAAK397.pdf#page=87|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301123837/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNAAK397.pdf#page=87|archive-date=1 March 2017|access-date=8 October 2017|website=Yale University|publisher=U.S.A.I.D.|page=82}}</ref> ఈ విధంగా, ప్రొఫెసర్ రవి మథాయ్ కొద్దిపాటి వనరులున్న ఒక బీడు భూమికి కొద్దిమంది స్వచ్ఛంద సేవకుల బృందాన్ని నడిపించడంతో జవాజా ప్రయోగం ప్రారంభమైంది. ఈనాడు, AAJ గా అనుసంధానమైన జవాజా లెదర్ అసోసియేషన్, జవాజా వీవర్స్ అసోసియేషన్, స్వావలంబన, గౌరవం కోసం తమ పోరాటాన్ని కొనసాగిస్తున్నాయి. తోలు పనివారు, నేత కార్మికులు కొంతమేర ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం సాధించారు. వారి ఉత్పత్తులు భారతదేశంలో, ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాలలో ఖ్యాతిని పొందాయి. <ref>{{Cite web|last=CCI|date=|title=Artisans Alliance of Jawaja|url=http://www.craftscouncilofindia.org/images/CCI%20news%20July%202009.pdf|access-date=2010-09-12|website=CCI News January 2010|publisher=Crafts Council of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100826163202/http://www.craftscouncilofindia.org/images/CCI%20news%20July%202009.pdf|archive-date=2010-08-26|url-status=dead}}</ref> స్థూల మూల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టును నడపడంలో పొందిన ఈ అనుభవపూర్వక అభ్యాసం, ఆనంద్‌లోని గ్రామీణ నిర్వహణ సంస్థ (ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ మేనేజ్‌మెంట్) స్థాపనకు దారితీసింది. రవి మథాయ్, అతని మాజీ ఐఐఎంఎ సహోద్యోగులైన కమలా చౌదరి, మైఖేల్ హాల్స్‌లు స్వతంత్ర గ్రామీణ నిర్వహణ సంస్థ (Institute of Rural Management) ఆవశ్యకతను రూపొందించిన ఘనతను పొందారు. అతని బంధువు, అప్పటి [[జాతీయ పాడిపరిశ్రమాభివృద్ధి బోర్డు (ఎన్ డిడిబి)|జాతీయ పాడి అభివృద్ధి బోర్డు]] ఛైర్మన్ అయిన [[వర్ఘీస్ కురియన్|వర్గీస్ కురియన్]] ప్రత్యేక ఆహ్వానం మేరకు ఆనంద్‌లో ఈ సంస్థ స్థాపించబడింది. రవి మథాయ్ ప్రారంభ సంవత్సరాలలో బోర్డులో సభ్యునిగా, విద్యార్థులకు నేరుగా బోధించడంతో పాటు, అధ్యాపకులకు అనధికారికంగా మార్గదర్శకత్వం వహించడం వంటి వివిధ హోదాలలో పాలుపంచుకున్నారు. == గౌరవాలు == [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌లోని]] పాల్డిలో ఉన్న [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ డిజైన్]] (NID), 'పాఠశాల విద్య, హస్తకళా రంగాలు, డిజైన్ పరిశోధనను సుసంపన్నం చేయడానికి డిజైన్ ఆవిష్కరణ' కొరకు రవి జె మథాయ్ డిజైన్ రీసెర్చ్ చైర్‌ను కలిగి ఉంది. ఇది ఈ రంగంలో వివిధ రకాల డిజైన్ పరిశోధన సంబంధిత ప్రాజెక్టులు, కార్యకలాపాలను అభివృద్ధి చేయడంపై దృష్టి పెడుతుంది. <ref>{{Cite web|last=National Institute of Design|date=|title=Ravi J. Matthai Design Chair|url=http://www.nid.edu/index.php?option=com_content&view=article&id=97&Itemid=160|access-date=2010-09-12|website=Design Research Chairs|publisher=National Institute of Design|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023044049/http://www.nid.edu/index.php?option=com_content&view=article&id=97&Itemid=160|archive-date=2010-10-23|url-status=dead}}</ref> ఆనంద్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ మేనేజ్‌మెంట్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ లైబ్రరీకి, ఐఐఎం అహ్మదాబాద్‌లోని సెంటర్ ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ ఇన్నోవేషన్‌కు ఆయన పేరు పెట్టారు. 1986లో, భారతదేశంలో విద్యా వ్యవస్థల నిర్వహణను ప్రభావితం చేసేందుకు పరిశోధనలు నిర్వహించడానికి, శిక్షణా కార్యక్రమాలను చేపట్టడానికి ఐఐఎంఎ రవి జె. మథాయ్ విద్యా నూతన ఆవిష్కరణల కేంద్రాన్ని (RJMCEI) స్థాపించింది. == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20060901233319/http://www.iimahd.ernet.in/institute/rmvoice.htm ఐఐఎంఎ వెబ్‌సైట్‌లో రవి మథాయ్ గళం] * [https://ttrammohan.blogspot.com/2007/12/remembering-ravi-mathai.html రవి మథాయ్‌ను స్మరించుకుంటూ - ప్రొఫెసర్ TT రామ్ మోహన్, ఐఐఎంఎ] * [https://web.archive.org/web/20091128095403/http://www.jawajaleather.com/abt.html జవాజా లెదర్ అసోసియేషన్, రాజస్థాన్, భారతదేశం] * [https://web.archive.org/web/20110106150420/http://popularprakashan.com/Showbook.asp?bookid=198 గ్రామీణ విశ్వవిద్యాలయం - జవాజా విద్యా నూతన ప్రయోగం (రవి జె. మథాయ్ రచించిన పుస్తకం)] [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] {{Authority control}} [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:1984 మరణాలు]] [[వర్గం:1927 జననాలు]] [[వర్గం:క్రైస్తవులు]] [[వర్గం:ఆక్స్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] l4f8ky0bbgf3h02n2wb1mlykjnqeijl 0 504931 4991485 4968026 2026-10-30T00:19:21Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991485 wikitext text/x-wiki '''మొదటి [[ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్|భారత జాతీయ సైన్యం]]''' ('''మొదటి ఐఎన్ఏ''') 1942 ఫిబ్రవరి, డిసెంబర్ మధ్య కాలంలో అస్తిత్వంలో ఉన్న [[భారత జాతీయ సైన్యం]]. జనరల్ మోహన్ సింగ్ మొదటి భారత జాతీయ సైన్యానికి నాయకత్వం వహించారు.<ref name="Ray 1984 p.2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_SVuAAAAMAAJ|title=Challenge, a Saga of India's Struggle for Freedom|last=Ray|first=N.R.|publisher=People's Publishing House|year=1984|page=586}}</ref><ref name="Ghosh 2006 p.2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=H3MwAQAAIAAJ|title=Netaji Subhas Chandra Bose and Indian Freedom Struggle (Set in 2 Vols.)|last=Ghosh|first=R.|publisher=Deep & Deep Publications|year=2006|isbn=978-81-7629-842-1|page=32}}</ref> [[సింగపూర్ యుద్ధం|సింగపూర్ పతనం]] తర్వాత జపాన్ సహాయం, మద్దతుతో ఇది ఏర్పడింది, మలయా పోరాటంలో బందీలుగా చిక్కిన లేదా సింగపూర్‌లో లొంగిపోయిన 40,000 మంది భారతీయ యుద్ధ ఖైదీలలో సుమారు 12,000 మంది ఇందులో ఉన్నారు. ఇది 1942 ఏప్రిల్‌లో అధికారికంగా ప్రకటించబడింది, అదే సంవత్సరం జూన్‌లో [[ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్]] (భారత స్వాతంత్ర్య లీగ్) ఆధీనంలోని సైనిక విభాగంగా ప్రకటించబడింది. [[File:Fujiwara Kikan.jpg|thumb|right|1942 ఏప్రిల్‌లో మొదటి భారత జాతీయ సైన్యానికి నాయకత్వం వహించిన జనరల్ మోహన్ సింగ్ (తలపాగాలో) ను పలకరిస్తున్న జపనీస్ మేజర్ ఫుజివారా.]]భారత జాతీయ సైన్యం ఈ మొదటి అవతారం బర్మా సరిహద్దులో గూఢచర్య కార్యకలాపాలలో పాల్గొంది, కొందరు సైనిక చరిత్రకారులు, మిత్రరాజ్యాల జనరల్‌ల ప్రకారం ఇది భారతీయ దళాల నైతిక స్థైర్యాన్ని దెబ్బతీసింది, అసంతృప్తిని పెంచింది, మొదటి బర్మా దాడి వైఫల్యానికి కొంతవరకు కారణమైంది. భారతదేశంలో ప్రణాళికాబద్ధమైన గూఢచర్య కార్యకలాపాల కోసం ఐఎన్ఏ కార్యకర్తలను జలాంతర్గామి ద్వారా భారత తీరంలో దించారు. బ్రిటిష్ ఇండియాలో [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]] గందరగోళాన్ని సృష్టించిన సమయంలో, బ్రిటిష్ భారతీయ దళాలను ఐఎన్ఏ ప్రభావితం చేస్తుందనే ముప్పు, భారతదేశంలో ఐఎన్ఏ కార్యకర్తలు గూఢచర్యాన్ని పెంచడం వంటివి బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో ప్రచార ఉద్యమానికి దారితీశాయి, యుద్ధం ముగిసే వరకు ఈ దళంపై వార్తా నిషేధం విధించారు. ఐఎన్ఏ పట్ల జపాన్ ఉద్దేశాలపై ఉన్న భయాలు ఒకవైపు మోహన్ సింగ్, ఐఎన్ఏ నాయకత్వానికి, మరోవైపు లీగ్ నాయకత్వానికి (ముఖ్యంగా రాష్ బిహారీ బోస్ కు) మధ్య విభేదాలు, అపనమ్మకానికి దారితీయడంతో 1942 డిసెంబర్‌లో ఈ దళం రద్దు చేయబడింది. ఆ తర్వాత భారత జాతీయ సైన్యం నాయకత్వం [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] కు అప్పగించబడింది. అయినప్పటికీ ఐఎన్ఏ ప్రారంభ స్వచ్ఛంద సేవకులలో ఎక్కువ మంది తరువాత సుభాష్ చంద్రబోస్ ఆధ్వర్యంలో [[భారత జాతీయ సైన్యం|రెండవ అవతారం]] ఎత్తిన [[భారత జాతీయ సైన్యం|ఐఎన్ఏ]]లో చేరారు. ==నేపథ్యం== ===రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భారతీయ జాతీయవాదం=== రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభమైన తర్వాత బ్రిటన్‌కు వ్యతిరేకంగా మూడు ప్రధాన అక్షరాజ్యాలు తమ పోరాటంలో ఏదో ఒక దశలో [[భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం|భారతీయ జాతీయవాదానికి]] మద్దతు ఇవ్వడానికి, దానిని వాడుకోవడానికి ప్రయత్నించాయి. భారతీయ ప్రవాసులు, బ్రిటిష్ కామన్వెల్త్ దళాలతో పనిచేస్తూ పట్టుబడిన అసంతృప్త భారతీయ యుద్ధ ఖైదీల నుండి సైనిక దళం నియామకానికి వారు సహాయం చేశారు.<ref name="Hauner 1981 Part I">{{Harvnb|Hauner|1981|p=Part I}}</ref> 1942లో ఇటలీ, ఇక్బాల్ షెడాయ్ నేతృత్వంలో మాజీ భారత సైనిక సిబ్బంది, గతంలో భారతదేశం, పర్షియాలలో నివసించిన ఇటాలియన్లతో కూడిన ''ఆజాద్ హిందుస్థాన్ బెటాలియన్'' ను సృష్టించింది. ఈ దళం చివరకు రాగ్రుప్పమెంటో సెంట్రీ మిలిటరీ ఆధ్వర్యంలో పనిచేసింది, కానీ ఈ ప్రయత్నం విఫలమైంది. దీని బాహాటమైన ప్రచార స్వభావం భారతీయ సైనికులలో పెద్దగా ఆమోదం పొందలేదు, షెడాయ్ నాయకత్వానికి చట్టబద్ధత లేదని సైనికులు భావించారు. ఎల్ అలైమీన్ లో పరాజయాల తర్వాత 1942 నవంబర్ నాటికి ఇటాలియన్ ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి. భారతదేశానికి సంబంధించి జర్మనీ ఉద్దేశాలు, ఆలోచనలు మరింత సంక్లిష్టమైనవి. జర్మన్ విదేశీ కార్యాలయం భారతీయ విప్లవకారులు, జాతీయవాదులకు మద్దతు ఇవ్వాలని కోరుకుంది, అయితే అనర్హులైన భారతీయ ప్రజలను బ్రిటిష్ వారే పాలించాలనే నమ్మకం [[అడాల్ఫ్ హిట్లర్|హిట్లర్‌]] కు ఉండేదనే ఏకాభిప్రాయం ఉంది.<ref name="Hauner 1981 Part I"/><ref>{{Harvnb|Cohen|1983|p=351}}</ref> అయితే ఆ సమయంలో భారతీయ ఉద్యమ ప్రముఖ నాయకులలో ఒకరైన [[సుభాష్ చంద్రబోస్]] (స్థాయిలో గాంధీతో సరితూగే), [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]]లో గృహనిర్బంధం నుండి తప్పించుకుని 1941 ఏప్రిల్‌లో జర్మనీ చేరుకున్నారు. ఆయన హిట్లర్‌తో (ఆయనతో ఒక సమావేశం జరిగింది), నాజీ హైకమాండ్‌తో సమావేశమయ్యారు, యూరప్, ఆఫ్రికా యుద్ధభూమిల నుండి రోమెల్ పట్టుకున్న భారతీయ యుద్ధ ఖైదీలతో ఒక భారతీయ విముక్తి దళానికి కేంద్రబిందువుగా భారతీయ దళాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని వాదించారు.<ref name=Syonan>{{Harvnb|Tojo|1943|p=}}</ref> ఆ విధంగా ''ఇండిస్చే లెజియన్'' ఏర్పడింది. 1942 జనవరిలో బ్రిటిష్ వారిపై విధ్వంసక కార్యకలాపాలను ప్రారంభించడానికి బ్రాండెన్‌బర్గ్ దళంతో కలిసి ఒక చిన్న బృందం తూర్పు ఇరాన్‌లోకి పారాచూట్ ద్వారా దిగింది.<ref>{{Harvnb|Littlejohn|1987|pp=137–138}}</ref> అయితే ఈ లెజియన్‌లోని ఎక్కువ భాగం ఐరోపాలో మాత్రమే చర్యల్లో పాల్గొంది, హెర్ దళంగా పోరాడింది, ఫ్రాన్స్‌పై మిత్రరాజ్యాల దాడి తర్వాత (వెహర్‌మాచ్ట్ ఇతర జాతీయ లెజియన్‌ల మాదిరిగానే) వాఫెన్ ఎస్‌ఎస్‌ లో చేర్చబడింది. నాయకత్వం, ఆఫీసర్ కార్ప్స్‌తో సహా దాదాపు ముప్పై మంది [[ఆజాద్ హింద్]] ఏర్పడిన తర్వాత దానికి బదిలీ చేయబడ్డారు, వీరు ఐఎన్ఏ బర్మా పోరాటంలో పాల్గొన్నారు.<ref>{{Harvnb|Kurowski|1997|p=137}}</ref> ఫ్రీ ఇండియా లెజియన్‌లోని ఒక విభాగం 1944లో ఇటలీలో బ్రిటిష్, పోలిష్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడింది.<ref>{{Harvnb|Munoz|2002|p=}}</ref> ===మలయాలో బ్రిటిష్-ఇండియన్ సైన్యం=== జపాన్‌తో సంభావ్య యుద్ధం కోసం రక్షణ సన్నాహాలలో భాగంగా 1941 నాటికి మలయా ద్వీపకల్పం, సింగపూర్‌కు పెద్ద సంఖ్యలో భారతీయ దళాలు రావడం ప్రారంభించాయి.<ref name=":1" /> ఈ ప్రాంతాల్లో దాదాపు 37,000 మంది భారతీయ సైనికులు ఉన్నారని అంచనా వేయబడింది, ఇది బ్రిటిష్ దళాల మొత్తం సైనిక బలంలో దాదాపు 40 శాతం ఉంటుంది.<ref name=":1" /> 1939, 1941 మధ్య బ్రిటిష్-భారతీయ దళాలు 2,00,000 నుండి 9,00,000 కు పెరిగాయి. అయితే ఈ మోహరింపులు అనేక సమస్యలతో కూడుకుని ఉన్నాయి. మలయా ద్వీపకల్పం, సింగపూర్‌లో తగినన్ని వనరులు, సరఫరాలు లేకుండా దళాలు చాలా పలుచగా వ్యాపించాయి.<ref name=":1">{{Cite book |title=Indians in Singapore 1819-1945: Diaspora in the Colonial Port City |url=https://archive.org/details/indiansinsingapo0000rair |last=Rai |first=Rajesh |publisher=Oxford University Press |year=2014}}</ref> ఇంకా, బ్రిటిష్-ఇండియన్ దళాలలో ఎక్కువ భాగం (బ్రిటిష్ వారి బహిరంగ నియామక విధానం ఫలితంగా) చాలా తక్కువ లేదా ఎలాంటి పోరాట శిక్షణ, అనుభవం లేని చాలా యువకులు, ఇది బ్రిటిష్-ఇండియన్ దళాలలో ఆందోళనకు దారితీసింది.<ref name=":3">{{Cite book |title=Exile Armies |last=Havers |first=Robin |date=2005-01-01 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=9781349426041 |editor-last=Bennett |editor-first=Matthew |pages=55–67 |language=en |doi=10.1057/9780230522459_6 |editor-last2=Latawski |editor-first2=Paul |chapter=Jai Hind!: The Indian National Army, 1942–45}}</ref><ref name=":1" /> యూరోపియన్ సైనికులకు ఉన్న వేతనం, సేవా పరిస్థితులతో పోలిస్తే బ్రిటిష్ ఇండియన్ సైనికులలో వివక్ష భావాలు ఏర్పడి ద్వేషాన్ని సృష్టించాయి. తన సైన్యం కోసం సంఖ్యలను నిర్వహించడానికి భారత ప్రభుత్వం విచక్షణారహితంగా నియామకాలు చేపట్టడం వల్ల సాయుధ దళాల ఎంపికను ఇకపై జాగ్రత్తగా చేయలేదని స్పష్టమైంది. 1941 నాటికి యూరోపియన్ సైనికులు తమ భారతీయ సహచరుల పట్ల శబ్ద, భౌతిక దాడులు విపరీతంగా పెరిగాయి.<ref name=":1" /> ==జపాన్, భారతీయ జాతీయవాదం== భారతదేశం, జపాన్ ముఖ్యంగా 19వ శతాబ్దపు చివరి దశాబ్దం నుండి సాంస్కృతిక, మత, తాత్విక ఆలోచనల మార్పిడిని పెంచుకున్నాయి. [[హిందూ మతం]] పుట్టిల్లుగా, 20వ శతాబ్దపు రెండవ దశాబ్దం నుండి గాంధేయ తత్వశాస్త్రానికి నిలయంగా ఉన్న భారతదేశం, జపనీస్, [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధ]], సాహిత్య ప్రముఖులకు ఒక ఆకర్షణగా నిలిచింది.<ref>{{Harvnb|Lebra|1977|p=21}}</ref> ఈ సమయంలో భారతదేశం జపాన్ వైపు పారిశ్రామికంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆసియా సమాజానికి, జాతీయతకు ఆదర్శ నమూనాగా, ప్రేరణగా చూసింది. 1905లో రష్యాపై జపాన్ విజయం, ముఖ్యంగా భారతీయ జాతీయవాదులలో జపాన్ నింపిన స్ఫూర్తిని మరింత పెంచింది.<ref name="Friedman 1940 18">{{Harvnb|Friedman|1940|p=18}}</ref> ఒకాకురా టెన్షిన్, [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] లతో సహా ప్రముఖ భారతీయ, జపనీస్ సాంస్కృతిక ప్రముఖులు రెండు ఆసియా దేశాల సంబంధాన్ని, వాటి వారసత్వాన్ని, పాన్-ఆసియానిజం దృష్టిని గుర్తించారు.<ref name="Lebra 1977 22">{{Harvnb|Lebra|1977|p=22}}</ref> మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత బహిష్కరణకు గురైన తీవ్రవాద భారతీయ జాతీయవాదులకు జపాన్ మరింతగా స్వర్గధామంగా మారింది, దేశభక్తి గల జపనీస్ సంఘాలు వీరికి రక్షణ కల్పించాయి. వీరిలో ముఖ్యమైన వారు రాష్ బిహారీ బోస్, తారక్‌నాథ్ దాస్, ఎ.ఎం. సహాయ్ తదితరులు. ఈ జాతీయవాదులకు అందించబడిన రక్షణ వారిని స్వదేశానికి రప్పించే బ్రిటిష్ ప్రయత్నాలను సమర్థవంతంగా అడ్డుకుంది, ఇది ఒక ప్రధాన విధానపరమైన ఆందోళనగా మారింది.<ref>{{Harvnb|Dignan|1983|p= }}</ref><ref>{{Harvnb|Brown|1986|p=421}}</ref> అయితే యుద్ధం ముగిసే సమయానికి, భారతదేశంలోని స్వాతంత్ర్యోద్యమం యుద్ధానంతర భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలలో మునిగిపోవడంతో, పాన్-ఆసియా దృష్టి క్రమంగా ప్రాముఖ్యతను కోల్పోయింది. [[రౌలట్ చట్టం]] కు వ్యతిరేకంగా ఆందోళనలు, ఒట్టోమన్ 'ఖలీఫా' తొలగింపును నిరసిస్తూ [[ఖిలాఫత్ ఉద్యమం]] (భారతదేశంలోని భారీ ముస్లిం జనాభాలో మండుతున్న సమస్య), హోమ్ రూల్ డిమాండ్ చేస్తూ 1922లో [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]] చేపట్టిన [[సహాయ నిరాకరణోద్యమం]] కేంద్ర బిందువులుగా మారాయి.<ref name="Friedman 1940 18"/> పాన్-ఆసియా ఆలోచన మళ్లీ ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకునే సమయానికి, చైనాలో యుద్ధం కారణంగా భారతీయ జనాభా, భారతీయ జాతీయవాద నాయకత్వంలో జపాన్‌ కు ఉన్న ఉన్నత స్థానాన్ని కోల్పోయింది.<ref name="Friedman 1940 18"/> ===జపాన్ భారత విధానం=== ఆగ్నేయాసియాలో యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు, భారతదేశానికి సంబంధించి జపాన్ ఎటువంటి ఖచ్చితమైన విధానాన్ని రూపొందించలేదు.<ref name="Lebra 1977 19">{{Harvnb|Lebra|1977|p=19}}</ref> దాని ప్రధాన కార్యాలయంలో భారతదేశ నిపుణులు ఎవరూ లేరు, జపాన్‌లో భారతదేశంపై పౌర నిపుణులు చాలా తక్కువ మంది ఉన్నారు.<ref name="Lebra 1977 19"/> కనీసం 1941 వరకు జపాన్ యుద్ధ ప్రణాళికలలో భారతదేశం అంచున ఉండేది.<ref name="Lebra 1977 20"/> ఇండో-బర్మీస్ సరిహద్దు వరకు ఆగ్నేయాసియాపై దృష్టి సారించిన గ్రేటర్ ఈస్ట్ ఆసియా కో-ప్రాస్పెరిటీ స్పియర్ ప్రణాళికలలో ఇది చోటు చేసుకోలేదు.<ref name="Lebra 1977 20">{{Harvnb|Lebra|1977|p=20}}</ref> 1941 చివరి నుండి జపనీయులు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి పెరుగుతున్న మద్దతును ప్రకటించడం ప్రారంభించారు. [[రాష్ బిహారీ బోస్]] లాంటి ప్రవాసులు అప్పటికే భారత స్వాతంత్ర్యానికి మద్దతు ఇవ్వడం, దానిని సాధించడం జపనీస్ పోరాట లక్ష్యంగా ఉండాలని జపాన్ అధికారులకు తమ డిమాండ్లను వినిపించారు, అయితే ప్రభుత్వం గానీ, ఇంపీరియల్ జపనీస్ ఆర్మీ గానీ ఇంతకు ముందు వీటికి కట్టుబడలేకపోయాయి. సైనికంగా, జాతీయవాద చైనీస్, అమెరికన్ దళాలకు సరఫరా చేసే లెడో రోడ్డు మూలంగా ([[అసోం]] నుండి), ది హంప్ మీదుగా వాయుమార్గంలో సరఫరాలు చేసే ప్రాంతంగా భారతదేశం చాలా ముఖ్యమైనది.<ref name="Lebra 1977 20"/> అలాగే జపాన్ సామ్రాజ్యం పశ్చిమ సరిహద్దును మరింత స్నేహపూర్వక ప్రభుత్వం నియంత్రిస్తుందనే ఆలోచన ఆకర్షణీయంగా ఉండింది.<ref name="Lebra 1977 20"/> ఆసియాలోకి జపాన్ విస్తరణ అనేది ఆసియా ప్రభుత్వాలకు మద్దతు ఇచ్చే ప్రయత్నంలో భాగం, పాశ్చాత్య వలసవాదానికి వ్యతిరేకం అనే ఆలోచనకు కూడా ఇది అనుగుణంగా ఉండేది.<ref name="Lebra 1977 20"/><ref>{{cite news |title=Freedom Depends on Nippon Victory |url=https://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/syonantimes19430128-1.2.14 |newspaper=The Syonan Sinbun |date=26 January 1943}}</ref> అయినప్పటికీ స్వాతంత్ర్యోద్యమం విజయవంతమైతే స్థిరమైన, క్రమబద్ధమైన రాజ్యాన్ని స్థాపించడం ఒక పెద్ద సవాలుగా ఉండేది. సైన్యం చైనా, మంచూరియా-రష్యా సరిహద్దులో, కొత్తగా ఆక్రమించిన భూభాగాల్లో నిమగ్నమై ఉండేది. [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] జపాన్‌ వ్యతిరేకమైనది అని విస్తృతంగా అంగీకరించబడింది.<ref name="Lebra 1977 20"/> తీవ్రమైన [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]] సమయంలో కూడా [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]] జపనీయులను ఇలా గట్టిగా హెచ్చరించారు<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=134}}</ref> <blockquote>"పొరపాటు పడకండి. భారతదేశం నుండి మీకు ఇష్టపూర్వక స్వాగతం లభిస్తుందని మీరు విశ్వసిస్తే మీరు తీవ్ర భ్రమకు లోనవుతారు"</blockquote> అయితే 1941 ఏప్రిల్‌లో కలకత్తాలోని కాన్సుల్ జనరల్ [[ఫార్వర్డ్ బ్లాక్]] కార్యకలాపాలను గమనించారు. బెర్లిన్ నుండి రాయబారి ఒషిమా హిరోషి, సుభాష్ బోస్ ఏర్పాటు చేసిన ఫ్రీ ఇండియా లెజియన్ గురించి నివేదించారు.{{citation needed|date=September 2015}} విజయవంతమైన మలయా పోరాటం, ఆ తర్వాతి బర్మా పోరాటం జపనీస్ పరిపాలనలోకి పెద్ద సంఖ్యలో భారతీయ ప్రవాసులను తీసుకువచ్చాయి. వారు ప్రాథమికంగా జపనీయుల పట్ల సానుభూతి చూపనప్పటికీ (కొందరు శత్రుభావాన్ని కూడా కలిగి ఉన్నారు),<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=89}}</ref> వారు గణనీయమైన జాతీయవాద ఉద్దేశాలను కలిగి ఉన్నారు, బ్రిటిష్ దళాలు ఎదుర్కొన్న వైఫల్యాల ద్వారా వచ్చిన అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని వారిని భారత ఉపఖండం నుండి తరిమికొట్టాలని కోరుకున్నారు.<ref name="Lebra 1977 20"/> ఈ పరిస్థితులలో తూర్పు ఆసియాలోని వివిధ భారతీయ జాతీయవాద సమూహాలను బ్రిటిష్ వ్యతిరేక కూటమిగా ఏర్పడేలా జపనీస్ సైనిక యంత్రాంగం ప్రోత్సహించింది.<ref name="Lebra 1977 20"/> ఇవన్నీ కలిసి సింగపూర్ ప్రధాన కార్యాలయంగా [[ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్]] (IIL) ను ఏర్పాటు చేశాయి. తూర్పు ఆసియాలోని భారతీయ వర్గాల సంక్షేమానికి కూడా ఐఐఎల్ బాధ్యత వహించింది. జపనీయుల దృక్కోణం నుండి ఆగ్నేయాసియాలోని పౌరులు, సైనికులలో బ్రిటిష్ వ్యతిరేక భావాలను రగిలించే ప్రధాన ప్రచార చర్య ఇది, థాయ్-భారత్ కల్చరల్ లాడ్జ్ వంటి కొన్ని భారతీయ సంస్థలు జపనీయులపై, వారితో పనిచేసిన స్థానిక భారతీయులపై అపనమ్మకం కలిగి ఉన్నాయి.<ref name="LebraROJ42">{{Harvnb|Lebra|2008|p=41}}</ref> ఈ లాడ్జ్ స్వతంత్రంగా పనిచేయడానికి ఇష్టపడింది, సుభాష్ చంద్రబోస్‌తో నేరుగా సంప్రదింపులు జరపడానికి థాయ్ విరాళంగా ఇచ్చిన పరికరాలను, బ్యాంకాక్‌లోని జర్మన్ రాయబార కార్యాలయాన్ని ఉపయోగించుకుంది.<ref name="LebraROJ42"/> ===ఎఫ్ కికాన్ (F Kikan)=== [[File:Fujiwara Iwaichi.jpg|thumb|right|మలయా పోరాటం ప్రారంభంలో ఆగ్నేయాసియాలో జపనీస్ ఇంటెలిజెన్స్ మిషన్‌కు నాయకత్వం వహించిన మేజర్ ఫుజివారా.]] 1941 చివరి నాటికి జపాన్ విధానాలలో భారతదేశం ప్రముఖంగా కనిపించడం ప్రారంభించింది. 1942 ప్రారంభం నాటికి జపాన్ పార్లమెంట్ (డైట్) లో టోజో ప్రసంగాలలో భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వలసవాద అధికారాన్ని దెబ్బతీసే నిర్ణయాల గురించి నిర్దిష్ట ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి.<ref name="Lebra 1977 22"/> అయితే భారతదేశంపై దండయాత్రకు సంబంధించి నిర్దిష్ట ప్రణాళికలు రూపొందించబడలేదు. అక్టోబరు‌లో జపనీస్ ఐజిహెచ్‌క్యూ, 15వ సైన్యానికి చెందిన ఇంటెలిజెన్స్ చీఫ్ మేజర్ ఫుజివారా ఇవాచి నేతృత్వంలో బ్యాంకాక్‌లో ఫుజివారా కికాన్ లేదా ఎఫ్-కికాన్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. జపాన్‌తో స్నేహం, సహకారాన్ని పెంపొందించే లక్ష్యంతో నిఘా సమాచారాన్ని సేకరించడం, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం, ఓవర్సీస్ చైనీస్, మలయా సుల్తాన్‌లను సంప్రదించడం వంటి బాధ్యతలను అప్పగించిన ఫుజివారా సిబ్బందిలో ఐదుగురు కమీషన్డ్ అధికారులు, [[హిందీ]] మాట్లాడే ఇద్దరు అనువాదకులు ఉన్నారు.<ref>{{Harvnb|Lebra|1977|p=23}}</ref> ఫుజివారా తర్వాత తనను తాను "లారెన్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ నేషనల్ ఆర్మీ" గా అభివర్ణించుకున్నారు (లారెన్స్ ఆఫ్ అరేబియా తరహాలో), ఆయన తన కార్యాలయం ద్వారా ప్రవాస జాతీయవాద నాయకులకు తెలియజేయాల్సిన విలువల పట్ల నిబద్ధత గల వ్యక్తి అని, వారిలో ఆమోదం పొందారని చెబుతారు.<ref name="Lebra 1977 24"/><ref name="Fay 1993 75">{{Harvnb|Fay|1993|p=75}}</ref> ఆయన ప్రారంభ పరిచయం జియానీ ప్రీతమ్ సింగ్‌తో, యుద్ధం, మలయా దండయాత్ర తర్వాత కెప్టెన్ మోహన్ సింగ్‌తో జరిగింది.<ref name="Lebra 1977 24"/> మోహన్ సింగ్ బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో కెప్టెన్‌గా 1/14వ పంజాబ్ రెజిమెంట్‌తో కలిసి జిత్రా యుద్ధంలో జపనీస్ దళాలపై పోరాడారు, అక్కడ ఆయన దళాలు జపనీస్ ట్యాంకుల దాడికి చెల్లాచెదురయ్యాయి.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=74}}</ref> అడవిలో చాలా రోజుల తర్వాత జపనీస్ దళాలకు పట్టుబడిన సింగ్‌ను అలోర్ స్టార్‌లోని ఎఫ్-కికాన్, ఐఐఎల్ ఉమ్మడి కార్యాలయానికి ఫుజివారా, ప్రీతమ్ సింగ్‌ల వద్దకు తీసుకెళ్లారు. ప్రీతమ్ సింగ్‌తో పాటు, ఫుజివారా తన ప్రయోజనం, నమ్మకంలో చిత్తశుద్ధితో,<ref name="Fay 1993 75"/> భారత స్వాతంత్ర్యం అనే గొప్ప ఉద్దేశ్యం కోసం జపనీస్ మిషన్‌తో ఏకం కావాలని మోహన్ సింగ్‌ను ఒప్పించారు.<ref name="Lebra 1977 24"/> ఇందులో ఆయన్ను యుద్ధ ఖైదీ (PoW) గా కాకుండా మిత్రుడిగా, స్నేహితుడిగా చూస్తామనే వాగ్దానం ఉంది. అలోర్ స్టార్‌లో అభివృద్ధి చెందిన దోపిడీ, దహనాల పరిస్థితిని అదుపులోకి తీసుకురావడానికి సింగ్ ప్రారంభంలో ఫుజివారాకు సహాయం చేశారు. 1942 జనవరి నాటికి ఫుజివారా జపాన్ భారతదేశ విధానం విజయంపై సానుకూల నివేదికలను ఇవ్వగలిగారు, ఐఐఎల్, ఐఎన్ఏ రెండింటికీ సహాయంతో పాటు భారతదేశంలో స్వాతంత్ర్యోద్యమాన్ని ప్రోత్సహించడంతో కూడిన ఎనిమిది-అంశాల విధానాన్ని సూచించారు. ఒక లైజన్ కాన్ఫరెన్స్ ఇతర లక్ష్యాలతో పాటు "భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ ప్రేరణ" ను ప్రకటించింది.<ref name="Lebra 1977 24"/> 1942 ప్రారంభంలో ఫుజివారా ప్రోత్సాహకరమైన అభిప్రాయాలతో, జపాన్ ప్రభుత్వం, హైకమాండ్ అభివృద్ధి చెందుతున్న ఐఎన్ఏ పరిధిని, దానికి మద్దతును అలాగే స్వాతంత్ర్యోద్యమానికి జపనీస్ మద్దతును విస్తరించడానికి ప్రయత్నించాయి.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=90}}</ref> దీని కోసం రాష్ బిహారీ బోస్ సలహా కోరింది. రాష్ బిహారీ బోస్ 1920ల నుండి జపాన్‌లో స్వయం ప్రవాసంలో నివసిస్తున్నారు. ఆయన ఐఎన్ఏ ఏర్పాటును ప్రోత్సహించారు, కానీ ఆ ప్రాంతంలోని భారతీయ పౌర జనాభాతో మాట్లాడే, వారిని అందులో భాగమయ్యేలా ప్రోత్సహించే ఒక కేంద్ర పౌర అధికార సంస్థకు దానిని అనుసంధానించాలని కూడా కోరుకున్నారు. యుద్ధం మలయాకు చేరుకోవడానికి ముందు ఉన్న స్థానిక భారతీయ సంఘాల నిర్మాణం మళ్లీ పునరుద్ధరించబడింది. ==మొదటి ఐఎన్ఏ (INA)== 1941 డిసెంబర్‌లో జపనీస్ కమాండింగ్ జనరల్‌తో సమావేశమైన తర్వాత ఒక సాయుధ భారతీయ దళాన్ని పెంచే సాధ్యాసాధ్యాలపై రాష్ బిహారీ బోస్ నమ్మకం కుదిరింది. ఆయన, రాష్ బిహారీ బోస్, ప్రీతమ్ సింగ్, ఫుజివారా కలిసి ఆగ్నేయాసియాలోని బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో ఉన్న భారతీయులను సంప్రదించడానికి ప్రణాళికలు రూపొందించారు. మలయా పతనం జనరల్ పెర్సివాల్ ఆధ్వర్యంలోని దాదాపు 45,000 మంది రెగ్యులర్ భారతీయ దళాలను, ఇండియన్ III కార్ప్స్ అవశేషాలలో పెద్ద సంఖ్యలో జపనీయుల నియంత్రణలోకి తీసుకువచ్చింది.<ref name="Lebra 1977 24">{{Harvnb|Lebra|1977|p=24}}</ref><ref>{{Harvnb|Moreman|2005|p=24}}</ref> సింగపూర్ పతనానికి ముందే పట్టుబడిన వారిలో భారతీయ దళాలను గుర్తించి, వారిని ఆస్ట్రేలియన్, బ్రిటిష్ దళాల నుండి వేరు చేసే ప్రక్రియను జపనీస్ దళాలు ప్రారంభించాయి. అనేక సందర్భాల్లో బ్రిటిష్, ఆస్ట్రేలియన్ అధికారులు చంపబడ్డారు, భారతీయులను మాత్రం విడిచిపెట్టారు.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=70}}</ref> పట్టుబడిన ఈ భారతీయ సైనికుల నుండి సింగ్ నియామకాలను ప్రారంభించారు. ఆ విధంగా భారత జాతీయ సైన్యానికి కేంద్రబిందువు జన్మించింది.<ref name="Lebra 1977 24"/><ref name="Fay 1993 75"/> ఐఎన్ఏకు పూర్వగామిగా ఏర్పడిన ఈ విభాగాల సంఖ్య సుమారు 200 గా ఉంది. వారు మలయాలో పట్టుబడిన బ్రిటిష్ భారతీయ సైనికుల నుండి వచ్చిన స్వచ్ఛంద సేవకులు. వారికి రైఫిల్స్, "F" అక్షరం ఉన్న ఆర్మ్‌బ్యాండ్‌లను ఇచ్చారు.<ref>{{Harvnb|Green|1948|p=47}}</ref> వారిని విభాగాలుగా నిర్వహించి శిక్షణ ఇచ్చారు, వీరు మలయా, [[థాయిలాండ్|థాయ్‌లాండ్]] లో ప్రీతమ్ సింగ్ ఆధ్వర్యంలో ఇప్పటికే ఉన్న వారితో కలిసి పనిచేశారు. పోరాడుతున్న బ్రిటిష్-ఇండియన్ ఆర్మీ విభాగాలలో అసమ్మతిని రగిలించి, ఫిరాయింపులను ప్రోత్సహించే పనిని వారికి అప్పగించారు.<ref name="Fay 1993 75"/> సింగపూర్ పతనానికి ముందు ఈ దళాల సంఖ్య దాదాపు 2,500కి పెరిగింది.<ref name="Lebra 1977 24"/> బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ నుండి గణనీయమైన వ్యత్యాసం ఉంది. అధికారులందరినీ ఒకే తరగతిగా ఏర్పాటు చేశారు, కులాల ఆధారిత వంటశాలలకు విరుద్ధంగా ఒక ఉమ్మడి వంటశాలను ఏర్పాటు చేశారు, ఉమ్మడి నినాదాలను స్వీకరించారు. బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో ఆమోదించబడిన లేదా సంస్థాగతంగా ఉన్న మతపరమైన, కులపరమైన శత్రుత్వాలను తొలగించడానికి ఈ ప్రయత్నాలన్నీ ఉపయోగపడ్డాయి.<ref name="Lebra 1977 24"/> 1942 మార్చి 10న క్రిస్మస్ ద్వీపంలోని భారతీయ సైనికులు తిరుగుబాటు చేశారు, దీని వలన జపనీస్ దళాలు క్రిస్మస్ ద్వీప యుద్ధంలో ఎలాంటి వ్యతిరేకత లేకుండా దిగగలిగాయి. దీని తర్వాత కోకోస్ దీవులలో సిలోన్ గ్యారిసన్ ఆర్టిలరీలో తిరుగుబాటు జరిగింది. అయితే సిలోన్ లైట్ ఇన్‌ఫాంట్రీ దానిని త్వరగా అణచివేయడంతో కోకోస్ దీవుల తిరుగుబాటు విఫలమైంది. సింగపూర్, మలయాలోని శ్రీలంక జాతీయులు భారత జాతీయ సైన్యంలో 'లంక రెజిమెంట్' ను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ దళాలను జలాంతర్గామి ద్వారా శ్రీలంకలో దించడానికి ఒక విఫల ప్రణాళిక రూపొందించబడింది. ===ఫారర్ పార్క్=== 1942 ఫిబ్రవరి 15న సింగపూర్ లొంగిపోయింది. 16వ తేదీ సాయంత్రం కామన్వెల్త్ దళాల మలయా కమాండ్ ఇప్పుడు కలిపివేయబడిన 1/14వ, 5/14వ పంజాబ్ భారతీయ దళాలను ఫారర్ పార్క్ వద్ద సమావేశం కావాలని ఆదేశించింది. అదే సమయంలో బ్రిటిష్ అధికారులను తూర్పున చాంగీకి సమీకరించాలని ఆదేశించారు. 1942 ఫిబ్రవరి 17 ఉదయం ఫారర్ పార్క్ వద్ద సమావేశమైన సుమారు 45,000 మంది భారతీయ యుద్ధ ఖైదీలను ఉద్దేశించి మలయా కమాండ్‌ కు చెందిన కల్నల్ హంట్ ప్రసంగించారు, ఆయన దళాలను ఫుజివారా ఆధ్వర్యంలోని జపనీస్ కమాండ్‌ కు అప్పగించారు. ఫుజివారా జపనీస్ భాషలో దళాలతో మాట్లాడారు, అది ఇంగ్లీషులోకి ఆ తర్వాత హిందుస్థానీ లోకి అనువదించబడింది. తన ప్రసంగంలో ఫుజివారా జపాన్ నాయకత్వంలోని ఆసియా కో-ప్రాస్పెరిటీ స్పియర్ గురించి, స్వతంత్ర భారతదేశం గురించి జపనీస్ దృష్టిని, కో-ప్రాస్పెరిటీ స్పియర్‌ కు దాని ప్రాముఖ్యతను, భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం "విముక్తి దళాన్ని" పెంచడానికి సహాయం చేయాలనే జపనీస్ ఉద్దేశాలను దళాలకు చెప్పారని అంటారు.<ref name="Fay 1993 83">{{Harvnb|Fay|1993|p=83}}</ref> పార్కులో కూర్చున్న దళాలను ఈ సైన్యంలో చేరాలని ఆయన ఆహ్వానించారు. అంతేకాకుండా వారిని యుద్ధ ఖైదీలుగా కాకుండా స్నేహితులుగా, మిత్రులుగా చూస్తామని దళాలకు చెప్పారు. వారి బాధ్యతలను, ఆదేశాలను మోహన్ సింగ్‌ కు అప్పగిస్తున్నట్లు తెలుపుతూ ఫుజివారా తన ప్రసంగాన్ని ముగించారు.<ref name="Fay 1993 83"/> హిందుస్థానీలో మోహన్ సింగ్ ప్రసంగం చిన్నది. స్వతంత్ర భారతదేశం కోసం పోరాడటానికి భారత జాతీయ సైన్యాన్ని ఏర్పాటు చేసినట్లు ఆయన దళాలకు చెప్పారు, అందులో చేరాలని దళాలను ఆహ్వానించారు. ఆ సమయంలో అక్కడున్న ఒక భారతీయ ''జవాన్'' గుర్తుచేసుకున్నట్లుగా, మోహన్ సింగ్ ప్రసంగం శక్తివంతమైనది అందరి హృదయాలను హత్తుకుంది, దళాలు విపరీతమైన ఉత్సాహంతో ప్రతిస్పందించాయి.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=84}}</ref> ఫారర్ పార్క్ వద్ద ఉన్నవారిలో దాదాపు సగం మంది తరువాత మొదటి ఐఎన్ఏలో చేరినట్లు అంచనా వేయబడింది.<ref name="Lebra 1977 25">{{Harvnb|Lebra|1977|p=25}}</ref> అయితే గణనీయంగా పెద్ద సంఖ్యలో భారతీయ అధికారులు చేరకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు, ఇది వారి ఆధ్వర్యంలో ఉన్నవారిని కూడా విముఖత చూపేలా చేసింది.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=87,95,111}}</ref><ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=25}}</ref> దళాల సహకారాన్ని పొందాలనే ఉత్సాహంతో, మానవశక్తి కొరత ఉన్న జపనీస్ దళాలు, పురుషులను నిర్బంధించలేదు. ఐఎన్ఏ సుప్రీం కమాండ్ సింగపూర్ ఉత్తర భాగంలోని మౌంట్ ప్లెజెంట్ శివార్లలో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఎం.జెడ్. కియానీ ఆధ్వర్యంలో అతిపెద్ద పీవోడబ్ల్యూ (PoW) శిబిరంతో పాటు పీవోడబ్ల్యూ ప్రధాన కార్యాలయం నీసూన్‌లో ఏర్పాటు చేయబడింది. బిడాడారి, టైర్‌సాల్, బుల్లర్, సెలెటార్, క్రాంజీలలో భారతీయ సైనికులు ఉండే ఇతర చిన్న పీవోడబ్ల్యూ శిబిరాలు ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.<ref name="Fay 1993 88">{{Harvnb|Fay|1993|p=88}}</ref> పీవోడబ్ల్యూ మొత్తం పర్యవేక్షణ లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ఎన్.ఎస్. గిల్ కు దక్కింది.<ref name="Fay 1993 88"/> 1942 మే 9 వరకు ఐఎన్ఏ పూర్తి ప్రభావంలోకి రాలేదు. అయితే ఫారర్ పార్క్ సంఘటనల తర్వాత, సింగపూర్‌ను జపనీయులు 'శాంతింపజేసే' సమయంలో సింగపూర్‌లోని భారతీయులు ప్రత్యేక అధికారాలను అనుభవించడం ప్రారంభించారు.<ref name=":1" /> ఈ కాలంలో జపనీయులు భారతీయులను, చైనీయులను భిన్నంగా చూశారు. ఈ ప్రారంభ నెలల్లో సింగపూర్, మలయా ద్వీపకల్పంలోని దాదాపు 50,000 మంది చైనీయులు క్రూరంగా చంపబడ్డారని నివేదించబడింది, దీనిని ఇప్పుడు 'సూక్ చింగ్ ఊచకోత' అని పిలుస్తారు.<ref name=":16">{{Cite journal |last=BLACKBURN |first=KEVIN |date=2000-01-01 |title=The Collective Memory of the Sook Ching Massacre and the Creation of the Civilian War Memorial of Singapore |jstor=41493428 |journal=Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society |volume=73 |issue=2 (279) |pages=71–90}}</ref> దీనికి విరుద్ధంగా భారతీయుల పట్ల చాలా ఉదారమైన చికిత్స లభించింది.<ref>{{Cite book |title=A History of Singapore, 1819-1988 |url=https://archive.org/details/historyofsingapo0000turn |last=Turnbull |first=Constance Mary |author-link=C. M. Turnbull |publisher=Oxford University Press |year=1989}}</ref> అయితే భారతీయులు అసలు భయపడలేదని దీని అర్థం కాదు. వాస్తవానికి చైనా జనాభా పట్ల జపనీస్ దళాల వైఖరి సాధారణ భారతీయ పౌర జనాభాతో పాటు ప్రీతమ్ సింగ్ వంటి నాయకులలో కొంత భయాన్ని కలిగించింది. ఫారర్ పార్క్ సమావేశంలో జపనీయులతో కలిసి పనిచేయడం పట్ల సందేహాలు వ్యక్తం చేసిన భారతీయ నాయకులకు ఇది చాలా ముఖ్యం, ఎందుకంటే ఈ సంఘటనలు జపనీయుల క్రూర స్వభావం గురించి వారి ప్రాథమిక నమ్మకాలను మరింత బలోపేతం చేశాయి, 1942 మేలో ఐఎన్ఏలో చేరకూడదనే వారి నిర్ణయాన్ని మరింత నిర్ధారించాయి.<ref name=":1" /> ===ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్=== {{Main|ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్}} 1942 ఏప్రిల్‌లో, [[ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్]] ను ఏర్పాటు చేసే ప్రక్రియ, ఉద్యమ లక్ష్యాలను నిర్వచించే చర్చలు జరుగుతున్నప్పుడు, ఇప్పుడు బిడాడారీ తీర్మానంగా పిలువబడే దానిని రూపొందించడానికి మోహన్ సింగ్ తన అధికారుల బృందంతో సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ తీర్మానం ఇలా ప్రకటించింది:<ref name="Fay 1993 94"/> <blockquote>భారతీయులు కులం, మతం లేదా వర్గం తేడాలకు అతీతంగా నిలిచారు. స్వాతంత్ర్యం ప్రతి భారతీయుడి జన్మహక్కు. దాని కోసం పోరాడటానికి ఒక భారత జాతీయ సైన్యం ఏర్పాటు చేయబడుతుంది.</blockquote> కాంగ్రెస్, భారతదేశ ప్రజలు కోరినప్పుడు మాత్రమే సైన్యం యుద్ధానికి వెళ్తుందని తీర్మానం మరింత స్పష్టం చేసింది.<ref name="Fay 1993 94"/> అయితే సైన్యం జపనీస్ దళాలతో కలిసి పనిచేయాలని ఇది పేర్కొనలేదు.<ref name="Fay 1993 94"/> ఈ తీర్మానం భారతీయ పీవోడబ్ల్యూలలో పంపిణీ చేయబడింది, ఆ తర్వాత మోహన్ సింగ్, ఫుజివారాలు ప్రధాన భూభాగంలోని శిబిరాల్లో పర్యటించారు. తదనంతరం పీవోడబ్ల్యూ ప్రధాన కార్యాలయం రద్దు చేయబడింది, సిబ్బంది మోహన్ సింగ్ సుప్రీం కమాండ్‌ కు బదిలీ చేయబడ్డారు. మే 9న సింగ్ ఐఎన్ఏ కోసం నియామకాలు ప్రారంభించారు.<ref name="Fay 1993 94"/> ఈ ప్రక్రియలో స్వచ్ఛంద సేవకులతో ముందుకు వచ్చే అవకాశం ఉన్న విభాగాలను గుర్తించారు. ఈ విభాగాలను నీసూన్, బిడాడారీలకు బదిలీ చేశారు, మిగిలిన విభాగాలను ఇతర శిబిరాలకు పంపారు.<ref name="Fay 1993 94"/> 1942 ఏప్రిల్‌లో— మోహన్ సింగ్ అధికారికంగా భారత జాతీయ సైన్యం ఏర్పాటును ప్రకటించిన అదే నెలలో— ఆయన, ఐఎన్ఏ, ఐఐఎల్ ఇతర ప్రతినిధులను రాష్ బిహారీ బోస్ ఆహ్వానం మేరకు టోక్యోలో జరిగిన ఒక సమావేశానికి ఆహ్వానించారు. రాష్ బిహారీ బోస్ ఈ సమావేశానికి ఇండియన్ నేషనల్ కౌన్సిల్ సభ్యులను కూడా ఆహ్వానించారు, ఆల్-మలయన్ ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ లీగ్ ఏర్పాటు ప్రకటనను ఈ సమావేశం చూసింది. ఈ లీగ్ స్థానిక భారతీయ జనాభా, జపనీయులతో సంప్రదింపులు జరిపే సంస్థగా మారింది. జూన్‌లో బ్యాంకాక్‌లో అఖిల భారత ఐఐఎల్ ఏర్పాటు ప్రకటించబడింది. 1942 జూన్‌లో రాష్ బిహారీ బోస్ అధ్యక్షతన బ్యాంకాక్‌లో రెండవ సమావేశం జరిగింది. ఐఎన్ఏను లీగ్‌ కు లోబడి ఉండేలా ప్రకటించే తీర్మానాన్ని ఆమోదించడం ఈ సమావేశం చూసింది.<ref name="Fay 1993 108">{{Harvnb|Fay|1993|p=108}}</ref> కౌన్సిల్ పౌర సభ్యులలో కె.పి.కె మీనన్, నెద్యం రాఘవన్ ఉన్నారు, మోహన్ సింగ్, గిలానీ అనే అధికారి ఐఎన్ఏ సభ్యులుగా ఉండాలి.<ref name="Fay 1993 108"/> కాంగ్రెస్, భారతీయ జనాభా కోరుకున్నప్పుడు మాత్రమే ఐఎన్ఏ యుద్ధానికి వెళ్లాలనే బిడాడారీ తీర్మానాన్ని బ్యాంకాక్ తీర్మానం మరింత పునరుద్ఘాటించింది.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=111}}</ref> ===1942 శరదృతువు=== ఐఎన్ఏ విజయం ఆధారంగా ఫుజివారా 1942 జనవరిలో ఎఫ్-కికాన్ పనిని ఆసియాలోని అన్ని ప్రాంతాలకు విస్తరించాలని సూచించారు.<ref name="Lebra 1977 25"/> 1942 వసంతకాలంలో ఫుజివారా సొంత ప్రతిపాదనల ఆధారంగా ఆయన స్థానంలో కల్నల్ హిడియో ఇవాకురో వచ్చారు.<ref name="Lebra 1977 25"/><ref name="Fay 1993 109">{{Harvnb|Fay|1993|p=109}}</ref> ఇవాకురో కికాన్ (I-Kikan) రంగూన్, పెనాంగ్, సైగాన్, హాంకాంగ్‌లలో కార్యాలయాలతో సుమారు 250 మంది అధికారులతో గణనీయంగా పెద్దదిగా ఉండేది. ఆర్మీ ఇంటెలిజెన్స్ స్కూల్ ''రికుగన్ నకానో గక్కో'' వ్యవస్థాపకుడైన ఇవాకురోకు, ఐజిహెచ్‌క్యూకు భారతదేశంపై దాడి చేయడానికి తక్షణ ప్రణాళికలు లేవని తెలుసు.<ref name="Fay 1993 109"/> నిఘా, ప్రత్యేక మిషన్లలో తన నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించి ఇవాకురో భారతీయ దళాలకు విధ్వంసం, గూఢచర్యం, ప్రత్యేక కార్యకలాపాలలో శిక్షణ ఇవ్వడానికి ప్రయత్నించారు. ఐ-కికాన్, లీగ్ అనేక ఐఎన్ఏ రిక్రూట్‌లకు —అలాగే మలయా నుండి పౌర స్వచ్ఛంద సేవకులకు— నిఘా, విధ్వంసక కార్యకలాపాలలో శిక్షణ ఇచ్చాయి. ఈ శిక్షణా పాఠశాలలు కొన్ని బర్మా, సింగపూర్‌లలో ప్రారంభించబడ్డాయి, ఎన్. రాఘవన్ ఆధ్వర్యంలో ఉన్న వాటిని స్వరాజ్ పాఠశాలలు అని పిలిచేవారు. ఈ పాఠశాలల నుండి ఉత్తీర్ణులైన వారిని నిఘా పని, విధ్వంసక కార్యకలాపాలను ప్రారంభించడానికి జలాంతర్గామి ద్వారా లేదా పారాచూట్ ద్వారా భారతదేశంలోకి పంపారు.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=145}}</ref> ఇర్విన్ చేపట్టిన మొదటి అరాకాన్ దాడి వైఫల్యంలో గూఢచార సేవలు ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాయని కొందరు చరిత్రకారులు సూచిస్తున్నారు.{{citation needed|date=August 2015}} క్విట్ ఇండియా గురించిన వార్తలు ఆగ్నేయాసియాకు చేరిన తర్వాత యుద్ధం కోసం ఐఎన్ఏ శ్రద్ధగా సన్నాహాలు ప్రారంభించింది.<ref name=Toye30>{{Harvnb|Toye|1959|p=30}}</ref> భారతదేశంలోని ఈ తిరుగుబాటును ఐఎన్ఏ, లీగ్ ఎదురుచూస్తున్న కాంగ్రెస్, భారతీయ ప్రజల నుండి వచ్చిన సంకేతంగా భావించారు.{{citation needed|date=August 2015}} ఇవాకురో 1942 ఆగస్టులో టోక్యోను సందర్శించారు, తిరిగి వచ్చిన తర్వాత మూడు నెలల్లో 15,000 మందికి శిక్షణ ఇవ్వాలని ఆశించారు. సింగపూర్‌లో గుమికూడకుండా ఉండటానికి ఈ పురుషులను దశలవారీగా బర్మాకు తరలించాల్సి ఉంది.<ref name=Toye29/> అయితే మోహన్ సింగ్ ఆశయం ఇవాకురోను మించిపోయింది. నమోదు చేసుకోవాలనుకునే పురుషుల జాబితాలను వ్యక్తిగత శిబిర కమాండర్ల నుండి సేకరించారు. యుద్ధ సమయంలో ఆగ్నేయాసియాలో ఉన్న బ్రిటిష్ ఇంటెలిజెన్స్ అధికారి హ్యూ టోయ్ తన 1959 సైనిక చరిత్రలో మోహన్ సింగ్ వ్యక్తిగతంగా బలవంతపు నియామకాలను ఆమోదించకపోయినప్పటికీ, బిడాడారీ "కాన్సంట్రేషన్ క్యాంప్" లో "స్వీపర్ నింబు" చేత కొట్టబడటం అపఖ్యాతి పాలైందని పేర్కొన్నారు.<ref name=Toye30/> మోహన్ సింగ్ స్వయంగా నియామకాల విషయంలో తీవ్రతను అంగీకరిస్తూ స్వచ్ఛందంగా మందుకు రాని అధికారులు తమ పురుషులను ప్రభావితం చేయవద్దని హెచ్చరించారు.<ref name=Toye30/> పదేపదే తప్పు చేసిన వారిని వారి దళాల నుండి వేరు చేశారు. ఇలాంటి కారణాల వల్ల వంద మందికి పైగా అధికారులను వారి దళాల నుండి వేరు చేశారు.<ref name=Toye30/> దాదాపు 40,000 మంది పురుషులు భారత స్వాతంత్ర్యం కోసం మోహన్ సింగ్‌ కు విధేయతగా ప్రతిజ్ఞ చేయడానికి ముందుకొచ్చారు.<ref name=Toye29>{{Harvnb|Toye|1959|p=29}}</ref> కార్యాచరణ విస్తరణలను వేగవంతం చేయడానికి బ్రిటిష్-ఇండియన్ ఆర్మీ సబ్-యూనిట్ నిర్మాణాన్ని సంరక్షించారు. దాదాపు 16,000 మంది పురుషులు ఐఎన్ఏలోని ఈ మొదటి విభాగంలో ఉన్నారు. అందుబాటులో ఉన్న సమీక్షల ప్రకారం, ఐఎన్ఏలో 650 మంది దళాలతో కూడిన పన్నెండు పదాతిదళ బెటాలియన్‌లను 2000 మంది పురుషులతో నాలుగు గెరిల్లా రెజిమెంట్లుగా నిర్వహించాల్సి ఉంది. బెటాలియన్, రెజిమెంటల్ కమాండర్లు సెప్టెంబర్ 5న నియమించబడ్డారు, సెప్టెంబర్ 8, 9 తేదీలలో తమ బాధ్యతలను స్వీకరించారు. కొద్ది రోజుల తర్వాత దీనిని రాష్ బిహారీ బోస్, మోహన్ సింగ్‌లు సమీక్షించారు.<ref name=Toye32>{{Harvnb|Toye|1959|p=32}}</ref> వీటిలో మొదటిది జె.కె. భోంస్లే ఆధ్వర్యంలో హిందుస్థాన్ ఫీల్డ్ ఫోర్స్. సింగపూర్‌లో ఏర్పడిన ఈ విభాగంలో 17వ డోగ్రా రెజిమెంట్, గర్వాల్ రైఫిల్స్, 14వ పంజాబ్ రెజిమెంట్ (ఇప్పుడు పాకిస్థాన్ సైన్యంలో భాగం) దళాల నుండి సేకరించిన మూడు బెటాలియన్‌లు ఉన్నాయి, ఇది దాదాపు 2000 మంది దళాల సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. హిందుస్థాన్ ఫీల్డ్ ఫోర్స్‌లో ఒక హెవీ గన్ బెటాలియన్, ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్ప్స్‌, సిగ్నల్ కార్ప్స్, ఇంజనీరింగ్ కార్ప్స్, మెడికల్ కార్ప్స్‌ నుండి ఒక్కో కంపెనీ ఉండాలి.<ref name=Toye32/> మిగిలిన నాలుగు రెజిమెంట్‌లు [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[అబుల్ కలామ్ ఆజాద్|ఆజాద్]] రెజిమెంట్‌లుగా నామకరణం చేయబడ్డాయి, ఇవి షేర్దిల్ గెరిల్లా గ్రూపులో భాగంగా ఉండి, ప్రతి ఒక్కటి మూడు బెటాలియన్‌లను కలిగి ఉండాలి.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=138,140}}</ref><ref name=Toye33>{{Harvnb|Toye|1959|p=33}}</ref> దీర్ఘకాల చొరబాటు కోసం అదనపు ప్రత్యేక సేవల బృందం, బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో ఫిరాయింపులను ప్రోత్సహించడానికి, పీవోడబ్ల్యూల నుండి కొత్త సభ్యులను చేర్చుకోవడానికి ఒక ఉపబల బృందం ఉద్దేశించబడ్డాయి.<ref name=Toye32/> <ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=139}}</ref> 50 మంది అధికారులు, దాదాపు 24,000 మంది పురుషులు "అదనపు స్వచ్ఛంద సేవకులు". ఆయుధాలలో 5000 రైఫిల్స్, 250 లైట్ మెషిన్-గన్స్, 500 సబ్ మెషిన్-గన్స్, 30 కార్లు, 50 లారీలు ఉన్నాయి.<ref name=Toye33/> ఇవన్నీ జపనీయులు స్వాధీనం చేసుకున్న బ్రిటిష్ ఆయుధాలని, ఆ తర్వాత వాటిని భర్తీ చేయలేదని టోయ్ తన 1959 చరిత్రలో ఎత్తి చూపారు. ===మొదటి ఐఎన్ఏ ముగింపు=== భారతీయులు, జపనీయుల మధ్య మొదటి ఘర్షణలు ప్రధానంగా నిఘా, విధ్వంసక శిక్షణా పాఠశాలల నుండి తలెత్తాయి, శిక్షణార్థులను వారి శిక్షణ పూర్తవకముందే, భారతీయ నాయకుల జ్ఞానం లేదా సమ్మతి లేకుండా పంపడం ప్రారంభించారు. 1942 చివరి నాటికి జపనీయుల చేతుల్లో భారతీయ దళాలు పావులుగా ఉన్నాయనే భావన పెరగడంతో విభేదాలు కనిపించాయి. ఇంఫాల్ వైపు దాడిని ఆశిస్తూ జపనీస్ వ్యూహకర్తలు, ఐఎన్ఏ కమాండ్ ఇద్దరూ భారతీయ దళాలకు ఒక పాత్రను ఊహించారు. ప్రారంభంలో ఇది నిఘా సమాచారాన్ని సేకరించే మిషన్లతో ప్రారంభం కావాలి. నిరంజన్ సింగ్ గిల్ నిఘా, బర్మా-ఇండియా సరిహద్దులో మోహరించబడే లాంగ్ రేంజ్ చొరబాటు బృందాలకు ఇన్‌ఛార్జ్‌గా ఉన్నారు. గిల్ బర్మాకు పంపిన కార్యకర్తలలో ఒక సన్నిహితుడు కామన్వెల్త్ దళాలకు తిరిగి వెళ్లాడు, ఆ తర్వాత దాదాపు ఎనిమిది మంది ఇతర పురుషులు వెళ్లారు. దీని తర్వాత అనేక మంది ఇతర కార్యకర్తలను కామన్వెల్త్ దళాలు పట్టుకున్నాయి.<ref name=Toye37>{{Harvnb|Toye|1959|p=37}}</ref> హ్యూ టోయ్, జాయిస్ లెబ్రా ఇద్దరూ తమ పరిశోధనలో గిల్ వాస్తవానికి కామన్వెల్త్ దళాలకు తిరిగి తప్పించుకోవాలని ఉద్దేశించారని తేల్చారు. అయితే నవంబర్ నాటికి ఆయనను బర్మా నుండి సింగపూర్‌ కు వెనక్కి పిలిపించారు. ఇండియన్ కౌన్సిల్ లోని ఇతర సభ్యులు కూడా ఐఎన్ఏ పనిలో జపనీయుల చొరబాటుగా భావించిన దానిపై తమ ఆందోళనలను, అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేశారు. సింగపూర్‌లో నిఘా, గూఢచర్య ఏజెంట్లకు శిక్షణ ఇస్తున్న స్వరాజ్ పాఠశాలల ఇన్‌ఛార్జ్ రాఘవన్, తన ఆమోదం లేదా అనుమతి లేకుండా చాలా మంది విద్యార్థులను భారతదేశానికి పంపడం పట్ల ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు.<ref name=Toye38>{{Harvnb|Toye|1959|p=38}}</ref> సింగపూర్‌లో భారతీయ ప్రసారాలను సెన్సార్ చేయడానికి జపనీయులు చేసిన ప్రయత్నాలు కూడా తీవ్ర విభేదాలను తెచ్చిపెట్టాయి, ఇది బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ భారతీయ డైరెక్టర్ అరెస్టుతో ముగిసింది. దీనికి అదనంగా బ్యాంకాక్ తీర్మానాల్లో చర్య కోసం కౌన్సిల్ లేవనెత్తిన అంశాలపై జపాన్ నుండి వచ్చిన నిబద్ధత లేని సమాధానాలు మోహన్ సింగ్, లీగ్ సభ్యుల ఆగ్రహాన్ని పెంచాయి. దీనికి ఆఖరి దెబ్బ బర్మాలో పరిస్థితిపై కౌన్సిల్‌కు ఒక అధికారి ఇచ్చిన నివేదిక, ఇక్కడ బ్యాంకాక్ తీర్మానాల్లో డిమాండ్ చేసిన విధంగా వదిలివేసిన భారతీయ ఆస్తులను లీగ్‌కు అప్పగించడానికి జపనీస్ సైనిక పరిపాలన నిరాకరించింది లేదా దాటవేసింది. లీగ్ సభ్యులను కలిసిన జపనీస్ అధికారుల బృందం బ్యాంకాక్ తీర్మానాలకు లేదా భారతీయులకు ఎలాంటి ప్రాముఖ్యతను ఇవ్వడానికి నిర్మొహమాటంగా నిరాకరించింది.<ref name=Toye38/> ఉద్రిక్తతలు పెరుగుతున్న నేపథ్యంలో జపనీస్ భరోసా, నిబద్ధతను పొందడానికి యాక్షన్ కౌన్సిల్ చేసిన పునరావృత ప్రయత్నాన్ని ఇవాకురో తిప్పికొట్టారు. నవంబరు నాటికి ముందుగా ప్లాన్ చేసిన ఐఎన్ఏ సైనికుల బ్యాచ్‌ను బర్మాకు పంపడానికి మోహన్ సింగ్, కె.పి.కె. మీనన్ నిరాకరించారు, యాక్షన్ కౌన్సిల్ వారి వెనుక నిలిచింది. ఐఎన్ఏ, జపనీయుల మధ్య ఉన్న విభేదాలను తొలగించడానికి రాష్ బిహారీ బోస్ చేసిన ప్రయత్నాలు ఉన్నప్పటికీ, జపనీయులు కోరిన 900 ఐఎన్ఏ సైనికులకు రెండవ డిమాండ్ తిరస్కరించబడింది. దీని తర్వాత ఐఎన్ఏలో చేరని భారతీయ దళాలపై నియంత్రణ సాధించడానికి జపనీయులు ప్రయత్నించారు, వారు అప్పటివరకు ఐఎన్ఏ కస్టడీలో ఉన్నారు. డిసెంబరు‌లో సింగపూర్‌లోని మోహన్ సింగ్ ఇంటి నుండి ఎన్.ఎస్. గిల్ అరెస్టు చేయబడ్డారు, ఐఎన్ఏను రద్దు చేయాలనే మోహన్ సింగ్ ఆదేశాలతో పాటు ఐఎన్ఏ కమాండ్, యాక్షన్ కౌన్సిల్ సభ్యుల రాజీనామాలకు ఇది దారితీసింది. ఆ తర్వాత మోహన్ సింగ్ జపనీయులచే అరెస్టు చేయబడి పులౌ ఉబిన్‌ కు ప్రవాసం పంపబడ్డారు. పీవోడబ్ల్యూకి తిరిగి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్న భారతీయ దళాలలో చాలా మంది ఆ తర్వాత న్యూ గినియాలోని కార్మిక శిబిరాలకు లేదా డెత్ రైల్వేలో పనిచేయడానికి పంపబడ్డారు. 1942 డిసెంబరు, 1943 ఫిబ్రవరి మధ్యకాలంలో ఐఐఎల్, ఐఎన్ఏలను కొనసాగించడానికి రాష్ బిహారీ బోస్ ప్రయత్నించారు కానీ విఫలమయ్యారు. వేలాది మంది ఐఎన్ఏ సైనికులు మళ్లీ యుద్ధ ఖైదీల స్థాయికి తిరిగి వచ్చారు, చాలా మంది ఐఐఎల్ నాయకులు రాజీనామా చేశారు. ==మొదటి ఐఎన్ఏ ప్రమేయం ఉన్న కార్యకలాపాలు== ===ఆగ్నేయాసియా=== మొదటి ఐఎన్ఏ, ముఖ్యంగా ఎఫ్ కికాన్‌తో అది ప్రారంభమైన సమయంలో, గూఢచర్యం, విధ్వంసాలలో పాల్గొంది. మలయాలో జపనీయుల ప్రారంభ ల్యాండింగ్ సమయం నుండి ఐఎన్ఏ వాలంటీర్లు బ్రిటిష్-ఇండియన్ యుద్ధ రేఖలలోకి చొరబడి భారతీయ సైనికులను ఐఎన్ఏ వైపు ఫిరాయించేలా ప్రేరేపించారు. కొనోయ్ ఇంపీరియల్ గార్డ్స్‌తో కలిసి కెప్టెన్ అల్లా దత్తా నేతృత్వంలో ఒక్కో వంద మంది సింగపూర్ కార్యకలాపాలకు వెళ్లడంతో ఇది గణనీయమైన విజయాన్ని సాధించింది. ఈ టోకెన్ ఫోర్స్ ఫిబ్రవరి 7, 8 తేదీలలో ఉబిన్ దీవిపై దాడి చేయడానికి కొనోయ్ గార్డ్స్‌కు సహాయం చేయడంలో సింగపూర్ యుద్ధంలో చిన్నదైనా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది.<ref name=Lebra2008>{{Harvnb|Lebra|2008|p=29,36}}</ref> తదనంతరం బర్మాలో జరిగిన పోరాటంలో కామన్వెల్త్ దళాల నుండి భారతీయ సైనికులను బయటకు లాగడానికి ఐఎన్ఏ గూఢచర్యం చేస్తూనే ఉండింది. ఈ ఏజెంట్ల కార్యకలాపాలు సిపాయిలను ఉద్దేశించినవి, యూనిట్లకు నాయకత్వం వహిస్తున్న అధికారుల దృష్టిని ఆకర్షించకుండా ఫిరాయింపులను విజయవంతంగా ప్రోత్సహించడానికి వీరికి తగినంత మద్దతు లభించింది. అతి త్వరలో బ్రిటిష్ ఇండియన్ దళాల ఫిరాయింపు అనేది బర్మా థియేటర్‌లో 1943 ప్రథమార్ధంలో ఇంటెలిజెన్స్ సారాంశాలలో ఒక సాధారణ భాగంగా మారేంత తీవ్రమైన సమస్యగా మారింది.<ref name="Fay 1993 410"/> భారతదేశంలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం పతాక స్థాయికి చేరుకుంది, మరోవైపు బర్మాలో కొనసాగుతున్న బ్రిటిష్ పరాజయాలు సైన్యం నైతికతను మరింత దెబ్బతీశాయి. ఇర్విన్ మొదటి పోరాటాన్ని డాన్‌బాయిక్ వద్ద తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్న జపనీస్ దళాలు అడ్డుకున్నాయి ఆ తర్వాత వెనక్కి కొట్టాయి. వైఫల్యం ఇంటెలిజెన్స్ విశ్లేషణ అలాగే ప్రచారంపై ఇర్విన్ స్వంత వ్యక్తిగత విశ్లేషణ, ముందు వరుసలో ఐఎన్ఏ ఏజెంట్ల విధ్వంసక కార్యకలాపాల వల్ల అలాగే పెరుగుతున్న జాతీయవాద (లేదా "కాంగ్రెస్ అనుకూల") భావాల వల్ల భారతీయ దళాలలో గణనీయమైన ధైర్యం క్షీణించడం, పెరుగుతున్న అసంతృప్తిని కారణాలుగా పేర్కొన్నాయి.<ref name="Fay 1993 410"/> ===భారతదేశంలో గూఢచర్యం=== క్రిప్స్ మిషన్ వైఫల్యం తర్వాత కాంగ్రెస్ మిత్రరాజ్యాల యుద్ధ ప్రయత్నాలకు షరతులతో మద్దతు ఇచ్చినప్పటికీ 1942 ఆగస్టు 8న భారతదేశంలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం ప్రారంభించబడింది, ఇది బ్రిటిష్ రాజ్ భారతదేశాన్ని విడిచిపెట్టాలని లేదా భారీ శాసనోల్లంఘనను ఎదుర్కోవాలని పిలుపునిచ్చింది. ముందే హెచ్చరించబడిన రాజ్ వెంటనే కాంగ్రెస్ నాయకత్వాన్ని అరెస్టు చేసింది. అయితే కాంగ్రెస్ ముందుస్తు ప్రణాళిక కారణంగా ఉద్యమం స్థానిక స్థాయిలో కొనసాగింది, త్వరగా నాయకుడు లేని ధిక్కార చర్యగా క్షీణించి హింస, సాధారణ అరాచకానికి దిగజారింది. ఈ ఉద్యమం హైకమాండ్‌లో భయాందోళనలను సృష్టించింది, మిత్రరాజ్యాల యుద్ధ ప్రయత్నాలకు గణనీయంగా ఆటంకం కలిగించింది. ఆగ్నేయాసియాలో, తమ యుద్ధాన్ని ప్రారంభించడానికి ఐఎన్ఏ, లీగ్ ఆశించిన సంకేతంగా ఇది గ్రహించబడింది.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=112,134}}</ref> ఇంటెలిజెన్స్ సారాంశాలు మొదట్లో ఐఎన్ఏ ఒక గణనీయమైన దళం అని లేదా ప్రచారం, గూఢచర్య ప్రయోజనాల కంటే ఎక్కువ ప్రయోజనం ఉందని నమ్మలేదు. అయితే 1942 చివరి నాటికి, నిఘా సమాచార సేకరణ, సైన్యాన్ని విధ్వంసం చేయడం, పౌరుల విధేయతను చెడగొట్టడం కోసం భారతదేశంలోకి చొరబడిన శిక్షణ పొందిన భారతీయ గూఢచర్య ఏజెంట్ల (ఐఎన్ఏ బహదూర్ గ్రూప్‌కు చెందిన) గురించి వారికి తెలిసింది. భారతదేశం చేరుకున్న తర్వాత అధికారులకు లొంగిపోయిన కొందరు ఏజెంట్ల నుండి ఈ సమాచారం చాలా వరకు తీసుకోబడింది. అయితే తమ ఉద్దేశాన్ని దాచిపెట్టి స్థానిక పరిజ్ఞానం నుండి నిఘా సమాచారాన్ని అందిస్తున్నట్లు నటించిన ఏజెంట్లు ఐఎన్ఏ గురించే తప్పుదారి పట్టించే సమాచారాన్ని వ్యాప్తి చేయడం కూడా ఈ సమయంలో ఇంటెలిజెన్స్‌కు తెలుసు.<ref name="Fay 1993 410">{{Harvnb|Fay|1993|p=410}}</ref> బర్మాలోని భారతదేశ తూర్పు సరిహద్దు యుద్ధభూమిలలో ఐఎన్ఏ ఏజెంట్ల కార్యకలాపాలు సైనిక కమాండ్‌ కు మరింత ఆందోళన కలిగించాయి. ==పరస్పర చర్యలు== ===జపాన్=== ఇంపీరియల్ జపాన్‌తో సైన్యం సహజీవనం అశాంతిగా ఉండేది. జపనీయుల ఉద్దేశాలపై అపనమ్మకాలు సైన్యం చరిత్ర ప్రారంభం నుండే ఉన్నాయి. పీవోడబ్ల్యూ క్యాంపుల మొత్తం ఇన్‌ఛార్జ్‌లో ఉన్న కల్నల్ ఎన్.ఎస్. గిల్ జపనీస్ ప్రతిపాదనలు, ఉద్దేశాలను జాగ్రత్తగా గమనించారు<ref name="Fay 1993 94">{{Harvnb|Fay|1993|p=94}}</ref> అంతేకాకుండా ఫుజివారా కార్యాలయం స్థానంలో ఐ-కికాన్ వచ్చిన తర్వాత ఫుజివారా, మోహన్ సింగ్‌ల సన్నిహిత సంబంధం పునరావృతం కాలేదు.<ref name="Fay 1993 109"/> ఇవాకురోను ఫుజివారా కంటే తక్కువ ఆదర్శవాదిగా పరిగణించారు.<ref name="Lebra 1977 27"/> పసిఫిక్ యుద్ధం జపనీస్ దళాలలో సామగ్రి కోసం అధిక ప్రాధాన్యతను ఎదుర్కొన్న సమయంలో ఇవాకురో తన పదవిని చేపట్టారు.<ref name="Lebra 1977 25"/> ఫుజివారా ఊహించిన "నిజమైన భారతీయ సైన్యాన్ని" ప్రోత్సహించడానికి ఆయన తన నైపుణ్యాన్ని ఉపయోగించలేదు. కొన్ని కథనాల ప్రకారం ఆయన మోహన్ సింగ్‌ను సంతోషపెట్టేంత వరకే ఐఎన్ఏ అభివృద్ధిలో నిమగ్నమయ్యారు.<ref name="Fay 1993 109"/> లీగ్‌లో టోక్యో సమావేశానికి హాజరైన అసలు భారతీయ ప్రతినిధి బృంద సభ్యులు రాష్ బిహారీ బోస్‌ కు సేవ చేయడం, స్వతంత్ర భారతదేశం పట్ల అంతిమ జపనీస్ ఉద్దేశాలపై సందేహాలు వ్యక్తం చేశారు.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=91,108}}</ref> రాష్ బిహారీ బోస్ జపాన్‌లో గణనీయమైన కాలం నివసించారు, జపనీస్ మహిళను వివాహం చేసుకున్నారు, ఆయన కుమారుడు ఇంపీరియల్ ఆర్మీలో చేరాడు. బ్యాంకాక్ తీర్మానం ముప్పై నాలుగు అంశాలలో ఐఎన్ఏ, ఐఐఎల్ అనేక ప్రశ్నవనువను లేవనెత్తాయి, వివరణలను కోరాయి. జపాన్ కో-ప్రాస్పెరిటీ స్పియర్‌లో భారతదేశ పాత్ర, స్థానం, స్వతంత్ర భారతదేశంలో జపాన్ ఉద్దేశాలు వీటిలో ఉన్నాయి. బ్యాంకాక్ సమావేశం తర్వాత వీటిని ఇవాకురో కికాన్ ద్వారా సమర్పించారు, ప్రతి దానికి పాయింట్ వారీగా సమాధానం డిమాండ్ చేయబడింది. అయితే టోక్యో లీగ్, ఐఎన్ఏ ఆశించిన రకమైన హామీలను ఇవ్వలేకపోయింది, ఇది బ్యాంకాక్ సమావేశం సమయంలో ఏర్పడిన కౌన్సిల్‌ కు ఆమోదయోగ్యం కాదని అనిపించింది.<ref name="Lebra 1977 27">{{Harvnb|Lebra|1977|p=27}}</ref><ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=93,108}}</ref> కాంగ్రెస్ మిత్రరాజ్యాల యుద్ధ ప్రయత్నాలకు షరతులతో మద్దతు ఇచ్చింది, ఈ ప్రారంభ దశలో ప్రవాస భారతీయ జాతీయవాదులు తమను క్విస్లింగ్ లుగా చూడవచ్చని ఆందోళన చెందారు.<ref name=LebraROJ32>{{Harvnb|Lebra|2008|p=32}}</ref> ఐఐఎల్‌తో కలిసి ఇండియన్ నేషనల్ కౌన్సిల్‌ను ఏర్పాటు చేసిన థాయ్-భారత్ కల్చరల్ లాడ్జ్ సభ్యులలో ఇది చాలా బలంగా ఉంది. లాడ్జ్‌లో ప్రముఖ సభ్యుడైన స్వామి సత్యానంద పూరి టోక్యో సమావేశానికి ముందు భారతదేశం వెలుపల నివసిస్తున్న భారతీయులు ఆమె అంతర్గత రాజకీయాల్లో జోక్యం చేసుకోవద్దని నెహ్రూ నిషేధించారని చెప్పినట్లు సమాచారం.<ref name="LebraROJ42"/> ఈ నేపధ్యంలో 1942 మార్చిలో సింగపూర్‌లో జరిగిన ఒక సమావేశంలో జపనీస్ సహాయం తీసుకోవడానికి కాంగ్రెస్ ఆమోదం పొందాలని, ఉద్యమ నాయకత్వాన్ని స్వీకరించాలని సుభాష్ చంద్రబోస్‌పై ఒత్తిడి తీసుకురావాలని ఏకగ్రీవ నిర్ణయాలు తీసుకోబడ్డాయి.<ref name=LebraROJ42/> ===బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీ=== 1942 జూలై వరకు సైన్యం ఏర్పాటు గురించి బ్రిటిష్ ఇంటెలిజెన్స్‌ కు తెలియదు. మలయా పోరాట సమయంలో కూడా భారతీయ దళాలను ప్రభావితం చేస్తున్న "ఐదవ కాలమిస్ట్‌ల" ఉనికి గమనించబడింది.<ref name=Aldrich45>{{Harvnb|Aldrich|2000|p=45}}</ref> కొన్ని విభాగాలలో మలయాలో జపనీస్ దాడి సమయంలో బ్రిటిష్ అధికారులు వారి స్వంత దళాల చేత కాల్చబడ్డారు. అప్పట్లో కూడా ఐఎన్ఏ స్థాయి, ఉద్దేశ్యం, నిర్మాణం గురించి చాలా కాలం వరకు బ్రిటిష్ ఇంటెలిజెన్స్‌ కు స్పష్టత లేదు.<ref>{{Harvnb|Fay|1993|p=409}}</ref> ఐఎన్ఏ ప్రచార ముప్పు, సింగపూర్ పతనం తర్వాత దళంపై నిర్దిష్ట నిఘా సమాచారం లేకపోవడంతో, మొదటి నివేదికలు వచ్చినప్పుడు భారత ప్రభుత్వ రాజకీయ, సైనిక నాయకత్వంలో గణనీయమైన భయాందోళనలు ఏర్పడ్డాయి.{{CN|date=March 2023}} కార్యాచరణ పరంగా హిందుస్థాన్ ఫీల్డ్ ఫోర్స్ పని బ్రిటిష్ ఇండియన్ ఆర్మీలో సిపాయి విధేయతను దెబ్బతీస్తుందని బెదిరించింది,<ref name="Fay 1993 410"/> ఈ ముప్పు కామన్వెల్త్ కమాండర్‌లు మొదటి అరాకాన్ దాడి వైఫల్యాన్ని "తూర్పు జాతుల సైనిక నైపుణ్యాల లేమికి" ఆపాదించేంత ముఖ్యమైనదిగా భావించబడింది.<ref name=Aldrich163>{{Harvnb|Aldrich|2000|p=163}}</ref><ref name=Aldrich159>{{Harvnb|Aldrich|2000|p=159}}</ref> సిపాయి నైతికతను, విధేయతను కాపాడటానికి బ్రిటిష్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆ తర్వాత ప్రచార ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించింది. మణిపూర్ రక్షణకు సన్నాహాలు చేయడానికి, సంఘటితం చేయడానికి సిపాయి మనోధైర్యాన్ని మెరుగుపరిచే ప్రయత్నాలు కూడా ఈ సమయంలోనే ప్రారంభమయ్యాయి. ఐఎన్ఏపై పూర్తి వార్తా నిషేధాన్ని విధించడం ఈ చర్యలలో ఒకటి, ఇది రెండేళ్ల తర్వాత రంగూన్ పతనం అయిన నాలుగు రోజుల తర్వాత మాత్రమే ఎత్తివేయబడింది. అయితే ఐఎన్ఏ మొదటగా ముందు వరుసలో మోహరించిన అనేక విభాగాలు (వాటిలో ఎక్కువ భాగం నిఘా, గూఢచర్య విభాగాలు) తిరిగి బ్రిటిష్ వైపు ఫిరాయించాయి లేదా ఫిరాయింపుదారులు ఇచ్చిన నిఘా సమాచారం ద్వారా పట్టుబడ్డాయి. శాండ్‌హర్స్ట్‌లో శిక్షణ పొందిన భారతీయ అధికారుల విధేయత, అనురక్తి విధేయతల సంఘర్షణలో ఒక పాత్ర పోషించి ఉండవచ్చు.<ref name=Lebra20086>{{Harvnb|Lebra|2008|p=86}}</ref> ==రెండవ ఐఎన్ఏ== {{Main|భారత జాతీయ సైన్యం}} 1942 డిసెంబర్, 1943 ఫిబ్రవరి మధ్యకాలంలో రాష్ బిహారీ బోస్ ఐఎన్ఏను నిలబెట్టడానికి పోరాడారు. 1943 ఫిబ్రవరి 15న సైన్యం లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ఎం.జెడ్. కియానీ ఆధ్వర్యంలో ఉంచబడింది.<ref>{{cite web |url=http://wn.com/Lt_Col_M_Z_Kiani |title=MZ kiani |publisher=World news |access-date=12 August 2011}}</ref> మిలిటరీ బ్యూరో డైరెక్టర్ లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ జె.ఆర్. భోంస్లే ఇన్‌ఛార్జ్‌గా ఒక విధాన రూపకల్పన సంస్థ ఏర్పడింది, ఇది స్పష్టంగా ఐఐఎల్ అధికారం కింద ఉంచబడింది. భోంస్లే ఆధ్వర్యంలో జనరల్ స్టాఫ్ చీఫ్‌గా లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ షా నవాజ్ ఖాన్, మిలిటరీ సెక్రటరీగా మేజర్ పి.కె. సహగల్, ఆఫీసర్స్ ట్రైనింగ్ స్కూల్ కమాండెంట్‌గా మేజర్ హబీబ్ ఉర్ రెహమాన్, జ్ఞానోదయం, సంస్కృతి విభాగాధిపతిగా లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ ఎ.సి. ఛటర్జీ (తర్వాత మేజర్ ఎ.డి. జహంగీర్) పనిచేశారు. పీవోడబ్ల్యూ క్యాంపులకు తిరిగి వచ్చిన లేదా అసలు స్వచ్ఛందంగా మందుకు రాని అధికారులు, దళాలలో కొందరు సుభాష్ చంద్రబోస్ నాయకత్వం వహిస్తేనే తాము ఐఎన్ఏలో చేరతామని తెలియజేశారు.<ref name="Lebra 1977 27"/> బోస్ కరుడుగట్టిన జాతీయవాది, బోస్ తీవ్ర జాతీయవాద విధానాన్ని విభేదించిన గాంధీ నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకత ఎదురైనప్పటికీ 1930లలో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అధ్యక్ష పదవిని గెలుచుకున్నారు. ఐరోపాలో యుద్ధం ప్రారంభంలో బోస్ గృహ నిర్బంధం నుండి తప్పించుకుని,<ref>{{cite web |url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv7n1/Bose.htm |title=Subhas Chandra Bose in Nazi Germany |publisher=South Asia Forum Quarterly |work=Sisir K. Majumdar |year=1997 |access-date=12 August 2011 |pages=10–14}}</ref> మొదట సోవియట్ యూనియన్ ఆ తర్వాత జర్మనీకి వెళ్లి, 1941 ఏప్రిల్ 2న బెర్లిన్‌ చేరుకున్నారు. 1943లో ఐఎన్ఏ నాయకులకు, జపనీయులకు మధ్య జరిగిన వరుస సమావేశాలలో ఐఐఎల్, ఐఎన్ఏ నాయకత్వాన్ని సుభాష్ చంద్రబోస్‌ కు అప్పగించాలని నిర్ణయించారు. 1943 జనవరిలో జపనీయులు తూర్పు ఆసియాలో భారతీయ జాతీయవాద ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించడానికి బోస్‌ను ఆహ్వానించారు.<ref>{{cite web |url=http://www.s1942.org.sg/s1942/indian_national_army/subhas.htm |title=Total Mobilisation |publisher=National Archives of Singapore |access-date=12 August 2011 |archive-date=29 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829100457/http://www.s1942.org.sg/s1942/indian_national_army/subhas.htm |url-status=dead}}</ref> ఆయన దానిని అంగీకరించి ఫిబ్రవరి 8న జర్మనీ నుండి బయలుదేరారు. జలాంతర్గామిలో మూడు నెలల ప్రయాణం చేసి సింగపూర్‌లో కొద్దిసేపు ఆగి 1943 మే 11న టోక్యో చేరుకున్నారు, అక్కడ ఆయన భారతీయ వర్గాలకు అనేక రేడియో ప్రసారాలు చేసి భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం జరిగే పోరాటంలో చేరాలని వారిని కోరారు. ఐఎన్ఏ పునరుద్ధరించబడింది, రద్దు చేయబడిన ఐఎన్ఏ విభాగాలు బోస్ సైన్యంలో చేర్చబడ్డాయి. కొత్త ఐఎన్ఏ 2వ విభాగానికి, 1వ పదాతిదళ రెజిమెంట్ ను ఏర్పాటు చేయడానికి హిందుస్థాన్ ఫీల్డ్ ఫోర్స్ కేంద్రబిందువుగా నిలిచింది.<ref>{{cite web |publisher=National Archives of Singapore |url=http://www.s1942.org.sg/s1942/indian_national_army/revival.htm |title=Historical Journey of the Indian National Army |access-date=2007-07-07 |archive-date=16 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070516104856/http://www.s1942.org.sg/s1942/indian_national_army/revival.htm |url-status=dead}}</ref> ఈ విధంగా మొదటి ఐఎన్ఏ బోస్ నాయకత్వంలోని సైన్యానికి కేంద్రబిందువుగా మారింది, ఇది స్వతంత్ర భారత తాత్కాలిక ప్రభుత్వం సైన్యంగా ప్రకటించబడింది. ఆగ్నేయాసియాలోని భారతీయ ప్రవాసుల నుండి ఇది పెద్ద సంఖ్యలో పౌర స్వచ్ఛంద సేవకులను ఆకర్షించింది, చివరికి దాదాపు నలభై వేల మంది సైనికుల దళంగా ఎదిగింది. ==ఇవి కూడా చూడండి== * ఇవాచి ఫుజివారా * మోహన్ సింగ్ * రాష్ బిహారీ బోస్ * సింగపూర్ యుద్ధం * జాయిస్ లెబ్రా * పీటర్ ఫే * హ్యూ టోయ్ ==గమనికలు== {{reflist}} ==గ్రంథ పట్టిక== {{refbegin|30em}} * {{Citation |surname1=Aldrich |given1=Ricjard J |year=2000 |title=Intelligence and the War Against Japan: Britain, America and the Politics of Secret Service |url=https://archive.org/details/intelligencewara00rich |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-64186-1 |url-access=registration}}. * {{Citation |surname1=Allen |given1=L. |year=1971 |title=(in Reviews) Modern Asian Studies, Vol. 5, No. 1. (1971)pp. 89–92. |jstor=311662 |publisher=Cambridge University Press.}}. * {{Citation |surname1=Brown |given1=Emily |year=1986 |title=(in Book Reviews; South Asia). The Journal of Asian Studies, Vol. 45, No. 2. |journal=Pacific Affairs |publisher=Pacific Affairs, University of British Columbia. |issn=0030-851X}}. * {{Citation |surname1=Cohen |given1=Stephen C. |year=1983 |title=(in Book Reviews) Pacific Affairs, Vol. 56, No. 2. pp. 350–352 |publisher=New York, Columbia University Press |isbn=0-231-03995-6}}. * {{Citation |surname1=Dignan |given1=Don. |year=1983 |title=The Indian revolutionary problem in British Diplomacy,1914–1919. |publisher=New Delhi, Allied Publishers.}}. * {{Citation |surname1=Fay |given1=Peter W. |year=1993 |title=The Forgotten Army: India's Armed Struggle for Independence, 1942–1945. |publisher=Ann Arbor, University of Michigan Press. |isbn=0-472-08342-2}}. * {{Citation |surname1=Friedman |given1=Irving S. |year=1940 |title=Pacific Affairs, Vol. 13, No. 1. |journal=Pacific Affairs |publisher=Pacific Affairs, University of British Columbia. |issn=0030-851X}}. * {{Citation |surname1=Ghosh |given1=K.K |year=1969 |title=The Indian National Army: Second Front of the Indian Independence Movement. |publisher=Meerut, Meenakshi Prakashan}}. * {{Citation |surname1=Green |given1=L.C. |year=1948 |title=The Indian National Army Trials. The Modern Law Review, Vol. 11, No. 1. (Jan., 1948), pp. 47–69. |publisher=London, Blackwell.}}. * {{Citation |surname1=Hauner |given1=Milan |year=1981 |title=India in Axis Strategy. Germany, Japan and Indian Nationalists in the Second World War |publisher=Stuttgart, Klett-Cotta. |isbn=3-12-915340-3}}. * {{Citation |surname1=Kaushik |given1=Karuna |year=1984 |title=Russian Revolution (1917) and Indian nationalism:Studies of Lajpat Rai, Subhash Chandra Bose and Ram Manohar Lohia |publisher=Delhi, Chanakya Publications.}}. * {{Citation |surname1=Kurowski |given1=Franz |year=1997 |title=The Brandenburgers Global Mission. |publisher=Fedorowicz (J.J.), Canada. |isbn=0-921991-38-X}}. * {{Citation |surname1=Lebra |given1=Joyce C. |year=1977 |title=Japanese trained armies in South-East Asia |publisher=New York, Columbia University Press |isbn=0-231-03995-6}}. * {{Citation |surname1=Lebra |given1=Joyce C. |year=2008 |title=The Indian National Army and Japan |publisher=Institute of Southeast Asian Studies. |isbn=978-981-230-806-1}}. * {{Citation |surname1=Littlejohn |given1=Davis |year=1987 |title=Foreign Legions of the Third Reich, Vol 4: Poland, the Ukraine, Bulgaria, Romania, Free India, Estonia, Latvia, Lithuania, Finland and Russia |publisher=San Jose, Bender Publishing. |isbn=0-912138-36-X}}. * {{Citation |surname1=Lundari |given1=Giuseppe |year=1989 |title=I paracadutisti italiani 1937/45 |publisher=Milan, E.M.I.}}. * {{Citation |surname1=Moreman |given1=T.R. |year=2005 |title=The Jungle, the Japanese and the British Commonwealth Armies at War 1941–1945: Fighting Methods, Doctrine and Training for Jungle Warfare. |publisher=London and New York: Frank Cass. |isbn=0-7146-4970-8}}. * {{Citation |surname1=Munoz |given1=Antonio J. |year=2002 |title=The East Came West: Muslim, Hindu & Buddhist Volunteers in the German Armed Forces, 1941–1945. |publisher=Axis Europa Books. |isbn=1-891227-39-4}}. * {{Citation |surname1=Slim |given1=W. |year=1961 |title=Defeat into Victory. |publisher=New York, David McKay. |isbn=1-56849-077-1}}. * {{Citation |surname1=Tojo |given1=Hideki (Premier) . |year=1943 |title=Axis War Makes Easier Task of Indians. Chandra Bose's Berlin Speech. Syonan Simbun |publisher=Domei}}. * {{Citation |surname1=Toye |given1=Hugh |year=1959 |title=The Springing Tiger: A Study of the Indian National Army and of Netaji Subhas Chandra Bose |publisher=Allied Publishers}}. {{refend}} ==బయటి లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20200916201537/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Indian_National_Army From Banglapedia] * [http://www.kamat.com/kalranga/itihas/bose.htm Article on Bose] * [http://www.tamilnation.org/ideology/bose.htm Netaji Subhas Chandra Bose & India's Independence] {{Dead link|date=సెప్టెంబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20070902213838/http://www.yorozubp.com/netaji/ Speeches of Netaji] * [https://web.archive.org/web/20070629001048/http://www.s-asian.cam.ac.uk/govt.html Centre of South Asian Studies, University of Cambridge] * [https://web.archive.org/web/20050316211727/http://www.wisc.edu/southasiaoutreach/lessons/figures/bose.html Centre of South Asian Studies, University of Wisconsin] * [https://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3684288.stm BBC Report: Hitler's secret Indian army] * [https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/4521947.stm BBC report about the Indian Army fighting the Japanese during World War II] [[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]] clbtddlgdx6zt0iqu6i8p0zyz3zqllg 0 505408 4991648 4968346 2026-10-30T09:54:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991648 wikitext text/x-wiki {{Infobox product | title = రూహ్ అఫ్జా | image =Rooh-afza-logo.jpg | caption = రూహ్ అఫ్జా లోగో | type = సాంద్రీకృత మూలికలు, స్క్వాష్ (పానీయం) | inventor = హకీమ్ హాఫిజ్ అబ్దుల్ మజీద్ | inception = | launch year = {{start date and age|df=yes|1906 }} | company = హమ్దార్ద్ (వక్ఫ్) లాబొరేటరీస్ | slogan = '' తూర్పు పానీయం'' | manufacturer = హమ్దార్ద్ ఇండియా<br> హమ్దార్ద్ లాబొరేటరీస్ (వక్ఫ్) పాకిస్తాన్<br>హమ్దార్ద్ లాబొరేటరీస్ (వక్ఫ్) బంగ్లాదేశ్ | available = [[భారత ఉపఖండం]] | current supplier = | last production = | url = | notes = }} '''రూహ్ అఫ్జా''' (హిందీ: రూ ఉర్దూ: روح افزا బెంగాలీ: روح الفجا لیట్. 'సోల్ రిఫ్రెషర్' అనేది ఒక గాఢమైన స్క్వాష్ పానీయం.<ref>{{Cite news|url=https://aurora.dawn.com/news/1143000/rooh-afza-the-eternal-elixir-of-the-east|title=Rooh Afza: the eternal elixir of the east|last=Raza|first=Syed Qasim|date=19 May 2018|work=Aurora|access-date=17 April 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417183827/https://aurora.dawn.com/news/1143000/rooh-afza-the-eternal-elixir-of-the-east|archive-date=17 April 2021}}</ref> దీనిని 1906లో భారతదేశంలోని [[ఘాజియాబాద్|ఘజియాబాద్]] నగరంలో హకీమ్ హఫీజ్ అబ్దుల్ మజీద్ రూపొందించి, ప్రవేశపెట్టారు.<ref name="Qrius2019">{{Cite web|date=2019-05-11|title=In India, Rooh Afza lovers rejoice as the drink returns to shelves in time for Ramadan|url=https://qrius.com/in-india-rooh-afza-lovers-rejoice-as-the-drink-returns-to-shelves-in-time-for-ramadan/amp/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807111836/https://qrius.com/in-india-rooh-afza-lovers-rejoice-as-the-drink-returns-to-shelves-in-time-for-ramadan/amp/|archive-date=7 August 2022|access-date=2022-08-07|website=Qrius}}</ref><ref name="News18">[https://www.news18.com/news/india/family-rift-behind-disappearance-of-favourite-summer-drink-rooh-afza-but-company-denies-2133949.html Family Rift Behind Disappearance of Favourite Summer Drink Rooh Afza, But Company Denies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201107233303/https://www.news18.com/news/india/family-rift-behind-disappearance-of-favourite-summer-drink-rooh-afza-but-company-denies-2133949.html|date=7 November 2020}} NEWS 18 INDIA website, Published 9 May 2019, Retrieved 4 May 2020</ref><ref name="Ham">[https://www.hamdard.com.pk/consumer_brand/detail/16] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181107093752/http://hamdard.com.pk/consumer_brand/detail/16 |date=7 November 2018 }} {{Cite web |url=https://www.hamdard.com.pk/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=31 జూలై 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526185854/https://www.hamdard.com.pk/ |archive-date=26 మే 2018 |url-status=bot: unknown}} Introduction-history Hamdard Rooh Afza</ref><ref>{{Cite web|date=2019-05-08|title=How Hamdard's Ruby-Hued Refresher Became an Indian Summer Staple|url=https://www.thebetterindia.com/181415/hamdards-rooh-afza-iconic-drink-india-history-partition/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928193404/https://www.thebetterindia.com/181415/hamdards-rooh-afza-iconic-drink-india-history-partition/|archive-date=28 September 2020|access-date=26 April 2020|website=The Better India|language=en-US}}</ref> ప్రస్తుతం, రూహ్ అఫ్జాను అతను, అతని కుమారులు స్థాపించిన కంపెనీలు తయారు చేస్తున్నాయి, వీటిలో హమ్దర్ద్ ఇండియా (మాతృ సంస్థ) అలాగే హమ్దర్ద్ లాబొరేటరీస్ (వక్ఫ్ పాకిస్తాన్, హమ్దర్ద్ లేబొరేటరీస్) (వక్ఫ్ బంగ్లాదేశ్) ఉన్నాయి.<ref name="Experss2022">{{Cite web|date=14 September 2022|title=Hamdard India head on why Rooh Afza is an Indian drink: ‘It is older than Pakistan and Bangladesh’|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/rooh-afza-hamdard-india-head-rooh-afza-drink-indian-drink-pakistan-bangladesh-cooling-properties-history-partition-8151095/|access-date=15 April 2026|publisher=The Indian Express|language=en|quote=Rooh Afza has been a much-loved cooling drink consumed by people across the length and breadth of the country for generations — especially during the unforgiving summer months and at the time of Ramzan, when there is both fasting as well as feasting. Its consumption, however, is not limited to India. People of Pakistan are big Rooh Afza drinkers, too, as are those living in Bangladesh, both of which are neighbours to India and were carved out of it during the Partition of 1947.}}</ref> 1948 నుండి, ఈ సంస్థ భారతదేశం, [[పాకిస్తాన్]], [[బంగ్లాదేశ్]] ఉత్పత్తి చేస్తోంది.<ref name="News18" /> ఈ దేశాలలో ఇతర కంపెనీలు కూడా అదే పేటెంట్ లేని వంటకాన్ని రూపొందిస్తాయి, బేసిగ సమయంలో ఖాస్ షర్బత్ వంటి పానీయాలు భారత ఉపఖండంలో వినియోగించబడతాయి.<ref name="Tyagi2023">{{Cite web|last=Tyagi|first=Tashika|date=4 July 2023|title=Did You Know Your Beloved Rooh Afza Actually Originated A Century Back In Old Delhi?|url=https://www.whatshot.in/delhi-ncr/did-you-know-your-beloved-rooh-afza-actually-originated-a-century-back-in-old-delhi-c-41942|access-date=16 April 2026|publisher=[[The Times Group]]|language=en|quote=The recipe of Rooh Afza remains un-patented and that’s why you can find many similar drinks in the market.}}</ref> '''రూహ్ అఫ్జా''' పేరు బ్రాండ్ 2023 లో కోర్టు నిర్ణయం ప్రకారం హమ్దర్ద్ ట్రేడ్‌మార్క్.<ref>{{Cite web|last=Chaddha|first=Shreya|date=2023-01-09|title='Rooh Afza' has Immense Goodwill: Delhi HC Rules in Trademark Infringement Case|url=https://foxmandal.in/rooh-afza-has-immense-goodwill-delhi-hc-rules-in-trademark-infringement-case/|access-date=2026-04-16|website=Fox Mandal|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Explained {{!}} What is the Delhi HC verdict on ‘Rooh Afza’ trademark?|url=https://www.thehindu.com/specials/text-and-context/explained-what-is-the-delhi-hc-verdict-on-rooh-afza-trademark/article66308463.ece|access-date=2026-04-16|website=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-02-09|title=Rooh Afza v. Dil Afza: A Classic Case of Deceptive Similarity – NLIU Cell for Studies in Intellectual Property Rights|url=https://csipr.nliu.ac.in/trademark/rooh-afza-v-dil-afza-a-classic-case-of-deceptive-similarity/|access-date=2026-04-16|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420200353/https://csipr.nliu.ac.in/trademark/rooh-afza-v-dil-afza-a-classic-case-of-deceptive-similarity/|archive-date=2026-04-20|url-status=dead}}</ref> రూహ్ అఫ్జా నిర్దిష్ట [[యునానీ|యునాని]] వంటకం అనేక పదార్ధాలను మిళితం చేస్తుంది (పదమూడు మూలికలతో సహా, శీతలీకరణ ఏజెంట్లుగా ప్రముఖంగా భావిస్తారు, గులాబీ వంటిది, ఇది [[Loo (wind)|లూ]] ([[ఇండో-గంగా మైదానం]] ,వేడి వేసవి గాలులు) కు నివారణగా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="Schwartz2021">{{Cite web|last=Schwartz|first=Ralph|date=10 April 2021|title=What Is Rooh Afza And What Does It Taste Like?|url=https://www.mashed.com/379179/what-is-rooh-afza-and-what-does-it-taste-like/|access-date=15 April 2026|publisher=Mashed|quote=Rooh Afza is a concoction of 13 herbs invented in India in 1906, and it became a staple in Pakistan and Bangladesh, too, as the Indian subcontinent experienced one political division after another.}}</ref><ref name="Experss2022" /><ref name="Saraswat2026">{{Cite web|last=Saraswat|first=Aditi|date=6 February 2026|title=Rose Day 2026: How Roses Have Always Been Part Of The Indian Diet|url=https://www.slurrp.com/article/rose-day-2026-how-roses-have-always-been-part-of-the-indian-diet-1770038612006|access-date=15 April 2026|publisher=Slurrp|language=en}}</ref> ఈ పానీయం [[రంజాన్]] నెలతో కూడా ముడిపడి ఉంటుంది, దీనిలో దీనిని సాధారణంగా [[Iftar|ఇఫ్తార్]] సమయంలో తాగుతారు.<ref name="Experss2022" /> ఇది [[షర్బత్|షెర్బెట్స్]], చల్లని పాల పానీయాలు, ఐస్, ప్రసిద్ధ [[ఫలూడా|ఫాలుడా]] వంటి చల్లని డెజర్ట్‌లకు రుచినిచ్చే సిరప్‌గా వాణిజ్యపరంగా విక్రయించబడుతుంది.<ref name="panda2004">{{Citation|last=H. Panda|title=Handbook on Ayurvedic Medicines with Formulae, Processes and Their Uses|url=https://books.google.com/books?id=64s1LkjmPmQC|year=2004|publisher=National Institute of Industrial Research|isbn=81-86623-63-9|quote=''... When we keep in mind the many qualities Rooh Afza's ingredients described above, it is easy to understand why it has been found to be an exceptionally appropriate summer drink ...''}}</ref> [[హిందుస్తానీ భాష|హిందీ-ఉర్దూ]] పేరు ''రూహ్ అఫ్జా'' కొన్నిసార్లు "ఆత్మ రిఫ్రెషర్" గా అనువదించబడింది.<ref>{{Cite web|date=3 May 2024|title=Rooh Afza GO & design — 2184405|url=https://ised-isde.canada.ca/cipo/trademark-search/2184405?wbdisable=true|access-date=15 April 2026|publisher=[[Government of Canada]]|language=}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thenationalnews.com/world/asia/rooh-afza-the-syrup-that-sweetens-the-subcontinent-s-summers-1.462271/|title=Rooh Afza, the syrup that sweetens the subcontinent's summers|date=27 April 2012|work=[[The National (Abu Dhabi)]] (newspaper)|access-date=26 April 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629142249/http://www.thenational.ae/news/world/south-asia/rooh-afza-the-syrup-that-sweetens-the-subcontinents-summers|archive-date=29 June 2017}}</ref> ఈ పేరు పానీయం అసలు సూత్రీకరణ ద్వారా, సాంస్కృతిక ప్రభావాలతో రూపొందించబడిందని చెబుతారు. .<ref>{{Cite web|title=Rooh Afza History English|url=http://www.roohafzabd.com/rooh-afza-history/english-version.html|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20180514083235/http://www.roohafzabd.com/rooh-afza-history/english-version.html|archive-date=14 May 2018|access-date=2017-12-15|website=roohafzabd.com|language=en-gb}}</ref><ref name="News18" /> == చరిత్ర == [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ ఇండియా]] [[ఘాజియాబాద్|ఘజియాబాద్]] హమ్దర్ద్ వ్యవస్థాపకుడు హకీమ్ హఫీజ్ అబ్దుల్ మజీద్ రూహ్ అఫ్జాను స్థాపించారు, సమీపంలోని [[పాత ఢిల్లీ]] నగరం నుండి ప్రారంభించారు.<ref name="Qrius2019" /> 1906లో, ఢిల్లీ ప్రజలు వేసవిలో చల్లగా ఉండటానికి సహాయపడే మూలికా మిశ్రమాన్ని సృష్టించాలని ఆయన కోరుకున్నారు. ఆయన సాంప్రదాయ [[యునానీ|యునాని ఔషధం]] నుండి మూలికలు, సిరప్లను ఎంచుకుని, వేడి స్ట్రోక్లను ఎదుర్కోవటానికి ప్రజలలో నిర్జలీకరణాన్ని నివారించడానికి సహాయపడే పానీయాన్ని రూపొందించారు. మీర్జా నూర్ అహ్మద్ అనే కళాకారుడు 1910లో రూహ్ అఫ్జా లేబుల్లను అనేక రంగులలో రూపొందించాడు. అసలు వంటకాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో మెరుగుపరచడంలో పురోగతి చివరి పానీయం ఉద్భవించే వరకు కొనసాగింది. <ref name="News18" /><ref name="Tyagi2023" /> 15 సంవత్సరాల తరువాత మజీద్ మరణం తరువాత, అతని భార్య రాబీయా బేగం తన, ఆమె ఇద్దరు కుమారుల పేరిట ఒక స్వచ్ఛంద సంస్థను స్థాపించింది.<ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/07/07/business/india-drink-rooh-afza.html|title=Across Borders and Divides, One Heavenly Refresher Cools Summer Heat|date=7 July 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=7 July 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707090616/https://www.nytimes.com/2021/07/07/business/india-drink-rooh-afza.html|archive-date=7 July 2021}}</ref> 1947లో భారతదేశ విభజన తరువాత, పెద్ద కుమారుడు హకీమ్ అబ్దుల్ హమీద్ స్వతంత్ర భారతదేశంలో ఉండిపోగా, చిన్న కుమారుడు హకీమ్ మొహమ్మద్ సయీద్ 1948 జనవరి 9న కొత్తగా ఏర్పడిన [[పాకిస్తాన్]] రాష్ట్రానికి వలస వెళ్లి [[కరాచీ]] అరంబాగ్ ప్రాంతం రెండు గదుల నుండి ప్రత్యేక హమ్దర్ద్ కంపెనీని ప్రారంభించాడు.<ref name="News18" /><ref name=":0" /> హమ్దర్ద్ పాకిస్తాన్ చివరకు 1953లో లాభదాయకంగా మారింది. హకీమ్ మొహమ్మద్ సయీద్ పూర్వపు [[తూర్పు పాకిస్తాన్]] హమ్దర్ద్ శాఖను ప్రారంభించాడు. హకీం మహ్మద్ సయీద్ కుమార్తె, 2019లో హమ్దర్ద్ పాకిస్తాన్ చైర్పర్సన్ సాదియా రషీద్ ప్రకారం, ఆమె తండ్రి 1971లో పాకిస్తాన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం పొందిన తరువాత [[బంగ్లాదేశ్]] ప్రజలకు ఈ వ్యాపారాన్ని బహుమతిగా ఇచ్చారు.<ref name="News18" /> 2010లో, భారతీయ చెఫ్ [[నీతా మెహతా|నితా మెహతా]], భారతీయ చలనచిత్ర నటి [[జుహీ చావ్లా|జూహీ చావ్లా]] ప్రచార కార్యకలాపాల కోసం హమ్దర్ద్ లాబొరేటరీస్ వారి అన్ని-సీజన్ల వేసవి పానీయం అయిన రూహ్ అఫ్జా కోసం కొత్త మాక్టెయిల్, డెజర్ట్ వంటకాలను రూపొందించడానికి నియమించింది, దీనిని కొత్త మార్కెటింగ్ ప్రచారంలో ఉపయోగించారు.<ref name="HT">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/business/hamdard-gives-century-old-rooh-afza-a-facelift/story-glWF6VDU3oe14qPHT9zb8J.html|title=Hamdard gives century-old Rooh Afza a facelift|date=28 June 2010|work=[[Hindustan Times]]|access-date=26 April 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423154300/https://www.hindustantimes.com/business/hamdard-gives-century-old-rooh-afza-a-facelift/story-glWF6VDU3oe14qPHT9zb8J.html|archive-date=23 April 2021}}</ref> 2018లో, బంగ్లాదేశ్‌లోని ప్యూర్ ఫుడ్ కోర్ట్, ఆ పానీయంలో 35 రకాల పండ్ల రసాలు ఉన్నాయనే వాదనకు సంబంధించి తప్పుదారి పట్టించే ప్రకటనలను ప్రచురించినందుకు , కంపెనీ బంగ్లాదేశ్ విభాగానికి 400,000 టాకా ( USD 4870 ) జరిమానా విధించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.jagonews24.com/national/news/430939|title=The case against Ruh Afza|date=May 31, 2018|access-date=31 May 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531150014/https://www.jagonews24.com/national/news/430939|archive-date=31 May 2019|publisher=[[Jago News]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.banglatribune.com/others/news/333351/%E2%80%98%E0%A6%B0%E0%A7%81%E0%A6%B9-%E0%A6%86%E0%A6%AB%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E2%80%99%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%96-%E0%A6%9F%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BE-%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%BE|title='Ruh Afza' fined four lakh taka|date=May 31, 2018|access-date=31 May 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531150011/http://www.banglatribune.com/others/news/333351/%25E2%2580%2598%25E0%25A6%25B0%25E0%25A7%2581%25E0%25A6%25B9-%25E0%25A6%2586%25E0%25A6%25AB%25E0%25A6%259C%25E0%25A6%25BE%25E2%2580%2599%25E0%25A6%2595%25E0%25A7%2587-%25E0%25A6%259A%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25B0-%25E0%25A6%25B2%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%2596-%25E0%25A6%259F%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%2595%25E0%25A6%25BE-%25E0%25A6%259C%25E0%25A6%25B0%25E0%25A6%25BF%25E0%25A6%25AE%25E0%25A6%25BE%25E0%25A6%25A8%25E0%25A6%25BE|archive-date=31 May 2019|publisher=Bangla Tribune}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతీయ పానీయాలు]] [[వర్గం:భారతీయ వంటకాలు]] 318qxkc58kthcby9b2xbt1a3xrowm7z 0 507717 4991455 4946257 2026-10-29T19:09:15Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991455 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = మియోటిడా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం | alt_name=ఉక్రేనియన్ : మెయోటిడా నాషోనల్నియ్ ప్రిరోడ్నియ్ పార్క్ | iucn_category = II | image = Под Рыбацким 01.JPG | image_caption = అజోవ్ సముద్ర తీరంలో రైబాట్స్కోయే సమీపంలో ఉన్న మెయోటిడా జాతీయ ఉద్యానవనం | image_size = 300 | pushpin_map = | pushpin_relief = yes | map_caption = Location of Park | location = డొనెట్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ | nearest_city = మరియుపోల్ | coordinates = {{coord|47|6|53|N|38|4|48|E|region:UK|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | area = 207,209.531 హెక్టార్లు (512,026 ఎకరాలు ; 2,072 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 800 చదరపు మైళ్ళు ) | established = {{start date|2009}} | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website=http://www.meotida.dn.ua/ [ప్రస్తుతం నిష్క్రియంగా ఉంది] | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} '''మియోటిడా జాతీయ ప్రకృతి ఉద్యానవనం''' ([[ఉక్రెయిన్]] натиональния парк "меотида") ఉక్రెయిన్‌లోని అజోవ్ సముద్రం ఉత్తర అంచున తీరప్రాంతం, అంతర్గత నదీముఖాలు, తీరప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. ఈ ప్రాంతంలో జరిగిన శత్రుత్వాల కారణంగా ఉద్యానవనం యొక్క పరిపాలనకు అంతరాయం కలిగింది. గతంలో, ఈ ఉద్యానవనంలోని రక్షిత ప్రాంతాలు వలస నీటి పక్షుల ముఖ్యమైన జనాభాకు 100కి పైగా జాతుల గూడు పక్షులకు మద్దతు ఇచ్చాయి. వన్యప్రాణుల ప్రస్తుత స్థితి (2018 నాటికి) ఉద్యానవనంలో వివిధ స్థాయిల సైనిక కార్యకలాపాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. పరిపాలనాపరంగా, ఈ ఉద్యానవనం అనేక అనుబంధ ప్రకృతి నిల్వలు, రాష్ట్ర భూములను కలిగి ఉంది, ఇవి వారి చట్టపరమైన హోదాను నిలుపుకున్నాయి.<ref name="pres">{{Cite web|title=Decree of the President of Ukraine No. 1099-2009 (creating Meotyda NNP)|url=http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1099/2009/print1360074432630319|access-date=September 17, 2010|publisher=President of Ukraine|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308064104/http://zakon4.rada.gov.ua/laws/show/1099/2009/print1360074432630319|archive-date=2016-03-08|url-status=dead}}</ref> అజోవ్ తీరంలో నివసించిన పురాతన ప్రజలు అయిన మయోటియన్ల పేరు మీద ఈ ఉద్యానవనానికి పేరు పెట్టారు-అజోవ్ సముద్రానికి పురాతన పేర్లు మయోటిస్ సరస్సు, మయోటియన్ సముద్రం ఉన్నాయి. ఈ పార్కు డొనెట్స్క్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని నికోల్స్కే రైయాన్, నోవోఅజోవ్స్క్ రైయాన్, మన్హుష్ రైయాన్‌తో సహా అనేక పరిపాలనా జిల్లాల గుండా విస్తరించి ఉంది. == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Меотида5.JPG|ఎడమ|thumb|300x300px|మియోటిడా ఎన్ఎన్పీలో యెలాంచాన్స్కీ బకాయ్]] డొనెట్స్క్ ఒబ్లాస్ట్ నైరుతి మూలలో అజోవ్ సముద్రం ఉత్తర తీరం వెంబడి అనేక చిన్న ప్రకృతి నిల్వలు, రాష్ట్ర భూములు, సాంస్కృతిక స్మారక చిహ్నాలను కవర్ చేయడానికి 2009 లో మియోటిడాను సమీకరించారు. ఈ ఉద్యానవనం మరిఉపొల్ సమీపంలో ఉంది, ఇది డొనెట్స్క్ ప్రాంతీయ నగరానికి దక్షిణాన 80 మైళ్ళు, [[రష్యా]] సరిహద్దుకు పశ్చిమాన 40 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతం ఆవాసాలు కూడా గొప్ప వైవిధ్యాన్ని చూపుతాయిః గడ్డి మైదానాలు, తీర మైదానం, వరద మైదాన చిత్తడి నేలలు, మారుతూ ఉండే లవణీయత కలిగిన నదీముఖద్వారాలు, ఉమ్మి, ద్వీపకల్పాలు, ఇసుక-షెల్ ద్వీపాలు, దిబ్బలు, లవణీ సరస్సులు.<ref name="nrf">{{Cite web|title=Meotyda NPP|url=http://pzf.menr.gov.ua/%D0%BC%D0%B5%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B4%D0%B0-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|access-date=September 21, 2018|publisher=Nature Reserve Fund of Ukraine|language=uk|archive-date=2014-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502154850/http://pzf.menr.gov.ua/%D0%BC%D0%B5%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B4%D0%B0-%D0%BD%D0%BF%D0%BF.html|url-status=dead}}</ref> పక్షులకు రెండు ప్రధాన తీరప్రాంత విభాగాలు పశ్చిమాన బెలోసారియస్కా స్పిట్, తూర్పున క్రీవా బే, క్రీవా స్పిట్.<ref name="wwf1">{{Cite web|title=Discover Wetlands of Ukraine|url=http://d2ouvy59p0dg6k.cloudfront.net/downloads/booklet_wetlands.pdf|access-date=September 22, 2018|publisher=World Wildlife Federation (WWF)|language=en}}</ref> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == మియోటిడా యొక్క వాతావరణం తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం-వేడి వేసవి ఉప-రకం (కొప్పెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వేడి వేసవి (కనీసం ఒక నెల సగటున 22 °C (72 °F) °C (72 °F), తేలికపాటి శీతాకాలాలు.<ref>{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> మియోటిడాలో వర్షపాతం సగటున సంవత్సరానికి 350 మిమీ. జూలై నెలలో నీటి ఉష్ణోగ్రత సగటున 27.5 °C (81.5 °F) °C (81.5 °F) వరకు ఉంటుంది.<ref name="nrf" /> ''మెయోటిడా పోంటిక్-కాస్పియన్ స్టెప్పీ'' ఎకోరీజియన్‌లో ఉంది , ఇది నల్ల సముద్రం ఉత్తర తీరాల నుండి పశ్చిమ కజకిస్తాన్ వరకు విస్తరించి ఉన్న గడ్డి మైదానాల విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉన్న ప్రాంతం.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == ప్రస్తుత స్థితి == ఈ ప్రాంతంలో 2018 నాటికి వేర్పాటువాదుల పోరాటాల కారణంగా ఉద్యానవనంలోని తూర్పు భాగాలు పరిపాలనా నియంత్రణకు గురయ్యాయి. హాని కలిగించే పక్షులు, వన్యప్రాణుల జనాభాపై ప్రభావాలు అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. ప్రజలు, కుక్కల నుండి ఒత్తిడి తగ్గడంతో, నిలుపుకున్న (పశ్చిమ) విభాగాల తీరంలో సైనిక గస్తీ పెరిగి, గూడు పక్షులకు భద్రతను పెంచిందని పార్క్ డైరెక్టర్ నివేదించారు.<ref name="politico">{{Cite web|title="All Wild on Ukraine's Eastern Front"|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-border-war-wildlife-all-wild-on-the-eastern-front/|access-date=September 22, 2018|publisher=Politico|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:2009 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని జాతీయ ఉద్యానవనాలు]] 8kaem7qx821odvtma3gomerucxb5o82 0 507908 4991630 4959867 2026-10-30T07:29:01Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991630 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = రామానంద చట్టోపాధ్యాయ<br/>রামানন্দ চট্টোপাধ্যায় | image = Ramananda Chattopadhyay.jpg | image_size = 200px | caption = | birth_date = {{Birth date|1865|5|29|df=yes}} | birth_place = [[బంకురా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ|బెంగాల్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుత [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]]) | death_date = {{Death date and age|1943|9|30|1865|5|29|df=yes}} | death_place = [[కోల్‌కతా]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ|బెంగాల్]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | occupation = పాత్రికేయుడు, సంపాదకుడు | spouse = | children = కేదార్‌నాథ్ చట్టోపాధ్యాయ | parents = శ్రీనాథ్ చట్టోపాధ్యాయ<br/>హరసుందరి దేవి }} '''రామానంద చట్టోపాధ్యాయ''' ({{langx|bn|রামানন্দ চট্টোপাধ্যায়}}; 29 మే 1865 – 30 సెప్టెంబర్ 1943) [[కోల్‌కతా]] కేంద్రంగా ప్రచురించబడిన ''[[మోడర్న్ రివ్యూ (కలకత్తా)|మోడర్న్ రివ్యూ]]'' పత్రిక వ్యవస్థాపకుడు, సంపాదకుడు, యజమాని.<ref>{{cite book |last=Chaudhuri |first=Indrajit |year=2012 |chapter=Prabasi |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Prabasi |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[బంగ్లాదేశ్ ఏషియాటిక్ సొసైటీ]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250716204408/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Prabasi |archive-date=2025-07-16 |access-date=2026-08-26 |url-status=dead}} ('చట్టోపాధ్యాయ' అనేది అసలు [[బెంగాళీ భాష|బెంగాళీ]] ఇంటిపేరు. బ్రిటిష్ వారు దీనిని ఆంగ్లీకరించి '[[చటర్జీ]]'గా మార్చారు.)</ref> ఆయనను భారతీయ పాత్రికేయ రంగపు పితామహుడిగా అభివర్ణించారు. == తొలి జీవితం == చట్టోపాధ్యాయ 1865లో [[బంకురా]] జిల్లాలోని పాఠక్‌పారా గ్రామంలో శ్రీనాథ్ చట్టోపాధ్యాయ, హరసుందరి దేవి దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన మధ్యతరగతి బెంగాళీ హిందూ [[బ్రాహ్మణులు|బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో మూడవ సంతానం.{{citation needed|date=September 2022}} ఆ సమయంలో [[బంకురా]]<nowiki/>లో ప్రాథమిక విద్యకు ఆంగ్ల మాధ్యమ పాఠశాలలు అందుబాటులోకి వచ్చినప్పటికీ, ఆయన ప్రాథమిక విద్యను బెంగాళీ మాధ్యమ పాఠశాలలోనే అభ్యసించారు.{{citation needed|date=September 2022}} బాల్యంలో ఆయనకు కవిత్వంపై ఆసక్తి ఉండేది. [[రంగలాల్ బంద్యోపాధ్యాయ]] రచించిన కవితల ద్వారా ఆయనలో దేశభక్తి భావం పెరిగింది. [[File:Ramananda Chatterjee 1909.jpg|thumb|247x247px|1909లో చట్టోపాధ్యాయ]] చట్టోపాధ్యాయ 1875లో బంకురా బంగా విద్యాలయం నుంచి స్టూడెంట్-స్కాలర్‌షిప్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. 1883లో బంకురా జిల్లా పాఠశాల నుంచి ఎంట్రన్స్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులై ఉన్నత విద్య కోసం [[కోల్‌కతా]]కు వచ్చారు. 1885లో సెయింట్ జేవియర్స్ కాలేజ్ నుంచి ఎఫ్.ఏ. ఉత్తీర్ణులై కలకత్తా లోన్ సిటీ కాలేజీలో చేరారు. 1888లో సిటీ కాలేజ్ నుంచి బి.ఏ. పరీక్ష రాసి [[కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం]]లో ప్రథమ శ్రేణిలో ప్రథమ స్థానాన్ని సాధించారు. ఆయనకు నెలకు యాభై రూపాయల రిపన్ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. చట్టోపాధ్యాయ సాధించిన విజయంతో సంతోషించిన హేరంబ చంద్ర మైత్రా, అప్పట్లో తాను సంపాదకుడిగా ఉన్న [[బ్రహ్మ సమాజం|సాధారణ బ్రహ్మ సమాజం]] అధికార పత్రిక ''ఇండియన్ మెసెంజర్''లో సహాయ సంపాదకుని పదవిని ఆయనకు ఇచ్చారు. ఈ అవకాశం చట్టోపాధ్యాయ భవిష్యత్తు పాత్రికేయ జీవితానికి మార్గం సుగమం చేసింది.{{Citation needed|date=September 2025}} 1890లో ఆయన కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ఆంగ్లంలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ పట్టా పొందారు.{{citation needed|date=September 2022}} == వృత్తి జీవితం == [[File:Towards Home Rule.jpg|thumb|298x298px|1917లో రచించిన ''టువర్డ్స్ హోమ్ రూల్'']] 1893లో చట్టోపాధ్యాయ సిటీ కాలేజ్‌లో అధ్యాపకుడిగా చేరారు. [[జగదీశ్ చంద్ర బోస్]]తో కలిసి ఆయన చిత్రాలతో కూడిన బాలల పత్రిక [[ముకుల్ (బాలల పత్రిక)|''ముకుల్'']]ను స్థాపించారు. దీనికి [[శివనాథ శాస్త్రి]] సంపాదకుడిగా వ్యవహరించారు.<ref>{{Cite book |last=Basu |first=Jitendra Nath |url=https://books.google.com/books?id=ILnZQyWng3kC&q=Ramananda+Chatterjee |title=Romance of Indian Journalism |date=1979 |publisher=Calcutta University |pages=279–280 |language=en}}</ref> 1895లో చట్టోపాధ్యాయ [[అలహాబాద్]]కు వెళ్లి [[కాయస్థ పాఠశాల]]లో బోధించారు.<ref>{{Cite journal |last=Hofmeyr |first=Isabel |date=2007-01-01 |title=The Idea of 'Africa' in Indian Nationalism: Reporting the Diaspora in The Modern Review 1907–1929 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/02582470709464709 |journal=South African Historical Journal |volume=57 |pages=60–81 |language=EN |doi=10.1080/02582470709464709|url-access=subscription }}</ref> 1897లో ఆయన బెంగాళీ భాషా సాహిత్య పత్రిక ''[[ప్రదీప్]]''కు ప్రధాన సంపాదకుడయ్యారు. అభిప్రాయ భేదాల కారణంగా ఆయన ప్రదీప్‌ను విడిచిపెట్టి, 1901లో ''[[ప్రబాసి]]'' పత్రికను ప్రారంభించారు.{{citation needed|date=September 2022}} ''ప్రబాసి'' అంటే బెంగాల్ వెలుపల నివసించే బెంగాళీ వ్యక్తి అని అర్థం.<ref>{{Cite book |last=Malhotra |first=Aanchal |url=https://books.google.com/books?id=cJ41EQAAQBAJ&dq=Ramananda+Chatterjee&pg=PA197 |title=Remnants of Partition: 21 Objects from a Continent Divided |date=2021 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-1-78738-603-7 |pages=197 |language=en}}</ref> 1907లో చట్టోపాధ్యాయ ఆంగ్ల భాషా పత్రిక ''[[మోడర్న్ రివ్యూ (కలకత్తా)|మోడర్న్ రివ్యూ]]''ను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite book |last=Dutta |first=Krishna |url=https://books.google.com/books?id=UKfoHi5412UC&dq=Ramananda+Chatterjee&pg=PA207 |title=Calcutta: A Cultural and Literary History |date=2003 |publisher=Signal Books |isbn=978-1-902669-59-5 |pages=207 |language=en}}</ref> దీనికి ఆయన 1942 వరకు సంపాదకుడిగా వ్యవహరించారు.<ref>{{Cite book |last=Deva |first=Narendra |url=https://books.google.com/books?id=oqjaAAAAMAAJ&q=Ramananda+Chatterjee |title=Selected Works of Acharya Narendra Deva: 1948-1952 |date=1998 |publisher=Radiant Publishers |isbn=978-81-7027-176-5 |pages=67 |language=en}}</ref> అనంతరం ఆయన మరో రెండు పత్రికలను స్థాపించారు. వాటిలో మూడవది హిందీ భాషలో వెలువడిన ''[[విశాల్ భారత్ (పత్రిక)]]''.<ref name=":0">Chatterjee, K. (2019). [[doi:10.4324/9780429347320|''Media and Nation Building in Twentieth-Century India: Life and Times of Ramananda Chatterjee'']] (1st ed.). Routledge India.</ref> [[File:Ramananda Chatterjee 1.jpg|thumb|350x350px|1940లో చట్టోపాధ్యాయ]] 1929లో చట్టోపాధ్యాయ అమెరికన్ [[యూనిటేరియనిజం|యూనిటేరియన్]] మతగురువు [[జాబెజ్ టి. సండర్‌ల్యాండ్]] రచించిన ''India in Bondage: Her Right to Freedom'' పుస్తకానికి భారతీయ సంచికను తన ముద్రకుడు సజామి దాస్‌తో కలిసి ప్రచురించారు.<ref name=":0" /> ఈ గ్రంథాన్ని ప్రచురించినందుకు చట్టోపాధ్యాయపై [[దేశద్రోహం]] కేసు నమోదు చేసి, ఆయనను అరెస్టు చేశారు. ఆయనకు 1,000 రూపాయల జరిమానాతో పాటు మూడు నెలల జైలు శిక్ష విధించారు.<ref>{{Cite magazine |date=26 August 1929 |title=INDIA: Devil People? |url=https://time.com/archive/6897537/india-devil-people/ |access-date=2 September 2025 |magazine=Time |archive-date=26 ఆగస్టు 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260826185623/https://time.com/archive/6897537/india-devil-people/ |url-status=dead }}</ref> ఆ పుస్తకాన్ని కూడా నిషేధించారు.<ref>{{Cite book |last=Kaul |first=Chandrika |url=https://books.google.com/books?id=L9QaBgAAQBAJ&dq=Ramananda+Chatterjee&pg=PT75 |title=Communications, Media and the Imperial Experience: Britain and India in the Twentieth Century |date=2014-07-31 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-44596-4 |language=en}}</ref>{{Page needed|date=September 2025}} 1932లో చట్టోపాధ్యాయ [[అలహాబాద్]]లో జరిగిన యూనిటీ కాన్ఫరెన్స్‌కు బెంగాళీ హిందువుల ప్రతినిధిగా హాజరయ్యారు.<ref>{{Cite book |last=Chakrabarty |first=Bidyut |url=https://books.google.com/books?id=YRyAAgAAQBAJ&dq=Ramananda+Chatterjee&pg=PA65 |title=The Partition of Bengal and Assam, 1932-1947: Contour of Freedom |date=2004-08-02 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-33275-5 |pages=65 |language=en}}</ref> == మరణం == చట్టోపాధ్యాయ 1943లో మరణించారు.<ref>{{Cite journal |date=1948 |title=The Late Mr. Ramananda Chatterjee |url=https://books.google.com/books?id=g3g7w0iEpc0C&q=Ramananda+Chatterjee |journal=The Indian Review |publisher=G.A. Natesan & Company |volume=44 |pages=458}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zabarskaitė |first=Jolita |url=https://books.google.com/books?id=efqjEAAAQBAJ&dq=ramananda+chatterjee+obituary&pg=PA311 |title='Greater India' and the Indian Expansionist Imagination, c. 1885–1965: The Rise and Decline of the Idea of a Lost Hindu Empire |date=2022-11-07 |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |isbn=978-3-11-098606-8 |pages=311 |language=en}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == {{Commons category-inline}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:చట్టోపాధ్యాయ, రామానంద}} [[వర్గం:1865 జననాలు]] [[వర్గం:1943 మరణాలు]] [[వర్గం:బెంగాళీ రచయితలు]] [[వర్గం:బెంగాళీ హిందువులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు బెంగాళీ ప్రజలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు బెంగాళీ ప్రజలు]] [[వర్గం:బ్రహ్మోలు]] [[వర్గం:సిటీ కాలేజ్, కోల్‌కతా పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:సెయింట్ జేవియర్స్ కాలేజ్, కోల్‌కతా పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయ విద్యా సిబ్బంది]] [[వర్గం:బంకురా జిల్లా ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుష వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:భారతీయ కాలమిస్టులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:భారతీయ సంపాదకులు]] [[వర్గం:భారతీయ పత్రికా సంపాదకులు]] [[వర్గం:భారతీయ లెక్చరర్లు]] [[వర్గం:భారతీయ పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు]] [[వర్గం:భారతీయ పత్రికల వ్యవస్థాపకులు]] [[వర్గం:బ్రిటిష్ ఇండియాకు చెందిన పాత్రికేయులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష పాత్రికేయులు]] fxofyo3a1k16kicr8lvqabmitr7jtgj 0 507953 4991589 4979807 2026-10-30T05:53:34Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991589 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ భాషావేత్త (జననం 1929)}} {{Infobox writer | name = రాజారాం జైన్ | image = Rajaram Jain-2024.jpg | caption = 2024లో రాజారాం జైన్ | birth_date = 1929 | occupation = రచయిత, భాషావేత్త, పండితుడు | language = [[ప్రాకృతం]], అపభ్రంశం, [[సంస్కృతం]], [[హిందీ]] | awards = {{ubl| |- [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] (2024) |- [https://www.education.gov.in/language-education-6/ ప్రెసిడెన్షియల్ అవార్డ్ ఆఫ్ సర్టిఫికెట్ ఆఫ్ ఆనర్] (2000)||}} | honorific_prefix = ప్రొఫెసర్ | birth_place = మాల్థోన్, సెంట్రల్ ప్రావిన్సెస్ అండ్ బేరార్, [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | spouse = ప్రొఫెసర్ డా. విద్యావతి జైన్ | children = 4 }} '''రాజారాం జైన్''' (జననం: 1 ఫిబ్రవరి 1929) ఒక ఇండాలజిస్ట్, భాషావేత్త, రచయిత. ఆయన ప్రాకృతం, అపభ్రంశం, సంస్కృతం, హిందీ, శౌరసేని ప్రాకృత భాషల్లో పండితుడు. ముఖ్యంగా 14-15వ శతాబ్దపు కవి రైధు రచనలైన అరుదైన, ప్రచురితం కాని రాతప్రతులపై ఆయన చేసిన విమర్శనాత్మక అధ్యయనాలు, హిందీ అనువాదాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఇండో-ఆర్యన్ సాహిత్యాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో జైన్ చేసిన కృషి ఎంతో దోహదపడింది. 2024లో భారత ప్రభుత్వం రాజారాం జైన్‌ను దేశ నాలుగో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీతో]] సత్కరించింది.<ref>{{cite news |author=Press Information Bureau |date=2024-01-25 |title=Padma Awards 2024 announced |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/PadmaAwards2024_01252024.pdf |work=Ministry of Home Affairs, Govt. of India |access-date=2024-06-19 }}</ref><ref>{{Cite news |last=Bajpai |first=Vivek |date=2024-01-27 |title=12 personalities who have brought glory to Uttar Pradesh will be honoured |url=https://batenupki.com/news/aaj-ka-up/12-personalities-who-have-brought-glory-to-up-will-be-honoured-0002771 |access-date=2024-06-20 |work=Baten UP Ki |archive-url=https://web.archive.org/web/20240614224320/https://batenupki.com/news/aaj-ka-up/12-personalities-who-have-brought-glory-to-up-will-be-honoured-0002771 |archive-date=2024-06-14 |url-status=dead}}</ref> == తొలి జీవితం == రాజారాం జైన్<ref>{{Cite news |last=Sinha |first=Meenakshi |date=2024-01-29 |title=95-yr-old gets Padma Shri for research on ancient scripts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/95-yr-old-gets-padma-shri-for-research-on-ancient-scripts/articleshow/107214346.cms |access-date=2024-06-19 |work=The Times of India}}</ref> [[1929]] [[ఫిబ్రవరి 1|ఫిబ్రవరి 1న]] [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] రాష్ట్రం బుందేల్‌ఖండ్ ప్రాంతంలోని [[సాగర్ జిల్లా]] మాల్థోన్‌లో జన్మించారు. ఆర్థిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, చిన్న వయసులోనే తల్లిదండ్రులను కోల్పోయినప్పటికీ ఆయన తన విద్యాభ్యాసాన్ని పూర్తి చేశారు. ఆయన 1951లో [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి పట్టభద్రులయ్యారు. 1954లో హిందీ సాహిత్యంలో [[మాస్టర్ డిగ్రీ|మాస్టర్స్ డిగ్రీని]] పొందారు. ఆ తర్వాత [[సంస్కృతం|సంస్కృతంలో]] ఆచార్య పట్టా కూడా సాధించారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == [[Image:Rajaram Jain with his wife Vidyawati Jain.jpg|thumb|right|2018లో తన భార్య విద్యావతి జైన్‌తో రాజారాం జైన్]] 1955లో రాజారాం జైన్ 18 ఏళ్ల వయసున్న, 9వ తరగతి చదువుకున్న విద్యావతి జైన్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. మహిళల విద్యను పరిమితం చేసే సంప్రదాయ వాతావరణంలో పెరిగినప్పటికీ, ఆమె వివాహం తర్వాత తిరిగి తన చదువును ప్రారంభించారు. క్రమంగా రెండు ఎం.ఏ డిగ్రీలు (హిందీ, ప్రాకృతంలో బంగారు పతకంతో), ఒక పీహెచ్‌డీతో పాటు డి.లిట్ పట్టాను సైతం పొందారు. ఆమె విద్యా, సాహిత్య సంబంధిత ఆసక్తులకు రాజారాం జైన్ పూర్తి మద్దతు ఇచ్చారు. == వృత్తి జీవితం == 1961లో ఆయన బీహార్‌లోని అర్రాలో గల మగధ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన హెచ్.డి.జైన్ కళాశాలలోని సంస్కృత, ప్రాకృత విభాగంలో చేరారు. ఆ తర్వాత ఆ విభాగానికి అధిపతిగా కూడా పనిచేశారు. 1967లో కవి రైధు రాసిన 22 అరుదైన ప్రచురితం కాని అపభ్రంశ ఇతిహాసాలపై "రైధు సాహిత్య కా ఆలోచనాత్మక పరిశీలన" పేరుతో చేసిన విమర్శనాత్మక అధ్యయనానికి గాను ఆయన పీహెచ్‌డీ పొందారు.<ref>Granoff, Phyllis (2006). "Mountains of Eternity: Raidhū and the Colossal Jinas of Gwalior". P.2, 3, 20 [https://web.archive.org/web/20140422145713/http://www.fupress.net/index.php/rss/article/viewFile/2455/2290]</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Jaina |first=Rājārāma |url=https://books.google.com/books?id=5TIGhiobUrEC |title=Raidhū sāhitya kā ālocanātmaka-pariśīlana |date=1974 |publisher=Prākr̥ta, Jainaśāstra, aura Ahiṃsā Śodha-Saṃsthāna |language=hi}}</ref><ref name=":1">CLERCQ, EVA DE (2010). [https://www.academia.edu/5329792/ON_JAINA_APABHRA%E1%B9%82%C5%9AA_PRA%C5%9AASTIS ON JAINA APABHRAṂŚA PRAŚASTIS] P. 6, 7</ref> ఈ పరిశోధనకు విద్యాసంబంధమైన గుర్తింపు లభించింది. బీహార్‌లోని ఆరాలో గల డి.కె.జైన్ ఓరియంటల్ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (1979-2003) గౌరవ సంచాలకునిగా ఆయన విస్తృతమైన పరిశోధనలు చేశారు. 'జైన ఆంటిక్వారీ' అనే పరిశోధనా పత్రికకు సంపాదకత్వం వహించి ప్రచురించారు.<ref>{{Cite journal |date=1999 |title=Jaina Antiquary |url=https://books.google.com/books?id=-YjXAAAAMAAJ |journal=Devkumar Jain Oriental Research Institute}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా సేకరించిన 7,000కి పైగా అరుదైన రాతప్రతుల సేకరణను కూడా ఆయన పర్యవేక్షించారు. 1991లో ఆయన న్యూఢిల్లీలోని శ్రీ కుంద్‌కుంద్ భారతి ప్రాకృత శోధ్ సంస్థాన్‌కు డైరెక్టర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. అక్కడ 'ప్రాకృత విద్య' అనే పరిశోధనా పత్రికల సిరీస్‌ను ప్రచురించారు.<ref>{{Cite journal |date=2001 |title=Prakrit Vidya |url=https://jainqq.org/explore/003215/3 |journal=Kundkund Bharti Trust}}</ref> ప్రస్తుతం ఆయన లండన్ విశ్వవిద్యాలయపు సెంటర్ ఆఫ్ జైన స్టడీస్‌లో అసోసియేట్ మెంబర్‌గా ఉన్నారు.<ref>{{Cite journal |date=April 2023 |title=CoJS Newsletter |journal=SOAS, University of London |issue=18 |pages=2}}</ref> గతంలో వారణాసిలోని శ్రీ గణేష్ వర్ణి సంస్థాన్‌కు అధ్యక్షుడిగా సేవలందించారు. == విద్యాపరమైన గుర్తింపు == [[Image:Prof. Rajaram Jain received The Insitut de France's 2018 Colette Caillat Prize for his book Sirival Cariu.jpg|thumb|left|2018లో 'సిరివల్ చరియు' పుస్తకానికి ఇన్‌స్టిట్యూట్ డి ఫ్రాన్స్ పురస్కారం అందుకుంటున్న రాజారాం జైన్]] [[Image: Itihas Ratna award 2.jpg|thumb|left|1974లో రాజారాం జైన్‌కు 'జైన్ ఇతిహాస్ రత్న' అందజేస్తున్న ఉపరాష్ట్రపతి [[బి.డి. జెట్టి|బి. డి. జట్టి]] ]] కవి రైధు రాసిన 15వ శతాబ్దపు అపభ్రంశ ఇతిహాసం 'సిరివల్ చరియు' పుస్తకానికి గాను 2018లో పారిస్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ డి ఫ్రాన్స్ నుంచి ప్రతిష్టాత్మకమైన 'కొలెట్ కైలాట్ ఫౌండేషన్ అవార్డు'<ref name="auto2">{{Cite web|url=https://aibl.fr/prix-et-fondations-presentation/palmares-2018/|title=Palmarès 2018}}</ref>ను రాజారాం జైన్ అందుకున్నారు.<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Rajaram |date=2018 |title=Institut de France's Colette Caillat Award for Sirival Cariu Pg4 |url=https://aibl.fr/wp-content/uploads/2022/06/LI-172.pdf |website=ACADÉMIE DES INSCRIPTIONS ET BELLES-LETTRES}}</ref><ref>{{Cite web |date=Dec 2024 |title=Raja Ram Jain Sirival Cariu Pg1 |url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_2018_num_162_4_96647?q=Siriv%C4%81lacariu |access-date=15 June 2024 |website=PARCOURIR LES COLLECTIONS}}</ref> ఈ పుస్తకం విదేశాలతో భారతదేశపు వాణిజ్య సంబంధాలను వివరిస్తుంది. ఈ అరుదైన గ్రంథానికి ఆయన హిందీ అనువాదం, విమర్శనాత్మక కూర్పును అందించారు. 12వ శతాబ్దపు విశేషమైన సాహిత్య, సాంస్కృతిక కళాఖండం 'వడ్డమాణచరియు<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Rajaram |date=2010 |title=Vaḍḍhamaṇacariu |url=https://books.google.com/books?id=nDYtAQAAIAAJ&q=Vad%CC%A3d%CC%A3haman%CC%A3acariu |access-date=16 June 2024 |website=Google Books}}</ref>' పుస్తకానికి గాను 1974లో భారత ఉపరాష్ట్రపతి బి.డి.జట్టి చేతుల మీదుగా ఆయన 'జైన్ ఇతిహాస్ రత్న' పురస్కారంతో సత్కరించబడ్డారు. వైద్య-తాంత్రిక అంతర్దృష్టులను వెల్లడించే 1వ శతాబ్దపు ప్రాకృత రాతప్రతి 'జోనీ పహుడ్' యొక్క అరుదైన విశ్లేషణ కూడా జైన్ పాండిత్యపరమైన సాధనల్లో ఒకటి. అంతేకాకుండా ఆయన సహకారాత్మక రచన 'పస్నాహ చరియు'<ref>{{Cite book |last=Jain |first=Rajaram |title=Pāsaṇāhacariu |publisher=Bhartiya jnanpith |year=2006 |isbn=9788126312009}}</ref><ref name=":1" /> 12వ శతాబ్దపు రాతప్రతులను లోతుగా పరిశీలిస్తుంది. ఇది ఢిల్లీని 'ఢిల్లీ' (Dhilli) గా పేర్కొన్న మొదటి ప్రస్తావనను అందిస్తుంది. త్రిభువన్‌పతి తోమర్ పాలనను వివరిస్తూ, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ పూర్వ చరిత్రపై వెలుగు నింపుతుంది. సుదీర్ఘ పరిశోధన, విశ్లేషణలతో సమృద్ధిగా ఉన్న ఈ పుస్తకానికి ఆయన విమర్శనాత్మక కూర్పులతో పాటు హిందీ అనువాదాలను అందించారు. == పురస్కారాలు, సత్కారాలు, గుర్తింపులు == సాహిత్య రంగానికి చేసిన కృషికి గాను రాజారాం జైన్ పలు పురస్కారాలతో సత్కరించబడ్డారు. వాటి వివరాలు: === పౌర పురస్కారాలు === * 2024 - సాహిత్యం, విద్యా విభాగంలో భారత ప్రభుత్వం నుంచి [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]<ref>{{Cite web |date=9 May 2024 |title=The Gazette of India, Padma awards, Pg 9 |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/padmaaward_09052024.pdf |website=Ministry of Home Affairs, Govt. of India}}</ref><ref>{{Cite news |author=CNBCTV18 |date=26 January 2024 |title=Padma awards 2024: Here's the full list of 132 awardees |url=https://www.cnbctv18.com/india/padma-awards-2024-here-is-the-full-list-of-132-awardees-padma-vibhushan-padma-bhushan-padma-shri-18897961.htm |access-date=23 June 2024 |work=CNBC TV18}}</ref> పురస్కారం. === జాతీయ పురస్కారాలు === [[Image:The President of India, K. R. Narayanan presenting a citation to Professor Raja Ram Jain at the Rashtrapati Bhavan.jpg |thumb|right|2000లో భారత రాష్ట్రపతి [[కె. ఆర్. నారాయణన్]] చేతుల మీదుగా 'ప్రెసిడెన్షియల్ అవార్డ్ ఆఫ్ సర్టిఫికెట్ ఆఫ్ ఆనర్'<ref name="auto1">{{Cite web |title=Presidential Award of Certificate |url=https://www.education.gov.in/language-education-6}}</ref> అందుకుంటున్న రాజారాం జైన్]] * 2000 - భారత ప్రభుత్వం నుంచి ప్రెసిడెన్షియల్ అవార్డ్ ఆఫ్ సర్టిఫికెట్ ఆఫ్ ఆనర్<ref>{{Cite web |date=February 2001 |title=President's award for Rajaram Jain P1 |url=https://www.jainsamaj.org/uploads/pdf/ahimsa_times_February_2001.pdf |website=Jain Ahimsa Times}}</ref> * 1974 - భారత ఉపరాష్ట్రపతి బి.డి.జట్టి ద్వారా జైన్ ఇతిహాస్ రత్న<ref name="auto">{{cite web |title=Dr. Raja Ram Jain |url=https://encyclopediaofjainism.com/dr-raja-ram-jain/#:~:text=In%20recognition%20of%20his%20meritorius,2500%2F%2D%20in%201974}}</ref> * 2005 - శ్రీ లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి నేషనల్ సంస్కృత్ యూనివర్సిటీ నుంచి డి.లిట్ (గౌరవ డాక్టరేట్)<ref>{{cite web | url=https://slbsrsv.ac.in/academic/convocation?tid=2456 | title=Convocation &#124; Shri Lal Bahadur Shastri National Sanskrit University }}</ref> * 2019 - 'ప్రాకృత్ పురుష్' పేరుతో ఫెస్ట్‌క్రిఫ్ట్‌తో సత్కారం; ఇది వ్యాసాలను, స్మృతులను కలిగి ఉన్న ఒక పుస్తకం (ISBN 81-86957-54-5) * 2024 - 'అటల్ సాహిత్య శిఖర్ సమ్మాన్' <ref name="AtalAward2024">Shibra Arshad (December 25, 2024). "Atal Samman Samaroh Honors Excellence Across Fields on Atal Bihari Vajpayee’s Birth Anniversary". Bharat Express. [https://english.bharatexpress.com/india/atal-samman-samaroh-honors-excellence-across-fields-on-atal-bihari-vajpayees-birth-anniversary-183766]</ref> === అంతర్జాతీయ పురస్కారాలు === * 2018 - పారిస్‌లోని ఇన్‌స్టిట్యూట్ డి ఫ్రాన్స్ నుంచి కొలెట్ కైలాట్ ఫౌండేషన్ అవార్డు<ref>{{Cite web |date=December 2018 |title=Institut de France's award to Rajaram Jain for book Sirival Cariu P.4 |url=https://aibl.fr/wp-content/uploads/2022/06/LI-172.pdf |website=ACADÉMIE DES INSCRIPTIONS ET BELLES-LETTRES}}</ref> * 2007 - ప్రాకృత్ జ్ఞానభారతి అంతర్జాతీయ పురస్కారం<ref>{{Cite journal |date=April 2023 |title=CoJS Newsletter |journal=SOAS, University of London |issue=18 |pages=33}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maramkal |first=MB |date=2010 |title=Justice Ajith Kabbin presented International Award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/justice-ajith-kabbin-chairman-karnataka-administrative-tribunal-presengted-international-award-and-rs-1-51-lakh-cheque-to-rajaram-jain-of-noida-nalini-balbir-from-university-of-paris-and-prof-adelheid-mette-from-germany-for-their-achievements-in-the-field-of-prakrit-language-at-an-international-seminar-organised-at-shravanabelagola-sri-charukeerthy-bhattaraka-swamiji-urged-the-chief-minister-to-hlep-the-mutt-to-organize-an-international-conference-on-prakrit-here-in-november-2011-/articleshow/6748976.cms |access-date=23 June 2024 |work=The Times of India}} </ref> * 1997 - అహింసా అంతర్జాతీయ పురస్కారం<ref>{{Cite web |title=Ahimsa Foundation, India |url=https://www.jainsamaj.org/content.php?url=Ahimsa_International_-_New_Delhi |website=www.jainsamaj.org}}</ref> == ప్రచురణలు == రాజారాం జైన్ ప్రాచీన, మధ్యయుగ జీవితానికి సంబంధించిన వివిధ అంశాలపై 40 పుస్తకాలను, 250 కి పైగా వ్యాసాలను రచించారు. ఆయన రచనల్లో అరుదైన, అముద్రిత రాతప్రతుల విమర్శనాత్మక కూర్పులు, వ్యాఖ్యానాలతో కూడిన అనువాదాలు ఉన్నాయి: === కవి రైధు రచనల విమర్శనాత్మక కూర్పు, అనువాదం === రైధు పై ప్రచురించబడిన రచనల పాక్షిక జాబితా: * రైధు సాహిత్య కా ఆలోచనాత్మక-పరిశీలన<ref name=":0" /> (1974); 824 పేజీలు; ప్రాకృత జైన శాస్త్ర ఔర్ అహింసా శోధ సంస్థాన్, వైశాలి, బీహార్ * సిద్ధాంతత్థసారో (2021); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-93-90659-57-9}} * జిమంధర్ జిన్ చరియు (2021); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-93-90659-56-2}} * అప్పా-సంవోహకవ్వ (2021); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-93-86402-64-6}} * రిసహపుత్త-భరహ-బాహుబలి-చరియు (2021): 2020లో ప్రచురితం; భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-93-87919-87-7}} * మెహెసర్ చరియు (2019); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-93-87919-23-5}} * సిరివల్ చరియు (2017); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-93-263-5592-6}} * రిట్ఠణేమి చరియు (2016); మీనాక్షి ప్రకాశన్, మీరట్ * సిరి రామ్ చరియు (2011); రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ప్రాకృత్, జైనాలజీ అండ్ అహింసా, వైశాలి, బీహార్ {{ISBN|978-93-81403-05-1}} * సన్మతి చరిత్ (2010); రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ప్రాకృత్, జైనాలజీ అండ్ అహింసా, వైశాలి, బీహార్; {{ISBN|978-81-904865-9-0}} * జంబు-సామి చరియు (2008); ఓం కొఠారి ఫౌండేషన్, న్యూఢిల్లీ * విత్తసారో (2006); విద్యా భూషణ్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, న్యూఢిల్లీ * పుణ్యాస్రవ-కథా (2000); శ్రీ దిగంబర జైన సాహిత్య-సంస్కృతి సంరక్షణ సమితి, ఢిల్లీ * భద్రబాహు-చాణక్య-చంద్రగుప్త-కథానక ఏవం రాజా కల్కి-వర్ణన (1982); శ్రీ గణేశ వర్ణి ది. జైన సంస్థాన్, వారణాసి * రైధు గ్రంథావళి సంపుటి 1<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=RiQhAAAAMAAJ&q=%22rajaram%20jain%22 | title=Raidhū-granthāvalī: Pāsaṇāhacariu, Dhaṇṇakumāracariu, Sukosalacariu | date=1975 | publisher=Jaina-Saṃskr̥ti-Saṃrakshaka-saṅgha }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=DE CLERCQ |first=EVA |date=2010 |title=ON JAINA APABHRAṂŚA PRAŚASTIS, Ref. Raidhu Granthavali P100 |url=https://www.academia.edu/5329792 |website=Academia}}</ref>(1975) షోలాపూర్ జైన సంస్కృతి సంరక్షక సంఘ్ - పస్నహ చరియు - సుకోసల చరియు - ధన్నకుమార్ చరియు * రైధు గ్రంథావళి<ref>{{Cite book |last=Bajpai |first=K.D. |date=2006 |title=History of Gopāchala, Ref. Raidhu Granthavali P100 |url=https://books.google.com/books?id=Q3KcwLKuRnYC&dq=%22rajaram+jain%22&pg=PA29 |publisher=Bharatiya Jnanpith |isbn=978-81-263-1155-2 }}</ref> సంపుటి 2 (1988); షోలాపూర్ జైన సంస్కృతి సంరక్షక సంఘ్ - సమ్మై-జిన-చరియు === ఇతర రచనలు === * జోనీ-పహుడ (2018); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-93-87919-23-5}} * పసనహ చరియు<ref name=":2" /> (2006); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ; {{ISBN|978-81-263-1200-9}} * వడ్డమాణచరియు (1975); భారతీయ జ్ఞానపీఠ్, న్యూఢిల్లీ * ప్రాకృత-భాషా ఏవం శ్రమణ-సంస్కృతి కీ వ్యాపకతా (2019); ప్రాకృత్ భారతి అకాడమీ, జైపూర్ * భవిష్య దత్త కావ్య (2015); శ్రీ భరతవర్షీయ దిగంబర జైన మహాసభ, న్యూఢిల్లీ * జైన్ లిటరేచర్ - ది ఇన్‌క్రెడిబుల్ ట్రెజర్ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ నాలెడ్జ్ అండ్ సైన్స్ (2015); ప్రాచ్య శ్రమణ్ భారతి, ముజఫర్‌నగర్ (యు.పి.) * కంట్రిబ్యూషన్ ఆఫ్ ప్రాకృత్ అండ్ జైన్ లిటరేచర్ టు ఇండియన్ ఓరియంటాలజీ – ఆన్ ఓవర్‌వ్యూ (2010); జైన్ అనుశీలన కేంద్ర, జైపూర్, రాజస్థాన్ * శౌరసేని ప్రాకృత్ భాషా ఏవం ఉస్కే సాహిత్య కా సంక్షిప్త ఇతిహాస్ (2010); జైన్ అనుశీలన కేంద్ర, జైపూర్, రాజస్థాన్ * జైనా మాన్యుస్క్రిప్ట్స్ అండ్ ఇన్‌స్క్రిప్షన్స్-ఆన్ ఓవర్‌వ్యూ (2007); శ్రీ గణేశ వర్ణి ది. జైన సంస్థాన్, వారణాసి; {{ISBN|978-81-86957-48-6}} * అహింసా ఏవం పర్యావరణ్ సంరక్షణ్ సిద్ధాంతోన్ కా అక్షయ్ శ్రోత్ (2007); శ్రీ మోహన్‌లాల్ చంద్రావతి జైన్ ఛారిటబుల్ ట్రస్ట్, ఢిల్లీ * మహామేరు ఆచార్య కుందకుంద, యాన్ ఈస్ట్ ఇండియన్ నాలెడ్జ్-సైన్స్ (కన్నడ) (2006); NIPSAR, మైసూర్, కర్ణాటక * శౌరసేని ప్రాకృత్ అండ్ ఇట్స్ లిటరేచర్ (2002); భారత ప్రభుత్వ రిజిస్ట్రేషన్ నం. 48869/89 * ప్రాచ్య భారతీయ జ్ఞాన్-విజ్ఞాన్ కే మహామేరు ఆచార్య కుందకుంద్ (1989); ప్రాచ్యభారతి ప్రకాశన్, ఆరా, బీహార్ * హిందీ కే ప్రసిద్ధ్ లోక్‌కవి (1988); ఢిల్లీ శిక్షా భారతి * కంట్రిబ్యూషన్ ఆఫ్ జైనా లిటరేచర్ టు ద డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇండియన్ కల్చర్ సంపుటి 1 (1982); కృష్ణానగర్ జైన సమాజ్, ఢిల్లీ. రచయిత: నేమిచంద్ శాస్త్రి, సంపాదకులు: రాజారాం జైన్, దేవేంద్ర కుమార్ శాస్త్రి * కంట్రిబ్యూషన్ ఆఫ్ జైనా లిటరేచర్ టు ద డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇండియన్ కల్చర్ సంపుటి 2 (1982); కృష్ణానగర్ జైన సమాజ్, ఢిల్లీ. రచయిత: నేమిచంద్ శాస్త్రి, సంపాదకులు: రాజారాం జైన్, దేవేంద్ర కుమార్ శాస్త్రి * శ్రమణ్-సాహిత్య మే వర్ణిత్ బీహార్ కీ కుఛ్ జైన్ తీర్థభూమియాం (1975); భగవాన్ మహావీర్, గయ, బీహార్ == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:1929 జననాలు]] [[వర్గం:భారతీయ భాషావేత్తలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] qn7atrzcuxvouzdkaio17ah3ccgg6y5 0 508070 4991361 4949687 2026-10-29T15:39:01Z Muralikrishna m 106628 4991361 wikitext text/x-wiki '''మేఘనా కొఠారి''' ఒక భారతీయ నటి. ఆమె [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] చిత్రాలలో నటించింది. గురిందర్ చద్దా రూపొందించిన బ్రైడ్ అండ్ ప్రిజుడీస్ చిత్రంలో ఆమె మేరీ బెన్నెట్ పాత్ర ఆధారంగా మాయా బక్షి పాత్రను పోషించింది. ఆమె [[సరోజ్ ఖాన్]] నృత్యరూపకల్పన చేసిన ప్రసిద్ధ కోబ్రా నృత్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|last=Pierson|first=C. Allyn Pierson in C. Allyn|date=2016-05-30|title=Movies in May: Bollywood Meets Hollywood in "Bride and Prejudice"|url=https://austenvariations.com/movies-in-may-bollywood-meets-hollywood/|access-date=2021-03-08|website=Jane Austen Variations|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-10-03|title=Bride and Prejudice (2004) – No Life, Without Wife!|url=https://www.silverpetticoatreview.com/2017/10/03/bride-and-prejudice-review/|access-date=2021-03-08|website=The Silver Petticoat Review|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2005-11-01|title=Bride & Prejudice|url=https://www.contactmusic.com/movie-review/brideprejudice|access-date=2021-03-08|website=Contactmusic.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=2011-09-23|title=Musical Dunce: Bride and Prejudice|url=http://musicaldunce.blogspot.com/2011/09/bride-and-prejudice.html|access-date=2021-03-08|website=Musical Dunce}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dasgupta|first=Priyanka|date=November 12, 2004|title=Cobra girl!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/calcutta-times/cobra-girl/articleshow/921483.cms|access-date=2021-03-08|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Avijit Ghosh|date=30 April 2016|title=Hisss-story of Nagin dance via Buldhana|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/hisss-story-of-nagin-dance-via-buldhana/articleshow/52057280.cms|access-date=2021-03-08|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bhangra and Bhaji to Beckham and Bride|url=http://www.khabar.com/magazine/cover-story/bhangra_and_bhaji_to_beckham_and_bride.aspx|access-date=2021-03-08|website=khabar.com|archive-date=2021-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210411122631/http://www.khabar.com/magazine/cover-story/bhangra_and_bhaji_to_beckham_and_bride.aspx|url-status=dead}}</ref> ఆమె నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ కథక్ డాన్స్ లో రెబా విద్యార్థి, అసమానమైన [[బిర్జూ మహరాజ్|బిర్జు మహారాజ్]] ఆధ్వర్యంలో [[కథక్]] నృత్యాన్ని నేర్చుకుంది. ఆమె తన కెరీర్ ని ఆహత్ (టీవీ సిరీస్)లో అతిధి పాత్రతో ప్రారంభించింది, ఇది దర్శకుడు [[సత్యదేవ్ దూబే]] కలిసి, [[బి. పి. సింగ్]] నిర్మించాడు.<ref>{{Citation|title=आहट - The Wish Part 2 - Aahat Season 1 - Ep 37 - Full Episode|url=https://www.youtube.com/watch?v=BN7-VNexyYk|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127151444/https://www.youtube.com/watch?v=BN7-VNexyYk|language=en|access-date=2021-03-07|archive-date=2023-01-27|url-status=bot: unknown}}</ref> ఆమె తొలి చిత్రం [[ఫర్దీన్ ఖాన్]] ప్రేమ్ అగ్గన్.<ref name="bendit">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/21/stories/2003042100650300.htm|title=Bend it like, well, Meghna!|last=Lahiri|first=Monojit|date=21 April 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=8 August 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030630042612/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/21/stories/2003042100650300.htm|archive-date=30 June 2003|location=Delhi}}</ref> ఆమె లివింగ్ థియేటర్లో శిక్షణ పొందింది, [[ఇబ్రహీం అల్కాజీ]] దర్శకత్వం వహించిన నాటకాలలో పనిచేసింది.<ref>{{Cite web|date=2020-08-09|title=Alkazi: A guiding light of theatre in India|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/alkazi-a-guiding-light-of-theatre-in-india/story-CvbChHSQS7C5ilOPpBdO8L.html|access-date=2021-03-08|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Remembering Ebrahim Alkazi, the Master Who Helped Shape Modern Indian Theatre|url=https://thewire.in/the-arts/ebrahim-alkazi-modern-indian-theatre|access-date=2021-03-09|website=The Wire}}</ref><ref>{{Cite web|title=Rediff On The NeT, Movies: If looks could thrill...|url=https://m.rediff.com/movies/1998/oct/10far.htm|access-date=2021-03-07|publisher=Rediff.com}}</ref> ఆమె [[రీటా గంగూలీ]], [[కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ|సంగీత నాటక అకాడమీ]] కార్యదర్శి కేశవ్ కొఠారి దంపతుల కుమార్తె.<ref>{{Cite web|title=A classical do in Delhi|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/delhi/a-classical-do-in-delhi/articleshow/2446246.cms|access-date=2021-03-08|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Party thrown for artistes Photogallery|url=https://photogallery.indiatimes.com/events/delhi/party-thrown-for-artistes/articleshow/2454096.cms|access-date=2021-03-08|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 October 2006|title=Art administrator Keshav Kothari passes away|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/art-administrator-keshav-kothari-passes-away/articleshow/2180692.cms|access-date=2021-03-07|website=The Times of India|language=en}}</ref> ఆమె సోదరుడు కవి అరిజీత్.<ref>{{Cite web|title=Details: Vani Prakashan|url=https://www.vaniprakashan.in/details.php?lang=H&prod_id=847&title=%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%B9%E0%A5%88%20%E0%A4%AF%E0%A4%B9%20%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BE|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210806165327/https://www.vaniprakashan.in/details.php?lang=H&prod_id=847&title=%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%B9%E0%A5%88%20%E0%A4%AF%E0%A4%B9%20%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BE|archive-date=6 August 2021|access-date=2021-03-08|website=vaniprakashan.in}}</ref> నటి [[గీతా ఘటక్]] ఆమె బంధువు, ప్రఖ్యాత జానపద రచయిత కోమల్ కొఠారి ఆమె పినతండ్రి. సుందర్ జిబాన్ చిత్రానికి 50వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలలో ఉత్తమ లఘు కథా చిత్రంగా జాతీయ చలనచిత్ర అవార్డును అందుకున్న దర్శకుడు సందీప్ ఛటోపాధ్యాయను ఆమె వివాహం చేసుకున్నది. విపిన్ విజయ్ దర్శకత్వం వహించిన చిత్రసూత్రం చిత్రంలో ప్రధాన నటుడు కూడా. హాస్యనటులు బిస్వా కళ్యాణ్ రథ్, కనన్ గిల్ ' ప్రేమ్ అగ్గన్' సినిమా గురించి 'ప్రెటెన్షియస్ మూవీ రివ్యూస్' అనే స్కెచ్ చేసిన తర్వాత ఆమె తిరిగి వెలుగులోకి వచ్చింది. <ref name=":0">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/remember-the-prem-aggan-girl-she-lives-in-greater-noida-now/articleshow/58858461.cms|title=Remember the 'Prem Aggan' girl? She lives in Greater Noida now|work=The Times of India|access-date=2018-12-01}}</ref> ఆమె, [[హన్సల్ మెహతా|హన్సల్ మెహతాతో]] కలిసి, [[అనూరాధా పౌడ్వాల్|అనురాధ పౌడ్వాల్]] పాడిన 'లిఖ్ కే మెహందీ సే సజ్నా కా నామ్' పాట కలిగిన మ్యూజిక్ వీడియోలో కనిపించింది.<ref>{{Citation|title=Likh Ke Mehndi Se Sajna Ka Naam - Love Songs Anuradha Paudwal {{!}} Ishq Hua|url=https://www.youtube.com/watch?v=M9DHq4rOc8s|language=en|access-date=2021-03-07}}</ref> ఆమె 'Ctrl Alt Cinema' అనే సామూహిక సంస్థ ద్వారా లఘు చిత్ర నిర్మాణ వర్క్‌షాప్‌లను నిర్వహిస్తూ తీరిక లేకుండా ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|date=2019-06-15|title='Ctrl Alt Cinema': A creative window to the world of cinema|url=https://www.nationalheraldindia.com/entertainment/ctrl-alt-cinema-a-creative-window-to-the-world-of-cinema|access-date=2021-03-07|website=National Herald|language=en}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable sortable" |+ఫిల్మోగ్రఫీ !సంవత్సరం !శీర్షిక |- |1998 |ప్రేమ్ అగన్ |- |2000 |హరి భారి |- |2002 |వాద్ |- |2005 |బ్రైడ్ అండ్ ప్రిజుడీస్ |- |2004 |సౌ జూత్ ఏక్ సచ్ |} == మూలాలు == [[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] hmby5kw8z5v56x6owv22g5713pqu1li 0 512025 4991622 4983946 2026-10-30T07:03:57Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991622 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = రాబర్ట్ వాల్టర్ వీర్ | image = Robert Walter Weir, circa 1864.jpg | imagesize = | caption = రాబర్ట్ వాల్టర్ వీర్, 1864 ప్రాంతంలో | birth_name = | birth_date = {{Birth date |1803|6|18}} | birth_place = [[న్యూయార్క్ నగరం]], న్యూయార్క్, అమెరికా. | death_date = {{death date and age |1889|5|1|1803|6|18}} | death_place = [[న్యూయార్క్ నగరం]], న్యూయార్క్, అమెరికా. | field = చిత్రలేఖనం | training = స్వయంగా నేర్చుకున్నాడు | movement = వాస్తవికత, హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ | works = | patrons = | influenced by = <!-- | influenced = జేమ్స్ అబాట్ మెక్‌నీల్ విస్లర్, సేథ్ ఈస్ట్‌మన్ (deprecated) --> | awards = }} '''రాబర్ట్ వాల్టర్ వీర్''' (1803 జూన్ 18 – 1889 మే 1) ఒక అమెరికన్ [[కళాకారుడు]], విద్యావేత్త. ఇతన్ని హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ చిత్రకారుడిగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web |url=http://www.math.usma.edu/people/Rickey/dms/Non-grads/Weir-RobertW-painter.htm |title=Robert W |publisher=Math.usma.edu |date=2000-11-28 |access-date=2012-05-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929120821/http://www.math.usma.edu/people/Rickey/dms/Non-grads/Weir-RobertW-painter.htm |archive-date=2012-09-29 }}</ref> వీర్ 1829లో [[నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్|నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌]]<nowiki/>కు ఎన్నికయ్యాడు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మిలిటరీ అకాడమీలో బోధకుడిగా పనిచేశాడు. [[వాషింగ్టన్, డి.సి.]] లోని యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపిటల్ రోటుండాలో ఉన్న ''ఎంబార్కేషన్ ఆఫ్ ది పిల్గ్రిమ్స్'' ఇతని అత్యంత ప్రసిద్ధ చిత్రం.<ref name=EB1911/> ఇతను గీసిన చిత్రాలలో 450కి పైగా ప్రసిద్ధి చెందాయి,<ref>{{cite web |title=Robert Walter Weir Paintings |url=http://robertwalterweir.com/RWW.htm |website=RobertWalterWeir.com |access-date=13 May 2019}}</ref> ఇతని పేరు లేని అనేక చిత్రాలను కూడా సృష్టించాడు, వాటికి ఇతని గుర్తింపు ఎప్పటికీ లభించకపోవచ్చు.<ref name="ArtveeWorks2">{{cite web |title=Robert Walter Weir |url=https://artvee.com/artist/robert-walter-weir/ |access-date=13 June 2025 |website=Artvee}}</ref> == జీవితం, వృత్తి == [[File:Weir Robert Walter The Entrance To A Wood.jpg|thumb|upright=1.1|''ది ఎంట్రన్స్ టు ఎ వుడ్'' (1836), కాగితంపై జలవర్ణాలు, గ్రాఫైట్, [[న్యూయార్క్ నగరం]]లోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో ఉంది]] వీర్ 1803 జూన్ 18న [[న్యూయార్క్ నగరం]]లో రాబర్ట్, మేరీ కేథరీన్ బ్రింక్లీ (లేదా బ్రింక్లీ) దంపతులకు జన్మించాడు.<ref>{{cite journal|last1=Webber|first1=Richard|title=Birthplace of Robert Walter Weir, Artist|journal=New-York Historical Society Quarterly Bulletin|date=October 1930|volume=14}}</ref> ఇతని తండ్రి వ్యాపార, షిప్పింగ్ పనుల్లో పనిచేశాడు.<ref>{{cite web |title=Robert Walter Weir poems, 1848-1921 |url=https://archives.lib.byu.edu/repositories/14/archival_objects/121419 |access-date=13 June 2025 |publisher=BYU Library, L. Tom Perry Special Collections |archive-url=https://web.archive.org/web/20240802012058/http://archives.lib.byu.edu/repositories/14/archival_objects/121419 |archive-date=2 ఆగస్టు 2024 |url-status=dead}}</ref> ఇతని తల్లి మేరీ "ది లార్డ్ ఆఫ్ ది కాజిల్" అనే పాటను స్వరపరిచినందుకు గుర్తుంచుకోబడుతుంది.<ref>{{Cite book|last=Claghorn, Charles Eugene, 1911-2005.|title=Women composers and songwriters : a concise biographical dictionary|date=1996|publisher=Scarecrow Press|isbn=0-585-03162-2|location=Lanham, Md.|oclc=42329817}}</ref> రాబర్ట్ ఎప్పుడూ కళాశాల నుండి పట్టభద్రుడు కాలేదు, 1821లో తన 18వ ఏట [[చిత్రలేఖనం]] చేయడానికి వాణిజ్య గుమాస్తా ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఇతను 1822 నుండి 1824 వరకు [[న్యూయార్క్ నగరం]]<nowiki/>లో కళను అభ్యసించాడు, 1824లో ఇటలీలో చదువుకోవడానికి వెళ్ళే ముందు డ్రాయింగ్, పెయింటింగ్ స్వయంగా నేర్చుకున్నాడు.<ref>Kent Ahrens,"The Portraits of Robert Weir," ''American Art Journal'', Vol. 6, No. 1, p. 4</ref> ఇతను 1824 నుండి 1825 వరకు ఫ్లోరెన్స్‌లో, 1825 నుండి 1827 వరకు రోమ్‌లో ఉన్నాడు. ఈ కాలంలో ఇతను [[మైఖేలాంజెలో]], [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)|రాఫెల్]], ఇతర పునరుజ్జీవనోద్యమ ఇటాలియన్ మాస్టర్స్ కళాఖండాలను అధ్యయనం చేశాడు. ఇతను అనారోగ్యంతో ఉన్న స్నేహితుడిని చూసుకోవడానికి 1827లో న్యూయార్క్‌కు తిరిగి వచ్చాడు, 1834 వరకు అక్కడే ఉండి, అక్కడి కళాత్మక సమాజంలో అంతర్భాగమయ్యాడు. ఇతను [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌‌]]<nowiki/>లోని వెస్ట్ పాయింట్ వద్ద గల యునైటెడ్ స్టేట్స్ మిలిటరీ అకాడమీలో డ్రాయింగ్ టీచర్ (1834–1846), ఆ తర్వాత డ్రాయింగ్ ప్రొఫెసర్‌గా (1846–1876) నియమితుడయ్యాడు.<ref name=EB1911/><ref name="Ahrens, p. 4">Ahrens, p. 4.</ref> అకాడమీలో ఆర్ట్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్‌గా పదవిని చేపట్టిన ఐదవ కళాకారుడు వీర్.<ref name="USMA site on Weir">{{cite web |url=http://www.math.usma.edu/people/Rickey/dms/Non-grads/Weir-RobertW-painter.htm |title=USMA site on Weir |publisher=Math.usma.edu |date=2000-11-28 |access-date=2012-05-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929120821/http://www.math.usma.edu/people/Rickey/dms/Non-grads/Weir-RobertW-painter.htm |archive-date=2012-09-29 }}</ref> ఈ పదవిలో తన 42 సంవత్సరాల (1834–1876) కాలంలో, ఇతను అమెరికన్ అంతర్యుద్ధం నాటి భవిష్యత్తు కమాండర్లకు శిక్షణ ఇచ్చాడు. వెస్ట్ పాయింట్‌లో ఇతని ప్రసిద్ధ విద్యార్థులలో జేమ్స్ అబాట్ మెక్‌నీల్ విస్లర్, సేథ్ ఈస్ట్‌మన్ ఉన్నారు. ఇతను యులిసెస్ ఎస్. గ్రాంట్‌తో ప్రత్యేక అనుబంధాన్ని పెంచుకున్నాడు.<ref name="Ahrens, p. 4"/> ఇతను 1889 మే 1న న్యూయార్క్ నగరంలో మరణించాడు.<ref name="USMA site on Weir"/> === పిల్లలు === వీర్ రెండుసార్లు వివాహం చేసుకున్నాడు, ఇతనికి 16 మంది పిల్లలు ఉన్నారు.<ref name=byum>{{cite journal|last=Jones|first=Jennifer|title=Portraits of Influence:Robert Walter Weir (1803-89)|journal=BYU Magazine|date=Spring 2012|url=http://magazine.byu.edu/?act=view&a=2991|page=31}}</ref> కుమారుడు జాన్ ఫెర్గూసన్ వీర్ (జననం 1841) ఒక చిత్రకారుడు, శిల్పి. ఇతను 1866లో [[నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్]] సభ్యుడయ్యాడు, 1868లో యేల్ యూనివర్సిటీ ఆర్ట్ స్కూల్ డైరెక్టర్ అయ్యాడు. కుమారుడు జూలియన్ ఆల్డెన్ వీర్ (జననం 1852) తన తండ్రి వద్ద, జె.-ఎల్. గెరోమ్ వద్ద చదువుకున్నాడు, ఇతను ఒక విశిష్ట పోర్ట్రెయిట్, ఫిగర్, ల్యాండ్‌స్కేప్ [[చిత్రకారుడు]] అయ్యాడు. ఇతను 1877లో సొసైటీ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్టిస్ట్స్ స్థాపకులలో ఒకడు, ఇతను నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్ (1886), న్యూయార్క్ లోని టెన్ అమెరికన్ పెయింటర్స్ లో సభ్యుడయ్యాడు.<ref name=EB1911>{{EB1911|wstitle=Weir, Robert Walter |volume=28 |page=496 |inline=1}}</ref> కుమార్తె ఎమ్మా వీర్, ఒక అమెరికన్ ఆర్మీ అధికారి, చీఫ్ ఆఫ్ ఇంజనీర్స్ అయిన థామస్ లింకన్ కేసీ సీనియర్‌ను వివాహం చేసుకుంది. కుమార్తె హెలెన్ రట్జర్స్ వీర్, వ్యోమింగ్‌లోని చేన్ డెవలపర్, రెండవ న్యూయార్క్ సిటీ ఫైర్ కమిషనర్ అయిన థామస్ స్టర్గిస్‌ను వివాహం చేసుకుంది.<ref>{{Cite web|url=https://www.nps.gov/wefa/learn/management/upload/Historic-Resource-Study-Weir-Farm-NHS-2009_1.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426102351/https://www.nps.gov/wefa/learn/management/upload/Historic-Resource-Study-Weir-Farm-NHS-2009_1.pdf|url-status=dead|archive-date=April 26, 2016|title=An Artist's Retreat: J. Alden Weir's Farm in Connecticut|last1=Gardner|first1=Deborah S.|last2=McKay|first2=Christine G.|date=2009|website=National Park Service|page=30}}</ref> ఇతని మనవరాలు విద్యావేత్త, కళాకారిణి ఐరీన్ వీర్. == కళాఖండాలు == [[File:1833, Weir, Robert Walter, The Greenwich Boat Club.jpg|thumb|upright=1.1|''ది గ్రీన్విచ్ బోట్ క్లబ్'', 1833, ప్రిన్స్టన్ యూనివర్శిటీ ఆర్ట్ మ్యూజియం]] [[File:Embarkation of the Pilgrims.jpg|thumb|upright=1.1|''ఎంబార్కేషన్ ఆఫ్ ది పిల్గ్రిమ్స్'' (1837లో నిర్మించారు; 1844లో ఉంచారు), కాన్వాస్‌పై నూనె రంగులు, 12 x 18 అడుగులు, యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపిటల్ రోటుండా, వాషింగ్టన్, డిసి.]] వీర్ అమెరికన్ కళకు చెందిన హడ్సన్ రివర్ స్కూల్‌లో భాగంగా పరిగణించబడ్డాడు. యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాపిటల్ రోటుండాలో ఉన్న ''ది ఎంబార్కేషన్ ఆఫ్ ది పిల్గ్రిమ్స్'' ఇతని ప్రసిద్ధ చిత్రాలలో ఒకటి. ఇతనిని 1837లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్ నియమించింది, ఈ పెయింటింగ్ డిసెంబర్ 1843లో రోటుండాలో ఉంచబడింది.<ref>{{cite web|url=http://www.aoc.gov/cc/art/rotunda/embarkation_pilgrims.cfm |title=Architect of the Capitol page on Embarkation of the Pilgrims |publisher=Aoc.gov |access-date=2012-05-20}}</ref> ఇతను అనేక వ్యక్తిచిత్రాలు వేసినప్పటికీ, ఇతని కాన్వాసులు ప్రధానంగా చారిత్రక విషయాలతో వ్యవహరిస్తాయి. నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ డిజైన్‌లోని ప్రదర్శనలలో తరచుగా వీర్ వేసిన చిత్రాలు ఉండేవి - 1832లోనే పదిహేడు చిత్రాలు ఉన్నాయి. చాలా చిత్రాలు చెక్కబడి ద టోకెన్ అండ్ అట్లాంటిక్ సావనీర్ వార్షిక బహుమతి పుస్తకంలో ప్రచురించబడ్డాయి, ఇవి విస్తృత ప్రేక్షకులను చేరుకున్నాయి. వాటిలో ''గ్రీక్ లవర్స్'' (1830), ''బోర్బన్స్ లాస్ట్ మార్చ్'' (1835), ''సన్‌సెట్ ఆన్ ది హడ్సన్'' (1850), ''ది స్పై'' (1836) ఉన్నాయి. వీటిలో చివరిది జేమ్స్ ఫెనిమోర్ కూపర్ 1821 నవల స్పై స్ఫూర్తితో గీయబడింది.<ref name="Lovejoy">{{cite journal | title = American Painting in Early Nineteenth-Century Gift Books | first = David S. | last = Lovejoy | journal = American Quarterly | volume = 7 | number = 4 | date = Winter 1955 | page = 355 | doi = 10.2307/2710429 | jstor = 2710429 | url = https://www.jstor.org/stable/2710429| url-access = subscription }}</ref> === ప్రధాన చిత్రాలు === * ''పాల్ ప్రీచింగ్ ఎట్ ఏథెన్స్'' * సిల్వానస్ థాయర్ రెండు వ్యక్తిచిత్రాలు * ''ఎంబార్కేషన్ ఆఫ్ ది పిల్గ్రిమ్స్ ఎట్ డెల్ఫ్ట్ హెవెన్, హాలండ్, 1620 జూలై 22'' * ''పిక్నిక్ ఎలాంగ్ ది హడ్సన్''<ref>{{cite web |url=http://www.askart.com/askart/artist.aspx?artist=21327 |title=Robert Weir - Artist, Fine Art, Auction Records, Prices, Biography for Robert Walter Weir |publisher=Askart.com |date=2008-12-03 |access-date=2012-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324093112/http://www.askart.com/askart/artist.aspx?artist=21327 |archive-date=2012-03-24 |url-status=dead}}</ref> * ''లాండింగ్ ఆఫ్ హెన్రీ హడ్సన్'' (1835)<ref>{{Cite web |title=1609: Landing of Henry Hudson at Verplanck Point |url=https://www.history101.nyc/landing-of-henry-hudson-at-verplanck-point-1609 |access-date=2025-12-27 |website=History 101NYC}}</ref> * ''సెయింట్ నికోలస్'' (1837),<ref>{{cite web |url=http://americanart.si.edu/search/search_artworks1.cfm?StartRow=80&Keyword=holiday&dosearch=Go&db=all&format=long |title=East Baltimore Documentary Survey Project by Joan Clark Netherwood / American Art |publisher=Americanart.si.edu |access-date=2012-05-25}} {{Dead link|date=అక్టోబరు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Dearborn |first=George |date=October 1837 |title=The New-York Book of Poetry |url=https://books.google.com/books?id=QewRAAAAYAAJ&pg=PA445 |journal=The New-York Review |volume=1 |pages=444-445}}</ref> స్మిత్సోనియన్ అమెరికన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం సేకరణలో ఉంది<ref>{{cite book|page=203|title=The United States Capital: Its Architecture and Decoration|isbn=0-393-03831-9|last=Reed|first=Henry Hope|publisher=W.W. Norton & Company|location=New York|year=2005}}</ref> * ''అమెరిగో వెస్పుచి'' (1842) * ''ఎ కంపోజిటర్ సెట్టింగ్ టైప్'' (సుమారు 1844)<ref>Untitled, Hawk-Eye (Burlington, Iowa), 13 June 1844</ref> * ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ రాబర్ట్ ఇ. లీ'', అంతర్యుద్ధానికి ముందు గీసిన లీ రెండు వ్యక్తిచిత్రాలలో ఒకటి * ''మైక్రోస్కోప్'' (1849) * ''ఈవెనింగ్ ఆఫ్ ది క్రూసిఫిక్షన్'' (1867) * ''విర్గిల్ అండ్ డాంటే క్రాసింగ్ ది స్టైక్స్'' (1869) * ''సీస్కేప్ విత్ లైట్‌హౌస్'' (1869), "సీస్కేప్ అండ్ ది అమెరికన్ ఇమాజినేషన్" పేరుతో ప్రదర్శనలో 1975లో న్యూయార్క్‌లోని విట్నీ మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడింది. * ''ది పోర్టికో ఆఫ్ ది ప్యాలెస్ ఆఫ్ ఆక్టేవియా, రోమ్'' (1870) * ''నెట్ మెండింగ్ ఆన్ నాంటుకెట్'' (1870) * ''క్రైస్ట్ ఇన్ ది గార్డెన్'' (1873) * ''అవర్ లార్డ్ ఇన్ ది మౌంట్ ఆఫ్ ఆలివ్స్'' (1877) * ''ఇండియన్ ఫాల్స్'' (1878) * ''టైటాన్ ఇన్ హిజ్ స్టూడియో'' * ''కొలంబస్ బిఫోర్ ది కౌన్సిల్ ఆఫ్ సలామాంకా'' (1884) * ''ది బోర్బన్స్ లాస్ట్ మార్చ్'', ద టోకెన్ అండ్ అట్లాంటిక్ సావనీర్ (1835)లో ప్రచురించబడింది<ref name="Lovejoy" /> * ''ఇండియన్ క్యాప్టివ్'' * ''టేకింగ్ ది వీల్'' * ''ది ఈవెనింగ్ ఆఫ్ ది క్రూసిఫిక్షన్'' * ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ జారెడ్ మాన్స్‌ఫీల్డ్'' * ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ జనరల్ విన్‌ఫీల్డ్ స్కాట్'' * ''పోర్ట్రెయిట్ ఆఫ్ డెన్నిస్ హార్ట్ మహాన్'' * ''ఇల్ పెన్సెరోసో'' == వ్యక్తిచిత్రాలు == <gallery> Image:SpencerJohn.jpg|జాన్ కాన్ఫీల్డ్ స్పెన్సర్ Image:JamesMonroebyWeir.jpg|జేమ్స్ మన్రో Image:Winfield Scott - National Portrait Gallery.JPG|విన్‌ఫీల్డ్ స్కాట్ Image:John Eaton.jpg|జాన్ ఈటన్ </gallery> == ఇతర కళాఖండాలు == <gallery> File:Landing of Henry Hudson, 1609, at Verplanck Point, New York, by Robert Walter Weir.jpg|''లాండింగ్ ఆఫ్ హెన్రీ హడ్సన్'', 1835 File:Robert Walter Weir, Saint Nicholas.jpg|''సెయింట్ నికోలస్'', 1837 File:Robert Walter Weir, The Microscope.jpg|''ది మైక్రోస్కోప్'', 1849 File:Robert Walter Weir, Taking the Veil.jpg|''టేకింగ్ ది వీల్'', 1863 File:Robert Walter Weir, The Hudson River from Hoboken.jpg|''ది హడ్సన్ రివర్ ఫ్రమ్ హోబోకెన్'', 1878 </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * హడ్సన్ రివర్ స్కూల్ కళాకారుల జాబితా == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == {{Commons category|Robert Walter Weir}} *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/56268/rec/16 ''ఆర్ట్ అండ్ ది ఎంపైర్ సిటీ: న్యూయార్క్, 1825-1861''], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి ఒక ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్ (PDF రూపంలో ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది), ఇందులో రాబర్ట్ వాల్టర్ వీర్‌కు సంబంధించిన విషయాలు ఉన్నాయి (సూచిక చూడండి). *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll18/id/23783 క్యాటలాగ్ ఆఫ్ ఆయిల్ పెయింటింగ్స్ అండ్ వాటర్ కలర్స్ బై రాబర్ట్ డబ్ల్యూ. వీర్], ది మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్ నుండి వేలం కేటలాగ్ (PDF రూపంలో ఆన్‌లైన్‌లో పూర్తిగా అందుబాటులో ఉంది). *[https://archive.org/details/b1503773 క్యాటలాగ్ ఆఫ్ ఆయిల్ పెయింటింగ్స్ అండ్ వాటర్ కలర్స్ బై రాబర్ట్ డబ్ల్యూ. వీర్], archive.org లో ఉంది. *[https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C01EEDE1F31EE3ABC4051DFB566838B699FDE ''న్యూయార్క్ టైమ్స్'' వ్యాసం] డిసెంబర్ 14, 2007న సేకరించబడింది. *[https://www.bedfordfineartgallery.com/robert_walter_weir_mother.html రాబర్ట్ వాల్టర్ వీర్ కళాఖండాలు] *[http://www.askart.com/AskART/artists/biography.aspx?artist=21327 Askart.com], డిసెంబర్ 14, 2007న సేకరించబడింది. *{{Cite archival metadata |author = Finding aid authors: Dennis Rowley and Loretta Trentman |title = Weir family papers |url = http://archives.lib.byu.edu/repositories/14/resources/11055 |repository = L. Tom Perry Special Collections |location = Provo, UT |date = 2014 |accessdate = May 16, 2016 }} {{Hudson River School}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:వీర్, రాబర్ట్ వాల్టర్}} [[వర్గం:1803 జననాలు]] [[వర్గం:1889 మరణాలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ పోర్ట్రెయిట్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] kkxdf0yluvl84gov4w1s3f7cue6cbv7 0 512240 4991438 4978594 2026-10-29T17:57:03Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991438 wikitext text/x-wiki {{short description|అమెరికన్ జర్నలిస్ట్}} {{Infobox person | name = మారియో గార్సియా | image = Mario Garcia - Nordiske Mediedager.jpg | alt = మారియో గార్సియా, 2011 | caption = మారియో గార్సియా, 2011 | other_names = | occupation = {{hlist|డిజైనర్|మీడియా కన్సల్టెంట్|రచయిత|యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్|కీనోట్ స్పీకర్}} | birth_place = [[క్యూబా]] | death_place = | birth_date = {{birth date and age text|ఫిబ్రవరి 15, 1947}} | spouse = మరియా నోబో గార్సియా (మరణం 2008) | children = {{hlist|మారియో (1970)|బ్రియన్ (1971)|అనా (1974)|ఎలెనా (1976)}} }} '''మారియో ఆర్. గార్సియా''' (జననం ఫిబ్రవరి 15, 1947, [[క్యూబా]]లోని లాస్ విల్లాస్, ప్లాసెటాస్లో) ఒక క్యూబన్-అమెరికన్ వార్తాపత్రిక, మ్యాగజైన్ డిజైనర్ అలాగే మీడియా కన్సల్టెంట్. కాస్ట్రో విప్లవం తర్వాత అమెరికాకు చేరుకున్న 14000 మంది శరణార్థి పిల్లలలో (పెడ్రో పాన్స్ అని పిలువబడేవారు) ఒకరిగా ఆయన 1962 ఫిబ్రవరి 28న క్యూబా నుండి అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలకు చేరుకున్నారు. ఆయన కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం జర్నలిజం విభాగం లో వార్తా డిజైన్ సీనియర్ సలహాదారుగా/అడ్జంక్ట్ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నారు. అక్కడ ఆయన 2013–14 సంవత్సరానికి హర్స్ డిజిటల్ మీడియా ప్రొఫెషనల్-ఇన్-రెసిడెంట్‌గా పేరుగాంచారు.<ref>{{cite web |url=http://www.journalism.columbia.edu/news/873 |title=Mario Garcia named Hearst Digital Media Professional-in-Residence for 2013-14 School Year |publisher=Columbia University Graduate School of Journalism |accessdate=2013-09-17 |url-status=dead |archiveurl=https://archive.today/20130917153311/http://www.journalism.columbia.edu/news/873 |archivedate=2013-09-17 }}</ref> ==వృత్తి జీవితం== గార్సియా 700కి పైగా ప్రచురణలతో సహకరించారు.<ref>{{cite web|url=http://garciamedia.com/blog/articles/that_space_above_the_front_pages_nameplate_is_prime_real_estate/ |title=Reprint of an article on García from the Pacific Area Newspaper Publishers' Association conference newsletter |author=Mario Garcia |publisher=Garcia Media |date=2008-09-11 |accessdate=2013-08-10}}</ref> ఆయన ''ది వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్'', ''మయామి హెరాల్డ్'', ''ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్'', నార్వేకి చెందిన ''ఆఫ్టెన్‌పోస్టెన్'', యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ చెందిన ''గల్ఫ్ న్యూస్'', ''ది ఫిలడెల్ఫియా ఇన్‌క్వైరర్'', ''హ్యాండెల్స్‌బ్లాట్'', ''డై జైట్'', ''[[ది హిందూ]]'', ''[[మలయాళ మనోరమ]]'', ''సాక్షి'', అలాగే ''పారిస్ మ్యాచ్'' వంటి పెద్ద ప్రచురణలను పునరురూపకల్పన చేశారు; ''ది షార్లెట్ అబ్జర్వర్'', ''రోమానియా లిబెరా'', ఇంకా అమెరికన్ సిటీ బిజినెస్ జర్నల్స్ యొక్క 40 వ్యాపార వారపత్రికలు వంటి మధ్యస్థాయి వార్తాపత్రికలు; అలాగే ''లారెన్స్ జర్నల్-వరల్డ్'' వంటి చిన్న వార్తాపత్రికలను పునరురూపకల్పన చేశారు.<ref>{{cite web|url=http://www.talkingbiznews.com/2/american-city-business-journals-papers-see-results-with-changes/ |title=American City Business Journals papers see results with changes |author=Chris Roush |publisher=Talking Biz News |date=2013-05-02 |accessdate=2013-08-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://garciamedia.com/about/bio/dr_mario_r_garcia |title=García Media biography |publisher=Garcia Media |accessdate=2013-08-10 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130812080842/http://garciamedia.com/about/bio/dr_mario_r_garcia |archivedate=2013-08-12 }}</ref> ఆయన 1977లో సైరాక్యూస్ విశ్వవిద్యాలయం యొక్క స్కూల్ ఆఫ్ గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ అధిపతిగా నియమితులయ్యారు. సొసైటీ ఫర్ న్యూస్ డిజైన్ యొక్క లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డును పొందిన మొదటి వ్యక్తి గార్సియా.<ref>{{cite web |url=http://www.su-snd.org/helpfullinks/drgarciasremarks.html |title=Dr. Mario Garcia comments on Marshall Matlock's relationship with the S.I. Newhouse School of Public Communications at Syracuse University and the impact Matlock has had on students and colleagues. |publisher=Syracuse University Society for News Design |accessdate=2013-08-10 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425091519/http://www.su-snd.org/helpfullinks/drgarciasremarks.html |archivedate=2012-04-25 }}</ref> 2006లో ''పీపుల్ ఎన్ ఎస్పానియోల్'' ఆయన్ను అత్యంత ప్రభావశీలురైన 100 మంది హిస్పానిక్‌లలో ఒకరిగా ఎంపిక చేసింది.<ref>{{cite web|url=http://www.diariolibre.com/noticias/2007/01/15/i122751_los-100-hispanos-mas-influyentes-segan-revista-people-espaaol.html |title=Los 100 hispanos más influyentes según la revista People en español |trans-title=The 100 most influential Hispanics according to People en Español |publisher=People en Español |date=2007-01-15 |accessdate=2013-08-10}}</ref> అక్టోబర్ 2011లో మిస్సౌరీ స్కూల్ ఆఫ్ జర్నలిజం ద్వారా జర్నలిజంలో విశిష్ట సేవలకు మిస్సౌరీ హానర్ మెడల్‌తో ఆయన సత్కరించబడ్డారు.<ref>{{cite web |url=http://journalism.missouri.edu/news/2011/07-12-missouri-honor-medal.html |title=Recipients of the 2011 Missouri Honor Medal for Distinguished Service in Journalism Announced |publisher=Missouri School of Journalism |date= |accessdate=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106190014/http://journalism.missouri.edu/news/2011/07-12-missouri-honor-medal.html |archive-date=2012-01-06 |url-status=dead}}</ref> సెప్టెంబర్ 2012లో, గార్సియా తన పదమూడవ పుస్తకాన్ని, మొదటి ఇ-బుక్‌ను ''ఐప్యాడ్ డిజైన్ ల్యాబ్: స్టోరీటెల్లింగ్ ఇన్ ది ఏజ్ ఆఫ్ ది టాబ్లెట్'' పేరుతో ప్రచురించారు.<ref>{{cite web|url=http://garciamedia.com/blog/articles/ipad_design_lab_is_now_available_on_the_ibookstore |title=TheMarioBlog post about the release of "iPad Design Lab" |author=Mario Garcia |publisher=Garcia Media |date=2012-09-26 |accessdate=2013-08-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/book/ipad-design-lab/id565672822?mt=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001120125/http://itunes.apple.com/us/book/ipad-design-lab/id565672822?mt=11 |url-status=dead |archive-date=October 1, 2012 |title=iBookstore page for "iPad Design Lab" |publisher=iTunes |date=2012-09-25 |accessdate=2013-08-10}}</ref> మొబైల్ స్టోరీటెల్లింగ్ గురించిన ట్రాలజీ 'ది స్టోరీ'కి ఆయన రచయిత; ఇందులో ట్రాన్స్‌ఫర్మేషన్, స్టోరీటెల్లింగ్, డిజైన్ భాగాలు ఉన్నాయి. 'ది స్టోరీ' స్పానిష్ ఎడిషన్ కూడా అందుబాటులో ఉంది. ఆయన తాజా పుస్తకాలు ''కన్సల్టింగ్ విత్ హార్ట్'' (2025) అలాగే ''ఎఐ: ది నెక్స్ట్ రెవల్యూషన్ ఫర్ కంటెంట్ క్రియేషన్'' (2024). ==రచనలు== కొలంబియా జర్నలిజం స్కూల్ ఫ్యాకల్టీ బయో డాక్టర్ మారియో గార్సియా === ఇటీవలి రచనలు === మారియో గార్సియా తాజా పుస్తకం ''కన్సల్టింగ్ విత్ హార్ట్'' (2025), ఇది ఆశావహ కన్సల్టెంట్లకు ఒక జ్ఞాపకాల సంపుటి అలాగే మార్గదర్శి; అలాగే ''ఎఐ: ది నెక్స్ట్ రెవల్యూషన్ ఫర్ కంటెంట్ క్రియేషన్'' (2024), మొబైల్/డిజిటల్ స్టోరీటెల్లింగ్ మార్గదర్శి అయిన ట్రాలజీ 'ది స్టోరీ'. ఈ మూడు సంపుటాలలో ట్రాన్స్‌ఫర్మేషన్, స్టోరీటెల్లింగ్, డిజైన్ ఉన్నాయి. అన్నీ amazon.com నుండి అందుబాటులో ఉన్నాయి. ==== విజువల్ స్టోరీటెల్లింగ్ ==== * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/the_role_of_wed_in_creating_a_rich_palette_of_visual_storytelling_for_mobil|title=The role of WED in creating a rich palette of visual storytelling for mobile {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/digital_storytelling_part_one_the_fusion_of_writing_editing_design|title=Digital storytelling, Part One: The fusion of writing/editing/design {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/digital_storytelling_part_two_a_linear_fusion_of_narrative_imagery|title=Digital storytelling, Part Two: A linear fusion of narrative, imagery {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/visual_storytelling_innovation_key_to_progress_in_2017|title=Visual storytelling innovation: key to progress in 2017 {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/mobile_storytelling_fast_furious_and_simple|title=Mobile storytelling: fast, furious and simple {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} ==== బ్రీఫింగ్‌లు అలాగే ఇమెయిల్ వార్తాపత్రికలు ==== * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/those_email_newsletters_or_briefings_gain_importance|title=Those email newsletters (or briefings) gain importance {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} ==== స్పాన్సర్డ్ ప్రకటన/నేటివ్ అడ్వర్టైజింగ్ ==== * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/sponsored_content_the_promising_new_frontier_part_one|title=The promising new frontier (Part One) {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/sponsored_content_who_produces_it|title=Who produces it? (Part Two) {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/sponsored_content_how_much_to_charge_part_four|title=How much to charge (Part Four) {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} * {{Cite web|url=http://www.garciamedia.com/blog/sponsored_content_getting_started_part_five|title=Getting started (Part Five) {{!}} García Media|website=García Media|language=en|access-date=2018-05-20}} ==మూలాలు== {{Reflist|30em}} ==బయటి లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20150821133546/http://garciamedia.com/global_team/dr_mario_r_garcia అధికారిక గార్సియా మీడియా జీవిత చరిత్ర] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Garcia, Mario}} [[వర్గం:1947 జననాలు]] 8mppt763btwd2a3duk0pbclb9qn2eih 0 513150 4991427 4985140 2026-10-29T17:09:13Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991427 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్ | image = | image_size = | alt = | caption = | office =పౌర సరఫరాలు & వినియోగదారుల వ్యవహారాల శాఖ మంత్రి, డిఆర్‌డిఎ, సామాజిక అభివృద్ధి, పట్టణ ప్రాథమిక సేవలు, అగ్నిమాపక సేవలు, మైనారిటీ వ్యవహారాలు, | 1blankname = Chief Minister | 1namedata = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | predecessor = వి. నారాయణస్వామి | term_start = 2021 జూన్ 27 | term_end = 2025 జూన్ 28 | office1 =[[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | constituency1 = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | 1blankname1 = Chief Minister | 1namedata1 = [[ఎన్. రంగస్వామి]] | successor = ఎ. జాన్‌కుమార్ | term_start1 = 2021 మే 2 | term_end1 = 2026 | successor1 = [[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయన్]] | predecessor1 = [[ఇ. తీప్పైంతన్]] | birth_name = | birth_date = | birth_place = | website = | spouse = | children = | party = [[తమిళగ వెట్రి కళగం]] | other_party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | profession = | alma_mater = | date = | year = | signature = | bodyclass = }} '''ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్''' భారతదేశానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]], [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] నియోజకవర్గాల నుండి రెండుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై మంత్రిగా పని చేశాడు.<ref name="Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai |access-date=12 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012202230/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] dkn5ekyage8fs9pr4dp7fyex43jn562 0 513152 4991531 4990471 2026-10-30T03:06:17Z Saiphani02 127893 [[Special:Contributions/Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[User talk:Muralikrishna m|చర్చ]]) దిద్దుబాటు చేసిన కూర్పు 4990471 ను రద్దు చేసారు 4991531 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=నేహా బోరా|image=Neha Bora in a press meet, October 2026.png|caption=అక్టోబర్ 2026లో నేహా బోరా|education=[[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] (బీఏ), అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయం (ఎంఏ)|organization=[[అఖిల భారత విద్యార్థి సమాఖ్య]]}} '''నేహా బోరా''' ఒక భారతీయ కార్యకర్త, పీహెచ్‌డీ విద్యార్థి, [[ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్]] (AISA) జాతీయ అధ్యక్షులు. దేశంలో జెన్-జెడ్ ఉద్యమాలలో చురుకుగా పాల్గొంటున్నారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/magazine/2026/Oct/11/neha-bora-is-the-marxist-madonna-of-hybrid-revolution|title=Neha Bora is the Marxist Madonna of Hybrid Revolution|last=Shankar|first=Ravi|date=6 October 2026|work=The New Indian Express|access-date=12 October 2026|language=en}}</ref><ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-is-neha-bora-jnu-research-scholar-seen-during-jantar-mantar-student-protest/articleshow/132653936.cms|title=Who is Neha Bora? JNU research scholar seen during Jantar Mantar student protest|date=30 July 2026|work=The Times of India|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Sharma|first=Yashraj|title=Why have India's Gen Z protesters called for a march to parliament?|url=https://www.aljazeera.com/features/2026/7/19/why-have-indias-gen-z-protesters-called-for-a-march-to-parliament|access-date=2026-08-09|website=Al Jazeera|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/indian-polices-most-wanted-student-protester-is-an-unlikely-heroine|title=From PhD student to Indian police's most wanted Gen Z protester: Who is Neha Bora?|date=2026-10-09|work=The Straits Times|access-date=2026-10-09|language=en|issn=0585-3923}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == నేహా బోరా [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రం ఖాతిమాకు చెందినవారు. వారి తండ్రి [[భారత సైనిక దళం|భారత సైన్యం]]<nowiki/>లో పనిచేసాడు. వారు నాటక కళాకారిణి కూడా.<ref name=":2" /> వారు [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి బీఏ, అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎంఏ పూర్తి చేసి, [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లో స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ ఎస్తెటిక్స్ లో డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ చేస్తున్నారు.<ref name="toi" /> == క్రియాశీలత == దేశంలో పేపర్ లీక్లు, [[జాతీయ అర్హత, ప్రవేశ పరీక్ష|నీట్]] (జాతీయ అర్హత, ప్రవేశ పరీక్ష) పరీక్షల అక్రమాలకు సంబంధించిన ఆరోపణలపై [[భారత విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ|కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి]] [[ధర్మేంద్ర ప్రధాన్]] రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేసిన [[2026 ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరసనలు|2026 ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరసన]]<nowiki/>ల్లో పాల్గొనడం ద్వారా జాతీయ స్థాయిలో అందరి దృష్టిని ఆకర్షించారు.<ref name=":3" /> [[సోనమ్ వాంగ్‌చుక్]] తో పాటు దేశ రాజధానిలో 23 రోజుల నిరాహార దీక్ష చేపట్టారు.<ref name=":0">{{Cite web|title=JNU's Neha Bora continues hunger strike after Wangchuk moved away, alleges police crackdown|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jnu-neha-bora-continues-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-moved-away-cops-plain-clothes-cjp-jantar-mantar-101784352417023.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Neha Bora ends 23-day hunger strike {{!}} TOI Shorts - Times of India Videos|url=https://timesofindia.indiatimes.com/short-videos/briefs/neha-bora-ends-23-day-hunger-strike/shorttakes/132533263.cms|access-date=2026-07-22|website=The Times of India|language=en}}</ref> నిరాహార దీక్ష వీరి ఆరోగ్యాన్ని గణనీయంగా దెబ్బతీసింది.<ref name=":2">{{Cite web|title=Who Is Neha Bora? Meet Student Activist Who Remained Steadfast At Delhi's NEET Protest Despite A 23-Day Hunger Strike|url=https://www.freepressjournal.in/lifestyle/who-is-neha-bora-meet-student-activist-who-remained-steadfast-at-delhis-neet-protest-despite-a-23-day-hunger-strike|access-date=2026-07-22|website=Free Press Journal|language=en}}</ref> ఆన్‌లైన్ రాజకీయ వ్యంగ్య ప్రచారం నుండి అభివృద్ధి చెందిన [[కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ]]<nowiki/>కి అనుబంధించబడిన విద్యార్థుల నిరసనలో వీరు పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|title=How the Cockroach Janta Party, and which transformed the protest from a meme to a student movement|url=https://thewire.in/rights/cockroach-janta-party-student-movement-transformations|access-date=2026-07-22|website=The Wire|language=en}}</ref> కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ నిర్వహించిన 2026 సంసద్ చలో కవాతు సందర్భంగా విద్యార్థి, యువతపై పోలీసుల క్రూరత్వాన్ని ఆరోపిస్తూ [[ఢిల్లీ పోలీస్ కమిషనర్]] అనురాగ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని వీరు డిమాండ్ చేసారు.<ref>{{Cite web|last=Shukla|first=Gargi|date=2026-07-22|title=AISA calls for removal of Delhi top cop|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/aisacalls-for-removal-of-delhi-top-cop-101784660592759.html|access-date=2026-07-22|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> విద్య ప్రైవేటీకరణ, పేపర్ లీక్, బిల్కిస్ బానో న్యాయం, గాజా మారణహోమం, గాజా మానవతా సంక్షోభం వంటి వాటిపై వీరు మాట్లాడారు.<ref>{{Cite web|title=Who is Neha Bora : कौन हैं नेहा बोरा? CJP प्रोटेस्ट के बाद क्यों हैं चर्चा में, सोशल मीडिया पर वायरल हो रहे वीडियो|url=https://hindi.webdunia.com/national-hindi-news/who-is-neha-bora-aisa-president-cjp-protest-viral-video-profile-controversy-126071700050_1.html}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Not only Sonam Wangchuk, AISA activists on parallel hunger strike 'at high risk' too: 'Shows the govt is heartless'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/aisa-student-activists-on-parallel-hunger-strike-with-wangchuk-at-high-risk-but-say-it-shows-govt-is-heartless-101784271744386.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2026|title=सोनम वांगचुक को हटाने के बाद भी आईसा कार्यकर्ताओं की भूख हड़ताल जारी, तबीयत बिगड़ी|url=https://www.jansatta.com/rajya/jnu-student-neha-bora-continuing-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-shifted-to-hospital-from-jantar-mantar/4624279/lite/}}</ref><ref>{{Cite web|title='We Are Fasting So People Find Courage Within Themselves Again': Voices from Jantar Mantar|url=https://thewire.in/rights/we-are-fasting-so-people-find-courage-within-themselves-again-voices-from-jantar-mantar|access-date=2026-07-22|website=The Wire|language=en}}</ref> నేహా బోరా 2026 ఆగస్టు 7న జరిగిన జార్ఖండ్ విద్యార్థుల నిరసనల్లో కూడా పాల్గొన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Mishra|first=Mansi|date=2026-08-06|title=Neha Bora to join Ranchi protest, says students' movement not selective|url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/jpsc-jssc-protests-neha-bora-ranchi-assembly-march-august-7-2965304-2026-08-06|access-date=2026-10-06|website=India Today|language=en}}</ref> 2020 ఢిల్లీ అల్లర్లలో హింసను ప్రేరేపించారనే ఆరోపణలకు సంబంధించి చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నిరోధక చట్టం) కింద నిర్బంధంలో ఉన్న ఉమర్ ఖలీద్ విడుదలకు వీరు బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చారు.<ref>{{Cite web|last=Goswami|first=Anita|date=2026-08-07|title=AISA's Neha Bora alleges 'RSS-BJP goons' attacked her, Jharkhand protesters: 'I wear this ink with pride'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/i-wear-this-ink-with-pride-aisa-neha-bora-attacked-jharkhand-protest-accused-detained-ranchi-bjp-rss-goons-jpsc-jssc-101786096577530.html|access-date=2026-10-04|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|date=2026-08-11|title=Express Interview {{!}} Student activist Neha Bora on 'anti-national' tag, Umar Khalid and whether she will fight polls|url=https://indianexpress.com/article/india/aisa-president-neha-bora-interview-jantar-mantar-protests-jnu-cjp-jharkhand-umar-khalid-naxalism-10828602/|access-date=2026-09-09|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 August 2026|title=J’khand job exam stir: Man detained after throwing ink at AISA chief Neha Bora; BJP says ‘drama’|url=https://theprint.in/india/jkhand-job-exam-stir-man-detained-after-throwing-ink-at-aisa-chief-neha-bora-bjp-says-drama/3008915/|access-date=2026-10-04|website=theprint.in}}</ref> ప్రస్తుతం [[తీహార్ జైలు]]<nowiki/>లో ఉన్న మరో ఖైదీ షర్జీల్ ఇమామ్ ను కూడా చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నిరోధక చట్టం) కింద విడుదల చేయాలని వాదించారు.<ref name=":4" /> అక్టోబరు 2026లో, [[ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్‌)]] అవకతవకల ఆరోపణలపై న్యూఢిల్లీలో ప్రదర్శనల సమయంలో నిర్బంధించబడిన నిరసనకారులలో వీరు కూడా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2026-10-04|title=AISA chief Neha Bora among 120 detained on Day 3 of protest against CEC|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/aisa-chief-neha-bora-cjp-sir-cec-gyanesh-kumar-protest-jantar-mantar-detained-10906643/|access-date=2026-10-06|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Indian Express|first=The New|date=2026-10-04|title=AISA chief Neha Bora picked up in unmarked car during Jantar Mantar march, later released|url=https://www.newindianexpress.com/india/2026/Oct/04/aisa-chief-neha-bora-picked-up-in-unmarked-car-during-jantar-mantar-march-later-released|access-date=2026-10-06|website=The New Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/09/world/asia/india-student-protests-cockroach-neha-bora.html|title=India's Young Put Their Bodies on the Line to Be Heard|last=Mashal|first=Mujib|date=2026-10-09|work=The New York Times|access-date=2026-10-09|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/coordination-with-cjp-on-agenda-basis-but-alliances-are-always-on-radar-neha-bora/article71556442.ece|title='Coordination with CJP on agenda basis, but alliances are always on radar': Neha Bora|date=2026-10-08|work=The Hindu|access-date=2026-10-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2026-10-09|title='No turning back': AISA chief urges people to continue Jantar Mantar protest despite arrests|url=https://www.newindianexpress.com/india/2026/Oct/09/no-turning-back-aisa-chief-urges-people-to-continue-jantar-mantar-protest-despite-arrests|access-date=2026-10-09|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] t8mmt0uhxd73mckv1bjj3kliavunjny 4991534 4991531 2026-10-30T03:37:10Z Muralikrishna m 106628 [[Special:Contributions/Saiphani02|Saiphani02]] ([[User talk:Saiphani02|చర్చ]]) దిద్దుబాటు చేసిన కూర్పు 4991531 ను రద్దు చేసారు 4991534 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=నేహా బోరా|image=Neha Bora.png|caption=జులై 2026లో నేహా బోరా|education=[[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] (బీఏ), అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయం (ఎంఏ)|organization=[[అఖిల భారత విద్యార్థి సమాఖ్య]]}} '''నేహా బోరా''' ఒక భారతీయ కార్యకర్త, పీహెచ్‌డీ విద్యార్థి. ఆమె [[ఆల్ ఇండియా స్టూడెంట్స్ అసోసియేషన్]] (AISA) జాతీయ అధ్యక్షురాలు, దేశంలో జెన్-జెడ్ ఉద్యమాలలో చురుకుగా పాల్గొంటుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/amp/story/magazine/2026/Oct/11/neha-bora-is-the-marxist-madonna-of-hybrid-revolution|title=Neha Bora is the Marxist Madonna of Hybrid Revolution|last=Shankar|first=Ravi|date=6 October 2026|work=The New Indian Express|access-date=12 October 2026|language=en}}</ref><ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/education/news/who-is-neha-bora-jnu-research-scholar-seen-during-jantar-mantar-student-protest/articleshow/132653936.cms|title=Who is Neha Bora? JNU research scholar seen during Jantar Mantar student protest|date=30 July 2026|work=The Times of India|issn=0971-8257}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|last=Sharma|first=Yashraj|title=Why have India's Gen Z protesters called for a march to parliament?|url=https://www.aljazeera.com/features/2026/7/19/why-have-indias-gen-z-protesters-called-for-a-march-to-parliament|access-date=2026-08-09|website=Al Jazeera|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/indian-polices-most-wanted-student-protester-is-an-unlikely-heroine|title=From PhD student to Indian police's most wanted Gen Z protester: Who is Neha Bora?|date=2026-10-09|work=The Straits Times|access-date=2026-10-09|language=en|issn=0585-3923}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == నేహా బోరా [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రం ఖాతిమాకు చెందినది. ఆమె తండ్రి [[భారత సైనిక దళం|భారత సైన్యం]]<nowiki/>లో పనిచేసాడు. ఆమె నాటక కళాకారిణి కూడా.<ref name=":2" /> ఆమె [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి బీఏ, అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఎంఏ పూర్తి చేసి, [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లో స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ ఎస్తెటిక్స్ లో డాక్టర్ ఆఫ్ ఫిలాసఫీ చేస్తున్నది.<ref name="toi" /> == క్రియాశీలత == దేశంలో పేపర్ లీక్లు, [[జాతీయ అర్హత, ప్రవేశ పరీక్ష|నీట్]] (జాతీయ అర్హత, ప్రవేశ పరీక్ష) పరీక్షల అక్రమాలకు సంబంధించిన ఆరోపణలపై [[భారత విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ|కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి]] [[ధర్మేంద్ర ప్రధాన్]] రాజీనామా చేయాలని డిమాండ్ చేసిన [[2026 ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరసనలు|2026 ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరసన]]<nowiki/>ల్లో పాల్గొనడం ద్వారా ఆమె జాతీయ స్థాయిలో అందరి దృష్టిని ఆకర్షించింది.<ref name=":3" /> [[సోనమ్ వాంగ్‌చుక్]] తో పాటు ఆమె దేశ రాజధానిలో 23 రోజుల నిరాహార దీక్ష చేపట్టింది.<ref name=":0">{{Cite web|title=JNU's Neha Bora continues hunger strike after Wangchuk moved away, alleges police crackdown|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/jnu-neha-bora-continues-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-moved-away-cops-plain-clothes-cjp-jantar-mantar-101784352417023.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Neha Bora ends 23-day hunger strike {{!}} TOI Shorts - Times of India Videos|url=https://timesofindia.indiatimes.com/short-videos/briefs/neha-bora-ends-23-day-hunger-strike/shorttakes/132533263.cms|access-date=2026-07-22|website=The Times of India|language=en}}</ref> నిరాహార దీక్ష ఆమె ఆరోగ్యాన్ని గణనీయంగా దెబ్బతీసింది.<ref name=":2">{{Cite web|title=Who Is Neha Bora? Meet Student Activist Who Remained Steadfast At Delhi's NEET Protest Despite A 23-Day Hunger Strike|url=https://www.freepressjournal.in/lifestyle/who-is-neha-bora-meet-student-activist-who-remained-steadfast-at-delhis-neet-protest-despite-a-23-day-hunger-strike|access-date=2026-07-22|website=Free Press Journal|language=en}}</ref> ఆన్‌లైన్ రాజకీయ వ్యంగ్య ప్రచారం నుండి అభివృద్ధి చెందిన [[కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ]]<nowiki/>కి అనుబంధించబడిన విద్యార్థుల నిరసనలో ఆమె పాల్గొన్నది.<ref>{{Cite web|title=How the Cockroach Janta Party, and which transformed the protest from a meme to a student movement|url=https://thewire.in/rights/cockroach-janta-party-student-movement-transformations|access-date=2026-07-22|website=The Wire|language=en}}</ref> కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ నిర్వహించిన 2026 సంసద్ చలో కవాతు సందర్భంగా విద్యార్థి, యువతపై పోలీసుల క్రూరత్వాన్ని ఆరోపిస్తూ [[ఢిల్లీ పోలీస్ కమిషనర్]] అనురాగ్ కుమార్ రాజీనామా చేయాలని ఆమె డిమాండ్ చేసింది.<ref>{{Cite web|last=Shukla|first=Gargi|date=2026-07-22|title=AISA calls for removal of Delhi top cop|url=https://www.hindustantimes.com/cities/delhi-news/aisacalls-for-removal-of-delhi-top-cop-101784660592759.html|access-date=2026-07-22|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> విద్య ప్రైవేటీకరణ, పేపర్ లీక్, బిల్కిస్ బానో న్యాయం, గాజా మారణహోమం, గాజా మానవతా సంక్షోభం వంటి వాటిపై ఆమె మాట్లాడింది.<ref>{{Cite web|title=Who is Neha Bora : कौन हैं नेहा बोरा? CJP प्रोटेस्ट के बाद क्यों हैं चर्चा में, सोशल मीडिया पर वायरल हो रहे वीडियो|url=https://hindi.webdunia.com/national-hindi-news/who-is-neha-bora-aisa-president-cjp-protest-viral-video-profile-controversy-126071700050_1.html}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=Not only Sonam Wangchuk, AISA activists on parallel hunger strike 'at high risk' too: 'Shows the govt is heartless'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/aisa-student-activists-on-parallel-hunger-strike-with-wangchuk-at-high-risk-but-say-it-shows-govt-is-heartless-101784271744386.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2026|title=सोनम वांगचुक को हटाने के बाद भी आईसा कार्यकर्ताओं की भूख हड़ताल जारी, तबीयत बिगड़ी|url=https://www.jansatta.com/rajya/jnu-student-neha-bora-continuing-hunger-strike-after-sonam-wangchuk-shifted-to-hospital-from-jantar-mantar/4624279/lite/}}</ref><ref>{{Cite web|title='We Are Fasting So People Find Courage Within Themselves Again': Voices from Jantar Mantar|url=https://thewire.in/rights/we-are-fasting-so-people-find-courage-within-themselves-again-voices-from-jantar-mantar|access-date=2026-07-22|website=The Wire|language=en}}</ref> నేహా బోరా 2026 ఆగస్టు 7న జరిగిన జార్ఖండ్ విద్యార్థుల నిరసనల్లో కూడా పాల్గొన్నది.<ref>{{Cite web|last=Mishra|first=Mansi|date=2026-08-06|title=Neha Bora to join Ranchi protest, says students' movement not selective|url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/jpsc-jssc-protests-neha-bora-ranchi-assembly-march-august-7-2965304-2026-08-06|access-date=2026-10-06|website=India Today|language=en}}</ref> 2020 ఢిల్లీ అల్లర్లలో హింసను ప్రేరేపించారనే ఆరోపణలకు సంబంధించి చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నిరోధక చట్టం) కింద నిర్బంధంలో ఉన్న ఉమర్ ఖలీద్ విడుదలకు ఆమె బహిరంగంగా మద్దతు ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=Goswami|first=Anita|date=2026-08-07|title=AISA's Neha Bora alleges 'RSS-BJP goons' attacked her, Jharkhand protesters: 'I wear this ink with pride'|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/i-wear-this-ink-with-pride-aisa-neha-bora-attacked-jharkhand-protest-accused-detained-ranchi-bjp-rss-goons-jpsc-jssc-101786096577530.html|access-date=2026-10-04|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|date=2026-08-11|title=Express Interview {{!}} Student activist Neha Bora on 'anti-national' tag, Umar Khalid and whether she will fight polls|url=https://indianexpress.com/article/india/aisa-president-neha-bora-interview-jantar-mantar-protests-jnu-cjp-jharkhand-umar-khalid-naxalism-10828602/|access-date=2026-09-09|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 August 2026|title=J’khand job exam stir: Man detained after throwing ink at AISA chief Neha Bora; BJP says ‘drama’|url=https://theprint.in/india/jkhand-job-exam-stir-man-detained-after-throwing-ink-at-aisa-chief-neha-bora-bjp-says-drama/3008915/|access-date=2026-10-04|website=theprint.in}}</ref> ప్రస్తుతం [[తీహార్ జైలు]]<nowiki/>లో ఉన్న మరో ఖైదీ షర్జీల్ ఇమామ్ ను కూడా చట్టవిరుద్ధ కార్యకలాపాల (నిరోధక చట్టం) కింద విడుదల చేయాలని ఆమె వాదించింది.<ref name=":4" /> అక్టోబరు 2026లో, [[ఓటర్ల జాబితా ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (ఎస్‌ఐఆర్‌)]] అవకతవకల ఆరోపణలపై న్యూఢిల్లీలో ప్రదర్శనల సమయంలో నిర్బంధించబడిన నిరసనకారులలో ఆమె కూడా ఉన్నది.<ref>{{Cite web|date=2026-10-04|title=AISA chief Neha Bora among 120 detained on Day 3 of protest against CEC|url=https://indianexpress.com/article/cities/delhi/aisa-chief-neha-bora-cjp-sir-cec-gyanesh-kumar-protest-jantar-mantar-detained-10906643/|access-date=2026-10-06|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Indian Express|first=The New|date=2026-10-04|title=AISA chief Neha Bora picked up in unmarked car during Jantar Mantar march, later released|url=https://www.newindianexpress.com/india/2026/Oct/04/aisa-chief-neha-bora-picked-up-in-unmarked-car-during-jantar-mantar-march-later-released|access-date=2026-10-06|website=The New Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2026/10/09/world/asia/india-student-protests-cockroach-neha-bora.html|title=India's Young Put Their Bodies on the Line to Be Heard|last=Mashal|first=Mujib|date=2026-10-09|work=The New York Times|access-date=2026-10-09|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/coordination-with-cjp-on-agenda-basis-but-alliances-are-always-on-radar-neha-bora/article71556442.ece|title='Coordination with CJP on agenda basis, but alliances are always on radar': Neha Bora|date=2026-10-08|work=The Hindu|access-date=2026-10-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=2026-10-09|title='No turning back': AISA chief urges people to continue Jantar Mantar protest despite arrests|url=https://www.newindianexpress.com/india/2026/Oct/09/no-turning-back-aisa-chief-urges-people-to-continue-jantar-mantar-protest-despite-arrests|access-date=2026-10-09|website=The New Indian Express|language=en}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] i3jojsa329hmj7fggryvtyb0g7zgjxz 0 513211 4991643 4981622 2026-10-30T09:16:05Z స్వరలాసిక 13980 28 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991643 wikitext text/x-wiki {{Infobox comedian | name= ఎడీ మర్ఫీ | image=File:Eddie Murphy by David Shankbone.jpg | caption= 2010లో మర్ఫీ <!--This image needs to be changed to a more recent image of him.--> | birth_name= ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ | birth_date= {{birth date and age|mf=yes|1961|4|3}} | birth_place= [[న్యూయార్క్ సిటీ]], అమెరికా సంయుక్తరాష్ట్రాలు | medium= {{hlist|Stand-up|సినిమా|టెలివిజన్|సంగీతం}} | years_active = 1976–ప్రస్తుతం | genre= {{hlist|[[Observational comedy]]|[[Comedy music|musical comedy]]|[[Ribaldry|blue comedy]]|[[black comedy]]|[[insult comedy]]|[[sketch comedy]]|[[racial humor]]|[[satire]]}} | subjects= {{hlist|[[African-American culture]]|[[Sociology of race and ethnic relations|race relations]]|[[racism]]|[[marriage]]|[[Sexual intercourse|sex]]|[[everyday life]]|[[Popular culture|pop culture]]}} | spouse= {{marriage|నికోల్ మిచెల్|1993|2006|end=div}}<br />{{marriage|పైజ్ బుట్చెర్ |2024}} | partner={{plainlist| * మెలానీ బ్రౌన్‌ (2006) * ట్రేసీ ఎడ్మండ్స్ (2008) }} | children = 10<ref>{{cite news |title=Eddie Murphy and fiancee have baby boy, his 10th child |url=https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |orig-year=December 3, 2018 |date=December 4, 2018 |agency=[[Associated Press]] |publisher=[[WTHR]] |access-date=January 7, 2020 |archive-date=April 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403112039/https://www.wthr.com/article/eddie-murphy-and-fiancee-have-baby-boy-his-10th-child |url-status=dead }}</ref> | relatives = [[Charlie Murphy (actor)|Charlie Murphy]] (brother) | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{hlist|R&B|[[ఫంక్]]|సింథ్-పాప్|కామెడీ}} | instruments = Vocals | label = {{hlist|సోనీ బి.ఎం.జి.|సి.బి.ఎస్.|కొలంబియా|మోటౌన్}} | associated_acts = [[Arsenio Hall]] <br />[[Rick James]] }} }} '''ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ''' (జననం ఏప్రిల్ 3, 1961)<ref name=filmref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |title=Eddie Murphy Biography (1961–) |publisher=Filmreference.com |access-date=August 29, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260525175339/http://www.filmreference.com/film/23/Eddie-Murphy.html |archive-date=2026-05-25 |url-status=live}}</ref> ఒక అమెరికన్ హాస్యనటుడు, నటుడు గాయకుడు. వినోద పరిశ్రమలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన నల్లజాతీయ కళాకారులలో ఒకడిగా, గొప్ప హాస్యనటులలో ఒకడిగా విస్తృతంగా గుర్తించబడ్డాడు.<ref>{{cite magazine |url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |title=50 Best Stand-Up Comics of All Time |magazine=Rolling Stone |last=Love |first=Matthew |date=February 14, 2017 |access-date=January 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427014758/https://www.rollingstone.com/culture/culture-lists/50-best-stand-up-comics-of-all-time-126359/eddie-murphy-5-128733/ |archive-date=2026-04-27 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time/ |title=19 greatest comedians of all time |work=Revolt |last=Boogie |first=Aqua |date=January 5, 2024 |access-date=January 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417211346/https://www.revolt.tv/article/2024-01-05/347324/katt-williams-bernie-mac-chris-rock-best-comedians-of-all-time |archive-date=2026-04-17 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |title=The 30 greatest stand-up comedy specials of all time |work=The AV Club |last=Jackson |first=Matthew |date=August 1, 2023 |access-date=January 24, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429065022/https://www.avclub.com/best-stand-up-comedy-specials-1850684604 |archive-date=2026-04-29 |url-status=live}}</ref>చలనచిత్రాలలో నటించడానికి ముందు ఇతడు స్టాండ్-అప్ కమిడియన్‌గా మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు, గ్రామీ అవార్డు, ఎమ్మీ అవార్డుతో పాటు అకాడమీ అవార్డు, బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డుకు నామినేషన్లతో సహా అనేక ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. ఇతడు 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2023లో సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సత్కరించబడ్డాడు.<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-18 |title=Eddie Murphy Honored at AFI Life Achievement Award Gala Tribute |url=https://www.afi.com/press/eddie-murphy-honored-at-afi-life-achievement-award-gala-tribute/ |access-date=2026-04-19 |website=American Film Institute |language=en}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== ఎడ్వర్డ్ రీగన్ మర్ఫీ ఏప్రిల్ 3, 1961న న్యూయార్క్ నగరంలోని బ్రూక్లిన్ బరోలో జన్మించాడు.,<ref name=filmref />ఇతని తల్లి లిలియన్ మర్ఫీ ఒక టెలిఫోన్ ఆపరేటర్, తండ్రి చార్లెస్ ఎడ్వర్డ్ మర్ఫీ (1940–1969) ట్రాన్సిట్ పోలీసు అధికారి, ఔత్సాహిక నటుడు, హాస్యనటుడు.<ref name="actors">Stated in interview on ''[[Inside the Actors Studio]]''</ref><ref name=nymag>{{cite news |last=Flippo |first=Chet |title=Eddie Murphy Live: The razor-edged king of late night comedy |url=https://books.google.com/books?id=j-ICAAAAMBAJ&pg=PA56 |access-date=June 27, 2011 |newspaper=New York |date=October 11, 1982}}</ref><ref>[https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio Eddie Murphy] Yahoo! Movies {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111109153556/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800011536/bio |date=November 9, 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |title=Charlie Murphy Obituary on Legacy.com |website=Legacy.com |date=April 12, 2017 |access-date=December 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728122944/http://www.legacy.com/ns/charlie-murphy-obituary/185062644 |archive-date=2017-07-28 |url-status=live}}</ref> 1969లో మర్ఫీ తండ్రి హత్యకు గురయ్యాడు. తల్లి అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు, ఎనిమిదేళ్ల మర్ఫీ, అన్నయ్య చార్లీ (1959–2017) ఒక సంవత్సరం పాటు ఫాస్టర్ కేర్ (సంరక్షణా కేంద్రం) లో నివసించారు. ఫాస్టర్ కేర్‌లో గడిపిన సమయం తనలో హాస్య చతురతను పెంపొందించడంలో ఎంతగానో ప్రభావం చూపిందని మర్ఫీ పలు ఇంటర్వ్యూలలో చెప్పాడు. ఆ తరువాత, ఎడీ తన సోదరునితో పాటు న్యూయార్క్‌లోని రూజ్‌వెల్ట్‌లో వారి తల్లి, సవతి తండ్రి అయిన వెర్నాన్ లించ్ పెంపకంలో పెరిగారు..<ref>{{Cite news |last=Seymour |first=Gene |date=June 26, 1998 |title=Murphy's wonder years |url=https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |access-date=May 4, 2024 |work=[[Tampa Bay Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20241209203218/https://www.tampabay.com/archive/1998/06/26/murphy-s-wonder-years/ |archive-date=2024-12-09 |url-status=live}}</ref> ==వృత్తి== ===1976–1980: తొలి స్టాండ్-అప్ కెరీర్=== మర్ఫీకి పదిహేనేళ్ల వయసులో, రిచర్డ్ ప్రైయర్ కామెడీ ఆల్బమ్ 'దట్ నిగ్గర్స్ క్రేజీ'ని విన్నాడు. ఇది ఇతడిని హాస్యనటుడిగా మారాలనే నిర్ణయానికి ప్రేరేపించింది.<ref name=WashingtonPost>{{cite news | title=Eddie Murphy hasn't told a joke onstage in 28 years. He's still the funniest guy around | newspaper=[[The Washington Post]] | date=October 13, 2015 | url=http://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | access-date=August 6, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191223042230/https://www.washingtonpost.com/sf/style/2015/10/13/eddie-murphy-hasnt-told-a-joke-onstage-in-28-years-hes-still-the-funniest-guy-around/ | archive-date=2019-12-23 | url-status=live}}</ref> చిన్నతనంలో, మర్ఫీ తన అభిమాన నటుడు పీటర్ సెల్లర్స్‌ను అనుకరిస్తూ అనేక పాత్రలు పోషించడాన్ని అలవాటు చేసుకున్నాడు.<ref name="today retire">{{cite news |title=Eddie Murphy: I'll retire from films at 50 |url=https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |access-date=23 September 2019 |work=[[Today (American TV program)|Today]] |archive-date=23 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190923152447/https://www.today.com/popculture/eddie-murphy-i-ll-retire-films-50-wbna25581773 |url-status=live }}</ref> జూలై 9, 1976న, మర్ఫీ రూజ్‌వెల్ట్ యూత్ సెంటర్‌లో జరిగిన ఒక టాలెంట్ షోలో తొలిసారిగా ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. అక్కడ గాయకుడు అల్ గ్రీన్ పాడిన "లెట్స్ స్టే టుగెదర్" పాట ప్లే అవుతుండగా ఆయనను అనుకరిస్తూ ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. దీనితో మర్ఫీకి చుట్టుపక్కల ఇతర క్లబ్‌లలో లేట్-నైట్ (అర్ధరాత్రి) ఉద్యోగాలు లభించాయి. దీని కోసం ఇతడు రహస్యంగా స్కూల్ ఎగ్గొట్టేవాడు. చివర్లో తల్లి ఈ విషయాన్ని గుర్తించడంతో, ఇతడు సమ్మర్ స్కూల్‌కు హాజరు కావాల్సి వచ్చింది.<ref name=WashingtonPost/> ===1980లు, సూపర్‌స్టార్ హోదా, వృత్తిలో శిఖరాగ్రం=== [[File:Lionel Richie, Apollonia Kotero, and Eddie Murphy.jpg|thumb|left|220px|పర్పుల్ రెయిన్ ప్రీమియర్‌లో లైనల్ రిచీ, అపోలోనియా కోటెరోలతో ఎడీ మర్ఫీ]] 1980ల ప్రారంభంలో, మర్ఫీ మొట్టమొదట 'సాటర్డే నైట్ లైవ్' లో కాస్ట్ మెంబర్‌గా జాతీయ స్థాయి దృష్టిని ఆకర్షించడమేకాక ఆ ప్రదర్శనకు పునర్జీవం పోయడంలో సహాయపడిన ఘనత సాధించాడు.<ref>{{cite book |last=Shales |first=Tom |title=Live from New York: An Uncensored History of Saturday Night Live |url=https://books.google.com/books?id=ySMXLky50NkC |publisher=Back Bay |year=2003 |isbn=0-316-73565-5}}</ref> స్టాండ్-అప్ కామిడీ ప్రజాదరణ కారణంగా, ఇతని కాన్సర్ట్ చిత్రం, ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా (1987), థియేటర్లలో విస్తృతంగా విడుదలై $50 మిలియన్లను వసూలు చేసింది. 1982లో, మర్ఫీ నిక్ నోల్టేతో కలిసి '48 అవర్స్' చిత్రంతో వెండితెరపై అరంగేట్రం చేశాడు.<ref name="actors"/>తరువాత జాన్ లాండిస్‌ దర్శకత్వంలో మర్ఫీ 'ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'లో నటించాడు.<ref name="actors"/> ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్ చిత్రం 48 అవర్స్ కంటే బాక్సాఫీస్ వద్ద మరింత గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది. 1984లో డడ్లీ మూర్ సహ నటుడిగా నటించిన 'బెస్ట్ డిఫెన్స్'లో మర్ఫీ కనిపించాడు. "స్ట్రాటజిక్ గెస్ట్ స్టార్"గా క్రెడిట్ ఇవ్వబడిన మర్ఫీని, ఒరిజినల్ వెర్షన్ పూర్తయిన తర్వాత ప్రేక్షకుల వద్ద పేలవమైన స్పందన రావడంతో ఈ చిత్రంలో చేర్చారు. మర్ఫీ విజయవంతమైన యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్' (1984) లో నటించాడు. ఈ చిత్రం మర్ఫీకి సోలోగా తొలి ప్రధాన పాత్ర.<ref name="actors"/> ఈ చిత్రం అమెరికా బాక్సాఫీస్ వద్ద $230 మిలియన్లకు పైగా వసూలు చేసింది. 1984లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన చిత్రంగా, ఆల్-టైమ్ అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన కామెడీ చిత్రంగా నిలిచింది; మే 2018 నాటికి ఆల్ టైమ్ U.S. బాక్సాఫీస్ వసూళ్లలో ఇది 46వ స్థానంలో ఉంది. [[File:EddieMurphy1988.jpg|thumb|upright|1988లో మర్ఫీ]] మర్ఫీ సూపర్ న్యాచురల్ (అతీంద్రియ) కామెడీ చిత్రం 'ది గోల్డెన్ చైల్డ్' (1986) లో నటించాడు.<ref name="actors"/>ది గోల్డెన్ చైల్డ్ బాక్సాఫీస్ వద్ద బాగా ఆడినప్పటికీ, ఈ చిత్రం 48 అవర్స్, ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్, బెవర్లీ హిల్స్ కాప్‌ల మాదిరిగా అంత మంచి ఆదరణ పొందలేదు. ఆ తర్వాత కొద్ది కాలానికే, టోనీ స్కాట్ దర్శకత్వం వహించిన 'బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II' (1987) లో ఆక్సెల్ ఫోలే పాత్రను మర్ఫీ తిరిగి పోషించాడు. ఇది బాక్సాఫీస్ విజయంగా నిలిచి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు $300 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |title=Beverly Hills Cop II (1987) |publisher=Box Office Mojo |access-date=February 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261014110615/https://www.boxofficemojo.com/release/rl3712255489/ |archive-date=2026-10-14 |url-status=live}}</ref> దశాబ్దం ముగిసే సమయానికి, మర్ఫీ హాలీవుడ్ యొక్క అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ స్టార్‌గా నిలిచాడు.<ref>{{cite magazine |title=Hollywood's Hottest Hunks |magazine=[[Ebony (magazine)|Ebony]] |date=November 1988 |volume=44 |issue=1 |pages=33–34 (33) |url=https://books.google.com/books?id=atQDAAAAMBAJ&pg=PA33 |issn=0012-9011}}</ref><ref>{{cite magazine |title=Eddie Murphy's Testimony Disputes Buchwald's Suit |magazine=[[Jet (magazine)|Jet]] |date=January 15, 1990 |volume=77 |issue=14 |pages=54–55 (54) |url=https://books.google.com/books?id=370DAAAAMBAJ&pg=PA54 |issn=0021-5996}}</ref> ===1990–1998: పతనం=== 1989 నుండి, మర్ఫీ చిత్రాలకు విమర్శకుల ప్రశంసలు తగ్గడం ప్రారంభమైంది; ఇది బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ III (1994)<ref>{{cite web |title=Beverly Hills Cop 3 (1994) |url=https://www.rottentomatoes.com/m/beverly_hills_cop_3/ |publisher=Rotten Tomatoes |date=January 29, 2002 |access-date=2026-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260919050806/https://www.rottentomatoes.com/m/beverly_hills_cop_3 |archive-date=2026-09-19 |url-status=live }}</ref>తో అత్యంత కనిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఈ సినిమాను ఇన్‌సైడ్ ది యాక్టర్స్ స్టూడియోలో పాల్గొన్నప్పుడు మర్ఫీ తీవ్రంగా ఖండించారు. మునుపటి చిత్రాలతో పోలిస్తే ఈ చిత్రానికి బాక్సాఫీస్ వసూళ్లు కూడా తగ్గాయి. అయితే మర్ఫీ నటించిన అనదర్ 48 అవర్స్ (1990), బూమరాంగ్ (1992) చిత్రాలు బాక్సాఫీస్ వద్ద కొంత విజయాన్ని సాధించాయి..<ref>{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Another-48-Hrs|title=Another 48 Hrs. (1990) - Financial Information|website=The Numbers|access-date=2026-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815141228/https://m.the-numbers.com/movie/Another-48-Hrs|archive-date=2025-08-15|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://m.the-numbers.com/movie/Boomerang-(1992)|title=Boomerang (1992) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2026-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250819113030/https://m.the-numbers.com/movie/Boomerang-(1992)|archive-date=2025-08-19|url-status=live }}</ref> ఈ సమయంలో మర్ఫీ 'ది డిస్టింగ్విష్డ్ జెంటిల్‌మన్' (1992) అనే రాజకీయ హాస్య చిత్రంలో కూడా నటించాడు. ===1998–2018: కుటుంబ సమేతంగా చూసే సినిమాలు, పరాజయాలు, డ్రీమ్‌గర్ల్స్=== [[File:Eddie Murphy Tribeca Shankbone 2010 NYC (2).jpg|thumb|right|2010లో ట్రిబెకా ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ''ష్రెక్ ఫరెవర్ ఆఫ్టర్'' ప్రీమియర్ వద్ద మర్ఫీ]] ది నట్టీ ప్రొఫెసర్ తర్వాత మర్ఫీ ములాన్ (1998), డాక్టర్ డూలిటిల్ (1998), దాని 2001 సీక్వెల్, ష్రెక్ సిరీస్, డాడీ డే కేర్ (2003), ది హాంటెడ్ మాన్షన్ (2003), నట్టీ ప్రొఫెసర్ II: ది క్లంప్స్ (2000) వంటి విజయవంతమైన ఫ్యామిలీ-ఫ్రెండ్లీ సినిమాలలో నటించాడు. అయినప్పటికీ, వయోజన ప్రేక్షకుల కోసం ఉద్దేశించిన ఆయన చిత్రాలలో చాలా వరకు ఓ మోస్తరుగా మాత్రమే ఆడాయి; మెట్రో (1997), ఐ స్పై (2002), మరియు షోటైమ్ (2002) ఇవన్నీ దేశీయంగా $40 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేశాయి. హోలీ మ్యాన్ (1998) పేలవమైన ప్రదర్శన కనబరిచి, $13 మిలియన్ల కంటే తక్కువ వసూలు చేసింది, మరియు ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ప్లూటో నాష్ (2002) నివేదించబడిన భారీ $110 మిలియన్ల బడ్జెట్‌తో నిర్మించబడి ప్రపంచవ్యాప్తంగా కేవలం $7 మిలియన్లు వసూలు చేసి, ఆల్ టైమ్ అతిపెద్ద ఆర్థిక వైఫల్యాలలో ఒకటిగా రికార్డుకెక్కింది. పేలవమైన ఆదరణ పొందిన ఈ అడల్ట్-థీమ్ సినిమాల పరంపరకు మినహాయింపుగా ఫ్రాంక్ ఓజ్ తీసిన కామెడీ చిత్రం బౌఫింగర్ (1999) నిలిచింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను పొంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద $98 మిలియన్లను వసూలు చేసింది.<ref>{{cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl2319877633/ |title=Bowfinger (1999) |publisher=[[Box Office Mojo]] |date=June 19, 2007 |access-date=February 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925183816/https://www.boxofficemojo.com/release/rl2319877633/ |archive-date=2024-09-25 |url-status=live}}</ref> బ్రాడ్‌వే మ్యూజికల్ 'డ్రీమ్‌గర్ల్స్' (2006)లో సోల్ సింగర్ జేమ్స్ "థండర్" ఎర్లీగా మర్ఫీ నటించాడు. ఈ పాత్రకు మర్ఫీ ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా గోల్డెన్ గ్లోబ్‌ను, స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ అవార్డును, బ్రాడ్‌కాస్ట్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ అసోసియేషన్ అవార్డును గెలుచుకున్నాడు. ఈ చిత్రానికి సంబంధించిన పలు సమీక్షలు మర్ఫీ నటనను హైలైట్ చేశాయి. బ్రెట్ రాట్నర్ దర్శకత్వం వహించిన టవర్ హీస్ట్ (2011) లో బెన్ స్టిల్లర్, మాథ్యూ బ్రోడెరిక్, కేసీ అఫ్లెక్‌లతో పాటు మర్ఫీ సహనటుడిగా కనిపించాడు. అక్టోబర్ 15, 2015న, వాషింగ్టన్, డి.సి.లోని కెన్నెడీ సెంటర్‌లో మర్ఫీకి అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్ ప్రదానం చేయబడింది.<ref>{{cite magazine|url= https://ew.com/article/2015/04/10/eddie-murphy-receive-kennedy-centers-mark-twain-prize-american-humor/|title= Eddie Murphy to receive Mark Twain Prize for American Humor|magazine= Entertainment Weekly|access-date= April 5, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20241209212655/https://ew.com/article/2015/04/10/eddie-murphy-receive-kennedy-centers-mark-twain-prize-american-humor/|archive-date= 2024-12-09|url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.kennedy-center.org/artists/m/mo-mz/eddie-murphy/|title= Eddie Murphy|website= Kennedy center.org|access-date= April 5, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20260309000214/https://www.kennedy-center.org/artists/m/mo-mz/eddie-murphy/|archive-date= 2026-03-09|url-status= live}}</ref> 'మిస్టర్ చర్చ్' (2016) అనే డ్రామా చిత్రంలో నటి బ్రిట్ రాబర్ట్‌సన్‌తో కలిసి మర్ఫీ నటించాడు.ఈ చిత్రంలోని నటనకు ఇతడు విమర్శకుల ప్రశంసలు అందుకున్నాడు.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2014/12/eddie-murphy-britt-robertson-cook-movie-photo-1201309107/|title=Eddie Murphy Shows His Dramatic Side in 'Cook' – First Look Photo|last=Petski|first=Denise|date=December 4, 2014|website=Deadline Hollywood|access-date=December 31, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20251112133659/https://deadline.com/2014/12/eddie-murphy-britt-robertson-cook-movie-photo-1201309107/|archive-date=2025-11-12|url-status=live}}</ref> ===2019 - ప్రస్తుతం: కెరీర్ పునరుజ్జీవనం=== అక్టోబర్ 2019లో, మర్ఫీ రూడీ రే మూర్ పాత్రలో 'డోలమైట్ ఈజ్ మై నేమ్' చిత్రాన్ని నిర్మించి, అందులో నటించాడు. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి విశేషమైన ప్రశంసలు అందుకుంది. ఈ చిత్రంలో తన నటనకు మర్ఫీ గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు నామినేట్ చేయబడ్డాడు.<ref>{{cite web|url= https://www.rottentomatoes.com/m/dolemite_is_my_name|title= Dolemite is My Name|website= Rotten Tomatoes|date= October 4, 2019|access-date= April 5, 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20201204183350/https://www.rottentomatoes.com/m/dolemite_is_my_name|archive-date= 2020-12-04|url-status= live}}</ref> మర్ఫీ, ఇంకా చాలా మంది తారాగణం మార్చి 2021లో విడుదలైన 'కమింగ్ టు అమెరికా' సీక్వెల్ 'కమింగ్ 2 అమెరికా'లో తమ పాత్రలను తిరిగి పోషించారు.<ref>{{cite web |url=https://variety.com/2020/film/global/amazon-coming-2-america-eddie-murphy-1234836599/ |title='Coming 2 America' Sets March 2021 Release Date on Amazon |website=Variety |first=Naman |last=Ramachandran |date=November 20, 2020 |access-date=November 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120141843/https://variety.com/2020/film/global/amazon-coming-2-america-eddie-murphy-1234836599/ |archive-date=2020-11-20 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Nedid |first1=Alexsis |title=The first 'Coming 2 America' trailer brings the king back to Queens |date=December 22, 2020 |url=https://mashable.com/video/coming-2-america-trailer/ |publisher=Mashable |access-date=December 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261014185633/https://mashable.com/video/coming-2-america-trailer |archive-date=2026-10-14 |url-status=live}}</ref> సెప్టెంబర్ 2021లో, మర్ఫీ, తన సంస్థ ఎడ్డీ మర్ఫీ ప్రొడక్షన్స్ అమెజాన్ స్టూడియోస్‌తో ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నాయి.<ref>{{cite web|last=Lang|first=Brent|date=September 22, 2021|title=Eddie Murphy Signs Three-Picture, First-Look Deal With Amazon Studios|url=https://variety.com/2021/film/news/eddie-murphy-deal-amazon-studios-1235071264/|access-date=September 23, 2021|website=Variety|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016091505/https://variety.com/2021/film/news/eddie-murphy-deal-amazon-studios-1235071264/|archive-date=2026-10-16|url-status=live}}</ref> డేవిస్ ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్ ద్వారా జాన్ డేవిస్, కేథరీన్ డేవిస్ నిర్మిస్తున్న జార్జ్ క్లింటన్ అన్‌టైటిల్డ్ బయోపిక్‌లో మర్ఫీ ఆయన పాత్రను పోషించనున్నాడని మార్చి 31, 2022న ప్రకటించారు.<ref>{{cite web |last=Fleming |first=Mike Jr. |date=March 31, 2022 |title=Eddie Murphy To Play Godfather Of Funk George Clinton In Biopic |url=https://deadline.com/2022/03/eddie-murphy-playing-george-clinton-parliament-funkadelic-godfather-of-funk-1234991977/ |access-date=April 1, 2022 |website=Deadline |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401004748/https://deadline.com/2022/03/eddie-murphy-playing-george-clinton-parliament-funkadelic-godfather-of-funk-1234991977/ |archive-date=2022-04-01 |url-status=live}}</ref> ఐదవ బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ చిత్రం ఇప్పటికే అభివృద్ధి దశలో ఉందని జూన్ 2024లో మర్ఫీ వెల్లడించాడు.<ref>{{cite news|url=https://variety.com/2024/scene/columns/eddie-murphy-jerry-bruckheimer-beverly-hills-cop-5-1236044573/|title=Eddie Murphy and Jerry Bruckheimer Are Already Developing 'Beverly Hills Cop 5': 'We Have a Couple of Stories in Mind'|first=Marc|last=Malkin|publisher=Variety|date=June 21, 2024|access-date=June 23, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623055055/https://variety.com/2024/scene/columns/eddie-murphy-jerry-bruckheimer-beverly-hills-cop-5-1236044573/|archive-date=2024-06-23|url-status=live}}</ref> జూన్ 30, 2027న విడుదల కానున్న 'ష్రెక్ 5' లో మర్ఫీ డాంకీ పాత్రను తిరిగి పోషించనున్నాడు.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2025/film/news/shrek-5-release-date-delayed-june-2027-1236486883/|title='Shrek 5' Release Date Delayed to June 2027|website=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=August 11, 2025|access-date=August 11, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618033639/https://variety.com/2025/film/news/shrek-5-release-date-delayed-june-2027-1236486883/|archive-date=2026-06-18|url-status=live}}</ref> ===గాయకుడిగా=== మర్ఫీ ఒక గాయకుడు కూడా. ఇతడి "ది బాయ్స్ ఆర్ బ్యాక్ ఇన్ టౌన్" అనే పాట '48 అవర్స్' చిత్రంలోనూ, 'ఎడ్డీ మర్ఫీ డెలిరియస్'లోనూ ప్రదర్శించబడింది. తన కెరీర్ తొలినాళ్లలోనే "బూగీ ఇన్ యువర్ బట్", "ఎనఫ్ ఈజ్ ఎనఫ్" పాటలతో పాడటం ప్రారంభించాడు. 1990ల ప్రారంభంలో మర్ఫీ 'లవ్స్ ఆల్‌రైట్' ఆల్బమ్‌ను రికార్డ్ చేశాడు. [[మైఖేల్ జాక్సన్]] నటించిన "వాట్సప్‌విత్‌యు" సింగిల్ మ్యూజిక్ వీడియోలో మర్ఫీ కనిపిస్తాడు. ఈ వీడియోలో షబ్బా ర్యాంక్స్‌తో కలిసి "ఐ వాజ్ ఏ కింగ్" అనే డ్యూయెట్‌ను మర్ఫీ పాడాడు. 'కమింగ్ టు అమెరికా' చిత్రంలో మర్ఫీ "టు బి లవ్డ్" పాడాడు. ష్రెక్ ఫిల్మ్ ఫ్రాంచైజీలో మర్ఫీ పలు పాటలు పాడాడు. మొదటి చిత్రంలో, సినిమా చివరి సన్నివేశంలో ది మంకీస్ వారి "ఐ యామ్ ఎ బిలీవర్" వెర్షన్‌ను పాడాడు. 'ష్రెక్ 2'లో, సహనటుడు ఆంటోనియో బాండెరాస్‌తో కలిసి రికీ మార్టిన్ హిట్ పాట "లివిన్ లా విడా లోకా"ను ఆలపించాడు. 'ష్రెక్ ది థర్డ్' కోసం బాండెరాస్‌తో కలిసి మళ్లీ "థాంక్ యు (ఫాలెటిన్ మీ బి మైస్ ఎల్ఫ్ ఎగైన్)" పాడాడు. ==వ్యక్తిగత జీవితం== 1980ల చివర్లో మర్ఫీకి ఇద్దరు కుమారులు జన్మించారు: అప్పటి తన ప్రియురాలు పౌలెట్ మెక్‌నీలీ ద్వారా ఎరిక్ (జననం జూలై 10, 1989)<ref name="Caruso">{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/713091/eddie-murphy-will-be-a-father-for-the-ninth-time-as-his-girlfriend-paige-butcher-is-pregnant-with-her-first-child|title=Eddie Murphy's 10 Children: Everything to Know|first=Skyler|last=Caruso|publisher=[[People (magazine)|People]]|date=December 1, 2024|access-date=January 26, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20151107141746/http://www.eonline.com/news/713091/eddie-murphy-will-be-a-father-for-the-ninth-time-as-his-girlfriend-paige-butcher-is-pregnant-with-her-first-child|archive-date=2015-11-07|url-status=live}}; మరొక ప్రియురాలు తమారా హుడ్ ద్వారా క్రిస్టియన్ (జననం నవంబర్ 29, 1990)<ref name="Caruso"/> జన్మించారు.<ref name=ETonline>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/175387_eddie_murphy_and_girlfriend_paige_butcher_are_having_a_baby/ |title=Exclusive: Eddie Murphy and Girlfriend Paige Butcher Are Having a Baby! |work=[[Entertainment Tonight]] |date=November 4, 2015 |access-date=November 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120032428/http://www.etonline.com/news/175387_eddie_murphy_and_girlfriend_paige_butcher_are_having_a_baby/ |archive-date=2015-11-20 |url-status=live}}</ref><ref name=ninthchild>{{cite web |url=http://www.eonline.com/news/713091/eddie-murphy-will-be-a-father-for-the-ninth-time-as-his-girlfriend-paige-butcher-is-pregnant-with-her-first-child |title=Eddie Murphy Will Be a Father for the Ninth Time as His Girlfriend Paige Butcher Is Pregnant With Her First Child |first=Zach |last=Johnson |publisher=[[E! News]] |date=November 4, 2015 |access-date=November 5, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107141746/http://www.eonline.com/news/713091/eddie-murphy-will-be-a-father-for-the-ninth-time-as-his-girlfriend-paige-butcher-is-pregnant-with-her-first-child |archive-date=2015-11-07 |url-status=live}}</ref> మార్చి 18, 1993న న్యూయార్క్ నగరంలోని అబిస్సినియన్ బాప్టిస్ట్ చర్చిలో నికోల్ మిచెల్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు.<ref>Enid Nemy, [https://www.nytimes.com/1993/03/19/style/chronicle-376393.html CHRONICLE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130223021/https://www.nytimes.com/1993/03/19/style/chronicle-376393.html |date=2024-11-30 }}, nytimes.com, USA, March 19, 1993</ref> మర్ఫీ, మిచెల్ దంపతులకు ఐదుగురు సంతానం: బ్రియా (జననం నవంబర్ 18, 1989),<ref name="Caruso"/> మైల్స్ మిచెల్ (జననం నవంబర్ 7, 1992),<ref name="Caruso"/> షేన్ ఆడ్రా (జననం అక్టోబర్ 10, 1994),<ref name="Caruso"/> జోలా ఐవీ (జననం డిసెంబర్ 24, 1999),<ref name="Caruso"/>, బెల్లా జహ్రా (జననం జనవరి 29, 2002).<ref name="Caruso"/> ఏప్రిల్ 17, 2006న మర్ఫీ, మిచెల్ అధికారికంగా విడాకులు తీసుకున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://marriage.about.com/od/entertainmen1/p/eddiemurphy.htm|title=Eddie Murphy and Nicole Mitchell Marriage|publisher=About.com|access-date=March 8, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113202027/http://marriage.about.com/od/entertainmen1/p/eddiemurphy.htm|archive-date=January 13, 2011|url-status=dead}}</ref> మిచెల్‌తో విడాకుల తర్వాత, 2006లో మర్ఫీ మాజీ స్పైస్ గర్ల్ మెలానీ బ్రౌన్‌తో డేటింగ్ ప్రారంభించాడు. వీరికి ఏంజెల్ ఐరిస్ అనే అమ్మాయి జన్మించింది. మే 3, 2016న, తాను 2012 నుండి డేటింగ్ చేస్తున్న ఆస్ట్రేలియన్ మోడల్ పైజ్ బుట్చెర్ ద్వారా మర్ఫీకి ఇజ్జీ ఊనా అనే కుమార్తె జన్మించింది.<ref name="Caruso"/> మర్ఫీ, బుట్చెర్‌లకు నవంబర్ 30, 2018న మాక్స్ చార్లెస్ అనే కుమారుడు కూడా జన్మించాడు.<ref name="Caruso"/> జూలై 2024లో, మర్ఫీ, బుట్చెర్‌లు యాంగుయిల్లాలో ఒక ప్రైవేట్ వేడుకలో వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{cite web |url=https://people.com/eddie-murphy-and-paige-butcher-are-married-exclusive-8677476 |title=Eddie Murphy and Paige Butcher Are Married! Inside Their Private Caribbean Wedding (Exclusive) |work=People |last1=Lambe |first1=Stacy |last2=Leonard |first2=Elizabeth |date=July 12, 2024 |access-date=August 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712211427/https://people.com/eddie-murphy-and-paige-butcher-are-married-exclusive-8677476 |archive-date=2024-07-12 |url-status=live}}</ref> మర్ఫీ ఎయిడ్స్ హెల్త్‌కేర్ ఫౌండేషన్‌తో పాటు క్యాన్సర్, విద్య, సృజనాత్మక కళలు, కుటుంబ మద్దతు, ఆరోగ్యం, ఇంకా నిరాశ్రయుల సంక్షేమ సంస్థలకు విరాళాలు అందించాడు. ఆయన మార్టిన్ లూథర్ కింగ్ జూనియర్ సెంటర్‌కు, అలాగే స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ సమ్మె సహాయ నిధికి $100,000 విరాళంగా ఇచ్చాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.looktothestars.org/celebrity/194-eddie-murphy |title=Eddie Murphy's Charity Work |publisher=Looktothestars.org |access-date=August 29, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120325130104/http://www.looktothestars.org/celebrity/194-eddie-murphy |archive-date=2012-03-25 |url-status=live}}</ref> ==ఫిల్మోగ్రఫీ== ఎడీ మర్ఫీ నటించిన చిత్రాల పాక్షిక జాబితా: {{div col | colwidth=25em}} * ''48 అవర్స్'' (1982) * ''ట్రేడింగ్ ప్లేసెస్'' (1983) *''బెవర్లీ హిల్స్ కాప్'' (1984) * ''ది గోల్డెన్ చైల్డ్'' (1986) * ''బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ II'' (1987) * ''ఎడ్డీ మర్ఫీ: రా'' (1987) * ''కమింగ్ టు అమెరికా'' (1988) * ''హార్లెమ్ నైట్స్'' (1989) * ''అనదర్ 48 అవర్స్'' (1990) * '' బూమరాంగ్ '' (1992) * ''ది డిస్టింగ్విష్డ్ జెంటిల్‌మన్'' (1992) * ''బెవర్లీ హిల్స్ కాప్ III'' (1994) * ''వాంపైర్ ఇన్ బ్రూక్‌లీన్'' (1995) * ''ది నట్టీ ప్రొఫెసర్ '' (1996) * ''ములాన్'' (1998) * ''డాక్టర్ డూలిటిల్'' (1998) * ''బౌఫింగర్'' (1999) * ''నట్టీ ప్రొఫెసర్ II: ది క్లంప్స్'' (2000) * ''ష్రెక్'' (2001) * ''డాక్టర్ డూలిటిల్ 2'' (2001) * ''అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ప్లూటో నాష్'' (2002) * ''డాడీ డే కేర్'' (2003) * ''ది హాంటెడ్ మాన్షన్'' (2003) * ''ష్రెక్ 2'' (2004) * ''డ్రీమ్‌గర్స్'' (2006) * ''నార్బిట్'' (2007) * ''ష్రెక్ ది థర్డ్'' (2007) * ''మీట్ డేవ్'' (2008) * ''ఇమాజిన్ దట్'' (2009) * ''ష్రెక్ ఫార్ ఎవర్ ఆఫ్టర్'' (2010) * ''టవర్ హైస్ట్'' (2011) * ''ఎ థౌజండ్ వర్డ్స్'' (2012) * ''మిష్టర్ చర్చ్'' (2016) * ''డోలమైట్ ఈజ్ మై నేమ్'' (2019) * ''కమింగ్ 2 అమెరికా'' (2021) * ''యూ పీపుల్'' (2023) * ''క్యాండీ కేన్ లేన్'' (2023) * ''బెవర్లీ హిల్స్ కాప్: యాక్సెల్ ఎఫ్'' (2024) * ''ది పికప్'' (2025) * ''ష్రెక్ 5'' (2027) {{div col end}} ==అవార్డులు, నామినేషన్లు== మర్ఫీ ఒక ఎమ్మీ అవార్డు, ఒక [[గ్రామీ అవార్డులు|గ్రామీ అవార్డు]], ఒక [[గోల్డెన్ గ్లోబ్ పురస్కారాలు|గోల్డెన్ గ్లోబ్ అవార్డు]], ఒక స్క్రీన్ యాక్టర్స్ గిల్డ్ అవార్డుతో సహా అనేక పురస్కారాలను అందుకున్నాడు. ఇతని 'డ్రీమ్‌గర్ల్స్' (2006) చిత్రంలోని తన పాత్రకు ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా [[అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ అవార్డు]] (ఆస్కార్)కు నామినేషన్‌ను పొందాడు. అయితే 'లిటిల్ మిస్ సన్‌షైన్' (2006) లో నటనకు గానూ అలాన్ ఆర్కిన్ చేతిలో ఓడిపోయాడు. 'ష్రెక్' (2001) లో డాంకీ పాత్రకు మర్ఫీ ఫీచర్ ప్రొడక్షన్‌లో వాయిస్ యాక్టింగ్‌లో అత్యుత్తమ ప్రతిభకు ఇచ్చే 'అన్నీ అవార్డు'ను గెలుచుకున్నాడు. అలాగే దీనికి ఉత్తమ సహాయ నటుడిగా బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డు నామినేట్ చేయబడ్డాడు. బాఫ్టా చరిత్రలో వాయిస్-ఓవర్ నటనకు నామినేషన్ లభించడం ఇప్పటివరకు ఇదే ఏకైక సందర్భం. మర్ఫీ 2015లో అమెరికన్ హ్యూమర్ కోసం మార్క్ ట్వైన్ ప్రైజ్, 2019లో లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ కోసం క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ అవార్డు, 2023లో గోల్డెన్ గ్లోబ్ సెసిల్ బి. డెమిల్లే అవార్డు, 2026లో 51వ AFI లైఫ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డులతో సహా అనేక గౌరవ పురస్కారాలను కూడా అందుకున్నాడు.<ref name=":0" /> ==మూలాలు== {{Reflist|2}} {{Authority control}} [[వర్గం:1961 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హాలీవుడ్ నటులు]] 7r55ysgxh9ctrne8gw2f7catz5631nm 4 513220 4991430 4990298 2026-10-29T17:18:35Z Pranayraj1985 29393 4991430 wikitext text/x-wiki {{వ్యాతొలపైన}} తొలగించాలి.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:18, 29 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[వి.ఎస్.నైపాల్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:50, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారి ప్రతిపాదన సరైనది. అందుకనుగుణంగా ఆయన ఇచ్చిన పది రోజుల సమయం కూడా పూర్తైంది. వ్యాసంలో ఏ మార్పుచేర్పులూ లేవు, మెరుగుదలా లేదు. కాబట్టి, తొలగిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:25, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) {{వ్యాతొలకింద}} h2rymwpr5x5zyt2124zql06ut1flrdw 4 513222 4991431 4990305 2026-10-29T17:19:38Z Pranayraj1985 29393 4991431 wikitext text/x-wiki {{వ్యాతొలపైన}} తొలగించాలి.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 17:19, 29 అక్టోబరు 2026 (UTC) [[డామే జీన్ ఐరిస్ మార్డోక్]] వ్యాసం పూర్తిగా కృత్రిమంగా రాసినట్టు తెలుస్తుంది, వ్యాసాన్ని వికీ శైలికి అనుగుణంగా మార్చాలి. 10 రోజుల గడువులో మార్చని యెడల వ్యాసాన్ని తొలగించవలసిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:55, 14 అక్టోబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారి ప్రతిపాదన ప్రకారం తొలగింపు నిర్ణయాన్ని అమలుచేస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:31, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) {{వ్యాతొలకింద}} 4hntccrtazhji7aw3by01uhbhl57y5j 0 513367 4991482 4988027 2026-10-29T23:05:54Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991482 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మేరీ మిల్బెన్|image=Mary Millben - November 24 2019.jpg|caption=2019లో మేరీ మిల్బెన్|birth_date={{Birth date and age|1982|03|04}}|birth_place=ఓక్లహోమా నగరం, ఓకే|education=పుట్నం సిటీ ఉన్నత పాఠశాల; ఓక్లహోమా విశ్వవిద్యాలయం|occupation={{flatlist| నటి గాయని వ్యాపారవేత్త }}|spouse=|relatives=|children=|awards=|module={{Infobox musical artist | embed = yes | genre = ప్రపంచ సంగీతం | instrument = గాత్రం, వయోలిన్ | years_active = 2008 – ప్రస్తుతం | label = | website = {{URL|www.marymillben.com}} }}}} '''మేరీ జోరీ మిల్బెన్''' (ఆంగ్లం: Mary Jorie Millben; జననం 1982 మార్చి 4), ఒక అమెరికన్ గాయని, నటి, మీడియా వ్యక్తిత్వం. ఆమె వరుసగా [[జార్జ్ వాకర్ బుష్|జార్జ్ బుష్]], [[బరాక్ ఒబామా]], [[డోనాల్డ్ ట్రంప్]], [[జో బిడెన్]], డోనాల్డ్ ట్రంప్.. ఇలా అమెరికా అధ్యక్షులుగా ఉన్న కాలంలో ఆమె ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Mary Millben sings the national anthem at RNC|url=http://abcnews.go.com/Politics/video/mary-millben-sings-national-anthem-rnc-112081635|access-date=18 July 2024|website=[[ABC News (United States)|ABC News]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 June 2019|title=Oklahoma native Mary Millben to perform national anthem tonight at President Trump's reelection campaign kickoff rally|url=https://oklahoman.com/article/5634209/oklahoma-native-mary-millben-to-perform-national-anthem-tonight-at-president-trumps-reelection-campaign-kickoff-rally|website=The Oklahoman}}</ref> ఆమె జెఎండిఇ ఎంటర్ప్రైజెస్, ఇన్కార్పొరేటెడ్ వ్యవస్థాపకురాలు, సీఈఓ. ఆమెను 2010 హెలెన్ హేస్ అవార్డుకు ప్రతిపాదించబడింది. == ప్రారంభ జీవితం == మేరీ మిల్బెన్ [[ఒక్లహోమా సిటీ|ఓక్లహోమా సిటీ, ఓక్లహోమా]]<nowiki/>లో పుట్టి పెరిగింది. ఆమె రెవ్ మైఖేల్ మిల్బెన్ కుమార్తె. ఆమె తల్లి, ఆల్థియా మిల్బెన్ శాస్త్రీయంగా శిక్షణ పొందిన సోప్రానో, రిటైర్డ్ పెంటెకోస్టల్ మ్యూజిక్ పాస్టర్.<ref>{{Cite web|last=Miller|first=Tony|date=15 October 2015|title=Video Worship Medley (feat. Althea Millben)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Hj7HNjBhBKk|access-date=2015-10-15|website=Tony Miller|language=en}}</ref> మేరీ మిల్బెన్ ఓక్లహోమా నగరంలోని వైల్డ్వుడ్ క్రిస్టియన్ చర్చిలో పిల్లల గాయక బృందంలో ఐదు సంవత్సరాల వయస్సులో పాడటం ప్రారంభించింది. ఆమె తల్లిదండ్రులు 1987లో విడాకులు తీసుకున్నారు, మేరీ మిల్బెన్ ను ఆమె తల్లి పెంచింది. మేరీ మిల్బెన్ పుట్నం సిటీ హైస్కూల్లో చదివింది, ఓక్లహోమా గర్ల్స్ స్టేట్/గర్ల్స్ నేషన్ పూర్వ విద్యార్ధి. ఆమె ఓక్లహోమా విశ్వవిద్యాలయంలో డాన్ బెర్నార్డిని ఆధ్వర్యంలో ఒపెరాను అభ్యసించింది.<ref name="okl">{{Cite web|date=4 June 2019|title=Oklahoma native Mary Millben appear in world premiere musical 'Jubilee' in Washington, D.C.|url=https://oklahoman.com/article/5633084/oklahoma-native-mary-millben-appear-in-world-premiere-musical-jubilee-in-washington-d.c.|website=The Oklahoman}}</ref> ఆమె 2004లో రెండవ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ ఓక్లహోమా ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ మహిళా స్టూడెంట్ బాడీ ప్రెసిడెంట్ గా, 2003లో మొదటి యూనివర్శిటీ అఫ్ ఓక్లహోమా ఆఫ్రికా-అమెరికన్ మహిళా వైస్ ప్రెసిడెంట్ గా ఎన్నికయింది. == కెరీర్ == 2005లో, ఆమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జి బుష్ మేరీ మిల్బెన్ ను వేసవి వైట్ హౌస్ ఇంటర్న్ గా నియమించాడి. అక్కడ ఆమె సెప్టెంబరు 2006 నుండి జనవరి 2009 వరకు పనిచేసింది. ఆమెను మాజీ ప్రథమ మహిళ లారా బుష్ 2008 వైట్ హౌస్ హాలిడే సీజన్ కోసం అతిథి సోలో వాద్యకారురాలిగా ఆహ్వానించింది, దీంతో ఆమె కెరీర్ సింగర్ గా ప్రారంభించింది. 2013లో, క్రొయేషియాలోని జాగ్రెబ్లో యూరప్ బ్లాక్ హిస్టరీ మంత్ వేడుకల కోసం ఆమె ఒక సోలో కచేరీని నిర్వహించింది.<ref>{{Cite web|title=Programs and Events|url=https://zagreb.usembassy.gov/programs_and_events/2013_february.html|access-date=12 December 2016|website=Zagreb, Croatia - Embassy of the United States|archive-url=https://web.archive.org/web/20160515032443/http://zagreb.usembassy.gov/programs_and_events/2013_february.html|archive-date=15 మే 2016|url-status=dead}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోని చైనా రాయబారి కుయి టియాంకై ఆహ్వానం మేరకు, ఆమె 2019 నవంబరు 21న వాషింగ్టన్, డి. సి. లోని చైనా రాయబార కార్యాలయంలో అమెరికా-చైనా విద్యార్థి మార్పిడి 40వ వార్షికోత్సవం కోసం ది ''స్టార్-స్పాంగిల్డ్ బ్యానర్'', ''వాలంటీర్ల మార్చ్'' ప్రదర్శించింది. <ref>{{Cite web|title=US singer recalls life-changing experience as student in China|url=https://global.chinadaily.com.cn/a/202106/18/WS60cb8fb1a31024ad0bac9cda.html|access-date=18 June 2021}}</ref> ఫిబ్రవరి 2020లో, నోట్ఫోర్నోట్ ఎంటర్టైన్మెంట్ మిల్బెన్ తొలి సింగిల్ ను "గ్రేస్ విల్ లీడ్ మీ హోమ్" విడుదల చేసింది <ref>{{Cite web|title=Oklahoma native Mary Millben to be featured on new online series 'Impact Now'|url=https://www.oklahoman.com/story/entertainment/columns/brandy-mcdonnell/2020/06/19/oklahoma-native-mary-millben-to-be-featured-on-new-online-series-impact-now/60395524007/|access-date=18 June 2020}}</ref> జూన్ 2023లో, అధ్యక్షుడు జో బిడెన్ ఆతిథ్యం ఇచ్చిన [[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధాని]] [[నరేంద్ర మోదీ]] అమెరికా పర్యటన సందర్భంగా రోనాల్డ్ రీగన్ భవనంలో మేరీ మిల్బెన్ [[భారత జాతీయగీతం|భారత జాతీయ గీతాన్ని]] ఆలపించింది.<ref>{{Cite web|date=24 June 2023|title=Watch {{!}} Singer Mary Millben sings Jana Gana Mana in presence of PM Modi in Washington|url=https://www.indiatoday.in/world/video/singer-mary-millben-sings-jana-gana-mana-pm-modi-washington-2397243-2023-06-24|access-date=2023-06-24|website=India Today|language=en}}</ref> 2023 మణిపూర్ హింస తరువాత, ఆమె ప్రధానమంత్రి మోదీకి మద్దతుగా ట్వీట్ చేసి, మోదీకి వ్యతిరేకంగా మాట్లాడినందుకు ఇక్కడ ప్రతిపక్షాలను విమర్శించింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/he-will-always-fight-for-your-freedom-us-singer-mary-millben-supports-pm-modi-over-manipur-issue/articleshow/102626897.cms?from=mdr|title="He will always fight for your freedom": US singer Mary Millben supports PM Modi over Manipur issue|date=2023-08-11|work=The Economic Times|access-date=2023-08-11|issn=0013-0389}}</ref> [[భారత పార్లమెంటు]] ఆమోదించిన [[భారత పౌరసత్వ సవరణ చట్టం|పౌరసత్వ సవరణ బిల్లు]]<nowiki/>కు ఆమె మద్దతు తెలియచేసింది, ఇది నిజమైన ప్రజాస్వామ్య చర్య అని పేర్కొంది. చైనా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ల మధ్య దౌత్య సంబంధాల స్థాపన 45వ వార్షికోత్సవం, 2024 చైనీస్ న్యూ ఇయర్ 2024 జనవరి 17న యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోని చైనా రాయబారి హిస్ ఎక్సలెన్సీ జీ ఫెంగ్ నిర్వహించిన యుఎస్ జాతీయ గీతాన్ని ఆమె ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|title=The Chinese Embassy Hosted a Reception Celebrating the 45th Anniversary of the Establishment of Diplomatic Relations Between China and the United States and the 2024 Chinese New Year|url=http://us.china-embassy.gov.cn/eng/dshd/202401/t20240118_11228456.htm|access-date=17 January 2024}}</ref> 2024 జూలై 18న, అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ 47వ అధ్యక్షుడిగా నామినేషన్ను అంగీకరించడానికి ముందు 2024 రిపబ్లికన్ నేషనల్ కన్వెన్షన్ చివరి రోజున ఆమె యుఎస్ జాతీయ గీతాన్ని ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|title=Video Mary Millben sings the national anthem at RNC|url=https://abcnews.go.com/Politics/video/mary-millben-sings-national-anthem-rnc-112081635|access-date=2024-07-19|website=ABC News|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/renowned-singer-mary-millben-to-perform-us-national-anthem-at-trumps-gop-nomination-ceremony/articleshow/111741304.cms|title=Renowned singer Mary Millben to perform US national anthem at Trump's GOP nomination ceremony|date=2024-07-15|work=The Times of India|access-date=2024-07-19|issn=0971-8257}}</ref> 2024 ఆగష్టు 31న, ఆమె తన కొత్త సింగిల్ "ఆన్ టు విక్టరీ" ను విడుదల చేసింది <ref>{{Cite web|date=29 August 2024|title=Mary Millben ft. Lee Greenwood "On to Victory" Official Video - March For Kids|url=https://www.youtube.com/watch?v=98N-tsL1Yz8|access-date=29 August 2024|website=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 August 2024|title=MARY MILLBEN DEBUTS NEW SINGLE "ON TO VICTORY" FEATURING LEE GREENWOOD AHEAD OF INAUGURAL MARCH FOR KIDS TAKING PLACE AUGUST 31ST IN WASHINGTON, D.C.|url=https://www.vegas24seven.com/mary-millben-debuts-new-single-on-to-victory-featuring-lee-greenwood-ahead-of-inaugural-march-for-kids-taking-place-august-31st-in-washington-d-c/|access-date=26 August 2024}}</ref> 2025 జనవరి 20న, యునైటెడ్ స్టేట్స్ 47వ అధ్యక్షుడు డోనాల్డ్ ట్రంప్, ప్రథమ మహిళ [[మెలానియా ట్రంప్]] నిర్వహించిన 60వ అధ్యక్ష ప్రారంభోత్సవం అధికారిక లిబర్టీ బాల్ కోసం మేరీ మిల్బెన్ ప్రదర్శన ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Mary Millben to Sing at Trump's Inauguration: A Celebration of America's Faith and Family Revival!|url=http://theamericanbeat.com/articles/mary-millben-to-sing-at-trumps-inauguration-a-celebration-of-americas-faith-and-family-revival|access-date=17 January 2024}}</ref> భారతదేశంలో జరుగుతున్న [[2026 ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ నిరసనలు|నిరసనలకు]] అమెరికా బిలియనీర్‌ జార్జ్‌ సోరోస్‌ నిధులు సమకూరుస్తున్నాడని ఆమె అక్టోబరు 2026లో ఆరోపించింది. [[కాక్‌రోచ్ జనతా పార్టీ|కాక్రోచ్‌ జనతా పార్టీ]] (సీజేపీ) వ్యవస్థాపకుడు [[అభిజీత్ దీప్కే|అభిజీత్‌ దీప్కే]], [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ మాజీ అధ్యక్షుడు [[రాహుల్ గాంధీ]]<nowiki/>లపై విమర్శలు గుప్పించిన ఆమె యువత శాంతియుతంగా నిరసనలు చేపట్టాలని పిలుపు ఇచ్చింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/international/mary-millben-alleges-us-funding-cjp-calls-counter-movement-2931838|title=సీజేపీపై అమెరికన్‌ సింగర్‌ సంచలన ఆరోపణలు|work=Sakshi|access-date=2026-10-16|language=te}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1982 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]] [[వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల వ్యక్తులు]] iqua904ihoat7tegavtjnsy1ib2iv2g 0 513512 4991642 4983945 2026-10-30T09:14:44Z స్వరలాసిక 13980 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991642 wikitext text/x-wiki {{సినిమా|name=అచానక్|image=AchanakFilmPoster.jpg|caption=సినిమా పోస్టర్|director=[[గుల్జార్]]|producer=రాజ్ ఎన్. సిప్పీ<br />రోము ఎన్. సిప్పీ|writer=[[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]]<br />గుల్జార్|starring=[[వినోద్ ఖన్నా]]<br />[[లిల్లీ చక్రవర్తి]]<br />[[అస్రానీ]]|music=వసంత్ దేశాత్|cinematography=కె. వైకుంఠ్|editing=వామన్ బి. భోస్లే<br />గురుదత్ షిరాలి|studio=|distributor=|year=1973|runtime=|country=భారతదేశం|language=హిందీ|budget=}} '''అచానక్''' (అనువాదం. హఠాత్తుగా ) అనేది 1973లో [[గుల్జార్]] దర్శకత్వం వహించిన భారతీయ హిందీ భాషా చిత్రం. దీనిని [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] రచించగా [[వినోద్ ఖన్నా]] నటించాడు. ఈ చిత్రానికి గాను గుల్జార్ ఉత్తమ దర్శకుడిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ నామినేషన్‌ను అందుకున్నాడు. గుల్జార్ ఒక పేరు మోసిన గీత రచయిత అయినప్పటికీ, ఈ చిత్రంలో పాటలు లేవు.<ref name="Desai">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gGAyEpXtK3UC&q=gulzar+achanak+no+songs|title=The Desai trio and the movie industry of India|last=Gavankar|first=Nilu N.|publisher=AuthorHouse|year=2011|isbn=978-1-4634-1941-7|location=Bloomington, IN|pages=236}}</ref> [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్|కె. ఎ. అబ్బాస్]] ఉత్తమ కథకు ఫిలింఫేర్ నామినేషన్‌ను సంపాదించాడు.<ref>{{Cite web|title=1st Filmfare Awards 1953<!-- Bot generated title -->|url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|archive-date=12 June 2009|access-date=25 July 2010}}</ref> సంచలనాత్మక 1958 హత్య కేసు కె. ఎం. నానావతి వర్సెస్ మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం నుండి ఈ సినిమా ప్రేరణ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=19 December 2002|title=Inspired by Nanavati|url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/proj_tabloid/inspired1.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018155408/http://www.hindustantimes.com/news/specials/proj_tabloid/inspired1.shtml|archive-date=18 October 2012|access-date=18 July 2022|publisher=[[Hindustan Times]]}}</ref> 1963లో వచ్చిన ''యే రాస్తే హై ప్యార్ కే'' చిత్రం కూడా ఇదే కేసు ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite web|last=Parsai|first=Gargi|date=12 August 2010|title=Yeh Rastey Hain Pyar Ke (1963)|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Yeh-Rastey-Hain-Pyar-Ke-1963/article16129233.ece|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20211222153430/https://www.thehindu.com/features/cinema/Yeh-Rastey-Hain-Pyar-Ke-1963/article16129233.ece|archive-date=22 December 2021|via=www.thehindu.com}}</ref> [[అక్షయ్ కుమార్]] నటించిన 2016 చిత్రం [[రుస్తుం (హిందీ సినిమా)|రుస్తుం]] కూడా ఇదే కేసు ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{Cite web|date=21 January 2023|title=Gulzar's Achanak is what Akshay Kumar's Rustom would have been if it didn't take the easy way out|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-achanak-what-akshay-kumar-rustom-would-have-been-if-not-easy-way-out-8394042/|access-date=19 అక్టోబరు 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020141821/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-achanak-what-akshay-kumar-rustom-would-have-been-if-not-easy-way-out-8394042/|archive-date=20 అక్టోబరు 2026|url-status=live}}</ref> ఈ చిత్రంలో నేపథ్య సంగీతాన్ని వసంత్ దేశాయ్ అందించాడు. == కథ == మేజర్ రంజిత్ ఖన్నా, అతని భార్య పుష్ప ఒకరినొకరు ప్రేమించుకుంటారు. అతని కమాండింగ్ ఆఫీసర్ లెఫ్టినెంట్ కల్నల్ బక్షి అతని మామ. రంజిత్ తన స్నేహితుడితో తన భార్య సంబంధం గురించి తెలుసుకునే వరకు తన వైవాహిక జీవితంలో సంతోషంగా ఉంటాడు. అతను వారిద్దరినీ చంపి పోలీసులకు లొంగిపోతాడు. అప్పుడు, అతను తన భార్య తన మంగళసూత్రాన్ని నదిలో వదిలి వెళ్ళాలనే కోరికను తీర్చాలనుకుంటున్నందున, [[గంగా నది]] వెళ్లడానికి పోలీసుల నుండి తప్పించుకుంటాడు. అయితే, అతను తప్పించుకునే ప్రయత్నంలో, పోలీసు కాల్పులలో గాయపడతాడు. ఆ తరువాత అతను ఆసుపత్రిలో చేరతాడు, అక్కడ అతను వైద్యులతో, నర్సులతో భావోద్వేగానికి లోనవుతాడు. చివరకు అతనికి మరణశిక్ష విధించబడినప్పుడు, వారు కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటారు. == తారాగణం == {| class="wikitable" !పాత్ర. !నటుడు |- |మేజర్ రంజిత్ ఖన్నా |[[వినోద్ ఖన్నా]] |- |డాక్టర్ చౌదరి |[[ఓం శివపురి]] |- |పుష్ప ఖన్నా |[[లిల్లీ చక్రవర్తి]] |- |నర్స్ రాధా |[[ఫరీదా జలాల్]] |- |డాక్టర్ కైలాష్ |[[అస్రానీ]] |- |కల్నల్ బక్షి |ఇఫ్తేఖర్ |- |మిస్టర్ గుప్తా, పోలీసు సూపరింటెండెంట్ |కమల్ దీప్ |} == నిర్మాణం == మొత్తం చిత్ర నిర్మాణం 28 రోజుల్లో పూర్తయింది.<ref name="In28Days">Chatterjee, Saibal: "Echoes & Eloquences: The Life and Cinema of Gulzar", page 95. Rupa & Co, 2007. {{ISBN|978-81-291-1235-4}}</ref> అచానక్ అనేది ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్ కథ, ది తర్టీన్త్ విక్టిమ్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది, ఇది ఇంప్రింట్ అనే పత్రికలో ప్రచురించబడింది.<ref name="OrigStory">Chatterjee, Saibal: "Echoes & Eloquences: The Life and Cinema of Gulzar", page 93. Rupa & Co, 2007. {{ISBN|978-81-291-1235-4}}</ref> 1973లో ఎన్. సి. సిప్పీ కుమారులు రోము సిప్పీ, రాజ్ సిప్పీలు [[హృషికేష్ ముఖర్జీ|హృషికేశ్ ముఖర్జీ]]<nowiki/>తో కలిసి 'ఆచనాక్' చిత్రాన్ని నిర్మించారు, దీనికి దర్శకత్వం వహించడానికి వారు గుల్జార్‌ను సంప్రదించారు. ఈ చిత్రానికి సంగీతం సమకూర్చడానికి [[మరాఠీలు|మరాఠీ]] నేపథ్య సంగీత స్వరకర్త అయిన వసంతరావు దేశాయ్‌ని గుల్జార్ సంప్రదించాడు. ఈ చిత్రంలో పాటలు లేవు.<ref name="Desai" /> == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb title|id=0215466|title=Achanak}} [[వర్గం:1973 హిందీ సినిమాలు]] [[వర్గం:1973 సినిమాలు]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] qhga9q423dzqrk7zej5kq80lkadel41 0 513516 4991641 4984101 2026-10-30T09:14:02Z స్వరలాసిక 13980 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991641 wikitext text/x-wiki {{సినిమా|name=బాబీ|image=Bobby film poster.jpg|caption=సినిమా పోస్టర్|director=[[రాజ్ కపూర్]]|producer=రాజ్ కపూర్|writer=[[జైనేంద్ర జైన్]] (సంభాషణలు)|screenplay=[[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]]<br />వి.పి. సాథే|story=ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్|starring=[[రిషి కపూర్]]<br />[[డింపుల్ కపాడియా]]<br />ప్రేమ్‌ నాథ్<br />[[ప్రాణ్]]<br />[[అరుణా ఇరానీ]]<br />[[ప్రేమ్ చోప్రా]]|music= [[లక్ష్మీకాంత్-ప్యారేలాల్]]|cinematography=[[రాధు కర్మాకర్]]|editing=రాజ్ కపూర్|studio=ఆర్.కె. ఫిల్మ్స్|distributor=ఆర్.కె. ఫిల్మ్స్|year= 1973|released={{Film date|1973|09|28|df=yes}}|runtime=169 ని.|country=భారతదేశం|language=హిందీ|budget=<!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.-->|gross={{Estimation}} ₹31 crore<ref name="hindustantimes">{{cite news |title=On Independence Day, here are the most successful Indian movies of every decade since 1947 |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/on-independence-day-here-are-the-most-successful-indian-movies-of-every-decade-since-1947/story-EIf9tdhbWfO38hftOSwQIM.html |work=[[Hindustan Times]] |date=15 August 2018 |access-date=14 December 2018 |archive-date=8 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508110633/https://www.hindustantimes.com/bollywood/on-independence-day-here-are-the-most-successful-indian-movies-of-every-decade-since-1947/story-EIf9tdhbWfO38hftOSwQIM.html |url-status=live }}</ref>}} '''''బాబీ''''' 1973లో వచ్చిన భారతీయ హిందీ భాషా సంగీత శృంగార చిత్రం. దీనిని [[రాజ్ కపూర్]] నిర్మించి, దర్శకత్వం వహించాడు. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] కథను అందించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zX4GY37rG8kC&pg=PA53|title=One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography|last=Banerjee|first=Shampa|last2=Srivastava|first2=Anil|date=1988|publisher=Taylor & on Francis|isbn=978-0-8240-9483-6|page=53|language=en|access-date=2 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901092035/https://books.google.com/books?id=zX4GY37rG8kC&pg=PA53|archive-date=1 September 2023}}</ref> ఈ చిత్రంలో రాజ్ కపూర్ కుమారుడు [[రిషి కపూర్]] తన తొలిసారి హీరో పాత్రలో నటించాడు. [[డింపుల్ కపాడియా]] ఈ చిత్రం ద్వారా పరిచయం చేయబడింది.<ref>{{Cite web|date=5 June 2020|title=Fashion Friday: Crop tops to two-piece bikini, 16-year-old Dimple Kapadia was a style icon in Bobby|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/fashion/story/fashion-friday-crop-tops-to-two-piece-bikini-16-year-old-dimple-kapadia-was-a-style-icon-in-bobby-1685872-2020-06-05|access-date=2026-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20261019070232/https://www.indiatoday.in/lifestyle/fashion/story/fashion-friday-crop-tops-to-two-piece-bikini-16-year-old-dimple-kapadia-was-a-style-icon-in-bobby-1685872-2020-06-05|archive-date=2026-10-19|url-status=live}}</ref> ఈ చిత్రం 1973లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన భారతీయ చిత్రంగా, 1970లలో భారతీయ బాక్సాఫీస్ వద్ద అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన రెండవ చిత్రంగా, అన్ని కాలాలలో అత్యధిక వసూళ్లు పొందిన టాప్ 20 భారతీయ చిత్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="boi73">{{Cite web|title=Box Office 1973|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=179&catName=MTk3Mw==/1973.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721044326/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=179&catName=MTk3Mw%3D%3D%2F1973.htm|archive-date=21 July 2011|access-date=2011-06-01|publisher=Boxofficeindia.com}}</ref><ref name="boi70s">{{Cite web|title=Top Earners 1970–1979|url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=124&catName=MTk3MC0xOTc5|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014062240/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=124&catName=MTk3MC0xOTc5|archive-date=14 October 2013|access-date=2011-06-01|publisher=Boxofficeindia.com}}</ref><ref name="gold3">[http://boxofficeindia.co.in/top-50-film-of-last-50-years/ Top 50 Film of Last 50 Years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104181418/http://boxofficeindia.co.in/top-50-film-of-last-50-years/#|date=4 November 2011}}, ''[[Box Office India]]'', 3 November 2011</ref> ఇది [[సోవియట్ యూనియన్]]<nowiki/>లో కూడా ఒక విజయవంతమై 62.6 మిలియన్ల మంది ప్రేక్షకులను ఆకర్షించింది.<ref name="soviet-foreign">{{Cite web|last=Sergey Kudryavtsev|author-link=Sergey Kudryavtsev (film critic)|title=Зарубежные фильмы в советском кинопрокате|url=http://kinanet.livejournal.com/13882.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621072441/https://kinanet.livejournal.com/13882.html|archive-date=21 June 2019|access-date=11 June 2017}}</ref><ref name="soviet-domestic">{{Cite web|last=Sergey Kudryavtsev|author-link=Sergey Kudryavtsev (film critic)|title=Отечественные фильмы в советском кинопрокате|url=http://kinanet.livejournal.com/14172.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190322203049/https://kinanet.livejournal.com/14172.html|archive-date=22 March 2019|access-date=11 June 2017}}</ref> ఈ చిత్రం ధనికులు, పేదల మధ్య ఘర్షణ నేపథ్యంలో టీనేజ్ రొమాన్స్ శైలిని పరిచయం చేసింది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో అనేక చిత్రాలు ఈ కథాంశం నుండి ప్రేరణ పొందాయి. ఇండియా టైమ్స్ మూవీస్ ''బాబీ'' 'తప్పక చూడవలసిన టాప్ 30 బాలీవుడ్ చిత్రాలలో' ఒకటిగా పేర్కొంది.<ref>{{Cite news|url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-11.cms|title=25 Must See Bollywood Movies|last=Kanwar, Rachna|date=3 October 2005|access-date=2010-11-08|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015033800/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837%2Ccurpg-11.cms|archive-date=15 October 2007|publisher=Indiatimes movies}}</ref> ఈ చిత్రం 1980లో [[పార్సీ భాష|పర్షియన్]]<nowiki/>భాషలో ''పర్వాజ్ దార్ గఫాస్'' గా పునర్నిర్మించబడింది. == కథ == ఈ కథ వివిధ తరగతులకు, మతాలకు చెందిన ఇద్దరు [[ముంబై|బొంబాయి]] టీనేజర్ల మధ్య ప్రేమ గురించి. రాజా 'రాజ్' నాథ్ ధనవంతుడైన హిందూ వ్యాపారవేత్త రామ్ నాథ్ కుమారుడు. బాబీ బ్రగాంజా పేద గోవా క్రిస్టియన్ మత్స్యకారుడు జాక్ బ్రగాంజా కుమార్తె. రాజ్ తన బోర్డింగ్ పాఠశాల నుండి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతని తల్లిదండ్రులు అతని పుట్టినరోజును జరుపుకోవడానికి ఒక పార్టీ ఇస్తారు. రాజ్ మాజీ పనిమనిషి బ్రగాంజా తన మనవరాలు బాబీతో కలిసి అతనికి బహుమతి ఇవ్వడానికి వస్తుంది. కానీ రాజ్ తల్లి సుష్మాసనాథ్ బ్రగాంజాను విస్మరిస్తుంది. అవమానంతో ఆమె బాబీతో పార్టీ నుండి హడావిడిగా వెళ్ళిపోతుంది. మరుసటి రోజు రాజ్ తన బహుమతులను తెరిచి, బ్రగాంజా బహుమతిని కనుగొంటాడు. ఆమెను వ్యక్తిగతంగా కలవాలని నిర్ణయించుకుంటాడు. రాజ్ ఆమె ఇంటికి చేరుకుని తలుపు తట్టగా బాబీ తలుపు తెరుస్తుంది. అతనికి మొదటి చూపులోనే ప్రేమ పుడుతుంది. ఆ సందర్శన సమయంలో, అతను తన పుస్తకాన్ని బాబీ పుస్తకంతో మిళితం చేస్తాడు. అతను పుస్తకాలను మార్పిడి చేసుకోవడానికి లైబ్రరీకి వెళ్లి ఆమెను కలుస్తాడు, అక్కడ నుండి వారి స్నేహం ప్రారంభమవుతుంది. రాజ్, బాబీ సినిమా చూడటానికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకుంటారు కానీ అది హౌస్‌ఫుల్ అని తెలుసుకుంటారు. అప్పుడు రాజ్‌కు పార్టీకి వెళ్లాలని ఆలోచన వస్తుంది. పార్టీలో, రాజ్ సుష్మ డ్యాన్స్ భాగస్వామి నిమాతో ప్రైవేటుగా మాట్లాడటం బాబీ గమనిస్తుంది. అతను నిమాతో ప్రేమలో ఉన్నాడని భావిస్తుంది. బాబీ రాజ్‌తో తన సంబంధాన్ని తెంచుకుని కాశ్మీర్‌కు వెళ్ళిపోతుంది. అయితే, రాజ్ కాశ్మీర్‌కు వచ్చి అపార్థాన్ని తొలగిస్తాడు, దాంతో బాబీ అతనితో తన సంబంధాన్ని మళ్లీ కొనసాగించడానికి అంగీకరిస్తుంది. రాజ్ యొక్క స్నేహపూర్వక స్వభావం కారణంగా జాక్ దంపతులు వారిద్దరి సంబంధానికి ఎంతో మద్దతు ఇచ్చినప్పటికీ, ఒక పేద జాలరి కూతురితో తన కొడుకు ప్రేమలో పడటం రామ్‌కు ఏమాత్రం ఇష్టం లేదని రాజ్‌కు తెలుస్తుంది. రాజ్ పట్టుబట్టడంతో, రాజ్-బాబీల సంబంధం గురించి మాట్లాడటానికి రామ్ జాక్‌ను తన ఇంటికి ఆహ్వానిస్తాడు. కానీ రామ్ జాక్‌ను అవమానించి, డబ్బు కోసమే బాబీ అందచందాలను ఎరగా వేసి రాజ్‌ను వలలో వేసుకున్నాడని ఆరోపించడంతో వారి మధ్య వివాదం మొదలవుతుంది; అంతేకాకుండా బాబీ ఇకపై రాజ్‌ను కలవకుండా ఉండటానికి జాక్‌కు డబ్బును లంచంగా కూడా ఇవ్వజూపుతాడు. ఈ నిందతో తీవ్రంగా నొచ్చుకున్న జాక్, రామ్‌ను తిరిగి అవమానించి, కోపంతో బాబీని తీసుకుని అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోతాడు, అలాగే రాజ్‌ను మళ్లీ ఎప్పుడూ కలవకూడదని ఆమెను హెచ్చరిస్తాడు. బాబీ రాజ్‌కు దూరంగా ఉండేలా చూడటానికి, జాక్ ఆమెను భార్యతో గోవాలో నివసించడానికి పంపిస్తాడు. బాబీని దూరం చేసినందుకు రాజ్ రామ్‌పై ఆగ్రహం వ్యక్తం చేస్తాడు; అంతేకాకుండా రాజ్‌ను సంప్రదించకుండానే, సంపన్నుడైన మిస్టర్ శర్మతో వ్యాపార సంబంధాలు ఏర్పరచుకోవడం కోసం ఆయన మానసిక వైకల్యం కలిగిన ధనిక కుమార్తె అల్కా 'నిక్కీ' శర్మతో రాజ్‌కు వివాహం చేయాలని రామ్ నిర్ణయించుకున్నాడని తెలిసి అతని కోపం మరింత ఎక్కువవుతుంది. రాజ్‌ పరిస్థితిని అర్థం చేసుకున్న నిమా ఇచ్చిన సలహా మేరకు, రాజ్ తన తండ్రితో అన్ని సంబంధాలను తెంచుకుని, బాబీతో కలవడానికి గోవాకు కారులో బయలుదేరతాడు. బాబీ కూడా అతనితో కలిసి పారిపోతుంది. రాజ్‌ను కనిపెట్టిన వారికి ₹25,000 బహుమతి ఇస్తానని రామ్ ప్రకటన ఇస్తాడు. స్థానిక వార్తాపత్రికలో ఆ బహుమతి ప్రకటన చూసి, రాజ్‌, బాబీలను గుర్తించిన ప్రేమ్ చోప్రా అనే దురాశపరుడైన స్థానిక గూండా, ఆ డబ్బు కోసం తన మనుషులతో కలిసి వారిద్దరినీ కిడ్నాప్ చేస్తాడు. ఆ యువ జంట తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, ప్రేమ్ బాబీని తన మనుషులతో పట్టుకుని, రాజ్‌ను కొట్టడం ప్రారంభిస్తాడు. ఆ సమయంలో జాక్ అక్కడికి చేరుకుని ప్రేమ్‌పై దాడి చేసి వారిని రక్షించే ప్రయత్నం చేయగా, ప్రతికారంగా జాక్‌ను కొట్టమని ప్రేమ్ తన గూండాలను ఆదేశిస్తాడు. అయితే, అక్కడికి చేరుకున్న రామ్, పోలీసులు దీనిని చూసి, తీవ్ర ఆగ్రహంతో ప్రేమ్‌ను, అతని గూండాలను చితకబాది అరెస్టు చేస్తారు. ఈలోగా రాజ్‌, బాబీ అక్కడి నుండి తప్పించుకుంటారు. తమ తండ్రులు ఇకపై తమ సంబంధంలో జోక్యం చేసుకోకూడదని నిర్ణయించుకున్న రాజ్- బాబీ, జలపాతంలోకి దూకి ఆత్మహత్యకు యత్నిస్తారు. కానీ, భయాందోళనకు గురైన రామ్, జాక్‌లు వెంటనే నీటిలోకి దూకి, ఆ యువతీయువకులిద్దరినీ మునిగిపోకుండా కాపాడతారు. తమ వివాదం కారణంగా ఆ యువజంట దాదాపు ప్రాణాల మీదికే తెచ్చుకున్నారని గ్రహించిన రామ్, జాక్‌లు తీవ్ర పశ్చాత్తాపంతో రాజీపడతారు. రాజ్-బాబీల ప్రేమను ఆశీర్వదించి, ఇకపై ఎప్పుడూ వారి బంధంలో జోక్యం చేసుకోబోమని మాటిస్తూ ఆ శత్రుత్వాన్ని ముగిస్తారు. అలా సంబంధాలు చక్కబడటంతో, ఆ యువజంట, వారి తండ్రులు సంతోషంగా తమ కుటుంబాల వద్దకు తిరిగి బయలుదేరతారు. == తారాగణం == {{Cast listing| * [[రిషి కపూర్]] - రాజా రాజ్‌ నాథ్ * [[డింపుల్ కపాడియా]] - బాబీ బ్రగాంజా * ప్రేమ్ నాథ్ - జాక్ బ్రగాంజా * [[ప్రాణ్]] - రామ్ నాథ్ * [[ప్రేమ్ చోప్రా]] - ప్రేమ్‌ చోప్రా * [[సోనియా సాహ్ని]] - సుష్మా నాథ్ * [[దుర్గా ఖోటే]] - మిసెస్ బ్రగాంజా * [[అరుణా ఇరానీ]] - నీమా * [[ఫరీదా జలాల్]] - అల్కా నిక్కీ శర్మ * పించూ కపూర్ - మిస్టర్ శర్మ * జగదీష్ రాజ్ - పోలీస్ ఇన్‌స్పెక్టర్ * రాజరాణి - మిసెస్ శర్మ * శశికిరణ్ - శ్యాం, రాజ్ స్నేహితుడు * పిలూ జె. వాడియా - మిసెస్ పెస్తోంజీ }} == నిర్మాణం == రాజ్ కపూర్ ఈ చిత్రంతో తన రెండో కుమారుడు రిషి కపూర్‌ను హీరోగా పరిచయం చేశాడు. అలాగే ఈ యువ ప్రేమకథలో అతని సరసన నటించడానికి ఒక కొత్త కథానాయిక కావాలని భావించాడు. బాబీ బ్రగాంజా పాత్ర కోసం డింపుల్ కపాడియా, నీతూ సింగ్‌లను ఆడిషన్ చేయగా, చివరకు డింపుల్ ఎంపికయ్యింది. 2012లో ఇచ్చిన ఒక ఇంటర్వ్యూలో రిషి కపూర్ ఇలా పేర్కొన్నాడు, "నన్ను నటుడిగా పరిచయం చేయడం కోసమే ఈ సినిమా తీశారనేది ఒక అపోహ మాత్రమే. నిజానికి 'మేరా నామ్ జోకర్' సినిమా వల్ల వచ్చిన అప్పులు తీర్చడానికే ఈ సినిమా తీశారు. నాన్న ఒక ప్రేమకథను తీయాలనుకున్నారు, కానీ రాజేష్ ఖన్నా లాంటి సూపర్ స్టార్‌ను ఆ సినిమాలో తీసుకునేంత డబ్బు ఆయన వద్ద లేదు."<ref name="dnaindia.com">{{Cite web|date=15 September 2012|title=Proud of Ranbir's choice of roles: Rishi Kapoor – Latest News & Updates at Daily News & Analysis|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_proud-of-ranbir-s-choice-of-roles-rishi-kapoor_1741229|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026122909/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_proud-of-ranbir-s-choice-of-roles-rishi-kapoor_1741229|archive-date=26 October 2012|access-date=14 June 2017|website=DNA India}}</ref> === చిత్రీకరణ === కొన్ని సన్నివేశాలను [[గుల్మార్గ్]]<nowiki/>లో చిత్రీకరించారు. ఒక సన్నివేశాన్ని గుల్మార్గ్‌లోని ఒక గుడిసెలో చిత్రీకరించారు, ఇది 'బాబీ హట్' గా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web|title=Shah Rukh Khan ek kamre mein band in Kashmir|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/shah-rukh-khan-ek-kamre-mein-band-in-kashmir-262823|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404062106/http://movies.ndtv.com/bollywood/shah-rukh-khan-ek-kamre-mein-band-in-kashmir-262823|archive-date=4 April 2014|access-date=28 February 2014}}</ref> ఈ చిత్రం చివరలో కొన్ని సన్నివేశాలను పూణే-సోలాపూర్ హైవేపై లోనీ కల్భోర్ సమీపంలో చిత్రీకరించారు, అక్కడ రాజ్ కపూర్‌కు ఒక పొలం ఉంది. == సంగీతం == ఈ చిత్రానికి [[లక్ష్మీకాంత్-ప్యారేలాల్]] ద్వయం సంగీతం అందించారు. [[ఆనంద్ బక్షి]], రాజ్కవి ఇందర్జీత్ సింగ్ తులసి, విఠల్భాయ్ పటేల్ పాటలకు సాహిత్యం అందించారు. శైలేంద్ర సింగ్ రిషి కపూర్ కోసం గాత్రాలు అందించాడు. {| class="wikitable" !పాట. !గాయకుడు (s) !సాహిత్యం. !గమనికలు |- |మై షాయర్ తో నహీఁ |శైలేంద్ర సింగ్ |ఆనంద్ బక్షి |రిషి కపూర్ పై చిత్రీకరించబడింది. ఈ పాటను 2004లో వచ్చిన ''హమ్ తుమ్'' చిత్రంలో తిరిగి ఉపయోగించారు. |- |అంఖియోన్ కో రహ్నే దే |[[లతా మంగేష్కర్]] |ఆనంద్ బక్షి |[[రేష్మా]] రాసిన "అంఖియాన్ ను రెహెన్ దే" పాట ఆధారంగా   |- |బేషక్ మందిర్ మస్జీద్ |నరేంద్ర చంచల్ |రాజ్కవి ఇందర్జీత్ సింగ్ తులసి | |- |హమ్ తుమ్ ఏక్ కమరే మే బంద్ హో |[[లతా మంగేష్కర్]], శైలేంద్ర సింగ్ |ఆనంద్ బక్షి |మహారాష్ట్రలోని [[పూణే]] తూర్పున 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న లోనీ కల్భోర్ గ్రామంలో ములా-ముథా నది ఒడ్డున ఉన్న MIT వరల్డ్ పీస్ యూనివర్శిటీ (MIT WPU) లోపల ఇప్పుడు రాజ్ కపూర్ స్మారక చిహ్నంగా ఉన్న రాజ్‌బాగ్‌లోని కపూర్ కుటుంబ బంగ్లాలో చిత్రీకరించారు.<ref name="cameo12">[https://www.hindustantimes.com/pune-news/with-rk-studios-up-for-sale-in-mumbai-here-is-how-pune-still-hangs-on-to-raj-kapoor-s-memories/story-gBe0GlN81RyUGmIgQ59AlJ.html With RK Studios up for sale in Mumbai, here is how Pune still hangs on to Raj Kapoor’s memories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200712094701/https://www.hindustantimes.com/pune-news/with-rk-studios-up-for-sale-in-mumbai-here-is-how-pune-still-hangs-on-to-raj-kapoor-s-memories/story-gBe0GlN81RyUGmIgQ59AlJ.html|date=12 July 2020}}, Hindustan Times, Sep 02, 2018.</ref><ref name="cameo13">[http://www.mitsft.in/Raj_Kapoor_Memorial Raj Kapoor Memorial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200705112012/http://www.mitsft.in/Raj_Kapoor_Memorial|date=5 July 2020}}, mitsft.in.</ref><ref name="cameo14">[http://www.mitsft.in/Raj_Kapoor_Memorial Raj Kapoor Memorial brief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200705112012/http://www.mitsft.in/Raj_Kapoor_Memorial|date=5 July 2020}}, mitsft.in.</ref>&nbsp; |- |జూట్ బోలే కవ్వా కాటే |[[లతా మంగేష్కర్]], శైలేంద్ర సింగ్ |విఠ్ఠలభాయ్ పటేల్ |గ్రామీణ నృత్య నేపధ్యంలో రిషి కపూర్, డింపుల్ కపాడియాలపై చిత్రీకరించబడింది |- |ముఝే కుచ్ కహ్నా హై |[[లతా మంగేష్కర్]], శైలేంద్ర సింగ్ |ఆనంద్ బక్షి | |- |ఏ ఏ ఏ ఏ ఫాన్సా |[[లతా మంగేష్కర్]] |ఆనంద్ బక్షి |[[అరుణా ఇరానీ]]<nowiki/>పై చిత్రీకరించబడింది |- |నా మంగున్ సోనా చాందీ |[[మన్నా డే]], శైలేంద్ర సింగ్ & కోరస్ |విఠ్ఠలభాయ్ పటేల్ | |} == బాక్సాఫీస్ == భారతదేశంలో ''బాబీ'' 1973లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా నిలిచింది. ఇది 11 కోట్ల రూపాయలు వసూలు చేసింది.<ref name="boi73" /> ఇది 1970లలో ''[[షోలే]]'' (1975) తరువాత భారతీయ బాక్సాఫీస్ వద్ద అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన రెండవ చిత్రంగా నిలిచింది.<ref name="boi70s" /> ద్రవ్యోల్బణం కోసం సర్దుబాటు చేయబడిన ఈ చిత్రం 2011 విలువలో {{Indian Rupee}} 398 కోట్లు వసూలు చేసింది. ఇది 2016 విలువలో ₹ 895 కోట్లకు మిలియన్లకు సమానం.<ref name="gold70s">[http://boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-70s/ Worth Their Weight In Gold! (70's)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171022033244/http://boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-70s/#|date=22 October 2017}}, ''[[Box Office India]]'', 3 November 2011</ref> 2011 నాటికి, ఇది భారతదేశంలో అన్ని కాలాలలో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన టాప్ 20 చిత్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.<ref name="gold3" /> విదేశాలలో, ''బాబీ'' 1975లో [[సోవియట్ యూనియన్]]<nowiki/>లో విడుదలైనప్పుడు, దేశంలో రాజ్ కపూర్ ప్రజాదరణ కారణంగా చాలా విజయవంతమైంది. ''బాబీ'' సోవియట్ బాక్సాఫీస్ వద్ద 62.6 మిలియన్ల ప్రేక్షకులను ఆకర్షించింది. ఇది 1975 లో సోవియట్ బాక్సాఫిస్ చార్టులలో రెండవ అత్యధికంగా అమ్ముడైన చిత్రంగా, 1970 లలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన భారతీయ చిత్రంగా, దశాబ్దంలో రెండవ అతిపెద్ద విదేశీ చిత్రంగా, దశాబ్దంలో ఆరవ అతిపెద్ద బాక్సాఫీస్ హిట్‌గా, అన్ని కాలాలలో రెండవ అత్యధిక వీక్షణలు పొందిన భారతీయ చిత్రం (రాజ్ కపూర్ యొక్క ''ఆవారా'' తర్వాత)గా, అన్ని కాలాలలోనూ ఆరవ అతిపెద్ద విదేశీ హిట్‌గా, అన్ని కాలాలలో టాప్ 20 అతిపెద్ద బాక్సాఫీసు విజయాలలో ఒకటిగా అనేక రికార్డులను సృష్టించింది.<ref name="soviet-foreign" /><ref name="soviet-domestic" /> అదేవిధంగా, ఈ చిత్రం [[ఇండోనేషియా]], [[మలేషియా]], [[సింగపూరు|సింగపూర్]] వంటి ఆగ్నేయాసియా దేశాలలో చాలా విజయవంతమైంది. మలేషియాలో విడుదలైన తొలి చిత్రంగా స్థానిక భాషలో [[డబ్బింగ్ సినిమా|డబ్బింగ్]], ఉపశీర్షికలు లేనప్పటికీ, ఈ దేశాలలో భారతీయులు కానివారి ప్రేక్షకులలో ఇది ప్రాచుర్యం పొందింది. ఆ సమయంలో [[ద బిగ్ బాస్|ది ''బిగ్ బాస్'']] (1972) వంటి [[బ్రూస్ లీ]] చిత్రాలతో పాటు మలేషియాలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన విదేశీ చిత్రాలలో ఇది ఒకటి .<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=k3HTdu1HuWQC&pg=PA147|title=Malaysian Cinema, Asian Film: Border Crossings and National Cultures|last=Heide|first=William Van der|date=2002|publisher=[[Amsterdam University Press]]|isbn=978-90-5356-580-3|page=147|access-date=15 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901092031/https://books.google.com/books?id=k3HTdu1HuWQC&pg=PA147|archive-date=1 September 2023}}</ref> చైనాలో ఈ చిత్రం 1990లో విడుదలైంది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=K4FDAAAAYAAJ|title=Data India|date=1990|publisher=[[Press Institute of India]]|page=111|chapter=Films popular in China|quote=A spokesman of China Film Export and Import Corporation said in Bombay that films such as Sholay, Bobby, Qayamat-se-Qayamai Tak, Hero Hiralal, Shahenshah, Jalwa, Nacha Mayuri, Naseeb, Dance Dance, Disco Dancer and Naam, are being exhibited all over China.|access-date=15 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702182552/https://books.google.com/books?id=K4FDAAAAYAAJ|archive-date=2 July 2023}}</ref> == విమర్శలు == చిత్రం విడుదలైన సమయంలో [[ఇలస్ట్రేటెడ్ వీక్లీ ఆఫ్ ఇండియా|'ది ఇల్లస్ట్రేటెడ్ వీక్లీ ఆఫ్ ఇండియా]]' పత్రిక ఇలా రాసింది: కొత్త శైలిలో తెరకెక్కించినప్పటికీ, కథ ఫార్ములా మాత్రం ఎప్పటిలాగే పాతదే. కొన్నిగిమ్మిక్కులు ఉన్నప్పటికీ, ఈ చిత్రానికి లభించిన వాణిజ్యపరమైన ఆదరణకు ఇద్దరు కొత్త ముఖాలైన ఆహ్లాదకరమైన యువతీయువకులే కారణమని ఆ సమీక్ష పేర్కొంది; అలాగే సహజసిద్ధమైన సులువుతో, సరికొత్త ఉత్సాహంతో నటించినందుకు ప్రధాన జంట నటనను ప్రశంసించింది. ఉద్వేగభరితమైన, చంచల స్వభావం కలిగిన బ్రగాంజా పాత్రలో ప్రేమ్‌నాథ్ అద్భుతమైన నటనకు ప్రశంసలు అందుకోగా, ప్రాణ్ మాత్రం ఎప్పటిలాగే ఒకే తరహా మూస పాత్రలో కనిపించాడని విమర్శించింది..<ref>{{Cite news|title=Film Review – Bobby|date=1973|work=The Illustrated Weekly of India|publisher=The Times Group|page=41}}</ref> == అవార్డులు == '''[[21వ ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డులు|21వ ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డులు]]<nowiki>:</nowiki><ref>{{Cite web|title=1st Filmfare Awards 1953|url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|archive-date=12 June 2009|access-date=2011-06-01|publisher=Deep750.googlepages.com}}</ref>''' ; గెలుపు * ఉత్తమ నటుడు-[[రిషి కపూర్]] * ఉత్తమ నటి [[డింపుల్ కపాడియా]] ([[జయ బచ్చన్|జయ భాదురి]], అభిమాన్) * ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు నరేంద్ర చంచల్ (బేషక్ మందిర్ మసీదు) * ఉత్తమ కళా దర్శకత్వం-ఎ. రంగరాజ్ * ఉత్తమ సౌండ్ డిజైన్-అల్లావుద్దీన్ ఖాన్ ఖురేషి ; నామినేషన్ * ఉత్తమ చిత్రం-[[రాజ్ కపూర్]] * ఉత్తమ దర్శకుడు-[[రాజ్ కపూర్]] * ఉత్తమ సహాయ నటుడు-ప్రేమ్ నాథ్ * ఉత్తమ సహాయ నటి-అరుణ ఇరానీ[[అరుణా ఇరానీ]] * ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు-[[లక్ష్మీకాంత్-ప్యారేలాల్|లక్ష్మీకాంత్ ప్యారేలాల్]] * ఉత్తమ గీత రచయిత-[[ఆనంద్ బక్షి]] (హమ్ తుమ్ ఏక్ కామ్రే మే బ్యాండ్ హో) * ఉత్తమ గీత రచయిత-[[ఆనంద్ బక్షి]] (మెయిన్ శాయర్ తో నహీ) * ఉత్తమ గీత రచయిత-విఠల్ భాయ్ పటేల్ (జూట్ బోలే కవ కేట్) * ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడుః శైలేంద్ర సింగ్ (మెయిన్ శాయర్ తో నహీ) '''1974 BFJA అవార్డ్స్''' * ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు (హిందీ విభాగం) -శైలేంద్ర సింగ్ (మెయిన్ శాయర్ తో నహీ) * ఉత్తమ ఆడియోగ్రాఫర్ (హిందీ విభాగం) -అలావుద్దీన్ ఖాన్ ఖురేషి <ref>{{Cite web|title=69th & 70th Annual Hero Honda BFJA Awards 2007|url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080422070342/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|archive-date=22 April 2008}}</ref> == వివాదాలు == 2017లో వచ్చిన తన ఆత్మకథ ''ఖుల్లం ఖుల్లా: రిషి కపూర్ అన్‌సెన్సార్డ్'' లో, ఉత్తమ నటుడు అవార్డును గెలుచుకోవడానికి తాను ₹30,000 (2026 నాటికి ₹9,80,000 లేదా 10,000 అమెరికన్ డాలర్లకు సమానం) చెల్లించినట్లు రిషి కపూర్ వెల్లడించాడు. ఆ కాలంలో ఫిల్మ్‌ఫేర్ మాత్రమే ఏకైక ప్రతిష్టాత్మక అవార్డు కావడంతో అందరూ అదే అని భావించినప్పటికీ, పుస్తకంలో తాను ఫిల్మ్‌ఫేర్ లేదా ఇతర పేర్లను ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించలేదని ఆయన ఒక ఇంటర్వ్యూలో స్పష్టం చేశాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/rishi-kapoor-reveals-bought-award-bobby-khullam-khulla-955884-2017-01-19|title=Uncensored: Rishi Kapoor reveals *exactly* why he bought an award for Bobby|date=19 January 2017|work=[[India Today]]|access-date=15 December 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222255/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/rishi-kapoor-reveals-bought-award-bobby-khullam-khulla-955884-2017-01-19|archive-date=15 December 2018}}</ref> == గమనికలు == {{Reflist|group=n}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb title|title=Bobby}} * {{Rotten Tomatoes|1128675_bobby}} [[వర్గం:1973 హిందీ సినిమాలు]] [[వర్గం:CS1 maint: deprecated archival service]] [[వర్గం:Webarchive template wayback links]] [[వర్గం:1973 సినిమాలు]] [[వర్గం:సమీక్షించని అనువాదాలున్న పేజీలు]] a30hxkbz9j9cc595v5m6mxkhcyu7n74 0 513540 4991556 4984311 2026-10-30T04:36:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991556 wikitext text/x-wiki {{short description|భారతీయ సంగీత దర్శకుడు, గీత రచయిత అలాగే నేపథ్య గాయకుడు}} {{Use Indian English|date=జూలై 2026}} {{Use dmy dates|date=జూలై 2026}} {{Infobox person | name = రవీంద్ర జైన్ | image = RavindraJain.jpg | alt = 2015లో వేదికపై మైక్రోఫోన్‌తో ఉన్న హిందీ వ్యక్తి | caption = 2015లో రాజస్థాన్ సినిమా అవార్డులలో జైన్ | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|1944|2|28|df=yes}} | birth_place = [[అలీఘర్]], [[యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్ (1937–1950)|యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్]], [[బ్రిటిష్ భారతదేశం]] | death_date = {{Death date and age|2015|10|9|1944|2|28|df=yes}} | death_place = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]] | spouse = దివ్య జైన్ | children = 1 | other_names = | occupation = {{hlist|సంగీత దర్శకుడు|గీత రచయిత|నేపథ్య గాయకుడు}} | years_active = 1972–2015 | known_for = | notable_works = | signature = }} '''రవీంద్ర జైన్''' (28 ఫిబ్రవరి 1944 – 9 అక్టోబర్ 2015)<ref name=Pandya>{{cite news |last=Pandya |first=Haresh |url=https://www.nytimes.com/2015/10/11/arts/music/ravindra-jain-bollywood-film-composer-dies-at-71.html |title=Ravindra Jain, Bollywood Film Composer, Dies at 71 |work=[[The New York Times]] |date=10 October 2015 |access-date=26 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=Bollywood's veteran music composer Ravindra Jain dies at 71 |url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/bollywood-s-veteran-music-composer-ravindra-jain-dies-at-71-115100901161_1.html |access-date=26 March 2019 |work=Business Standard |date=9 October 2015}}</ref> ప్రముఖ భారతీయ సంగీత దర్శకుడు, గీత రచయిత అలాగే [[నేపథ్య గాయకుడు]]. ఆయన 1970ల ప్రారంభంలో తన వృత్తిని ప్రారంభించి, అంధత్వంతో పోరాడుతున్నప్పటికీ పలు హిట్ సినిమాలకు సంగీతం అందించారు. ఆయన ముఖ్యమైన రచనలలో 'చోర్ మచాయే షోర్' (1974), 'గీత్ గాతా చల్' (1975), 'చిత్చోర్' (1976), 'అంకియోన్ కే రోఖోన్ సే' (1978), 'నదియా కే పార్' (1982), 'రామ్ తేరి గంగా మైలి' (1985) అలాగే '[[వివాహ్]]' (2006) ఉన్నాయి. ఆయన [[రామానంద్ సాగర్]] యొక్క ప్రసిద్ధ '[[రామాయణం (1987 టీవీ సిరీస్)|రామాయణం]]' (1987) తో సహా అనేక చిత్రాలు, టెలివిజన్ ధారావాహికలకు సంగీతం సమకూర్చారు.<ref name=":0" /><ref name="Ravindra Jain Songs">{{Cite web|url=https://www.youtubevideoepisode.com/ravindra-jain-songs/|title=Ravindra Jain Songs|website=Youtube Video Episode|language=en|access-date=27 April 2020|archive-date=25 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725131711/https://www.youtubevideoepisode.com/ravindra-jain-songs/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=पुण्यतिथि रवींद्र जैन: जिनके बिना रामायण शुरू नहीं होती थी |url=https://hindi.firstpost.com/special/ravindra-jain-composer-of-ramayan-chitchor-ram-teri-ganga-unknown-facts-trivia-59080.html |access-date=19 July 2019 |work=Firstpost Hindi |date=9 October 2017 |archive-date=19 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719153604/https://hindi.firstpost.com/special/ravindra-jain-composer-of-ramayan-chitchor-ram-teri-ganga-unknown-facts-trivia-59080.html |url-status=dead }}</ref> కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను భారతదేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలలో నాలుగవదైన [[పద్మశ్రీ]] అవార్డును 2015లో అందుకున్నారు. == ప్రారంభ జీవితం , విద్య == రవీంద్ర జైన్ 28 ఫిబ్రవరి 1944న అలీఘర్‌లో పండిట్ ఇంద్రమణి జైన్, కిరణ్ జైన్ దంపతులకు ఏడుగురు సోదరులు, ఒక సోదరితో కూడిన కుటుంబంలో అంధుడిగా జన్మించారు.<ref name=Pandya/><ref>{{cite news |title=Jukebox: The Best of Ravindra Jain on His Birth Anniversary |url=https://www.thequint.com/entertainment/music/ravindra-jain-birth-anniversary-jukebox |access-date=8 June 2023 |work=Quint |date=28 February 2020|language=en}}</ref> ఆయన జైన్ కుటుంబానికి చెందినవారు. ఆయన తండ్రి సంస్కృత పండితులు, తల్లి గృహిణి.<ref name=":0">{{Cite news|last=Pandya|first=Haresh|date=13 October 2015|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/ravindra-jain-musician-news-295572|title=Ravindra Jain Profile|work=Outlook India|access-date=17 April 2021}}</ref> ఆయన ప్రతిభను గుర్తించిన తండ్రి సంగీతంలో లాంఛనప్రాయ విద్య కోసం జి.ఎల్. జైన్, జనార్దన్ శర్మ, నాథురామ్ వంటి ప్రముఖుల వద్దకు పంపారు.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.tentaran.com/ravindra-jain-musician-wonders-music/|title=Ravindra Jain {{!}} Famous Indian Musician - Tentaran|last=Tentaran|date=24 May 2017|website=Tentaran - there's more to life|language=en-US|access-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108114051/https://www.tentaran.com/ravindra-jain-musician-wonders-music/|archive-date=8 నవంబరు 2019|url-status=dead}}</ref> చిన్నతనంలోనే ఆయన దేవాలయాలలో భజనలు పాడుతూ ఉండేవారు.<ref name=":2">{{cite news |last1=Vats |first1=Rohit |title=Ravindra Jain: The man who introduced Yesudas to us |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/ravindra-jain-the-man-who-introduced-yesudas-to-us/story-aR6HzA7Pd2RVTdhpokn6oN.html/ |access-date=8 June 2023 |work=Hindustan Times |date=9 October 2015 |language=en}}</ref> == కెరీర్ == ఆయన సంగీతం అందించిన సినిమాలో 'సౌదాగర్', 'చోర్ మచాయే షోర్', 'చిత్చోర్', 'గీత్ గాతా చల్', 'ఫకీరా', 'అంకియోన్ కే రోఖోన్ సే', 'దుల్హన్ వహి జో పియా మన్ భాయే', 'పహేలీ', 'దో జసూస్', 'పతి పత్నీ ఔర్ వో', 'ఇన్సాఫ్ కా తరాజు', 'నదియా కే పార్', 'రామ్ తేరి గంగా మైలి' అలాగే 'హెన్నా' ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ఆయన తన పాటల కోసం [[యేసుదాస్]] అలాగే [[హేమలత (గాయని)|హేమలత]]లను విస్తృతంగా ఉపయోగించారు.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> ఆయన బెంగాలీ, మలయాళంతో సహా వివిధ భారతీయ భాషలలో అనేక భక్తి ఆల్బమ్‌లను కూర్చారు. ఆయన అనేక టెలివిజన్ ధారావాహికలకు సంగీతం అందించారు. [[రామానంద్ సాగర్]] యొక్క '[[రామాయణం (1987 టీవీ సిరీస్)|రామాయణం]]' కోసం ఆయన అందించిన సంగీతం అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="0" /><ref name="Ravindra Jain Songs"/> టీవీలో ఆయన అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన రచనలలో 'శ్రీ కృష్ణ', 'అలిఫ్ లైలా', 'జై గంగా మైయా', 'జై మహాలక్ష్మి', 'శ్రీ బ్రహ్మ విష్ణు మహేష్', 'సాయిబాబా', 'జై మా దుర్గ', 'జై హనుమాన్', సంకట్ మోచన్ హనుమాన్ అలాగే 'మహా కావ్య మహాభారత్' ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> == వ్యక్తిగత జీవితం == జైన్ దివ్య జైన్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు, వారికి ఆయుష్మాన్ అనే కుమారుడు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|url=http://filmbandhuup.gov.in/post/ravindra-jain|title=Film Bandhu|website=filmbandhuup.gov.in|access-date=7 October 2019|archive-date=7 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007172214/http://filmbandhuup.gov.in/post/ravindra-jain|url-status=dead}}</ref> బహుళ అవయవ వైఫల్యం కారణంగా ఆయన 9 అక్టోబర్ 2015న ముంబైలో కన్నుమూశారు.<ref name=":0" /><ref name=Pandya/> == డిస్కోగ్రఫీ == === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" ! సంవత్సరం !! సినిమా !! గమనికలు |- |1972 |కాంచ్ ఔర్ హీరా | |- |rowspan="2"|1973 || 'సౌదాగర్' || |- | 'హాతీ కే దాంత్' || |- | 1974 || 'చోర్ మచాయే షోర్' || |- |rowspan="2"|1975 || 'గీత్ గాతా చల్' || |- | 'దో జసూస్' || |- |rowspan="6"|1976 || 'చిత్చోర్' || |- | 'ఫకీరా' || |- | 'చాది జవానీ బుధే ను' || పంజాబీ సినిమా |- | 'దీవాంగీ' || |- | 'తపస్య' || |- | 'జిద్ (1976 సినిమా)|జిద్' || |- | rowspan="7" |1977 || 'సుజాత' || మలయాళ సినిమా |- | 'దుల్హన్ వహి జో పియా మన్ భాయే' || |- | 'పహేలీ' || |- | 'డాకు ఔర్ మహాత్మా' || |- | 'రామ్ భరోసే' || |- | 'కొత్వాల్ సాబ్' || |- |మహా బద్మాష్ | |- |rowspan="3"|1978 || 'అంకియోన్ కే రోఖోన్ సే' || |- | 'మేరా రక్షక్' || |- | 'పతి పత్నీ ఔర్ వో' || |- | rowspan="7" |1979 || 'ఆతిష్' || |- |గోపాల్ కృష్ణ (1979 సినిమా) | |- | 'హర్ హర్ గంగే' || |- | 'ఆఖ్రీ కసమ్' || |- | 'ఘర్ కీ లాజ్' || |- | 'రాధా ఔర్ సీతా' || |- | 'సునయన' || |- |rowspan="2"|1980 || 'ఖ్వాబ్' || |- | 'ఇన్సాఫ్ కా తరాజు' || |- | 1981 || 'కహానీ ఏక్ చోర్ కీ' బ్రజ్ భూమి | |- |rowspan="2"|1982 || 'నదియా కే పార్' || |- | 'అయాష్' || |- | 1984 || 'అబోధ్' హరిశ్చంద్ర శైబ్య మిస్టర్ ఎక్స్ |బెంగాలీ |- | 1985 || 'రామ్ తేరి గంగా మైలి' || |- |rowspan="2"|1987 || 'ప్రతిఘాత్' || |- | 'మార్తే దమ్ తక్' || |- | 1988 || 'పాప్ కో జలా కర్ రాఖ్ కర్ దూంగా' || |- |rowspan="2"|1990 || 'కార్నామా' || |- | 'సుఖమ్ సుఖకరం' || మలయాళం |- |rowspan="3"|1991 || '[[బ్రహ్మర్షి విశ్వామిత్ర]]' || తెలుగు |- | 'యే ఆగ్ కబ్ బుఝేగీ' || |- | 'హెన్నా' || |- | 1993 || 'మేరీ ఆన్' || |- | 1994 || 'బేటా హో తో ఐసా' || |- | 2006 || '[[వివాహ్]]' || సాహిత్యం కూడా |- | 2008 || 'ఏక్ వివాహ్... ఐసా భీ' || |- | 2011 || 'జానా పెహచానా' || |- | 2014 || 'కహిన్ హై మేరా ప్యార్' || |- |} === టెలివిజన్ === * '[[రామాయణం (1987 టీవీ సిరీస్)|రామాయణం]]' (1987) * 'శ్రీ కృష్ణ' (1993) * 'అలిఫ్ లైలా' (1993) * 'జై వీర్ హనుమాన్' (1995) * 'జై హనుమాన్' (1997) * 'సాయిబాబా' (2005) * 'సంకట్ మోచన్ హనుమాన్' (2012) * 'జై గంగా మైయా' * 'జై మహాలక్ష్మి' * 'శ్రీ బ్రహ్మ విష్ణు మహేష్' * 'జై మా దుర్గ' * 'మహా కావ్య మహాభారత్' * 'రామాయణం' (2008) == అవార్డులు == కళలకు ఆయన చేసిన కృషికి గాను భారతదేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారాలలో నాలుగవదైన [[పద్మశ్రీ]] అవార్డును 2015లో అందుకున్నారు.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Jains-steal-the-show-with-7-Padmas/articleshow/46856659.cms|title=Jains steal the show with 7 Padmas|date=9 April 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=27 March 2019}}</ref> 1985లో 'రామ్ తేరి గంగా మైలి' చిత్రంలోని ఆయన పనికి గాను ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు అవార్డును అందుకున్నారు.<ref>{{cite web |title=Filmfare Awards Winners From 1953 to 2020 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners/ |website=filmfare.com |access-date=14 January 2021 |language=en}}</ref> భారతీయ సంగీతానికి ఆయన చేసిన కృషికి రవీంద్ర జైన్ అనేక ఇతర అవార్డులను కూడా గెలుచుకున్నారు.<ref name=":1" /> == వారసత్వం == ఆయన అంత్యక్రియలకు [[హేమా మాలిని]], [[రంజీత్|రంజిత్]] అలాగే [[సూరజ్ బర్జాత్యా]] వంటి ప్రముఖులు హాజరయ్యారు.<ref>{{Cite news|last=IANS|date=11 October 2015|url=https://movies.ndtv.com/bollywood/hema-malini-vishal-bhardwaj-bid-final-farewell-to-ravindra-jain-1230733|title=Hema Malini, Vishal Bhardwaj Bid Final Farewell to Ravindra Jain|work=NDTV|language=en|access-date=8 November 2019}}</ref> ప్రధాన మంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|మోదీ]] మాట్లాడుతూ: "ఆయన తన బహుముఖ సంగీతం అలాగే పోరాట స్ఫూర్తికి గుర్తుండిపోతారు" అని అన్నారు.<ref name=":0" /> == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లంకెలు == * {{IMDb name|0415838}} {{Commons category}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Jain, Ravindra}} [[వర్గం:1944 జననాలు]] [[వర్గం:2015 మరణాలు]] [[వర్గం: నేపథ్య గాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ రచయితలు]] [[వర్గం:భారతీయ అంధ గాయకులు]] js1sncegl2m4nsza2cfi1rbeynqe5q4 0 513548 4991582 4986398 2026-10-30T05:50:03Z Kalasagary 107518 4991582 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి | image = AnchaRadhakrishnamurthy1.jpg | birth_date = [[1925]] | birth_place = [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బోడపాడు]] | death_date = [[2001]] | known = శిల్పి, చిత్రకారుడు | spouse = | father = వీరయ్య | mother = సీతమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి''' (జ. 1925) ప్రముఖ తెలుగు శిల్పి, [[చిత్రకారుడు]], సినిమా ఆర్ట్ డైరెక్టర్. ఆయన చెక్కిన ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాలకు, ముఖ్యంగా అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] తదితరుల విగ్రహాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఒకవైపు అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడిగా ఎదుగుతూనే, మరోవైపు యంత్రాల తయారీపై ఆసక్తితో ఏరోసైకిల్ రూపకల్పన చేసి, చివరికి వ్యవసాయదారుడిగా స్థిరపడిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన. == జననం, తొలి జీవితం == 1925<ref>{{Cite book|title=జననం|last=తెనాలి శిల్పకళ|first=తెనాలి శిల్పకళ|publisher=వజ్రాల రామలింగాచారి|year=2001|location=తెనాలి|pages=14,15 and 16}}</ref>లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తెనాలి]] సమీపంలోని బోడపాడులో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జన్మించారు. ఆయన వీరయ్య, సీతమ్మల ఏకైక కుమారుడు. పదిహేనేళ్ల వయసులో, ఆయన చదువుకునే పాఠశాల అతనిలోని అసాధారణ ప్రతిభను గుర్తించి [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[యేసుక్రీస్తు]] విగ్రహాలను చెక్కమని కోరింది. అయితే తన కుమారుడు పొలాల్లో పనిచేయాలని తండ్రి కోరుకున్నారు. తండ్రి కోరికను కాదని, కళపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన ఇంట్లో నుంచి పారిపోయి [[మాచర్ల]] చేరుకున్నారు. అక్కడ తన మొదటి గురువైన ప్రముఖ చిత్రకారుడు, రచయిత [[అడవి బాపిరాజు]] వద్ద శిక్షణ పొందారు. ఆయన వద్ద ప్రత్యేకంగా [[చిత్రలేఖనం]] నేర్చుకున్నారు. == విద్యాభ్యాసం, వృత్తి జీవితం == 1946లో [[మద్రాసు]] (ప్రస్తుత [[చెన్నై]]) వెళ్లి, [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] లో చేరారు. తనకున్న అపారమైన ప్రతిభతో ఐదేళ్ల కోర్సును ముందుగానే పూర్తి చేసి, 1952లో ఫస్ట్ క్లాస్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. ఆ తర్వాత [[మద్రాసు]] సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి, ప్రతిష్ఠాత్మక వాహినీ స్టూడియోలో అప్రెంటిస్‌గా, ఆ తర్వాత సారథి స్టూడియోలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. విద్యార్థి దశలో ఉండగానే, ఆయన ఎ.ఆర్. దావూద్ వద్ద సితార్ వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆయనకు జీవితకాల అభిరుచిగా మారింది; పగలు మట్టిని, కంచును తీర్చిదిద్దిన ఆ చేతులే ప్రతి రాత్రి పది గంటల ప్రాంతంలో శాస్త్రీయ రాగాలను పలికించేవి. == శిల్పకళా ప్రస్థానం == కళాకారుడిగా ఆయన ఖ్యాతి పెరగడంతో 1956లో అప్పటి మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పి.వి. రాజమన్నార్ చేతుల మీదుగా ఆయన కళాఖండాలతో ఒక సోలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఉన్నత విద్య కోసం [[ఇటలీ]]<nowiki/>లో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. కానీ అదే సమయంలో తన పెద్ద కుమార్తె మశూచితో మరణించడంతో, దుఃఖంలో ఉన్న తన కుటుంబానికి అండగా ఉండటం కోసం ఆ ప్రయాణాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన దృష్టిని పూర్తిగా పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాల వైపు మళ్లించారు. 1958లో ప్రముఖ నటుడు [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] (ఏఎన్ఆర్) ముఖచిత్ర విగ్రహాన్ని, 1960-61లో [[చీరాల]]<nowiki/>లో ప్రతిష్టించడం కోసం ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] విగ్రహాన్ని అద్భుతంగా రూపొందించారు. == సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విగ్రహ రూపకల్పన == 1960ల ప్రారంభం నాటికి, ఆంధ్రాలోని అతికొద్దిమంది ప్రముఖ శిల్పులలో ఆయన ఒకరిగా ఎదిగారు. 1962లో, ఆయన శిష్యుడు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రొఫెసర్ అయిన కె. సచ్చిదానంద మూర్తి చొరవతో అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] విగ్రహాన్ని చెక్కే అవకాశం లభించింది. రాధాకృష్ణన్‌ను ప్రత్యక్షంగా చూస్తూ విగ్రహాన్ని చెక్కేందుకు సచ్చిదానంద మూర్తి అనుమతి సాధించారు. దీనికోసం రాధాకృష్ణమూర్తి ఒంటరిగా రైలులో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] వెళ్లి [[రాష్ట్రపతి భవన్]]‌లో ఒక్కొక్కటి ముప్పై నిమిషాల పాటు మూడు సిట్టింగ్‌లలో మట్టి నమూనాను పూర్తి చేశారు. ఆ నమూనాను రాధాకృష్ణన్ వెంటనే ఆమోదించారు. ఆయన ఆ మట్టి నమూనాను చెన్నైకి తీసుకువచ్చి, 'లాస్ట్-వాక్స్ పద్ధతి' (lost-wax process) ని ఉపయోగించి కంచుతో పోతపోశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నప్పుడు ఆయన స్వయంగా ప్రేక్షకుల మధ్య గర్వంగా నిలబడ్డారు. == నార్ల వెంకటేశ్వరరావుతో అనుబంధం == 1962లో, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రోత్సాహంతో, రాధాకృష్ణమూర్తి [[హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>కు మకాం మార్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లో జరిగిన నార్ల యాభైవ పుట్టినరోజు వేడుకల్లో వారిద్దరూ కలుసుకున్నారు, అప్పటినుండి నార్ల ఈ కళాకారుడిని తన స్వంత తమ్ముడిలా చూసుకున్నారు. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని ఉస్మాన్ సాగర్ సరస్సుకు ఎదురుగా ఉన్న గండిపేటలో, స్థానికంగా "చెక్క ఇల్లు" అని పిలువబడే ఒక ఫామ్‌హౌస్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తన స్టూడియోను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆయన దినచర్య చాలా కఠినంగా ఉండేది: ఉదయం 6:30 గంటలకు నిద్రలేచి యోగా చేయడం, ఆ తర్వాత రోజుకు ఇరవై కప్పుల టీ, ముప్పై సిగరెట్ల సహకారంతో ఏకధాటిగా శిల్పాలు చెక్కేవారు. నార్ల పట్ల ఉన్న అపారమైన కృతజ్ఞతతో, ఆయన ఐదారు నెలల పాటు సూక్ష్మమైన సిట్టింగ్‌ల ద్వారా నార్ల వెంకటేశ్వరరావు విగ్రహాన్ని చెక్కారు. నార్ల అండదండలతో ఆయనకు అనేక అవకాశాలు వెల్లువెత్తాయి. 1964లో మద్రాసులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత, డాక్టర్ గురురాజు హోమియోపతిక్ కళాశాల, [[గుడివాడ]] కోసం ఒక విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. అలాగే 1967లో వచ్చిన 'ప్రాణమిత్రులు' సినిమా క్లైమాక్స్ కోసం దర్శకుడు [[పి. పుల్లయ్య]] ప్రత్యేకంగా కోరగా మరో ఏఎన్ఆర్ విగ్రహాన్ని చెక్కారు. == చివరి రోజులు, ఆవిష్కరణలు == ఆయన జీవితపు ద్వితీయార్థంలో కళతో పాటు యంత్రాలపై ఆసక్తి పెరిగింది. తదనంతరం తిరిగి వ్యవసాయం వైపు మళ్లడం కనిపిస్తుంది. 1978 నుండి 1985 వరకు [[బెంగళూరు]]లో ఆయన ఒక మెకానికల్ వర్క్‌షాప్‌ను నడిపారు. తన ఆరోగ్యం క్షీణించే వరకు గాలిలో ఎగిరే సైకిల్ అయిన "ఏరోసైకిల్" నమూనాను అవిశ్రాంతంగా రూపొందించారు. 1980ల చివరి నాటికి, ఈ ప్రసిద్ధ కళాకారుడు వ్యవసాయం చేయడం కోసం తిరిగి తన సొంతూరైన బోడపాడుకు చేరుకున్నారు. అక్కడ, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు అతన్ని కలిసి అతని అంకితభావం గల శిష్యుడిగా మారారు. 1996 నాటి 'వార్త' దినపత్రిక తన కథనంలో "అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడు... అయినా రైతుగానే మిగిలిపోయాడు" అని ఆయన జీవనశైలిని ప్రశంసించింది. కళ, సంగీతం, ఆవిష్కరణలు, వ్యవసాయంలో తన గురువు సాధించిన విభిన్నమైన వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ 2000వ సంవత్సరంలో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో ఒక సన్మాన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన శిష్యుడు కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు "గేయ సుమాంజలి" అనే నివాళిని సమర్పించారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జీవిత ప్రయాణం అలా ఒక సార్థకమైన ముగింపును చేరుకుంది. ==మరణం== రాధాకృష్ణమూర్తి [[2016|2001]] <ref>{{Cite web|title=https://www.arkrishna.com/#timeline|url=https://www.arkrishna.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215119/https://arkrishna.com/#timeline|archive-date=15 మే 2025|access-date=19 అక్టోబరు 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>మార్చి 29 న అనారోగ్యంతో తన 86 వ యేట [[బోడపాడు]]లో కన్నుమూసాడు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * వివిధ పత్రికలలో వచ్చిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి బయోగ్రఫీ, వార్తా కథనాలు. == ఇతర లింకులు == * https://www.arkrishna.com/#timeline {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ శిల్పులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] 9qsvgl2hcm4umn62a8pb9qbt7pywa3c 4991587 4991582 2026-10-30T05:52:53Z Kalasagary 107518 4991587 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి | image = AnchaRadhakrishnamurthy1.jpg | imagesize = 250px | caption = అక్కినేని రూప శిల్పంతో శిల్పి రాధాకృష్ణమూర్తి | birth_date = [[1925]] | birth_place = [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బోడపాడు]] | death_date = [[2001]] | known = శిల్పి, చిత్రకారుడు | spouse = | father = వీరయ్య | mother = సీతమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి''' (జ. 1925) ప్రముఖ తెలుగు శిల్పి, [[చిత్రకారుడు]], సినిమా ఆర్ట్ డైరెక్టర్. ఆయన చెక్కిన ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాలకు, ముఖ్యంగా అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] తదితరుల విగ్రహాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఒకవైపు అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడిగా ఎదుగుతూనే, మరోవైపు యంత్రాల తయారీపై ఆసక్తితో ఏరోసైకిల్ రూపకల్పన చేసి, చివరికి వ్యవసాయదారుడిగా స్థిరపడిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన. == జననం, తొలి జీవితం == 1925<ref>{{Cite book|title=జననం|last=తెనాలి శిల్పకళ|first=తెనాలి శిల్పకళ|publisher=వజ్రాల రామలింగాచారి|year=2001|location=తెనాలి|pages=14,15 and 16}}</ref>లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తెనాలి]] సమీపంలోని బోడపాడులో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జన్మించారు. ఆయన వీరయ్య, సీతమ్మల ఏకైక కుమారుడు. పదిహేనేళ్ల వయసులో, ఆయన చదువుకునే పాఠశాల అతనిలోని అసాధారణ ప్రతిభను గుర్తించి [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[యేసుక్రీస్తు]] విగ్రహాలను చెక్కమని కోరింది. అయితే తన కుమారుడు పొలాల్లో పనిచేయాలని తండ్రి కోరుకున్నారు. తండ్రి కోరికను కాదని, కళపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన ఇంట్లో నుంచి పారిపోయి [[మాచర్ల]] చేరుకున్నారు. అక్కడ తన మొదటి గురువైన ప్రముఖ చిత్రకారుడు, రచయిత [[అడవి బాపిరాజు]] వద్ద శిక్షణ పొందారు. ఆయన వద్ద ప్రత్యేకంగా [[చిత్రలేఖనం]] నేర్చుకున్నారు. == విద్యాభ్యాసం, వృత్తి జీవితం == 1946లో [[మద్రాసు]] (ప్రస్తుత [[చెన్నై]]) వెళ్లి, [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] లో చేరారు. తనకున్న అపారమైన ప్రతిభతో ఐదేళ్ల కోర్సును ముందుగానే పూర్తి చేసి, 1952లో ఫస్ట్ క్లాస్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. ఆ తర్వాత [[మద్రాసు]] సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి, ప్రతిష్ఠాత్మక వాహినీ స్టూడియోలో అప్రెంటిస్‌గా, ఆ తర్వాత సారథి స్టూడియోలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. విద్యార్థి దశలో ఉండగానే, ఆయన ఎ.ఆర్. దావూద్ వద్ద సితార్ వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆయనకు జీవితకాల అభిరుచిగా మారింది; పగలు మట్టిని, కంచును తీర్చిదిద్దిన ఆ చేతులే ప్రతి రాత్రి పది గంటల ప్రాంతంలో శాస్త్రీయ రాగాలను పలికించేవి. == శిల్పకళా ప్రస్థానం == కళాకారుడిగా ఆయన ఖ్యాతి పెరగడంతో 1956లో అప్పటి మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పి.వి. రాజమన్నార్ చేతుల మీదుగా ఆయన కళాఖండాలతో ఒక సోలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఉన్నత విద్య కోసం [[ఇటలీ]]<nowiki/>లో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. కానీ అదే సమయంలో తన పెద్ద కుమార్తె మశూచితో మరణించడంతో, దుఃఖంలో ఉన్న తన కుటుంబానికి అండగా ఉండటం కోసం ఆ ప్రయాణాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన దృష్టిని పూర్తిగా పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాల వైపు మళ్లించారు. 1958లో ప్రముఖ నటుడు [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] (ఏఎన్ఆర్) ముఖచిత్ర విగ్రహాన్ని, 1960-61లో [[చీరాల]]<nowiki/>లో ప్రతిష్టించడం కోసం ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] విగ్రహాన్ని అద్భుతంగా రూపొందించారు. == సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విగ్రహ రూపకల్పన == 1960ల ప్రారంభం నాటికి, ఆంధ్రాలోని అతికొద్దిమంది ప్రముఖ శిల్పులలో ఆయన ఒకరిగా ఎదిగారు. 1962లో, ఆయన శిష్యుడు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రొఫెసర్ అయిన కె. సచ్చిదానంద మూర్తి చొరవతో అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] విగ్రహాన్ని చెక్కే అవకాశం లభించింది. రాధాకృష్ణన్‌ను ప్రత్యక్షంగా చూస్తూ విగ్రహాన్ని చెక్కేందుకు సచ్చిదానంద మూర్తి అనుమతి సాధించారు. దీనికోసం రాధాకృష్ణమూర్తి ఒంటరిగా రైలులో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] వెళ్లి [[రాష్ట్రపతి భవన్]]‌లో ఒక్కొక్కటి ముప్పై నిమిషాల పాటు మూడు సిట్టింగ్‌లలో మట్టి నమూనాను పూర్తి చేశారు. ఆ నమూనాను రాధాకృష్ణన్ వెంటనే ఆమోదించారు. ఆయన ఆ మట్టి నమూనాను చెన్నైకి తీసుకువచ్చి, 'లాస్ట్-వాక్స్ పద్ధతి' (lost-wax process) ని ఉపయోగించి కంచుతో పోతపోశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నప్పుడు ఆయన స్వయంగా ప్రేక్షకుల మధ్య గర్వంగా నిలబడ్డారు. == నార్ల వెంకటేశ్వరరావుతో అనుబంధం == 1962లో, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రోత్సాహంతో, రాధాకృష్ణమూర్తి [[హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>కు మకాం మార్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లో జరిగిన నార్ల యాభైవ పుట్టినరోజు వేడుకల్లో వారిద్దరూ కలుసుకున్నారు, అప్పటినుండి నార్ల ఈ కళాకారుడిని తన స్వంత తమ్ముడిలా చూసుకున్నారు. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని ఉస్మాన్ సాగర్ సరస్సుకు ఎదురుగా ఉన్న గండిపేటలో, స్థానికంగా "చెక్క ఇల్లు" అని పిలువబడే ఒక ఫామ్‌హౌస్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తన స్టూడియోను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆయన దినచర్య చాలా కఠినంగా ఉండేది: ఉదయం 6:30 గంటలకు నిద్రలేచి యోగా చేయడం, ఆ తర్వాత రోజుకు ఇరవై కప్పుల టీ, ముప్పై సిగరెట్ల సహకారంతో ఏకధాటిగా శిల్పాలు చెక్కేవారు. నార్ల పట్ల ఉన్న అపారమైన కృతజ్ఞతతో, ఆయన ఐదారు నెలల పాటు సూక్ష్మమైన సిట్టింగ్‌ల ద్వారా నార్ల వెంకటేశ్వరరావు విగ్రహాన్ని చెక్కారు. నార్ల అండదండలతో ఆయనకు అనేక అవకాశాలు వెల్లువెత్తాయి. 1964లో మద్రాసులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత, డాక్టర్ గురురాజు హోమియోపతిక్ కళాశాల, [[గుడివాడ]] కోసం ఒక విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. అలాగే 1967లో వచ్చిన 'ప్రాణమిత్రులు' సినిమా క్లైమాక్స్ కోసం దర్శకుడు [[పి. పుల్లయ్య]] ప్రత్యేకంగా కోరగా మరో ఏఎన్ఆర్ విగ్రహాన్ని చెక్కారు. == చివరి రోజులు, ఆవిష్కరణలు == ఆయన జీవితపు ద్వితీయార్థంలో కళతో పాటు యంత్రాలపై ఆసక్తి పెరిగింది. తదనంతరం తిరిగి వ్యవసాయం వైపు మళ్లడం కనిపిస్తుంది. 1978 నుండి 1985 వరకు [[బెంగళూరు]]లో ఆయన ఒక మెకానికల్ వర్క్‌షాప్‌ను నడిపారు. తన ఆరోగ్యం క్షీణించే వరకు గాలిలో ఎగిరే సైకిల్ అయిన "ఏరోసైకిల్" నమూనాను అవిశ్రాంతంగా రూపొందించారు. 1980ల చివరి నాటికి, ఈ ప్రసిద్ధ కళాకారుడు వ్యవసాయం చేయడం కోసం తిరిగి తన సొంతూరైన బోడపాడుకు చేరుకున్నారు. అక్కడ, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు అతన్ని కలిసి అతని అంకితభావం గల శిష్యుడిగా మారారు. 1996 నాటి 'వార్త' దినపత్రిక తన కథనంలో "అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడు... అయినా రైతుగానే మిగిలిపోయాడు" అని ఆయన జీవనశైలిని ప్రశంసించింది. కళ, సంగీతం, ఆవిష్కరణలు, వ్యవసాయంలో తన గురువు సాధించిన విభిన్నమైన వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ 2000వ సంవత్సరంలో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో ఒక సన్మాన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన శిష్యుడు కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు "గేయ సుమాంజలి" అనే నివాళిని సమర్పించారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జీవిత ప్రయాణం అలా ఒక సార్థకమైన ముగింపును చేరుకుంది. ==మరణం== రాధాకృష్ణమూర్తి [[2016|2001]] <ref>{{Cite web|title=https://www.arkrishna.com/#timeline|url=https://www.arkrishna.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215119/https://arkrishna.com/#timeline|archive-date=15 మే 2025|access-date=19 అక్టోబరు 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>మార్చి 29 న అనారోగ్యంతో తన 86 వ యేట [[బోడపాడు]]లో కన్నుమూసాడు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * వివిధ పత్రికలలో వచ్చిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి బయోగ్రఫీ, వార్తా కథనాలు. == ఇతర లింకులు == * https://www.arkrishna.com/#timeline {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ శిల్పులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] hpuk95n8ah567h9yeyup3t9vyh5fxow 4991592 4991587 2026-10-30T05:59:25Z Kalasagary 107518 /* మరణం */ 4991592 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి | image = AnchaRadhakrishnamurthy1.jpg | imagesize = 250px | caption = అక్కినేని రూప శిల్పంతో శిల్పి రాధాకృష్ణమూర్తి | birth_date = [[1925]] | birth_place = [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బోడపాడు]] | death_date = [[2001]] | known = శిల్పి, చిత్రకారుడు | spouse = | father = వీరయ్య | mother = సీతమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి''' (జ. 1925) ప్రముఖ తెలుగు శిల్పి, [[చిత్రకారుడు]], సినిమా ఆర్ట్ డైరెక్టర్. ఆయన చెక్కిన ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాలకు, ముఖ్యంగా అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] తదితరుల విగ్రహాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఒకవైపు అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడిగా ఎదుగుతూనే, మరోవైపు యంత్రాల తయారీపై ఆసక్తితో ఏరోసైకిల్ రూపకల్పన చేసి, చివరికి వ్యవసాయదారుడిగా స్థిరపడిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన. == జననం, తొలి జీవితం == 1925<ref>{{Cite book|title=జననం|last=తెనాలి శిల్పకళ|first=తెనాలి శిల్పకళ|publisher=వజ్రాల రామలింగాచారి|year=2001|location=తెనాలి|pages=14,15 and 16}}</ref>లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తెనాలి]] సమీపంలోని బోడపాడులో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జన్మించారు. ఆయన వీరయ్య, సీతమ్మల ఏకైక కుమారుడు. పదిహేనేళ్ల వయసులో, ఆయన చదువుకునే పాఠశాల అతనిలోని అసాధారణ ప్రతిభను గుర్తించి [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[యేసుక్రీస్తు]] విగ్రహాలను చెక్కమని కోరింది. అయితే తన కుమారుడు పొలాల్లో పనిచేయాలని తండ్రి కోరుకున్నారు. తండ్రి కోరికను కాదని, కళపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన ఇంట్లో నుంచి పారిపోయి [[మాచర్ల]] చేరుకున్నారు. అక్కడ తన మొదటి గురువైన ప్రముఖ చిత్రకారుడు, రచయిత [[అడవి బాపిరాజు]] వద్ద శిక్షణ పొందారు. ఆయన వద్ద ప్రత్యేకంగా [[చిత్రలేఖనం]] నేర్చుకున్నారు. == విద్యాభ్యాసం, వృత్తి జీవితం == 1946లో [[మద్రాసు]] (ప్రస్తుత [[చెన్నై]]) వెళ్లి, [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] లో చేరారు. తనకున్న అపారమైన ప్రతిభతో ఐదేళ్ల కోర్సును ముందుగానే పూర్తి చేసి, 1952లో ఫస్ట్ క్లాస్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. ఆ తర్వాత [[మద్రాసు]] సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి, ప్రతిష్ఠాత్మక వాహినీ స్టూడియోలో అప్రెంటిస్‌గా, ఆ తర్వాత సారథి స్టూడియోలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. విద్యార్థి దశలో ఉండగానే, ఆయన ఎ.ఆర్. దావూద్ వద్ద సితార్ వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆయనకు జీవితకాల అభిరుచిగా మారింది; పగలు మట్టిని, కంచును తీర్చిదిద్దిన ఆ చేతులే ప్రతి రాత్రి పది గంటల ప్రాంతంలో శాస్త్రీయ రాగాలను పలికించేవి. == శిల్పకళా ప్రస్థానం == కళాకారుడిగా ఆయన ఖ్యాతి పెరగడంతో 1956లో అప్పటి మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పి.వి. రాజమన్నార్ చేతుల మీదుగా ఆయన కళాఖండాలతో ఒక సోలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఉన్నత విద్య కోసం [[ఇటలీ]]<nowiki/>లో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. కానీ అదే సమయంలో తన పెద్ద కుమార్తె మశూచితో మరణించడంతో, దుఃఖంలో ఉన్న తన కుటుంబానికి అండగా ఉండటం కోసం ఆ ప్రయాణాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన దృష్టిని పూర్తిగా పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాల వైపు మళ్లించారు. 1958లో ప్రముఖ నటుడు [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] (ఏఎన్ఆర్) ముఖచిత్ర విగ్రహాన్ని, 1960-61లో [[చీరాల]]<nowiki/>లో ప్రతిష్టించడం కోసం ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] విగ్రహాన్ని అద్భుతంగా రూపొందించారు. == సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విగ్రహ రూపకల్పన == 1960ల ప్రారంభం నాటికి, ఆంధ్రాలోని అతికొద్దిమంది ప్రముఖ శిల్పులలో ఆయన ఒకరిగా ఎదిగారు. 1962లో, ఆయన శిష్యుడు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రొఫెసర్ అయిన కె. సచ్చిదానంద మూర్తి చొరవతో అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] విగ్రహాన్ని చెక్కే అవకాశం లభించింది. రాధాకృష్ణన్‌ను ప్రత్యక్షంగా చూస్తూ విగ్రహాన్ని చెక్కేందుకు సచ్చిదానంద మూర్తి అనుమతి సాధించారు. దీనికోసం రాధాకృష్ణమూర్తి ఒంటరిగా రైలులో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] వెళ్లి [[రాష్ట్రపతి భవన్]]‌లో ఒక్కొక్కటి ముప్పై నిమిషాల పాటు మూడు సిట్టింగ్‌లలో మట్టి నమూనాను పూర్తి చేశారు. ఆ నమూనాను రాధాకృష్ణన్ వెంటనే ఆమోదించారు. ఆయన ఆ మట్టి నమూనాను చెన్నైకి తీసుకువచ్చి, 'లాస్ట్-వాక్స్ పద్ధతి' (lost-wax process) ని ఉపయోగించి కంచుతో పోతపోశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నప్పుడు ఆయన స్వయంగా ప్రేక్షకుల మధ్య గర్వంగా నిలబడ్డారు. == నార్ల వెంకటేశ్వరరావుతో అనుబంధం == 1962లో, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రోత్సాహంతో, రాధాకృష్ణమూర్తి [[హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>కు మకాం మార్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లో జరిగిన నార్ల యాభైవ పుట్టినరోజు వేడుకల్లో వారిద్దరూ కలుసుకున్నారు, అప్పటినుండి నార్ల ఈ కళాకారుడిని తన స్వంత తమ్ముడిలా చూసుకున్నారు. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని ఉస్మాన్ సాగర్ సరస్సుకు ఎదురుగా ఉన్న గండిపేటలో, స్థానికంగా "చెక్క ఇల్లు" అని పిలువబడే ఒక ఫామ్‌హౌస్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తన స్టూడియోను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆయన దినచర్య చాలా కఠినంగా ఉండేది: ఉదయం 6:30 గంటలకు నిద్రలేచి యోగా చేయడం, ఆ తర్వాత రోజుకు ఇరవై కప్పుల టీ, ముప్పై సిగరెట్ల సహకారంతో ఏకధాటిగా శిల్పాలు చెక్కేవారు. నార్ల పట్ల ఉన్న అపారమైన కృతజ్ఞతతో, ఆయన ఐదారు నెలల పాటు సూక్ష్మమైన సిట్టింగ్‌ల ద్వారా నార్ల వెంకటేశ్వరరావు విగ్రహాన్ని చెక్కారు. నార్ల అండదండలతో ఆయనకు అనేక అవకాశాలు వెల్లువెత్తాయి. 1964లో మద్రాసులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత, డాక్టర్ గురురాజు హోమియోపతిక్ కళాశాల, [[గుడివాడ]] కోసం ఒక విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. అలాగే 1967లో వచ్చిన 'ప్రాణమిత్రులు' సినిమా క్లైమాక్స్ కోసం దర్శకుడు [[పి. పుల్లయ్య]] ప్రత్యేకంగా కోరగా మరో ఏఎన్ఆర్ విగ్రహాన్ని చెక్కారు. == చివరి రోజులు, ఆవిష్కరణలు == ఆయన జీవితపు ద్వితీయార్థంలో కళతో పాటు యంత్రాలపై ఆసక్తి పెరిగింది. తదనంతరం తిరిగి వ్యవసాయం వైపు మళ్లడం కనిపిస్తుంది. 1978 నుండి 1985 వరకు [[బెంగళూరు]]లో ఆయన ఒక మెకానికల్ వర్క్‌షాప్‌ను నడిపారు. తన ఆరోగ్యం క్షీణించే వరకు గాలిలో ఎగిరే సైకిల్ అయిన "ఏరోసైకిల్" నమూనాను అవిశ్రాంతంగా రూపొందించారు. 1980ల చివరి నాటికి, ఈ ప్రసిద్ధ కళాకారుడు వ్యవసాయం చేయడం కోసం తిరిగి తన సొంతూరైన బోడపాడుకు చేరుకున్నారు. అక్కడ, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు అతన్ని కలిసి అతని అంకితభావం గల శిష్యుడిగా మారారు. 1996 నాటి 'వార్త' దినపత్రిక తన కథనంలో "అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడు... అయినా రైతుగానే మిగిలిపోయాడు" అని ఆయన జీవనశైలిని ప్రశంసించింది. కళ, సంగీతం, ఆవిష్కరణలు, వ్యవసాయంలో తన గురువు సాధించిన విభిన్నమైన వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ 2000వ సంవత్సరంలో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో ఒక సన్మాన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన శిష్యుడు కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు "గేయ సుమాంజలి" అనే నివాళిని సమర్పించారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జీవిత ప్రయాణం అలా ఒక సార్థకమైన ముగింపును చేరుకుంది. ==మరణం== రాధాకృష్ణమూర్తి [[2016|2001]] <ref>{{Cite web|title=https://www.arkrishna.com/#timeline|url=https://www.arkrishna.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215119/https://arkrishna.com/#timeline|archive-date=15 మే 2025|access-date=19 అక్టోబరు 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>మార్చి 29 న అనారోగ్యంతో తన 86 వ యేట [[బోడపాడు]]లో కన్నుమూసాడు. ==గేలరీ== <gallery mode="packed" heights="200"> File:AnchaRadhakrishnamurthy.jpg| అప్పటి ఉపరాష్ట్ర పతి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ లైవ్ లో రూప శిల్పాన్ని రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRadhakrishna2.jpg| నార్ల వెంకటేశ్వరరావు లైవ్ లో రూప శిల్పాన్ని రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * వివిధ పత్రికలలో వచ్చిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి బయోగ్రఫీ, వార్తా కథనాలు. == ఇతర లింకులు == * https://www.arkrishna.com/#timeline {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ శిల్పులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] 2uz0xm5pn88bdm0exbvu8nubtesu7i7 4991595 4991592 2026-10-30T06:02:08Z Kalasagary 107518 /* గేలరీ */ 4991595 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి | image = AnchaRadhakrishnamurthy1.jpg | imagesize = 250px | caption = అక్కినేని రూప శిల్పంతో శిల్పి రాధాకృష్ణమూర్తి | birth_date = [[1925]] | birth_place = [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బోడపాడు]] | death_date = [[2001]] | known = శిల్పి, చిత్రకారుడు | spouse = | father = వీరయ్య | mother = సీతమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి''' (జ. 1925) ప్రముఖ తెలుగు శిల్పి, [[చిత్రకారుడు]], సినిమా ఆర్ట్ డైరెక్టర్. ఆయన చెక్కిన ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాలకు, ముఖ్యంగా అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] తదితరుల విగ్రహాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఒకవైపు అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడిగా ఎదుగుతూనే, మరోవైపు యంత్రాల తయారీపై ఆసక్తితో ఏరోసైకిల్ రూపకల్పన చేసి, చివరికి వ్యవసాయదారుడిగా స్థిరపడిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన. == జననం, తొలి జీవితం == 1925<ref>{{Cite book|title=జననం|last=తెనాలి శిల్పకళ|first=తెనాలి శిల్పకళ|publisher=వజ్రాల రామలింగాచారి|year=2001|location=తెనాలి|pages=14,15 and 16}}</ref>లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తెనాలి]] సమీపంలోని బోడపాడులో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జన్మించారు. ఆయన వీరయ్య, సీతమ్మల ఏకైక కుమారుడు. పదిహేనేళ్ల వయసులో, ఆయన చదువుకునే పాఠశాల అతనిలోని అసాధారణ ప్రతిభను గుర్తించి [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[యేసుక్రీస్తు]] విగ్రహాలను చెక్కమని కోరింది. అయితే తన కుమారుడు పొలాల్లో పనిచేయాలని తండ్రి కోరుకున్నారు. తండ్రి కోరికను కాదని, కళపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన ఇంట్లో నుంచి పారిపోయి [[మాచర్ల]] చేరుకున్నారు. అక్కడ తన మొదటి గురువైన ప్రముఖ చిత్రకారుడు, రచయిత [[అడవి బాపిరాజు]] వద్ద శిక్షణ పొందారు. ఆయన వద్ద ప్రత్యేకంగా [[చిత్రలేఖనం]] నేర్చుకున్నారు. == విద్యాభ్యాసం, వృత్తి జీవితం == 1946లో [[మద్రాసు]] (ప్రస్తుత [[చెన్నై]]) వెళ్లి, [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] లో చేరారు. తనకున్న అపారమైన ప్రతిభతో ఐదేళ్ల కోర్సును ముందుగానే పూర్తి చేసి, 1952లో ఫస్ట్ క్లాస్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. ఆ తర్వాత [[మద్రాసు]] సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి, ప్రతిష్ఠాత్మక వాహినీ స్టూడియోలో అప్రెంటిస్‌గా, ఆ తర్వాత సారథి స్టూడియోలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. విద్యార్థి దశలో ఉండగానే, ఆయన ఎ.ఆర్. దావూద్ వద్ద సితార్ వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆయనకు జీవితకాల అభిరుచిగా మారింది; పగలు మట్టిని, కంచును తీర్చిదిద్దిన ఆ చేతులే ప్రతి రాత్రి పది గంటల ప్రాంతంలో శాస్త్రీయ రాగాలను పలికించేవి. == శిల్పకళా ప్రస్థానం == కళాకారుడిగా ఆయన ఖ్యాతి పెరగడంతో 1956లో అప్పటి మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పి.వి. రాజమన్నార్ చేతుల మీదుగా ఆయన కళాఖండాలతో ఒక సోలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఉన్నత విద్య కోసం [[ఇటలీ]]<nowiki/>లో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. కానీ అదే సమయంలో తన పెద్ద కుమార్తె మశూచితో మరణించడంతో, దుఃఖంలో ఉన్న తన కుటుంబానికి అండగా ఉండటం కోసం ఆ ప్రయాణాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన దృష్టిని పూర్తిగా పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాల వైపు మళ్లించారు. 1958లో ప్రముఖ నటుడు [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] (ఏఎన్ఆర్) ముఖచిత్ర విగ్రహాన్ని, 1960-61లో [[చీరాల]]<nowiki/>లో ప్రతిష్టించడం కోసం ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] విగ్రహాన్ని అద్భుతంగా రూపొందించారు. == సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విగ్రహ రూపకల్పన == 1960ల ప్రారంభం నాటికి, ఆంధ్రాలోని అతికొద్దిమంది ప్రముఖ శిల్పులలో ఆయన ఒకరిగా ఎదిగారు. 1962లో, ఆయన శిష్యుడు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రొఫెసర్ అయిన కె. సచ్చిదానంద మూర్తి చొరవతో అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] విగ్రహాన్ని చెక్కే అవకాశం లభించింది. రాధాకృష్ణన్‌ను ప్రత్యక్షంగా చూస్తూ విగ్రహాన్ని చెక్కేందుకు సచ్చిదానంద మూర్తి అనుమతి సాధించారు. దీనికోసం రాధాకృష్ణమూర్తి ఒంటరిగా రైలులో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] వెళ్లి [[రాష్ట్రపతి భవన్]]‌లో ఒక్కొక్కటి ముప్పై నిమిషాల పాటు మూడు సిట్టింగ్‌లలో మట్టి నమూనాను పూర్తి చేశారు. ఆ నమూనాను రాధాకృష్ణన్ వెంటనే ఆమోదించారు. ఆయన ఆ మట్టి నమూనాను చెన్నైకి తీసుకువచ్చి, 'లాస్ట్-వాక్స్ పద్ధతి' (lost-wax process) ని ఉపయోగించి కంచుతో పోతపోశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నప్పుడు ఆయన స్వయంగా ప్రేక్షకుల మధ్య గర్వంగా నిలబడ్డారు. == నార్ల వెంకటేశ్వరరావుతో అనుబంధం == 1962లో, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రోత్సాహంతో, రాధాకృష్ణమూర్తి [[హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>కు మకాం మార్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లో జరిగిన నార్ల యాభైవ పుట్టినరోజు వేడుకల్లో వారిద్దరూ కలుసుకున్నారు, అప్పటినుండి నార్ల ఈ కళాకారుడిని తన స్వంత తమ్ముడిలా చూసుకున్నారు. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని ఉస్మాన్ సాగర్ సరస్సుకు ఎదురుగా ఉన్న గండిపేటలో, స్థానికంగా "చెక్క ఇల్లు" అని పిలువబడే ఒక ఫామ్‌హౌస్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తన స్టూడియోను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆయన దినచర్య చాలా కఠినంగా ఉండేది: ఉదయం 6:30 గంటలకు నిద్రలేచి యోగా చేయడం, ఆ తర్వాత రోజుకు ఇరవై కప్పుల టీ, ముప్పై సిగరెట్ల సహకారంతో ఏకధాటిగా శిల్పాలు చెక్కేవారు. నార్ల పట్ల ఉన్న అపారమైన కృతజ్ఞతతో, ఆయన ఐదారు నెలల పాటు సూక్ష్మమైన సిట్టింగ్‌ల ద్వారా నార్ల వెంకటేశ్వరరావు విగ్రహాన్ని చెక్కారు. నార్ల అండదండలతో ఆయనకు అనేక అవకాశాలు వెల్లువెత్తాయి. 1964లో మద్రాసులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత, డాక్టర్ గురురాజు హోమియోపతిక్ కళాశాల, [[గుడివాడ]] కోసం ఒక విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. అలాగే 1967లో వచ్చిన 'ప్రాణమిత్రులు' సినిమా క్లైమాక్స్ కోసం దర్శకుడు [[పి. పుల్లయ్య]] ప్రత్యేకంగా కోరగా మరో ఏఎన్ఆర్ విగ్రహాన్ని చెక్కారు. == చివరి రోజులు, ఆవిష్కరణలు == ఆయన జీవితపు ద్వితీయార్థంలో కళతో పాటు యంత్రాలపై ఆసక్తి పెరిగింది. తదనంతరం తిరిగి వ్యవసాయం వైపు మళ్లడం కనిపిస్తుంది. 1978 నుండి 1985 వరకు [[బెంగళూరు]]లో ఆయన ఒక మెకానికల్ వర్క్‌షాప్‌ను నడిపారు. తన ఆరోగ్యం క్షీణించే వరకు గాలిలో ఎగిరే సైకిల్ అయిన "ఏరోసైకిల్" నమూనాను అవిశ్రాంతంగా రూపొందించారు. 1980ల చివరి నాటికి, ఈ ప్రసిద్ధ కళాకారుడు వ్యవసాయం చేయడం కోసం తిరిగి తన సొంతూరైన బోడపాడుకు చేరుకున్నారు. అక్కడ, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు అతన్ని కలిసి అతని అంకితభావం గల శిష్యుడిగా మారారు. 1996 నాటి 'వార్త' దినపత్రిక తన కథనంలో "అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడు... అయినా రైతుగానే మిగిలిపోయాడు" అని ఆయన జీవనశైలిని ప్రశంసించింది. కళ, సంగీతం, ఆవిష్కరణలు, వ్యవసాయంలో తన గురువు సాధించిన విభిన్నమైన వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ 2000వ సంవత్సరంలో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో ఒక సన్మాన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన శిష్యుడు కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు "గేయ సుమాంజలి" అనే నివాళిని సమర్పించారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జీవిత ప్రయాణం అలా ఒక సార్థకమైన ముగింపును చేరుకుంది. ==మరణం== రాధాకృష్ణమూర్తి [[2016|2001]] <ref>{{Cite web|title=https://www.arkrishna.com/#timeline|url=https://www.arkrishna.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215119/https://arkrishna.com/#timeline|archive-date=15 మే 2025|access-date=19 అక్టోబరు 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>మార్చి 29 న అనారోగ్యంతో తన 86 వ యేట [[బోడపాడు]]లో కన్నుమూసాడు. ==గేలరీ== <gallery mode="packed" heights="200"> File:AnchaRadhakrishnamurthy.jpg| అప్పటి ఉపరాష్ట్ర పతి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRadhakrishna2.jpg| నార్ల వెంకటేశ్వరరావు రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRKM Art work.jpg| అంచా చిత్రించిన రచయిత చలం పోర్ట్‌రైట్ </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * వివిధ పత్రికలలో వచ్చిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి బయోగ్రఫీ, వార్తా కథనాలు. == ఇతర లింకులు == * https://www.arkrishna.com/#timeline {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ శిల్పులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] nclj5lgvbo0c1mibfgp3aprrzadd3ta 4991599 4991595 2026-10-30T06:04:00Z Kalasagary 107518 /* మూలాలు */ 4991599 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి | image = AnchaRadhakrishnamurthy1.jpg | imagesize = 250px | caption = అక్కినేని రూప శిల్పంతో శిల్పి రాధాకృష్ణమూర్తి | birth_date = [[1925]] | birth_place = [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బోడపాడు]] | death_date = [[2001]] | known = శిల్పి, చిత్రకారుడు | spouse = | father = వీరయ్య | mother = సీతమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి''' (జ. 1925) ప్రముఖ తెలుగు శిల్పి, [[చిత్రకారుడు]], సినిమా ఆర్ట్ డైరెక్టర్. ఆయన చెక్కిన ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాలకు, ముఖ్యంగా అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] తదితరుల విగ్రహాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఒకవైపు అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడిగా ఎదుగుతూనే, మరోవైపు యంత్రాల తయారీపై ఆసక్తితో ఏరోసైకిల్ రూపకల్పన చేసి, చివరికి వ్యవసాయదారుడిగా స్థిరపడిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన. == జననం, తొలి జీవితం == 1925<ref>{{Cite book|title=జననం|last=తెనాలి శిల్పకళ|first=తెనాలి శిల్పకళ|publisher=వజ్రాల రామలింగాచారి|year=2001|location=తెనాలి|pages=14,15 and 16}}</ref>లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తెనాలి]] సమీపంలోని బోడపాడులో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జన్మించారు. ఆయన వీరయ్య, సీతమ్మల ఏకైక కుమారుడు. పదిహేనేళ్ల వయసులో, ఆయన చదువుకునే పాఠశాల అతనిలోని అసాధారణ ప్రతిభను గుర్తించి [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[యేసుక్రీస్తు]] విగ్రహాలను చెక్కమని కోరింది. అయితే తన కుమారుడు పొలాల్లో పనిచేయాలని తండ్రి కోరుకున్నారు. తండ్రి కోరికను కాదని, కళపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన ఇంట్లో నుంచి పారిపోయి [[మాచర్ల]] చేరుకున్నారు. అక్కడ తన మొదటి గురువైన ప్రముఖ చిత్రకారుడు, రచయిత [[అడవి బాపిరాజు]] వద్ద శిక్షణ పొందారు. ఆయన వద్ద ప్రత్యేకంగా [[చిత్రలేఖనం]] నేర్చుకున్నారు. == విద్యాభ్యాసం, వృత్తి జీవితం == 1946లో [[మద్రాసు]] (ప్రస్తుత [[చెన్నై]]) వెళ్లి, [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] లో చేరారు. తనకున్న అపారమైన ప్రతిభతో ఐదేళ్ల కోర్సును ముందుగానే పూర్తి చేసి, 1952లో ఫస్ట్ క్లాస్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. ఆ తర్వాత [[మద్రాసు]] సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి, ప్రతిష్ఠాత్మక వాహినీ స్టూడియోలో అప్రెంటిస్‌గా, ఆ తర్వాత సారథి స్టూడియోలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. విద్యార్థి దశలో ఉండగానే, ఆయన ఎ.ఆర్. దావూద్ వద్ద సితార్ వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆయనకు జీవితకాల అభిరుచిగా మారింది; పగలు మట్టిని, కంచును తీర్చిదిద్దిన ఆ చేతులే ప్రతి రాత్రి పది గంటల ప్రాంతంలో శాస్త్రీయ రాగాలను పలికించేవి. == శిల్పకళా ప్రస్థానం == కళాకారుడిగా ఆయన ఖ్యాతి పెరగడంతో 1956లో అప్పటి మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పి.వి. రాజమన్నార్ చేతుల మీదుగా ఆయన కళాఖండాలతో ఒక సోలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఉన్నత విద్య కోసం [[ఇటలీ]]<nowiki/>లో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. కానీ అదే సమయంలో తన పెద్ద కుమార్తె మశూచితో మరణించడంతో, దుఃఖంలో ఉన్న తన కుటుంబానికి అండగా ఉండటం కోసం ఆ ప్రయాణాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన దృష్టిని పూర్తిగా పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాల వైపు మళ్లించారు. 1958లో ప్రముఖ నటుడు [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] (ఏఎన్ఆర్) ముఖచిత్ర విగ్రహాన్ని, 1960-61లో [[చీరాల]]<nowiki/>లో ప్రతిష్టించడం కోసం ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] విగ్రహాన్ని అద్భుతంగా రూపొందించారు. == సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విగ్రహ రూపకల్పన == 1960ల ప్రారంభం నాటికి, ఆంధ్రాలోని అతికొద్దిమంది ప్రముఖ శిల్పులలో ఆయన ఒకరిగా ఎదిగారు. 1962లో, ఆయన శిష్యుడు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రొఫెసర్ అయిన కె. సచ్చిదానంద మూర్తి చొరవతో అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] విగ్రహాన్ని చెక్కే అవకాశం లభించింది. రాధాకృష్ణన్‌ను ప్రత్యక్షంగా చూస్తూ విగ్రహాన్ని చెక్కేందుకు సచ్చిదానంద మూర్తి అనుమతి సాధించారు. దీనికోసం రాధాకృష్ణమూర్తి ఒంటరిగా రైలులో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] వెళ్లి [[రాష్ట్రపతి భవన్]]‌లో ఒక్కొక్కటి ముప్పై నిమిషాల పాటు మూడు సిట్టింగ్‌లలో మట్టి నమూనాను పూర్తి చేశారు. ఆ నమూనాను రాధాకృష్ణన్ వెంటనే ఆమోదించారు. ఆయన ఆ మట్టి నమూనాను చెన్నైకి తీసుకువచ్చి, 'లాస్ట్-వాక్స్ పద్ధతి' (lost-wax process) ని ఉపయోగించి కంచుతో పోతపోశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నప్పుడు ఆయన స్వయంగా ప్రేక్షకుల మధ్య గర్వంగా నిలబడ్డారు. == నార్ల వెంకటేశ్వరరావుతో అనుబంధం == 1962లో, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రోత్సాహంతో, రాధాకృష్ణమూర్తి [[హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>కు మకాం మార్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లో జరిగిన నార్ల యాభైవ పుట్టినరోజు వేడుకల్లో వారిద్దరూ కలుసుకున్నారు, అప్పటినుండి నార్ల ఈ కళాకారుడిని తన స్వంత తమ్ముడిలా చూసుకున్నారు. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని ఉస్మాన్ సాగర్ సరస్సుకు ఎదురుగా ఉన్న గండిపేటలో, స్థానికంగా "చెక్క ఇల్లు" అని పిలువబడే ఒక ఫామ్‌హౌస్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తన స్టూడియోను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆయన దినచర్య చాలా కఠినంగా ఉండేది: ఉదయం 6:30 గంటలకు నిద్రలేచి యోగా చేయడం, ఆ తర్వాత రోజుకు ఇరవై కప్పుల టీ, ముప్పై సిగరెట్ల సహకారంతో ఏకధాటిగా శిల్పాలు చెక్కేవారు. నార్ల పట్ల ఉన్న అపారమైన కృతజ్ఞతతో, ఆయన ఐదారు నెలల పాటు సూక్ష్మమైన సిట్టింగ్‌ల ద్వారా నార్ల వెంకటేశ్వరరావు విగ్రహాన్ని చెక్కారు. నార్ల అండదండలతో ఆయనకు అనేక అవకాశాలు వెల్లువెత్తాయి. 1964లో మద్రాసులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత, డాక్టర్ గురురాజు హోమియోపతిక్ కళాశాల, [[గుడివాడ]] కోసం ఒక విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. అలాగే 1967లో వచ్చిన 'ప్రాణమిత్రులు' సినిమా క్లైమాక్స్ కోసం దర్శకుడు [[పి. పుల్లయ్య]] ప్రత్యేకంగా కోరగా మరో ఏఎన్ఆర్ విగ్రహాన్ని చెక్కారు. == చివరి రోజులు, ఆవిష్కరణలు == ఆయన జీవితపు ద్వితీయార్థంలో కళతో పాటు యంత్రాలపై ఆసక్తి పెరిగింది. తదనంతరం తిరిగి వ్యవసాయం వైపు మళ్లడం కనిపిస్తుంది. 1978 నుండి 1985 వరకు [[బెంగళూరు]]లో ఆయన ఒక మెకానికల్ వర్క్‌షాప్‌ను నడిపారు. తన ఆరోగ్యం క్షీణించే వరకు గాలిలో ఎగిరే సైకిల్ అయిన "ఏరోసైకిల్" నమూనాను అవిశ్రాంతంగా రూపొందించారు. 1980ల చివరి నాటికి, ఈ ప్రసిద్ధ కళాకారుడు వ్యవసాయం చేయడం కోసం తిరిగి తన సొంతూరైన బోడపాడుకు చేరుకున్నారు. అక్కడ, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు అతన్ని కలిసి అతని అంకితభావం గల శిష్యుడిగా మారారు. 1996 నాటి 'వార్త' దినపత్రిక తన కథనంలో "అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడు... అయినా రైతుగానే మిగిలిపోయాడు" అని ఆయన జీవనశైలిని ప్రశంసించింది. కళ, సంగీతం, ఆవిష్కరణలు, వ్యవసాయంలో తన గురువు సాధించిన విభిన్నమైన వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ 2000వ సంవత్సరంలో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో ఒక సన్మాన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన శిష్యుడు కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు "గేయ సుమాంజలి" అనే నివాళిని సమర్పించారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జీవిత ప్రయాణం అలా ఒక సార్థకమైన ముగింపును చేరుకుంది. ==మరణం== రాధాకృష్ణమూర్తి [[2016|2001]] <ref>{{Cite web|title=https://www.arkrishna.com/#timeline|url=https://www.arkrishna.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215119/https://arkrishna.com/#timeline|archive-date=15 మే 2025|access-date=19 అక్టోబరు 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>మార్చి 29 న అనారోగ్యంతో తన 86 వ యేట [[బోడపాడు]]లో కన్నుమూసాడు. ==గేలరీ== <gallery mode="packed" heights="200"> File:AnchaRadhakrishnamurthy.jpg| అప్పటి ఉపరాష్ట్ర పతి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRadhakrishna2.jpg| నార్ల వెంకటేశ్వరరావు రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRKM Art work.jpg| అంచా చిత్రించిన రచయిత చలం పోర్ట్‌రైట్ </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * వివిధ పత్రికలలో వచ్చిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి బయోగ్రఫీ, వార్తా కథనాలు, మోనోగ్రాఫ్ నుండి సేకరణ. == ఇతర లింకులు == * https://www.arkrishna.com/#timeline {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ శిల్పులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] hllbw5hflhj2xchecgk8pvg7rgx3hdm 4991603 4991599 2026-10-30T06:05:41Z Kalasagary 107518 4991603 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి | image = AnchaRadhakrishnamurthy1.jpg | imagesize = 250px | caption = అక్కినేని రూప శిల్పంతో శిల్పి రాధాకృష్ణమూర్తి | birth_date = [[1925]] | birth_place = [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బోడపాడు]] | death_date = [[2001]] | known = శిల్పి, చిత్రకారుడు | spouse = | father = వీరయ్య | mother = సీతమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి''' (Ancha Radhakrishnamurthy)(జ. 1925) ప్రముఖ తెలుగు శిల్పి, [[చిత్రకారుడు]], సినిమా ఆర్ట్ డైరెక్టర్. ఆయన చెక్కిన ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాలకు, ముఖ్యంగా అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] తదితరుల విగ్రహాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఒకవైపు అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడిగా ఎదుగుతూనే, మరోవైపు యంత్రాల తయారీపై ఆసక్తితో ఏరోసైకిల్ రూపకల్పన చేసి, చివరికి వ్యవసాయదారుడిగా స్థిరపడిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన. == జననం, తొలి జీవితం == 1925<ref>{{Cite book|title=జననం|last=తెనాలి శిల్పకళ|first=తెనాలి శిల్పకళ|publisher=వజ్రాల రామలింగాచారి|year=2001|location=తెనాలి|pages=14,15 and 16}}</ref>లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తెనాలి]] సమీపంలోని బోడపాడులో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జన్మించారు. ఆయన వీరయ్య, సీతమ్మల ఏకైక కుమారుడు. పదిహేనేళ్ల వయసులో, ఆయన చదువుకునే పాఠశాల అతనిలోని అసాధారణ ప్రతిభను గుర్తించి [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[యేసుక్రీస్తు]] విగ్రహాలను చెక్కమని కోరింది. అయితే తన కుమారుడు పొలాల్లో పనిచేయాలని తండ్రి కోరుకున్నారు. తండ్రి కోరికను కాదని, కళపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన ఇంట్లో నుంచి పారిపోయి [[మాచర్ల]] చేరుకున్నారు. అక్కడ తన మొదటి గురువైన ప్రముఖ చిత్రకారుడు, రచయిత [[అడవి బాపిరాజు]] వద్ద శిక్షణ పొందారు. ఆయన వద్ద ప్రత్యేకంగా [[చిత్రలేఖనం]] నేర్చుకున్నారు. == విద్యాభ్యాసం, వృత్తి జీవితం == 1946లో [[మద్రాసు]] (ప్రస్తుత [[చెన్నై]]) వెళ్లి, [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] లో చేరారు. తనకున్న అపారమైన ప్రతిభతో ఐదేళ్ల కోర్సును ముందుగానే పూర్తి చేసి, 1952లో ఫస్ట్ క్లాస్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. ఆ తర్వాత [[మద్రాసు]] సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి, ప్రతిష్ఠాత్మక వాహినీ స్టూడియోలో అప్రెంటిస్‌గా, ఆ తర్వాత సారథి స్టూడియోలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. విద్యార్థి దశలో ఉండగానే, ఆయన ఎ.ఆర్. దావూద్ వద్ద సితార్ వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆయనకు జీవితకాల అభిరుచిగా మారింది; పగలు మట్టిని, కంచును తీర్చిదిద్దిన ఆ చేతులే ప్రతి రాత్రి పది గంటల ప్రాంతంలో శాస్త్రీయ రాగాలను పలికించేవి. == శిల్పకళా ప్రస్థానం == కళాకారుడిగా ఆయన ఖ్యాతి పెరగడంతో 1956లో అప్పటి మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పి.వి. రాజమన్నార్ చేతుల మీదుగా ఆయన కళాఖండాలతో ఒక సోలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఉన్నత విద్య కోసం [[ఇటలీ]]<nowiki/>లో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. కానీ అదే సమయంలో తన పెద్ద కుమార్తె మశూచితో మరణించడంతో, దుఃఖంలో ఉన్న తన కుటుంబానికి అండగా ఉండటం కోసం ఆ ప్రయాణాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన దృష్టిని పూర్తిగా పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాల వైపు మళ్లించారు. 1958లో ప్రముఖ నటుడు [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] (ఏఎన్ఆర్) ముఖచిత్ర విగ్రహాన్ని, 1960-61లో [[చీరాల]]<nowiki/>లో ప్రతిష్టించడం కోసం ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] విగ్రహాన్ని అద్భుతంగా రూపొందించారు. == సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విగ్రహ రూపకల్పన == 1960ల ప్రారంభం నాటికి, ఆంధ్రాలోని అతికొద్దిమంది ప్రముఖ శిల్పులలో ఆయన ఒకరిగా ఎదిగారు. 1962లో, ఆయన శిష్యుడు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రొఫెసర్ అయిన కె. సచ్చిదానంద మూర్తి చొరవతో అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] విగ్రహాన్ని చెక్కే అవకాశం లభించింది. రాధాకృష్ణన్‌ను ప్రత్యక్షంగా చూస్తూ విగ్రహాన్ని చెక్కేందుకు సచ్చిదానంద మూర్తి అనుమతి సాధించారు. దీనికోసం రాధాకృష్ణమూర్తి ఒంటరిగా రైలులో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] వెళ్లి [[రాష్ట్రపతి భవన్]]‌లో ఒక్కొక్కటి ముప్పై నిమిషాల పాటు మూడు సిట్టింగ్‌లలో మట్టి నమూనాను పూర్తి చేశారు. ఆ నమూనాను రాధాకృష్ణన్ వెంటనే ఆమోదించారు. ఆయన ఆ మట్టి నమూనాను చెన్నైకి తీసుకువచ్చి, 'లాస్ట్-వాక్స్ పద్ధతి' (lost-wax process) ని ఉపయోగించి కంచుతో పోతపోశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నప్పుడు ఆయన స్వయంగా ప్రేక్షకుల మధ్య గర్వంగా నిలబడ్డారు. == నార్ల వెంకటేశ్వరరావుతో అనుబంధం == 1962లో, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రోత్సాహంతో, రాధాకృష్ణమూర్తి [[హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>కు మకాం మార్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లో జరిగిన నార్ల యాభైవ పుట్టినరోజు వేడుకల్లో వారిద్దరూ కలుసుకున్నారు, అప్పటినుండి నార్ల ఈ కళాకారుడిని తన స్వంత తమ్ముడిలా చూసుకున్నారు. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని ఉస్మాన్ సాగర్ సరస్సుకు ఎదురుగా ఉన్న గండిపేటలో, స్థానికంగా "చెక్క ఇల్లు" అని పిలువబడే ఒక ఫామ్‌హౌస్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తన స్టూడియోను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆయన దినచర్య చాలా కఠినంగా ఉండేది: ఉదయం 6:30 గంటలకు నిద్రలేచి యోగా చేయడం, ఆ తర్వాత రోజుకు ఇరవై కప్పుల టీ, ముప్పై సిగరెట్ల సహకారంతో ఏకధాటిగా శిల్పాలు చెక్కేవారు. నార్ల పట్ల ఉన్న అపారమైన కృతజ్ఞతతో, ఆయన ఐదారు నెలల పాటు సూక్ష్మమైన సిట్టింగ్‌ల ద్వారా నార్ల వెంకటేశ్వరరావు విగ్రహాన్ని చెక్కారు. నార్ల అండదండలతో ఆయనకు అనేక అవకాశాలు వెల్లువెత్తాయి. 1964లో మద్రాసులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత, డాక్టర్ గురురాజు హోమియోపతిక్ కళాశాల, [[గుడివాడ]] కోసం ఒక విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. అలాగే 1967లో వచ్చిన 'ప్రాణమిత్రులు' సినిమా క్లైమాక్స్ కోసం దర్శకుడు [[పి. పుల్లయ్య]] ప్రత్యేకంగా కోరగా మరో ఏఎన్ఆర్ విగ్రహాన్ని చెక్కారు. == చివరి రోజులు, ఆవిష్కరణలు == ఆయన జీవితపు ద్వితీయార్థంలో కళతో పాటు యంత్రాలపై ఆసక్తి పెరిగింది. తదనంతరం తిరిగి వ్యవసాయం వైపు మళ్లడం కనిపిస్తుంది. 1978 నుండి 1985 వరకు [[బెంగళూరు]]లో ఆయన ఒక మెకానికల్ వర్క్‌షాప్‌ను నడిపారు. తన ఆరోగ్యం క్షీణించే వరకు గాలిలో ఎగిరే సైకిల్ అయిన "ఏరోసైకిల్" నమూనాను అవిశ్రాంతంగా రూపొందించారు. 1980ల చివరి నాటికి, ఈ ప్రసిద్ధ కళాకారుడు వ్యవసాయం చేయడం కోసం తిరిగి తన సొంతూరైన బోడపాడుకు చేరుకున్నారు. అక్కడ, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు అతన్ని కలిసి అతని అంకితభావం గల శిష్యుడిగా మారారు. 1996 నాటి 'వార్త' దినపత్రిక తన కథనంలో "అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడు... అయినా రైతుగానే మిగిలిపోయాడు" అని ఆయన జీవనశైలిని ప్రశంసించింది. కళ, సంగీతం, ఆవిష్కరణలు, వ్యవసాయంలో తన గురువు సాధించిన విభిన్నమైన వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ 2000వ సంవత్సరంలో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో ఒక సన్మాన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన శిష్యుడు కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు "గేయ సుమాంజలి" అనే నివాళిని సమర్పించారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జీవిత ప్రయాణం అలా ఒక సార్థకమైన ముగింపును చేరుకుంది. ==మరణం== రాధాకృష్ణమూర్తి [[2016|2001]] <ref>{{Cite web|title=https://www.arkrishna.com/#timeline|url=https://www.arkrishna.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215119/https://arkrishna.com/#timeline|archive-date=15 మే 2025|access-date=19 అక్టోబరు 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>మార్చి 29 న అనారోగ్యంతో తన 86 వ యేట [[బోడపాడు]]లో కన్నుమూసాడు. ==గేలరీ== <gallery mode="packed" heights="200"> File:AnchaRadhakrishnamurthy.jpg| అప్పటి ఉపరాష్ట్ర పతి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRadhakrishna2.jpg| నార్ల వెంకటేశ్వరరావు రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRKM Art work.jpg| అంచా చిత్రించిన రచయిత చలం పోర్ట్‌రైట్ </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * వివిధ పత్రికలలో వచ్చిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి బయోగ్రఫీ, వార్తా కథనాలు, మోనోగ్రాఫ్ నుండి సేకరణ. == ఇతర లింకులు == * https://www.arkrishna.com/#timeline {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ శిల్పులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] oksgnhdz3b96n7zt15cp3tkjykksi4y 4991605 4991603 2026-10-30T06:06:14Z Kalasagary 107518 4991605 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి | image = AnchaRadhakrishnamurthy1.jpg | imagesize = 250px | caption = అక్కినేని రూప శిల్పంతో శిల్పి రాధాకృష్ణమూర్తి | birth_date = [[1925]] | birth_place = [[గుంటూరు జిల్లా]], [[బోడపాడు]] | death_date = [[2001]] | known = శిల్పి, చిత్రకారుడు | spouse = | father = వీరయ్య | mother = సీతమ్మ | nationality = భారతీయుడు }} '''అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి''' (ఆంగ్లం: Ancha Radhakrishnamurthy)(జ. 1925) ప్రముఖ తెలుగు శిల్పి, [[చిత్రకారుడు]], సినిమా ఆర్ట్ డైరెక్టర్. ఆయన చెక్కిన ప్రముఖుల పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాలకు, ముఖ్యంగా అప్పటి [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]], [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]], [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] తదితరుల విగ్రహాలకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందారు. ఒకవైపు అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడిగా ఎదుగుతూనే, మరోవైపు యంత్రాల తయారీపై ఆసక్తితో ఏరోసైకిల్ రూపకల్పన చేసి, చివరికి వ్యవసాయదారుడిగా స్థిరపడిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి ఆయన. == జననం, తొలి జీవితం == 1925<ref>{{Cite book|title=జననం|last=తెనాలి శిల్పకళ|first=తెనాలి శిల్పకళ|publisher=వజ్రాల రామలింగాచారి|year=2001|location=తెనాలి|pages=14,15 and 16}}</ref>లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[తెనాలి]] సమీపంలోని బోడపాడులో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబంలో అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జన్మించారు. ఆయన వీరయ్య, సీతమ్మల ఏకైక కుమారుడు. పదిహేనేళ్ల వయసులో, ఆయన చదువుకునే పాఠశాల అతనిలోని అసాధారణ ప్రతిభను గుర్తించి [[మహాత్మా గాంధీ|గాంధీ]], [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ|నెహ్రూ]], [[యేసుక్రీస్తు]] విగ్రహాలను చెక్కమని కోరింది. అయితే తన కుమారుడు పొలాల్లో పనిచేయాలని తండ్రి కోరుకున్నారు. తండ్రి కోరికను కాదని, కళపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన ఇంట్లో నుంచి పారిపోయి [[మాచర్ల]] చేరుకున్నారు. అక్కడ తన మొదటి గురువైన ప్రముఖ చిత్రకారుడు, రచయిత [[అడవి బాపిరాజు]] వద్ద శిక్షణ పొందారు. ఆయన వద్ద ప్రత్యేకంగా [[చిత్రలేఖనం]] నేర్చుకున్నారు. == విద్యాభ్యాసం, వృత్తి జీవితం == 1946లో [[మద్రాసు]] (ప్రస్తుత [[చెన్నై]]) వెళ్లి, [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, చెన్నై]] లో చేరారు. తనకున్న అపారమైన ప్రతిభతో ఐదేళ్ల కోర్సును ముందుగానే పూర్తి చేసి, 1952లో ఫస్ట్ క్లాస్‌లో ఉత్తీర్ణుడయ్యారు. ఆ తర్వాత [[మద్రాసు]] సినిమా రంగంలో ప్రవేశించి, ప్రతిష్ఠాత్మక వాహినీ స్టూడియోలో అప్రెంటిస్‌గా, ఆ తర్వాత సారథి స్టూడియోలో ఆర్ట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేశారు. విద్యార్థి దశలో ఉండగానే, ఆయన ఎ.ఆర్. దావూద్ వద్ద సితార్ వాయించడం కూడా నేర్చుకున్నారు. ఇది ఆయనకు జీవితకాల అభిరుచిగా మారింది; పగలు మట్టిని, కంచును తీర్చిదిద్దిన ఆ చేతులే ప్రతి రాత్రి పది గంటల ప్రాంతంలో శాస్త్రీయ రాగాలను పలికించేవి. == శిల్పకళా ప్రస్థానం == కళాకారుడిగా ఆయన ఖ్యాతి పెరగడంతో 1956లో అప్పటి మద్రాసు హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పి.వి. రాజమన్నార్ చేతుల మీదుగా ఆయన కళాఖండాలతో ఒక సోలో ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేయబడింది. ఆ తర్వాత ఉన్నత విద్య కోసం [[ఇటలీ]]<nowiki/>లో చదువుకోవడానికి ప్రభుత్వ స్కాలర్‌షిప్ లభించింది. కానీ అదే సమయంలో తన పెద్ద కుమార్తె మశూచితో మరణించడంతో, దుఃఖంలో ఉన్న తన కుటుంబానికి అండగా ఉండటం కోసం ఆ ప్రయాణాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. ఆ తర్వాత తన దృష్టిని పూర్తిగా పోర్ట్రెయిట్ శిల్పాల వైపు మళ్లించారు. 1958లో ప్రముఖ నటుడు [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] (ఏఎన్ఆర్) ముఖచిత్ర విగ్రహాన్ని, 1960-61లో [[చీరాల]]<nowiki/>లో ప్రతిష్టించడం కోసం ఆంధ్రరత్న [[దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య]] విగ్రహాన్ని అద్భుతంగా రూపొందించారు. == సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ విగ్రహ రూపకల్పన == 1960ల ప్రారంభం నాటికి, ఆంధ్రాలోని అతికొద్దిమంది ప్రముఖ శిల్పులలో ఆయన ఒకరిగా ఎదిగారు. 1962లో, ఆయన శిష్యుడు, [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] ప్రొఫెసర్ అయిన కె. సచ్చిదానంద మూర్తి చొరవతో అప్పటి ఉపరాష్ట్రపతి [[సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్]] విగ్రహాన్ని చెక్కే అవకాశం లభించింది. రాధాకృష్ణన్‌ను ప్రత్యక్షంగా చూస్తూ విగ్రహాన్ని చెక్కేందుకు సచ్చిదానంద మూర్తి అనుమతి సాధించారు. దీనికోసం రాధాకృష్ణమూర్తి ఒంటరిగా రైలులో [[న్యూ ఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీ]] వెళ్లి [[రాష్ట్రపతి భవన్]]‌లో ఒక్కొక్కటి ముప్పై నిమిషాల పాటు మూడు సిట్టింగ్‌లలో మట్టి నమూనాను పూర్తి చేశారు. ఆ నమూనాను రాధాకృష్ణన్ వెంటనే ఆమోదించారు. ఆయన ఆ మట్టి నమూనాను చెన్నైకి తీసుకువచ్చి, 'లాస్ట్-వాక్స్ పద్ధతి' (lost-wax process) ని ఉపయోగించి కంచుతో పోతపోశారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలో ఆ విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నప్పుడు ఆయన స్వయంగా ప్రేక్షకుల మధ్య గర్వంగా నిలబడ్డారు. == నార్ల వెంకటేశ్వరరావుతో అనుబంధం == 1962లో, ప్రముఖ జర్నలిస్ట్ [[నార్ల వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రోత్సాహంతో, రాధాకృష్ణమూర్తి [[హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>కు మకాం మార్చారు. [[చెన్నై]]<nowiki/>లో జరిగిన నార్ల యాభైవ పుట్టినరోజు వేడుకల్లో వారిద్దరూ కలుసుకున్నారు, అప్పటినుండి నార్ల ఈ కళాకారుడిని తన స్వంత తమ్ముడిలా చూసుకున్నారు. [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]] లోని ఉస్మాన్ సాగర్ సరస్సుకు ఎదురుగా ఉన్న గండిపేటలో, స్థానికంగా "చెక్క ఇల్లు" అని పిలువబడే ఒక ఫామ్‌హౌస్ గ్రౌండ్ ఫ్లోర్‌లో తన స్టూడియోను ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. ఆయన దినచర్య చాలా కఠినంగా ఉండేది: ఉదయం 6:30 గంటలకు నిద్రలేచి యోగా చేయడం, ఆ తర్వాత రోజుకు ఇరవై కప్పుల టీ, ముప్పై సిగరెట్ల సహకారంతో ఏకధాటిగా శిల్పాలు చెక్కేవారు. నార్ల పట్ల ఉన్న అపారమైన కృతజ్ఞతతో, ఆయన ఐదారు నెలల పాటు సూక్ష్మమైన సిట్టింగ్‌ల ద్వారా నార్ల వెంకటేశ్వరరావు విగ్రహాన్ని చెక్కారు. నార్ల అండదండలతో ఆయనకు అనేక అవకాశాలు వెల్లువెత్తాయి. 1964లో మద్రాసులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సు పూర్తి చేసిన తర్వాత, డాక్టర్ గురురాజు హోమియోపతిక్ కళాశాల, [[గుడివాడ]] కోసం ఒక విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. అలాగే 1967లో వచ్చిన 'ప్రాణమిత్రులు' సినిమా క్లైమాక్స్ కోసం దర్శకుడు [[పి. పుల్లయ్య]] ప్రత్యేకంగా కోరగా మరో ఏఎన్ఆర్ విగ్రహాన్ని చెక్కారు. == చివరి రోజులు, ఆవిష్కరణలు == ఆయన జీవితపు ద్వితీయార్థంలో కళతో పాటు యంత్రాలపై ఆసక్తి పెరిగింది. తదనంతరం తిరిగి వ్యవసాయం వైపు మళ్లడం కనిపిస్తుంది. 1978 నుండి 1985 వరకు [[బెంగళూరు]]లో ఆయన ఒక మెకానికల్ వర్క్‌షాప్‌ను నడిపారు. తన ఆరోగ్యం క్షీణించే వరకు గాలిలో ఎగిరే సైకిల్ అయిన "ఏరోసైకిల్" నమూనాను అవిశ్రాంతంగా రూపొందించారు. 1980ల చివరి నాటికి, ఈ ప్రసిద్ధ కళాకారుడు వ్యవసాయం చేయడం కోసం తిరిగి తన సొంతూరైన బోడపాడుకు చేరుకున్నారు. అక్కడ, కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు అతన్ని కలిసి అతని అంకితభావం గల శిష్యుడిగా మారారు. 1996 నాటి 'వార్త' దినపత్రిక తన కథనంలో "అంతర్జాతీయ స్థాయి కళాకారుడు... అయినా రైతుగానే మిగిలిపోయాడు" అని ఆయన జీవనశైలిని ప్రశంసించింది. కళ, సంగీతం, ఆవిష్కరణలు, వ్యవసాయంలో తన గురువు సాధించిన విభిన్నమైన వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ 2000వ సంవత్సరంలో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో ఒక సన్మాన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ కార్యక్రమంలో ఆయన శిష్యుడు కాటూరి వెంకటేశ్వరరావు "గేయ సుమాంజలి" అనే నివాళిని సమర్పించారు. బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అయిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి జీవిత ప్రయాణం అలా ఒక సార్థకమైన ముగింపును చేరుకుంది. ==మరణం== రాధాకృష్ణమూర్తి [[2016|2001]] <ref>{{Cite web|title=https://www.arkrishna.com/#timeline|url=https://www.arkrishna.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515215119/https://arkrishna.com/#timeline|archive-date=15 మే 2025|access-date=19 అక్టోబరు 2026|url-status=bot: unknown}}</ref>మార్చి 29 న అనారోగ్యంతో తన 86 వ యేట [[బోడపాడు]]లో కన్నుమూసాడు. ==గేలరీ== <gallery mode="packed" heights="200"> File:AnchaRadhakrishnamurthy.jpg| అప్పటి ఉపరాష్ట్ర పతి సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణ రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRadhakrishna2.jpg| నార్ల వెంకటేశ్వరరావు రూప శిల్పాన్ని లైవ్ లో రూపొందిస్తున్న శిల్పి అంచా File:AnchaRKM Art work.jpg| అంచా చిత్రించిన రచయిత చలం పోర్ట్‌రైట్ </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * వివిధ పత్రికలలో వచ్చిన అంచా రాధాకృష్ణమూర్తి బయోగ్రఫీ, వార్తా కథనాలు, మోనోగ్రాఫ్ నుండి సేకరణ. == ఇతర లింకులు == * https://www.arkrishna.com/#timeline {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2001 మరణాలు]] [[వర్గం:చిత్రకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ శిల్పులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] m85antu428m5fpenk36chrq8ub7i5lz 0 513569 4991500 4984937 2026-10-30T01:39:10Z స్వరలాసిక 13980 27 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991500 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = సర్ | name = ఆంథోనీ హాప్కిన్స్ | honorific_suffix = CBE | image = Anthony Hopkins Red Sea Festival 2025 Portrait (cropped).jpg | caption = 2025లో హాప్కిన్స్ | signature = Signature Anthony Hopkins (autograph) Welsh actor.svg | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1937|12|31}} | birth_place = పోర్ట్ టాల్బోట్‌, గ్లామర్గాన్, వేల్స్ | birth_name = ఫిలిప్ ఆంథోనీ హాప్కిన్స్ | awards = | citizenship = {{hlist|United Kingdom|United States}} | education = {{ubl| రాయల్ వెల్ష్ కాలేజ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ & డ్రామా|రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ డ్రమటిక్ ఆర్ట్}} | occupation = {{hlist|నటుడు|దర్శకుడు|నిర్మాత|సంగీత దర్శకుడు}} | years_active = 1960–ప్రస్తుతం | works = | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|పెట్రొనెల్లా బార్కర్|1966|1972|end=విడాకులు}} | {{marriage|జెన్నిఫర్ లింటన్|1973|2002|end=విడాకులు}} | {{marriage|స్టెల్లా అర్రోయేవ్|2003}}}} | children = 1 }} '''సర్ ఫిలిప్ ఆంథోనీ హాప్కిన్స్''' (జననం 31 డిసెంబర్ 1937) ఒక వెల్ష్ నటుడు.<ref name="Guardian interview 2012">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/film/2012/jan/23/anthony-hopkins-composing-music |title=Anthony Hopkins: 'I've never really been close to anyone' |newspaper=[[The Guardian]] |date=23 January 2012 |access-date=23 January 2015 |last=Crace |first=John |author-link=John Crace (writer) |quote=I don't know where everyone gets the idea we were good friends. I suppose it's because we are both Welsh and grew up near the same town [Port Talbot]. I once went up to his sister's house to ask for his autograph which he gave me and the only other time I met him was in his dressing room in New York when he was performing in Equus. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311140138/https://www.theguardian.com/film/2012/jan/23/anthony-hopkins-composing-music |archive-date=11 మార్చి 2023 |url-status=live}}</ref> బ్రిటన్‌లోని అత్యంత గుర్తింపు పొందిన, విశేష ప్రతిభావంతులైన నటులలో ఒకరిగా పరిగణించబడే ఇతడు, వెండితెరపై, రంగస్థలంపై తన నటనకు గాను ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందాడు. హాప్కిన్స్ రెండు [[అకాడమీ పురస్కారాలు]] (ఆస్కార్), నాలుగు బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డులు, రెండు ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులు, ఒక లారెన్స్ ఒలివర్ అవార్డుతో సహా అనేక పురస్కారాలను అందుకున్నాడు. ఆయన 2005లో 'సెసిల్ బి. డిమిల్లే అవార్డు'ను, 2008లో జీవిత సాఫల్యానికి గాను 'బాఫ్టా ఫెలోషిప్'ను కూడా పొందాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.indiewire.com/2005/11/ap-hopkins-to-receive-cecil-b-demille-award-77646/ |title=AP: Hopkins to Receive Cecil B. DeMille Award |website=[[IndieWire]] |accessdate=28 December 2022 |archive-date=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228122736/https://www.indiewire.com/2005/11/ap-hopkins-to-receive-cecil-b-demille-award-77646/ |url-status=dead }}</ref> నాటకరంగానికి చేసిన సేవలకు గుర్తింపుగా 1993లో క్వీన్ [[ఎలిజబెత్ II]] చేత ఇతడు 'నైట్‌హుడ్' బిరుదుతో సత్కరించబడ్డాడు.<ref>{{cite web |url=https://www.vogue.com/article/celebrities-knighted-queen-elizabeth-royal-family |title=From Lewis Hamilton to Twiggy: All the Celebrities Knighted by the British Royal Family |website=[[Vogue (magazine)|Vogue]] |date=7 November 2018 |accessdate=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119032303/https://www.vogue.com/article/celebrities-knighted-queen-elizabeth-royal-family |archive-date=19 నవంబరు 2018 |url-status=live}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం, విద్య== ఫిలిప్ ఆంథోనీ హాప్కిన్స్ 1937 డిసెంబర్ 31న వేల్స్‌లోని పోర్ట్ టాల్బోట్‌కు చెందిన మార్గం ప్రాంతంలో జన్మించాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/sir-anthony-hopkins-offers-buy-2496680 |title=Sir Anthony Hopkins offers to buy Welsh childhood home |website=[[WalesOnline]] |access-date=2 January 2016 |first=Robin |last=Turner |date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222210801/http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/sir-anthony-hopkins-offers-buy-2496680 |archive-date=22 ఫిబ్రవరి 2023 |url-status=live}}</ref> ఇతని తల్లిదండ్రులు అన్నీ మురియెల్, రిచర్డ్ ఆర్థర్ హాప్కిన్స్. ఇతని పాఠశాల విద్యాభ్యాసం పెద్దగా సాగలేదు; చదువుపై శ్రద్ధ పెట్టడం కంటే పెయింటింగ్, డ్రాయింగ్ వంటి కళలలో మునిగిపోవడం లేదా పియానో వాయించడం ఇతనికి ఎక్కువ ఇష్టంగా ఉండేది. క్రమశిక్షణ అలవడటానికి, 1949లో ఇతని తల్లిదండ్రులు ఒత్తిడి చేసి పాంటిపూల్‌లోని జోన్స్ వెస్ట్ మోన్‌మౌత్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో చేర్పించారు. అక్కడ ఐదు టర్మ్‌లు చదివి, ఆ తర్వాత వేల్ ఆఫ్ గ్లామోర్గాన్‌లోని కౌబ్రిడ్జ్ గ్రామర్ స్కూల్‌లో విద్యనభ్యసించాడు. హాప్కిన్స్ 1958 నుండి 1960 మధ్య రెండేళ్లపాటు బ్రిటిష్ ఆర్మీకి చెందిన రాయల్ ఆర్టిలరీ రెజిమెంట్‌లో మిలిటరీ సర్వీస్ చేశాడు; ఆ తర్వాత లండన్‌కు వెళ్లి 1961 నుండి 1963 వరకు రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ డ్రమాటిక్ ఆర్ట్ (RADA)లో చదివి, 1963లో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు.<ref name="NY Times">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2002/09/29/movies/film-the-scenery-though-he-won-t-chew.html |title=FILM; The Scenery, Though, He Won't Chew |first=Franz |last=Lidz |author-link=Franz Lidz |date=29 September 2002 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=27 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221226180342/https://www.nytimes.com/2002/09/29/movies/film-the-scenery-though-he-won-t-chew.html |archive-date=26 డిసెంబరు 2022 |url-status=live}}</ref> ==వృత్తి== ===1960–1979: రంగస్థల ప్రవేశం & తొలి సినిమాలు=== హాప్కిన్స్ 1960లో స్వాన్సీలోని ప్యాలెస్ థియేటర్ ద్వారా రంగస్థల ప్రవేశం చేశాడు..<ref>{{cite web |title=Sir Anthony Hopkins Biography |url=http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/anthony-hopkins.html |publisher=[[Bio. (UK)|Bio.]] |access-date=14 November 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906065406/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/anthony-hopkins.html |archive-date= 6 September 2011}}</ref> 1965లో ఆయన ప్రతిభను గుర్తించిన లారెన్స్ ఒలివర్, రాయల్ నేషనల్ థియేటర్‌లో చేర్చుకుని మార్గదర్శకత్వం వహించాడు.<ref name="telegraph">[https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/nationaltreasures/2193352/Sir-Anthony-Hopkins-portrait.html Sir Anthony Hopkins portrait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230222210748/https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/nationaltreasures/2193352/Sir-Anthony-Hopkins-portrait.html |date=2023-02-22 }} ''[[The Daily Telegraph]]'', 26 June 2008. Retrieved 6 January 2011.</ref> 1968లో ''ది లయన్ ఇన్ వింటర్'' చిత్రంలో రిచర్డ్ ది లయన్‌హార్ట్ పాత్రతో ఇతనికి మొదటి పెద్ద విజయం దక్కింది; దీనికి ఇతడు బాఫ్టా నామినేషన్ పొందాడు.<ref name="BAFTA Fellow">{{cite news |title=Sir Anthony Hopkins – Academy Fellow in 2008 |url=https://www.bafta.org/film/awards/sir-anthony-hopkins-academy-fellow-in-2008 |access-date=25 March 2023 |agency=BAFTA.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030822/https://www.bafta.org/film/awards/sir-anthony-hopkins-academy-fellow-in-2008 |archive-date=26 మార్చి 2023 |url-status=live}}</ref> అనంతరం ''వార్ అండ్ పీస్'' (1972) టీవీ సిరీస్‌కు గాను ఉత్తమ నటుడిగా బాఫ్టా టీవీ అవార్డు గెలుచుకున్నాడు.<ref>[http://www.screenonline.org.uk/people/id/1204295/ BFI Screenonline: Sherrin, Ned (1931–2007) Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326031255/http://www.screenonline.org.uk/people/id/1204295/ |date=2023-03-26 }}. BFI. Retrieved 19 January 2015</ref> బ్రాడ్‌వే నాటకం ''ఈక్వస్'' (1974)లో సైకాలజిస్ట్‌గా నటనకు డ్రామా డెస్క్ అవార్డు,<ref>{{cite news |title=Drama Desk Award |url=https://www.ibdb.com/broadway-production/equus-3484#Awards |access-date=23 June 2023 |agency=Internet Broadway Database |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010075301/https://www.ibdb.com/broadway-production/equus-3484#Awards |archive-date=10 అక్టోబరు 2017 |url-status=live}}</ref> అలాగే ''ఎ బ్రిడ్జ్ టూ ఫార్'' (1977), ''మ్యాజిక్'' (1978) వంటి సినిమాల్లో కీలక పాత్రలు పోషించాడు. === 1980–1989: నేషనల్ థియేటర్ & విమర్శకుల ప్రశంసలు === [[File:Sir Frederick Treves, Bt by Sir (Samuel) Luke Fildes.jpg|thumb|right|150px|''ది ఎలిఫెంట్ మ్యాన్''(1980)లో సర్ ఫ్రెడరిక్ ట్రీవ్స్ పాత్రలో హాప్కిన్స్]] 1980లో డేవిడ్ లించ్ రూపొందించిన ''ది ఎలిఫెంట్ మ్యాన్'' లో సర్ ఫ్రెడరిక్ ట్రీవ్స్ పాత్రలో ఇతని నటన విస్తృత ప్రశంసలు అందుకుంది. ''ది బంకర్'' (1981)లో అడాల్ఫ్ హిట్లర్ పాత్రకు గాను ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డు దక్కింది. మెల్ గిబ్సన్‌తో కలిసి ''ది బౌంటీ'' (1984)లో నటించాడు. రంగస్థలంపై ''ప్రావ్దా'' (1985) నాటకానికి లారెన్స్ ఒలివర్ అవార్డును పొందాడు.<ref>{{cite web |title=Olivier Winners 1985 |website=officiallondontheatre.com |publisher=[[Society of London Theatre]] |url=https://officiallondontheatre.com/olivier-awards/winners/olivier-winners-1985/ |access-date=23 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181119125731/https://officiallondontheatre.com/olivier-awards/winners/olivier-winners-1985/ |archive-date=19 November 2018 |url-status=live}}</ref> అనంతరం ''కింగ్ లియర్'' (1986), ''ఆంటోనీ అండ్ క్లియోపాత్రా'' (1987), ''ఎం. బటర్‌ఫ్లై'' (1989) వంటి ప్రసిద్ధ నాటకాల్లో నటించాడు. === 1990–1999: 'ది సైలెన్స్ ఆఫ్ ది లాంబ్స్' & ప్రపంచ స్టార్‌డమ్=== 1991లో వచ్చిన ''ది సైలెన్స్ ఆఫ్ ది లాంబ్స్'' చిత్రంలో హన్నిబల్ లెక్టర్ అనే నరమాంస భక్షక సీరియల్ కిల్లర్ పాత్ర హాప్కిన్స్ కెరీర్‌ను మలుపు తిప్పింది. ఈ నటనకు గాను ఆయన తొలిసారి ఆస్కార్ ఉత్తమ నటుడి అవార్డుతో పాటు బాఫ్టా అవార్డును కూడా గెలుచుకున్నాడు. ఏఎఫ్‌ఐ (AFI) ఈ పాత్రను సినిమాల్లో నంబర్ వన్ విలన్‌గా గుర్తించింది.<ref>{{cite web |url=http://www.afi.com/tvevents/100years/handv.aspx |publisher=AFI.com |title=AFI's 100 Years...100 Heroes & Villains |access-date=21 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070507035737/http://www.afi.com/tvevents/100years/handv.aspx |archive-date=7 May 2007 |url-status=live}}</ref> ఆ తర్వాత ''హోవర్డ్స్ ఎండ్'' (1992), ''ది రిమైన్స్ ఆఫ్ ది డే'' (1993 - బాఫ్టా గెలుపు<ref name="bafta">{{cite news |title=Actor in a Leading Role in 1994 |url=http://awards.bafta.org/award/1994/film/actor-in-a-leading-role |publisher=BAFTA |date=27 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211162017/http://awards.bafta.org/award/1994/film/actor-in-a-leading-role |archive-date=11 డిసెంబరు 2023 |access-date=20 అక్టోబరు 2026 |url-status=live}}</ref>, ఆస్కార్ నామినేషన్), ''షాడోల్యాండ్స్'' (1993), ''లెజెండ్స్ ఆఫ్ ది ఫాల్'' (1994), ''ది మాస్క్ ఆఫ్ జోరో'' (1998) వంటి గొప్ప చిత్రాలలో నటించి బ్రిటన్‌లో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటుడిగా నిలిచాడు.<ref name="IndependentHopkins">{{cite web|first=Michael|last=McCarthy|url=https://www.independent.co.uk/news/anthony-hopkins-gives-pounds-1m-to-snowdon-1171083.html|title=Anthony Hopkins gives pounds 1m to Snowdon|website=[[The Independent]]|date=11 August 2011|accessdate=19 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20170819171039/http://www.independent.co.uk/news/anthony-hopkins-gives-pounds-1m-to-snowdon-1171083.html|archive-date=19 ఆగస్టు 2017|url-status=live}}</ref> [[File:Proof 001 (7288884714).jpg|thumb|left|150px|2005 టొరాంటో ఇన్‌టర్నేషనల్ ఫిల్మ్‌ ఫెస్టివల్‌లో హాప్కిన్స్]] === 2000–2015: తిరుగులేని నటుడిగా స్థిరపడటం=== హన్నిబల్ లెక్టర్ పాత్రను ''హన్నిబల్'' (2001)<ref name="indeptaste">{{cite news |title=Taste of success |url=http://comment.independent.co.uk/leading_articles/article253462.ece |work=The Independent |location=London |date=20 February 2001 |access-date=9 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930171355/http://comment.independent.co.uk/leading_articles/article253462.ece |archive-date=30 September 2007}}</ref>, ''రెడ్ డ్రాగన్'' (2002)<ref>{{cite web |date=4 October 2002 |last=Ebert |first=Roger |author-link=Roger Ebert |title=Red Dragon |work=[[Chicago Sun-Times]] |via=RogerEbert.com |url=https://www.rogerebert.com/reviews/red-dragon-2002 |access-date=16 February 2025 |archive-date=February 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227075706/https://www.rogerebert.com/reviews/red-dragon-2002 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |last=McCarthy |first=Todd |author-link=Todd McCarthy |date=26 September 2002 |title=Red Dragon |url=https://variety.com/2002/film/reviews/red-dragon-1200545892/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720051934/https://variety.com/2002/film/reviews/red-dragon-1200545892/ |archive-date=July 20, 2023 |access-date=16 February 2025|work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref>లలో మళ్లీ పోషించి బాక్సాఫీస్ విజయాలు అందుకున్నాడు. 2003లో హాలీవుడ్ వాక్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లో స్టార్‌ను<ref name="daily">[http://www.dailytelegraph.com.au/happy-birthday-sir-anthony-hopkins/story-fn6ccwsa-1225978951467 Happy birthday Sir Anthony Hopkins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419085018/http://www.dailytelegraph.com.au/happy-birthday-sir-anthony-hopkins/story-fn6ccwsa-1225978951467 |date=2012-04-19 }} ''[[The Daily Telegraph (Sydney)| ]]''. Retrieved 5 February 2011</ref>, 2006లో గోల్డెన్ గ్లోబ్ సెసిల్ బి. డిమిల్లే అవార్డును<ref name="DeMille">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4444884.stm Lifetime honour for Sir Anthony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326031027/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4444884.stm |date=2023-03-26 }} ''[[BBC News]]'' (17 November 2005)</ref>, 2008లో ప్రతిష్టాత్మక బాఫ్టా ఫెలోషిప్‌ను పొందాడు<ref name="baft">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/7191143.stm Bafta Film Awards 2008: The winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326031039/http://news.bbc.co.uk/1/hi/7191143.stm |date=2023-03-26 }} ''[[BBC News]]'' (10 February 2008)</ref>. మార్వెల్ ''థోర్'' సిరీస్ (2011, 2013, 2017)లో ఓడిన్ పాత్రతో అంతర్జాతీయంగా అలరించాడు. అలాగే ''హిచ్‌కాక్'' (2012), ''నోవా'' (2014), టీవీ చిత్రం ''ది డ్రెస్సర్'' (2015)లలో విభిన్న పాత్రలు చేశాడు. === 2016–ప్రస్తుతం: కెరీర్ పునరుజ్జీవనం & రికార్డు ఆస్కార్=== హెచ్‌బీవో సిరీస్ ''వెస్ట్‌వరల్డ్'' (2016), టీవీ చిత్రం ''కింగ్ లియర్'' (2018), నెట్‌ఫ్లిక్స్ చిత్రం ''ది టు పోప్స్'' (2019 - పోప్ బెనెడిక్ట్ XVIగా)లలో అద్భుతమైన ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. 2020లో విడుదలైన ''ది ఫాదర్'' చిత్రంలో అల్జీమర్స్‌తో బాధపడే వృద్ధుడి పాత్రలో హృద్యమైన నటనకు గాను తన రెండో ఆస్కార్ ఉత్తమ నటుడి అవార్డును గెలుచుకున్నాడు<ref name="Goldderby">{{cite web |url=https://www.goldderby.com/feature/anthony-hopkins-oscar-nominations-screen-time-1204182057/ |title=Anthony Hopkins: How long was each of his Oscar-nominated performances? |work=Gold Derby |first=Matthew |last=Stewart |date=11 April 2021 |access-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250629201045/https://www.goldderby.com/feature/anthony-hopkins-oscar-nominations-screen-time-1204182057/ |archive-date=29 జూన్ 2025 |url-status=live}}</ref>; తద్వారా 83 ఏళ్ల వయసులో ఆస్కార్ గెలిచిన అత్యంత పెద్ద వయస్కుడిగా రికార్డు సృష్టించాడు. ఇటీవలి కాలంలో ఆయన ''ఆర్మగెడాన్ టైమ్'' (2022), ''వన్ లైఫ్'' (2023), ''ఫ్రాయిడ్స్ లాస్ట్ సెషన్'' (2023), ''రెబెల్ మూన్'', ''మేరీ'' (2024)<ref>{{cite web |url=https://media.benedictine.edu/what-netflix-gets-right-and-wrong-in-its-new-movie-mary |title=What Netflix Gets Right and Wrong in Its New Movie 'Mary' |publisher=Benedictine College |last=Hoopes |first=Tom |date=15 December 2024 |access-date=13 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250910175651/https://media.benedictine.edu/what-netflix-gets-right-and-wrong-in-its-new-movie-mary |archive-date=10 సెప్టెంబరు 2025 |url-status=live}}</ref> వంటి ప్రముఖ చిత్రాలలో నటించాడు. ==ఇతర కార్యకలాపాలు== ===సామాజిక సేవ, దాతృత్వం=== [[File:Anthony Hopkins Centre.jpg|thumb|150px|రాయల్ వెల్ష్ కాలేజ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ అండ్ డ్రామా, కార్డిఫ్‌లోని ఆంథోనీ హాప్కిన్స్ సెంటర్]] హాప్కిన్స్ అనేక సేవా సంస్థలకు మద్దతు ఇచ్చాడు; ముఖ్యంగా ఉత్తర వేల్స్‌లోని స్నోడోనియా నేషనల్ పార్క్ పరిరక్షణ నిధికి అధ్యక్షత వహించి, 1998లో ఆ ప్రాంతాన్ని కాపాడేందుకు £1 మిలియన్ విరాళం అందించాడు.<ref name="IndependentHopkins" /> తన సొంత పట్టణమైన పోర్ట్ టాల్బోట్‌లోని YMCA కేంద్రానికి 20 ఏళ్లకు పైగా పోషకుడిగా ఉన్నాడు<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-south-west-wales-10683793 "Drama returns to YMCA where Sir Anthony Hopkins started"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240723074622/https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-south-west-wales-10683793 |date=2024-07-23 }}, ''[[BBC Wales]]'', 20 July 2010.</ref>. కాలిఫోర్నియాలోని మాదకద్రవ్యాల బాధితుల పునరావాస సంస్థ 'విమెన్ ఇన్ రికవరీ', ఖైదీల వ్యసన విముక్తి ట్రస్ట్ (RAPt), అలాగే గ్రీన్‌పీస్ పర్యావరణ సంస్థలకు మద్దతు పలికాడు. అంతేకాకుండా, తాను చదువుకున్న రాయల్ వెల్ష్ కాలేజ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్ & డ్రామాలో 'ఆంథోనీ హాప్కిన్స్ సెంటర్' నవీకరణకు ఆర్థిక సాయం అందించాడు.<ref>[https://www.independent.co.uk/student/into-university/az-uni-colleges/royal-welsh-college-of-music-and-drama-459044.html "Royal Welsh College of Music & Drama"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180622061549/https://www.independent.co.uk/student/into-university/az-uni-colleges/royal-welsh-college-of-music-and-drama-459044.html|date=22 June 2018}}, ''The Independent''. Retrieved 24 December 2013.</ref><ref>{{cite web |title=Facilities |url=http://www.rwcmd.ac.uk/young_actors_studio/student_handbook/facilities.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906155842/http://www.rwcmd.ac.uk/young_actors_studio/student_handbook/facilities.aspx |archive-date=6 September 2015 |access-date=6 September 2015 |website=Royal Welsh College of Music and Drama}}</ref> ===సంగీత రచన (కంపోజింగ్)=== హాప్కిన్స్ తన జీవితాంతం సంగీతం సమకూరుస్తూనే ఉన్నాడు. 1986లో "డిస్టెంట్ స్టార్" అనే సింగిల్‌ను విడుదల చేయగా, అది యూకే చార్ట్స్‌లో చోటు దక్కించుకుంది.<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19th |location=London |page=259}}</ref> ఇతడు 1964లో (తన 26వ ఏట) స్వరపరిచిన "అండ్ ది వాల్ట్జ్ గోస్ ఆన్" అనే వాల్ట్జ్‌ను ప్రముఖ సంగీతకారుడు ఆండ్రీ రియూ 2011లో రికార్డ్ చేసి ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రదర్శించాడు.<ref>{{cite news |date=6 July 2011 |title=Hopkins' waltz gets Vienna premiere |url=http://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2011/07/06/Hopkins-waltz-gets-Vienna-premiere/UPI-69081309971888/ |access-date=8 January 2012 |work=United Press International |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031349/http://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2011/07/06/Hopkins-waltz-gets-Vienna-premiere/UPI-69081309971888/ |archive-date=26 మార్చి 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="independent.uk">{{cite news |last1=Jaques |first1=Adam |date=9 November 2012 |title=How We Met: André Rieu & Sir Anthony Hopkins |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/how-we-met-andr-rieu-sir-anthony-hopkins-8294824.html |access-date=2 December 2015 |work=The Independent |quote=I...wrote this piece, "And the Waltz Goes On", in 1964 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031352/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/how-we-met-andr-rieu-sir-anthony-hopkins-8294824.html |archive-date=26 మార్చి 2023 |url-status=live}}</ref> 2012లో సిటీ ఆఫ్ బర్మింగ్‌హామ్ సింఫనీ ఆర్కెస్ట్రాతో కలిసి ''కంపోజర్'' అనే శాస్త్రీయ సంగీత ఆల్బమ్‌ను విడుదల చేశాడు.<ref name="composer">{{cite news |title=Sir Anthony Hopkins' classical music released on CD |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-16584155 |publisher=BBC |date=6 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031354/https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-16584155 |archive-date=26 మార్చి 2023 |access-date=20 అక్టోబరు 2026 |url-status=live}}</ref> 2025లో రియాద్‌లో రాయల్ ఫిల్హార్మోనిక్ ఆర్కెస్ట్రాతో తన కంపోజిషన్ల సంగీత కచేరీని నిర్వహించాడు<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2025/film/global/anthony-hopkins-l-a-fires-concert-saudi-arabia-joy-awards-matthew-mcconaughey-1236278297/|title=Anthony Hopkins Hosts Concert in Saudi Arabia After Losing His Home in L.A. Fires and Attends Joy Awards Alongside Matthew McConaughey|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|first=Nick|last=Vivarelli|date=January 19, 2025|access-date=September 14, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20261020154633/https://variety.com/2025/film/global/anthony-hopkins-l-a-fires-concert-saudi-arabia-joy-awards-matthew-mcconaughey-1236278297/|archive-date=2026-10-20|url-status=live}}</ref>; అలాగే 2026 ఆగస్టులో తన ఆరు దశాబ్దాల ఆర్కెస్ట్రా రచనలతో కూడిన ''లైఫ్ ఈజ్ ఎ డ్రీమ్'' ఆల్బమ్‌ను డెక్కా క్లాసిక్స్ ద్వారా విడుదల చేయనున్నట్లు ప్రకటించాడు<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2026/jul/10/music-was-my-first-desire-anthony-hopkins-releases-his-debut-single|title=‘Music was my first desire’: Anthony Hopkins releases single|work=[[The Guardian|The Guardian]]|date=July 9, 2026|access-date=July 14, 2026}}</ref>. ===దర్శకత్వం & వాయిస్ ఓవర్=== 1990లో ప్రముఖ వెల్ష్ కవి డిలన్ థామస్‌పై ''డిలన్ థామస్: రిటర్న్ జర్నీ'' చిత్రంతో దర్శకుడిగా పరిచయమయ్యాడు. అదే ఏడాది స్టాన్లీ కుబ్రిక్ చిత్రం ''స్పార్టాకస్'' పునరుద్ధరణ సమయంలో, మిమిక్రీ ప్రతిభతో దివంగత లారెన్స్ ఒలివర్ వాయిస్‌ను డబ్ చేశాడు<ref name="Universal Pictures">{{cite web |title=Restoration of "Spartacus" – "Spartacus" Production Notes |url=http://www.in70mm.com/news/2009/spartacus/ |publisher=Universal Pictures |access-date=2 September 2013 |archive-date=4 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140204183532/http://www.in70mm.com/news/2009/spartacus/ |url-status=dead }}</ref>. 1995లో చెకోవ్ నాటకం ఆధారంగా ''ఆగస్ట్'' చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించాడు. 2007లో ఇతడు స్వయంగా కథ రాసి, సంగీతం అందించి, దర్శకత్వం వహించిన ప్రయోగాత్మక చిత్రం ''స్లిప్‌స్ట్రీమ్'' సన్‌డాన్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రదర్శితమైంది. అలాగే 1997లో బీబీసీ డాక్యుమెంటరీ ''కిల్లింగ్ ఫర్ ఎ లివింగ్'' మొదటి మూడు ఎపిసోడ్లకు వాయిస్ ఓవర్ అందించాడు. ==వ్యక్తిగత జీవితం== [[File:Anthony Hopkins (111435068).jpg|thumb|right|150px|మేడమ్ టుస్సాడ్స్ మ్యూజియంలో హాప్కిన్స్ మైనపు బొమ్మ]] హాప్కిన్స్ కాలిఫోర్నియాలోని మాలిబులో నివసిస్తున్నాడు<ref>[https://www.theguardian.com/film/2013/oct/17/anthony-hopkins-bryan-cranston-breaking-bad-fan-letter "Anthony Hopkins's letter to ''Breaking Bad'' star Bryan Cranston"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102000606/http://www.theguardian.com/film/2013/oct/17/anthony-hopkins-bryan-cranston-breaking-bad-fan-letter |date=2013-11-02 }}, ''The Guardian''. Retrieved 31 December 2015.</ref>; 1970ల చివరిలో అమెరికాకు వెళ్లి, తిరిగి లండన్ వచ్చి, 1990లలో సాధించిన విజయాల తర్వాత శాశ్వతంగా అమెరికాలో స్థిరపడ్డాడు. బ్రిటిష్ పౌరసత్వాన్ని కొనసాగిస్తూనే, 2000 ఏప్రిల్ 12న అమెరికన్ పౌరసత్వం పొందాడు.<ref>{{cite web |title=Sir Anthony, Citizen Hopkins |url=https://www.cbsnews.com/news/sir-anthony-citizen-hopkins/ |work=[[CBS News]] |date=13 April 2000 |agency=[[Associated Press]] |access-date=11 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307215312/https://www.cbsnews.com/news/sir-anthony-citizen-hopkins/ |archive-date=7 మార్చి 2021 |url-status=live}}</ref><ref name="sinkteeth1">{{cite web |title=Anthony Hopkins&nbsp;– A role to sink his teeth into |url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/interviews/anthony_hopkins/2 |access-date=11 February 2010 |quote=I have dual citizenship, it just so happens I live in America. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031449/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/interviews/anthony_hopkins/2 |archive-date=26 మార్చి 2023 |url-status=live}}</ref> హాప్కిన్స్ మూడుసార్లు వివాహం చేసుకున్నాడు: పెట్రోనెల్లా బార్కర్ (1966–1972), జెన్నిఫర్ లింటన్ (1973–2002), స్టెల్లా అర్రోయేవ్ (2003 నుండి). కొలంబియాకు చెందిన ప్రాచీన వస్తువుల వ్యాపారి అయిన స్టెల్లా, తనను డిప్రెషన్ నుండి బయటపడేందుకు సహాయపడిందని ఇతడు పేర్కొన్నాడు<ref>{{cite news |date=31 January 2011 |title=Anthony Hopkins' wife saved him from 'depression' |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/anthony-hopkins-wife-saved-him-from-depression-2199439.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110203033454/https://www.independent.co.uk/news/people/news/anthony-hopkins-wife-saved-him-from-depression-2199439.html |archive-date=3 February 2011 |access-date=8 May 2022 |work=The Independent}}</ref>. ఇతనికి మొదటి భార్యతో అబిగైల్ హాప్కిన్స్ అనే కుమార్తె ఉంది<ref>{{Cite web |url=https://www.independent.co.uk/life-style/anthony-hopkins-daughter-estranged-wife-family-b2852477.html |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2026-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261011110008/https://www.independent.co.uk/life-style/anthony-hopkins-daughter-estranged-wife-family-b2852477.html |archive-date=2026-10-11 |url-status=live}}</ref>. హాప్కిన్స్ తన జ్ఞాపకాలను ''వి డిడ్ ఓకే, కిడ్'' అనే పేరుతో పుస్తకరూపంలో 2025 నవంబర్‌లో ప్రచురించాడు.<ref>{{cite web |last1=Bradshaw |first1=Peter |title=We Did OK, Kid: A Memoir by Anthony Hopkins review – a legend with a temper |url=https://www.theguardian.com/books/2025/nov/12/we-did-ok-kid-a-memoir-by-anthony-hopkins-review-a-legend-with-a-temper |website=[[The Guardian]] |access-date=19 November 2025 |date=12 November 2025}}</ref> ==గౌరవాలు, పురస్కారాలు== హాప్కిన్స్ 1987లో సీబీఈ (CBE) గౌరవాన్ని పొందాడు. కళారంగానికి చేసిన సేవలకు గాను 1993లో బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్‌లో క్వీన్ [[ఎలిజబెత్ II]] చేత 'నైట్‌హుడ్' అందుకున్నాడు.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/actors-anthony-hopkins.shtml |title=Top 10 Welsh actors: Anthony Hopkins |work=[[BBC Wales]] |publisher=BBC |access-date=2 January 2010 |date=5 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326031410/http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/film/pages/actors-anthony-hopkins.shtml |archive-date=26 మార్చి 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.chicagotribune.com/1993/02/23/actor-anthony-hopkins-knighted-by-queen-elizabeth/ |title=Actor Anthony Hopkins Knighted By Queen Elizabeth |newspaper=[[Chicago Tribune]] |date=23 February 1993 |access-date=27 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121001002520/http://articles.chicagotribune.com/1993-02-23/news/9303184625_1_actor-anthony-hopkins-knighted-serial-killer |archive-date=1 October 2012 |url-status=live}}</ref> 1988లో గౌరవ డి.లిట్. (D.Litt.) డిగ్రీని, 1992లో యూనివర్సిటీ ఆఫ్ వేల్స్ నుండి గౌరవ ఫెలోషిప్‌ను పొందాడు;<ref name="HNRY">{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/anthony-hopkins/pages/biography.shtml |title=Anthony Hopkins biography |work=[[BBC Wales]] |publisher=BBC |access-date=2 January 2010 |date=15 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127041955/http://www.bbc.co.uk/wales/arts/sites/anthony-hopkins/pages/biography.shtml |archive-date=27 నవంబరు 2011 |url-status=live}}</ref> 1996లో ఇతని సొంత పట్టణమైన పోర్ట్ టాల్బోట్ ఇతనికి 'ఫ్రీమాన్' హోదాను ఇచ్చి సత్కరించింది.<ref>{{cite news |date=17 October 2013 |title=Max to Join Sheen as Freeman of Borough |newspaper=[[Western Mail (Wales)|Western Mail]] |location=Cardiff, Wales}}</ref><ref>{{cite news |date=17 October 2013 |title=Max to Join Sheen as Freeman of Borough |newspaper=[[Western Mail (Wales)|Western Mail]] |location=Cardiff, Wales}}</ref> ఇతని నటనకు గాను రెండు ఆస్కార్ అవార్డులు, నాలుగు బాఫ్టా (BAFTA) అవార్డులు, ఒక క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ మూవీ అవార్డు, రెండు ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులు, ఒక లారెన్స్ ఒలివర్ అవార్డు లభించాయి. ది ఫాదర్ (2020) చిత్రానికి ఉత్తమ నటుడిగా ఆస్కార్ గెలుచుకోవడం ద్వారా, ఈ పురస్కారాన్ని అందుకున్న అత్యంత పెద్ద వయస్కుడిగా రికార్డు సృష్టించాడు.<ref name="slate-oldest-winner">{{cite web |url=https://slate.com/culture/2021/04/anthony-hopkins-oscars-2021-best-actor-autism-aspergers.html |title=Anthony Hopkins' Age Isn't the Only Noteworthy Thing About His Oscar Win |work=[[Slate (magazine)|Slate]] |first=Marissa |last=Martinelli |date=26 April 2021 |access-date=12 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426224537/https://slate.com/culture/2021/04/anthony-hopkins-oscars-2021-best-actor-autism-aspergers.html |archive-date=26 ఏప్రిల్ 2021 |url-status=live}}</ref> చలనచిత్ర, టెలివిజన్ రంగాలకు చేసిన విశేష సేవలకు గాను 2003లో హాలీవుడ్ వాక్ ఆఫ్ ఫేమ్‌లో స్టార్‌ను,<ref name="daily" /> 2006లో గోల్డెన్ గ్లోబ్ 'సెసిల్ బి. డిమిల్లే అవార్డు'ను<ref name="DeMille" />, 2008లో ప్రతిష్టాత్మక 'బాఫ్టా ఫెలోషిప్'ను అందుకున్నాడు.<ref name="BAFTA Fellow" /> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:హాలీవుడ్ నటులు]] [[వర్గం:అకాడమీ అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:1937 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] p94rkbxws82719cge35hbmbrswmggtf 0 513599 4991435 4985425 2026-10-29T17:41:36Z స్వరలాసిక 13980 6 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991435 wikitext text/x-wiki {{Infobox golfer | image = President Donald Trump hosts a reception honoring Black History Month (54341713089) (cropped).jpg | caption = 2025లో అమెరికా అధ్యక్ష<br> నివాసం వైట్‌హౌస్‌లో వుడ్స్ | fullname = ఎల్డ్రిక్ టోంట్ వుడ్స్ | nickname = టైగర్ | birth_date = {{nowrap|{{birth date and age|1975|12|30|mf=yes}}}} | birth_place = సైప్రస్, కాలిఫోర్నియా,{{br}} అమెరికా | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|1975|12|30}} --> | death_place = | height = 6 ft 1 in<ref name=pgatprofile>{{cite web |url=http://www.pgatour.com/players/player.08793.html |title=Tiger Woods – Profile |publisher=PGA Tour |access-date=June 7, 2015 |archive-date=September 10, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910074147/http://www.pgatour.com/players/player.08793.html |url-status=dead }}</ref> | weight = 185 lb<ref name=pgatprofile/> | nationality = {{USA}} | residence = జూపిటర్ ఐలాండ్,{{br}} ఫ్లోరిడా, అమెరికా | spouse = {{marriage|ఎలిన్ నొర్డెగ్రెన్|2004|2010|reason=div}} | partner = {{Plainlist| * లిండ్‌సే వాన్ (2013–2015) * వనెస్సా ట్రంప్ (2024–ప్రస్తుతం) }} | children = 2, | college = [[స్టాన్‌ఫర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం]] | yearpro = 1996 | retired = | tour = PGA టూర్ | prowins = 110{{efn|This is calculated by totalling Woods's 82 PGA Tour victories, 8 regular European Tour wins, 2 non co-sanctioned Japan Golf Tour wins, 1 non co-sanctioned Asian PGA Tour win, and the 17 other wins in his career.}} | pgawins = 82 | eurowins = 41 ([[List of golfers with most European Tour wins|3rd all-time]]){{efn|These are the 15 majors, 18 WGC events, and his eight tour wins.<ref>[http://www.europeantour.com/default.sps?pagegid=%7B00387D2B%2D9D40%2D40B9%2DB2AC%2DC46939A8370B%7D&viewETGuide=true 2009 European Tour Official Guide Section 4, p. 577 PDF 21]. [[European Tour]]. Retrieved April 21, 2009. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126073032/http://www.europeantour.com/default.sps?pagegid=%7B00387D2B-9D40-40B9-B2AC-C46939A8370B%7D&viewETGuide=true |date=January 26, 2010 }}</ref>}} | japwins = 3 | asiawins =2 | auswins = 3 | champwins = | otherwins =17 | majorwins = 15 | masters = '''Won''': 1997,2001,{{br}}2002,2005,2019 | usopen = '''Won''': 2000,2002,2008 | open = '''Won''': 2000,2005,2006 | pga = '''Won''': 1999,2000,{{br}}2006,2007 | wghofid = tiger-woods | wghofyear = 2021 | award1 = హాస్కిన్స్ అవార్డ్ | year1 = 1996 | award2 = PGA టూర్{{br}}రూకీ ఆఫ్ ది ఇయర్ | year2 = 1996 | award3 = PGA టూర్{{br}}మనీ లిస్ట్ విన్నర్ | year3 = 1997,1999,2000,{{br}}2001,2002,<br>2005,2006,2007,{{br}}2009,2013 | award4 = PGA టూర్{{br}}ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ | year4 = 1997,19991,2000,{{br}}2001,2002,{{br}}2003,2005,2006,{{br}}2007,2009,2013 | award5 = PGA ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ | year5 = 1997,1999,{{br}}2000,2001,2002,{{br}}2003,2005,2006,{{br}}2007,2009,2013 | award6 = బైరన్ నెల్సన్ అవార్డ్ | year6 = 1999,2000,2001,{{br}}2002,2003,{{br}}2005,2006,{{br}}2007,2009 | award7 = వార్దొన్ ట్రోఫీ | year7 = 1999,2000,2001,{{br}}2002,2003,{{br}}2005,2007,{{br}}2009,2013 | award8 = లారెస్ వరల్డ్ స్పోర్ట్స్ అవార్డ్ {{br}} స్పోర్ట్స్‌మ్యాన్ ఆఫ్ ది ఇయర్ | year8 = 2000,2001 | award9 = PGA టూర్{{br}}ఫెడెక్స్ కప్ విజేత | year9 = 2007,2009 | award10 = ప్రెసిడెన్*షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ | year10 = 2019 | awardssection = | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Tiger Woods sig.svg }} }} '''ఎల్డ్రిక్ టోంట్ "టైగర్" వుడ్స్''' (జననం డిసెంబరు 30, 1975) ఒక ప్రసిద్ధ అమెరికన్ ప్రొఫెషనల్ గోల్ఫ్ క్రీడాకారుడు. గోల్ఫ్ చరిత్రలో అత్యంత గొప్ప క్రీడాకారులలో ఒకడిగా, ఆధునిక క్రీడా ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రసిద్ధ అథ్లెట్లలో ఒకడిగా ఇతడు గుర్తింపు పొందాడు.<ref name=great> * {{Cite news |last=Chase |first=Chris |date=April 13, 2018 |title=Who is the greatest golfer ever: Tiger or Jack? |newspaper=USA Today |url=https://ftw.usatoday.com/2018/04/tiger-woods-jack-nickalus |access-date=July 19, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610142459/https://ftw.usatoday.com/2018/04/tiger-woods-jack-nickalus |archive-date=2021-06-10 |url-status=live}} * {{Cite magazine |url=https://www.golfdigest.com/story/what-made-tiger-woods-great-and-can-again-jaime-diaz-magazine |title=What made Tiger Woods great – and can again |date=January 23, 2018 |last=Diaz |first=Jaime |magazine=Golf Digest |access-date=July 19, 2018 |ref=none |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610142459/https://www.golfdigest.com/story/what-made-tiger-woods-great-and-can-again-jaime-diaz-magazine |archive-date=2021-06-10 |url-status=live}} * {{Cite news |url=https://www.espn.com/golf/story/_/id/23441363/phil-mickelson-says-tiger-woods-peak-played-best-golf-ever |title=Phil Mickelson says Tiger Woods played best golf ever |work=ESPN |access-date=July 19, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301124744/https://www.espn.com/golf/story/_/id/23441363/phil-mickelson-says-tiger-woods-peak-played-best-golf-ever |archive-date=2026-03-01 |url-status=live}}</ref>.పిజిఎ టూర్ విజయాలలో సామ్ స్నీడ్‌తో సమానంగా ప్రథమ స్థానంలో నిలవడంతో పాటు, పురుషుల మేజర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లలో రెండవ అత్యధిక విజయాలను సాధించాడు.<ref>{{cite news |url=https://www.espn.com/golf/story/_/id/28885901/tiger-woods-inducted-world-golf-hall-fame-2021 |title=Tiger Woods to be inducted into World Golf Hall of Fame in 2021 |work=ESPN |first=Bob |last=Harig |date=March 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210610142458/https://www.espn.com/golf/story/_/id/28885901/tiger-woods-inducted-world-golf-hall-fame-2021 |archive-date=2021-06-10 |access-date=2026-10-21 |url-status=live}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం== టైగర్ వుడ్స్ కాలిఫోర్నియాలోని సైప్రస్‌లో ఎర్ల్ వుడ్స్, కుల్తిడా వుడ్స్ దంపతులకు జన్మించాడు<ref>{{cite web |url=http://www.notablebiographies.com/We-Z/Woods-Tiger.html |title=Tiger Woods Biography – childhood, children, parents, name, history, mother, young, son, old, information, born |publisher=Notablebiographies.com |access-date=December 16, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228131238/http://www.notablebiographies.com/We-Z/Woods-Tiger.html |archive-date=2017-12-28 |url-status=live}}</ref>. ఇతని తండ్రి అమెరికా సైన్యంలో పనిచేసిన అధికారి. తండ్రి సైనిక స్నేహితుడైన ఒక వియత్నామీస్ కల్నల్ గౌరవార్థం ఇతనికి "టైగర్" అనే మారుపేరు పెట్టారు.<ref>{{cite web |title=Tiger's dad gave us all some lessons to remember |work=Golf Digest |last=Callahan |first=Tom |url=https://www.espn.com/golf/news/story?id=2431953 |date=May 9, 2006 |access-date=January 24, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260226004931/https://www.espn.com/golf/news/story?id=2431953 |archive-date=2026-02-26 |url-status=live}}</ref> వుడ్స్ చాలా చిన్న వయస్సులోనే (రెండేళ్ల వయసులోనే) అద్భుతమైన గోల్ఫ్ ప్రతిభను కనబరిచాడు. అమెచ్యూర్ స్థాయిలో అసాధారణ విజయాలు సాధించి, వరుసగా మూడు సార్లు యు.ఎస్. జూనియర్ అమెచ్యూర్ టైటిళ్లు<ref name="JWGC85">{{cite web|title = 1985 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1985|access-date = May 13, 2007|archive-date = December 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217074347/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1985|url-status = dead}}</ref><ref name="JWGC88">{{cite web|title = 1988 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1988|access-date = May 13, 2007|archive-date = December 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217074015/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1988|url-status = dead}}</ref><ref name="JWGC89">{{cite web|title = 1989 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1989.|access-date = May 13, 2007|archive-date = September 21, 2007|archive-url = https://web.archive.org/web/20070921185528/http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1989.|url-status = dead}}</ref><ref name="JWGC90">{{cite web|title = 1990 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1990|access-date = May 13, 2007|archive-date = December 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217075146/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1990|url-status = dead}}</ref><ref name="JWGC91">{{cite web|title = 1991 Champions|publisher = Junior World Golf Championships|url = http://www.juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1991|access-date = May 13, 2007|archive-date = December 17, 2010|archive-url = https://web.archive.org/web/20101217075035/http://juniorworldgolf.com/pchamps.php?pg=1991|url-status = dead}}</ref>, వరుసగా మూడు సార్లు యు.ఎస్. అమెచ్యూర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లను గెలుచుకున్న ఏకైక క్రీడాకారుడిగా చరిత్ర సృష్టించాడు. అనంతరం స్టాన్‌ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుతూ కాలేజ్ గోల్ఫ్ ఆడాడు. == వృత్తి == [[File:TigerWoods1997.jpg|left|thumb|upright=0.8|1997లో వుడ్స్]] 1996 ఆగస్టులో, 20 ఏళ్ల వయసులో టైగర్ వుడ్స్ ప్రొఫెషనల్ గోల్ఫర్‌గా మారాడు. ప్రొఫెషనల్‌గా మారిన కొద్ది నెలల్లోనే ఇతడు ప్రపంచ దృష్టిని ఆకర్షించాడు: * ''1997 మాస్టర్స్ టోర్నమెంట్'': 21 ఏళ్ల వయసులో తన మొదటి మేజర్ టోర్నమెంట్ అయిన 1997 మాస్టర్స్‌ను 12 స్ట్రోక్‌ల తేడాతో రికార్డు స్థాయిలో గెలిచాడు. ఈ ఘనత సాధించిన అత్యంత పిన్న వయస్కుడిగా, మొదటి ఆఫ్రికన్-అమెరికన్/ఆసియన్-అమెరికన్ క్రీడాకారుడిగా నిలిచాడు. * ''వరల్డ్ నంబర్ 1'': ప్రొఫెషనల్‌గా మారిన ఒకే ఏడాదిలో (జూన్ 1997) ప్రపంచ నంబర్ 1 ర్యాంకును చేరుకున్నారు. * ''"టైగర్ స్లామ్" (2000–2001)'': ఒకే క్యాలెండర్ సంవత్సరంలో కాకపోయినా, వరుసగా నాలుగు ప్రధాన ఛాంపియన్‌షిప్పులను (2000 యు.ఎస్. ఓపెన్, 2000 ఓపెన్ ఛాంపియన్‌షిప్, 2000 పిజిఎ ఛాంపియన్‌షిప్, 2001 మాస్టర్స్) ఏకకాలంలో తన ఆధీనంలో ఉంచుకున్న ఏకైక ఆటగాడిగా రికార్డు సృష్టించాడు. దీనిని గోల్ఫ్ చరిత్రలో "టైగర్ స్లామ్" అని పిలుస్తారు. == ప్రధాన రికార్డులు, విజయాలు== ===మేజర్ విజయాలు (15)=== * మాస్టర్స్ టోర్నమెంట్: 5 సార్లు (1997, 2001, 2002, 2005, 2019) * పిజిఎ ఛాంపియన్‌షిప్: 4 సార్లు (1999, 2000, 2006, 2007) * యు.ఎస్. ఓపెన్: 3 సార్లు (2000, 2002, 2008) * ది ఓపెన్ ఛాంపియన్‌షిప్ (బ్రిటిష్ ఓపెన్): 3 సార్లు (2000, 2005, 2006) ===రికార్డులు=== * ''పిజిఎ టూర్ విజయాలు'': మొత్తం 82 విజయాలతో సామ్ స్నీడ్ పేరిట ఉన్న ఆల్‌టైమ్ రికార్డును సమం చేశాడు. * ''ప్రపంచ నంబర్ 1 స్థానం'': రికార్డు స్థాయిలో అత్యధిక వారాలు (మొత్తం 683 వారాలు) ప్రపంచ నంబర్ 1 గోల్ఫర్‌గా కొనసాగాడు. ఇందులో వరుసగా 281 వారాల పాటు అగ్రస్థానంలో కొనసాగడం మరో ప్రపంచ రికార్డు. ==గాయాలు, పునరాగమనం, 2019 మాస్టర్స్ విజయం== వ్యక్తిగత సమస్యలు, మోకాలి శస్త్రచికిత్సలు, తీవ్రమైన వెన్నునొప్పి సమస్యల కారణంగా వుడ్స్ కెరీర్ 2014 నుండి 2017 మధ్య తీవ్ర ఒడిదుడుకులకు లోనైంది. వెన్ను శస్త్రచికిత్స తర్వాత, ఇతడు మళ్లీ గోల్ఫ్ ఆడటం అసాధ్యమని అందరూ భావించారు. అయితే, 2018లో తిరిగి పోటీలలోకి వచ్చి టూర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌ను గెలుచుకున్నాడు. 2019లో, 11 ఏళ్ల విరామం తర్వాత తన 15వ మేజర్ టైటిల్‌గా ''2019 మాస్టర్స్ ఛాంపియన్‌షిప్'' గెలిచి క్రీడా చరిత్రలోనే అత్యంత గొప్ప పునరాగమనాలలో ఒకటిగా నిలిచాడు. ==గుర్తింపు, గౌరవాలు== * 2019 లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన "ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ ఆఫ్ ఫ్రీడం" అందుకున్నాడు. * 2021 లో "వరల్డ్ గోల్ఫ్ హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్" లో చోటు దక్కించుకున్నాడు. ==గమనికలు== {{notelist}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:అమెరికా క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:1975 జననాలు]] [[వర్గం:గోల్ఫ్ క్రీడాకారులు]] mwpo3lwgy49m6b6lhb98h28qrvlc9k9 0 513619 4991426 4985276 2026-10-29T17:07:51Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991426 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = పి. కార్తికేయన్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | constituency = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | predecessor = [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] | term_start = 2026 | term1 = 2011 - 2016 | predecessor1 = అబర్ ఎలుమలై | successor1 = [[ఇ. తీప్పైంతన్]] | constituency1 = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | birth_date = {{Birth date and age|1975|8|2|df=y}} | birth_place = కరసూర్, పుదుచ్చేరి , భారతదేశం | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | profession = [[రాజకీయ నాయకుడు]] }} '''పి. కార్తికేయన్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ]]కు [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండుసార్లు శాసనసభ సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu|title=Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|work=|access-date=21 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075845/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu|archive-date=21 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Puducherry Assembly election 2026: Congress releases list of 16 candidates in fray for April 9 polls in Puducherry">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/congress-releases-list-of-16-candidates-in-fray-for-april-9-polls-in-puducherry/article70792512.ece|title=Puducherry Assembly election 2026: Congress releases list of 16 candidates in fray for April 9 polls in Puducherry|last1=|first1=|date=27 March 2026|work=|access-date=21 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021080048/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/congress-releases-list-of-16-candidates-in-fray-for-april-9-polls-in-puducherry/article70792512.ece|archive-date=21 October 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref><ref name="Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms|title=Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes|date=4 May 2026|access-date=21 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075906/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms|archive-date=21 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return|date=4 May 2026|work=The Times of India|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms|archive-date=12 October 2026}}</ref><ref name="Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers">{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|title=Puducherry Assembly Elections Results 2026 {{!}} NDA sets to return; full list of winners and losers|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012201029/https://www.deccanherald.com/elections/puducherry/puducherry-assembly-elections-results-2026-nda-sets-to-return-full-list-of-winners-and-losers-3990349|archive-date=12 October 2026|publisher=Deccan Herald|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] 64waqompu92qe7hi3rjsbi5q1xtss93 0 513747 4991436 4986127 2026-10-29T17:43:19Z స్వరలాసిక 13980 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991436 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = థామస్ హార్డీ | honorific_suffix = OM | image = Thomas Hardy Restored Portrait 1910–1915 (3x4 cropped).jpg | caption = హార్డీ, {{circa|1910–1915}} | alt = Black-and-white head shot of Hardy | birth_date = {{birth date|df=yes|1840|6|2}} | birth_place = స్టిన్స్‌ఫోర్డ్, డోర్‌సెట్, ఇంగ్లాండ్ | death_date = {{death date and age|df=yes |1928|1|11|1840|6|2}} | death_place = డోర్‌చెస్టర్, డోర్‌సెట్, ఇంగ్లాండ్ | resting_place = {{unbulleted list | స్టిన్స్‌ఫోర్డ్ పారిష్ చర్చ్ (గుండె)| పొయెట్స్ కార్నర్, వెస్ట్‌మినిష్టర్ అబ్బే (చితాభస్మం)}} | occupation = {{cslist|నవలారచయిత|కవి|కథా రచయిత|వాస్తుశిల్పి}} | education = కింగ్స్ కాలేజ్, లండన్ | genre = | movement = {{cslist|వాస్తవికత|విక్టోరియన్ సాహిత్యం}} | notable_works = {{cslist|''ఫార్ ఫ్రమ్ ది మ్యాడింగ్ క్రౌడ్'' (1874)|''ది రిటర్న్ ఆఫ్ ది నేటివ్'' (1878)|''ది మేయర్ ఆఫ్ క్యాస్టర్‌బ్రిడ్జ్'' (1886)|''టెస్ ఆఫ్ ది డి'ఉర్బర్‌విల్స్'' (1891)|''జూడ్ ది అబ్‌స్క్యూర్'' (1895)}} | spouse = {{unbulleted list |{{marriage|ఎమ్మా గిఫోర్డ్|1874|1912|end=మరణం}}| {{marriage|ఫ్లోరెన్స్ డగ్డేల్‌|1914}}}} | signature = Thomas Hardy signature.svg }} '''థామస్ హార్డీ''' (జూన్ 2, 1840 – జనవరి 11, 1928) ఒక ప్రఖ్యాత ఆంగ్ల నవలా రచయిత, కవి. ఇతడు విక్టోరియన్ యుగానికి చెందిన ప్రముఖ వాస్తవికవాది. [[జార్జ్ ఎలియట్(రచయిత్రి)|జార్జ్ ఎలియట్]] రచనలతో ప్రభావితమైన హార్డీ, విక్టోరియన్ సమాజంలోని సామాజిక కట్టుబాట్లు, తరగతి భేదాలు, విధి, మానవ భావోద్వేగాల సంక్లిష్టతలను తన రచనలలో అద్భుతంగా చిత్రించారు. ఇతడు రాసిన నవలల్లో అత్యధిక భాగం ఇతడు సృష్టించిన కాల్పనిక ప్రాంతమైన ''"వెస్సెక్స్"'' నేపథ్యంలో సాగుతాయి. తన నవలలకు తీవ్రమైన విమర్శలు ఎదురుకావడంతో తర్వాతి కాలంలో నవలలు రాయడం మానివేసి, కవిత్వానికే పూర్తిగా అంకితమయ్యాడు. ==ప్రారంభ జీవితం, వృత్తి== థామస్ హార్డీ 1840 జూన్ 2న ఇంగ్లాండ్‌లోని డోర్సెట్‌లో జన్మించాడు. ఇతని తండ్రి భవన నిర్మాణదారుడు కాగా, తల్లి విద్యావంతురాలు. ఆర్థిక స్తోమత లేకపోవడం వల్ల ఇతని అధికారిక విద్య 16 ఏళ్లకే ముగిసింది. ఆ తర్వాత ఇతడు స్థానిక ఆర్కిటెక్ట్ జేమ్స్ హిక్స్ వద్ద అప్రెంటిస్‌గా చేరాడు.<ref>{{Citation |last=Walsh |first=Lauren |contribution=Introduction |title=The Return of the Native, by Thomas Hardy |place=New York |publisher=Barnes & Noble |series=Classics |year=2005 |type=print}}.</ref> 1862లో లండన్‌లోని కింగ్స్ కాలేజీలో చేరి, చర్చిల పునరుద్ధరణ పనుల్లో పాల్గొన్నాడు; సెయింట్ పాంక్రాస్ ఓల్డ్ చర్చి శ్మశానవాటిక తవ్వకాలకు ఇతడు నేతృత్వం వహించాడు<ref name="cornerstone">{{cite journal |last=Burley |first=Peter |year=2012 |title=When steam railroaded history |journal=Cornerstone |volume=33 |issue=1 |page=9 }}</ref> (అక్కడి ప్రసిద్ధ "హార్డీ ట్రీ" 2022 డిసెంబరులో కూలిపోయింది). లండన్‌లోని తరగతి విభేదాలు, అభద్రతాభావం వల్ల హార్డీ అక్కడ ఇమడలేకపోయాడు. జాన్ స్టువర్ట్ మిల్ భావజాలం ఆయనను ఎంతగానో ప్రభావితం చేసింది. అనారోగ్య కారణాలతో ఐదేళ్ల తర్వాత లండన్ విడిచి తిరిగి డోర్సెట్ చేరుకుని రచనలకు అంకితమయ్యాడు. ==వ్యక్తిగత జీవితం== 1870లో చర్చి పునరుద్ధరణ పనిపై వెళ్ళినప్పుడు ఎమ్మా గిఫోర్డ్‌తో పరిచయమై, 1874లో ఆమెను వివాహం చేసుకున్నాడు. 1885లో డోర్చెస్టర్‌లో తానే స్వయంగా రూపొందించిన "మ్యాక్స్ గేట్" నివాసానికి మారారు. కాలక్రమేణా వీరిద్దరి మధ్య దూరం పెరిగినప్పటికీ, 1912లో ఎమ్మా మరణం ఇతడిని తీవ్రంగా కలచివేసింది; ఆ పశ్చాత్తాపం, విరహంతో ఇతడు పోయెమ్స్ ఆఫ్ 1912–13 వ్రాశాడు. 1914లో తనకంటే 39 ఏళ్లు చిన్నదైన కార్యదర్శి ఫ్లోరెన్స్ ఎమిలీ డగ్డేల్‌ను రెండో వివాహం చేసుకున్నాడు. 1910లో ఇతనికి 'ఆర్డర్ ఆఫ్ మెరిట్' దక్కింది. ఇతడు సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి కోసం ఏకంగా 25 సార్లు నామినేట్ అయినప్పటికీ పురస్కారం దక్కలేదు. ==నాటకరంగం, ప్రాచీన కట్టడాల పరిరక్షణ== హార్డీ నాటకాల అనుకూలతలపై ఆసక్తి చూపినప్పటికీ, 1882లో తన నవల ''ఫార్ ఫ్రమ్ ది మ్యాడింగ్ క్రౌడ్'' నాటకానికి వచ్చిన విమర్శలతో కొంత వెనకడుగు వేశాడు.<ref>Wilson, Keith (1995). ''Thomas Hardy on Stage''. The Macmillan Press. p. 60. {{ISBN|9780333598856}}</ref> తర్వాతి కాలంలో "హార్డీ ప్లేయర్స్" అనే స్థానిక ఔత్సాహిక బృందంతో కలిసి పలు విజయవంతమైన నాటక ప్రదర్శనలను రూపొందించాడు.<ref>{{Cite journal|last=Dean|first=Andrew R|date=February 1993|title=The Sources of The Famous Tragedy of the Queen of Cornwall|url=https://www.jstor.org/stable/45274094|journal=Thomas Hardy Journal, the|volume=9|issue=1|pages=76–89|jstor=45274094|archive-url=https://web.archive.org/web/20240726235134/https://www.jstor.org/stable/45274094|archive-date=2024-07-26|access-date=2026-10-23|url-status=live}}</ref> 1880ల నుండి ప్రాచీన కట్టడాలు నాశనం కాకుండా కాపాడేందుకు ఏర్పడిన 'సొసైటీ ఫర్ ది ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ ఏన్షియంట్ బిల్డింగ్స్'లో క్రియాశీల సభ్యుడిగా ఉంటూ చారిత్రక భవనాల పరిరక్షణకు కృషి చేశాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ విధ్వంసాన్ని తీవ్రంగా నిరసించిన హార్డీ, మానవాళి మనుగడకు అంతర్జాతీయ ఆలోచనా మార్పిడి ఒక్కటే మార్గమని భావించాడు. ==సాహిత్య ప్రస్థానం== ===నవలలు=== [[File:Far-From-The-Madding-Crowd-1874-Title-Page.jpg|thumb|upright|''ఫార్ ఫ్రమ్ ది మ్యాడింగ్ క్రౌడ్'' (1874) నవల మొదటి ఎడిషన్ ముఖచిత్రం ]] థామస్ హార్డీ రాసిన తొలి నవల ''ది పూర్ మ్యాన్ అండ్ ది లేడీ'' (1867) రాజకీయంగా వివాదాస్పదమని ప్రచురణకర్తలు తిరస్కరించడంతో హార్డీ ఆ రాతప్రతిని నాశనం చేశాడు.<ref name="Bullen2013">{{cite book|author=J. B. Bullen|title=Thomas Hardy: The World of his Novels|url=https://books.google.com/books?id=8aX0AgAAQBAJ&pg=PT143|date=2013|publisher=Frances Lincoln|isbn=978-1-78101-122-5|page=143}}</ref> ఆ తర్వాత ప్రచురితమైన ''డెస్పరేట్ రెమెడీస్'' (1871), ''అండర్ ది గ్రీన్‌వుడ్ ట్రీ'' (1872) నవలలు ఇతనికి గుర్తింపు తెచ్చాయి. 1873 నాటి ''ఎ పెయిర్ ఆఫ్ బ్లూ ఐస్''<ref name="Hardy2013">{{cite book|author=Thomas Hardy|title=Delphi Complete Works of Thomas Hardy (Illustrated)|url=https://books.google.com/books?id=N1EbAgAAQBAJ&pg=PT570|date= 2013|publisher=Delphi Classics|isbn=978-1-908909-17-6|pages=570–|access-date=16 October 2016|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819150410/https://books.google.com/books?id=N1EbAgAAQBAJ&pg=PT570|url-status=live}}</ref> సీరియల్ రూపంలో వచ్చినప్పుడు కథానాయకుడు కొండ అంచున వేలాడే సన్నివేశం ద్వారా నేటి "క్లిఫ్‌హ్యాంగర్" అనే పదం వాడుకలోకి వచ్చిందని చెబుతారు. 1874లో వెలువడిన ''ఫార్ ఫ్రమ్ ది మ్యాడింగ్ క్రౌడ్'' నవల ద్వారా హార్డీ తన కాల్పనిక ప్రాంతమైన "వెస్సెక్స్"ను పాఠకులకు పరిచయం చేశాడు. ఈ నవల సాధించిన విజయంతో ఇతడు ఆర్కిటెక్చర్ వృత్తిని వదిలి పూర్తిస్థాయి రచయితగా మారాడు. అనంతరం ''ది రిటర్న్ ఆఫ్ ది నేటివ్'' (1878), ''ది మేయర్ ఆఫ్ క్యాస్టర్‌బ్రిడ్జ్'' (1886) వంటి ప్రముఖ నవలలు వ్రాశాడు. 1891లో ప్రచురితమైన ''టెస్ ఆఫ్ ది డి'ఉర్బర్‌విల్స్'' ఒక పతితగా భావించే స్త్రీ పాత్రను సానుభూతితో చిత్రించినందుకు సాంప్రదాయ వర్గాల నుండి తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కొంది. ఇక 1895లో వచ్చిన ''జూడ్ ది అబ్‌స్క్యూర్'' లైంగికత, వివాహ వ్యవస్థ, మతాన్ని కఠినంగా విమర్శించినందుకు విక్టోరియన్ సమాజంలో పెద్ద వివాదాస్పదమైంది; బిషప్‌లు ఆ పుస్తకాన్ని బహిరంగంగా కాల్చివేశారు.<ref name="BBC200803">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/homeground/archive/2003/thomas_hardy.shtml |title=Homeground: Dead man talking |date=20 August 2003 |work=BBC Online |access-date=2006-08-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040831225219/http://www.bbc.co.uk/homeground/archive/2003/thomas_hardy.shtml |archive-date=31 August 2004}}</ref> ఈ వరుస ప్రతికూల విమర్శల వల్ల, అలాగే తన దృష్టి కవిత్వంపై ఉండటం వల్ల హార్డీ నవలలు రాయడం శాశ్వతంగా విరమించుకున్నాడు.<ref name="English Literature 2000">"Thomas Hardy", ''The Norton Anthology of English Literature'', 7th edition, vol. 2. New York: W.W. Norton, 2000, p. 1916.</ref> 1897లో ప్రచురితమైన ''ది వెల్-బిలవ్డ్'' ఇతని 14వ నవల ఆఖరి నవలగా నిలిచింది. ===కవిత్వం=== నవలలు ఆపిన తర్వాత హార్డీ 20వ శతాబ్దంలో పూర్తిగా కవిత్వానికే అంకితమయ్యాడు. 1898లో ''వెస్సెక్స్ పోయెమ్స్'' ద్వారా తన మొదటి కవితా సంపుటిని విడుదల చేశాడు. నెపోలియన్ యుద్ధాల నేపథ్యంతో ''ది డైనాస్ట్స్'' (1904–08) అనే మూడు భాగాల మహా నాటకీయ కావ్యాన్ని వ్రాశాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం నేపథ్యంలో సాధారణ సైనికుల దృక్కోణం నుంచి రాసిన యుద్ధ కవితలు విశేష ప్రజాదరణ పొందాయి. 1912లో తన మొదటి భార్య ఎమ్మా మరణం తర్వాత రాసిన ''పోయెమ్స్ 1912–13'' (విరహం, పశ్చాత్తాపం నిండిన శోకగీతాలు) ఆంగ్ల కవిత్వ శిఖరాలుగా పరిగణించబడతాయి. జంతువులపై హింసను నిరసిస్తూ ఇతడు రాసిన కవితలు మానవతా దృక్పథాన్ని చాటాయి. తొలినాళ్లలో తక్కువ గుర్తింపు దక్కినప్పటికీ, రాబర్ట్ ఫ్రాస్ట్, డబ్ల్యూ.హెచ్. ఆడెన్, ఫిలిప్ లార్కిన్ వంటి ఆధునిక కవులపై హార్డీ కవిత్వం తీవ్ర ప్రభావం చూపింది. ==మరణం, అంత్యక్రియలు== హార్డీ 1928 జనవరి 11న డోర్చెస్టర్‌లోని తన నివాసమైన మ్యాక్స్ గేట్‌లో మరణించాడు. ఇతని అంత్యక్రియల విషయంలో పెద్ద వివాదం తలెత్తింది; ఇతడు తన మొదటి భార్య సమాధి వద్దే డోర్సెట్‌లో ఖననం కావాలని కోరుకోగా, దేశం ఇతడిని వెస్ట్‌మినిస్టర్ అబ్బేలోని ప్రసిద్ధ "పోయెట్స్ కార్నర్"లో ఖననం చేయాలని భావించింది. చివరకు ఒక రాజీ కుదిరింది: ఇతని గుండెను వేరుచేసి డోర్సెట్‌లోని స్టిన్స్‌ఫోర్డ్ చర్చి ప్రాంగణంలో తన మొదటి భార్య ఎమా సమాధి పక్కన ఖననం చేశారు; మిగిలిన భౌతికకాయాన్ని దహనం చేసి, ఆ భస్మాన్ని లండన్‌లోని ''వెస్ట్‌మినిస్టర్ అబ్బే''లో [[చార్లెస్ డికెన్స్]] సమాధి సరసన నిక్షిప్తం చేశారు.<ref>{{cite book |author=Bradford, Charles Angell |author-link=Charles Angell Bradford |title=Heart Burial |year=1933 |publisher=Allen & Unwin |location=London |page=246}} Republished after copyright expired. {{isbn|978-1-162-77181-6 }}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1840 జననాలు]] [[వర్గం:1928 మరణాలు]] [[వర్గం:19వ శతాబ్దపు కవులు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల రచయితలు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల కవులు]] i7edta0uv575fj1gi57rpqvqsi16455 0 513817 4991454 4988799 2026-10-29T18:59:56Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991454 wikitext text/x-wiki {{Infobox art movement | name = మినిమలిజం |image = {{photomontage |photo1a= DonaldֹJudd IMJ.JPG |photo2a= SANAA, Zollverein School of Management and Design, Essen (4606034520).jpg |photo3a= Kazimir Malevich, 1915, Black Suprematic Square, oil on linen canvas, 79.5 x 79.5 cm, Tretyakov Gallery, Moscow.jpg |size = 250 |color_border = #AAAAAA |color = #F9F9F9 }} | caption = పైభాగం: ''పేరులేని శిల్పం'', [[డొనాల్డ్ జడ్]] రూపొందించిన కాంక్రీటు శిల్పం, 1991, [[ఇజ్రాయెల్ మ్యూజియం]]<br />మధ్యభాగం: జర్మనీలోని [[ఎస్సెన్]] నగరంలో ఉన్న జొల్‌ఫెరైన్ నిర్వహణ, రూపకల్పన పాఠశాల భవనం, 2005–2006, [[సనాఏ]] రూపొందించింది<br />కింది భాగం: [[కజిమీర్ మాలెవిచ్]] రూపొందించిన ''[[నల్లని చతురస్రం]]'', 1915, కాన్వాస్‌పై నూనెరంగులతో చిత్రించిన కళాఖండం, 79.5 × 79.5 సెం.మీ., [[ట్రెట్యాకోవ్ గ్యాలరీ]], మాస్కో | yearsactive = 1960ల నుండి నేటి వరకు |countries = |commons = yes }} '''మినిమలిజం''' అనేది కళను దాని ముఖ్యమైన అంశాలకు తగ్గించడంపై నొక్కి చెప్పే ఒక [[కళా ఉద్యమం]], <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/01/21/books/review-longing-for-less-minimalism-kyle-chayka.html|title='The Longing for Less' Gets at the Big Appeal of Minimalism|last=Szalai|first=Jennifer|date=2020-01-21|work=The New York Times|access-date=2024-07-12|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> ఇది వస్తువుపైనే, వీక్షకుడి అనుభవంపై దృష్టి పెడుతుంది, కళాకారుడి నుండి వీలైనంత తక్కువ మధ్యవర్తిత్వంతో. ఇది పాశ్చాత్య కళలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానంతర యుగంలో ఉద్భవించింది, దీనిని తరచుగా [[నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ|అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం]], మోడర్నిజంలకు ప్రతిచర్యగా వ్యాఖ్యానిస్తారు. మినిమలిజంతో సంబంధం ఉన్న ప్రముఖ దృశ్య కళాకారులలో డోనాల్డ్ జడ్, ఆగ్నెస్ మార్టిన్, డాన్ ఫ్లావిన్, కార్ల్ ఆండ్రే, రాబర్ట్ మోరిస్, అన్నే ట్రూయిట్, ఫ్రాంక్ స్టెల్లా ఉన్నారు. <ref>{{Cite web|title=Minimalism Movement Overview|url=https://www.theartstory.org/movement/minimalism/|access-date=2024-12-15|website=The Art Story}}</ref> లా మోంటే యంగ్, టెర్రీ రైలీ, స్టీవ్ రీచ్, ఫిలిప్ గ్లాస్, జూలియస్ ఈస్ట్‌మన్, జాన్ ఆడమ్స్ వంటి వారి రచనలలో కనిపించే పునరావృతం, క్రమమైన వైవిధ్యం వంటి పద్ధతులను [[మినిమల్ మ్యూజిక్]] కలిగి ఉంటుంది. ఈ పదాన్ని కొన్నిసార్లు [[శామ్యూల్ బెకెట్]] నాటకాలు, [[నవలా సాహిత్యము|నవలలు]], రాబర్ట్ బ్రెస్సన్ [[సినిమా|చిత్రాలు]], రేమండ్ కార్వర్ కథలు, కోలిన్ చాప్‌మన్ ఆటోమొబైల్ డిజైన్‌లను వర్ణించడానికి ఉపయోగిస్తారు. [[File:Toilets_minimalism_sign.jpg|thumb| రెండు లింగాల వారి కనీస లక్షణాలతో కూడిన విశ్రాంతి గది గుర్తు. శరీరం కూడా అదే ఆకారంలో, కేవలం తలక్రిందులుగా ఉంటుంది, ఇది సైన్ డిజైన్‌లో ఉపయోగించిన మినిమలిజానికి మరింత దోహదపడుతుంది.]] ఈ ఉద్యమం పోస్ట్‌మినిమలిజంకు ముందు వచ్చింది, ఇది సమకాలీన కళలో మినిమలిజం అసలు లక్ష్యాలను విస్తరించే లేదా విమర్శనాత్మకంగా ప్రతిబింబించే వివిధ పద్ధతులను కలిగి ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|title=Minimalism: Art and Polemics in the Sixties|url=http://caareviews.org/reviews/496|access-date=2024-12-15|website=Minimalism: Art and Polemics in the Sixties}}</ref> == దృశ్య కళలు, అక్షరవాద కళ == [[File:Tonysmith_freeride_sculpture.jpg|thumb| టోనీ స్మిత్, ''ఫ్రీ రైడ్'', 1962, 6'8 x 6'8 x 6'8]] దృశ్య కళలలో మినిమలిజం, కొన్నిసార్లు "మినిమల్ ఆర్ట్", "లిటరలిస్ట్ ఆర్ట్", <ref>{{Cite magazine|last=Fried|first=Michael|author-link=Michael Fried|date=June 1967|title=Art and Objecthood|magazine=Artforum|volume=5|pages=12–23}} Reprinted: {{Cite book|title=Art and Objecthood: Essays and Reviews|last=Fried|first=Michael|date=1998|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-26318-5|pages=148–172|chapter=Art and Objecthood|author-mask=0}}</ref>, "ABC ఆర్ట్" అని పిలువబడుతుంది, ఇది 1960ల ప్రారంభంలో న్యూయార్క్‌లో [[నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ|అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజానికి]] ప్రతిస్పందనగా ఉద్భవించిన కళాకారుల యొక్క ఒక నిర్దిష్ట ఉద్యమాన్ని సూచిస్తుంది. <ref name="britannica.com">{{Cite web|date=Jul 20, 1998|title=Minimalism|url=https://www.britannica.com/art/Minimalism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216231216/https://www.britannica.com/art/Minimalism|archive-date=16 December 2021|access-date=21 December 2021|website=Britannica}}</ref> మినిమలిజంతో సంబంధం ఉన్న [[చిత్రలేఖనం|చిత్రకళా]] కళాకారులలో నస్సోస్ డాఫ్నిస్, ఫ్రాంక్ స్టెల్లా, కెన్నెత్ నోలాండ్, అల్ హెల్డ్, ఎల్స్‌వర్త్ కెల్లీ, రాబర్ట్ రైమన్ మొదలైనవారు ఉన్నారు; [[శిల్పం|శిల్పకళలో]] పనిచేసేవారిలో డోనాల్డ్ జడ్, డాన్ ఫ్లావిన్, డేవిడ్ స్మిత్, ఆంథోనీ కారో మొదలైనవారు ఉన్నారు. పెయింటింగ్‌లో మినిమలిజంను పదునైన అంచులు, సరళ రేఖలు, సాధారణ రూపాలు, రెండు కోణాలపై ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా వర్గీకరించవచ్చు. <ref name="britannica.com" /> అమెరికన్ మినిమలిస్ట్ కళాకారులు అంతకు ముందున్న యూరోపియన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఉద్యమాలచే బాగా ప్రభావితులయ్యారు. ఆ సమయంలో, న్యూయార్క్ జర్మన్ బౌహాస్ కళాకారులు, రష్యన్ కన్‌స్ట్రక్టివిస్టులు, డచ్ డి స్టైల్ కళాకారుల ప్రదర్శనలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. రాడికల్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్‌ను ఈ బృందాలలో ప్రతి ఒక్కటీ ఆవిష్కరించింది, వారు రాబర్ట్ మోరిస్, డాన్ ఫ్లావిన్, డోనాల్డ్ జడ్ వంటి కళాకారులను కొత్త కళాత్మక మార్గాలను అనుసరించడానికి ప్రోత్సహించారు. ప్రేక్షకులకు తక్షణ, కేవలం దృశ్యపరమైన ప్రతిస్పందనను అందించాలనే ఉద్దేశ్యంతో, ఈ కళాకారులు తమ కళకు తప్ప మరేదానికీ సంబంధం లేని కళను సృష్టించడానికి ప్రయత్నించారు. కళ యొక్క లక్ష్యం, దృశ్య భాగాలను బహిర్గతం చేయడానికి, ఆత్మాశ్రయ, సంజ్ఞాత్మక భాగాలను తొలగించారు. <ref>{{Cite web|date=13 February 2025|title=Art movement:Minimalism|url=https://magazine.artland.com/minimalism/|access-date=13 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250611054519/https://magazine.artland.com/minimalism/|archive-date=11 జూన్ 2025|url-status=dead}}</ref> 1940లు, 1950లలో న్యూయార్క్ స్కూల్‌లో ఆధిపత్యం చెలాయించిన [[నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ|అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం]] యొక్క చిత్రకళా ఆత్మాశ్రయతకు వ్యతిరేకంగా మినిమలిజం పాక్షికంగా ఒక ప్రతిచర్యగా ఏర్పడింది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lhMS8Ii73ZkC&q=abstract+expressionism+and+minimal+art&pg=PA161|title=Gregory Battcock, ''Minimal Art: a critical anthology'', pp 161–172|last=Battcock|first=Gregory|date=3 August 1995|publisher=University of California Press|isbn=9780520201477|access-date=2014-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108020413/https://books.google.com/books?id=lhMS8Ii73ZkC&q=abstract+expressionism+and+minimal+art&pg=PA161#v=snippet&q=abstract%20expressionism%20and%20minimal%20art&f=false|archive-date=8 November 2023}}</ref> యాక్షన్ పెయింటింగ్ యొక్క సహజమైన, ఆకస్మిక లక్షణాలతో, విస్తృతంగా అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజంతో అసంతృప్తి చెంది, మినిమలిజం అనే కళా ఉద్యమం, ఒక కళాకృతి తనకు తాను తప్ప మరేదానికీ సూచించకూడదని, ఏదైనా అదనపు-దృశ్య సంబంధాన్ని విస్మరించాలని నొక్కి చెప్పింది. <ref>{{Cite web|date=Jul 20, 1998|title=Minimalism|url=https://www.britannica.com/art/Minimalism|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216231216/https://www.britannica.com/art/Minimalism|archive-date=16 December 2021|access-date=21 December 2021|website=Britannica.}}</ref> 1964లో న్యూయార్క్ నగరంలోని మాన్‌హాటన్‌లోని గ్రీన్ గ్యాలరీలో డోనాల్డ్ జుడ్ యొక్క కళాకృతులు, అలాగే ఫ్లావిన్ యొక్క మొదటి ఫ్లోరోసెంట్ లైట్ కళాకృతులు ప్రదర్శించబడ్డాయి. అదే సమయంలో, లియో కాస్టెల్లి గ్యాలరీ, పేస్ గ్యాలరీ వంటి ఇతర ప్రముఖ మాన్‌హాటన్ గ్యాలరీలు కూడా మినిమలిస్ట్ ఆలోచనలపై దృష్టి సారించిన కళాకారుల కళాకృతులను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాయి. శిల్పకళలో మినిమలిజంను [[ప్లాస్టిక్]], [[లోహాలు|లోహం]], [[అల్యూమినియం]], [[కాంక్రీటు|కాంక్రీట్]], ఫైబర్‌గ్లాస్ వంటి పారిశ్రామిక పదార్థాలతో తరచుగా తయారు చేయబడిన సరళమైన జ్యామితీయ ఆకారాల ద్వారా వర్గీకరించవచ్చు; <ref name="britannica.com" /> ఈ పదార్థాలను సాధారణంగా ముడిగానే వదిలివేస్తారు లేదా ఒకే రంగుతో పెయింట్ చేస్తారు. విస్తృతమైన అర్థంలో, ఒక దృశ్య వ్యూహంగా మినిమలిజం యొక్క మూలాలను బౌహాస్ ఉద్యమంతో సంబంధం ఉన్న చిత్రకారుల జ్యామితీయ అమూర్త చిత్రణలలో, అలాగే డి స్టైల్, రష్యన్ కన్‌స్ట్రక్టివిస్ట్ ఉద్యమాలకు అనుసంధానించబడిన కజిమిర్ మలేవిచ్, [[పీట్ మాండ్రియన్]], ఇతర కళాకారుల రచనలలో గుర్తించవచ్చు. ఇది కాన్స్టాంటిన్ బ్రాంకుసి శిల్పాలలో కూడా కనిపిస్తుంది. <ref>{{Cite web|date=October 2004|title=Maureen Mullarkey, Art Critical, ''Giorgio Morandi''|url=http://artcritical.com/2004/10/01/albert-york-and-giorgio-morandi/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309022743/http://www.artcritical.com/2004/10/01/albert-york-and-giorgio-morandi/|archive-date=9 March 2014|access-date=2014-06-27|publisher=Artcritical.com}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hr-5GcN0F6kC&q=Constantin+Br%C3%A2ncu%C5%9Fi.+and+minimal+art&pg=PA12|title=Daniel Marzona, Uta Grosenick; ''Minimal art'', p.12|last=Marzona|first=Daniel|publisher=Taschen|year=2004|isbn=9783822830604|access-date=2014-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20231108020416/https://books.google.com/books?id=hr-5GcN0F6kC&q=Constantin+Br%C3%A2ncu%C5%9Fi.+and+minimal+art&pg=PA12#v=snippet&q=Constantin%20Br%C3%A2ncu%C5%9Fi.%20and%20minimal%20art&f=false|archive-date=8 November 2023}}</ref> ఒక అధికారిక వ్యూహంగా, మినిమలిజంను బార్నెట్ న్యూమాన్, యాడ్ రీన్‌హార్ట్, జోసెఫ్ ఆల్బర్స్‌ల చిత్రాలలో, అలాగే [[పాబ్లో పికాసో]], యాయోయి కుసామా, జార్జియో మొరాండి వంటి విభిన్న కళాకారుల రచనలలో కూడా ఉపయోగించారు. య్వెస్ క్లైన్ 1949లోనే తన ఏకవర్ణ చిత్రాల ద్వారా ఈ భావనను అన్వేషించారు. ఈ రచన యొక్క అతని మొదటి ప్రైవేట్ ప్రదర్శన 1950లో జరిగింది, అయితే అతని మొదటి బహిరంగ ప్రదర్శన నవంబర్ 1954లో ఆర్టిస్ట్ పుస్తకం ''య్వెస్: పెయింట్యూర్స్‌లో'' కనిపించింది <ref>Hannah Weitemeier, ''Yves Klein, 1928–1962: International Klein Blue'', Original-Ausgabe (Cologne: Taschen, 1994), 15. {{ISBN|3-8228-8950-4}}.</ref> <ref>{{Cite book|title=Modern Paint Uncovered|chapter=Restoring the Immaterial: Study and Treatment of Yves Klein's ''Blue Monochrome (IKB42)''}}</ref> === అక్షరార్థవాదం === [[File:Donald_Judd_Concrete_Blocks.jpg|thumb| డోనాల్డ్ జడ్ యొక్క ''శీర్షిక లేనిది'']] మైఖేల్ ఫ్రైడ్ మినిమలిస్ట్ కళాకారులను "లిటరలిస్టులు" అని పిలిచాడు, రూపకాలు, ప్రతీకవాదం, శైలీకరణతో కళ అతీంద్రియ అనుభవాన్ని అందించాలి {{Sfn|Glaves-Smith|Chilvers|2015|loc=literalists}} అనే అతని స్థానం కారణంగా అక్షరవాదాన్ని నిందగా ఉపయోగించాడు. ఫ్రైడ్ యొక్క వివాదాస్పద అభిప్రాయం ప్రకారం, యథార్థవాద కళను కళగా ధృవీకరించడానికి ఒక ప్రేక్షకుడు అవసరం: ఒక "సందర్భంలోని వస్తువు" పరిశీలకుని దృష్టిలో మాత్రమే కళగా మారుతుంది. ఉదాహరణకు, ఒక సాధారణ శిల్పం విషయంలో, అది ఎక్కడ ఉందనేది అప్రధానం, అది కనిపించకపోయినా ఒక కళాఖండంగా దాని హోదా నిలిచి ఉంటుంది. మరోవైపు, డోనాల్డ్ జుడ్ యొక్క కళాఖండాలు (ఫోటో చూడండి) అనేవి, ఎడారి ఎండలో కూర్చున్న వస్తువులు మాత్రమే, వాటిని కనుగొని కళగా అంగీకరించే సందర్శకుడి కోసం వేచి ఉన్నాయి. {{Sfn|Hogan|2008|p=22}} == మూలాలు == {{Reflist}} == ఇతర మూలాలు == {{div col|colwidth=45em}} * {{wikicite|ref={{harvid|Bertoni|2002}}|reference=Bertoni, Franco (2002). ''Minimalist Architecture'', edited by Franco Cantini, translated from the Italian by Lucinda Byatt and from the Spanish by Paul Hammond. Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser. {{ISBN|3-7643-6642-7}}.}} * {{cite book |last=Cerver |first=Francisco Asencio |year=1997 |title=The Architecture of Minimalism |location=New York |publisher=Arco |isbn=0-8230-6149-3}} * {{cite book |last=Clark |first=Robert C. |title=American literary minimalism |year=2014 |isbn=978-0-8173-8750-1 |location=Tuscaloosa, Alabama |oclc=901275325}} * {{cite book |last1=Glaves-Smith |first1=John |last2=Chilvers |first2=Ian |title=A Dictionary of Modern and Contemporary Art |date=2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-179222-9}} * {{cite encyclopedia |editor-surname=Greene |editor-given=Roland |editor-link=Roland Greene |display-editors=etal |entry=Minimalism |title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics |edition=4th rev. |year=2012 |pages= |entry-url= |url={{Google books|id=uKiC6IeFR2UC|plainurl=y}} |place=Princeton, New Jersey |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-15491-6}} * {{cite book |last=Johnson |first=Philip |author-link=Philip Johnson |year=1947 |title=Mies van der Rohe |publisher=[[Museum of Modern Art]]}} * {{cite book |last=Hogan |first=E. |title=Spiral Jetta: A Road Trip through the Land Art of the American West |publisher=University of Chicago Press |series=Culture Trails: Adventures in Travel |year=2008 |isbn=978-0-226-34848-3 |url=https://books.google.com/books?id=E0Mbe9DnGkQC&pg=PA22 |access-date=2024-04-10 |archive-date=10 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240410011453/https://books.google.com/books?id=E0Mbe9DnGkQC&pg=PA22 |url-status=live}} * {{cite journal |last=Lancaster |first=Clay |date=September 1953 |title=Japanese Buildings in the United States before 1900: Their Influence upon American Domestic Architecture |journal=[[The Art Bulletin]] |volume=35 |number=3 |pages=217–224 |doi=10.1080/00043079.1953.11408188}} * {{cite book |last=Obendorf |first=Hartmut |title=Minimalism: designing simplicity |year=2009 |publisher=Springer |isbn=978-1-84882-371-6 |location=Dordrecht, [The Netherlands] |oclc=432702821}} * {{cite book |last=Pawson |first=John |author-link=John Pawson |year=1996 |title=Minimum |location=London, England |publisher=Phaidon Press |isbn=0-7148-3262-6}} * {{cite book |last=Rossell |first=Quim |year=2005 |title=Minimalist Interiors |location=New York |publisher=Collins Design |isbn=0-688-17487-6}} * {{cite journal |last=Saito |first=Yuriko |author-link=Yuriko Saito |date=Winter 2007 |title=The Moral Dimension of Japanese Aesthetics |journal=[[The Journal of Aesthetics and Art Criticism]] |volume=65 |number=1 |pages=85–97 |doi=10.1111/j.1540-594X.2007.00240.x |doi-access=free}} * {{cite thesis |last1=Shelley |first1=Peter James |date=2013 |publisher=[[University of Washington]] |degree=Ph.D |url=http://hdl.handle.net/1773/24092 |title=Rethinking Minimalism: At the Intersection of Music Theory and Art Criticism |hdl=1773/24092}} {{div col end}} ==మరింత చదవడానికి== * {{cite book |last=Chayka |first=Kyle |title=[[The Longing for Less: Living with Minimalism]] |date=2020 |publisher=[[Bloomsbury Publishing|Bloomsbury]] |location=New York |isbn=9781635572100|ref=none}} * [[Keenan, David]], and [[Michael Nyman]] (4 February 2001). "Claim to Frame". ''[[Sunday Herald]]'' == బయటి లింకులు == {{Wikiquote}} * {{Commons category-inline}} * [https://www.photo.rmn.fr/CS.aspx?VP3=SearchResult&VBID=2CO5PC6SYBUT6&SMLS=1&RW=1147&RH=579 Agence Photographique de la Réunion des musées nationaux et du Grand Palais des Champs-Elysées]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171230115224/https://www.photo.rmn.fr/CS.aspx?VP3=SearchResult&VBID=2CO5PC6SYBUT6&SMLS=1&RW=1147&RH=579 |date=30 December 2017 }} * [https://www.thenation.com/article/archive/longing-for-less-excerpt/ "A Short History of Minimalism—Donald Judd, Richard Wollheim, and the origins of what we now describe as minimalist" By Kyle Chayka January 14, 2020 The Nation]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211119035855/https://www.thenation.com/article/archive/longing-for-less-excerpt/ |date=19 November 2021 }} {{Authority control}} [[వర్గం:కళా ఉద్యమాలు]] [[వర్గం:కళలు]] 90tq06nxta48ls0ngecscqjwfvym8wm 0 513844 4991655 4988726 2026-10-30T10:29:38Z Chaduvari 97 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991655 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యాశాఖ మంత్రుల జాబితా}} {{Infobox official post | post = విద్యాశాఖ మంత్రి | body = | native_name = {{transliteration|te|Vidyāśākha Mantrī}} | insignia = | insigniasize = 200 | insigniacaption = | insigniaalt = | flag = | flagsize = | flagalt = | flagborder = | flagcaption = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ముద్ర]] | image = | imagesize = 150px | alt = | imagecaption = | incumbent = [[నారా లోకేశ్]] | acting = | incumbentsince = 2024 జూన్ 12 | department = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] పాఠశాల విద్య, ఉన్నత విద్యా శాఖలు | style = | type = | status = | abbreviation = | member_of = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] | reports_to = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | residence = | seat = | nominator = | appointer = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్]] | appointer_qualified = ముఖ్యమంత్రి సలహా మేరకు | termlength = | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = | inaugural = [[గంటా శ్రీనివాసరావు]] | formation = 2014 జూన్ 8 | first = | last = | abolished = | superseded_by = | succession = | unofficial_names = | deputy = | salary = | website = {{url|https://cse.ap.gov.in/DSE/|పాఠశాల విద్యాశాఖ అధికారిక వెబ్‌సైట్}} | footnotes = }} '''ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యాశాఖ మంత్రి''' అనేది [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]లో విద్యకు సంబంధించిన శాఖల బాధ్యతలు నిర్వహించే మంత్రిపదవి. విద్యాశాఖ పరిధిలోని బాధ్యతల్లో పాఠశాల విద్య, ఉన్నత విద్య, విద్యా విధానాలు, సంబంధిత ప్రభుత్వ సంస్థల పర్యవేక్షణ ఉంటాయి. మంత్రివర్గంలో శాఖల కేటాయింపును ముఖ్యమంత్రి నిర్ణయిస్తారు. 2014లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విభజన తరువాత ఏర్పడిన ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంలో [[గంటా శ్రీనివాసరావు]] విద్యాశాఖ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. 2019లో [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తరువాత [[ఆదిమూలపు సురేశ్]] ఈ పదవిని చేపట్టారు. 2022 ఏప్రిల్‌లో జరిగిన మంత్రివర్గ పునర్వ్యవస్థీకరణలో [[బొత్స సత్యనారాయణ]]కు విద్యాశాఖ కేటాయించారు. 2024 జూన్ 12న [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] నేతృత్వంలో ఏర్పడిన ప్రభుత్వంలో [[నారా లోకేశ్]] విద్యాశాఖ బాధ్యతలు స్వీకరించారు.<ref name="DC2014">{{Cite news |date=2014-06-08 |title=Chandrababu Naidu's Cabinet: Ayyanna, Ganta to be ministers |url=https://www.deccanchronicle.com/140608/nation-current-affairs/article/chandrababu-naidu%E2%80%99s-cabinet-ayyanna-ganta-be-ministers |work=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref name="TOI2019">{{Cite news |date=2019-06-08 |title=YS Jagan Cabinet Ministers List 2019: 25 ministers inducted into AP Cabinet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/andhra-pradesh-cm-ys-jagan-cabinet-ministers-complete-list/articleshow/69699829.cms |work=The Times of India |language=en}}</ref><ref name="Hindu2022">{{Cite news |date=2022-04-11 |title=Buggana retains finance, Vanitha gets Home |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/buggana-retains-finance-vanithagets-home/article65311357.ece |work=The Hindu |language=en}}</ref><ref name="Hindu2024">{{Cite news |date=2024-06-14 |title=Full list of Andhra Pradesh Cabinet Ministers with portfolios: Who gets what |url=https://www.thehindu.com/elections/andhra-pradesh-assembly/andhra-pradesh-council-of-ministers-full-list/article68288989.ece |work=The Hindu |language=en}}</ref> == మంత్రుల జాబితా == {| class="wikitable" style="line-height:1.4em; text-align:center" ! # ! మంత్రి ! పదవీ కాలం ప్రారంభం ! పదవీ కాలం ముగింపు ! పార్టీ ! మంత్రివర్గం ! ముఖ్యమంత్రి ! మూలాలు |- ! 1 | '''[[గంటా శ్రీనివాసరావు]]''' | 2014 జూన్ 8 | 2019 మే 29 | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | [[మూడవ నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు III]] | [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] | <ref name="DC2014" /> |- ! 2 | '''[[ఆదిమూలపు సురేశ్]]''' | 2019 జూన్ 8 | 2022 ఏప్రిల్ 7 | [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] | <ref name="TOI2019" /> |- ! 3 | '''[[బొత్స సత్యనారాయణ]]''' | 2022 ఏప్రిల్ 11 | 2024 జూన్ 8 | [[వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గం|జగన్]] | [[వై. ఎస్. జగన్ మోహన్ రెడ్డి]] | <ref name="Hindu2022" /> |- ! 4 | '''[[నారా లోకేశ్]]''' | 2024 జూన్ 12 | ''ప్రస్తుతం'' | [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | [[నాలుగో నారా చంద్రబాబునాయుడు మంత్రివర్గం|చంద్రబాబు IV]] | [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] | <ref name="Hindu2024" /> |} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]] * [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://cse.ap.gov.in/DSE/ ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠశాల విద్యాశాఖ అధికారిక వెబ్‌సైట్] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] d3rhxwpd0gnz923afxx8n3e0nzdr2j3 0 513845 4991654 4988729 2026-10-30T10:29:06Z Chaduvari 97 [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991654 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన మాజీ శాసనసభ్యుడు}} {{Infobox officeholder | name = కేతిరెడ్డి సూర్యప్రతాపరెడ్డి | native_name = | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | death_date = 2006 ఏప్రిల్ 18 | death_place = తాడిపత్రి, ఆంధ్రప్రదేశ్ | constituency = [[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | office = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు | term_start = 1999 | term_end = 2004 | predecessor = | successor = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]; [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] | children = [[కేతిరెడ్డి వెంకటరామిరెడ్డి]] | occupation = రాజకీయ నాయకుడు }} '''కేతిరెడ్డి సూర్యప్రతాపరెడ్డి''' (సూరీడు) ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1999లో [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] తరఫున [[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు. 2004 ఎన్నికలకు ముందు [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]లో చేరి అదే నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసినా విజయం సాధించలేదు. 2006 ఏప్రిల్ 18న తాడిపత్రి రైల్వే స్టేషన్‌లో హత్యకు గురయ్యారు.<ref name="Oneindia2006">{{Cite news |title=టిడిపి నేత సూర్యప్రతాపరెడ్డి దారుణ హత్య |url=https://telugu.oneindia.com/news/2006/04/18/tdp-leader-murder.html |work=వన్‌ఇండియా తెలుగు |date=2006-04-18 |language=te}}</ref><ref name="Election1999">{{Cite web |title=Dharmavaram Assembly Constituency Election Results |url=https://janadeshonline.in/assembly/andhra-pradesh/dharmavaram?election=andhra-pradesh-1999 |website=Janadesh Online |language=en}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == కేతిరెడ్డి సూర్యప్రతాపరెడ్డి అనంతపురం జిల్లాలోని ధర్మవరం ప్రాంతంలో రాజకీయ కార్యకలాపాలు నిర్వహించారు. 1999 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా ధర్మవరం నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేశారు. ఆ ఎన్నికల్లో ఆయనకు 60,690 ఓట్లు లభించాయి. సమీప ప్రత్యర్థి తెలుగుదేశం పార్టీ అభ్యర్థి గొనుగుంట్ల విజయకుమార్‌పై 8,660 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందారు.<ref name="Election1999" /> 2004 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలకు ముందు కాంగ్రెస్ పార్టీ ఆయనకు ధర్మవరం నియోజకవర్గం నుంచి టికెట్ కేటాయించలేదు. ఆ తరువాత ఆయన తెలుగుదేశం పార్టీలో చేరి ఎన్నికల్లో పోటీ చేశారు. ఆ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు.<ref name="Oneindia2006" /><ref name="BBCMirror">{{Cite web |title=తాడిపత్రి: జేసీ, కేతిరెడ్డి కుటుంబాల మధ్య గొడవలకు అసలు కారణం ఏమిటి? |url=https://bbcinsight.pages.dev/telugu/articles/cn49wyg5k89o |website=BBC News తెలుగు కథనం ప్రతిరూపం |language=te}}</ref> == హత్య == 2006 ఏప్రిల్ 18న కేతిరెడ్డి సూర్యప్రతాపరెడ్డి హైదరాబాద్ నుంచి వెంకటాద్రి ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలులో ప్రయాణించి తాడిపత్రి రైల్వే స్టేషన్‌కు చేరుకున్నారు. అక్కడ దుండగులు ఆయనపై దాడి చేసి హత్య చేశారు. దాడి సమయంలో ఆయన భద్రతా సిబ్బందిపై కారం పొడి చల్లి హతమార్చారు .<ref name="Oneindia2006" /><ref name="TOI2006">{{Cite news |title=Former TDP legislator hacked to death |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-tdp-legislator-hacked-to-death/articleshow/1494631.cms |work=The Times of India |date=2006-04-18 |language=en}}</ref> ఆయన హత్య అనంతరం కుటుంబ సభ్యులు పలువురిపై పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేశారు. ఆ ఫిర్యాదులో రాజకీయ నాయకుల పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news |title=జెసి కుమారుడిపై సూరీడి బంధువుల ఫిర్యాదు |url=https://telugu.oneindia.com/news/2006/04/18/complaint-against-pavan.html |work=వన్‌ఇండియా తెలుగు |date=2006-04-18 |language=te}}</ref> 2006 ఏప్రిల్ 21న ఈ హత్య కేసులో నలుగురు నిందితులు తాడిపత్రి కోర్టులో లొంగిపోయారు.<ref>{{Cite news |title=సూరీడి హత్య కేసులో నలుగురి లొంగుబాటు |url=https://telugu.oneindia.com/news/2006/04/21/4-surrender-in-murder-case.html |work=వన్‌ఇండియా తెలుగు |date=2006-04-21 |language=te}}</ref> == కుటుంబం == కేతిరెడ్డి సూర్యప్రతాపరెడ్డి కుమారుడు [[కేతిరెడ్డి వెంకటరామిరెడ్డి]]. తండ్రి మరణం తరువాత వెంకటరామిరెడ్డి రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు. 2009 ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో కాంగ్రెస్ పార్టీ తరఫున ధర్మవరం నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite web |title=కేతిరెడ్డి వెంకటరామిరెడ్డి జీవిత చరిత్ర |url=https://telugu.asianetnews.com/andhra-pradesh/kethireddy-venkatarami-reddy-biography-age-caste-children-family-political-career-krj-sanrmi |website=ఏషియానెట్ న్యూస్ తెలుగు |language=te}}</ref> == మరణానంతర పరిణామాలు == సూర్యప్రతాపరెడ్డి అంత్యక్రియలు 2006 ఏప్రిల్ 20న ఆయన స్వగ్రామమైన తిమ్మంపల్లిలో నిర్వహించారు. అంత్యక్రియల సందర్భంగా ఎలాంటి అవాంఛనీయ సంఘటనలు జరగకుండా పోలీసులు భద్రతా ఏర్పాట్లు చేశారు.<ref>{{Cite news |title=తిమ్మంపల్లిలో సూర్యప్రతాపరెడ్డి అంత్యక్రియలు |url=https://telugu.oneindia.com/news/2006/04/20/sureedu-cremated.html |work=వన్‌ఇండియా తెలుగు |date=2006-04-20 |language=te}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://janadeshonline.in/assembly/andhra-pradesh/dharmavaram?election=andhra-pradesh-1999 ధర్మవరం నియోజకవర్గం 1999 ఎన్నికల ఫలితాలు] [[వర్గం: శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం: శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలుగుదేశం పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:2006 మరణాలు]] 4zhhu4aok4u5fbh70gnq7y2ox9gpitl 0 513849 4991656 4988751 2026-10-30T10:30:09Z Chaduvari 97 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991656 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి | office = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు | constituency = [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | term_start = 1962 | term_end = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1962) }} '''వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి 1962లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు. 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లోనూ ఇదే నియోజకవర్గం నుంచి విజయం సాధించారు.<ref name="1962">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1962.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref><ref name="1983">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1983 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1983.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == === 1962 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1962లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. ఆయనకు 21,487 ఓట్లు లభించాయి. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థి నర్రెడ్డి శివరామి రెడ్డిపై 2,958 ఓట్ల ఆధిక్యంతో విజయం సాధించారు.<ref name="1962" /> === 1983 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లో వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి 41,218 ఓట్లు సాధించారు. కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి వెంకట మైసూరా రెడ్డి మూలేపై 6,095 ఓట్ల ఆధిక్యంతో గెలిచారు.<ref name="1983" /> == ఎన్నికల వివరాలు == {| class="wikitable" ! సంవత్సరం !! నియోజకవర్గం !! పార్టీ !! ఓట్లు !! ఫలితం |- | 1962 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] || 21,487 || విజయం |- | 1983 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || || 41,218 || విజయం |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు]] irmqkess0yoddwnz8jupwy5o03tyl4c 4991657 4991656 2026-10-30T10:30:47Z Chaduvari 97 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1962)]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991657 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి | office = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు | constituency = [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | term_start = 1962 | term_end = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1962) }} '''వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి 1962లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు. 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లోనూ ఇదే నియోజకవర్గం నుంచి విజయం సాధించారు.<ref name="1962">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1962.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref><ref name="1983">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1983 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1983.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == === 1962 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1962లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. ఆయనకు 21,487 ఓట్లు లభించాయి. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థి నర్రెడ్డి శివరామి రెడ్డిపై 2,958 ఓట్ల ఆధిక్యంతో విజయం సాధించారు.<ref name="1962" /> === 1983 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లో వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి 41,218 ఓట్లు సాధించారు. కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి వెంకట మైసూరా రెడ్డి మూలేపై 6,095 ఓట్ల ఆధిక్యంతో గెలిచారు.<ref name="1983" /> == ఎన్నికల వివరాలు == {| class="wikitable" ! సంవత్సరం !! నియోజకవర్గం !! పార్టీ !! ఓట్లు !! ఫలితం |- | 1962 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] || 21,487 || విజయం |- | 1983 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || || 41,218 || విజయం |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1962)]] 1c6ca3q9uwurkp3pyky2q0rllega03a 4991658 4991657 2026-10-30T10:31:07Z Chaduvari 97 [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1983)]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991658 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి | office = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు | constituency = [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | term_start = 1962 | term_end = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1962) }} '''వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి 1962లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు. 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లోనూ ఇదే నియోజకవర్గం నుంచి విజయం సాధించారు.<ref name="1962">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1962.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref><ref name="1983">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1983 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1983.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == === 1962 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1962లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. ఆయనకు 21,487 ఓట్లు లభించాయి. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థి నర్రెడ్డి శివరామి రెడ్డిపై 2,958 ఓట్ల ఆధిక్యంతో విజయం సాధించారు.<ref name="1962" /> === 1983 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లో వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి 41,218 ఓట్లు సాధించారు. కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి వెంకట మైసూరా రెడ్డి మూలేపై 6,095 ఓట్ల ఆధిక్యంతో గెలిచారు.<ref name="1983" /> == ఎన్నికల వివరాలు == {| class="wikitable" ! సంవత్సరం !! నియోజకవర్గం !! పార్టీ !! ఓట్లు !! ఫలితం |- | 1962 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] || 21,487 || విజయం |- | 1983 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || || 41,218 || విజయం |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1962)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1983)]] cb2hpflso64trmvq1w5cvuee9iifdbm 4991659 4991658 2026-10-30T10:33:18Z Chaduvari 97 ref ట్యాగు పేర్లు మార్చాను - లోపాన్ని సవరించేందుకు 4991659 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి | office = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు | constituency = [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | term_start = 1962 | term_end = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1962) }} '''వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి 1962లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు. 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లోనూ ఇదే నియోజకవర్గం నుంచి విజయం సాధించారు.<ref name="mla-1962">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1962.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref><ref name="mla-1983">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1983 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1983.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == === 1962 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1962లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. ఆయనకు 21,487 ఓట్లు లభించాయి. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థి నర్రెడ్డి శివరామి రెడ్డిపై 2,958 ఓట్ల ఆధిక్యంతో విజయం సాధించారు.<ref name="1962" /> === 1983 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లో వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి 41,218 ఓట్లు సాధించారు. కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి వెంకట మైసూరా రెడ్డి మూలేపై 6,095 ఓట్ల ఆధిక్యంతో గెలిచారు.<ref name="1983" /> == ఎన్నికల వివరాలు == {| class="wikitable" ! సంవత్సరం !! నియోజకవర్గం !! పార్టీ !! ఓట్లు !! ఫలితం |- | 1962 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] || 21,487 || విజయం |- | 1983 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || || 41,218 || విజయం |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1962)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1983)]] 63gjgpv6cgmargipov19pt0o6kclaat 4991660 4991659 2026-10-30T10:33:53Z Chaduvari 97 4991660 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి | office = ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుడు | constituency = [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | term_start = 1962 | term_end = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (1962) }} '''వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి''' ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి 1962లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు. 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లోనూ ఇదే నియోజకవర్గం నుంచి విజయం సాధించారు.<ref name="mla-1962">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1962.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref><ref name="mla-1983">{{Cite web |title=Statistical Report on General Election, 1983 to the Legislative Assembly of Andhra Pradesh |url=https://ceotelangana.nic.in/Archives/StasticalReports/StatRep_AP_1983.pdf |publisher=Election Commission of India |language=en}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == === 1962 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1962లో జరిగిన ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల్లో వడ్డమాని వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. ఆయనకు 21,487 ఓట్లు లభించాయి. భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ అభ్యర్థి నర్రెడ్డి శివరామి రెడ్డిపై 2,958 ఓట్ల ఆధిక్యంతో విజయం సాధించారు.<ref name="mla-1962" /> === 1983 శాసనసభ ఎన్నికలు === 1983 శాసనసభ ఎన్నికల్లో వెంకట రెడ్డి కమలాపురం నియోజకవర్గం నుంచి పోటీ చేసి 41,218 ఓట్లు సాధించారు. కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి వెంకట మైసూరా రెడ్డి మూలేపై 6,095 ఓట్ల ఆధిక్యంతో గెలిచారు.<ref name="mla-1983" /> == ఎన్నికల వివరాలు == {| class="wikitable" ! సంవత్సరం !! నియోజకవర్గం !! పార్టీ !! ఓట్లు !! ఫలితం |- | 1962 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] || 21,487 || విజయం |- | 1983 || [[కమలాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] || || 41,218 || విజయం |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1962)]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1983)]] di04m2nltm82x6u0rep81te9ixgaxhk 4 513852 4991452 4990556 2026-10-29T18:45:25Z Nagarani Bethi 60383 4991452 wikitext text/x-wiki # [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:01, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[వాడుకరి:Soujanya souju|Soujanya souju]] ([[వాడుకరి చర్చ:Soujanya souju|చర్చ]]) 14:08, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[వాడుకరి:Chinthalwar sathvika|Chinthalwar sathvika]] ([[వాడుకరి చర్చ:Chinthalwar sathvika|చర్చ]]) 14:10, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) #[[వాడుకరి:Rathlavath Manisha|Rathlavath Manisha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rathlavath Manisha|చర్చ]]) 14:13, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[వాడుకరి:Meesa vyshnavi|Meesa vyshnavi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Meesa vyshnavi|చర్చ]]) 14:30, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 15:19, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[వాడుకరి:InduSri123|InduSri123]] ([[వాడుకరి చర్చ:InduSri123|చర్చ]]) 16:21, 25 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 11:30, 26 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:52, 26 అక్టోబరు 2026 (UTC) # [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:18, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) #[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 18:45, 29 అక్టోబరు 2026 (UTC) fme94zuvabl5nw9lx4vesqjehgniqyz 0 513885 4991434 4990467 2026-10-29T17:33:58Z స్వరలాసిక 13980 7 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను. #IABot (v2.0.9.6) 4991434 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Sydney Pollack.jpg | caption = 2006లో సిడ్నీ పొలాక్ | birth_name = సిడ్మీ ఇర్విన్ పొలాక్k | birth_date = {{Birth date|1934|7|1}} | birth_place = లఫాయెట్‌, ఇండియానా, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు | death_date = {{Death date and age|2008|5|26|1934|7|1}} | death_place = లాస్ ఏంజెలెస్, కాలిఫోర్నియా, అమెరికా సంయుక్త రాష్త్రాలు | years_active = 1955–2008 | occupation = {{hlist|సినిమా దర్శకుడు|నిర్మాత|నటుడు}} | spouse = {{marriage|క్లెయిర్ బ్రాడ్లీ గ్రిస్వోల్డ్|1958}} | children = 3 }} '''సిడ్నీ ఇర్విన్ పొలాక్''' (జూలై 1, 1934 – మే 26, 2008) ఒక ప్రముఖ అమెరికన్ చలనచిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, నటుడు. ఇతడు 20కి పైగా సినిమాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. 80 కి పైగా సినిమాలకు నిర్మాతగా లేదా నటుడిగా పనిచేశాడు. 1985లో వచ్చిన ''"అవుట్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా"'' చిత్రానికి గాను ఇతడు ఉత్తమ దర్శకుడు, ఉత్తమ చిత్రం విభాగాలలో రెండు అకాడమీ అవార్డులను (ఆస్కార్) గెలుచుకున్నాడు.<ref name=Awards>{{cite web| url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1986| title=The 58th Academy Awards &#124; 1986| website=Academy of Motion Picture Arts and Sciences| date=October 4, 2014| access-date=July 23, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20180417062047/https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1986| archive-date=2018-04-17| url-status=live}}</ref> ==ప్రారంభ జీవితం== పొలాక్ ఇండియానాలోని లఫాయెట్‌లో యూదు వలసదారుల కుటుంబంలో జన్మించాడు. ఇతని తల్లి రెబెక్కా, తండ్రి డేవిడ్ పొలాక్. డేవిడ్ సెమీ ప్రొఫెషనల్ బాక్సర్‌గా, ఫార్మసిస్ట్‌గా పనిచేశాడు<ref name="guardiansuccess">{{cite news| title=The secret of my success?| newspaper=[[The Guardian]]| date=August 14, 2002| url=https://www.theguardian.com/film/2002/aug/14/festivals.edinburghfilmfestival| access-date=May 29, 2008| location=London| first=Geoffrey| last=MacNab}}</ref>. ఆ తర్వాత వీరి కుటుంబం సౌత్ బెండ్‌కు తరలివెళ్ళింది. పొలాక్ చిన్నతనంలోనే తల్లిదండ్రులు విడాకులు తీసుకున్నారు. మద్యపానంతో, మానసిక సమస్యలతో బాధపడిన ఇతని తల్లి 37 ఏళ్ళకే మరణించింది. అప్పుడు పొలాక్ వయసు 16 సంవత్సరాలు.<ref name="guardiansuccess"/><ref name="sfgate">{{cite news| last=McLellan| first=Dennis| title=Sydney Pollack: 1934–2008, Prolific director known for A-list casts| work=[[SFGate]]| date=May 27, 2008| url=https://www.sfgate.com/news/article/Prolific-director-known-for-A-list-casts-3212609.php| access-date=October 15, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20211021222825/https://www.sfgate.com/news/article/Prolific-director-known-for-A-list-casts-3212609.php| archive-date=2021-10-21| url-status=live}}</ref> వైద్య విద్యను కోరిక ఉన్నప్పటికీ, 17 ఏళ్ల వయసులో హైస్కూల్ చదువు పూర్తి కాగానే పొలాక్ ఇండియానాను వదిలి న్యూయార్క్ నగరానికి వెళ్లాడు.<ref name="revered">{{cite news| last=Macnab| first=Geoffrey| title=Sydney Pollack, film director revered by stars, dies aged 73| newspaper=[[The Independent]]| date=May 28, 2008| url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/news/sydney-pollack-film-director-revered-by-stars-dies-aged-73-835191.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/film-and-tv/news/sydney-pollack-film-director-revered-by-stars-dies-aged-73-835191.html |archive-date=May 26, 2022 |url-access=subscription |url-status=live| access-date=May 29, 2008| location=London}}</ref> 1952 నుండి 1954 వరకు ఆయన ‘నెయిబర్‌హుడ్ ప్లేహౌస్ స్కూల్ ఆఫ్ ది థియేటర్’లో శాన్‌ఫోర్డ్ మీస్నర్ వద్ద నటనను అభ్యసించాడు.సెమిస్టర్ విరామ సమయాల్లో కలప రవాణా చేసే లారీపై పనిచేశాడు.<ref name="revered"/> పొలాక్ కొలరాడోలోని ఫోర్ట్ కార్సన్‌లో ట్రక్ డ్రైవర్‌గా రెండేళ్లపాటు సైనిక సేవకు ఎంపికయ్యాడు.<ref>{{cite web|title=From the S&S archives: Sydney Pollock: A man for the stars|author=Trott, Walt|date=June 18, 1973|work=Stars and Stripes|url=https://www.stripes.com/news/from-the-s-s-archives-sydney-pollock-a-man-for-the-stars-1.79356|access-date=2026-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127212157/https://www.stripes.com/news/from-the-s-s-archives-sydney-pollock-a-man-for-the-stars-1.79356|archive-date=2022-01-27|url-status=live}}</ref> ఈ సేవ 1958లో ముగిసింది. ఆ తర్వాత మీస్నర్ ఆహ్వానం మేరకు అతనికి సహాయకుడిగా పనిచేయడానికి తిరిగి ప్లేహౌస్‌కు వచ్చాడు.<ref name="telegraph"/> 1960లో, పొలాక్ స్నేహితుడైన జాన్ ఫ్రాంకెన్‌హైమర్ తన మొదటి పెద్ద చిత్రం ''ది యంగ్ సావేజెస్''లోని బాలనటులకు డైలాగ్ కోచ్‌గా లాస్ ఏంజిల్స్‌లో పనిచేశాడు. ఈ సమయంలోనే పొలాక్‌కు బర్ట్ లాంకాస్టర్ పరిచయమయ్యాడు. అతడు పొలాక్‌ను దర్శకత్వం వైపు ప్రయత్నించమని ప్రోత్సహించాడు.<ref name="telegraph">{{cite news| title=Obituary: Sydney Pollack| newspaper=[[The Daily Telegraph]]| date=May 28, 2008| url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2035489/Sydney-Pollack.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20080528084458/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/2035489/Sydney-Pollack.html|url-status=dead| archive-date=May 28, 2008| access-date=May 29, 2008| location=London}}</ref> ==సినిమా ప్రస్థానం== 1960లో వచ్చిన ''ది ట్విలైట్ జోన్'' ఎపిసోడ్ "ది ట్రబుల్ విత్ టెంపుల్‌టన్" లో పొలాక్ ఒక దర్శకుడి పాత్రను పోషించాడు. డెనిస్ సాండర్స్ దర్శకత్వం వహించిన ''వార్ హంట్'' (1962) చిత్రంతో నటుడిగా సినిమా రంగప్రవేశం చేశాడు. ఈ సినిమా సమయంలోనే ఇతనికి [[రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్]] పరిచయమయ్యాడు. ఆ తర్వాత పొలాక్ దర్శకత్వం వహించిన ఏడు చిత్రాలలో రెడ్‌ఫోర్డ్ ప్రధాన కథానాయకుడిగా నటించాడు. 1960లలో ''ది ఫ్యుజిటివ్'', ''ది ఆల్‌ఫ్రెడ్ హిచ్‌కాక్ అవర్'' వంటి టెలివిజన్ ధారావాహికల ఎపిసోడ్‌లకు దర్శకత్వం వహించడం ద్వారా పొలాక్ మొదట విజయాన్ని అందుకున్నాడు. ఆ తర్వాత ఇతడు ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించిన పలు విజయవంతమైన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. దర్శకుడిగా ఇతని తొలి చిత్రం ''ది స్లెండర్ థ్రెడ్''. పొలాక్ రూపొందించిన చిత్రాలు 48 అకాడమీ అవార్డు (ఆస్కార్) నామినేషన్లను సాధించి, 11 ఆస్కార్లను గెలుచుకున్నాయి. 1969 నాటి ''దే షూట్ హార్సెస్, డోంట్ దే?'' చిత్రానికి గాను ఇతడు మొదటి ఆస్కార్ నామినేషన్ పొందగా, 1982లో ''టూట్సీ'' చిత్రానికి రెండవ నామినేషన్ లభించింది. మెరిల్ స్ట్రీప్, రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్ ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన 1985 నాటి చిత్రం ''అవుట్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా''కు గాను ఇతడు దర్శకత్వం, నిర్మాణం విభాగాలలో రెండు అకాడమీ అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. ఇతడు దర్శకత్వం వహించిన ఇతర ప్రముఖ చిత్రాలలో ''జెరెమియా జాన్సన్'' (1972), ''ది వే వి వర్'' (1973), ''ది యాకూజా'' (1974), ''ఆబ్సెన్స్ ఆఫ్ మాలిస్'' (1981), ''ది ఫర్మ్'' (1993), ''సబ్రినా'' (1995)లు ఉన్నాయి. పొలాక్ దర్శకత్వంలో నటించిన 12 మంది నటీనటులు ఆస్కార్ నామినేషన్లు దక్కించుకున్నారు: [[జేన్ ఫోండా]], గిగ్ యంగ్, సుసన్నా యార్క్, బార్బ్రా స్ట్రైసాండ్, పాల్ న్యూమాన్, మెలిండా డిల్లన్, జెస్సికా లాంగ్, డస్టిన్ హాఫ్‌మన్, టెరి గార్, మెరిల్ స్ట్రీప్, క్లాస్ మారియా బ్రాండౌర్, మరియు హాలీ హంటర్. వీరిలో గిగ్ యంగ్, జెస్సికా లాంగ్ పొలాక్ చిత్రాల్లోని నటనకు గాను ఆస్కార్ అవార్డులను గెలుచుకున్నారు. 1984లో లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని అమెరికన్ సినిమాథెక్‌ను స్థాపించడంలో పొలాక్ సహకరించి, దానికి కో-ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించాడు.<ref>{{cite web|url=https://www.americancinematheque.com/about/|title=About|website=American Cinematheque|access-date=2026-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250602155348/https://www.americancinematheque.com/about/|archive-date=2025-06-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=[[LA Weekly]]|last=Thompson|first=Anne|author-link=Anne Thompson (film journalist)|title=Filmex: Will Jerry Weintraub save it or destroy it?|date=April 17, 1986|pages=38–39}}</ref> యాక్టర్స్ స్టూడియోలో సభ్యత్వం పొందిన అతికొద్దిమంది నటులు-కాని లేదా మాజీ నటుల బృందంలో పొలాక్ ఒకడు.<ref>{{cite book| quote=Various directors and playwrights, including Frank Corsaro, Martin Fried, Jack Garfein, Michal V. Gazzo, Charles Gordone, Israel Horovitz, Arthur Penn, Eleanor Perry, Frank Perry, Sidney Pollack, Mark Rydell, Alan Schneider, and John Stix, have also been granted membership on the basis of their contributions to the life and work of The Actors Studio, as have certain other non-performers, such as Liska March and Carl Schaeffer.| first=David| last=Garfield|title=A Player's Place: The Story of The Actors Studio| url=https://archive.org/details/playersplacestor00garf| url-access=registration| year=1980| publisher=MacMillan| location=New York| isbn=978-0-0254-2650-4| page=[https://archive.org/details/playersplacestor00garf/page/93 93]| chapter=Strasberg Takes Over: 1951–1955}}</ref> 1990లలో ఇతడు తిరిగి నటనపై దృష్టి సారించి, [[రాబర్ట్ ఆల్ట్‌మాన్]] రూపొందించిన ''ది ప్లేయర్'' (1992), [[స్టాన్లీ కుబ్రిక్]] చిత్రం ''ఐస్ వైడ్ షట్'' (1999)లలో నటించాడు; వీటిలో ఇతడు తరచూ అవినీతిపరులైన లేదా నైతిక సంఘర్షణను ఎదుర్కొనే అధికార వర్గపు పాత్రలను పోషించారు. ఒక క్యారెక్టర్ యాక్టర్‌గా ఆయన ''ఎ సివిల్ యాక్షన్'' (1998), ''ఛేంజింగ్ లేన్స్'' (2002) వంటి చిత్రాలలోను, అలాగే తనే స్వయంగా దర్శకత్వం వహించిన ''త్రీ డేస్ ఆఫ్ ది కాండార్'' (1975), ''ది ఎలక్ట్రిక్ హార్స్‌మ్యాన్'' (1979), ''రాండమ్ హార్ట్స్'' (1999), మరియు ''ది ఇంటర్‌ప్రిటర్'' (2005, దర్శకుడిగా చివరి డాక్యుమెంటరీయేతర చిత్రం)లలో నటించాడు. ఇతడు వుడీ అలెన్ చిత్రం ''హస్బెండ్స్ అండ్ వైవ్స్'' (1992) లో మిడ్‌లైఫ్ క్రైసిస్‌ను ఎదుర్కొనే న్యూయార్క్ న్యాయవాదిగాను, రాబర్ట్ జెమెకిస్ చిత్రం ''డెత్ బికమ్స్ హర్'' (1992) లో ఎమర్జెన్సీ రూమ్ డాక్టర్‌గానూ నటించాడు. నటుడిగా ఇతని చివరి పాత్ర 2008 నాటి రొమాంటిక్ కామెడీ ''మేడ్ ఆఫ్ ఆనర్'' లో పాట్రిక్ డెంప్సే తండ్రి పాత్ర. ఈ చిత్రం థియేటర్లలో ప్రదర్శితమవుతున్న సమయంలోనే ఇతడు మరణించాడు. 2006 అక్టోబర్ 21న ఆస్టిన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ నుండి చలనచిత్ర రంగానికి చేసిన విశేష సేవలకు గాను పొలాక్ మొట్టమొదటి వార్షిక "ఎక్స్‌ట్రార్డినరీ కంట్రిబ్యూషన్ టు ఫిల్మ్‌మేకింగ్" అవార్డును అందుకున్నాడు. ఒక నిర్మాతగా ఆయన విమర్శకుల ప్రశంసలతో పాటు ప్రేక్షకాదరణ పొందిన అనేక చిత్రాలకు మార్గదర్శకత్వం వహించాడు; వాటిలో ''ది ఫ్యాబులస్ బేకర్ బాయ్స్'' (1989), ''సెన్స్ అండ్ సెన్సిబిలిటీ'' (1995), ''ది టాలెంటెడ్ మిస్టర్ రిప్లే'' (1999), ''ఐరిస్'' (2001), ''కోల్డ్ మౌంటైన్'' (2003), ''మైఖేల్ క్లేటన్'' (2007) ఉన్నాయి. ''మైఖేల్ క్లేటన్''లో పొలాక్ నటించడమే కాకుండా, ఉత్తమ చిత్రం విభాగంలో తన ఆరవ అకాడమీ అవార్డు నామినేషన్‌ను కూడా పొందాడు. పొలాక్, బ్రిటిష్ దర్శకుడు ఆంథోనీ మింగెల్లా కలిసి "మిరేజ్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్" అనే నిర్మాణ సంస్థను స్థాపించారు. వారిద్దరూ కలిసి సంయుక్తంగా నిర్మించిన చివరి చిత్రం ''ది రీడర్'' (2008); ఈ చిత్రానికి గాను వారి మరణానంతరం ఇద్దరికీ ఉత్తమ చిత్రం విభాగంలో ఆస్కార్ నామినేషన్ లభించింది. పొలాక్ ఐదు ప్రైమ్‌టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులకు నామినేట్ కాగా, రెండు అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు: ఒకటి 1966లో దర్శకత్వానికి, మరొకటి నిర్మాణానికి గాను 2008లో ఇతడు మరణించిన నాలుగు నెలల తర్వాత ప్రకటించబడింది. సిడ్నీ పొలాక్‌కు సంబంధించిన చలనచిత్ర సేకరణల భాండాగారం (మూవింగ్ ఇమేజ్ కలెక్షన్) ప్రస్తుతం 'అకాడమీ ఫిల్మ్ ఆర్కైవ్'లో భద్రపరచబడి ఉంది.<ref>{{cite web| title=Sydney Pollack Collection| url=http://www.oscars.org/film-archive/collections/sydney-pollack-collection| website=Academy Film Archive| access-date=2026-10-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20250602155349/https://www.oscars.org/film-archive/collections/sydney-pollack-collection| archive-date=2025-06-02| url-status=live}}</ref> ==వ్యక్తిగత జీవితం== పొలాక్ 1958లో తన పూర్వ విద్యార్థిని క్లేర్ బ్రాడ్లీ గ్రిస్‌వోల్డ్‌ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వీరికి ముగ్గురు సంతానం.<ref name=Cieply>{{cite news| first=Michael| last=Cieply| author-link=Michael Cieply| title=Sydney Pollack, Film Director, Is Dead at 73| url=https://www.nytimes.com/2008/05/27/movies/27pollack.html| work=[[The New York Times]]| date=May 27, 2008| access-date=October 15, 2020| url-access=limited| archive-url=https://web.archive.org/web/20231030085653/https://www.nytimes.com/2008/05/27/movies/27pollack.html| archive-date=2023-10-30| url-status=live}}</ref> ==మరణం== 2008 మే 26న పొలాక్ లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని పసిఫిక్ పాలిసేడ్స్ పరిసరాల్లో ఉన్న తన నివాసంలో క్యాన్సర్‌తో 73 ఏళ్ల వయసులో కన్నుమూశాడు.<ref name=ClarkM-USAT-Obit>{{cite news| first=Mike| last=Clark| url=https://usatoday30.usatoday.com/life/people/2008-05-26-pollack-obit_N.htm| title=Remembering Sydney Pollack, an actor's director| newspaper=[[USA Today]]| date=May 26, 2008| access-date=October 15, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20250602155348/https://usatoday30.usatoday.com/life/people/2008-05-26-pollack-obit_N.htm| archive-date=2025-06-02| url-status=live}}</ref><ref name=Cieply/> ==ఫిల్మోగ్రఫీ== సిడ్నీ పొలాక్ దర్శకత్వం వహించిన, నిర్మించిన లేదా నటించిన సినిమాల పాక్షిక జాబితా: {| class="wikitable" |- !సంవత్సరం !సినిమా !width=65|దర్శకుడిగా !width=65|నిర్మాతగా !width=65|నటుడిగా !ఇతర నటీనటులు |- | 1962 || ''వార్ హంట్'' || || || {{అవును}} ||జాన్ సాక్సన్, నాన్సీ సూ |- | 1965 || ''ది స్లెండర్ థ్రెడ్'' || {{అవును}} || || ||సిడ్నీ పోయిటియర్, అన్నే బాన్‌క్రాఫ్ట్‌ |- | 1966 || ''దిస్ ప్రాపర్టీ ఈజ్ కండెమ్డ్'' || {{అవును}} || || ||నటాలీ వుడ్, [[ రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్]] |- | 1968 || ''ది స్కాల్ప్‌హంటర్స్'' || {{అవును}} || || ||బర్ట్ లాంకాస్టర్, షెల్లీ వింటర్స్ |- | rowspan="2" | 1969 || ''కాజిల్ కీప్'' || {{అవును}} || || ||బర్ట్ లాంకాస్టర్, పాట్రిక్ ఓ నీల్ |- | ''దే షూట్ హార్సెస్, డోంట్ దే? '' || {{అవును}} || || || [[జేన్ ఫోండా]], మైఖేల్ సరాజిన్ |- | 1972 || ''జెరెమియా జాన్సన్'' || {{అవును}} || || ||రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్, అలీన్ ఏన్ మెక్‌లిరీ |- | 1973 || ''ది వే వి వర్'' || {{అవును}} || || || బార్బ్రా స్ట్రైసాండ్, రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్ |- | 1974 || ''ది యాకూజా'' || {{అవును}} || {{అవును}} || ||రాబర్ట్ మిట్చమ్‌, కైకో కిషి |- | 1975 || ''త్రీ డేస్ ఆఫ్ ది కాండార్'' || {{అవును}} || || {{అవును}} || రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్, ఫే డనవే |- | 1977 || ''బాబీ డీర్‌ఫీల్డ్'' || {{అవును}} || {{అవును}} || ||అల్ పాసినో, మార్థె కెల్లర్ |- | 1979 || ''ది ఎలక్ట్రిక్ హార్స్‌మ్యాన్'' || {{అవును}} || || {{అవును}} ||రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్, జేన్ ఫోండా |- | 1981 || ''ఆబ్సెన్స్ ఆఫ్ మాలిస్'' || {{అవును}} || || || పాల్ న్యూమాన్, శాలీ ఫీల్డ్ |- | 1982 || ''టూట్సి'' || {{అవును}} || {{అవును}} || {{అవును}} ||జెస్సికా లాంగ్, డస్టిన్ హాఫ్‌మన్ |- | 1984 || ''సాంగ్ రైటర్'' || || {{అవును}} || ||విల్లీ నెల్సన్, లెస్లీ ఆన్ వారెన్ |- | 1985 || ''ఔట్ ఆఫ్ ఆఫ్రికా'' || {{అవును}} || {{అవును}} || ||రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్, మెరిల్ స్ట్రీప్ |- | 1988 || ''బ్రైట్ లైట్స్, బిగ్ సిటీ'' || || {{అవును}} || ||మైకేల్ జె ఫాక్స్, డయాన్నె వీస్ట్ |- | 1990 || ''హవానా'' || {{అవును}} || || ||రాబర్ట్ రెడ్‌ఫోర్డ్, [[లీనా ఓలిన్]] |- | 1993 || ''ది ఫర్మ్ '' || {{అవును}} || {{అవును}} || ||టామ్‌ క్రూయిజ్, జీన్ ట్రిప్లెహార్న్ |- | 1995 || ''సబ్రినా'' || {{అవును}} || {{అవును}} || ||హారిసన్ ఫోర్డ్, జూలియా ఓర్మండ్ |- | 1999 || ''రాండమ్ హార్ట్స్'' || {{అవును}} || {{అవును}} || {{అవును}} || హారిసన్ ఫోర్డ్, క్రిస్టిన్ స్కాట్ థామస్ |- | 2005 || ''ది ఇంటర్‌ప్రిటర్'' || {{అవును}} || || {{అవును}} ||[[నికోల్ కిడ్ మన్]], సీన్ పెన్ |- | 2006 || ''స్కెచెస్ ఆఫ్ ఫ్రాంక్ గెహ్రీ'' || {{అవును}} || {{అవును}} || ||ఫ్రాంక్ గెహ్రీ, డెన్నీస్ హాపర్ |- | 2008 || ''మేడ్ ఆఫ్ ఆనర్'' || || || {{అవును}} || ప్యాట్రిక్ డెంప్సే, మిచెల్లీ మొనాఘన్ |- | 2018 || ''అమేజింగ్ గ్రేస్'' || {{అవును}} || || ||అరేథా ఫ్రాంక్లిన్, జేమ్స్ క్లీవ్‌లాండ్ |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:1934 జననాలు]] [[వర్గం:2008 మరణాలు]] [[వర్గం:అకాడమీ అవార్డు విజేతలు]] [[వర్గం:అమెరికా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:అమెరికా సినిమా నటులు]] [[వర్గం:అమెరికా చలన చిత్ర నిర్మాతలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు కళాకారులు]] r7cspbfckbzaiqiz79yn345n78ach1h 0 513991 4991339 4990454 2026-10-29T14:56:54Z Kalasagary 107518 4991339 wikitext text/x-wiki పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి (1937 - 2026 అక్టోబర్ 27) [[గుంటూరు జిల్లా]] [[తెనాలి]]<nowiki/>కి చెందిన సీనియర్ గుండె వ్యాధుల నిపుణుడు, తెలుగు సినిమా చరిత్రకారుడు, రచయిత.<ref name="Chitrajyothy1">{{Cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/miscellaneous/patibandla-dakshinamurthy-telugu-film-historian-passes-away-onava-76630.html|title=తెలుగు సినిమా చరిత్రకారుడు పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-27|work=చిత్రజ్యోతి|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref><ref name="Eenadu1">{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1799/126195551|title=సీనియర్ కార్డియాలజిస్ట్ డాక్టర్ దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-28|work=ఈనాడు|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> వైద్య వృత్తిలో కొనసాగుతూనే సినిమా చరిత్రపై మక్కువతో అనేక పరిశోధనలు చేసి, పలు గ్రంథాలను రచించాడు.<ref name="Surya1">{{Cite news|url=https://www.suryaa.com/telugu-news/cinema/telugu-film-historian-dr-patibandla-dakshinamurthy-passes-away|title=తెలుగు సినీ పరిశ్రమలో విషాదం.. ప్రముఖ సినిమా చరిత్రకారుడు పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-27|work=సూర్య|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == దక్షిణామూర్తి ఎంబీబీఎస్, ఎండీ పూర్తి చేసి తొలి రోజుల్లో [[విజయవాడ]] ప్రభుత్వ వైద్యశాలలో అసిస్టెంట్ ఫిజీషియన్‌గా విధులు నిర్వర్తించాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1">{{Cite news|url=https://www.expresstoday.co.in/articles/ap-amaravati-cm-chandrababu-condolence-tenali-doctor-patibandla-dakshinamurthy-geeta-nursing-home-oct28.html|title=ప్రముఖ వైద్యులు దక్షిణామూర్తి మృతిపట్ల సీఎం సంతాపం|date=2026-10-28|work=ఎక్స్‌ప్రెస్ టుడే|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> అనంతరం 1973లో తెనాలిలోని శివాజీ చౌక్ వద్ద గీత నర్సింగ్ హోమ్‌ను స్థాపించాడు.<ref name="Prajasakti1">{{Cite news|url=https://prajasakti.com/districts/guntur/death-of-senior-physician-dr-dakshinamurthy|title=సీనియర్ వైద్యులు డాక్టర్ దక్షిణామూర్తి మృతి|date=2026-10-27|work=ప్రజాశక్తి|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref><ref name="Eenadu1" /> గుండె జబ్బుల నిపుణుడిగా తక్కువ ఖర్చుతో వైద్యం అందించి, పేదల వైద్యుడిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="Prajasakti1" /> వైద్య విజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా 'డాక్టరుగారి డైరీ', 'వైద్య విజ్ఞానం', 'డయాబెటిస్ గైడ్', 'అధిక రక్తపోటు', 'గుండెజబ్బుల నివారణ', 'సహృదయ' లాంటి పుస్తకాలు రాశాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1" /> దక్షిణామూర్తి భార్య హేమలత.<ref name="Eenadu1" /> వీరికి ఇద్దరు కుమారులు (డాక్టర్ పాటిబండ్ల వేణుగోపాల్, జితేంద్ర), ఒక కుమార్తె (డాక్టర్ గీతాదేవి) ఉన్నారు.<ref name="Eenadu1" /> == సినిమా రంగం == వైద్యుడిగా సేవలు అందిస్తూనే, దక్షిణామూర్తి [[తెలుగు సినిమా చరిత్ర]]<nowiki/>ను దశాబ్దాలుగా అధ్యయనం చేశాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /> 1973లో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో 'క్లాసికల్‌ ఫిల్మ్ సొసైటీ'ని స్థాపించి, ఉత్తమ దర్శకులను, రచయితలను సత్కరించేవాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Surya1" /> [[గూడవల్లి రామబ్రహ్మం]], [[బొమ్మిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి|బి.ఎన్. రెడ్డి]], [[భానుమతీ రామకృష్ణ|భానుమతి రామకృష్ణ]] వంటి ప్రముఖుల జీవిత విశేషాలపై పుస్తకాలను వెలువరించాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Eenadu1" /> సినిమా రంగంపై వందలాది వ్యాసాలు రాశాడు, పలు చలనచిత్ర గ్రంథాలను సమీక్షించాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Surya1" /> == మరణం == దక్షిణామూర్తి విజయవాడలోని ఆయుష్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 2026 అక్టోబర్ 27న 89 ఏళ్ళ వయసులో కన్నుమూశాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Prajasakti1" /> ఇతని మృతి పట్ల మాజీ [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[వెంకయ్య నాయుడు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]], మంత్రి [[నాదెండ్ల మనోహర్]], ఇతర ప్రముఖులు సంతాపం తెలిపారు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1" /><ref name="Prajasakti1" /> అక్టోబర్ 28న తెనాలిలో అంత్యక్రియలు జరిగాయి.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Eenadu1" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా చరిత్రకారులు]] ovfp3swjlza0ciizpdfm6fpsv8h1k1t 4991342 4991339 2026-10-29T15:01:33Z Kalasagary 107518 4991342 wikitext text/x-wiki పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి (1937 - 2026 అక్టోబర్ 27) [[గుంటూరు జిల్లా]] [[తెనాలి]]<nowiki/>కి చెందిన సీనియర్ గుండె వ్యాధుల నిపుణుడు, తెలుగు సినిమా చరిత్రకారుడు, రచయిత.<ref name="Chitrajyothy1">{{Cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/miscellaneous/patibandla-dakshinamurthy-telugu-film-historian-passes-away-onava-76630.html|title=తెలుగు సినిమా చరిత్రకారుడు పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-27|work=చిత్రజ్యోతి|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref><ref name="Eenadu1">{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1799/126195551|title=సీనియర్ కార్డియాలజిస్ట్ డాక్టర్ దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-28|work=ఈనాడు|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> వైద్య వృత్తిలో కొనసాగుతూనే సినిమా చరిత్రపై మక్కువతో అనేక పరిశోధనలు చేసి, పలు గ్రంథాలను రచించాడు.<ref name="Surya1">{{Cite news|url=https://www.suryaa.com/telugu-news/cinema/telugu-film-historian-dr-patibandla-dakshinamurthy-passes-away|title=తెలుగు సినీ పరిశ్రమలో విషాదం.. ప్రముఖ సినిమా చరిత్రకారుడు పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-27|work=సూర్య|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == దక్షిణామూర్తి ఎంబీబీఎస్, ఎండీ పూర్తి చేసి తొలి రోజుల్లో [[విజయవాడ]] ప్రభుత్వ వైద్యశాలలో అసిస్టెంట్ ఫిజీషియన్‌గా విధులు నిర్వర్తించాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1">{{Cite news|url=https://www.expresstoday.co.in/articles/ap-amaravati-cm-chandrababu-condolence-tenali-doctor-patibandla-dakshinamurthy-geeta-nursing-home-oct28.html|title=ప్రముఖ వైద్యులు దక్షిణామూర్తి మృతిపట్ల సీఎం సంతాపం|date=2026-10-28|work=ఎక్స్‌ప్రెస్ టుడే|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> అనంతరం 1973లో తెనాలిలోని శివాజీ చౌక్ వద్ద గీత నర్సింగ్ హోమ్‌ను స్థాపించాడు.<ref name="Prajasakti1">{{Cite news|url=https://prajasakti.com/districts/guntur/death-of-senior-physician-dr-dakshinamurthy|title=సీనియర్ వైద్యులు డాక్టర్ దక్షిణామూర్తి మృతి|date=2026-10-27|work=ప్రజాశక్తి|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref><ref name="Eenadu1" /> గుండె జబ్బుల నిపుణుడిగా తక్కువ ఖర్చుతో వైద్యం అందించి, పేదల వైద్యుడిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="Prajasakti1" /> వైద్య విజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా 'డాక్టరుగారి డైరీ', 'వైద్య విజ్ఞానం', 'డయాబెటిస్ గైడ్', 'అధిక రక్తపోటు', 'గుండెజబ్బుల నివారణ', 'సహృదయ' లాంటి పుస్తకాలు రాశాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1" /> దక్షిణామూర్తి భార్య హేమలత.<ref name="Eenadu1" /> వీరికి ఇద్దరు కుమారులు (డాక్టర్ పాటిబండ్ల వేణుగోపాల్, జితేంద్ర), ఒక కుమార్తె (డాక్టర్ గీతాదేవి) ఉన్నారు.<ref name="Eenadu1" /> == సినిమా రంగం == వైద్యుడిగా సేవలు అందిస్తూనే, దక్షిణామూర్తి [[తెలుగు సినిమా చరిత్ర]]<nowiki/>ను దశాబ్దాలుగా అధ్యయనం చేశాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /> 1973లో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో 'క్లాసికల్‌ ఫిల్మ్ సొసైటీ'ని స్థాపించి, ఉత్తమ దర్శకులను, రచయితలను సత్కరించేవాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Surya1" /> [[గూడవల్లి రామబ్రహ్మం]], [[బొమ్మిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి|బి.ఎన్. రెడ్డి]], [[భానుమతీ రామకృష్ణ|భానుమతి రామకృష్ణ]] వంటి ప్రముఖుల జీవిత విశేషాలపై పుస్తకాలను వెలువరించాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Eenadu1" /> సినిమా రంగంపై వందలాది వ్యాసాలు రాశాడు, పలు చలనచిత్ర గ్రంథాలను సమీక్షించాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Surya1" /> == మరణం == దక్షిణామూర్తి విజయవాడలోని ఆయుష్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 2026 అక్టోబర్ 27న 89 ఏళ్ళ వయసులో కన్నుమూశాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Prajasakti1" /> ఇతని మృతి పట్ల మాజీ [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[వెంకయ్య నాయుడు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]], మంత్రి [[నాదెండ్ల మనోహర్]], ఇతర ప్రముఖులు సంతాపం తెలిపారు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1" /><ref name="Prajasakti1" /> అక్టోబర్ 28న తెనాలిలో అంత్యక్రియలు జరిగాయి.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Eenadu1" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా చరిత్రకారులు]] [[వర్గం:1937 జననాలు]] k5xk6ffdk86wqhfze7vk2vy9ubhax86 4991343 4991342 2026-10-29T15:02:19Z Kalasagary 107518 4991343 wikitext text/x-wiki పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి (1937 - 2026 అక్టోబర్ 27) [[గుంటూరు జిల్లా]] [[తెనాలి]]<nowiki/>కి చెందిన సీనియర్ గుండె వ్యాధుల నిపుణుడు, తెలుగు సినిమా చరిత్రకారుడు, రచయిత.<ref name="Chitrajyothy1">{{Cite news|url=https://www.chitrajyothy.com/2026/miscellaneous/patibandla-dakshinamurthy-telugu-film-historian-passes-away-onava-76630.html|title=తెలుగు సినిమా చరిత్రకారుడు పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-27|work=చిత్రజ్యోతి|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref><ref name="Eenadu1">{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/general/1799/126195551|title=సీనియర్ కార్డియాలజిస్ట్ డాక్టర్ దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-28|work=ఈనాడు|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> వైద్య వృత్తిలో కొనసాగుతూనే సినిమా చరిత్రపై మక్కువతో అనేక పరిశోధనలు చేసి, పలు గ్రంథాలను రచించాడు.<ref name="Surya1">{{Cite news|url=https://www.suryaa.com/telugu-news/cinema/telugu-film-historian-dr-patibandla-dakshinamurthy-passes-away|title=తెలుగు సినీ పరిశ్రమలో విషాదం.. ప్రముఖ సినిమా చరిత్రకారుడు పాటిబండ్ల దక్షిణామూర్తి కన్నుమూత|date=2026-10-27|work=సూర్య|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == దక్షిణామూర్తి ఎంబీబీఎస్, ఎండీ పూర్తి చేసి తొలి రోజుల్లో [[విజయవాడ]] ప్రభుత్వ వైద్యశాలలో అసిస్టెంట్ ఫిజీషియన్‌గా విధులు నిర్వర్తించాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1">{{Cite news|url=https://www.expresstoday.co.in/articles/ap-amaravati-cm-chandrababu-condolence-tenali-doctor-patibandla-dakshinamurthy-geeta-nursing-home-oct28.html|title=ప్రముఖ వైద్యులు దక్షిణామూర్తి మృతిపట్ల సీఎం సంతాపం|date=2026-10-28|work=ఎక్స్‌ప్రెస్ టుడే|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref> అనంతరం 1973లో తెనాలిలోని శివాజీ చౌక్ వద్ద గీత నర్సింగ్ హోమ్‌ను స్థాపించాడు.<ref name="Prajasakti1">{{Cite news|url=https://prajasakti.com/districts/guntur/death-of-senior-physician-dr-dakshinamurthy|title=సీనియర్ వైద్యులు డాక్టర్ దక్షిణామూర్తి మృతి|date=2026-10-27|work=ప్రజాశక్తి|access-date=2026-10-28|language=te}}</ref><ref name="Eenadu1" /> గుండె జబ్బుల నిపుణుడిగా తక్కువ ఖర్చుతో వైద్యం అందించి, పేదల వైద్యుడిగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="Prajasakti1" /> వైద్య విజ్ఞానాన్ని ప్రజలకు అర్థమయ్యేలా 'డాక్టరుగారి డైరీ', 'వైద్య విజ్ఞానం', 'డయాబెటిస్ గైడ్', 'అధిక రక్తపోటు', 'గుండెజబ్బుల నివారణ', 'సహృదయ' లాంటి పుస్తకాలు రాశాడు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1" /> దక్షిణామూర్తి భార్య హేమలత.<ref name="Eenadu1" /> వీరికి ఇద్దరు కుమారులు (డాక్టర్ పాటిబండ్ల వేణుగోపాల్, జితేంద్ర), ఒక కుమార్తె (డాక్టర్ గీతాదేవి) ఉన్నారు.<ref name="Eenadu1" /> == సినిమా రంగం == వైద్యుడిగా సేవలు అందిస్తూనే, దక్షిణామూర్తి [[తెలుగు సినిమా చరిత్ర]]<nowiki/>ను దశాబ్దాలుగా అధ్యయనం చేశాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /> 1973లో [[తెనాలి]]<nowiki/>లో 'క్లాసికల్‌ ఫిల్మ్ సొసైటీ'ని స్థాపించి, ఉత్తమ దర్శకులను, రచయితలను సత్కరించేవాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Surya1" /> [[గూడవల్లి రామబ్రహ్మం]], [[బొమ్మిరెడ్డి నరసింహారెడ్డి|బి.ఎన్. రెడ్డి]], [[భానుమతీ రామకృష్ణ|భానుమతి రామకృష్ణ]] వంటి ప్రముఖుల జీవిత విశేషాలపై పుస్తకాలను వెలువరించాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Eenadu1" /> సినిమా రంగంపై వందలాది వ్యాసాలు రాశాడు, పలు చలనచిత్ర గ్రంథాలను సమీక్షించాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Surya1" /> == మరణం == దక్షిణామూర్తి విజయవాడలోని ఆయుష్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 2026 అక్టోబర్ 27న 89 ఏళ్ళ వయసులో కన్నుమూశాడు.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Prajasakti1" /> ఇతని మృతి పట్ల మాజీ [[ఉపరాష్ట్రపతి]] [[వెంకయ్య నాయుడు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]], మంత్రి [[నాదెండ్ల మనోహర్]], ఇతర ప్రముఖులు సంతాపం తెలిపారు.<ref name="Eenadu1" /><ref name="ExpressToday1" /><ref name="Prajasakti1" /> అక్టోబర్ 28న తెనాలిలో అంత్యక్రియలు జరిగాయి.<ref name="Chitrajyothy1" /><ref name="Eenadu1" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా చరిత్రకారులు]] [[వర్గం:1937 జననాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] inmihmpav1ydicrspmr98i2lhc65q49 1 514011 4991535 4990611 2026-10-30T03:43:15Z Muralikrishna m 106628 /* సర్వనామాలు */ సమాధానం 4991535 wikitext text/x-wiki == సర్వనామాలు == @[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారు, నేహా బోరా 'వారు' అనే ప్రొనౌన్స్ వాడుతారు. ఆంగ్ల వికీలో కూడా ''"బోరా నాన్-బైనరీ, వారు/వారి సర్వనామాలను ఉపయోగిస్తారు."'' అని ఉంటుంది. అందుకే నేను మార్పులు చేసాను. గమనించగలరు. [[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]] ([[వాడుకరి చర్చ:Saiphani02|చర్చ]]) 18:24, 28 అక్టోబరు 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Saiphani02|Saiphani02]]<nowiki/>గారు, మీరు [[నేహా బోరా]] వ్యాసం పై అభ్యంతరాలను రచ్చబండలో పెట్టగలరు. :'''[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]]<nowiki/>గారు, ఈ వ్యాసం పరిశీలించి దిద్దుబాట్లు నాకు సూచించగలరు.''' [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 03:43, 30 అక్టోబరు 2026 (UTC) lcyg9qzt1b5mp526y14ecqpu0ddtt7e 0 514027 4991348 2026-10-29T15:17:59Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = | predecessor = [[ఆర్. శివ]] | successor = | office1 = | term_start1 = 2011 | term_end1 = 2016 | predecessor1 = ఆర్. శి...' 4991348 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = | predecessor = [[ఆర్. శివ]] | successor = | office1 = | term_start1 = 2011 | term_end1 = 2016 | predecessor1 = [[ఆర్. శివ]] | successor1 = [[ఆర్. శివ]] | constituency1 = [[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఓర్లీంపేత్]] | party = నేయమ్ మక్కల్ కజగం (2025–ప్రస్తుతం) | otherparty = [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] (2021–2023)<br>[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] (2023–2025) | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''జి. నెహ్రూ కుప్పుసామి''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[ఓర్లీంపేత్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి మూడుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry General Legislative Election 20112">{{cite news|url=https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|title=Puducherry General Legislative Election 2011|last1=Election Commission of India|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164239/https://www.eci.gov.in/files/file/3438-puducherry-2011/|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref><ref name="Orleampeth Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/orleampeth|title=Orleampeth Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029150831/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/orleampeth|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref><ref name="Orleampeth election result 2026: NMK’s G Nehru alias Couppoussamy defeats DMK’s S Gopal by 1,201 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/orleampeth-election-result-2026/articleshow/130575299.cms|title=Orleampeth election result 2026: NMK’s G Nehru alias Couppoussamy defeats DMK’s S Gopal by 1,201 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261016032234/https://timesofindia.indiatimes.com/india/orleampeth-election-result-2026/articleshow/130575299.cms|archive-date=16 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] 7tf30x974ejv2w4oecgru1gd8zpijcp 0 514028 4991354 2026-10-29T15:29:38Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = అన్నిబల్ కెన్నెడీ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] ...' 4991354 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = అన్నిబల్ కెన్నెడీ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఊపాలం]] | party = [[File:Indian election symbol rising sun.svg|30px]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] | predecessor = [[ఎ. అన్బళగన్]] | successor = [[ఎ. అన్బళగన్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''అన్నిబల్ కెన్నెడీ''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ==రాజకీయ జీవితం== అన్నిబల్ కెన్నెడీ [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2011 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2011]], [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] తరపున పోటీ చేసి ఓడిపోయి, [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థి [[ఎ. అన్బళగన్]] పై 4,780 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> అన్నిబల్ కెన్నెడీ 13,433 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[ఎ. అన్బళగన్]] 8,653 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు. అన్నిబల్ కెన్నెడీ [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఊపాలం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|డీఎంకే]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ఏఐఏడీఎంకే]] అభ్యర్థి [[ఎ. అన్బళగన్]] చేతిలో 1,026 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref name="Oupalam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Oupalam Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oupalam |access-date=24 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261024115440/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oupalam |archive-date=24 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Oupalam Election results 2026: AIADMK’s A Anbalagan defeats TVK’s S Siva by 1,026 votes">{{cite news |title=Oupalam Election results 2026: AIADMK’s A Anbalagan defeats TVK’s S Siva by 1,026 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oupalam-election-results-2026/articleshow/130577737.cms |access-date=24 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261024115603/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oupalam-election-results-2026/articleshow/130577737.cms |archive-date=24 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] kjln75kzm66gl3ayo8daygnvv8lkm6h 0 514029 4991356 2026-10-29T15:33:29Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1382413776|B. P. Singh]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991356 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=బ్రిజెంద్రపాల్ సింగ్|image=B. P. Singh (cropped).jpg|image_size=210px|caption=2018లో బ్రిజెంద్రపాల్ సింగ్|birth_name=|birth_date=1948 / 1949|birth_place=[[డెహ్రాడూన్]], యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్, భారతదేశం|death_date={{death date and given age|2026|10|27|77|df=y}}|death_place=[[ముంబై]], మహారాష్ట్ర, భారతదేశం|occupation=చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, నటుడు|years_active=1973–2026}} '''బ్రిజెంద్రపాల్ సింగ్''' (1948 / 1949 - 2026 అక్టోబరు 27), '''బి. పి. సింగ్''' గా ప్రసిద్ధి చెందిన భారతీయ టెలివిజన్ నిర్మాత. భారతదేశంలో ఎక్కువ కాలం నడిచిన టెలివిజన్ ధారావాహికల్లో ఒకటైన సిఐడి (1998-2918, 2024-2025) అనే భారతీయ టీవీ సిరీస్ సృష్టికర్త, దర్శకుడు, నిర్మాత.<ref>{{Cite web|date=27 July 2010|title=What makes this TV show such a hit with Indians?|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/27/tv-cid-a-hit-with-viewers.htm}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/121686/of-iconic-status.html|title=BUSTING CRIME: Of iconic status|date=2 March 2011|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/honour-to-ordinary/681974/0|title=Honour to ordinary|date=17 September 2010|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> ''సిఐడి''లో డిసిపి. షంషేర్ సింగ్ చిత్రోల్ పాత్రను కూడా ఆయన పోషించాడు. బి. పి. సింగ్ సోనీ టీవీ భయానక సిరీస్ ''ఆహత్'' (1995-2015)ను నిర్మించాడు.<ref name="tt">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-18/tv/28376362_1_crime-investigation-department-big-screen-bollywood-film|title=C. I. D. heads for big screen|date=18 January 2011|work=[[The Times of India]]}}{{Broken|date=October 2024|bot=medic}}</ref> 2004 అక్టోబరు 8న, ''సిఐడి'' ఆరు సంవత్సరాల పూర్తి కావడానికి గుర్తుగా ఒక ప్రత్యేక ఎపిసోడ్, "ది ఇన్హెరిటెన్స్" / సిఐడి 111,111 నిమిషాల (ఒక గంట 51 నిమిషాలు) పాటు ఒకే నిరంతర షాట్ లో చిత్రీకరించబడింది, ఇది "టీవీ షో-లాంగెస్ట్ కంటిన్యూల్ షాట్" కోసం [[లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్]], గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డులలో స్థానం పొందింది.<ref>{{Cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=105941|title=A long shot at a record|date=6 November 2004|publisher=Indian Express}}{{Broken|date=February 2023|bot=medic}}</ref> ఆయన [[ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా]] (ఎఫ్టిఐఐ) చైర్మన్ గా కూడా పనిచేసాడు. == ప్రారంభ జీవితం == బి. పి. సింగ్ భారతదేశంలోని [[డెహ్రాడూన్]] లో జన్మించాడు, [[పూణే]]<nowiki/>లోని [[ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా]]<nowiki/>లో చదువుకున్నాడు.<ref name="exp">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981218/35350544.html|title=I have made mistakes|date=18 December 1998|publisher=Indian Express}}</ref> 1973లో రాష్ట్ర టీవీ-ఛానల్ [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] న్యూస్ కెమెరామెన్గా పనిచేస్తూ తన వృత్తిని ప్రారంభించిన ఆయన, [[ముంబై]]<nowiki/>కి మారడానికి ముందు మరో 10 సంవత్సరాలు కెమెరా హ్యాండిల్ చేసాడు.అతను దూరదర్శన్ కోసం మర్డర్ మిస్టరీ టీవీ చిత్రం సర్ఫ్ చార్ దిన్ చేసాడు, ఆ చిత్రానికి సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, అతను క్రైమ్ బ్రాంచ్ పోలీస్ ను సందర్శించడం ప్రారంభించాడు, ఇన్స్పెక్టర్ జయంత్ వాగ్లేతో స్నేహం చేసాడు, ఈ ప్రక్రియలో డిటెక్టివ్ పనిలో జీవితకాల ఆసక్తిని పెంచుకున్నాడు.ఆ చిత్రంలో నానా పటేకర్, దిలీప్ కులకర్ణి, మనోరమా వాగ్లే, జాన్వీ, కల్పితా మాల్పథక్ (రాజోపాధ్యాయ) నటించారు.తరువాత అతను 1980లలో దూరదర్శన్ కోసం ఏక్ శూన్య శూన్య అనే టీవీ సిరీస్ను నిర్మించాడు, ముంబైకి మకాం మార్చడానికి ముందు, అక్కడ అతను దూరదర్శన్ కొరకు కొన్ని మరాఠీ సీరియల్స్ చేసాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Behind-the-chills/article16051890.ece|title=Behind the chills|date=22 September 2010|work=The Hindu}}</ref> భయానక ధారావాహిక ''ఆహత్'' 1994లో సస్పెన్స్ థ్రిల్లర్గా చిత్రీకరించబడింది, ఇది 1995లో ప్రసారం కావడం ప్రారంభించింది, అయితే అదే ఇతివృత్తంతో సుమారు 40 ఎపిసోడ్ల తర్వాత, అతీంద్రియ ఇతివృత్తంపై ఒక ఎపిసోడ్ రూపొందించబడింది.<ref name="exp" /> అతని కెరీర్ లో మలుపు సోనీ టీవీ ఛానల్ ప్రారంభం, 1998లో ముంబైలోని క్రైమ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ డిపార్ట్మెంట్ (సిఐడి) కోసం పనిచేస్తున్న డిటెక్టివ్ల బృందం గురించి ''సిఐడి'' షూటింగ్ తో వచ్చింది, అది ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది.అతను 2010లో భారతదేశపు మొట్టమొదటి నిశ్శబ్ద హాస్య చిత్రం ''గుతుర్ గు'' ను కూడా పరిచయం చేసాడు.<ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv-/Gutur-Gu-Indias-first-silent-comedy/articleshow/5640587.cms|title=Gutur Gu: India's first silent comedy|date=5 March 2010|work=[[The Times of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104222719/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-05/tv/28131610_1_silent-comedy-balu-sab-tv|archive-date=4 November 2012}}</ref> అతను లైఫ్ ఓకేలో పోలీసు ఇన్స్పెక్టర్లు, సామాజిక కార్యకర్త గురించి <nowiki><i id="mwVg">హమ్ నే లీ హై-షపథ్</i></nowiki> అనే క్రైమ్ షోను కూడా ప్రారంభించాడు.ఈ షో మంచి టీఆర్పిని పొందుతూ, బి. పి. సింగ్ రెండవ క్రైమ్ షో అయింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == బి. పి. సింగ్ ఒక కెనడియన్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వారి పెద్ద కుమారుడు సలీల్ సింగ్ 2017 అక్టోబరు 25, ముంబైలో సావధాన్ ఇండియా సెట్లో షూటింగ్ చేస్తున్నప్పుడు భారీ గుండెపోటుతో మరణించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/cid-producer-bp-singhs-elder-son-dies-of-hearth-attack/articleshow/61224235.cms|title=CID producer BP Singh's elder son dies of heart attack|date=2017-10-25|work=The Times of India|access-date=2026-10-28|issn=0971-8257}}</ref> మరణం 2026 అక్టోబరు 27న, బి. పి. సింగ్ ముంబైలోని తన ఇంట్లో నిద్రలో గుండెపోటుతో మరణించాడు.సమీపంలోని సూర్య ఆసుపత్రిలో ఆయన చనిపోయినట్లు ప్రకటించారు. ఆయన వయసు 77. <ref>{{Cite web|last=Farzeen|first=Sana|date=27 October 2026|title=CID, Aahat creator BP Singh dies in Mumbai; actor Dayanand Shetty pays tribute|url=https://www.indiatoday.in/amp/entertainment/television/story/bp-singh-death-cid-aahat-creator-dies-heart-attack-mumbai-3026025-2026-10-27|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 October 2026|title=‘CID’ producer BP Singh passes away, Ashoke Pandit pays an emotional tribute; calls him a great human being and a dear friend|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/cid-producer-bp-singh-passes-away-ashoke-pandit-pays-an-emotional-tribute-calls-him-a-great-human-being-and-a-dear-friend/articleshow/135229409.cms|website=The Times of India}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర |- |2012 |<nowiki><i id="mweA">ఏజెంట్ వినోద్</i></nowiki> |రా చీఫ్ హసన్ నవాజ్ |- |ఎన్/ఎ |''సిర్ఫ్ చార్ దిన్'' |దర్శకుడు |- |} === వెబ్ సిరీస్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !గమనిక |- |2019–2022 |<nowiki><i id="mwiw">అభయ్</i></nowiki> |నిర్మాత |- |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !షో !పాత్ర |- |1988 |''ఏక్ శున్య శున్య'' |నిర్మాత |- |1998–2018 |''సిఐడి'' |D. I. G./D. C. P. షంషేర్ సింగ్ చిత్రోల్/దర్శకుడు/నిర్మాత |- |1995–2015 |''ఆహత్'' |దర్శకుడు/నిర్మాత |- |2004–2006 |''సిఐడి: స్పెషల్ బ్యూరో'' |నిర్మాత |- |2002 |''అచనాక్ 37 సాల్ బాద్'' |దర్శకుడు/నిర్మాత |- |2004 |''రాత్ హోన్ కో హై'' |దర్శకుడు/నిర్మాత |- |2008 |''జిందగి బాదల్ శక్త హై హద్సా'' |దర్శకుడు |- |2010–2014 |''గుతుర్ గు'' |నిర్మాత |- |2011 |''సూర్య ది సూపర్ కాప్'' |నిర్మాత |- |2012 |''అదాలత్'' |డిసి. పి. షంషేర్ సింగ్ (సిఐడిలో పాత్ర) సి. ఐ. డి |- |2012–2017 |''సూపర్ కాప్స్ వర్సెస్ సూపర్ విలన్స్'' |దర్శకుడు/నిర్మాత/సృష్టికర్త |- |2019–2020 |''దివ్య దృష్టి'' |నిర్మాత |- |} == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నిర్మాతలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 3i62jltd0dlfqul2g8xg9hip1ime882 4991359 4991356 2026-10-29T15:36:49Z Muralikrishna m 106628 4991359 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=బ్రిజెంద్రపాల్ సింగ్|image=B. P. Singh (cropped).jpg|image_size=210px|caption=2018లో బ్రిజెంద్రపాల్ సింగ్|birth_name=|birth_date=1948 / 1949|birth_place=[[డెహ్రాడూన్]], యునైటెడ్ ప్రావిన్సెస్, భారతదేశం|death_date={{death date and given age|2026|10|27|77|df=y}}|death_place=[[ముంబై]], మహారాష్ట్ర, భారతదేశం|occupation=చిత్ర దర్శకుడు, నిర్మాత, నటుడు|years_active=1973–2026}} '''బ్రిజెంద్రపాల్ సింగ్''' (1948 / 1949 - 2026 అక్టోబరు 27), '''బి. పి. సింగ్''' గా ప్రసిద్ధి చెందిన భారతీయ టెలివిజన్ నిర్మాత. భారతదేశంలో ఎక్కువ కాలం నడిచిన టెలివిజన్ ధారావాహికల్లో ఒకటైన సిఐడి (1998-2918, 2024-2025) అనే భారతీయ టీవీ సిరీస్ సృష్టికర్త, దర్శకుడు, నిర్మాత.<ref>{{Cite web|date=27 July 2010|title=What makes this TV show such a hit with Indians?|url=http://movies.rediff.com/report/2010/jul/27/tv-cid-a-hit-with-viewers.htm}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/121686/of-iconic-status.html|title=BUSTING CRIME: Of iconic status|date=2 March 2011|publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/honour-to-ordinary/681974/0|title=Honour to ordinary|date=17 September 2010|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> ''సిఐడి''లో డిసిపి. షంషేర్ సింగ్ చిత్రోల్ పాత్రను కూడా ఆయన పోషించాడు. బి. పి. సింగ్ సోనీ టీవీ భయానక సిరీస్ ''ఆహత్'' (1995-2015)ను నిర్మించాడు.<ref name="tt">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-18/tv/28376362_1_crime-investigation-department-big-screen-bollywood-film|title=C. I. D. heads for big screen|date=18 January 2011|work=[[The Times of India]]}}{{Broken|date=October 2024|bot=medic}}</ref> 2004 అక్టోబరు 8న, ''సిఐడి'' ఆరు సంవత్సరాల పూర్తి కావడానికి గుర్తుగా ఒక ప్రత్యేక ఎపిసోడ్, "ది ఇన్హెరిటెన్స్" / సిఐడి 111,111 నిమిషాల (ఒక గంట 51 నిమిషాలు) పాటు ఒకే నిరంతర షాట్ లో చిత్రీకరించబడింది, ఇది "టీవీ షో-లాంగెస్ట్ కంటిన్యూల్ షాట్" కోసం [[లిమ్కా బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్]], గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డులలో స్థానం పొందింది.<ref>{{Cite news|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=105941|title=A long shot at a record|date=6 November 2004|publisher=Indian Express}}{{Broken|date=February 2023|bot=medic}}</ref> ఆయన [[ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా]] (ఎఫ్టిఐఐ) చైర్మన్ గా కూడా పనిచేసాడు. == ప్రారంభ జీవితం == బి. పి. సింగ్ భారతదేశంలోని [[డెహ్రాడూన్]] లో జన్మించాడు, [[పూణే]]<nowiki/>లోని [[ఫిల్మ్ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా]]<nowiki/>లో చదువుకున్నాడు.<ref name="exp">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19981218/35350544.html|title=I have made mistakes|date=18 December 1998|publisher=Indian Express}}</ref> 1973లో రాష్ట్ర టీవీ-ఛానల్ [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] న్యూస్ కెమెరామెన్గా పనిచేస్తూ తన వృత్తిని ప్రారంభించిన ఆయన, [[ముంబై]]<nowiki/>కి మారడానికి ముందు మరో 10 సంవత్సరాలు కెమెరా హ్యాండిల్ చేసాడు.అతను దూరదర్శన్ కోసం మర్డర్ మిస్టరీ టీవీ చిత్రం సర్ఫ్ చార్ దిన్ చేసాడు, ఆ చిత్రానికి సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, అతను క్రైమ్ బ్రాంచ్ పోలీస్ ను సందర్శించడం ప్రారంభించాడు, ఇన్స్పెక్టర్ జయంత్ వాగ్లేతో స్నేహం చేసాడు, ఈ ప్రక్రియలో డిటెక్టివ్ పనిలో జీవితకాల ఆసక్తిని పెంచుకున్నాడు.ఆ చిత్రంలో నానా పటేకర్, దిలీప్ కులకర్ణి, మనోరమా వాగ్లే, జాన్వీ, కల్పితా మాల్పథక్ (రాజోపాధ్యాయ) నటించారు.తరువాత అతను 1980లలో దూరదర్శన్ కోసం ఏక్ శూన్య శూన్య అనే టీవీ సిరీస్ను నిర్మించాడు, ముంబైకి మకాం మార్చడానికి ముందు, అక్కడ అతను దూరదర్శన్ కొరకు కొన్ని మరాఠీ సీరియల్స్ చేసాడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Behind-the-chills/article16051890.ece|title=Behind the chills|date=22 September 2010|work=The Hindu}}</ref> భయానక ధారావాహిక ''ఆహత్'' 1994లో సస్పెన్స్ థ్రిల్లర్గా చిత్రీకరించబడింది, ఇది 1995లో ప్రసారం కావడం ప్రారంభించింది, అయితే అదే ఇతివృత్తంతో సుమారు 40 ఎపిసోడ్ల తర్వాత, అతీంద్రియ ఇతివృత్తంపై ఒక ఎపిసోడ్ రూపొందించబడింది.<ref name="exp" /> అతని కెరీర్ లో మలుపు సోనీ టీవీ ఛానల్ ప్రారంభం, 1998లో ముంబైలోని క్రైమ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ డిపార్ట్మెంట్ (సిఐడి) కోసం పనిచేస్తున్న డిటెక్టివ్ల బృందం గురించి ''సిఐడి'' షూటింగ్ తో వచ్చింది, అది ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది.అతను 2010లో భారతదేశపు మొట్టమొదటి నిశ్శబ్ద హాస్య చిత్రం ''గుతుర్ గు'' ను కూడా పరిచయం చేసాడు.<ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv-/Gutur-Gu-Indias-first-silent-comedy/articleshow/5640587.cms|title=Gutur Gu: India's first silent comedy|date=5 March 2010|work=[[The Times of India]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104222719/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-05/tv/28131610_1_silent-comedy-balu-sab-tv|archive-date=4 November 2012}}</ref> అతను లైఫ్ ఓకేలో పోలీసు ఇన్స్పెక్టర్లు, సామాజిక కార్యకర్త గురించి <nowiki><i id="mwVg">హమ్ నే లీ హై-షపథ్</i></nowiki> అనే క్రైమ్ షోను కూడా ప్రారంభించాడు.ఈ షో మంచి టీఆర్పిని పొందుతూ, బి. పి. సింగ్ రెండవ క్రైమ్ షో అయింది. == వ్యక్తిగత జీవితం == బి. పి. సింగ్ ఒక కెనడియన్ ను వివాహం చేసుకున్నాడు. వారి పెద్ద కుమారుడు సలీల్ సింగ్ 2017 అక్టోబరు 25, ముంబైలో సావధాన్ ఇండియా సెట్లో షూటింగ్ చేస్తున్నప్పుడు భారీ గుండెపోటుతో మరణించాడు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/cid-producer-bp-singhs-elder-son-dies-of-hearth-attack/articleshow/61224235.cms|title=CID producer BP Singh's elder son dies of heart attack|date=2017-10-25|work=The Times of India|access-date=2026-10-28|issn=0971-8257}}</ref> == మరణం == 2026 అక్టోబరు 27న, బి. పి. సింగ్ ముంబైలోని తన ఇంట్లో నిద్రలో గుండెపోటుతో మరణించాడు.సమీపంలోని సూర్య ఆసుపత్రిలో ఆయన చనిపోయినట్లు ప్రకటించారు. ఆయన వయసు 77. <ref>{{Cite web|last=Farzeen|first=Sana|date=27 October 2026|title=CID, Aahat creator BP Singh dies in Mumbai; actor Dayanand Shetty pays tribute|url=https://www.indiatoday.in/amp/entertainment/television/story/bp-singh-death-cid-aahat-creator-dies-heart-attack-mumbai-3026025-2026-10-27|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 October 2026|title=‘CID’ producer BP Singh passes away, Ashoke Pandit pays an emotional tribute; calls him a great human being and a dear friend|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/cid-producer-bp-singh-passes-away-ashoke-pandit-pays-an-emotional-tribute-calls-him-a-great-human-being-and-a-dear-friend/articleshow/135229409.cms|website=The Times of India}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == === సినిమాలు === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !పాత్ర |- |2012 |ఏజెంట్ వినోద్ |రా చీఫ్ హసన్ నవాజ్ |- |ఎన్/ఎ |''సిర్ఫ్ చార్ దిన్'' |దర్శకుడు |} === వెబ్ సిరీస్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !శీర్షిక !గమనిక |- |2019–2022 |అభయ్ |నిర్మాత |} === టెలివిజన్ === {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం !షో !పాత్ర |- |1988 |''ఏక్ శున్య శున్య'' |నిర్మాత |- |1998–2018 |''సిఐడి'' |షంషేర్ సింగ్ చిత్రోల్ / దర్శకుడు / నిర్మాత |- |1995–2015 |''ఆహత్'' |దర్శకుడు / నిర్మాత |- |2004–2006 |''సిఐడి: స్పెషల్ బ్యూరో'' |నిర్మాత |- |2002 |''అచనాక్ 37 సాల్ బాద్'' |దర్శకుడు / నిర్మాత |- |2004 |''రాత్ హోన్ కో హై'' |దర్శకుడు / నిర్మాత |- |2008 |''జిందగి బాదల్ శక్త హై హద్సా'' |దర్శకుడు |- |2010–2014 |''గుతుర్ గు'' |నిర్మాత |- |2011 |''సూర్య ది సూపర్ కాప్'' |నిర్మాత |- |2012 |''అదాలత్'' |డిసిపి. షంషేర్ సింగ్ |- |2012–2017 |''సూపర్ కాప్స్ వర్సెస్ సూపర్ విలన్స్'' |దర్శకుడు / నిర్మాత / సృష్టికర్త |- |2019–2020 |''దివ్య దృష్టి'' |నిర్మాత |} == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ టెలివిజన్ నిర్మాతలు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 7kxf8n2ifq5k3vu7qtday7bdlozap7t 0 514030 4991362 2026-10-29T15:43:23Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = రమేష్ పరంబత్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] | party = [[File:Hand INC.svg|30px]] భారత జాతీయ కాంగ్రెస...' 4991362 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = రమేష్ పరంబత్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] | party = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | predecessor = వి. రామచంద్రన్ | successor = [[టి. అశోక్ కుమార్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''రమేష్ పరంబత్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084840/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe |archive-date=21 October 2026 |language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== రమేష్ పరంబత్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థి ఎన్. హరిదాసన్ మాస్టర్ పై 300 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> రమేష్ పరంబత్ 9,744 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, హరిదాసన్ మాస్టర్ 9,444 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు. రమేష్ పరంబత్ [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థి [[టి. అశోక్ కుమార్]] చేతిలో 1,115 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref name="Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest">{{cite news |title=Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=5 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084837/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms |archive-date=21 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] szjw04cwlbcng1tbpdam5wxv0uek83x 0 514031 4991364 2026-10-29T15:49:19Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = టి. అశోక్ కుమార్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 | term_end = | constituency = [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] | party = స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వ...' 4991364 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = టి. అశోక్ కుమార్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 | term_end = | constituency = [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] | party = [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] | predecessor = [[రమేష్ పరంబత్]] | successor = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''టి. అశోక్ కుమార్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Mahe Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084840/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/mahe |archive-date=21 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Assembly election 2026: full list of winners">{{cite news |last1= |title=Puducherry Assembly election 2026: full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200315/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |archive-date=12 October 2026 |language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== టి. అశోక్ కుమార్ [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థిగా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి [[రమేష్ పరంబత్]] పై 1,115 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners">{{cite news |title=Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners |url=https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Indian Express |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200321/https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |work=The Times of India}}</ref> టి. అశోక్ కుమార్ 8,375 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, రమేష్ పరంబత్ 7,260 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest">{{cite news |title=Mahe election result 2026: Independent Ashok Kumar defeats Congress, BJP in tight contest |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=5 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021084837/https://timesofindia.indiatimes.com/india/mahe-election-result-2026/articleshow/130578169.cms |archive-date=21 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] opuknvvn2l2ourn8qze3wq6gcdh0bul 0 514032 4991374 2026-10-29T15:59:02Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఇ. వల్సరాజ్ | office = మాజీ హోం, ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | office1 = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 1990 | term_end1 = 2016 | predecessor1 =...' 4991374 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. వల్సరాజ్ | office = మాజీ హోం, ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | office1 = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 1990 | term_end1 = 2016 | predecessor1 = పి.కె. సత్యానందన్ | successor1 = వి. రామచంద్రన్ | constituency1 = [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] | party = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | otherparty = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. వల్సరాజ్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఆరుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై హోం, ఆరోగ్య శాఖ మంత్రిగా పని చేశాడు.<ref name="Jolt to Congress as four-time minister Valsaraj opts out of Puducherry election fray">{{cite news |last1= |first1= |title=Jolt to Congress as four-time minister Valsaraj opts out of Puducherry election fray |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/11/jolt-to-congress-as-four-time-minister-valsaraj-opts-out-of-puducherry-election-fray-2275242.html |access-date=29 October 2026 |publisher=The New Indian Express |date=11 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155354/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/11/jolt-to-congress-as-four-time-minister-valsaraj-opts-out-of-puducherry-election-fray-2275242.html |archive-date=29 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="E. Valsaraj to be felicitated today">{{cite news |title=E. Valsaraj to be felicitated today |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/e-valsaraj-to-be-felicitated-today/article8226645.ece |access-date=29 October 2026 |publisher=The Hindu |date=12 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155412/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/e-valsaraj-to-be-felicitated-today/article8226645.ece |archive-date=29 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Congress MLA E Valsaraj presented merit certificates and cash awards to 55 meritorious Muslim students in the presence of Puducherry state wakf board chairman V P Abdul Rahman in a simple function at Mahe, Puducherry's enclave in Kerala, said a statement from the board. Rahman, who recently assumed office, was felicitated during the occasion.">{{cite news |title=Congress MLA E Valsaraj presented merit certificates and cash awards to 55 meritorious Muslim students|url=https://timesofindia.indiatimes.com/congress-mla-e-valsaraj-presented-merit-certificates-and-cash-awards-to-55-meritorious-muslim-students-in-the-presence-of-puducherry-state-wakf-board-chairman-v-p-abdul-rahman-in-a-simple-function-at-mahe-puducherrys-enclave-in-kerala-said-a-statement-from-the-board-rahman-who-recently-assumed-office-was-felicitated-during-the-occasion-/articleshow/40195757.cms |access-date=29 October 2026 |publisher=The Times of India |date=13 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155353/https://timesofindia.indiatimes.com/congress-mla-e-valsaraj-presented-merit-certificates-and-cash-awards-to-55-meritorious-muslim-students-in-the-presence-of-puducherry-state-wakf-board-chairman-v-p-abdul-rahman-in-a-simple-function-at-mahe-puducherrys-enclave-in-kerala-said-a-statement-from-the-board-rahman-who-recently-assumed-office-was-felicitated-during-the-occasion-/articleshow/40195757.cms |archive-date=29 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] alnq3zghgpelc7lbps3rcjc9dcqll41 4991379 4991374 2026-10-29T16:04:50Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991379 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. వల్సరాజ్ | office = మాజీ హోం, ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | office1 = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 1990 | term_end1 = 2016 | predecessor1 = పి.కె. సత్యానందన్ | successor1 = వి. రామచంద్రన్ | constituency1 = [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] | party = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | otherparty = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = గ్రీష్మ<ref name="Leaders Take Poll Break at Marriage">{{cite news |last1= |first1= |title=Leaders Take Poll Break at Marriage |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2014/Mar/18/leaders-take-poll-break-at-marriage-587561.html |access-date=29 October 2026 |publisher=The New Indian Express |date=18 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160203/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2014/Mar/18/leaders-take-poll-break-at-marriage-587561.html |archive-date=29 October 2026 |language=en}}</ref> | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. వల్సరాజ్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఆరుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై హోం, ఆరోగ్య శాఖ మంత్రిగా పని చేశాడు.<ref name="Jolt to Congress as four-time minister Valsaraj opts out of Puducherry election fray">{{cite news |last1= |first1= |title=Jolt to Congress as four-time minister Valsaraj opts out of Puducherry election fray |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/11/jolt-to-congress-as-four-time-minister-valsaraj-opts-out-of-puducherry-election-fray-2275242.html |access-date=29 October 2026 |publisher=The New Indian Express |date=11 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155354/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/11/jolt-to-congress-as-four-time-minister-valsaraj-opts-out-of-puducherry-election-fray-2275242.html |archive-date=29 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="E. Valsaraj to be felicitated today">{{cite news |title=E. Valsaraj to be felicitated today |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/e-valsaraj-to-be-felicitated-today/article8226645.ece |access-date=29 October 2026 |publisher=The Hindu |date=12 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155412/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/e-valsaraj-to-be-felicitated-today/article8226645.ece |archive-date=29 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Congress MLA E Valsaraj presented merit certificates and cash awards to 55 meritorious Muslim students in the presence of Puducherry state wakf board chairman V P Abdul Rahman in a simple function at Mahe, Puducherry's enclave in Kerala, said a statement from the board. Rahman, who recently assumed office, was felicitated during the occasion.">{{cite news |title=Congress MLA E Valsaraj presented merit certificates and cash awards to 55 meritorious Muslim students|url=https://timesofindia.indiatimes.com/congress-mla-e-valsaraj-presented-merit-certificates-and-cash-awards-to-55-meritorious-muslim-students-in-the-presence-of-puducherry-state-wakf-board-chairman-v-p-abdul-rahman-in-a-simple-function-at-mahe-puducherrys-enclave-in-kerala-said-a-statement-from-the-board-rahman-who-recently-assumed-office-was-felicitated-during-the-occasion-/articleshow/40195757.cms |access-date=29 October 2026 |publisher=The Times of India |date=13 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155353/https://timesofindia.indiatimes.com/congress-mla-e-valsaraj-presented-merit-certificates-and-cash-awards-to-55-meritorious-muslim-students-in-the-presence-of-puducherry-state-wakf-board-chairman-v-p-abdul-rahman-in-a-simple-function-at-mahe-puducherrys-enclave-in-kerala-said-a-statement-from-the-board-rahman-who-recently-assumed-office-was-felicitated-during-the-occasion-/articleshow/40195757.cms |archive-date=29 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] dzfgqbsw6cpnci10s7vq020amqu4bui 4991386 4991379 2026-10-29T16:06:37Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4991386 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. వల్సరాజ్ | office = మాజీ హోం, ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | office1 = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start1 = 1990 | term_end1 = 2016 | predecessor1 = పి.కె. సత్యానందన్ | successor1 = వి. రామచంద్రన్ | constituency1 = [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం|మహే]] | party = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | otherparty = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = గ్రీష్మ<ref name="Leaders Take Poll Break at Marriage">{{cite news |last1= |first1= |title=Leaders Take Poll Break at Marriage |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2014/Mar/18/leaders-take-poll-break-at-marriage-587561.html |access-date=29 October 2026 |publisher=The New Indian Express |date=18 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160203/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2014/Mar/18/leaders-take-poll-break-at-marriage-587561.html |archive-date=29 October 2026 |language=en}}</ref> | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. వల్సరాజ్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[మహే శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఆరుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికై హోం, ఆరోగ్య శాఖ మంత్రిగా పని చేశాడు.<ref name="Jolt to Congress as four-time minister Valsaraj opts out of Puducherry election fray">{{cite news |last1= |first1= |title=Jolt to Congress as four-time minister Valsaraj opts out of Puducherry election fray |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/11/jolt-to-congress-as-four-time-minister-valsaraj-opts-out-of-puducherry-election-fray-2275242.html |access-date=29 October 2026 |publisher=The New Indian Express |date=11 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155354/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2021/Mar/11/jolt-to-congress-as-four-time-minister-valsaraj-opts-out-of-puducherry-election-fray-2275242.html |archive-date=29 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="E. Valsaraj to be felicitated today">{{cite news |title=E. Valsaraj to be felicitated today |url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/e-valsaraj-to-be-felicitated-today/article8226645.ece |access-date=29 October 2026 |publisher=The Hindu |date=12 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155412/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/e-valsaraj-to-be-felicitated-today/article8226645.ece |archive-date=29 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Congress MLA E Valsaraj presented merit certificates and cash awards to 55 meritorious Muslim students in the presence of Puducherry state wakf board chairman V P Abdul Rahman in a simple function at Mahe, Puducherry's enclave in Kerala, said a statement from the board. Rahman, who recently assumed office, was felicitated during the occasion.">{{cite news |title=Congress MLA E Valsaraj presented merit certificates and cash awards to 55 meritorious Muslim students|url=https://timesofindia.indiatimes.com/congress-mla-e-valsaraj-presented-merit-certificates-and-cash-awards-to-55-meritorious-muslim-students-in-the-presence-of-puducherry-state-wakf-board-chairman-v-p-abdul-rahman-in-a-simple-function-at-mahe-puducherrys-enclave-in-kerala-said-a-statement-from-the-board-rahman-who-recently-assumed-office-was-felicitated-during-the-occasion-/articleshow/40195757.cms |access-date=29 October 2026 |publisher=The Times of India |date=13 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261029155353/https://timesofindia.indiatimes.com/congress-mla-e-valsaraj-presented-merit-certificates-and-cash-awards-to-55-meritorious-muslim-students-in-the-presence-of-puducherry-state-wakf-board-chairman-v-p-abdul-rahman-in-a-simple-function-at-mahe-puducherrys-enclave-in-kerala-said-a-statement-from-the-board-rahman-who-recently-assumed-office-was-felicitated-during-the-occasion-/articleshow/40195757.cms |archive-date=29 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకులు]] lbb1ozomo0y24psq92xpkokfbp6akdv 0 514033 4991393 2026-10-29T16:20:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఎస్. రమేష్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] అఖ...' 4991393 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎస్. రమేష్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = ఎన్.ఎస్. జయబాల్ | successor = [[అళగనంతం|ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఎస్. రమేష్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎస్. రమేష్ [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి పి. సెల్వనదనేపై 12,246 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> ఎస్. రమేష్ 17,775 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, పి. సెల్వనదనే 5,529 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు. ఎస్. రమేష్ [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థి [[అళగనంతం]] చేతిలో 1,115 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref name="Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|title=Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160941/https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] csfx6ltbwrzfk11ajmoq0rnvwgqbsyz 4991401 4991393 2026-10-29T16:31:02Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991401 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎస్. రమేష్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్]] | successor = [[అళగనంతం|ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఎస్. రమేష్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎస్. రమేష్ [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి పి. సెల్వనదనేపై 12,246 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="election2021">{{cite web|title=Puducherry General Legislative Election 2021|url=https://eci.gov.in/files/file/13417-puducherry-general-legislative-election-2021/|access-date=9 November 2021|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners">{{cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|title=Puducherry Election Results 2021: Check Full List of Winners|last1=NDTV|date=3 May 2021|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115622/https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-election-results-2021-check-full-list-of-winners-2426742|archivedate=2 January 2024}}</ref> ఎస్. రమేష్ 17,775 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, పి. సెల్వనదనే 5,529 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు. ఎస్. రమేష్ [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థి [[అళగనంతం]] చేతిలో 1,115 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref name="Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|title=Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160941/https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] 5y3jjxipv3ifyxb2g03n05rtldci1n2 4 514034 4991394 2026-10-29T16:22:16Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with 'తెవికీలో పలు నిర్వహణ వర్గాలు, ట్రాకింగు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆయా వర్గాలతో పాటు అవే పేర్లకు సంవత్సరం+నెలను చేర్చి సృష్టించిన వర్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు "వర్గం:Articles with unsourced statements"...' 4991394 wikitext text/x-wiki తెవికీలో పలు నిర్వహణ వర్గాలు, ట్రాకింగు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆయా వర్గాలతో పాటు అవే పేర్లకు సంవత్సరం+నెలను చేర్చి సృష్టించిన వర్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు "వర్గం:Articles with unsourced statements" అనే వర్గం ఉండగా, "వర్గం:Articles with unsourced statements from June 2015", "వర్గం:Articles with unsourced statements from August 2013", "వర్గం:Articles with unsourced statements from May 2019" vaMTi వర్గాలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి తేదీలతో కూడిన వర్గాల వలన ప్రత్యేకంగా ప్రయోజనం లేకపోగా, వీటివలన నిర్వహణపై భారం పడుతోంది. ఇవన్నీ మూసల ద్వారా ఉనికి లోకి వస్తున్నవే. ఈ తేదీ వర్గాలను తీసేసే విషయమై [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&oldid=4991131#%22from_%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%B2_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%82%22_%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81 రచ్చబండలో] చర్చకు పెట్టగా, ఎవరూ దాన్ని వ్యతిరేకించలేదు. ఒకరు సమర్థించారు. ఆ చర్చ మేరకు ఆయా తేదీల వర్గాలను తీసేసేందుకు (తొలగించడం కాదు), సంబంధిత మూసలలో మార్పుచేర్పులు చేసాను. == ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు == # మార్పులన్నీ మూసల్లోనే చేసాను. ఏయే మూసల్లో మార్పులు చేసానో ఆ '''జాబితాను చూడవచ్చు''' # ఈ మూసలన్నీ - దాదాపుగా అన్నీ - మూడు మూసలను లేదా వాటి వేరియంట్లను ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసుకుని ఉన్నాయి. చేసిన మార్పులు చాలావరకు ఈ మూడు మూసల్లోనే చేసాను అవి: {{tl|Ambox}}, {{tl|Fix}}, {{tl|DMCA}} ## {{tl|Ambox}}: ##*{{Param|all}} అనే పరామితి ఉంటే, {{Param|cat}} అనే పరామితిని దాని విలువనూ కామెంటు చేసాను. లేదంటే {{Param|cat}} ను {{Param{{Param|all}}}} గా మార్చాను ##* {{Param|all}} అనే పరామితిలో ఉన్న ఇంగ్లీషు వర్గం పేరును చాలా చోట్ల తెలుగు లోకి మార్చాను. అలా కొత్తగా చేర్చిన తెలుగు వర్గాన్ని ఎర్రవర్గంగా ఉంచకుండా పేజీని సృష్టించాను ## {{tl|Fix}} ##* ఈ మూసలో {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} అనే రెండు పరామితులుంటాయి. {{Param|cat-date}} ను కామెంటు చేసాను ##* |cat కు ఇచ్చిన వర్గం పేరును తెలుగు లోకి మార్చాను ##:: '''ఒక ముఖ్యమైన తేడా''': {{tl|Ambox}} లో {{Param|cat}}, {{Param{{Param|all}}}} పరామితులకు ఇచ్చే విలువలో వర్గం: అని చేర్చరాదు, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టరాదు. కానీ {{tl|Fix}} మూస లోని {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టకూడదు.{{Param|cat}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు కూడా పెట్టాలి. ## {{tl|DMCA}} దీనికి {{tl|DMC}}, {{tl|DMCFACT}} లాంటి కొన్ని వేరియంట్లు కూడా ఉన్నాయి . DMCA అంటే Dated Maintenance Categories (Articles) అని అర్థం. ##* ఈ మూసలో మొత్తం 5, సాధారణంగా 4, పరామితులుంటాయి. అవి: తేదీ వర్గం పేరు, తేదీకి ముందు ఏమి ఉండాలి (from, since, as of ఇలాంటివి), తేదీ, మాతృవర్గం పేరు. ##* చేసిన పని: మొదటి మూడు పరామితులను తీసెసి, నాలుగో పరామితి ఒక్కదాన్నే ఉంచేసాను. === ఇతర మార్పులు === ఈ తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాలను నివారించడానికి, గతంలో {{Parameter|date}} కు ఉన్న <nowiki>{{{date|}}}</nowiki> అనే విలువ తీసేసి ఉంది. ఇప్పుడు {{Param|cat}} ను కామెంటు చేసాం కాబట్టి {{Parameter|date}} కు ఉండాల్సిన విలువను పునరుద్ధరించాను. తద్వారా, మూసలో తేదీ విలువ కూడా చేరుతుంది, వర్గం మాత్రం సృష్టి కాదు. == గణాంకాలు == మొత్తం 1700 పైచిలుకు తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. వీటిలో 120 దాకా వర్గాలకు పేజీలు ఉన్నాయి. మిగతావన్నీ ఎర్రవర్గాలే. వాటి లోంచి పేజీలను తీసెయ్యడంతో ఆ వర్గాలు తప్పుకున్నాయి. ఆ వర్గాలను తొలగించలేదు., మూసల్లో చేసిన మార్పుల ద్వారా ఆయా వర్గాల్లోకి పేజీలు చేరకుండా చూసాను. '''గమనిక''': "వివిధ భాషల్లో ఉన్న మూలాలు" ఇలాంటి వర్గాలపై తీసుకున్న చర్యలు ఇందులో కలపలేదు. == మార్పులు చేసిన మూసలు == మార్పుచేసిన మూసల జాబితా ఇది: {{div col|colwidth=15em}} # మూస:Current disaster # మూస:Current person # మూస:Current related # మూస:Cv-unsure # మూస:COI # మూస:FFDC # మూస:User-generated source # మూస:Nonspecific # మూస:Cleanup-reorganize # మూస:Self-published source # మూస:No footnotes # మూస:More footnotes # మూస:All plot # మూస:Fanpov # మూస:Like resume # మూస:Db-c1 # మాడ్యూల్:Coordinates # మూస:Db-c4 # మూస:Puf # మూస:Volume needed # మూస:Weasel inline # మూస:Citations broken # మూస:Empty section # మూస:Missing information # మూస:Incomplete list # మూస:Incomplete # మూస:Expand section # మాడ్యూల్:Citation/CS1 # మూస:Old prod # మూస:Old prod కొంత # మూస:Proposed deletion/dated # మూస:Proposed deletion notify # మూస:Proposed deletion # మూస:Peacock # మూస:Third-party # మూస:Advert # మూస:As of # మూస:Dispute about # మూస:Disputed # మూస:Disputed inline # మూస:Dubious # మూస:Controversial # మూస:Lopsided # మూస:POV map # మూస:POV # మూస:BLP unsourced # మూస:EngvarB # మూస:Essay-like # మూస:Definition # మూస:Why # మూస:Context # మూస:Not English # మూస:Time needed # మూస:Vague # మూస:Copy edit section # మూస:Cleanup # మూస:Use mdy dates # మూస:Update after # మూస:Use dmy dates # మూస:Which # మూస:Bare URL PDF # మూస:Bare URL inline # మూస:Bare URL spreadsheet # మూస:Update # మూస:Verify source # వర్గం:మరింత వివరమైన మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # మూస:Full citation needed # వర్గం:స్పష్టత లోపించిన వాక్యాలున్న వ్యాసాలు # మూస:Ambiguous # మూస:Better source needed # మూస:Citation needed # వర్గం:పొగడ్తలతో కూడిన వ్యాసాలు # వర్గం:డొల్ల మాటలతో కూడిన వ్యాసాలు # మూస:Who # మూస:Whom2 # మూస:Weasel # మూస:By whom # మూస:Copy edit-inline # మూస:Copy edit # మూస:Primary sources # మూస:Rough translation # వర్గం:నమ్మదగ్గ మూలాలు లేని వ్యాసాలు # మూస:One source # మూస:Autobiography # మూస:BLP sources # మూస:More citations needed # వర్గం:అదనపు మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # వర్గం:మూలాలు లేని జీవిత చరిత్ర వ్యాసాలు # మూస:మూలాలు సమీక్షించండి # మూస:Prose # మూస:Dead end # మూస:Clarify # మూస:Page needed # మూస:Disambiguation needed # మూస:Orphan # మూస:Citation style # మూస:Notability # మూస:Failed verification # మూస:Example needed # మూస:Explain # మూస:Quantify # మూస:Time-context # మూస:When # మూస:Lead too short # మూస:Inadequate lead # మూస:Infobox requested # మూస:Underlinked # మూస:Cleanup-bare URLs # మూస:Sections # మూస:Lead rewrite WikiProject Wikify # మూస:Lead too short WikiProject Wikify # మూస:Lead missing WikiProject Wikify # మూస:Not verified in body # మూస:Lead too long # మూస:Lead rewrite # మూస:Lead missing # మూస:Tone # మూస:Confusing # మూస:Cleanup-infobox # మూస:Cleanup rewrite # మూస:శుద్ధి # మూస:Use American English # మూస:Use Australian English # మూస:Use British English # మూస:Use British (Oxford) English # మూస:Use Indian English # మూస:Refimprove # మూస:మౌలిక పరిశోధన # మూస:Unreferenced # మూస:Verify credibility # మూస:Unreliable sources # మూస:Better source # మూస:Unreliable source? # మూస:Dead link # మూస:Cite check # మూస:Only primary sources # మూస:Self-published # మూస:Current # మూస:Interlanguage link {{div col end}} 32l7cfq9omedi7mturvf49dtvckorls 4991539 4991394 2026-10-30T03:58:24Z Chaduvari 97 /* మార్పులు చేసిన మూసలు */ 4991539 wikitext text/x-wiki తెవికీలో పలు నిర్వహణ వర్గాలు, ట్రాకింగు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆయా వర్గాలతో పాటు అవే పేర్లకు సంవత్సరం+నెలను చేర్చి సృష్టించిన వర్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు "వర్గం:Articles with unsourced statements" అనే వర్గం ఉండగా, "వర్గం:Articles with unsourced statements from June 2015", "వర్గం:Articles with unsourced statements from August 2013", "వర్గం:Articles with unsourced statements from May 2019" vaMTi వర్గాలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి తేదీలతో కూడిన వర్గాల వలన ప్రత్యేకంగా ప్రయోజనం లేకపోగా, వీటివలన నిర్వహణపై భారం పడుతోంది. ఇవన్నీ మూసల ద్వారా ఉనికి లోకి వస్తున్నవే. ఈ తేదీ వర్గాలను తీసేసే విషయమై [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&oldid=4991131#%22from_%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%B2_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%82%22_%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81 రచ్చబండలో] చర్చకు పెట్టగా, ఎవరూ దాన్ని వ్యతిరేకించలేదు. ఒకరు సమర్థించారు. ఆ చర్చ మేరకు ఆయా తేదీల వర్గాలను తీసేసేందుకు (తొలగించడం కాదు), సంబంధిత మూసలలో మార్పుచేర్పులు చేసాను. == ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు == # మార్పులన్నీ మూసల్లోనే చేసాను. ఏయే మూసల్లో మార్పులు చేసానో ఆ '''జాబితాను చూడవచ్చు''' # ఈ మూసలన్నీ - దాదాపుగా అన్నీ - మూడు మూసలను లేదా వాటి వేరియంట్లను ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసుకుని ఉన్నాయి. చేసిన మార్పులు చాలావరకు ఈ మూడు మూసల్లోనే చేసాను అవి: {{tl|Ambox}}, {{tl|Fix}}, {{tl|DMCA}} ## {{tl|Ambox}}: ##*{{Param|all}} అనే పరామితి ఉంటే, {{Param|cat}} అనే పరామితిని దాని విలువనూ కామెంటు చేసాను. లేదంటే {{Param|cat}} ను {{Param{{Param|all}}}} గా మార్చాను ##* {{Param|all}} అనే పరామితిలో ఉన్న ఇంగ్లీషు వర్గం పేరును చాలా చోట్ల తెలుగు లోకి మార్చాను. అలా కొత్తగా చేర్చిన తెలుగు వర్గాన్ని ఎర్రవర్గంగా ఉంచకుండా పేజీని సృష్టించాను ## {{tl|Fix}} ##* ఈ మూసలో {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} అనే రెండు పరామితులుంటాయి. {{Param|cat-date}} ను కామెంటు చేసాను ##* |cat కు ఇచ్చిన వర్గం పేరును తెలుగు లోకి మార్చాను ##:: '''ఒక ముఖ్యమైన తేడా''': {{tl|Ambox}} లో {{Param|cat}}, {{Param{{Param|all}}}} పరామితులకు ఇచ్చే విలువలో వర్గం: అని చేర్చరాదు, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టరాదు. కానీ {{tl|Fix}} మూస లోని {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టకూడదు.{{Param|cat}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు కూడా పెట్టాలి. ## {{tl|DMCA}} దీనికి {{tl|DMC}}, {{tl|DMCFACT}} లాంటి కొన్ని వేరియంట్లు కూడా ఉన్నాయి . DMCA అంటే Dated Maintenance Categories (Articles) అని అర్థం. ##* ఈ మూసలో మొత్తం 5, సాధారణంగా 4, పరామితులుంటాయి. అవి: తేదీ వర్గం పేరు, తేదీకి ముందు ఏమి ఉండాలి (from, since, as of ఇలాంటివి), తేదీ, మాతృవర్గం పేరు. ##* చేసిన పని: మొదటి మూడు పరామితులను తీసెసి, నాలుగో పరామితి ఒక్కదాన్నే ఉంచేసాను. === ఇతర మార్పులు === ఈ తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాలను నివారించడానికి, గతంలో {{Parameter|date}} కు ఉన్న <nowiki>{{{date|}}}</nowiki> అనే విలువ తీసేసి ఉంది. ఇప్పుడు {{Param|cat}} ను కామెంటు చేసాం కాబట్టి {{Parameter|date}} కు ఉండాల్సిన విలువను పునరుద్ధరించాను. తద్వారా, మూసలో తేదీ విలువ కూడా చేరుతుంది, వర్గం మాత్రం సృష్టి కాదు. == గణాంకాలు == మొత్తం 1700 పైచిలుకు తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. వీటిలో 120 దాకా వర్గాలకు పేజీలు ఉన్నాయి. మిగతావన్నీ ఎర్రవర్గాలే. వాటి లోంచి పేజీలను తీసెయ్యడంతో ఆ వర్గాలు తప్పుకున్నాయి. ఆ వర్గాలను తొలగించలేదు., మూసల్లో చేసిన మార్పుల ద్వారా ఆయా వర్గాల్లోకి పేజీలు చేరకుండా చూసాను. '''గమనిక''': "వివిధ భాషల్లో ఉన్న మూలాలు" ఇలాంటి వర్గాలపై తీసుకున్న చర్యలు ఇందులో కలపలేదు. == మార్పులు చేసిన మూసలు == మార్పుచేసిన మూసల జాబితా ఇది: {{div col|colwidth=15em}} # మూస:Infobox journal # మూస:Ibid # మూస:Fanpov # మూస:OR # మూస:Prone to spam # మూస:Expert needed # మూస:Close paraphrasing # మూస:BLP primary sources # మూస:Numrec/Kosovo # మూస:Numrec/Republic of China # మూస:Current disaster # మూస:Current person # మూస:Current related # మూస:Cv-unsure # మూస:COI # మూస:FFDC # మూస:User-generated source # మూస:Nonspecific # మూస:Cleanup-reorganize # మూస:Self-published source # మూస:No footnotes # మూస:More footnotes # మూస:All plot # మూస:Fanpov # మూస:Like resume # మూస:Db-c1 # మాడ్యూల్:Coordinates # మూస:Db-c4 # మూస:Puf # మూస:Volume needed # మూస:Weasel inline # మూస:Citations broken # మూస:Empty section # మూస:Missing information # మూస:Incomplete list # మూస:Incomplete # మూస:Expand section # మాడ్యూల్:Citation/CS1 # మూస:Old prod # మూస:Old prod కొంత # మూస:Proposed deletion/dated # మూస:Proposed deletion notify # మూస:Proposed deletion # మూస:Peacock # మూస:Third-party # మూస:Advert # మూస:As of # మూస:Dispute about # మూస:Disputed # మూస:Disputed inline # మూస:Dubious # మూస:Controversial # మూస:Lopsided # మూస:POV map # మూస:POV # మూస:BLP unsourced # మూస:EngvarB # మూస:Essay-like # మూస:Definition # మూస:Why # మూస:Context # మూస:Not English # మూస:Time needed # మూస:Vague # మూస:Copy edit section # మూస:Cleanup # మూస:Use mdy dates # మూస:Update after # మూస:Use dmy dates # మూస:Which # మూస:Bare URL PDF # మూస:Bare URL inline # మూస:Bare URL spreadsheet # మూస:Update # మూస:Verify source # వర్గం:మరింత వివరమైన మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # మూస:Full citation needed # వర్గం:స్పష్టత లోపించిన వాక్యాలున్న వ్యాసాలు # మూస:Ambiguous # మూస:Better source needed # మూస:Citation needed # వర్గం:పొగడ్తలతో కూడిన వ్యాసాలు # వర్గం:డొల్ల మాటలతో కూడిన వ్యాసాలు # మూస:Who # మూస:Whom2 # మూస:Weasel # మూస:By whom # మూస:Copy edit-inline # మూస:Copy edit # మూస:Primary sources # మూస:Rough translation # వర్గం:నమ్మదగ్గ మూలాలు లేని వ్యాసాలు # మూస:One source # మూస:Autobiography # మూస:BLP sources # మూస:More citations needed # వర్గం:అదనపు మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # వర్గం:మూలాలు లేని జీవిత చరిత్ర వ్యాసాలు # మూస:మూలాలు సమీక్షించండి # మూస:Prose # మూస:Dead end # మూస:Clarify # మూస:Page needed # మూస:Disambiguation needed # మూస:Orphan # మూస:Citation style # మూస:Notability # మూస:Failed verification # మూస:Example needed # మూస:Explain # మూస:Quantify # మూస:Time-context # మూస:When # మూస:Lead too short # మూస:Inadequate lead # మూస:Infobox requested # మూస:Underlinked # మూస:Cleanup-bare URLs # మూస:Sections # మూస:Lead rewrite WikiProject Wikify # మూస:Lead too short WikiProject Wikify # మూస:Lead missing WikiProject Wikify # మూస:Not verified in body # మూస:Lead too long # మూస:Lead rewrite # మూస:Lead missing # మూస:Tone # మూస:Confusing # మూస:Cleanup-infobox # మూస:Cleanup rewrite # మూస:శుద్ధి # మూస:Use American English # మూస:Use Australian English # మూస:Use British English # మూస:Use British (Oxford) English # మూస:Use Indian English # మూస:Refimprove # మూస:మౌలిక పరిశోధన # మూస:Unreferenced # మూస:Verify credibility # మూస:Unreliable sources # మూస:Better source # మూస:Unreliable source? # మూస:Dead link # మూస:Cite check # మూస:Only primary sources # మూస:Self-published # మూస:Current # మూస:Interlanguage link # మూస:Trivia {{div col end}} kb6fz0zwjbgs7h31hxe0verasv7qice 4991541 4991539 2026-10-30T03:59:16Z Chaduvari 97 4991541 wikitext text/x-wiki తెవికీలో పలు నిర్వహణ వర్గాలు, ట్రాకింగు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆయా వర్గాలతో పాటు అవే పేర్లకు సంవత్సరం+నెలను చేర్చి సృష్టించిన వర్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు "వర్గం:Articles with unsourced statements" అనే వర్గం ఉండగా, "వర్గం:Articles with unsourced statements from June 2015", "వర్గం:Articles with unsourced statements from August 2013", "వర్గం:Articles with unsourced statements from May 2019" వంటి తేదీ చేర్చిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి తేదీలతో కూడిన వర్గాల వలన తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ప్రయోజనం లేకపోగా, వీటివలన నిర్వహణపై భారం పడుతోంది. ఇవన్నీ మూసల ద్వారా ఉనికి లోకి వస్తున్నవే. ఈ తేదీ వర్గాలను తీసేసే విషయమై [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&oldid=4991131#%22from_%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%B2_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%82%22_%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81 రచ్చబండలో] చర్చకు పెట్టగా, ఎవరూ దాన్ని వ్యతిరేకించలేదు. ఒకరు సమర్థించారు. ఆ చర్చ మేరకు ఆయా తేదీల వర్గాలను తీసేసేందుకు (తొలగించడం కాదు), సంబంధిత మూసలలో మార్పుచేర్పులు చేసాను. == ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు == # మార్పులన్నీ మూసల్లోనే చేసాను. ఏయే మూసల్లో మార్పులు చేసానో ఆ '''జాబితాను చూడవచ్చు''' # ఈ మూసలన్నీ - దాదాపుగా అన్నీ - మూడు మూసలను లేదా వాటి వేరియంట్లను ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసుకుని ఉన్నాయి. చేసిన మార్పులు చాలావరకు ఈ మూడు మూసల్లోనే చేసాను అవి: {{tl|Ambox}}, {{tl|Fix}}, {{tl|DMCA}} ## {{tl|Ambox}}: ##*{{Param|all}} అనే పరామితి ఉంటే, {{Param|cat}} అనే పరామితిని దాని విలువనూ కామెంటు చేసాను. లేదంటే {{Param|cat}} ను {{Param{{Param|all}}}} గా మార్చాను ##* {{Param|all}} అనే పరామితిలో ఉన్న ఇంగ్లీషు వర్గం పేరును చాలా చోట్ల తెలుగు లోకి మార్చాను. అలా కొత్తగా చేర్చిన తెలుగు వర్గాన్ని ఎర్రవర్గంగా ఉంచకుండా పేజీని సృష్టించాను ## {{tl|Fix}} ##* ఈ మూసలో {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} అనే రెండు పరామితులుంటాయి. {{Param|cat-date}} ను కామెంటు చేసాను ##* |cat కు ఇచ్చిన వర్గం పేరును తెలుగు లోకి మార్చాను ##:: '''ఒక ముఖ్యమైన తేడా''': {{tl|Ambox}} లో {{Param|cat}}, {{Param{{Param|all}}}} పరామితులకు ఇచ్చే విలువలో వర్గం: అని చేర్చరాదు, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టరాదు. కానీ {{tl|Fix}} మూస లోని {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టకూడదు.{{Param|cat}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు కూడా పెట్టాలి. ## {{tl|DMCA}} దీనికి {{tl|DMC}}, {{tl|DMCFACT}} లాంటి కొన్ని వేరియంట్లు కూడా ఉన్నాయి . DMCA అంటే Dated Maintenance Categories (Articles) అని అర్థం. ##* ఈ మూసలో మొత్తం 5, సాధారణంగా 4, పరామితులుంటాయి. అవి: తేదీ వర్గం పేరు, తేదీకి ముందు ఏమి ఉండాలి (from, since, as of ఇలాంటివి), తేదీ, మాతృవర్గం పేరు. ##* చేసిన పని: మొదటి మూడు పరామితులను తీసెసి, నాలుగో పరామితి ఒక్కదాన్నే ఉంచేసాను. === ఇతర మార్పులు === ఈ తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాలను నివారించడానికి, గతంలో {{Parameter|date}} కు ఉన్న <nowiki>{{{date|}}}</nowiki> అనే విలువ తీసేసి ఉంది. ఇప్పుడు {{Param|cat}} ను కామెంటు చేసాం కాబట్టి {{Parameter|date}} కు ఉండాల్సిన విలువను పునరుద్ధరించాను. తద్వారా, మూసలో తేదీ విలువ కూడా చేరుతుంది, వర్గం మాత్రం సృష్టి కాదు. == గణాంకాలు == మొత్తం 1700 పైచిలుకు తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. వీటిలో 120 దాకా వర్గాలకు పేజీలు ఉన్నాయి. మిగతావన్నీ ఎర్రవర్గాలే. వాటి లోంచి పేజీలను తీసెయ్యడంతో ఆ వర్గాలు తప్పుకున్నాయి. ఆ వర్గాలను తొలగించలేదు., మూసల్లో చేసిన మార్పుల ద్వారా ఆయా వర్గాల్లోకి పేజీలు చేరకుండా చూసాను. '''గమనిక''': "వివిధ భాషల్లో ఉన్న మూలాలు" ఇలాంటి వర్గాలపై తీసుకున్న చర్యలు ఇందులో కలపలేదు. == మార్పులు చేసిన మూసలు == మార్పుచేసిన మూసల జాబితా ఇది: {{div col|colwidth=15em}} # మూస:Infobox journal # మూస:Ibid # మూస:Fanpov # మూస:OR # మూస:Prone to spam # మూస:Expert needed # మూస:Close paraphrasing # మూస:BLP primary sources # మూస:Numrec/Kosovo # మూస:Numrec/Republic of China # మూస:Current disaster # మూస:Current person # మూస:Current related # మూస:Cv-unsure # మూస:COI # మూస:FFDC # మూస:User-generated source # మూస:Nonspecific # మూస:Cleanup-reorganize # మూస:Self-published source # మూస:No footnotes # మూస:More footnotes # మూస:All plot # మూస:Fanpov # మూస:Like resume # మూస:Db-c1 # మాడ్యూల్:Coordinates # మూస:Db-c4 # మూస:Puf # మూస:Volume needed # మూస:Weasel inline # మూస:Citations broken # మూస:Empty section # మూస:Missing information # మూస:Incomplete list # మూస:Incomplete # మూస:Expand section # మాడ్యూల్:Citation/CS1 # మూస:Old prod # మూస:Old prod కొంత # మూస:Proposed deletion/dated # మూస:Proposed deletion notify # మూస:Proposed deletion # మూస:Peacock # మూస:Third-party # మూస:Advert # మూస:As of # మూస:Dispute about # మూస:Disputed # మూస:Disputed inline # మూస:Dubious # మూస:Controversial # మూస:Lopsided # మూస:POV map # మూస:POV # మూస:BLP unsourced # మూస:EngvarB # మూస:Essay-like # మూస:Definition # మూస:Why # మూస:Context # మూస:Not English # మూస:Time needed # మూస:Vague # మూస:Copy edit section # మూస:Cleanup # మూస:Use mdy dates # మూస:Update after # మూస:Use dmy dates # మూస:Which # మూస:Bare URL PDF # మూస:Bare URL inline # మూస:Bare URL spreadsheet # మూస:Update # మూస:Verify source # వర్గం:మరింత వివరమైన మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # మూస:Full citation needed # వర్గం:స్పష్టత లోపించిన వాక్యాలున్న వ్యాసాలు # మూస:Ambiguous # మూస:Better source needed # మూస:Citation needed # వర్గం:పొగడ్తలతో కూడిన వ్యాసాలు # వర్గం:డొల్ల మాటలతో కూడిన వ్యాసాలు # మూస:Who # మూస:Whom2 # మూస:Weasel # మూస:By whom # మూస:Copy edit-inline # మూస:Copy edit # మూస:Primary sources # మూస:Rough translation # వర్గం:నమ్మదగ్గ మూలాలు లేని వ్యాసాలు # మూస:One source # మూస:Autobiography # మూస:BLP sources # మూస:More citations needed # వర్గం:అదనపు మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # వర్గం:మూలాలు లేని జీవిత చరిత్ర వ్యాసాలు # మూస:మూలాలు సమీక్షించండి # మూస:Prose # మూస:Dead end # మూస:Clarify # మూస:Page needed # మూస:Disambiguation needed # మూస:Orphan # మూస:Citation style # మూస:Notability # మూస:Failed verification # మూస:Example needed # మూస:Explain # మూస:Quantify # మూస:Time-context # మూస:When # మూస:Lead too short # మూస:Inadequate lead # మూస:Infobox requested # మూస:Underlinked # మూస:Cleanup-bare URLs # మూస:Sections # మూస:Lead rewrite WikiProject Wikify # మూస:Lead too short WikiProject Wikify # మూస:Lead missing WikiProject Wikify # మూస:Not verified in body # మూస:Lead too long # మూస:Lead rewrite # మూస:Lead missing # మూస:Tone # మూస:Confusing # మూస:Cleanup-infobox # మూస:Cleanup rewrite # మూస:శుద్ధి # మూస:Use American English # మూస:Use Australian English # మూస:Use British English # మూస:Use British (Oxford) English # మూస:Use Indian English # మూస:Refimprove # మూస:మౌలిక పరిశోధన # మూస:Unreferenced # మూస:Verify credibility # మూస:Unreliable sources # మూస:Better source # మూస:Unreliable source? # మూస:Dead link # మూస:Cite check # మూస:Only primary sources # మూస:Self-published # మూస:Current # మూస:Interlanguage link # మూస:Trivia {{div col end}} 9176rvidhxr4mot5hfag2u238d2lupv 4991542 4991541 2026-10-30T04:01:45Z Chaduvari 97 4991542 wikitext text/x-wiki తెవికీలో పలు నిర్వహణ వర్గాలు, ట్రాకింగు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆయా వర్గాలతో పాటు అవే పేర్లకు సంవత్సరం+నెలను చేర్చి సృష్టించిన వర్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు "వర్గం:Articles with unsourced statements" అనే వర్గం ఉండగా, "వర్గం:Articles with unsourced statements from June 2015", "వర్గం:Articles with unsourced statements from August 2013", "వర్గం:Articles with unsourced statements from May 2019" వంటి తేదీ చేర్చిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి తేదీలతో కూడిన వర్గాల వలన తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ప్రయోజనం లేకపోగా, వీటివలన నిర్వహణపై భారం పడుతోంది. ఇవన్నీ మూసల ద్వారా ఉనికి లోకి వస్తున్నవే. ఈ తేదీ వర్గాలను తీసేసే విషయమై [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&oldid=4991131#%22from_%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%B2_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%82%22_%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81 రచ్చబండలో] చర్చకు పెట్టగా, ఎవరూ దాన్ని వ్యతిరేకించలేదు. ఒకరు సమర్థించారు. ఆ చర్చ మేరకు ఆయా తేదీల వర్గాలను తీసేసేందుకు (తొలగించడం కాదు), సంబంధిత మూసలలో మార్పుచేర్పులు చేసాను. == ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు == # మార్పులన్నీ మూసల్లోనే చేసాను. ఏయే మూసల్లో మార్పులు చేసానో ఆ '''జాబితాను [[#మార్పులు చేసిన మూసలు|ఇక్కడ]] చూడవచ్చు''' # ఈ మూసలన్నీ - దాదాపుగా అన్నీ - మూడు మూసలను లేదా వాటి వేరియంట్లను ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసుకుని ఉన్నాయి. చేసిన మార్పులు చాలావరకు ఈ మూడు మూసల్లోనే చేసాను అవి: {{tl|Ambox}}, {{tl|Fix}}, {{tl|DMCA}} ## {{tl|Ambox}}: ##*{{Param|all}} అనే పరామితి ఉంటే, {{Param|cat}} అనే పరామితిని దాని విలువనూ కామెంటు చేసాను. లేదంటే {{Param|cat}} ను {{Param{{Param|all}}}} గా మార్చాను ##* {{Param|all}} అనే పరామితిలో ఉన్న ఇంగ్లీషు వర్గం పేరును చాలా చోట్ల తెలుగు లోకి మార్చాను. అలా కొత్తగా చేర్చిన తెలుగు వర్గాన్ని ఎర్రవర్గంగా ఉంచకుండా పేజీని సృష్టించాను ## {{tl|Fix}} ##* ఈ మూసలో {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} అనే రెండు పరామితులుంటాయి. {{Param|cat-date}} ను కామెంటు చేసాను ##* |cat కు ఇచ్చిన వర్గం పేరును తెలుగు లోకి మార్చాను ##:: '''ఒక ముఖ్యమైన తేడా''': {{tl|Ambox}} లో {{Param|cat}}, {{Param{{Param|all}}}} పరామితులకు ఇచ్చే విలువలో వర్గం: అని చేర్చరాదు, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టరాదు. కానీ {{tl|Fix}} మూస లోని {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టకూడదు.{{Param|cat}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు కూడా పెట్టాలి. ## {{tl|DMCA}} దీనికి {{tl|DMC}}, {{tl|DMCFACT}} లాంటి కొన్ని వేరియంట్లు కూడా ఉన్నాయి . DMCA అంటే Dated Maintenance Categories (Articles) అని అర్థం. ##* ఈ మూసలో మొత్తం 5, సాధారణంగా 4, పరామితులుంటాయి. అవి: తేదీ వర్గం పేరు, తేదీకి ముందు ఏమి ఉండాలి (from, since, as of ఇలాంటివి), తేదీ, మాతృవర్గం పేరు. ##* చేసిన పని: మొదటి మూడు పరామితులను తీసెసి, నాలుగో పరామితి ఒక్కదాన్నే ఉంచేసాను. === ఇతర మార్పులు === ఈ తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాలను నివారించడానికి, గతంలో {{Parameter|date}} కు ఉన్న <nowiki>{{{date|}}}</nowiki> అనే విలువ తీసేసి ఉంది. ఇప్పుడు {{Param|cat}} ను కామెంటు చేసాం కాబట్టి {{Parameter|date}} కు ఉండాల్సిన విలువను పునరుద్ధరించాను. తద్వారా, మూసలో తేదీ విలువ కూడా చేరుతుంది, వర్గం మాత్రం సృష్టి కాదు. == గణాంకాలు == మొత్తం 1700 పైచిలుకు తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. వీటిలో 120 దాకా వర్గాలకు పేజీలు ఉన్నాయి. మిగతావన్నీ ఎర్రవర్గాలే. వాటి లోంచి పేజీలను తీసెయ్యడంతో ఆ వర్గాలు తప్పుకున్నాయి. ఆ వర్గాలను తొలగించలేదు., మూసల్లో చేసిన మార్పుల ద్వారా ఆయా వర్గాల్లోకి పేజీలు చేరకుండా చూసాను. '''గమనిక''': "వివిధ భాషల్లో ఉన్న మూలాలు" ఇలాంటి వర్గాలపై తీసుకున్న చర్యలు ఇందులో కలపలేదు. == మార్పులు చేసిన మూసలు == మార్పుచేసిన మూసల జాబితా ఇది: {{div col|colwidth=15em}} # మూస:Infobox journal # మూస:Ibid # మూస:Fanpov # మూస:OR # మూస:Prone to spam # మూస:Expert needed # మూస:Close paraphrasing # మూస:BLP primary sources # మూస:Numrec/Kosovo # మూస:Numrec/Republic of China # మూస:Current disaster # మూస:Current person # మూస:Current related # మూస:Cv-unsure # మూస:COI # మూస:FFDC # మూస:User-generated source # మూస:Nonspecific # మూస:Cleanup-reorganize # మూస:Self-published source # మూస:No footnotes # మూస:More footnotes # మూస:All plot # మూస:Fanpov # మూస:Like resume # మూస:Db-c1 # మాడ్యూల్:Coordinates # మూస:Db-c4 # మూస:Puf # మూస:Volume needed # మూస:Weasel inline # మూస:Citations broken # మూస:Empty section # మూస:Missing information # మూస:Incomplete list # మూస:Incomplete # మూస:Expand section # మాడ్యూల్:Citation/CS1 # మూస:Old prod # మూస:Old prod కొంత # మూస:Proposed deletion/dated # మూస:Proposed deletion notify # మూస:Proposed deletion # మూస:Peacock # మూస:Third-party # మూస:Advert # మూస:As of # మూస:Dispute about # మూస:Disputed # మూస:Disputed inline # మూస:Dubious # మూస:Controversial # మూస:Lopsided # మూస:POV map # మూస:POV # మూస:BLP unsourced # మూస:EngvarB # మూస:Essay-like # మూస:Definition # మూస:Why # మూస:Context # మూస:Not English # మూస:Time needed # మూస:Vague # మూస:Copy edit section # మూస:Cleanup # మూస:Use mdy dates # మూస:Update after # మూస:Use dmy dates # మూస:Which # మూస:Bare URL PDF # మూస:Bare URL inline # మూస:Bare URL spreadsheet # మూస:Update # మూస:Verify source # వర్గం:మరింత వివరమైన మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # మూస:Full citation needed # వర్గం:స్పష్టత లోపించిన వాక్యాలున్న వ్యాసాలు # మూస:Ambiguous # మూస:Better source needed # మూస:Citation needed # వర్గం:పొగడ్తలతో కూడిన వ్యాసాలు # వర్గం:డొల్ల మాటలతో కూడిన వ్యాసాలు # మూస:Who # మూస:Whom2 # మూస:Weasel # మూస:By whom # మూస:Copy edit-inline # మూస:Copy edit # మూస:Primary sources # మూస:Rough translation # వర్గం:నమ్మదగ్గ మూలాలు లేని వ్యాసాలు # మూస:One source # మూస:Autobiography # మూస:BLP sources # మూస:More citations needed # వర్గం:అదనపు మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # వర్గం:మూలాలు లేని జీవిత చరిత్ర వ్యాసాలు # మూస:మూలాలు సమీక్షించండి # మూస:Prose # మూస:Dead end # మూస:Clarify # మూస:Page needed # మూస:Disambiguation needed # మూస:Orphan # మూస:Citation style # మూస:Notability # మూస:Failed verification # మూస:Example needed # మూస:Explain # మూస:Quantify # మూస:Time-context # మూస:When # మూస:Lead too short # మూస:Inadequate lead # మూస:Infobox requested # మూస:Underlinked # మూస:Cleanup-bare URLs # మూస:Sections # మూస:Lead rewrite WikiProject Wikify # మూస:Lead too short WikiProject Wikify # మూస:Lead missing WikiProject Wikify # మూస:Not verified in body # మూస:Lead too long # మూస:Lead rewrite # మూస:Lead missing # మూస:Tone # మూస:Confusing # మూస:Cleanup-infobox # మూస:Cleanup rewrite # మూస:శుద్ధి # మూస:Use American English # మూస:Use Australian English # మూస:Use British English # మూస:Use British (Oxford) English # మూస:Use Indian English # మూస:Refimprove # మూస:మౌలిక పరిశోధన # మూస:Unreferenced # మూస:Verify credibility # మూస:Unreliable sources # మూస:Better source # మూస:Unreliable source? # మూస:Dead link # మూస:Cite check # మూస:Only primary sources # మూస:Self-published # మూస:Current # మూస:Interlanguage link # మూస:Trivia {{div col end}} snh8skf4035ufmqiu771gd52hhezrer 4991543 4991542 2026-10-30T04:02:06Z Chaduvari 97 /* ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు */ 4991543 wikitext text/x-wiki తెవికీలో పలు నిర్వహణ వర్గాలు, ట్రాకింగు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆయా వర్గాలతో పాటు అవే పేర్లకు సంవత్సరం+నెలను చేర్చి సృష్టించిన వర్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు "వర్గం:Articles with unsourced statements" అనే వర్గం ఉండగా, "వర్గం:Articles with unsourced statements from June 2015", "వర్గం:Articles with unsourced statements from August 2013", "వర్గం:Articles with unsourced statements from May 2019" వంటి తేదీ చేర్చిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి తేదీలతో కూడిన వర్గాల వలన తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ప్రయోజనం లేకపోగా, వీటివలన నిర్వహణపై భారం పడుతోంది. ఇవన్నీ మూసల ద్వారా ఉనికి లోకి వస్తున్నవే. ఈ తేదీ వర్గాలను తీసేసే విషయమై [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&oldid=4991131#%22from_%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%B2_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%82%22_%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81 రచ్చబండలో] చర్చకు పెట్టగా, ఎవరూ దాన్ని వ్యతిరేకించలేదు. ఒకరు సమర్థించారు. ఆ చర్చ మేరకు ఆయా తేదీల వర్గాలను తీసేసేందుకు (తొలగించడం కాదు), సంబంధిత మూసలలో మార్పుచేర్పులు చేసాను. == ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు == # మార్పులన్నీ మూసల్లోనే చేసాను. ఏయే మూసల్లో మార్పులు చేసానో ఆ జాబితాను [[#మార్పులు చేసిన మూసలు|ఇక్కడ]] చూడవచ్చు # ఈ మూసలన్నీ - దాదాపుగా అన్నీ - మూడు మూసలను లేదా వాటి వేరియంట్లను ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసుకుని ఉన్నాయి. చేసిన మార్పులు చాలావరకు ఈ మూడు మూసల్లోనే చేసాను అవి: {{tl|Ambox}}, {{tl|Fix}}, {{tl|DMCA}} ## {{tl|Ambox}}: ##*{{Param|all}} అనే పరామితి ఉంటే, {{Param|cat}} అనే పరామితిని దాని విలువనూ కామెంటు చేసాను. లేదంటే {{Param|cat}} ను {{Param{{Param|all}}}} గా మార్చాను ##* {{Param|all}} అనే పరామితిలో ఉన్న ఇంగ్లీషు వర్గం పేరును చాలా చోట్ల తెలుగు లోకి మార్చాను. అలా కొత్తగా చేర్చిన తెలుగు వర్గాన్ని ఎర్రవర్గంగా ఉంచకుండా పేజీని సృష్టించాను ## {{tl|Fix}} ##* ఈ మూసలో {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} అనే రెండు పరామితులుంటాయి. {{Param|cat-date}} ను కామెంటు చేసాను ##* |cat కు ఇచ్చిన వర్గం పేరును తెలుగు లోకి మార్చాను ##:: '''ఒక ముఖ్యమైన తేడా''': {{tl|Ambox}} లో {{Param|cat}}, {{Param{{Param|all}}}} పరామితులకు ఇచ్చే విలువలో వర్గం: అని చేర్చరాదు, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టరాదు. కానీ {{tl|Fix}} మూస లోని {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టకూడదు.{{Param|cat}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు కూడా పెట్టాలి. ## {{tl|DMCA}} దీనికి {{tl|DMC}}, {{tl|DMCFACT}} లాంటి కొన్ని వేరియంట్లు కూడా ఉన్నాయి . DMCA అంటే Dated Maintenance Categories (Articles) అని అర్థం. ##* ఈ మూసలో మొత్తం 5, సాధారణంగా 4, పరామితులుంటాయి. అవి: తేదీ వర్గం పేరు, తేదీకి ముందు ఏమి ఉండాలి (from, since, as of ఇలాంటివి), తేదీ, మాతృవర్గం పేరు. ##* చేసిన పని: మొదటి మూడు పరామితులను తీసెసి, నాలుగో పరామితి ఒక్కదాన్నే ఉంచేసాను. === ఇతర మార్పులు === ఈ తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాలను నివారించడానికి, గతంలో {{Parameter|date}} కు ఉన్న <nowiki>{{{date|}}}</nowiki> అనే విలువ తీసేసి ఉంది. ఇప్పుడు {{Param|cat}} ను కామెంటు చేసాం కాబట్టి {{Parameter|date}} కు ఉండాల్సిన విలువను పునరుద్ధరించాను. తద్వారా, మూసలో తేదీ విలువ కూడా చేరుతుంది, వర్గం మాత్రం సృష్టి కాదు. == గణాంకాలు == మొత్తం 1700 పైచిలుకు తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. వీటిలో 120 దాకా వర్గాలకు పేజీలు ఉన్నాయి. మిగతావన్నీ ఎర్రవర్గాలే. వాటి లోంచి పేజీలను తీసెయ్యడంతో ఆ వర్గాలు తప్పుకున్నాయి. ఆ వర్గాలను తొలగించలేదు., మూసల్లో చేసిన మార్పుల ద్వారా ఆయా వర్గాల్లోకి పేజీలు చేరకుండా చూసాను. '''గమనిక''': "వివిధ భాషల్లో ఉన్న మూలాలు" ఇలాంటి వర్గాలపై తీసుకున్న చర్యలు ఇందులో కలపలేదు. == మార్పులు చేసిన మూసలు == మార్పుచేసిన మూసల జాబితా ఇది: {{div col|colwidth=15em}} # మూస:Infobox journal # మూస:Ibid # మూస:Fanpov # మూస:OR # మూస:Prone to spam # మూస:Expert needed # మూస:Close paraphrasing # మూస:BLP primary sources # మూస:Numrec/Kosovo # మూస:Numrec/Republic of China # మూస:Current disaster # మూస:Current person # మూస:Current related # మూస:Cv-unsure # మూస:COI # మూస:FFDC # మూస:User-generated source # మూస:Nonspecific # మూస:Cleanup-reorganize # మూస:Self-published source # మూస:No footnotes # మూస:More footnotes # మూస:All plot # మూస:Fanpov # మూస:Like resume # మూస:Db-c1 # మాడ్యూల్:Coordinates # మూస:Db-c4 # మూస:Puf # మూస:Volume needed # మూస:Weasel inline # మూస:Citations broken # మూస:Empty section # మూస:Missing information # మూస:Incomplete list # మూస:Incomplete # మూస:Expand section # మాడ్యూల్:Citation/CS1 # మూస:Old prod # మూస:Old prod కొంత # మూస:Proposed deletion/dated # మూస:Proposed deletion notify # మూస:Proposed deletion # మూస:Peacock # మూస:Third-party # మూస:Advert # మూస:As of # మూస:Dispute about # మూస:Disputed # మూస:Disputed inline # మూస:Dubious # మూస:Controversial # మూస:Lopsided # మూస:POV map # మూస:POV # మూస:BLP unsourced # మూస:EngvarB # మూస:Essay-like # మూస:Definition # మూస:Why # మూస:Context # మూస:Not English # మూస:Time needed # మూస:Vague # మూస:Copy edit section # మూస:Cleanup # మూస:Use mdy dates # మూస:Update after # మూస:Use dmy dates # మూస:Which # మూస:Bare URL PDF # మూస:Bare URL inline # మూస:Bare URL spreadsheet # మూస:Update # మూస:Verify source # వర్గం:మరింత వివరమైన మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # మూస:Full citation needed # వర్గం:స్పష్టత లోపించిన వాక్యాలున్న వ్యాసాలు # మూస:Ambiguous # మూస:Better source needed # మూస:Citation needed # వర్గం:పొగడ్తలతో కూడిన వ్యాసాలు # వర్గం:డొల్ల మాటలతో కూడిన వ్యాసాలు # మూస:Who # మూస:Whom2 # మూస:Weasel # మూస:By whom # మూస:Copy edit-inline # మూస:Copy edit # మూస:Primary sources # మూస:Rough translation # వర్గం:నమ్మదగ్గ మూలాలు లేని వ్యాసాలు # మూస:One source # మూస:Autobiography # మూస:BLP sources # మూస:More citations needed # వర్గం:అదనపు మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # వర్గం:మూలాలు లేని జీవిత చరిత్ర వ్యాసాలు # మూస:మూలాలు సమీక్షించండి # మూస:Prose # మూస:Dead end # మూస:Clarify # మూస:Page needed # మూస:Disambiguation needed # మూస:Orphan # మూస:Citation style # మూస:Notability # మూస:Failed verification # మూస:Example needed # మూస:Explain # మూస:Quantify # మూస:Time-context # మూస:When # మూస:Lead too short # మూస:Inadequate lead # మూస:Infobox requested # మూస:Underlinked # మూస:Cleanup-bare URLs # మూస:Sections # మూస:Lead rewrite WikiProject Wikify # మూస:Lead too short WikiProject Wikify # మూస:Lead missing WikiProject Wikify # మూస:Not verified in body # మూస:Lead too long # మూస:Lead rewrite # మూస:Lead missing # మూస:Tone # మూస:Confusing # మూస:Cleanup-infobox # మూస:Cleanup rewrite # మూస:శుద్ధి # మూస:Use American English # మూస:Use Australian English # మూస:Use British English # మూస:Use British (Oxford) English # మూస:Use Indian English # మూస:Refimprove # మూస:మౌలిక పరిశోధన # మూస:Unreferenced # మూస:Verify credibility # మూస:Unreliable sources # మూస:Better source # మూస:Unreliable source? # మూస:Dead link # మూస:Cite check # మూస:Only primary sources # మూస:Self-published # మూస:Current # మూస:Interlanguage link # మూస:Trivia {{div col end}} suh5ds41xbqe8kiqogu8pwpcg3ssttj 4991544 4991543 2026-10-30T04:02:29Z Chaduvari 97 /* ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు */ 4991544 wikitext text/x-wiki తెవికీలో పలు నిర్వహణ వర్గాలు, ట్రాకింగు వర్గాలు ఉన్నాయి. ఆయా వర్గాలతో పాటు అవే పేర్లకు సంవత్సరం+నెలను చేర్చి సృష్టించిన వర్గాలు కూడా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు "వర్గం:Articles with unsourced statements" అనే వర్గం ఉండగా, "వర్గం:Articles with unsourced statements from June 2015", "వర్గం:Articles with unsourced statements from August 2013", "వర్గం:Articles with unsourced statements from May 2019" వంటి తేదీ చేర్చిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి తేదీలతో కూడిన వర్గాల వలన తెవికీలో ప్రత్యేకంగా ప్రయోజనం లేకపోగా, వీటివలన నిర్వహణపై భారం పడుతోంది. ఇవన్నీ మూసల ద్వారా ఉనికి లోకి వస్తున్నవే. ఈ తేదీ వర్గాలను తీసేసే విషయమై [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B0%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%AC%E0%B0%82%E0%B0%A1&oldid=4991131#%22from_%E0%B0%A8%E0%B1%86%E0%B0%B2_%E0%B0%B8%E0%B0%82%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B0%E0%B0%82%22_%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%81_%E0%B0%B5%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81 రచ్చబండలో] చర్చకు పెట్టగా, ఎవరూ దాన్ని వ్యతిరేకించలేదు. ఒకరు సమర్థించారు. ఆ చర్చ మేరకు ఆయా తేదీల వర్గాలను తీసేసేందుకు (తొలగించడం కాదు), సంబంధిత మూసలలో మార్పుచేర్పులు చేసాను. == ఈ నిర్వహణ వర్గాలను తీసివేసే క్రమంలో సంబంధిత మూసల్లో చేసిన మార్పులు == # మార్పులన్నీ మూసల్లోనే చేసాను. ఏయే మూసల్లో మార్పులు చేసానో ఆ జాబితాను [[#మార్పులు చేసిన మూసలు|కింది విభాగంలో]] చూడవచ్చు # ఈ మూసలన్నీ - దాదాపుగా అన్నీ - మూడు మూసలను లేదా వాటి వేరియంట్లను ట్రాన్స్‌క్లూడు చేసుకుని ఉన్నాయి. చేసిన మార్పులు చాలావరకు ఈ మూడు మూసల్లోనే చేసాను అవి: {{tl|Ambox}}, {{tl|Fix}}, {{tl|DMCA}} ## {{tl|Ambox}}: ##*{{Param|all}} అనే పరామితి ఉంటే, {{Param|cat}} అనే పరామితిని దాని విలువనూ కామెంటు చేసాను. లేదంటే {{Param|cat}} ను {{Param{{Param|all}}}} గా మార్చాను ##* {{Param|all}} అనే పరామితిలో ఉన్న ఇంగ్లీషు వర్గం పేరును చాలా చోట్ల తెలుగు లోకి మార్చాను. అలా కొత్తగా చేర్చిన తెలుగు వర్గాన్ని ఎర్రవర్గంగా ఉంచకుండా పేజీని సృష్టించాను ## {{tl|Fix}} ##* ఈ మూసలో {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} అనే రెండు పరామితులుంటాయి. {{Param|cat-date}} ను కామెంటు చేసాను ##* |cat కు ఇచ్చిన వర్గం పేరును తెలుగు లోకి మార్చాను ##:: '''ఒక ముఖ్యమైన తేడా''': {{tl|Ambox}} లో {{Param|cat}}, {{Param{{Param|all}}}} పరామితులకు ఇచ్చే విలువలో వర్గం: అని చేర్చరాదు, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టరాదు. కానీ {{tl|Fix}} మూస లోని {{Param|cat}}, {{Param|cat-date}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు పెట్టకూడదు.{{Param|cat}} లో వర్గం: అని పెట్టాలి, స్క్వేర్ బ్రాకెట్లు కూడా పెట్టాలి. ## {{tl|DMCA}} దీనికి {{tl|DMC}}, {{tl|DMCFACT}} లాంటి కొన్ని వేరియంట్లు కూడా ఉన్నాయి . DMCA అంటే Dated Maintenance Categories (Articles) అని అర్థం. ##* ఈ మూసలో మొత్తం 5, సాధారణంగా 4, పరామితులుంటాయి. అవి: తేదీ వర్గం పేరు, తేదీకి ముందు ఏమి ఉండాలి (from, since, as of ఇలాంటివి), తేదీ, మాతృవర్గం పేరు. ##* చేసిన పని: మొదటి మూడు పరామితులను తీసెసి, నాలుగో పరామితి ఒక్కదాన్నే ఉంచేసాను. === ఇతర మార్పులు === ఈ తేదీ వారీగా ఉన్న నిర్వహణ వర్గాలను నివారించడానికి, గతంలో {{Parameter|date}} కు ఉన్న <nowiki>{{{date|}}}</nowiki> అనే విలువ తీసేసి ఉంది. ఇప్పుడు {{Param|cat}} ను కామెంటు చేసాం కాబట్టి {{Parameter|date}} కు ఉండాల్సిన విలువను పునరుద్ధరించాను. తద్వారా, మూసలో తేదీ విలువ కూడా చేరుతుంది, వర్గం మాత్రం సృష్టి కాదు. == గణాంకాలు == మొత్తం 1700 పైచిలుకు తేదీ ఆధారిత నిర్వహణ వర్గాలను తీసేసాను. వీటిలో 120 దాకా వర్గాలకు పేజీలు ఉన్నాయి. మిగతావన్నీ ఎర్రవర్గాలే. వాటి లోంచి పేజీలను తీసెయ్యడంతో ఆ వర్గాలు తప్పుకున్నాయి. ఆ వర్గాలను తొలగించలేదు., మూసల్లో చేసిన మార్పుల ద్వారా ఆయా వర్గాల్లోకి పేజీలు చేరకుండా చూసాను. '''గమనిక''': "వివిధ భాషల్లో ఉన్న మూలాలు" ఇలాంటి వర్గాలపై తీసుకున్న చర్యలు ఇందులో కలపలేదు. == మార్పులు చేసిన మూసలు == మార్పుచేసిన మూసల జాబితా ఇది: {{div col|colwidth=15em}} # మూస:Infobox journal # మూస:Ibid # మూస:Fanpov # మూస:OR # మూస:Prone to spam # మూస:Expert needed # మూస:Close paraphrasing # మూస:BLP primary sources # మూస:Numrec/Kosovo # మూస:Numrec/Republic of China # మూస:Current disaster # మూస:Current person # మూస:Current related # మూస:Cv-unsure # మూస:COI # మూస:FFDC # మూస:User-generated source # మూస:Nonspecific # మూస:Cleanup-reorganize # మూస:Self-published source # మూస:No footnotes # మూస:More footnotes # మూస:All plot # మూస:Fanpov # మూస:Like resume # మూస:Db-c1 # మాడ్యూల్:Coordinates # మూస:Db-c4 # మూస:Puf # మూస:Volume needed # మూస:Weasel inline # మూస:Citations broken # మూస:Empty section # మూస:Missing information # మూస:Incomplete list # మూస:Incomplete # మూస:Expand section # మాడ్యూల్:Citation/CS1 # మూస:Old prod # మూస:Old prod కొంత # మూస:Proposed deletion/dated # మూస:Proposed deletion notify # మూస:Proposed deletion # మూస:Peacock # మూస:Third-party # మూస:Advert # మూస:As of # మూస:Dispute about # మూస:Disputed # మూస:Disputed inline # మూస:Dubious # మూస:Controversial # మూస:Lopsided # మూస:POV map # మూస:POV # మూస:BLP unsourced # మూస:EngvarB # మూస:Essay-like # మూస:Definition # మూస:Why # మూస:Context # మూస:Not English # మూస:Time needed # మూస:Vague # మూస:Copy edit section # మూస:Cleanup # మూస:Use mdy dates # మూస:Update after # మూస:Use dmy dates # మూస:Which # మూస:Bare URL PDF # మూస:Bare URL inline # మూస:Bare URL spreadsheet # మూస:Update # మూస:Verify source # వర్గం:మరింత వివరమైన మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # మూస:Full citation needed # వర్గం:స్పష్టత లోపించిన వాక్యాలున్న వ్యాసాలు # మూస:Ambiguous # మూస:Better source needed # మూస:Citation needed # వర్గం:పొగడ్తలతో కూడిన వ్యాసాలు # వర్గం:డొల్ల మాటలతో కూడిన వ్యాసాలు # మూస:Who # మూస:Whom2 # మూస:Weasel # మూస:By whom # మూస:Copy edit-inline # మూస:Copy edit # మూస:Primary sources # మూస:Rough translation # వర్గం:నమ్మదగ్గ మూలాలు లేని వ్యాసాలు # మూస:One source # మూస:Autobiography # మూస:BLP sources # మూస:More citations needed # వర్గం:అదనపు మూలాలు అవసరమైన వ్యాసాలు # వర్గం:మూలాలు లేని జీవిత చరిత్ర వ్యాసాలు # మూస:మూలాలు సమీక్షించండి # మూస:Prose # మూస:Dead end # మూస:Clarify # మూస:Page needed # మూస:Disambiguation needed # మూస:Orphan # మూస:Citation style # మూస:Notability # మూస:Failed verification # మూస:Example needed # మూస:Explain # మూస:Quantify # మూస:Time-context # మూస:When # మూస:Lead too short # మూస:Inadequate lead # మూస:Infobox requested # మూస:Underlinked # మూస:Cleanup-bare URLs # మూస:Sections # మూస:Lead rewrite WikiProject Wikify # మూస:Lead too short WikiProject Wikify # మూస:Lead missing WikiProject Wikify # మూస:Not verified in body # మూస:Lead too long # మూస:Lead rewrite # మూస:Lead missing # మూస:Tone # మూస:Confusing # మూస:Cleanup-infobox # మూస:Cleanup rewrite # మూస:శుద్ధి # మూస:Use American English # మూస:Use Australian English # మూస:Use British English # మూస:Use British (Oxford) English # మూస:Use Indian English # మూస:Refimprove # మూస:మౌలిక పరిశోధన # మూస:Unreferenced # మూస:Verify credibility # మూస:Unreliable sources # మూస:Better source # మూస:Unreliable source? # మూస:Dead link # మూస:Cite check # మూస:Only primary sources # మూస:Self-published # మూస:Current # మూస:Interlanguage link # మూస:Trivia {{div col end}} apzwguk6eyd06h9zjgqj9cgslslf6xo 0 514035 4991396 2026-10-29T16:24:55Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 | term_end = | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = స్వతంత్ర...' 4991396 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2026 | term_end = | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] | predecessor = [[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] | successor = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} ''' ఎస్. ఎస్. అళగు @ అళగనంతం''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry Assembly election 2026: full list of winners">{{cite news |last1= |title=Puducherry Assembly election 2026: full list of winners |url=https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Hindu |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200315/https://www.thehindu.com/elections/puducherry-assembly/puducherry-election-2026-results-full-list-of-winners/article70915984.ece |archive-date=12 October 2026 |language=en-IN}}</ref><ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== అళగనంతం [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థిగా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థి [[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్‌పై]] 7,004 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners">{{cite news |title=Puducherry Election Results 2026: Full List of constituency-wise winners |url=https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |access-date=12 October 2026 |work= |publisher=The Indian Express |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200321/https://indianexpress.com/article/india/puducherry-election-results-2026-winners-list-constituency-wise-seats-list-10664163/ |archive-date=12 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return">{{cite news |date=4 May 2026 |title=Puducherry Election Results 2026: Full list of winners and losers; CM N Rangasamy retains his seat as NDA set for return |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20261012200931/https://timesofindia.indiatimes.com/india/puducherry-election-results-2026-full-list-of-winners-and-losers-cm-n-rangasamy-retains-his-seat-as-nda-set-for-return/articleshow/130772717.cms |archive-date=12 October 2026 |access-date=12 October 2026 |work=The Times of India}}</ref> అళగనంతం 14,633 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్‌]] 7,629 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|title=Kadirgamam election results 2026: Independent candidate Azhaganantham wins defeats AINRC’s S Ramesh by 7,004 votes|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160941/https://timesofindia.indiatimes.com/india/kadirgamam-election-results-2026/articleshow/130576896.cms|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] jh8p7xe2l1yycs2hqnd7edx9zej00ts 0 514036 4991400 2026-10-29T16:30:51Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = File:Indian Election Symb...' 4991400 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[ఎన్. రంగస్వామి|ఎన్ రంగస్వామి]] | successor = [[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్ [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థి ఎస్. రమేష్ పై 3,802 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. జయబాల్ 11,690 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, ఎస్. రమేష్ 7,888 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] ny1uhppdkhthidx3hwto6aje54p08w2 4991403 4991400 2026-10-29T16:35:00Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991403 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[ఎన్. రంగస్వామి|ఎన్ రంగస్వామి]] | successor = [[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్ [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థి ఎస్. రమేష్ పై 3,802 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry poll results: AINRC wins one seat; leads in 3">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/puducherry-poll-results-ainrc-wins-one-seat-leads-in-3/articleshow/52338400.cms?from=mdr|title=Puducherry poll results: AINRC wins one seat; leads in 3|date=19 May 2016|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029163257/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/puducherry-poll-results-ainrc-wins-one-seat-leads-in-3/articleshow/52338400.cms?from=mdr|archive-date=29 October 2026|publisher=The Economic Times}}</ref> జయబాల్ 11,690 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, ఎస్. రమేష్ 7,888 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] 41mllkk0glc55tr2z0edvkheiwfyx24 4991404 4991403 2026-10-29T16:35:41Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4991404 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2021 | term_end = 2026 | constituency = [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కదిర్కామం]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[ఎన్. రంగస్వామి|ఎన్ రంగస్వామి]] | successor = [[ఎస్. రమేష్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|ఎస్. రమేష్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref><ref name="Puducherry AINRC MLA N S J Jayabal tests positive for coronavirus">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/Jul/25/puducherry-ainrc-mla-n-s-j-jayabal-tests-positive-for-coronavirus-2174631.html|title=Puducherry AINRC MLA N S J Jayabal tests positive for coronavirus|last1=|first1=|date=25 July 2020|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029163301/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/Jul/25/puducherry-ainrc-mla-n-s-j-jayabal-tests-positive-for-coronavirus-2174631.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఎన్‌. ఎస్‌. జె. జయబాల్ [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[కదిర్కామం శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్|ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|స్వతంత్ర]] అభ్యర్థి ఎస్. రమేష్ పై 3,802 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry poll results: AINRC wins one seat; leads in 3">{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/puducherry-poll-results-ainrc-wins-one-seat-leads-in-3/articleshow/52338400.cms?from=mdr|title=Puducherry poll results: AINRC wins one seat; leads in 3|date=19 May 2016|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029163257/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/puducherry-poll-results-ainrc-wins-one-seat-leads-in-3/articleshow/52338400.cms?from=mdr|archive-date=29 October 2026|publisher=The Economic Times}}</ref> జయబాల్ 11,690 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, ఎస్. రమేష్ 7,888 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|title=Kadirgamam Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029160912/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/kadirgamam|archive-date=29 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] e40zegicqlb6wckgxtd77neaew1x0xm 0 514037 4991407 2026-10-29T16:46:51Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = బి. కోబిగా | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] ...' 4991407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = బి. కోబిగా | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[పి. అంగాలనే]] | successor = [[పి. అంగాలనే]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''బి. కోబిగా''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name="Puducherry Assembly election 2021, Thirubuvanai profile: AINRC's B Kobiga represents seat reserved under SC category">{{cite news |title=Puducherry Assembly election 2021, Thirubuvanai profile: AINRC's B Kobiga represents seat reserved under SC category |url=https://www.firstpost.com/politics/puducherry-assembly-election-2021-thirubuvanai-profile-ainrcs-b-kobiga-represents-seat-reserved-under-sc-category-9170401.html |access-date=29 October 2026 |publisher=First Post |date=18 February 2021 |archive-date=}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== బి. కోబిగా [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి [[పి. అంగాలనే]]ని 1,432 ఓట్ల తేడాతో ఓడించింది.<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> బి. కోబిగా 12,143 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[పి. అంగాలనే]] 10,711 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|title=Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012202230/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|archive-date=12 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] rq0r34cp4ou7qps9fnq1m1308e2cumf 4991408 4991407 2026-10-29T16:47:43Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = బి. కోబిగా | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[పి. అంగాలనే]] | successor = [[పి. అంగాలనే]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''బి. కోబిగా''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name="Puducherry Assembly election 2021, Thirubuvanai profile: AINRC's B Kobiga represents seat reserved under SC category">{{cite news |title=Puducherry Assembly election 2021, Thirubuvanai profile: AINRC's B Kobiga represents seat reserved under SC category |url=https://www.firstpost.com/politics/puducherry-assembly-election-2021-thirubuvanai-profile-ainrcs-b-kobiga-represents-seat-reserved-under-sc-category-9170401.html |access-date=29 October 2026 |publisher=First Post |date=18 February 2021 |archive-date=}}</ref><ref name="Bedi visits Tirubuvanai after AINRC MLA’s complaint">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/bedi-visits-tirubuvanai-after-ainrc-mlas-complaint/article21828191.ece|title=Bedi visits Tirubuvanai after AINRC MLA’s complaint|last1=|first1=|date=18 December 2017|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029164234/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/bedi-visits-tirubuvanai-after-ainrc-mlas-complaint/article21828191.ece|archive-date=29 October 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== బి. కోబిగా [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి [[పి. అంగాలనే]]ని 1,432 ఓట్ల తేడాతో ఓడించింది.<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> బి. కోబిగా 12,143 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[పి. అంగాలనే]] 10,711 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|title=Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012202230/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|archive-date=12 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] qvuzz1r7mypca83xyyubo1jfwr01mio 4991409 4991408 2026-10-29T16:49:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4991409 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = బి. కోబిగా | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యురాలు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం|తిరుబువనై]] | party = [[File:Indian Election Symbol Jug.svg|30px]] [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[పి. అంగాలనే]] | successor = [[పి. అంగాలనే]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకురాలు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయురాలు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''బి. కోబిగా''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకురాలు. ఆమె పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైంది.<ref name="Puducherry Assembly election 2021, Thirubuvanai profile: AINRC's B Kobiga represents seat reserved under SC category">{{cite news |title=Puducherry Assembly election 2021, Thirubuvanai profile: AINRC's B Kobiga represents seat reserved under SC category |url=https://www.firstpost.com/politics/puducherry-assembly-election-2021-thirubuvanai-profile-ainrcs-b-kobiga-represents-seat-reserved-under-sc-category-9170401.html |access-date=29 October 2026 |publisher=First Post |date=18 February 2021 |archive-date=}}</ref><ref name="Bedi visits Tirubuvanai after AINRC MLA’s complaint">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/bedi-visits-tirubuvanai-after-ainrc-mlas-complaint/article21828191.ece|title=Bedi visits Tirubuvanai after AINRC MLA’s complaint|last1=|first1=|date=18 December 2017|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029164234/https://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/bedi-visits-tirubuvanai-after-ainrc-mlas-complaint/article21828191.ece|archive-date=29 October 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== బి. కోబిగా [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] అభ్యర్థి [[పి. అంగాలనే]]ని 1,432 ఓట్ల తేడాతో ఓడించింది.<ref name="Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners">{{cite news|url=https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|title=Complete List of Puducherry Assembly Elections 2016 Winners|last1=News18|date=19 May 2016|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102115849/https://www.news18.com/news/politics/complete-list-of-puducherry-assembly-elections-2016-winners-1245151.html|archivedate=2 January 2024|language=en}}</ref> బి. కోబిగా 12,143 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[పి. అంగాలనే]] 10,711 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|title=Thirubhuvanai Constituency Election Results 2016 - 2026|date=4 May 2026|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261012202230/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/thirubhuvanai|archive-date=12 October 2026|publisher=The Times of India|language=en}}</ref> బి. కోబిగా [[2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2021 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[తిరుబువనై శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[అఖిల భారత ఎన్ఆర్ కాంగ్రెస్ (ఏఐఎన్ఆర్‌సీ)|ఏఐఎన్ఆర్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి స్వతంత్ర అభ్యర్థి [[పి. అంగాలనే]] చేతిలో 2,359 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయింది. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 4oniw7tgr611wp3vvwp3f2lz4qcf10p 0 514038 4991416 2026-10-29T16:58:48Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox Officeholder | name = ఇ. తీప్పైంతన్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | party = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] భారత...' 4991416 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. తీప్పైంతన్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | party = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |otherparty = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | predecessor = | successor = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. తీప్పైంతన్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఇ. తీప్పైంతన్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] పై 2,330 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు. ఇ. తీప్పైంతన్ 8,675 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] 6,345 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |access-date=21 October 2026 |work= |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075845/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |archive-date=21 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes">{{cite news |title=Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075906/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |archive-date=21 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] su6etuklikmuknn6540o2g9hyzeusjc 4991417 4991416 2026-10-29T17:01:16Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4991417 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. తీప్పైంతన్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | party = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |otherparty = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | predecessor = | successor = | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. తీప్పైంతన్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఇ. తీప్పైంతన్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] పై 2,330 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.htm|title=Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners|date=20 May 2016|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165332/https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The Indian Express}}</ref> ఇ. తీప్పైంతన్ 8,675 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] 6,345 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |access-date=21 October 2026 |work= |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075845/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |archive-date=21 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes">{{cite news |title=Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075906/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |archive-date=21 October 2026}}</ref> <ref name="Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|title=Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly|last1=|first1=|date=11 July 2025|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165126/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|archive-date=29 October 2026|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] 12jfu1rjqnr231qc1bb7k2otke0mxfn 4991419 4991417 2026-10-29T17:02:37Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 4991419 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. తీప్పైంతన్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | party = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |otherparty = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] | successor = [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. తీప్పైంతన్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఇ. తీప్పైంతన్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] పై 2,330 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.htm|title=Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners|date=20 May 2016|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165332/https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The Indian Express}}</ref> ఇ. తీప్పైంతన్ 8,675 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] 6,345 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |access-date=21 October 2026 |work= |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075845/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |archive-date=21 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes">{{cite news |title=Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075906/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |archive-date=21 October 2026}}</ref> <ref name="Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|title=Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly|last1=|first1=|date=11 July 2025|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165126/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|archive-date=29 October 2026|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] ellbfwig4v41f12limwnef51v56vhpx 4991420 4991419 2026-10-29T17:03:41Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4991420 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. తీప్పైంతన్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | party = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |otherparty = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] | successor = [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. తీప్పైంతన్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఇ. తీప్పైంతన్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] పై 2,330 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.htm|title=Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners|date=20 May 2016|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165332/https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The Indian Express}}</ref> ఇ. తీప్పైంతన్ 8,675 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] 6,345 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |access-date=21 October 2026 |work= |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075845/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |archive-date=21 October 2026 |language=en}}</ref><ref name="Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes">{{cite news |title=Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075906/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |archive-date=21 October 2026}}</ref> <ref name="Congress’ loss is the BJP’s gain in Puducherry">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/opinion/editorials/2021/Feb/03/congressloss-is-the-bjps-gain-in-puducherry-2258808.html|title=Congress’ loss is the BJP’s gain in Puducherry|last1=|first1=|date=3 February 2021|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165556/https://www.newindianexpress.com/opinion/editorials/2021/Feb/03/congressloss-is-the-bjps-gain-in-puducherry-2258808.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref><ref name="Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|title=Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly|last1=|first1=|date=11 July 2025|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165126/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|archive-date=29 October 2026|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] nolfpmbr8ncpn6dth5fj657f8aek1jh 4991423 4991420 2026-10-29T17:06:32Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 /* రాజకీయ జీవితం */ 4991423 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = ఇ. తీప్పైంతన్ | office = [[పుదుచ్చేరి శాసనసభ|పుదుచ్చేరి శాసనసభ సభ్యుడు]] | term_start = 2016 | term_end = 2021 | constituency = [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఒసుడు]] | party = [[File:Logo of the Bharatiya Janata Party.svg|30px]] [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] |otherparty = [[File:Hand INC.svg|30px]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | predecessor = [[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] | successor = [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] | occupation = [[రాజకీయ నాయకుడు]] |nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | spouse = | children = | profession = | alma_mater = |birth_place= |birth_date= }} '''ఇ. తీప్పైంతన్''' భారతదేశానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన పుదుచ్చేరి శాసనసభకు [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Pondicherry Assembly Election Results in 2011">{{cite news|url=https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|title=Pondicherry Assembly Election Results in 2011|last1=Elections|work=|accessdate=2 January 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240102164936/https://www.elections.in/pondicherry/assembly-constituencies/2011-election-results.html|archivedate=2 January 2024}}</ref> ==రాజకీయ జీవితం== ఇ. తీప్పైంతన్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి [[2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2016 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] అభ్యర్థి [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] పై 2,330 ఓట్ల మెజారిటీతో గెలిచి ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.htm|title=Puducherry assembly elections 2016: Here is the full list of winners|date=20 May 2016|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165332/https://www.newindianexpress.com/elections/elections-2016/2016/May/19/puducherry-assembly-elections-2016-here-is-the-full-list-of-winners-905705.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The Indian Express}}</ref> ఇ. తీప్పైంతన్ 8,675 ఓట్లతో మొదటి స్థానంలో నిలవగా, [[ఎ.కె. సాయి జె. శరవణన్ కుమార్]] 6,345 ఓట్లతో రెండో స్థానంలో నిలిచాడు.<ref name="Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026">{{cite news |title=Oussudu Constituency Election Results 2016 - 2026 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |access-date=21 October 2026 |work= |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075845/https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/puducherry/constituency-show/oussudu |archive-date=21 October 2026 |language=en}}</ref> ఇ. తీప్పైంతన్ 2021లో భారతీయ జనతా పార్టీలో చేరి,<ref name="Congress’ loss is the BJP’s gain in Puducherry">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/opinion/editorials/2021/Feb/03/congressloss-is-the-bjps-gain-in-puducherry-2258808.html|title=Congress’ loss is the BJP’s gain in Puducherry|last1=|first1=|date=3 February 2021|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165556/https://www.newindianexpress.com/opinion/editorials/2021/Feb/03/congressloss-is-the-bjps-gain-in-puducherry-2258808.html|archive-date=29 October 2026|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref> 2025లో పుదుచ్చేరి శాసనసభకు నామినేటెడ్ ఎమ్మెల్యేగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly">{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|title=Three BJP vice presidents appointed as nominated MLAs in Puducherry Assembly|last1=|first1=|date=11 July 2025|access-date=29 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20261029165126/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2025/Jul/11/three-bjp-vice-presidents-appointed-as-nominated-mlas-in-puducherry-assembly-2|archive-date=29 October 2026|publisher=The New Indian Express|language=en}}</ref> ఆయన [[2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలు|2026 పుదుచ్చేరి శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[ఒసుడు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] తరపున పోటీ చేసి తన సమీప ప్రత్యర్థి స్వతంత్ర అభ్యర్థి [[పి. కార్తికేయన్ (పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకుడు)|పి. కార్తికేయ]] చేతిలో 4,018 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు.<ref name="Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes">{{cite news |title=Oussudu election results 2026: Congress’s P Karthikeyan wins Oussudu, defeats BJP’s E Theeppainthan by 4,018 votes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |access-date=21 October 2026 |publisher=The Times of India |date=4 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261021075906/https://timesofindia.indiatimes.com/india/oussudu-election-results-2026/articleshow/130575709.cms |archive-date=21 October 2026}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:పుదుచ్చేరి రాజకీయ నాయకులు]] 6hhptr9b8sl0w6h3xz0kxid5j344ub7 0 514039 4991421 2026-10-29T17:06:13Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1380445560|Color motion picture film]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991421 wikitext text/x-wiki [[File:Still_from_footage_recorded_by_Edward_Turner,_1902._(7996010096).jpg|thumb|300x300px| 1902లో ఎడ్వర్డ్ టర్నర్ తీసిన టెస్ట్ ఫిల్మ్ నుండి ఒక దృశ్యం, రహస్య సాంకేతికతగా]] '''కలర్ మోషన్ పిక్చర్ ఫిల్మ్''' అనేది మోషన్ పిక్చర్ కెమెరాలో ఉపయోగించడానికి అనువైన ఫార్మాట్‌లో ఉండే, కాంతికి గురిచేయని కలర్ ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్‌ను, అలాగే ప్రొజెక్టర్‌లో ఉపయోగించడానికి సిద్ధంగా ఉండి, రంగులలో చిత్రాలను కలిగి ఉండే ఫినిష్డ్ మోషన్ పిక్చర్ ఫిల్మ్‌ను కూడా సూచిస్తుంది. 1899లో ఎడ్వర్డ్ రేమండ్ టర్నర్ పేటెంట్ పొంది, 1902లో పరీక్షించినటువంటి సంకలిత రంగు వ్యవస్థల ద్వారా మొట్టమొదటి రంగు సినిమాటోగ్రఫీ జరిగింది. <ref>{{Cite web|date=22 September 2012|title=Martin Scorsese on world's first colour film discovery|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-19598445|website=BBC News}}</ref> సరళీకృత సంకలన వ్యవస్థను 1909లో కైనెమాకలర్ పేరుతో విజయవంతంగా వాణిజ్యీకరించారు. ఈ తొలి వ్యవస్థలు నలుపు-తెలుపు ఫిల్మ్‌ను ఉపయోగించి, రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ భాగ చిత్రాలను ఫోటో తీసి, వాటిని వేర్వేరు రంగు ఫిల్టర్‌ల ద్వారా ప్రొజెక్ట్ చేసేవి. 1930వ దశకంలో, మొట్టమొదటి ఆచరణాత్మక సబ్‌ట్రాక్టివ్ కలర్ ప్రాసెస్‌లు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి. ఇవి కూడా, రంగులు ఫిల్టర్ చేయబడిన అనేక మూల చిత్రాలను ఫోటో తీయడానికి నలుపు-తెలుపు ఫిల్మ్‌ను ఉపయోగించాయి, కానీ తుది ఉత్పత్తిగా వచ్చిన బహుళ వర్ణాల ప్రింట్‌కు ప్రత్యేక ప్రొజెక్షన్ పరికరాలు అవసరం కాలేదు. 1932కి ముందు, త్రీ-స్ట్రిప్ టెక్నికలర్ ప్రవేశపెట్టబడక ముందు, వాణిజ్యపరంగా అందుబాటులో ఉన్న సబ్‌ట్రాక్టివ్ ప్రక్రియలు కేవలం రెండు రంగు భాగాలను మాత్రమే ఉపయోగించేవి, పరిమిత శ్రేణి రంగులను మాత్రమే పునరుత్పత్తి చేయగలిగేవి. 1935లో కోడాక్రోమ్ పరిచయం చేయబడింది, దాని తర్వాత 1936లో అగ్ఫాకలర్ వచ్చింది. అవి ప్రధానంగా ఔత్సాహిక గృహ వీడియోలు, " స్లైడ్‌ల " కోసం ఉద్దేశించబడ్డాయి. సాధారణంగా వాడే "కలర్ ఫిల్మ్" అనే పదానికి అర్థం అయిన, వేర్వేరు రంగులకు సున్నితమైన మూడు పొరల ఎమల్షన్‌తో పూత పూయబడిన "ఇంటిగ్రల్ ట్రైప్యాక్" రకానికి చెందిన మొదటి ఫిల్మ్‌లు ఇవే. 2020లలో ఇంకా తయారవుతున్న కొన్ని రంగుల ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్‌లు ఈ రకానికి చెందినవే. తొలి కలర్ నెగటివ్ ఫిల్మ్‌లు, వాటికి సంబంధించిన ప్రింట్ ఫిల్మ్‌లు ఈ ఫిల్మ్‌ల సవరించిన రూపాలు. వాటిని సుమారు 1940లో ప్రవేశపెట్టినప్పటికీ, 1950ల ప్రారంభంలో మాత్రమే వాణిజ్య చలనచిత్ర నిర్మాణంలో విస్తృతంగా వాడుకలోకి వచ్చాయి. అమెరికాలో, [[ఈస్ట్‌మన్ కొడాక్|ఈస్ట్‌మన్ కోడాక్]] వారి 'ఈస్ట్‌మన్‌కలర్' సాధారణంగా ఎంపికగా ఉండేది, కానీ స్టూడియో లేదా ఫిల్మ్ ప్రాసెసర్ తరచుగా దానికి "వార్నర్‌కలర్" వంటి మరో వాణిజ్య నామం పెట్టి రీ-బ్రాండింగ్ చేసేవారు. తరువాత కలర్ ఫిల్మ్‌లు రెండు విభిన్న ప్రక్రియలుగా ప్రామాణీకరించబడ్డాయి: ఈస్ట్‌మన్ కలర్ నెగటివ్ 2 కెమిస్ట్రీ (కెమెరా నెగటివ్ స్టాక్స్, ఇంటర్‌పాజిటివ్, ఇంటర్‌నెగటివ్ స్టాక్స్‌ను నకలు చేయడం), ఈస్ట్‌మన్ కలర్ పాజిటివ్ 2 కెమిస్ట్రీ (డైరెక్ట్ ప్రొజెక్షన్ కోసం పాజిటివ్ ప్రింట్లు), వీటిని సాధారణంగా ECN-2, ECP-2 గా సంక్షిప్తీకరిస్తారు. ఫుజి ఉత్పత్తులు ECN-2, ECP-2 లకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నిర్మించిన అన్ని లైవ్-యాక్షన్ ఫీచర్ చిత్రాలను పరిగణనలోకి తీసుకున్నప్పుడు, 1950ల ప్రారంభంలో 10%, 1970ల మధ్యలో 90% రంగుతో ఈ పరివర్తన క్రమంగా జరిగింది, 1967లో ఒక కీలక మలుపు వచ్చింది. <ref>{{Cite web|last=Follows|first=Stephen|date=18 March 2024|title=When did colour films eclipse black-and-white films?|url=https://stephenfollows.com/p/when-did-colour-films-eclipse-black-and-white-films|access-date=28 November 2025}}</ref> 2010ల వరకు ఫిల్మ్ సినిమాటోగ్రఫీలో ప్రధాన రూపంగా ఉండేది, ఆ తర్వాత దాని స్థానంలో ఎక్కువగా డిజిటల్ సినిమాటోగ్రఫీ వచ్చింది. <ref name="indiewire">{{Cite web|last=Hurley|first=Michael|date=2 January 2014|title=Studios Abandon Film, Small Theaters Struggle – And There's a Happy Ending|url=http://www.indiewire.com/article/as-studios-abandon-35-mm-film-small-theaters-struggle-to-transition-to-digital|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201064107/http://www.indiewire.com/article/as-studios-abandon-35-mm-film-small-theaters-struggle-to-transition-to-digital|archive-date=1 February 2016|access-date=5 February 2016|website=Indiewire}}</ref> == అవలోకనం == తొలి చలన చిత్రాలను ఒక సరళమైన, సజాతీయ ఫోటోగ్రాఫిక్ ఎమల్షన్‌ను ఉపయోగించి చిత్రీకరించారు. ఇది నలుపు-తెలుపు చిత్రాన్ని ఇచ్చింది—అంటే, చిత్రీకరించబడిన వస్తువుపై ఉన్న ప్రతి బిందువు కాంతి తీవ్రతకు అనుగుణంగా, నలుపు నుండి తెలుపు వరకు బూడిద రంగు ఛాయలలో ఉండే చిత్రం. కాంతి, నీడ, ఆకారం, కదలికలు చిత్రీకరించబడ్డాయి, కానీ రంగు కాదు. రంగుల చలనచిత్ర ఫిల్మ్‌తో, ప్రతి ఇమేజ్ పాయింట్ వద్ద కాంతి రంగుకు సంబంధించిన సమాచారం కూడా సంగ్రహించబడుతుంది. [[దృశ్య వర్ణపటం|కనిపించే రంగుల వర్ణపటాన్ని]] అనేక ప్రాంతాలుగా (సాధారణంగా మూడు, వాటి ప్రధాన రంగులైన ఎరుపు, ఆకుపచ్చ, నీలం పేరుతో పిలుస్తారు) విశ్లేషించి, ప్రతి ప్రాంతాన్ని విడివిడిగా నమోదు చేయడం ద్వారా ఇది జరుగుతుంది. ప్రస్తుత కలర్ ఫిల్మ్‌లు, ఒకే ఫిల్మ్ బేస్ స్ట్రిప్‌పై విభిన్న రంగులకు సున్నితమైన ఫోటోగ్రాఫిక్ ఎమల్షన్ మూడు పొరలను పూయడం ద్వారా దీనిని చేస్తాయి. తొలితరం ప్రక్రియలు, ఒకే పొర గల నలుపు-తెలుపు ఎమల్షన్‌లో రంగు భాగాలను పూర్తిగా వేర్వేరు చిత్రాలుగా (ఉదాహరణకు, త్రీ-స్ట్రిప్ టెక్నికలర్ ) లేదా ప్రక్కప్రక్కనే ఉన్న సూక్ష్మ చిత్ర శకలాలుగా (ఉదాహరణకు, డ్యూఫేకలర్ ) ఫోటో తీయడానికి కలర్ ఫిల్టర్‌లను ఉపయోగించాయి. ఫోటో తీసిన ప్రతి రంగు భాగం, మొదట్లో అది సంగ్రహించిన వర్ణపటంలోని భాగంలోని కాంతి తీవ్రతల రంగులేని రికార్డుగా మాత్రమే ఉంటుంది, దానిని ప్రాసెస్ చేసి, అది నమోదు చేసిన కాంతి రంగుకు పూరకమైన రంగులో ఒక పారదర్శక రంగు చిత్రాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తారు. సబ్‌ట్రాక్టివ్ కలర్ పద్ధతి ద్వారా అసలు రంగులను సంశ్లేషణ చేయడానికి, ఒకదానిపై ఒకటి అమర్చిన డై చిత్రాలు కలుస్తాయి. కొన్ని ప్రారంభ రంగు ప్రక్రియలలో (ఉదాహరణకు, కినెమాకలర్ ), భాగమైన చిత్రాలు నలుపు-తెలుపు రూపంలోనే ఉండి, సంకలన రంగు పద్ధతి ద్వారా అసలు రంగులను సంశ్లేషణ చేయడానికి రంగు ఫిల్టర్‌ల గుండా ప్రొజెక్ట్ చేయబడ్డాయి. 2u75kt1cp8k6h6m3v4v8cerluic653p 3 514040 4991429 2026-10-29T17:12:19Z Neriah 104785 Neriah, [[వాడుకరి చర్చ:Bruhpedia]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Estoppel]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" to "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]" 4991429 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:Estoppel]] ry58qh9xchmn8gsgnn9ut2yzyaz4u44 0 514041 4991515 2026-10-30T02:11:49Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1382063731|Bihar Museum]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991515 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = బీహార్ మ్యూజియం | logo = | image = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | image_size = 220 | caption = | alt = | map_type = India Patna | map_relief = | established = {{Start date|2015|08|15|df=y}} | location = పాట్నా, బీహార్, భారతదేశం | coordinates = {{coord|25.6081|85.1210|display=inline,title}} | type = కళా సంగ్రహాలయం, పురావస్తు సంగ్రహాలయం, పిల్లల సంగ్రహాలయం | accreditation = | key_holdings = దిదార్‌గంజ్ యక్షి | collections = {{Hlist|పురావస్తు శాస్త్రం | ప్రాంతీయ కళ | సమకాలీన కళ}} | collection_size = | visitors = | director = అంజనీ కుమార్ సింగ్ | president = | curator = {{Hlist|మౌమితా ఘోష్|రణబీర్ సింగ్ రాజ్‌పుత్|నంద్ గోపాల్ కుమార్|విశి ఉపాధ్యాయ్|రవిశంకర్ గుప్తా|శంకర్ జైకిషన్}}<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/kohbar-painting-at-bihar-museum-wows-pm/articleshow/61083800.cms |title='Kohbar' painting at Bihar Museum wows PM - Times of India |website=The Times of India |date=15 October 2017 |access-date=20 January 2018}}</ref> | architect = మాకి అండ్ అసోసియేట్స్ + ఒపోలిస్ ఆర్కిటెక్ట్స్ | owner = యువజన కళా, సాంస్కృతిక శాఖ, [[బీహార్ ప్రభుత్వం]]<ref>{{cite web |url=http://www.biharplus.in/resources/new-bihar-museum-in-patna/ |title=कैसा होगा बिहार का नया museum?, iconic museum in Patna, New Bihar Museum in Patna &#124; Biharplus |publisher=Biharplus.in |access-date=3 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104131035/http://www.biharplus.in/resources/new-bihar-museum-in-patna/ |archive-date=4 January 2014 |url-status=dead }}</ref> | employees = | publictransit = | parking = అందుబాటులో ఉంది | website = {{URL|biharmuseum.org}} | network = }} '''బీహార్ మ్యూజియం''' [[పాట్నా]]<nowiki/>లో ఉన్న రాష్ట్ర మ్యూజియం.<ref>{{Cite web|date=14 September 2015|title='Who says museum's incomplete?'|url=http://www.telegraphindia.com/1150914/jsp/bihar/story_42480.jsp#.VnmddbZ97IU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223101626/http://www.telegraphindia.com/1150914/jsp/bihar/story_42480.jsp#.VnmddbZ97IU|archive-date=23 December 2015|access-date=22 December 2015|publisher=Telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=S|first=Priyadershini|date=16 May 2018|title=The grand sweep of history at Bihar museum|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/travel/international-museum-day-a-look-at-the-bihar-museum/article23902052.ece|website=The Hindu}}</ref> ఇది పాక్షికంగా ఆగస్టు 2015లో ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web|date=18 August 2015|title=Bihar Museum a big draw for children, youngsters &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-Museum-a-big-draw-for-children-youngsters/articleshow/48518595.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> 'ది చిల్డ్రన్స్ మ్యూజియం', ప్రధాన ప్రవేశ ప్రాంతం, ఓరియంటేషన్ థియేటర్ మాత్రమే ఆ సమయంలో ప్రజలకు తెరవబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=24 February 2017|title=Museum galleries in bihar: Opening of 4 Bihar Museum galleries deferred to October &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/opening-of-4-bihar-museum-galleries-deferred-to-october/articleshow/57318672.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref><ref name="open">{{Cite news|url=http://post.jagran.com/nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1439018092|title=Nitish Kumar inaugurates 'Bihar Museum'|date=8 August 2015|access-date=8 August 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223070718/http://post.jagran.com/nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1439018092|archive-date=23 December 2015|publisher=[[Jagran Post]]}}</ref> తరువాత, అక్టోబరు 2017లో మిగిలిన గ్యాలరీలు కూడా ప్రారంభించబడ్డాయి.పాట్నా మ్యూజియం నుండి 100కి పైగా కళాఖండాలు ఇక్కడకు బదిలీ చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=27 July 2017|title=Now, Bihar Museum to reopen on October 2 &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/now-bihar-museum-to-reopen-on-october-2/articleshow/59777874.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> ఇది [[బీహార్]] రాష్ట్రానికి చరిత్ర సంగ్రహాలయంగా ప్రణాళిక చేయబడింది. అక్టోబరు 2013లో 498 కోట్ల రూపాయల మిలియన్ల అంచనా బడ్జెట్ తో పాట్నాలోని బైలీ రోడ్లో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.<ref name="lord">{{Cite web|title=BIHAR MUSEUM&nbsp;— Lord Cultural Resources|url=http://lord.ca/india/downloads/BiharMuseumPatna.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104051709/http://lord.ca/india/downloads/BiharMuseumPatna.pdf|archive-date=4 January 2014|access-date=3 January 2014|publisher=lord.ca}}</ref><ref>{{Cite web|last=Our Correspondent|date=10 July 2013|title=First brick for heritage home|url=http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp#.Usbu-YGDkTA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005232923/http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp#.Usbu-YGDkTA|archive-date=5 October 2013|access-date=3 January 2014|publisher=Telegraphindia.com}}</ref> == సారాంశం == ఈ ప్రాజెక్టుకు మ్యూజియం ప్లానింగ్ కన్సల్టెంట్స్ గా నియమించడానికి జులై 2011లో, [[బీహార్ ప్రభుత్వం]] [[కెనడా]]<nowiki/>కు చెందిన కన్సల్టెన్సీ సంస్థ లార్డ్ కల్చరల్ రిసోర్సెస్ తో జులై 2011లో ఒక అవగాహన ఒప్పందం సంతకం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=14 July 2011|title=Seal on culture museum design|url=http://www.telegraphindia.com/1110714/jsp/bihar/story_14235445.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104002324/http://www.telegraphindia.com/1110714/jsp/bihar/story_14235445.jsp|archive-date=4 January 2014|access-date=3 January 2014|publisher=Telegraphindia.com}}</ref>జనవరి 2012లో, అంతర్జాతీయ నిర్మాణ పోటీ తరువాత, జపాన్ కు చెందిన మాకీ & అసోసియేట్స్, దాని భారతీయ భాగస్వామి ఒపోలిస్, [[ముంబై]] ఈ ప్రాజెక్టుకు ప్రాథమిక కన్సల్టెంట్ ఆర్కిటెక్ట్ గా నియమించబడ్డారు.<ref name="indiatimes1">{{Cite web|date=17 February 2012|title=Japan firm to design Bihar Museum|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/patna/31070591_1_patna-museum-japan-firm-museum-premises|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103232417/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/patna/31070591_1_patna-museum-japan-firm-museum-premises|archive-date=3 January 2014|access-date=3 January 2014|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|year=2011|title=The Bihar Museun, Patna Photo|url=http://www.maki-and-associates.co.jp/details/index.html?pcd=141|access-date=4 January 2014|publisher=Maki and Associates (Tokyo) Japan}}</ref> పూర్తయిన మ్యూజియం 5.6 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది, 24 వేల చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|date=14 November 2017|title=The Bihar Museum, Patna|url=http://www.maki-and-associates.co.jp/details/index.html?pcd=141|website=Maki and Associates}}</ref> లార్డ్ కల్చరల్ రిసోర్సెస్ మ్యూజియం తొమ్మిది శాశ్వత గ్యాలరీలలో ప్రదర్శనలను రూపొందించింది.<ref>{{Cite web|title=Bihar Museum|url=https://www.lord.ca/projects/project-experience/bihar-museum|access-date=9 May 2022|website=www.lord.ca|language=en}}</ref> పురాతన భారతదేశానికి చెందిన [[బక్సర్ యుద్ధం|1764]] వరకు కళాఖండాలు బీహార్ మ్యూజియం శాశ్వత గ్యాలరీలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి, అయితే 1764 తరువాత కాలానికి చెందినవి పాత పాట్నా మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|date=24 October 2017|title=CM for expansion of old Patna Museum &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/cm-for-expansion-of-old-patna-museum/articleshow/61189476.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> 2300 సంవత్సరాల పురాతనమైన దీదర్గంజ్ యక్షి బీహార్ మ్యూజియంలోని ప్రముఖ ప్రదర్శనలలో ఒకటి.<ref>{{Cite web|date=13 October 2017|title=This museum in Bihar houses a 2300-year-old sculpture carved out of a single stone|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/culture/story/bihar-museum-heritage-culture-yakshi-sculpture-lifest-1064031-2017-10-13|access-date=28 January 2018|website=India Today|language=en-US}}</ref> అక్టోబరు 2017లో భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] బీహార్ ముఖ్యమంత్రి [[నితీష్ కుమార్]] తో కలిసి బీహార్ మ్యూజియం ను సందర్శించాడు.<ref>{{Cite web|date=14 October 2017|title=CM Nitish Kumar his guide, PM Modi 'experiences history' at Bihar museum|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/cm-nitish-kumar-his-guide-pm-modi-experiences-history-at-bihar-museum/story-fNsF93SFiojPqoBCko3oaO.html|website=Hindustan Times}}</ref> [[File:Didarganj_Yakshi_statue_in_the_Bihar_Museum.jpg|ఎడమ|thumb|543x543px|బీహార్ మ్యూజియంలో ఫ్లై-విస్కు (చౌరి)తో ఉన్న దిదర్గంజ్ యక్షి కుడి చేతిలో పట్టుకోగా, ఎడమ చేయి విరిగిపోయింది.]] == స్థానం == ఇది తూర్పు భారత రాష్ట్రమైన బీహార్ రాజధాని నగరం పాట్నాలో ఉంది. స్థానిక జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ మార్గ్, బైలీ రోడ్ దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఇది 13,9 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది.<ref name="lord" /> ప్రతిపాదిత మ్యూజియం ఉన్న ప్రదేశంలో గతంలో బెయిలీ రోడ్లోని ఎల్ఎన్ మిశ్రా ఇన్‌స్టిట్యూట్, హర్తాలి మోర్ మధ్య ఏడు పాత బంగ్లాలు ఉండేవి. తరువాత మార్చి 2013లో భవన నిర్మాణ విభాగం అన్ని బంగ్లాలను కూల్చివేసింది.<ref>{{Cite web|date=24 March 2013|title=Patna heritage bungalows dismantled for museum|url=http://zeenews.india.com/news/bihar/patna-heritage-bungalows-dismantled-for-museum_837519.html|access-date=3 January 2014|publisher=Zeenews.india.com}}</ref> == ప్రదర్శనలు == బీహార్ మ్యూజియంలో అనేక గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ, చిల్డ్రన్ గ్యాలరీ, ప్రాంతీయ గ్యాలరీ, సమకాలీన గ్యాలరీ, చారిత్రక కళా గ్యాలరీలు, బిహారీ డయాస్పోరా గ్యాలరీ, మొదలైనవి ఉన్నాయి. వివిధ విషయాలపై ప్రదర్శనలు వేర్వేరు గ్యాలరీలలో ప్రదర్శించబడతాయి. ప్రతి గ్యాలరీ చాలా పెద్దదిగా ఉండి, నాల్గవ శతాబ్దానికి చెందిన వాటితో సహా అనేక కళాఖండాలు ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Galleries|url=http://biharmuseum.org/explore-categories/galleries/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071411/http://biharmuseum.org/explore-categories/galleries/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ === [[File:Inside_Bihar_Museum.jpg|కుడి|thumb|ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ]] ఈ గ్యాలరీ మ్యూజియం అవలోకనాన్ని అందిస్తుంది. గ్యాలరీ చివరిలో ఒక థియేటర్ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Orientation|url=http://biharmuseum.org/explore/orientation/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071409/http://biharmuseum.org/explore/orientation/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> మ్యూజియం, దాని సేకరణలను పరిచయం చేసే ఒక చిన్న చిత్రం ఆడిటోరియంలో క్రమం తప్పకుండా ప్రదర్శించబడుతుంది. బీహార్ కాలక్రమం, బీహార్ చరిత్రపై చలనచిత్ర ప్రదర్శనలు కూడా చూపబడతాయి.<ref>{{Cite web|date=18 August 2015|title=Bihar Museum a big draw for children, youngsters - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-Museum-a-big-draw-for-children-youngsters/articleshow/48518595.cms|access-date=28 January 2018|website=The Times of India}}</ref> === పిల్లల గ్యాలరీ === [[File:Bihar_Museum_Children_and_Wildlife_Section.jpg|కుడి|thumb|బీహార్ మ్యూజియం పిల్లలు, వన్యప్రాణుల విభాగం]] దీని కళాఖండాలు, ప్రదర్శన వస్తువుల సేకరణ ఆరు డొమైన్లుగా విభజించబడిందిః ఓరియంటేషన్ రూమ్, వైల్డ్ లైఫ్ శాంక్చురీ, [[చంద్రగుప్త మౌర్యుడు|చంద్రగుప్త మౌర్య]], [[షేర్ షా సూరి]] చరిత్ర విభాగాలు, ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ విభాగం, డిస్కవరీ రూమ్. ఈ ప్రదర్శనలలో అనుకరణ చేయబడిన ఆసియా స్వర్గ ఫ్లై క్యాచర్, భారతీయ దిగ్గజం ఎగిరే ఉడుత, జంతువులు, పక్షులు, చెట్లు, బీహార్ రాష్ట్రానికి చెందిన మొక్కలు ఉన్నాయి. గ్యాలరీ ప్రదర్శనలు ఇంటరాక్టివ్ గా రూపొందించబడి, పిల్లలు, కుటుంబాలు చురుకుగా పాల్గొనడానికి వీలు కల్పిస్తాయి.<ref>{{Cite web|title=Children's Gallery|url=http://biharmuseum.org/explore/childrens-gallery/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071413/http://biharmuseum.org/explore/childrens-gallery/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ప్రాంతీయ గ్యాలరీ === ఈ గ్యాలరీలో బీహార్ హస్తకళలు, జానపద సంస్కృతి, సంప్రదాయాల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Regional Art|url=http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-8/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140630/http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-8/|archive-date=29 January 2018|access-date=28 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === చారిత్రక కళ === ఈ గ్యాలరీ ప్రధాన ఆకర్షణ దిదర్గంజ్ యక్షి. <ref>{{Cite web|title=Historical Art|url=http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-9/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140658/http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-9/|archive-date=29 January 2018|access-date=28 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ఇతర సౌకర్యాలు === గ్యాలరీలతో పాటు, ప్రచురణలు, విద్యా విభాగం, సేల్స్ కౌంటర్, ఫలహారశాల మొదలైనవి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=New museum a huge hit with pilgrims|url=https://www.telegraphindia.com/states/bihar/new-museum-a-huge-hit-with-pilgrims-196957|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121000029/https://www.telegraphindia.com/states/bihar/new-museum-a-huge-hit-with-pilgrims-196957|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=The Telegraph|language=en}}</ref> బీహార్ మ్యూజియం లోపల ప్రామాణికమైన బిహారీ వంటకాల కోసం ది పోట్బెల్లీ అనే రెస్టారెంట్ ఉంది. == పాట్నా మ్యూజియంకు హెరిటేజ్ టన్నెల్ == జనవరి 2023లో, బీహార్ మ్యూజియం, పాట్నా మ్యూజియం ల మధ్య ప్రతిపాదిత సబ్వే (హెరిటేజ్ టన్నెల్) నిర్మాణానికి సలహాదారుగా బీహార్ ప్రభుత్వం ఢిల్లీ మెట్రో రైల్వే కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ ను నియమించింది.<ref>{{Cite web|date=24 January 2023|title=DMRC named consultant for tunnel between Patna museums|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/dmrc-named-consultant-for-tunnel-between-patna-museums/articleshow/97265508.cms|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 November 2021|title=Nitish Kumar asks officials to develop proposed subway between Bihar Museum and Patna Museum as a 'world-class heritage tunnel'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/nitish-kumar-asks-officials-to-develop-proposed-subway-between-bihar-museum-and-patna-museum-as-a-world-class-heritage-tunnel/articleshow/87764647.cms|website=The Times of India}}</ref> ఆగస్టు 2023లో, బీహార్ ప్రభుత్వ మంత్రివర్గం సవరించిన 542 కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో ఈ నిర్మాణానికి ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{Cite web|date=9 August 2023|title=Rs 542cr for 1.5-km-long tunnel to connect 2 museums in Patna|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rs-542cr-for-1-5-km-long-tunnel-to-connect-2-museums-in-patna/articleshow/102552753.cms?from=mdr|website=The Times of India}}</ref> == ప్రశంసలు == బీహార్ మ్యూజియం బ్రాండింగ్ అండ్ వేఫైండింగ్ సిగ్నేజ్ కన్సల్టెంట్స్ లోపెజ్ డిజైన్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ మ్యూజియం బ్రాండ్ గుర్తింపు కోసం వారి డిజైన్ కోసం ఐఎఫ్ డిజైన్ అవార్డు, జర్మన్ డిజైన్ అవార్డు, రైటింగ్ ఫర్ డిజైన్ విభాగంలో క్యూరియస్ ఇన్బుక్ అవార్డు 2016తో సహా అనేక అవార్డులను అందుకుంది.<ref>{{Cite web|title=IF - Bihar Museum Identity|url=https://ifdesign.com/en/winner-ranking/project/bihar-museum-identity/229683|access-date=9 May 2022|website=ifdesign.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bihar Museum Identity - Winner - Brand Identity - German Design Award|url=https://www.german-design-award.com/die-gewinner/galerie/detail/23395-bihar-museum-identity.html|access-date=9 May 2022|website=www.german-design-award.com|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web|title=I am the Bihar Museum {{!}} Kyoorius Design Awards|url=https://awards.kyoorius.com/2017/design/iamthebiharmuseum_4039.html|access-date=9 May 2022|language=en-US}}</ref> డిసెంబరు 2019లో, ఈ మ్యూజియం ఐదు నక్షత్రాల రేటింగ్తో పాటు గ్రిహా అవార్డును అందుకుంది. గ్రిహా అంటే గ్రీన్ రేటింగ్ ఫర్ ఇంటిగ్రేటెడ్ హ్యాబిటాట్ అసెస్మెంట్.<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-museum-gets-five-star-rating-2911977.html|title=बिहार म्यूजियम को फाइव स्टार रेटिंग संग गृहा अवार्ड|date=20 December 2019|work=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|access-date=20 December 2019|language=hi}}</ref> అక్టోబరు 2026లో, ట్రావెల్ గైడ్ వర్త్ ఎ జర్నీ 2026 సంవత్సరానికి ప్రపంచంలోని 100 ఉత్తమ మ్యూజియంల జాబితాలో తొమ్మిదవ స్థానంలో నిలిచింది. ఆసియాలోని మ్యూజియంలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bihar-museum-ranks-ninth-globally-placed-first-in-asia/articleshow/135192159.cms|title=Bihar Museum ranks ninth globally, placed first in Asia|date=25 October 2026|work=[[The Times of India]]|access-date=26 October 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World's 100 Best Museums|url=https://worthajourney.com/museums/|access-date=26 October 2026|website=Worth a Journey}}</ref> == గ్యాలరీ == <gallery mode="packed" heights="175"> File:Bihar_Museum_02.jpg File:Bihar_Museum_04.jpg File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bihar_Museum,_in_Patna_(1).jpg File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bihar_Museum,_in_Patna_(4).jpg File:Bihar_Museum_17.jpg File:Bihar_Museum_07.jpg File:Bihar_Museum_11.jpg|పిల్లల కోసం పరిచయ కార్యక్రమం File:Bihar_Museum_Entrance_Lobby.jpg|మ్యూజియం ప్రవేశ ద్వారం File:Bihar_Museum_Art_Installation.jpg </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[గాంధీ సంగ్రహాలయం, పాట్నా|గాంధీ సంగ్రహాలయ, పాట్నా]] * [[అంతర్జాతీయ మ్యూజియం దినోత్సవం]] == మూలాలు == [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] czq76tjcvljz1vgv3meysm8qzdqlk4o 4991516 4991515 2026-10-30T02:12:53Z Muralikrishna m 106628 4991516 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = బీహార్ మ్యూజియం | logo = | image = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | image_size = 220 | caption = | alt = | map_type = India Patna | map_relief = | established = {{Start date|2015|08|15|df=y}} | location = పాట్నా, బీహార్, భారతదేశం | coordinates = {{coord|25.6081|85.1210|display=inline,title}} | type = కళా సంగ్రహాలయం, పురావస్తు సంగ్రహాలయం, పిల్లల సంగ్రహాలయం | accreditation = | key_holdings = దిదార్‌గంజ్ యక్షి | collections = {{Hlist|పురావస్తు శాస్త్రం | ప్రాంతీయ కళ | సమకాలీన కళ}} | collection_size = | visitors = | director = అంజనీ కుమార్ సింగ్ | president = | curator = {{Hlist|మౌమితా ఘోష్|రణబీర్ సింగ్ రాజ్‌పుత్|నంద్ గోపాల్ కుమార్|విశి ఉపాధ్యాయ్|రవిశంకర్ గుప్తా|శంకర్ జైకిషన్}}<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/kohbar-painting-at-bihar-museum-wows-pm/articleshow/61083800.cms |title='Kohbar' painting at Bihar Museum wows PM - Times of India |website=The Times of India |date=15 October 2017 |access-date=20 January 2018}}</ref> | architect = మాకి అండ్ అసోసియేట్స్ + ఒపోలిస్ ఆర్కిటెక్ట్స్ | owner = యువజన కళా, సాంస్కృతిక శాఖ, [[బీహార్ ప్రభుత్వం]]<ref>{{cite web |url=http://www.biharplus.in/resources/new-bihar-museum-in-patna/ |title=कैसा होगा बिहार का नया museum?, iconic museum in Patna, New Bihar Museum in Patna &#124; Biharplus |publisher=Biharplus.in |access-date=3 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104131035/http://www.biharplus.in/resources/new-bihar-museum-in-patna/ |archive-date=4 January 2014 |url-status=dead }}</ref> | employees = | publictransit = | parking = అందుబాటులో ఉంది | website = {{URL|biharmuseum.org}} | network = }} '''బీహార్ మ్యూజియం''' [[పాట్నా]]<nowiki/>లో ఉన్న రాష్ట్ర మ్యూజియం.<ref>{{Cite web|date=14 September 2015|title='Who says museum's incomplete?'|url=http://www.telegraphindia.com/1150914/jsp/bihar/story_42480.jsp#.VnmddbZ97IU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223101626/http://www.telegraphindia.com/1150914/jsp/bihar/story_42480.jsp#.VnmddbZ97IU|archive-date=23 December 2015|access-date=22 December 2015|publisher=Telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=S|first=Priyadershini|date=16 May 2018|title=The grand sweep of history at Bihar museum|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/travel/international-museum-day-a-look-at-the-bihar-museum/article23902052.ece|website=The Hindu}}</ref> ఇది పాక్షికంగా ఆగస్టు 2015లో ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web|date=18 August 2015|title=Bihar Museum a big draw for children, youngsters &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-Museum-a-big-draw-for-children-youngsters/articleshow/48518595.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> 'ది చిల్డ్రన్స్ మ్యూజియం', ప్రధాన ప్రవేశ ప్రాంతం, ఓరియంటేషన్ థియేటర్ మాత్రమే ఆ సమయంలో ప్రజలకు తెరవబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=24 February 2017|title=Museum galleries in bihar: Opening of 4 Bihar Museum galleries deferred to October &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/opening-of-4-bihar-museum-galleries-deferred-to-october/articleshow/57318672.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref><ref name="open">{{Cite news|url=http://post.jagran.com/nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1439018092|title=Nitish Kumar inaugurates 'Bihar Museum'|date=8 August 2015|access-date=8 August 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223070718/http://post.jagran.com/nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1439018092|archive-date=23 December 2015|publisher=[[Jagran Post]]}}</ref> తరువాత, అక్టోబరు 2017లో మిగిలిన గ్యాలరీలు కూడా ప్రారంభించబడ్డాయి.పాట్నా మ్యూజియం నుండి 100కి పైగా కళాఖండాలు ఇక్కడకు బదిలీ చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=27 July 2017|title=Now, Bihar Museum to reopen on October 2 &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/now-bihar-museum-to-reopen-on-october-2/articleshow/59777874.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> ఇది [[బీహార్]] రాష్ట్రానికి చరిత్ర సంగ్రహాలయంగా ప్రణాళిక చేయబడింది. అక్టోబరు 2013లో 498 కోట్ల రూపాయల మిలియన్ల అంచనా బడ్జెట్ తో పాట్నాలోని బైలీ రోడ్లో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.<ref name="lord">{{Cite web|title=BIHAR MUSEUM&nbsp;— Lord Cultural Resources|url=http://lord.ca/india/downloads/BiharMuseumPatna.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104051709/http://lord.ca/india/downloads/BiharMuseumPatna.pdf|archive-date=4 January 2014|access-date=3 January 2014|publisher=lord.ca}}</ref><ref>{{Cite web|last=Our Correspondent|date=10 July 2013|title=First brick for heritage home|url=http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp#.Usbu-YGDkTA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005232923/http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp#.Usbu-YGDkTA|archive-date=5 October 2013|access-date=3 January 2014|publisher=Telegraphindia.com}}</ref> == సారాంశం == ఈ ప్రాజెక్టుకు మ్యూజియం ప్లానింగ్ కన్సల్టెంట్స్ గా నియమించడానికి జులై 2011లో, [[బీహార్ ప్రభుత్వం]] [[కెనడా]]<nowiki/>కు చెందిన కన్సల్టెన్సీ సంస్థ లార్డ్ కల్చరల్ రిసోర్సెస్ తో జులై 2011లో ఒక అవగాహన ఒప్పందం సంతకం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=14 July 2011|title=Seal on culture museum design|url=http://www.telegraphindia.com/1110714/jsp/bihar/story_14235445.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104002324/http://www.telegraphindia.com/1110714/jsp/bihar/story_14235445.jsp|archive-date=4 January 2014|access-date=3 January 2014|publisher=Telegraphindia.com}}</ref>జనవరి 2012లో, అంతర్జాతీయ నిర్మాణ పోటీ తరువాత, జపాన్ కు చెందిన మాకీ & అసోసియేట్స్, దాని భారతీయ భాగస్వామి ఒపోలిస్, [[ముంబై]] ఈ ప్రాజెక్టుకు ప్రాథమిక కన్సల్టెంట్ ఆర్కిటెక్ట్ గా నియమించబడ్డారు.<ref name="indiatimes1">{{Cite web|date=17 February 2012|title=Japan firm to design Bihar Museum|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/patna/31070591_1_patna-museum-japan-firm-museum-premises|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103232417/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/patna/31070591_1_patna-museum-japan-firm-museum-premises|archive-date=3 January 2014|access-date=3 January 2014|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|year=2011|title=The Bihar Museun, Patna Photo|url=http://www.maki-and-associates.co.jp/details/index.html?pcd=141|access-date=4 January 2014|publisher=Maki and Associates (Tokyo) Japan}}</ref> పూర్తయిన మ్యూజియం 5.6 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది, 24 వేల చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|date=14 November 2017|title=The Bihar Museum, Patna|url=http://www.maki-and-associates.co.jp/details/index.html?pcd=141|website=Maki and Associates}}</ref> లార్డ్ కల్చరల్ రిసోర్సెస్ మ్యూజియం తొమ్మిది శాశ్వత గ్యాలరీలలో ప్రదర్శనలను రూపొందించింది.<ref>{{Cite web|title=Bihar Museum|url=https://www.lord.ca/projects/project-experience/bihar-museum|access-date=9 May 2022|website=www.lord.ca|language=en}}</ref> పురాతన భారతదేశానికి చెందిన [[బక్సర్ యుద్ధం|1764]] వరకు కళాఖండాలు బీహార్ మ్యూజియం శాశ్వత గ్యాలరీలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి, అయితే 1764 తరువాత కాలానికి చెందినవి పాత పాట్నా మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|date=24 October 2017|title=CM for expansion of old Patna Museum &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/cm-for-expansion-of-old-patna-museum/articleshow/61189476.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> 2300 సంవత్సరాల పురాతనమైన దీదర్గంజ్ యక్షి బీహార్ మ్యూజియంలోని ప్రముఖ ప్రదర్శనలలో ఒకటి.<ref>{{Cite web|date=13 October 2017|title=This museum in Bihar houses a 2300-year-old sculpture carved out of a single stone|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/culture/story/bihar-museum-heritage-culture-yakshi-sculpture-lifest-1064031-2017-10-13|access-date=28 January 2018|website=India Today|language=en-US}}</ref> అక్టోబరు 2017లో భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] బీహార్ ముఖ్యమంత్రి [[నితీష్ కుమార్]] తో కలిసి బీహార్ మ్యూజియం ను సందర్శించాడు.<ref>{{Cite web|date=14 October 2017|title=CM Nitish Kumar his guide, PM Modi 'experiences history' at Bihar museum|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/cm-nitish-kumar-his-guide-pm-modi-experiences-history-at-bihar-museum/story-fNsF93SFiojPqoBCko3oaO.html|website=Hindustan Times}}</ref> [[File:Didarganj_Yakshi_statue_in_the_Bihar_Museum.jpg|ఎడమ|thumb|543x543px|బీహార్ మ్యూజియంలో ఫ్లై-విస్కు (చౌరి)తో ఉన్న దిదర్గంజ్ యక్షి కుడి చేతిలో పట్టుకోగా, ఎడమ చేయి విరిగిపోయింది.]] == స్థానం == ఇది తూర్పు భారత రాష్ట్రమైన బీహార్ రాజధాని నగరం పాట్నాలో ఉంది. స్థానిక జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ మార్గ్, బైలీ రోడ్ దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఇది 13,9 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది.<ref name="lord" /> ప్రతిపాదిత మ్యూజియం ఉన్న ప్రదేశంలో గతంలో బెయిలీ రోడ్లోని ఎల్ఎన్ మిశ్రా ఇన్‌స్టిట్యూట్, హర్తాలి మోర్ మధ్య ఏడు పాత బంగ్లాలు ఉండేవి. తరువాత మార్చి 2013లో భవన నిర్మాణ విభాగం అన్ని బంగ్లాలను కూల్చివేసింది.<ref>{{Cite web|date=24 March 2013|title=Patna heritage bungalows dismantled for museum|url=http://zeenews.india.com/news/bihar/patna-heritage-bungalows-dismantled-for-museum_837519.html|access-date=3 January 2014|publisher=Zeenews.india.com}}</ref> == ప్రదర్శనలు == బీహార్ మ్యూజియంలో అనేక గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ, చిల్డ్రన్ గ్యాలరీ, ప్రాంతీయ గ్యాలరీ, సమకాలీన గ్యాలరీ, చారిత్రక కళా గ్యాలరీలు, బిహారీ డయాస్పోరా గ్యాలరీ, మొదలైనవి ఉన్నాయి. వివిధ విషయాలపై ప్రదర్శనలు వేర్వేరు గ్యాలరీలలో ప్రదర్శించబడతాయి. ప్రతి గ్యాలరీ చాలా పెద్దదిగా ఉండి, నాల్గవ శతాబ్దానికి చెందిన వాటితో సహా అనేక కళాఖండాలు ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Galleries|url=http://biharmuseum.org/explore-categories/galleries/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071411/http://biharmuseum.org/explore-categories/galleries/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ === [[File:Inside_Bihar_Museum.jpg|కుడి|thumb|ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ]] ఈ గ్యాలరీ మ్యూజియం అవలోకనాన్ని అందిస్తుంది. గ్యాలరీ చివరిలో ఒక థియేటర్ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Orientation|url=http://biharmuseum.org/explore/orientation/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071409/http://biharmuseum.org/explore/orientation/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> మ్యూజియం, దాని సేకరణలను పరిచయం చేసే ఒక చిన్న చిత్రం ఆడిటోరియంలో క్రమం తప్పకుండా ప్రదర్శించబడుతుంది. బీహార్ కాలక్రమం, బీహార్ చరిత్రపై చలనచిత్ర ప్రదర్శనలు కూడా చూపబడతాయి.<ref>{{Cite web|date=18 August 2015|title=Bihar Museum a big draw for children, youngsters - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-Museum-a-big-draw-for-children-youngsters/articleshow/48518595.cms|access-date=28 January 2018|website=The Times of India}}</ref> === పిల్లల గ్యాలరీ === [[File:Bihar_Museum_Children_and_Wildlife_Section.jpg|కుడి|thumb|బీహార్ మ్యూజియం పిల్లలు, వన్యప్రాణుల విభాగం]] దీని కళాఖండాలు, ప్రదర్శన వస్తువుల సేకరణ ఆరు డొమైన్లుగా విభజించబడిందిః ఓరియంటేషన్ రూమ్, వైల్డ్ లైఫ్ శాంక్చురీ, [[చంద్రగుప్త మౌర్యుడు|చంద్రగుప్త మౌర్య]], [[షేర్ షా సూరి]] చరిత్ర విభాగాలు, ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ విభాగం, డిస్కవరీ రూమ్. ఈ ప్రదర్శనలలో అనుకరణ చేయబడిన ఆసియా స్వర్గ ఫ్లై క్యాచర్, భారతీయ దిగ్గజం ఎగిరే ఉడుత, జంతువులు, పక్షులు, చెట్లు, బీహార్ రాష్ట్రానికి చెందిన మొక్కలు ఉన్నాయి. గ్యాలరీ ప్రదర్శనలు ఇంటరాక్టివ్ గా రూపొందించబడి, పిల్లలు, కుటుంబాలు చురుకుగా పాల్గొనడానికి వీలు కల్పిస్తాయి.<ref>{{Cite web|title=Children's Gallery|url=http://biharmuseum.org/explore/childrens-gallery/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071413/http://biharmuseum.org/explore/childrens-gallery/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ప్రాంతీయ గ్యాలరీ === ఈ గ్యాలరీలో బీహార్ హస్తకళలు, జానపద సంస్కృతి, సంప్రదాయాల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Regional Art|url=http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-8/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140630/http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-8/|archive-date=29 January 2018|access-date=28 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === చారిత్రక కళ === ఈ గ్యాలరీ ప్రధాన ఆకర్షణ దిదర్గంజ్ యక్షి. <ref>{{Cite web|title=Historical Art|url=http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-9/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140658/http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-9/|archive-date=29 January 2018|access-date=28 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ఇతర సౌకర్యాలు === గ్యాలరీలతో పాటు, ప్రచురణలు, విద్యా విభాగం, సేల్స్ కౌంటర్, ఫలహారశాల మొదలైనవి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=New museum a huge hit with pilgrims|url=https://www.telegraphindia.com/states/bihar/new-museum-a-huge-hit-with-pilgrims-196957|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121000029/https://www.telegraphindia.com/states/bihar/new-museum-a-huge-hit-with-pilgrims-196957|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=The Telegraph|language=en}}</ref> బీహార్ మ్యూజియం లోపల ప్రామాణికమైన బిహారీ వంటకాల కోసం ది పోట్బెల్లీ అనే రెస్టారెంట్ ఉంది. == పాట్నా మ్యూజియంకు హెరిటేజ్ టన్నెల్ == జనవరి 2023లో, బీహార్ మ్యూజియం, పాట్నా మ్యూజియం ల మధ్య ప్రతిపాదిత సబ్వే (హెరిటేజ్ టన్నెల్) నిర్మాణానికి సలహాదారుగా బీహార్ ప్రభుత్వం ఢిల్లీ మెట్రో రైల్వే కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ ను నియమించింది.<ref>{{Cite web|date=24 January 2023|title=DMRC named consultant for tunnel between Patna museums|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/dmrc-named-consultant-for-tunnel-between-patna-museums/articleshow/97265508.cms|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 November 2021|title=Nitish Kumar asks officials to develop proposed subway between Bihar Museum and Patna Museum as a 'world-class heritage tunnel'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/nitish-kumar-asks-officials-to-develop-proposed-subway-between-bihar-museum-and-patna-museum-as-a-world-class-heritage-tunnel/articleshow/87764647.cms|website=The Times of India}}</ref> ఆగస్టు 2023లో, బీహార్ ప్రభుత్వ మంత్రివర్గం సవరించిన 542 కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో ఈ నిర్మాణానికి ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{Cite web|date=9 August 2023|title=Rs 542cr for 1.5-km-long tunnel to connect 2 museums in Patna|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rs-542cr-for-1-5-km-long-tunnel-to-connect-2-museums-in-patna/articleshow/102552753.cms?from=mdr|website=The Times of India}}</ref> == ప్రశంసలు == బీహార్ మ్యూజియం బ్రాండింగ్ అండ్ వేఫైండింగ్ సిగ్నేజ్ కన్సల్టెంట్స్ లోపెజ్ డిజైన్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ మ్యూజియం బ్రాండ్ గుర్తింపు కోసం వారి డిజైన్ కోసం ఐఎఫ్ డిజైన్ అవార్డు, జర్మన్ డిజైన్ అవార్డు, రైటింగ్ ఫర్ డిజైన్ విభాగంలో క్యూరియస్ ఇన్బుక్ అవార్డు 2016తో సహా అనేక అవార్డులను అందుకుంది.<ref>{{Cite web|title=IF - Bihar Museum Identity|url=https://ifdesign.com/en/winner-ranking/project/bihar-museum-identity/229683|access-date=9 May 2022|website=ifdesign.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bihar Museum Identity - Winner - Brand Identity - German Design Award|url=https://www.german-design-award.com/die-gewinner/galerie/detail/23395-bihar-museum-identity.html|access-date=9 May 2022|website=www.german-design-award.com|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web|title=I am the Bihar Museum {{!}} Kyoorius Design Awards|url=https://awards.kyoorius.com/2017/design/iamthebiharmuseum_4039.html|access-date=9 May 2022|language=en-US}}</ref> డిసెంబరు 2019లో, ఈ మ్యూజియం ఐదు నక్షత్రాల రేటింగ్తో పాటు గ్రిహా అవార్డును అందుకుంది. గ్రిహా అంటే గ్రీన్ రేటింగ్ ఫర్ ఇంటిగ్రేటెడ్ హ్యాబిటాట్ అసెస్మెంట్.<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-museum-gets-five-star-rating-2911977.html|title=बिहार म्यूजियम को फाइव स्टार रेटिंग संग गृहा अवार्ड|date=20 December 2019|work=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|access-date=20 December 2019|language=hi}}</ref> అక్టోబరు 2026లో, ట్రావెల్ గైడ్ వర్త్ ఎ జర్నీ 2026 సంవత్సరానికి ప్రపంచంలోని 100 ఉత్తమ మ్యూజియంల జాబితాలో తొమ్మిదవ స్థానంలో నిలిచింది. ఆసియాలోని మ్యూజియంలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bihar-museum-ranks-ninth-globally-placed-first-in-asia/articleshow/135192159.cms|title=Bihar Museum ranks ninth globally, placed first in Asia|date=25 October 2026|work=[[The Times of India]]|access-date=26 October 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World's 100 Best Museums|url=https://worthajourney.com/museums/|access-date=26 October 2026|website=Worth a Journey}}</ref> == గ్యాలరీ == <gallery mode="packed" heights="175"> File:Bihar_Museum_02.jpg File:Bihar_Museum_04.jpg File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bihar_Museum,_in_Patna_(1).jpg File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bihar_Museum,_in_Patna_(4).jpg File:Bihar_Museum_17.jpg File:Bihar_Museum_07.jpg File:Bihar_Museum_11.jpg|పిల్లల కోసం పరిచయ కార్యక్రమం File:Bihar_Museum_Entrance_Lobby.jpg|మ్యూజియం ప్రవేశ ద్వారం File:Bihar_Museum_Art_Installation.jpg </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[గాంధీ సంగ్రహాలయం, పాట్నా|గాంధీ సంగ్రహాలయ, పాట్నా]] * [[అంతర్జాతీయ మ్యూజియం దినోత్సవం]] == మూలాలు == [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] 2w23skafo8hwqow4wrcp7uvti3vzscq 4991517 4991516 2026-10-30T02:15:08Z Muralikrishna m 106628 4991517 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name = బీహార్ మ్యూజియం | logo = | image = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg | image_size = 220 | caption = | alt = | map_type = India Patna | map_relief = | established = {{Start date|2015|08|15|df=y}} | location = పాట్నా, బీహార్, భారతదేశం | coordinates = {{coord|25.6081|85.1210|display=inline,title}} | type = కళా సంగ్రహాలయం, పురావస్తు సంగ్రహాలయం, పిల్లల సంగ్రహాలయం | accreditation = | key_holdings = దిదార్‌గంజ్ యక్షి | collections = {{Hlist|పురావస్తు శాస్త్రం | ప్రాంతీయ కళ | సమకాలీన కళ}} | collection_size = | visitors = | director = అంజనీ కుమార్ సింగ్ | president = | curator = {{Hlist|మౌమితా ఘోష్|రణబీర్ సింగ్ రాజ్‌పుత్|నంద్ గోపాల్ కుమార్|విశి ఉపాధ్యాయ్|రవిశంకర్ గుప్తా|శంకర్ జైకిషన్}}<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/kohbar-painting-at-bihar-museum-wows-pm/articleshow/61083800.cms |title='Kohbar' painting at Bihar Museum wows PM - Times of India |website=The Times of India |date=15 October 2017 |access-date=20 January 2018}}</ref> | architect = మాకి అండ్ అసోసియేట్స్ + ఒపోలిస్ ఆర్కిటెక్ట్స్ | owner = యువజన కళా, సాంస్కృతిక శాఖ, [[బీహార్ ప్రభుత్వం]]<ref>{{cite web |url=http://www.biharplus.in/resources/new-bihar-museum-in-patna/ |title=कैसा होगा बिहार का नया museum?, iconic museum in Patna, New Bihar Museum in Patna &#124; Biharplus |publisher=Biharplus.in |access-date=3 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104131035/http://www.biharplus.in/resources/new-bihar-museum-in-patna/ |archive-date=4 January 2014 |url-status=dead }}</ref> | employees = | publictransit = | parking = అందుబాటులో ఉంది | website = {{URL|biharmuseum.org}} | network = }} '''బీహార్ మ్యూజియం''' [[పాట్నా]]<nowiki/>లో ఉన్న రాష్ట్ర మ్యూజియం.<ref>{{Cite web|date=14 September 2015|title='Who says museum's incomplete?'|url=http://www.telegraphindia.com/1150914/jsp/bihar/story_42480.jsp#.VnmddbZ97IU|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223101626/http://www.telegraphindia.com/1150914/jsp/bihar/story_42480.jsp#.VnmddbZ97IU|archive-date=23 December 2015|access-date=22 December 2015|publisher=Telegraphindia.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=S|first=Priyadershini|date=16 May 2018|title=The grand sweep of history at Bihar museum|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/travel/international-museum-day-a-look-at-the-bihar-museum/article23902052.ece|website=The Hindu}}</ref> ఇది పాక్షికంగా ఆగస్టు 2015లో ప్రారంభించబడింది.<ref>{{Cite web|date=18 August 2015|title=Bihar Museum a big draw for children, youngsters &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-Museum-a-big-draw-for-children-youngsters/articleshow/48518595.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> 'ది చిల్డ్రన్స్ మ్యూజియం', ప్రధాన ప్రవేశ ప్రాంతం, ఓరియంటేషన్ థియేటర్ మాత్రమే ఆ సమయంలో ప్రజలకు తెరవబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=24 February 2017|title=Museum galleries in bihar: Opening of 4 Bihar Museum galleries deferred to October &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/opening-of-4-bihar-museum-galleries-deferred-to-october/articleshow/57318672.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref><ref name="open">{{Cite news|url=http://post.jagran.com/nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1439018092|title=Nitish Kumar inaugurates 'Bihar Museum'|date=8 August 2015|access-date=8 August 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223070718/http://post.jagran.com/nitish-kumar-inaugurates-bihar-museum-1439018092|archive-date=23 December 2015|publisher=[[Jagran Post]]}}</ref> తరువాత, అక్టోబరు 2017లో మిగిలిన గ్యాలరీలు కూడా ప్రారంభించబడ్డాయి.పాట్నా మ్యూజియం నుండి 100కి పైగా కళాఖండాలు ఇక్కడకు బదిలీ చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite web|date=27 July 2017|title=Now, Bihar Museum to reopen on October 2 &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/now-bihar-museum-to-reopen-on-october-2/articleshow/59777874.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> ఇది [[బీహార్]] రాష్ట్రానికి చరిత్ర సంగ్రహాలయంగా ప్రణాళిక చేయబడింది. అక్టోబరు 2013లో 498 కోట్ల రూపాయల మిలియన్ల అంచనా బడ్జెట్ తో పాట్నాలోని బైలీ రోడ్లో నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.<ref name="lord">{{Cite web|title=BIHAR MUSEUM&nbsp;— Lord Cultural Resources|url=http://lord.ca/india/downloads/BiharMuseumPatna.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104051709/http://lord.ca/india/downloads/BiharMuseumPatna.pdf|archive-date=4 January 2014|access-date=3 January 2014|publisher=lord.ca}}</ref><ref>{{Cite web|last=Our Correspondent|date=10 July 2013|title=First brick for heritage home|url=http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp#.Usbu-YGDkTA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005232923/http://www.telegraphindia.com/1130710/jsp/bihar/story_17098004.jsp#.Usbu-YGDkTA|archive-date=5 October 2013|access-date=3 January 2014|publisher=Telegraphindia.com}}</ref> == సారాంశం == ఈ ప్రాజెక్టుకు మ్యూజియం ప్లానింగ్ కన్సల్టెంట్స్ గా నియమించడానికి జులై 2011లో, [[బీహార్ ప్రభుత్వం]] [[కెనడా]]<nowiki/>కు చెందిన కన్సల్టెన్సీ సంస్థ లార్డ్ కల్చరల్ రిసోర్సెస్ తో జులై 2011లో ఒక అవగాహన ఒప్పందం సంతకం చేసింది.<ref>{{Cite web|date=14 July 2011|title=Seal on culture museum design|url=http://www.telegraphindia.com/1110714/jsp/bihar/story_14235445.jsp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104002324/http://www.telegraphindia.com/1110714/jsp/bihar/story_14235445.jsp|archive-date=4 January 2014|access-date=3 January 2014|publisher=Telegraphindia.com}}</ref>జనవరి 2012లో, అంతర్జాతీయ నిర్మాణ పోటీ తరువాత, జపాన్ కు చెందిన మాకీ & అసోసియేట్స్, దాని భారతీయ భాగస్వామి ఒపోలిస్, [[ముంబై]] ఈ ప్రాజెక్టుకు ప్రాథమిక కన్సల్టెంట్ ఆర్కిటెక్ట్ గా నియమించబడ్డారు.<ref name="indiatimes1">{{Cite web|date=17 February 2012|title=Japan firm to design Bihar Museum|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/patna/31070591_1_patna-museum-japan-firm-museum-premises|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140103232417/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/patna/31070591_1_patna-museum-japan-firm-museum-premises|archive-date=3 January 2014|access-date=3 January 2014|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|year=2011|title=The Bihar Museun, Patna Photo|url=http://www.maki-and-associates.co.jp/details/index.html?pcd=141|access-date=4 January 2014|publisher=Maki and Associates (Tokyo) Japan}}</ref> పూర్తయిన మ్యూజియం 5.6 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది, 24 వేల చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో నిర్మించబడింది.<ref>{{Cite web|date=14 November 2017|title=The Bihar Museum, Patna|url=http://www.maki-and-associates.co.jp/details/index.html?pcd=141|website=Maki and Associates}}</ref> లార్డ్ కల్చరల్ రిసోర్సెస్ మ్యూజియం తొమ్మిది శాశ్వత గ్యాలరీలలో ప్రదర్శనలను రూపొందించింది.<ref>{{Cite web|title=Bihar Museum|url=https://www.lord.ca/projects/project-experience/bihar-museum|access-date=9 May 2022|website=www.lord.ca|language=en}}</ref> పురాతన భారతదేశానికి చెందిన [[బక్సర్ యుద్ధం|1764]] వరకు కళాఖండాలు బీహార్ మ్యూజియం శాశ్వత గ్యాలరీలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి, అయితే 1764 తరువాత కాలానికి చెందినవి పాత పాట్నా మ్యూజియంలో ప్రదర్శించబడుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|date=24 October 2017|title=CM for expansion of old Patna Museum &#124; Patna News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/cm-for-expansion-of-old-patna-museum/articleshow/61189476.cms|access-date=20 December 2019|website=The Times of India}}</ref> 2300 సంవత్సరాల పురాతనమైన దీదర్గంజ్ యక్షి బీహార్ మ్యూజియంలోని ప్రముఖ ప్రదర్శనలలో ఒకటి.<ref>{{Cite web|date=13 October 2017|title=This museum in Bihar houses a 2300-year-old sculpture carved out of a single stone|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/culture/story/bihar-museum-heritage-culture-yakshi-sculpture-lifest-1064031-2017-10-13|access-date=28 January 2018|website=India Today|language=en-US}}</ref> అక్టోబరు 2017లో భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోడీ]] బీహార్ ముఖ్యమంత్రి [[నితీష్ కుమార్]] తో కలిసి బీహార్ మ్యూజియం ను సందర్శించాడు.<ref>{{Cite web|date=14 October 2017|title=CM Nitish Kumar his guide, PM Modi 'experiences history' at Bihar museum|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/cm-nitish-kumar-his-guide-pm-modi-experiences-history-at-bihar-museum/story-fNsF93SFiojPqoBCko3oaO.html|website=Hindustan Times}}</ref> [[File:Didarganj_Yakshi_statue_in_the_Bihar_Museum.jpg|ఎడమ|thumb|543x543px|బీహార్ మ్యూజియంలో ఫ్లై-విస్కు (చౌరి)తో ఉన్న దిదర్గంజ్ యక్షి కుడి చేతిలో పట్టుకోగా, ఎడమ చేయి విరిగిపోయింది.]] == స్థానం == ఇది తూర్పు భారత రాష్ట్రమైన బీహార్ రాజధాని నగరం పాట్నాలో ఉంది. స్థానిక జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ మార్గ్, బైలీ రోడ్ దక్షిణ భాగంలో ఉంది. ఇది 13,9 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది.<ref name="lord" /> ప్రతిపాదిత మ్యూజియం ఉన్న ప్రదేశంలో గతంలో బెయిలీ రోడ్లోని ఎల్ఎన్ మిశ్రా ఇన్‌స్టిట్యూట్, హర్తాలి మోర్ మధ్య ఏడు పాత బంగ్లాలు ఉండేవి. తరువాత మార్చి 2013లో భవన నిర్మాణ విభాగం అన్ని బంగ్లాలను కూల్చివేసింది.<ref>{{Cite web|date=24 March 2013|title=Patna heritage bungalows dismantled for museum|url=http://zeenews.india.com/news/bihar/patna-heritage-bungalows-dismantled-for-museum_837519.html|access-date=3 January 2014|publisher=Zeenews.india.com}}</ref> == ప్రదర్శనలు == బీహార్ మ్యూజియంలో అనేక గ్యాలరీలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ, చిల్డ్రన్ గ్యాలరీ, ప్రాంతీయ గ్యాలరీ, సమకాలీన గ్యాలరీ, చారిత్రక కళా గ్యాలరీలు, బిహారీ డయాస్పోరా గ్యాలరీ, మొదలైనవి ఉన్నాయి. వివిధ విషయాలపై ప్రదర్శనలు వేర్వేరు గ్యాలరీలలో ప్రదర్శించబడతాయి. ప్రతి గ్యాలరీ చాలా పెద్దదిగా ఉండి, నాల్గవ శతాబ్దానికి చెందిన వాటితో సహా అనేక కళాఖండాలు ప్రదర్శనలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Galleries|url=http://biharmuseum.org/explore-categories/galleries/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071411/http://biharmuseum.org/explore-categories/galleries/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ === [[File:Inside_Bihar_Museum.jpg|కుడి|thumb|ఓరియంటేషన్ గ్యాలరీ]] ఈ గ్యాలరీ మ్యూజియం అవలోకనాన్ని అందిస్తుంది. గ్యాలరీ చివరిలో ఒక థియేటర్ ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Orientation|url=http://biharmuseum.org/explore/orientation/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071409/http://biharmuseum.org/explore/orientation/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> మ్యూజియం, దాని సేకరణలను పరిచయం చేసే ఒక చిన్న చిత్రం ఆడిటోరియంలో క్రమం తప్పకుండా ప్రదర్శించబడుతుంది. బీహార్ కాలక్రమం, బీహార్ చరిత్రపై చలనచిత్ర ప్రదర్శనలు కూడా చూపబడతాయి.<ref>{{Cite web|date=18 August 2015|title=Bihar Museum a big draw for children, youngsters - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Bihar-Museum-a-big-draw-for-children-youngsters/articleshow/48518595.cms|access-date=28 January 2018|website=The Times of India}}</ref> === పిల్లల గ్యాలరీ === [[File:Bihar_Museum_Children_and_Wildlife_Section.jpg|కుడి|thumb|బీహార్ మ్యూజియం పిల్లలు, వన్యప్రాణుల విభాగం]] దీని కళాఖండాలు, ప్రదర్శన వస్తువుల సేకరణ ఆరు డొమైన్లుగా విభజించబడిందిః ఓరియంటేషన్ రూమ్, వైల్డ్ లైఫ్ శాంక్చురీ, [[చంద్రగుప్త మౌర్యుడు|చంద్రగుప్త మౌర్య]], [[షేర్ షా సూరి]] చరిత్ర విభాగాలు, ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ విభాగం, డిస్కవరీ రూమ్. ఈ ప్రదర్శనలలో అనుకరణ చేయబడిన ఆసియా స్వర్గ ఫ్లై క్యాచర్, భారతీయ దిగ్గజం ఎగిరే ఉడుత, జంతువులు, పక్షులు, చెట్లు, బీహార్ రాష్ట్రానికి చెందిన మొక్కలు ఉన్నాయి. గ్యాలరీ ప్రదర్శనలు ఇంటరాక్టివ్ గా రూపొందించబడి, పిల్లలు, కుటుంబాలు చురుకుగా పాల్గొనడానికి వీలు కల్పిస్తాయి.<ref>{{Cite web|title=Children's Gallery|url=http://biharmuseum.org/explore/childrens-gallery/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121071413/http://biharmuseum.org/explore/childrens-gallery/|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ప్రాంతీయ గ్యాలరీ === ఈ గ్యాలరీలో బీహార్ హస్తకళలు, జానపద సంస్కృతి, సంప్రదాయాల ప్రదర్శనలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Regional Art|url=http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-8/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140630/http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-8/|archive-date=29 January 2018|access-date=28 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === చారిత్రక కళ === ఈ గ్యాలరీ ప్రధాన ఆకర్షణ దిదర్గంజ్ యక్షి. <ref>{{Cite web|title=Historical Art|url=http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-9/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129140658/http://biharmuseum.org/explore/history-gallery-a-9/|archive-date=29 January 2018|access-date=28 January 2018|website=biharmuseum.org|language=en-US}}</ref> === ఇతర సౌకర్యాలు === గ్యాలరీలతో పాటు, ప్రచురణలు, విద్యా విభాగం, సేల్స్ కౌంటర్, ఫలహారశాల మొదలైనవి ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=New museum a huge hit with pilgrims|url=https://www.telegraphindia.com/states/bihar/new-museum-a-huge-hit-with-pilgrims-196957|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180121000029/https://www.telegraphindia.com/states/bihar/new-museum-a-huge-hit-with-pilgrims-196957|archive-date=21 January 2018|access-date=20 January 2018|website=The Telegraph|language=en}}</ref> బీహార్ మ్యూజియం లోపల ప్రామాణికమైన బిహారీ వంటకాల కోసం ది పోట్బెల్లీ అనే రెస్టారెంట్ ఉంది. == పాట్నా మ్యూజియంకు హెరిటేజ్ టన్నెల్ == జనవరి 2023లో, బీహార్ మ్యూజియం, పాట్నా మ్యూజియం ల మధ్య ప్రతిపాదిత సబ్వే (హెరిటేజ్ టన్నెల్) నిర్మాణానికి సలహాదారుగా బీహార్ ప్రభుత్వం ఢిల్లీ మెట్రో రైల్వే కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ ను నియమించింది.<ref>{{Cite web|date=24 January 2023|title=DMRC named consultant for tunnel between Patna museums|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/dmrc-named-consultant-for-tunnel-between-patna-museums/articleshow/97265508.cms|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web|date=17 November 2021|title=Nitish Kumar asks officials to develop proposed subway between Bihar Museum and Patna Museum as a 'world-class heritage tunnel'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/nitish-kumar-asks-officials-to-develop-proposed-subway-between-bihar-museum-and-patna-museum-as-a-world-class-heritage-tunnel/articleshow/87764647.cms|website=The Times of India}}</ref> ఆగస్టు 2023లో, బీహార్ ప్రభుత్వ మంత్రివర్గం సవరించిన 542 కోట్ల రూపాయల వ్యయంతో ఈ నిర్మాణానికి ఆమోదం తెలిపింది.<ref>{{Cite web|date=9 August 2023|title=Rs 542cr for 1.5-km-long tunnel to connect 2 museums in Patna|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rs-542cr-for-1-5-km-long-tunnel-to-connect-2-museums-in-patna/articleshow/102552753.cms?from=mdr|website=The Times of India}}</ref> == ప్రశంసలు == బీహార్ మ్యూజియం బ్రాండింగ్ అండ్ వేఫైండింగ్ సిగ్నేజ్ కన్సల్టెంట్స్ లోపెజ్ డిజైన్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ మ్యూజియం బ్రాండ్ గుర్తింపు కోసం వారి డిజైన్ కోసం ఐఎఫ్ డిజైన్ అవార్డు, జర్మన్ డిజైన్ అవార్డు, రైటింగ్ ఫర్ డిజైన్ విభాగంలో క్యూరియస్ ఇన్బుక్ అవార్డు 2016తో సహా అనేక అవార్డులను అందుకుంది.<ref>{{Cite web|title=IF - Bihar Museum Identity|url=https://ifdesign.com/en/winner-ranking/project/bihar-museum-identity/229683|access-date=9 May 2022|website=ifdesign.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bihar Museum Identity - Winner - Brand Identity - German Design Award|url=https://www.german-design-award.com/die-gewinner/galerie/detail/23395-bihar-museum-identity.html|access-date=9 May 2022|website=www.german-design-award.com|language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web|title=I am the Bihar Museum {{!}} Kyoorius Design Awards|url=https://awards.kyoorius.com/2017/design/iamthebiharmuseum_4039.html|access-date=9 May 2022|language=en-US}}</ref> డిసెంబరు 2019లో, ఈ మ్యూజియం ఐదు నక్షత్రాల రేటింగ్తో పాటు గ్రిహా అవార్డును అందుకుంది. గ్రిహా అంటే గ్రీన్ రేటింగ్ ఫర్ ఇంటిగ్రేటెడ్ హ్యాబిటాట్ అసెస్మెంట్.<ref>{{Cite news|url=https://www.livehindustan.com/bihar/story-bihar-museum-gets-five-star-rating-2911977.html|title=बिहार म्यूजियम को फाइव स्टार रेटिंग संग गृहा अवार्ड|date=20 December 2019|work=[[Hindustan (newspaper)|Hindustan]]|access-date=20 December 2019|language=hi}}</ref> అక్టోబరు 2026లో, ట్రావెల్ గైడ్ వర్త్ ఎ జర్నీ 2026 సంవత్సరానికి ప్రపంచంలోని 100 ఉత్తమ మ్యూజియంల జాబితాలో తొమ్మిదవ స్థానంలో నిలిచింది. ఆసియాలోని మ్యూజియంలలో మొదటి స్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bihar-museum-ranks-ninth-globally-placed-first-in-asia/articleshow/135192159.cms|title=Bihar Museum ranks ninth globally, placed first in Asia|date=25 October 2026|work=[[The Times of India]]|access-date=26 October 2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=The World's 100 Best Museums|url=https://worthajourney.com/museums/|access-date=26 October 2026|website=Worth a Journey}}</ref> == గ్యాలరీ == <gallery mode="packed" heights="175"> File:Bihar_Museum_02.jpg File:Bihar_Museum_04.jpg File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bihar_Museum,_in_Patna_(1).jpg File:The_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi_visiting_the_Bihar_Museum,_in_Patna_(4).jpg File:Bihar_Museum_17.jpg File:Bihar_Museum_07.jpg File:Bihar_Museum_11.jpg|పిల్లల కోసం పరిచయ కార్యక్రమం File:Bihar_Museum_Entrance_Lobby.jpg|మ్యూజియం ప్రవేశ ద్వారం File:Bihar_Museum_Art_Installation.jpg </gallery> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[గాంధీ సంగ్రహాలయం, పాట్నా|గాంధీ సంగ్రహాలయ, పాట్నా]] * [[అంతర్జాతీయ మ్యూజియం దినోత్సవం]] == మూలాలు == [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] [[వర్గం:2015 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:కళలు]] [[వర్గం:సంగ్రహాలయాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]] 5f4ttqyhk6b3qo2oumz1os66rsct5b2 0 514042 4991528 2026-10-30T02:47:48Z Muralikrishna m 106628 [[WP:AES|←]]Created page with ''''చలసాని వెంకటేశ్వరరావు''' (మరణం 2026 అక్టోబరు 28) ప్రముఖ భారతీయ చలనచిత్ర నిర్మాత, ఎగ్జిబిటర్, డిస్ట్రిబ్యూటర్. [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ]]<nowiki/>లో సాధారణ ఉద్యోగి స్థాయ...' 4991528 wikitext text/x-wiki '''చలసాని వెంకటేశ్వరరావు''' (మరణం 2026 అక్టోబరు 28) ప్రముఖ భారతీయ చలనచిత్ర నిర్మాత, ఎగ్జిబిటర్, డిస్ట్రిబ్యూటర్. [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ]]<nowiki/>లో సాధారణ ఉద్యోగి స్థాయి నుంచి అంచెలంచెలుగా ఎదిగి ప్రముఖ నిర్మాతగా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు. ఆయన 'జగపతి మూవీ క్రియేషన్స్' అధినేతగా పలు సినిమాలను నిర్మించాడు. ఆయనను ప్రముఖంగా జేవీఆర్‌, జగపతి వెంకటేశ్వరరావు అని పిలుస్తారు. == కెరీర్ == చలసాని వెంకటేశ్వరరావు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఒక సాధారణ కుటుంబంలో జన్మించాడు. సినిమా రంగంపై ఉన్న మక్కువతో ఆయన సినిమా థియేటర్‌లో బుకింగ్ క్లర్క్‌గా కెరీర్ ప్రారంభించాడు. ఆ తర్వాత సినిమా హాల్స్ నిర్వహణ (ఎగ్జిబిటర్), చిత్రాల కొనుగోలు, పంపిణీ (డిస్ట్రిబ్యూటర్) రంగాల్లో ప్రవేశించి అంకితభావంతో రాణించాడు. ఇలా సినిమా రంగానికి సంబంధించిన నిర్మాణం, పంపిణీ, ప్రదర్శన అనే మూడు విభాగాలలో అనుభవం గడించిన ఆయన. 'జగపతి మూవీ క్రియేషన్స్' పతాకం స్థాపించి పలు వైవిధ్యమైన చిత్రాలను తెరకెక్కించాడు. తెలుగు ఫిల్మ్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ కార్యదర్శిగా, తెలుగు ఫిల్మ్ ప్రొడ్యూసర్స్ కౌన్సిల్‌లో సభ్యుడిగా కూడా ఆయన చలనచిత్ర పరిశ్రమ అభివృద్ధికి తన వంతు సేవనందించాడు. పిల్లలకు పౌరాణిక ఇతివృత్తాలను పరిచయం చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఆయన తెరకెక్కించిన దాన వీర శూర కర్ణ (2015) ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టింది. నందమూరి జానకి రామ్ కుమారుడు, [[నందమూరి హరికృష్ణ]] మనుమడు మాస్టర్ ఎన్టీఆర్ శ్రీకృష్ణుడి పాత్రలో నటించిన ఈ చిత్రానికి ఆయనే దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించాడు. ఈ సినిమాకు గాను ప్రతిష్టాత్మకమైన ఉత్తమ బాలల చిత్రంగా [[నంది పురస్కారాలు|నంది అవార్డు]] లభించింది. ఆయన నిర్మాణ సారధ్యంలో వచ్చిన విజయవంతమైన చిత్రాలలో నేటి దౌర్జన్యం (1990), కరుణించిన కనకదుర్గ (1992) వంటివి ఉన్నాయి. == మరణం == ఆరోగ్య సమస్యల కారణంగా చలసాని వెంకటేశ్వరరావు (89) [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో 2026 అక్టోబరు 28వ తుదిశ్వాస విడిచాడు. ఆయనకు భార్య, ముగ్గురు కుమార్తెలు, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|title=Chalasani Venkateswara Rao: సీనియర్‌ నిర్మాత చలసాని వెంకటేశ్వర రావు కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/senior-producer-chalasani-venkateswara-rao-passes-away/0299/126195973|access-date=2026-10-30|website=EENADU|language=te}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం: తెలుగు సినిమా]] [[వర్గం: 2026 మరణాలు]] 1gyn65o4q5g1u376xnwxaa93efyobpu 0 514043 4991551 2026-10-30T04:27:22Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1382276306|Krishnaraj (singer)]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991551 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist|Name=కృష్ణరాజ్|Birth_name=కృష్ణరాజ్ రామసామి|Alias=|Instrument=|Genre=భారతీయ జానపద, భక్తి సంగీతం<ref name="TOIKrishnaraj2026">{{cite news |title=When the voice of Tamil soil fell silent: Playback singer Krishnaraj passes away at 75 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/when-the-voice-of-tamil-soil-fell-silent-playback-singer-krishnaraj-passes-away-at-75/articleshow/135135871.cms |work=The Times of India |date=23 October 2026 |access-date=24 October 2026}}</ref>|Occupation=నేపథ్య గాయకుడు, సహాయ సంగీత దర్శకుడు|Years_active=|Associated_acts=|Current_members=|Past_members=}} '''కృష్ణరాజ్ రామస్వామి''' (1951 డిసెంబరు 25 - 2026 అక్టోబరు 22) ఒక భారతీయ నేపథ్య గాయకుడు, మాజీ సహాయ సంగీత దర్శకుడు. ఆయన 3 వేలకి పైగా పాటలు పాడాడు, వీటిలో సుమారు 3 వందలు [[తమిళ సినిమా]] కోసం పాడినవి ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|date=2026-10-22|title=Singer Krishnaraj, the voice behind several of Deva's hit songs, passes away in Chennai|url=https://www.dtnext.in/entertainment/cinema/singer-krishnaraj-the-voice-behind-several-of-devas-hit-songs-passes-away-in-chennai|access-date=2026-10-24|website=DT Next|language=en}}</ref><ref name="HollywoodReporterIndiaKrishnaraj">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/amp/story/features/insight/singer-krishnaraj-passes-away-at-75-tamil-nadu-cm-vijay-actor-sarath-kumar-pay-respects|title=Singer Krishnaraj Passes Away At 75; Tamil Nadu CM Vijay, Actor Sarath Kumar Pay Respects|date=23 October 2026|work=[[The Hollywood Reporter India]]|access-date=24 October 2026}}</ref> == కెరీర్ == కృష్ణరాజ్ 1951 డిసెంబరు 25న సేలం జిల్లాలోని వెంబడిత్తలం గ్రామంలో వరధమ్మల్, ఎ. రామస్వామి దంపతులకు జన్మించాడు. వారి కుటుంబం నేత పరిశ్రమ నేపథ్యం కలిగినది.<ref name="ZoomTVKrishnaraj2026">{{Cite news|url=https://www.zoomtventertainment.com/south/tamil-playback-singer-krishnaraj-passes-away-at-75-article-156385654|title=Renowned Tamil Playback Singer Krishnaraj Passes Away At 75|date=22 October 2026|work=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom TV]]|access-date=24 October 2026}}</ref> ఆయన తల్లిదండ్రులు సంగీతంలో ప్రవేశం ఉన్నవారు. అతని ఐదుగురు అన్నలలో ఇద్దరు సంగీత పరిశ్రమలో ఉన్నారు.<ref name="kr">{{Cite web|title=சங்கீத சந்நிதி 9: “எதிர்பார்ப்புகளும் இல்லை; என் வாழ்க்கையில் ஏமாற்றங்களும் இல்லை!”|url=https://cinema.vikatan.com/music/series-about-musicians-9-singer-krishnaraj|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314015746/https://cinema.vikatan.com/music/series-about-musicians-9-singer-krishnaraj|archive-date=2023-03-14|access-date=2025-07-15|website=[[Vikatan]]}}</ref><ref name="ku">{{Cite web|last=நெல்லைபாரதி|date=26 October 2015|title=ரஜினிகாந்த் விரும்பிய ட்ராக் பாடகர்|trans-title=Rajnikanth's favourite track singer|url=http://kungumam.co.in/VArticalinnerdetail.aspx?id=5872&id1=124&issue=20151026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724231058/http://kungumam.co.in/VArticalinnerdetail.aspx?id=5872&id1=124&issue=20151026|archive-date=24 July 2024|access-date=24 October 2026|website=[[Kungumam (magazine)|Kungumam]]|language=ta}}</ref> ఆయన 1971లో వెంపడిటలం లో మాధ్యమిక విద్యను పూర్తి చేసాడు. ఆ తరువాత, అతను 10 సంవత్సరాలు నేత పనిలో నిమగ్నమయ్యాడు. ఈ కాలంలో, అతను వినడం ద్వారా కలిగిన జ్ఞానంతో పాటలు పాడటం, సంగీత వాయిద్యాలను వాయించడం మొదలుపెట్టాడు.<ref name="kr" /> ఆయన సేలం సౌందర్ డ్రామా గ్రూపులో సభ్యుడిగా పనిచేసాడు.<ref name="ku" /> యెర్కాడ్ లో జరిగిన పూల ప్రదర్శనలో, అతను గానం పోటీలో పాల్గొని, స్వరకర్త వి. కుమార్ నుండి మొదటి బహుమతిని అందుకున్నాడు, ఇది చలనచిత్రాలలో పాడటానికి అతని ఆసక్తిని పెంచింది.<ref name="ku" /> 1984లో, అప్పటి తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] ప్రదానం చేసిన సంగీత కళాశాల నుండి ఉత్తమ విద్యార్థి పురస్కారం అయిన సంగీత విద్వాంసుని అందుకున్నాడు.<ref name="kr" /> అదే సంవత్సరంలో, అతను విడుదల కాని చిత్రం ఆరా కోసం సంగీత స్వరకర్త ఆర్. రామానుజన్ కు సహాయకుడిగా పనిచేసాడు. ఆయన హిందూ, క్రైస్తవ మతపరమైన కార్యక్రమాలలో ఇతర స్వరకర్తలతో కలిసి పాటలు పాడాడు.<ref name="ku" /><ref>{{Citation|last=PuthuYugamTV|title=Kelvi Paathi Kindal Paathi - With Singer Krishna Raj|date=2014-03-17|url=https://www.youtube.com/watch?v=8sAxOo3eoC4|archive-url=https://web.archive.org/web/20261022174516/https://www.youtube.com/watch?v=8sAxOo3eoC4|access-date=2025-06-28|archive-date=2026-10-22}}</ref> ఆయన సంగీత దర్శకుడు [[దేవా (సంగీత దర్శకుడు)|దేవా]] వద్ద గాయకుడిగా పనిచేసాడు. ఆయన తన మొదటి పాట "ఉన్నా నాన్ తొట్టతుక్కు" ను విడుదల కాని ''అధికలై సుభవేలై'' చిత్రం నుండి దేవా కోసం రికార్డ్ చేసాడు.<ref name="ku" /> ''[[ప్రేమ లేఖ (సినిమా)|కాదల్ కొట్టాయ్]]'' (1996) చిత్రంలో "వెళ్ళరిక్క పించు వెళ్ళరిక్క" పాటతో కృష్ణరాజ్ అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు. ''పోర్కాలం'' చిత్రంలో "తంజావూరు మన్ను ఎడుతు" పాటకు ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడిగా [[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు|తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు]] గెలుచుకున్నాడు.<ref name="HinduTamilKrishnaraj2026">{{Cite news|url=https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/singer-krishnaraj-has-passed-away|title='தஞ்சாவூரு மண்ணு எடுத்து' பாடலைப் பாடிய பாடகர் கிருஷ்ணராஜ் உடலுக்கு திரையுலகினர், பொதுமக்கள் அஞ்சலி|date=23 October 2026|work=Hindu Tamil Thisai|access-date=24 October 2026|language=ta|trans-title=Film fraternity and public pay tribute to singer Krishnaraj, who sang the song "Thanjavur Mannu Eduthu"}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 November 1998|title=Awards Tamilnadu Government Cinema Awards For 1997 Announced: Best Film Award For "Arunachalam", "Surya Vamsam"|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/27-11-98/g_award.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080101131515/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/27-11-98/g_award.htm|archive-date=1 January 2008|access-date=27 June 2023|website=[[Dinakaran]]}}</ref> ఈ పాట కోసం సింగపూర్ మాజీ అధ్యక్షుడు సెల్లపన్ రామ నాథన్ నుండి కూడా ఆయన ప్రత్యక్ష ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. 2016లో రామ నాథన్ అంత్యక్రియలలో ఈ పాటను ఆలపించారు.<ref name="HinduKollywoodFuneralSong2016">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Kollywood-number-served-as-a-funeral-song/article14594604.ece|title=Kollywood number served as a funeral song|date=27 August 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=25 October 2026}}</ref><ref name="WIONKrishnaraj2026">{{Cite news|url=https://www.wionews.com/entertainment/tamil-singer-krishnaraj-dies-at-75-cm-vijay-pay-tribute-1792668734234/|title=Tamil singer Krishnaraj dies at 75, CM Vijay pays tribute|date=23 October 2026|work=[[WION]]|access-date=24 October 2026}}</ref> మరణం కృష్ణరాజ్ 2026 అక్టోబరు 22న 74 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు.<ref name="HollywoodReporterIndiaKrishnaraj" /> ఆయన భార్య మోహనంబల్ 2003లో మరణించింది. వీరికి జీవరేఖ, గీతప్రియ అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. <ref name="kr" /><ref name="HinduTamilKrishnaraj2026" /> == మూలాలు == [[వర్గం:తమిళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]] 5a8hcrmhcrb3bcr0y6nx0oywzkyth6a 4991552 4991551 2026-10-30T04:28:07Z Muralikrishna m 106628 4991552 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist|Name=కృష్ణరాజ్|Birth_name=కృష్ణరాజ్ రామసామి|Alias=|Instrument=|Genre=భారతీయ జానపద, భక్తి సంగీతం<ref name="TOIKrishnaraj2026">{{cite news |title=When the voice of Tamil soil fell silent: Playback singer Krishnaraj passes away at 75 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/when-the-voice-of-tamil-soil-fell-silent-playback-singer-krishnaraj-passes-away-at-75/articleshow/135135871.cms |work=The Times of India |date=23 October 2026 |access-date=24 October 2026}}</ref>|Occupation=నేపథ్య గాయకుడు, సహాయ సంగీత దర్శకుడు|Years_active=|Associated_acts=|Current_members=|Past_members=}} '''కృష్ణరాజ్ రామస్వామి''' (1951 డిసెంబరు 25 - 2026 అక్టోబరు 22) ఒక భారతీయ నేపథ్య గాయకుడు, మాజీ సహాయ సంగీత దర్శకుడు. ఆయన 3 వేలకి పైగా పాటలు పాడాడు, వీటిలో సుమారు 3 వందలు [[తమిళ సినిమా]] కోసం పాడినవి ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|date=2026-10-22|title=Singer Krishnaraj, the voice behind several of Deva's hit songs, passes away in Chennai|url=https://www.dtnext.in/entertainment/cinema/singer-krishnaraj-the-voice-behind-several-of-devas-hit-songs-passes-away-in-chennai|access-date=2026-10-24|website=DT Next|language=en}}</ref><ref name="HollywoodReporterIndiaKrishnaraj">{{Cite news|url=https://www.hollywoodreporterindia.com/amp/story/features/insight/singer-krishnaraj-passes-away-at-75-tamil-nadu-cm-vijay-actor-sarath-kumar-pay-respects|title=Singer Krishnaraj Passes Away At 75; Tamil Nadu CM Vijay, Actor Sarath Kumar Pay Respects|date=23 October 2026|work=[[The Hollywood Reporter India]]|access-date=24 October 2026}}</ref> == కెరీర్ == కృష్ణరాజ్ 1951 డిసెంబరు 25న సేలం జిల్లాలోని వెంబడిత్తలం గ్రామంలో వరధమ్మల్, ఎ. రామస్వామి దంపతులకు జన్మించాడు. వారి కుటుంబం నేత పరిశ్రమ నేపథ్యం కలిగినది.<ref name="ZoomTVKrishnaraj2026">{{Cite news|url=https://www.zoomtventertainment.com/south/tamil-playback-singer-krishnaraj-passes-away-at-75-article-156385654|title=Renowned Tamil Playback Singer Krishnaraj Passes Away At 75|date=22 October 2026|work=[[Zoom (Indian TV channel)|Zoom TV]]|access-date=24 October 2026}}</ref> ఆయన తల్లిదండ్రులు సంగీతంలో ప్రవేశం ఉన్నవారు. అతని ఐదుగురు అన్నలలో ఇద్దరు సంగీత పరిశ్రమలో ఉన్నారు.<ref name="kr">{{Cite web|title=சங்கீத சந்நிதி 9: “எதிர்பார்ப்புகளும் இல்லை; என் வாழ்க்கையில் ஏமாற்றங்களும் இல்லை!”|url=https://cinema.vikatan.com/music/series-about-musicians-9-singer-krishnaraj|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20230314015746/https://cinema.vikatan.com/music/series-about-musicians-9-singer-krishnaraj|archive-date=2023-03-14|access-date=2025-07-15|website=[[Vikatan]]}}</ref><ref name="ku">{{Cite web|last=நெல்லைபாரதி|date=26 October 2015|title=ரஜினிகாந்த் விரும்பிய ட்ராக் பாடகர்|trans-title=Rajnikanth's favourite track singer|url=http://kungumam.co.in/VArticalinnerdetail.aspx?id=5872&id1=124&issue=20151026|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724231058/http://kungumam.co.in/VArticalinnerdetail.aspx?id=5872&id1=124&issue=20151026|archive-date=24 July 2024|access-date=24 October 2026|website=[[Kungumam (magazine)|Kungumam]]|language=ta}}</ref> ఆయన 1971లో వెంపడిటలం లో మాధ్యమిక విద్యను పూర్తి చేసాడు. ఆ తరువాత, అతను 10 సంవత్సరాలు నేత పనిలో నిమగ్నమయ్యాడు. ఈ కాలంలో, అతను వినడం ద్వారా కలిగిన జ్ఞానంతో పాటలు పాడటం, సంగీత వాయిద్యాలను వాయించడం మొదలుపెట్టాడు.<ref name="kr" /> ఆయన సేలం సౌందర్ డ్రామా గ్రూపులో సభ్యుడిగా పనిచేసాడు.<ref name="ku" /> యెర్కాడ్ లో జరిగిన పూల ప్రదర్శనలో, అతను గానం పోటీలో పాల్గొని, స్వరకర్త వి. కుమార్ నుండి మొదటి బహుమతిని అందుకున్నాడు, ఇది చలనచిత్రాలలో పాడటానికి అతని ఆసక్తిని పెంచింది.<ref name="ku" /> 1984లో, అప్పటి తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] ప్రదానం చేసిన సంగీత కళాశాల నుండి ఉత్తమ విద్యార్థి పురస్కారం అయిన సంగీత విద్వాంసుని అందుకున్నాడు.<ref name="kr" /> అదే సంవత్సరంలో, అతను విడుదల కాని చిత్రం ఆరా కోసం సంగీత స్వరకర్త ఆర్. రామానుజన్ కు సహాయకుడిగా పనిచేసాడు. ఆయన హిందూ, క్రైస్తవ మతపరమైన కార్యక్రమాలలో ఇతర స్వరకర్తలతో కలిసి పాటలు పాడాడు.<ref name="ku" /><ref>{{Citation|last=PuthuYugamTV|title=Kelvi Paathi Kindal Paathi - With Singer Krishna Raj|date=2014-03-17|url=https://www.youtube.com/watch?v=8sAxOo3eoC4|archive-url=https://web.archive.org/web/20261022174516/https://www.youtube.com/watch?v=8sAxOo3eoC4|access-date=2025-06-28|archive-date=2026-10-22}}</ref> ఆయన సంగీత దర్శకుడు [[దేవా (సంగీత దర్శకుడు)|దేవా]] వద్ద గాయకుడిగా పనిచేసాడు. ఆయన తన మొదటి పాట "ఉన్నా నాన్ తొట్టతుక్కు" ను విడుదల కాని ''అధికలై సుభవేలై'' చిత్రం నుండి దేవా కోసం రికార్డ్ చేసాడు.<ref name="ku" /> ''[[ప్రేమ లేఖ (సినిమా)|కాదల్ కొట్టాయ్]]'' (1996) చిత్రంలో "వెళ్ళరిక్క పించు వెళ్ళరిక్క" పాటతో కృష్ణరాజ్ అందరి దృష్టిని ఆకర్షించాడు. ''పోర్కాలం'' చిత్రంలో "తంజావూరు మన్ను ఎడుతు" పాటకు ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడిగా [[తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారాలు|తమిళనాడు రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు]] గెలుచుకున్నాడు.<ref name="HinduTamilKrishnaraj2026">{{Cite news|url=https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/singer-krishnaraj-has-passed-away|title='தஞ்சாவூரு மண்ணு எடுத்து' பாடலைப் பாடிய பாடகர் கிருஷ்ணராஜ் உடலுக்கு திரையுலகினர், பொதுமக்கள் அஞ்சலி|date=23 October 2026|work=Hindu Tamil Thisai|access-date=24 October 2026|language=ta|trans-title=Film fraternity and public pay tribute to singer Krishnaraj, who sang the song "Thanjavur Mannu Eduthu"}}</ref><ref>{{Cite web|date=27 November 1998|title=Awards Tamilnadu Government Cinema Awards For 1997 Announced: Best Film Award For "Arunachalam", "Surya Vamsam"|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/27-11-98/g_award.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080101131515/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/27-11-98/g_award.htm|archive-date=1 January 2008|access-date=27 June 2023|website=[[Dinakaran]]}}</ref> ఈ పాట కోసం సింగపూర్ మాజీ అధ్యక్షుడు సెల్లపన్ రామ నాథన్ నుండి కూడా ఆయన ప్రత్యక్ష ప్రశంసలను అందుకున్నాడు. 2016లో రామ నాథన్ అంత్యక్రియలలో ఈ పాటను ఆలపించారు.<ref name="HinduKollywoodFuneralSong2016">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Kollywood-number-served-as-a-funeral-song/article14594604.ece|title=Kollywood number served as a funeral song|date=27 August 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=25 October 2026}}</ref><ref name="WIONKrishnaraj2026">{{Cite news|url=https://www.wionews.com/entertainment/tamil-singer-krishnaraj-dies-at-75-cm-vijay-pay-tribute-1792668734234/|title=Tamil singer Krishnaraj dies at 75, CM Vijay pays tribute|date=23 October 2026|work=[[WION]]|access-date=24 October 2026}}</ref> == మరణం == కృష్ణరాజ్ 2026 అక్టోబరు 22న 74 సంవత్సరాల వయసులో మరణించాడు.<ref name="HollywoodReporterIndiaKrishnaraj" /> ఆయన భార్య మోహనంబల్ 2003లో మరణించింది. వీరికి జీవరేఖ, గీతప్రియ అనే ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు. <ref name="kr" /><ref name="HinduTamilKrishnaraj2026" /> == మూలాలు == [[వర్గం:తమిళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:2026 మరణాలు]] [[వర్గం:1951 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]] iz345aguhlyfjbtqpei8emqpxuv4ho4 0 514044 4991578 2026-10-30T05:38:02Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1378251280|Ramesh Chander Kaushik]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991578 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=రమేష్ చందర్ కౌశిక్|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1956|12|3|df=y}}|birth_place=సమస్పూర్, పంజాబ్ (ప్రస్తుతం [[హర్యానా]]), భారతదేశం|death_date=|death_place=|office=పార్లమెంటు సభ్యుడు, లోక్‌సభ|termstart=2014 మే 26|termend=2024|constituency=సోనిపట్|term=|occupation=న్యాయవాది|predecessor=జితేందర్ సింగ్ మాలిక్|successor=సత్పాల్ బ్రహ్మచారి|party=[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]|spouse=లక్ష్మీ దేవి|parents=|children=2|website=|footnotes=|date=15 డిసెంబరు|year=2014|source=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4601}} '''రమేష్ చందర్ కౌశిక్''' ఒక మాజీ భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[హర్యానా]] రాష్ట్రం [[సోనిపట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[16వ లోక్‌సభ]] [[పార్లమెంటు సభ్యుడు]].<ref>{{Cite web|last=Sarawagi|first=Vinay|last2=Saaliq, Sheikh|date=17 July 2017|title=In Numbers: 3-Year Performance Appraisal of MPs in 16th Lok Sabha|url=http://www.news18.com/news/immersive/performance-appraisal-lok-sabha.html|access-date=27 October 2017|publisher=[[Network 18|News 18]]}}</ref> [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థిగా ఆయన తన స్థానాన్ని గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=May 24, 2019|title=In Numbers: Sonipat Lok Sabha results 2019|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/sonipat-lok-sabha-election-ramesh-chander-kaushik-wins-1533320-2019-05-24|publisher=indiatoday}}</ref> [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 ఎన్నికలలో]] పార్టీ అభ్యర్థిగా కొనసాగిన ఆయన, తన ప్రత్యర్థి హర్యానా మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[భూపిందర్ సింగ్ హూడా|భూపిందర్ సింగ్ హుడా]]<nowiki/>ను ఓడించి ఆ స్థానాన్ని నిలుపుకున్నాడు. ఎంపీగా ఆయన సోనిపత్ ప్రాంతంలో బీజేపీ ప్రతినిధిగా ఉన్నాడు, [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] (ఆర్ఎస్ఎస్) సంస్థతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నాడు. == రాజకీయ జీవితం == [[1991 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|1991 హర్యానా అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో [[హర్యానా వికాస్ పార్టీ]] అభ్యర్థిగా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు, అక్కడ అతను సోనిపట్లోని [[కైలానా శాసనసభ నియోజకవర్గం]] స్థానానికి పోటీ చేసి విఫలమయ్యాడు. [[1996 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]] ఎన్నికలలో ఆయన మళ్లీ ఈ స్థానానికి పోటీ చేసి, [[హర్యానా శాసనసభ|హర్యానా అసెంబ్లీ]]<nowiki/>కి ఎన్నికయ్యాడు. [[హర్యానా ప్రభుత్వం]]<nowiki/>లో [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] [[బన్సీలాల్|బన్సిలాల్ లై]] ఆయనను క్యాబినెట్ మంత్రిగా నియమించాడు. 2004లో హెచ్. వి. పి. ఐ. ఎన్. సి. లో విలీనం అయినప్పుడు ఆయన కాంగ్రెస్ సభ్యుడయ్యాడు. [[2005 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2005 ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో ఆయన [[రాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి ఐఎన్ సి తరపున పోటీ చేసి హర్యానాలో సిఎం బిఎస్ హుడా సిపిఎస్ గా ఎన్నికయ్యాడు. [[2009 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2009 ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో హుడా అతని స్థానంలో రాయ్ అభ్యర్థిగా [[జై తీరత్ దహియా]] నియమించాడు, అతను ఆ స్థానాన్ని గెలుచుకున్నాడు. 2013లో [[రావు ఇంద్రజిత్ సింగ్]], చౌదరి బీరేందర్, [[కుల్‌దీప్ బిష్ణోయ్]] వంటి ఇతర కాంగ్రెస్ సభ్యులతో కలిసి ప్రజాదరణ పొందుతున్నందున ఆయన [[బిజెపి]]<nowiki/>కి ఫిరాయించాడు. [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 సార్వత్రిక ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో సోనిపట్ కు బిజెపి అభ్యర్థిగా ఉన్న ఆయన, కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి జగ్బీర్ మాలిక్ ను ఓడించాడు. [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 ఎన్నికలలో]] ఆయన తన మాజీ మిత్రపక్షమైన కాంగ్రెస్ కు చెందిన బిఎస్ హుడాపై 14.60% మెజారిటీతో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు. [[2024 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<nowiki/>లో ఆయన తన స్థానానికి పోటీ చేయలేదు, బిజెపి అభ్యర్థిత్వం మోహన్ లాల్ బడోలికి వెళ్లింది, ఆయన కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి [[సత్పాల్ బ్రహ్మచారి]] చేతిలో ఓడిపోయాడు. బిజెపి ఎంపీగా ఆయన [[పెట్రోలియం]], [[సహజ వాయువు]] పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. == మూలాలు == [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] frvzn0vcfz1mjx35g03m2710of5ghj1 4991579 4991578 2026-10-30T05:38:40Z Muralikrishna m 106628 4991579 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=రమేష్ చందర్ కౌశిక్|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1956|12|3|df=y}}|birth_place=సమస్పూర్, పంజాబ్ (ప్రస్తుతం [[హర్యానా]]), భారతదేశం|death_date=|death_place=|office=పార్లమెంటు సభ్యుడు, లోక్‌సభ|termstart=2014 మే 26|termend=2024|constituency=సోనిపట్|term=|occupation=న్యాయవాది|predecessor=జితేందర్ సింగ్ మాలిక్|successor=సత్పాల్ బ్రహ్మచారి|party=[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]|spouse=లక్ష్మీ దేవి|parents=|children=2|website=|footnotes=|date=15 డిసెంబరు|year=2014|source=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=4601}} '''రమేష్ చందర్ కౌశిక్''' ఒక మాజీ భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన [[హర్యానా]] రాష్ట్రం [[సోనిపట్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[16వ లోక్‌సభ]] [[పార్లమెంటు సభ్యుడు]].<ref>{{Cite web|last=Sarawagi|first=Vinay|last2=Saaliq, Sheikh|date=17 July 2017|title=In Numbers: 3-Year Performance Appraisal of MPs in 16th Lok Sabha|url=http://www.news18.com/news/immersive/performance-appraisal-lok-sabha.html|access-date=27 October 2017|publisher=[[Network 18|News 18]]}}</ref> [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థిగా ఆయన తన స్థానాన్ని గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|date=May 24, 2019|title=In Numbers: Sonipat Lok Sabha results 2019|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/sonipat-lok-sabha-election-ramesh-chander-kaushik-wins-1533320-2019-05-24|publisher=indiatoday}}</ref> [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 ఎన్నికలలో]] పార్టీ అభ్యర్థిగా కొనసాగిన ఆయన, తన ప్రత్యర్థి హర్యానా మాజీ ముఖ్యమంత్రి [[భూపిందర్ సింగ్ హూడా|భూపిందర్ సింగ్ హుడా]]<nowiki/>ను ఓడించి ఆ స్థానాన్ని నిలుపుకున్నాడు. ఎంపీగా ఆయన సోనిపత్ ప్రాంతంలో బీజేపీ ప్రతినిధిగా ఉన్నాడు, [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]] (ఆర్ఎస్ఎస్) సంస్థతో సంబంధాలు కలిగి ఉన్నాడు. == రాజకీయ జీవితం == [[1991 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|1991 హర్యానా అసెంబ్లీ ఎన్నిక]]<nowiki/>ల్లో [[హర్యానా వికాస్ పార్టీ]] అభ్యర్థిగా తన రాజకీయ జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు, అక్కడ అతను సోనిపట్లోని [[కైలానా శాసనసభ నియోజకవర్గం]] స్థానానికి పోటీ చేసి విఫలమయ్యాడు. [[1996 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|1996]] ఎన్నికలలో ఆయన మళ్లీ ఈ స్థానానికి పోటీ చేసి, [[హర్యానా శాసనసభ|హర్యానా అసెంబ్లీ]]<nowiki/>కి ఎన్నికయ్యాడు. [[హర్యానా ప్రభుత్వం]]<nowiki/>లో [[హర్యానా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] [[బన్సీలాల్|బన్సిలాల్ లై]] ఆయనను క్యాబినెట్ మంత్రిగా నియమించాడు. 2004లో హెచ్. వి. పి. ఐ. ఎన్. సి. లో విలీనం అయినప్పుడు ఆయన కాంగ్రెస్ సభ్యుడయ్యాడు. [[2005 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2005 ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో ఆయన [[రాయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుంచి ఐఎన్ సి తరపున పోటీ చేసి హర్యానాలో సిఎం బిఎస్ హుడా సిపిఎస్ గా ఎన్నికయ్యాడు. [[2009 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2009 ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో హుడా అతని స్థానంలో రాయ్ అభ్యర్థిగా [[జై తీరత్ దహియా]] నియమించాడు, అతను ఆ స్థానాన్ని గెలుచుకున్నాడు. 2013లో [[రావు ఇంద్రజిత్ సింగ్]], చౌదరి బీరేందర్, [[కుల్‌దీప్ బిష్ణోయ్]] వంటి ఇతర కాంగ్రెస్ సభ్యులతో కలిసి ప్రజాదరణ పొందుతున్నందున ఆయన [[బిజెపి]]<nowiki/>కి ఫిరాయించాడు. [[2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014 సార్వత్రిక ఎన్నిక]]<nowiki/>లలో సోనిపట్ కు బిజెపి అభ్యర్థిగా ఉన్న ఆయన, కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి జగ్బీర్ మాలిక్ ను ఓడించాడు. [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 ఎన్నికలలో]] ఆయన తన మాజీ మిత్రపక్షమైన కాంగ్రెస్ కు చెందిన బిఎస్ హుడాపై 14.60% మెజారిటీతో తిరిగి ఎన్నికయ్యాడు. [[2024 హర్యానా శాసనసభ ఎన్నికలు|2024]]<nowiki/>లో ఆయన తన స్థానానికి పోటీ చేయలేదు, బిజెపి అభ్యర్థిత్వం మోహన్ లాల్ బడోలికి వెళ్లింది, ఆయన కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి [[సత్పాల్ బ్రహ్మచారి]] చేతిలో ఓడిపోయాడు. బిజెపి ఎంపీగా ఆయన [[పెట్రోలియం]], [[సహజ వాయువు]] పార్లమెంటరీ స్టాండింగ్ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నాడు. == మూలాలు == [[వర్గం:1956 జననాలు]] [[వర్గం:హర్యానా నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:16వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] 5d3l7dab1wbcpoh7g8yupngftgb897u 0 514045 4991646 2026-10-30T09:27:19Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1382335605|Short film]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991646 wikitext text/x-wiki [[File:G_Chaplin_-_S_Zulfikar.jpg|thumb| 30 నిమిషాల నిడివి గల చిత్రం ''నెఫెర్టిటి వై అక్వెనాటోస్'' (1973)లో సలాహ్ జుల్ఫికర్ (ఎడమ), గెరాల్డిన్ చాప్లిన్]] '''లఘు చిత్రం''' అంటే తక్కువ నిడివి గల [[సినిమా|చిత్రం]] . అకాడమీ ఆఫ్ మోషన్ పిక్చర్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్ (AMPAS) ఒక లఘు చిత్రాన్ని "అన్ని క్రెడిట్‌లతో సహా 40 నిమిషాల కంటే ఎక్కువ నిడివి లేని అసలైన చలన చిత్రం"గా నిర్వచిస్తుంది. <ref>{{Cite web|title=Rule Nineteen: Short Film's Awards|url=http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/rule19.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017110215/http://www.oscars.org/awards/academyawards/rules/rule19.html|archive-date=2007-10-17|access-date=2011-03-31|publisher=[[Academy of Motion Picture Arts and Sciences]]}}</ref> అయితే, ఇతర చలనచిత్ర సంస్థలు వేర్వేరు నిర్వచనాలను ఉపయోగించవచ్చు; ఉదాహరణకు, అకాడమీ ఆఫ్ కెనడియన్ సినిమా అండ్ టెలివిజన్ ప్రస్తుతం డాక్యుమెంటరీల విషయంలో 45 నిమిషాలు లేదా అంతకంటే తక్కువ నిడివిని, స్క్రిప్ట్ ఉన్న కథా చిత్రాల విషయంలో 59 నిమిషాలు లేదా అంతకంటే తక్కువ నిడివిని లఘు చిత్రంగా నిర్వచిస్తుంది. <ref>{{Cite web|date=August 2021|title=Canadian Screen Awards 2022: Rules & Regulations|url=https://www.academy.ca/wp-content/uploads/2021/08/2022-Canadian-Screen-Awards-Film-Rules-Regulations.pdf.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225112108/https://www.academy.ca/wp-content/uploads/2021/08/2022-Canadian-Screen-Awards-Film-Rules-Regulations.pdf.pdf|archive-date=December 25, 2024|access-date=October 16, 2026|website=[[Academy of Canadian Cinema and Television]]}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, 1920ల నుండి 1970ల వరకు, పరిమితమైనప్పుడు లఘు చిత్రాలను సాధారణంగా '''షార్ట్ సబ్జెక్ట్స్''' అని పిలిచేవారు. రెండు 35mm రీళ్లు లేదా అంతకంటే తక్కువ, మూడు లేదా నాలుగు రీళ్ల సినిమా కోసం ఫీచరెట్లు . " '''షార్ట్''' " అనేది రెండు పదాలకు సంక్షిప్త రూపం. పరిశ్రమలో రానురాను అరుదవుతున్న 'షార్ట్ సబ్జెక్ట్' అనే పదం, ఆ చిత్రాన్ని ఒక ఫీచర్ ఫిల్మ్‌తో పాటు ప్రదర్శనలో భాగంగా చూపిస్తారనే భావనను ఎక్కువగా సూచిస్తుంది. లఘు చిత్రాలు తరచుగా స్థానిక, జాతీయ లేదా అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవాలలో ప్రదర్శించబడతాయి, వీటిని స్వతంత్ర [[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చిత్రనిర్మాతలు]] తక్కువ బడ్జెట్‌తో లేదా అసలు బడ్జెట్ లేకుండా రూపొందిస్తారు. వీటికి సాధారణంగా ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఫిల్మ్ గ్రాంట్లు, [[స్వచ్ఛంద సేవాసంస్థలు|లాభాపేక్షలేని సంస్థలు]], [[బహుమతి ప్రదాత|స్పాన్సర్లు]] లేదా వ్యక్తిగత నిధుల ద్వారా నిధులు సమకూరుతాయి. షార్ట్ ఫిల్మ్‌లు సాధారణంగా ఇండస్ట్రీ అనుభవం కోసం, అలాగే ప్రైవేట్ ఇన్వెస్టర్లు, ప్రొడక్షన్ కంపెనీ లేదా ఫిల్మ్ స్టూడియోల నుండి భవిష్యత్ ప్రాజెక్ట్‌ల కోసం నిధులు సమకూర్చుకోవడానికి ప్రతిభను ప్రదర్శించే వేదికగా ఉపయోగపడతాయి. వాటిని ఫీచర్ ఫిల్మ్‌లతో పాటు విడుదల చేయవచ్చు, కొన్ని హోమ్ వీడియో విడుదలలలో బోనస్ ఫీచర్‌లుగా కూడా చేర్చవచ్చు. == చరిత్ర == [[దస్త్రం:William_Garwood.jpg|కుడి|thumb| విలియం గార్వుడ్ అనేక లఘు చిత్రాలలో నటించారు, వాటిలో చాలా వరకు 20 నిమిషాల నిడివి గలవి.]] సినిమా ప్రారంభ దశలో వచ్చిన చిత్రాలన్నీ చాలా చిన్నవిగా ఉండేవి, కొన్నిసార్లు కేవలం ఒక నిమిషం లేదా అంతకంటే తక్కువ నిడివి మాత్రమే ఉండేవి. 1910వ దశాబ్దం వచ్చేవరకు సినిమాలు సుమారు పది నిమిషాల కంటే ఎక్కువ నిడివితో ఉండటం ప్రారంభం కాలేదు. 1894లో [[థామస్ అల్వా ఎడిసన్|థామస్ ఎడిసన్]] కైనెటోస్కోప్ అనే పరికరం ద్వారా మొదటి విడత చిత్రాలు ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఇది కేవలం వ్యక్తిగత వీక్షణ కోసం మాత్రమే తయారు చేయబడింది. [[డి.డబ్ల్యు. గ్రిఫిత్|డి. డబ్ల్యూ. గ్రిఫిత్]] 1915 నాటి ''[[ది బర్త్ ఆఫ్ ఏ నేషన్ (1915 సినిమా)|<nowiki/>'ది బర్త్ ఆఫ్ ఎ నేషన్'<nowiki/>]]'' వంటి సుదీర్ఘ చిత్రాలతో పోలిస్తే, హాస్య లఘు చిత్రాలు అధిక సంఖ్యలో నిర్మించబడ్డాయి. 1920ల నాటికి, ఒక టిక్కెట్టుతో కొనుగోలు చేసిన టిక్కెట్టుతో ఒక ఫీచర్ చిత్రం, సెకండ్ ఫీచర్, షార్ట్ కామెడీ, 4–10 నిమిషాల కార్టూన్, ట్రావెలాగ్, న్యూస్‌రీల్ వంటి వర్గాల నుండి అనేక సహాయక రచనలతో కూడిన విభిన్న కార్యక్రమాన్ని చేశాయి. చిన్న హాస్య చిత్రాలు ముఖ్యంగా సర్వసాధారణంగా ఉండేవి, అవి సాధారణంగా సీరియల్ లేదా సిరీస్‌గా వచ్చేవి (ఉదాహరణకు ''అవర్ గ్యాంగ్'' సినిమాలు, లేదా [[చార్లీ చాప్లిన్]] లిటిల్ ట్రాంప్ పాత్ర అనేక చిత్రాలు). యానిమేటెడ్ కార్టూన్లు ప్రధానంగా లఘు చిత్రాలుగా వచ్చాయి. దాదాపు అన్ని ప్రధాన చిత్ర నిర్మాణ సంస్థలు లఘు చిత్రాలను అభివృద్ధి చేయడానికి, నిర్మించడానికి ప్రత్యేక విభాగాలను కలిగి ఉండేవి, అనేక సంస్థలు, ముఖ్యంగా మూకీ, తొలి టాకీ యుగాలలో, ఎక్కువగా లేదా కేవలం లఘు చిత్రాలను మాత్రమే నిర్మించేవి. 1930వ దశకంలో, [[మహా మాంద్యం]] కారణంగా అనేక దేశాలలో పంపిణీ వ్యవస్థ మారింది. సినిమా యజమాని తమకు నచ్చిన కార్యక్రమాన్ని రూపొందించడానికి బదులుగా, స్టూడియోలు ఒక ప్రధాన, సహాయక చిత్రం, ఒక కార్టూన్, మరేమీ లేని ఒక ప్యాకేజీని విక్రయించాయి. డబుల్ ఫీచర్‌ల పెరుగుదలతో, రెండు రీళ్ల లఘు చిత్రాలు ఒక వాణిజ్య విభాగంగా క్షీణించాయి. == రెండు రీళ్ల కామెడీలు, సీరియల్స్ == 1938వ సంవత్సరం హాస్య చిత్రాల చరిత్రలో ఒక మలుపుగా నిరూపించబడింది. ఉదాహరణకు, హాల్ రోచ్ ' ''అవర్ గ్యాంగ్''' మినహా మిగతా అన్ని లఘు చిత్రాల నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశాడు, చివరకు దానిని 1938లో మెట్రో-గోల్డ్విన్-మేయర్‌కు అమ్మేశాడు. వార్నర్ బ్రదర్స్ యాజమాన్యంలోని విటాఫోన్ స్టూడియో, 1938లో తమ సొంత రెండు-రీల్ (20 నిమిషాల) కామెడీల శ్రేణిని నిలిపివేసింది; దాని అధ్యక్షుడు ఎర్ల్ డబ్ల్యూ. హమ్మన్స్ ఫీచర్-ఫిల్మ్ రంగంలోకి విఫలయత్నం చేయడం వల్ల, ఎడ్యుకేషనల్ పిక్చర్స్ కూడా అదే సంవత్సరం అదే పని చేసింది. ఈ ప్రధాన కామెడీ నిర్మాతలు పోటీ నుండి తప్పుకోవడంతో, కొలంబియా పిక్చర్స్ వాస్తవానికి తన కార్యకలాపాలను విస్తరించి, 1938లో రెండవ టూ-రీల్-కామెడీ విభాగాన్ని ప్రారంభించింది. RKO రేడియో పిక్చర్స్ 1953 వరకు కొత్త రెండు-రీల్ కామెడీలను నిర్మిస్తూనే ఉంది. RKO ప్రముఖ హాస్య నటులైన ఎడ్గార్ కెన్నెడీ, లియోన్ ఎర్రోల్ మరణించిన తరువాత, 1955 డిసెంబర్ చివరిలో ఈ పునర్విడుదలలు రద్దు చేయబడే వరకు RKO వారి వారి అనేక లఘు చిత్రాలను ప్రసారంలో ఉంచింది. కొలంబియా 1950వ దశకం అంతటా కొత్త కామెడీలను నిర్మించడం, పాత వాటిని తిరిగి విడుదల చేయడం కొనసాగించింది. సినిమాల అత్యంత పురాతన లఘు చిత్ర ఫార్మాట్లలో ఒకటి సాహస ధారావాహిక, ఇది 1912లో మొదటిసారిగా స్థాపించబడింది. ఒక సీరియల్ సాధారణంగా 12 నుండి 15 అధ్యాయాల వరకు, ఒక్కో అధ్యాయం 15 నుండి 20 నిమిషాల నిడివితో నడిచేది. ప్రతి ఎపిసోడ్ హీరో లేదా హీరోయిన్ ప్రాణాపాయ స్థితిలో చిక్కుకోవడంతో ముగిసేది; దాని పర్యవసానాన్ని చూడటానికి ప్రేక్షకులు మరుసటి వారం తిరిగి రావాల్సి వచ్చేది. ఈ "చాప్టర్ ప్లేలు" 1950వ దశకం అంతటా ప్రజాదరణ పొందాయి, అయినప్పటికీ కొలంబియా, రిపబ్లిక్ పిక్చర్స్ రెండూ పాత సీరియల్స్ నుండి యాక్షన్ హైలైట్‌లను తిరిగి ఉపయోగించి, ఒకేలాంటి దుస్తులు ధరించిన నటులతో కొన్ని కొత్త సన్నివేశాలను జోడించి, వాటిని సాధ్యమైనంత చౌకగా నిర్మించడం ప్రారంభించాయి. 1955లో రిపబ్లిక్, 1956లో కొలంబియా సీరియల్స్ నిర్మించడం మానేసినప్పటికీ, విశ్వసనీయ ప్రేక్షకులు వాటిని ఆదరించడంతో, స్టూడియోలు 1960ల మధ్యకాలం వరకు పాత సీరియల్స్‌ను తిరిగి విడుదల చేశాయి. 1964లో కొలంబియా వారి ''బ్యాట్‌మ్యాన్'' సీరియల్‌ను పునరుద్ధరించడం మీడియాలో పెద్ద సంచలనాన్ని సృష్టించింది, ఇది ఒక కొత్త ''బ్యాట్‌మ్యాన్'' టీవీ సిరీస్‌కు, ''బ్యాట్‌మ్యాన్'' వస్తువుల వెల్లువకు దారితీసింది. [[టెలివిజన్]] ఆవిర్భావంతో, వాణిజ్య లైవ్-యాక్షన్ లఘు చిత్రాలు దాదాపుగా కనుమరుగయ్యాయి; చాలా స్టూడియోలు 1956లో తమ లైవ్-యాక్షన్ సీరీస్‌లను నిలిపివేశాయి. ది త్రీ స్టూజెస్ మాత్రమే రెండు-రీల్ కామెడీలను నిర్మిస్తూ వచ్చారు; వారి చివరిది డిసెంబర్ 1957లో చిత్రీకరించబడి జూన్ 1959లో విడుదలైంది. pdy814vwmhatxfk3i44vmjjezmvib5q 0 514046 4991665 2026-10-30T10:51:03Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1382097247|Silent film]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991665 wikitext text/x-wiki [[File:Tango_scene_from_The_Four_Horsemen_of_the_Apocalypse.jpg|thumb| 1921లో వచ్చిన, అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన మూకీ చిత్రాలలో ఒకటైన ''<nowiki/>'ది ఫోర్ హార్స్‌మెన్ ఆఫ్ ది అపోకలిప్స్''' నుండి ఒక దృశ్యం.]] '''మూకీ చిత్రం''' అంటే సమకాలీకరించబడిన రికార్డ్ చేయబడిన ధ్వని లేని [[సినిమా|చిత్రం]] (లేదా మరింత సాధారణంగా, వినపడే [[సంభాషణ|సంభాషణలు]] లేని చిత్రం). మూకీ చిత్రాలు కథను, భావోద్వేగాలను దృశ్యరూపంలో తెలియజేసినప్పటికీ, కథలోని వివిధ అంశాలను (నేపథ్యం లేదా కాలం వంటివి) లేదా కీలకమైన సంభాషణలను, అవసరమైనప్పుడు, ఇంటర్‌టైటిల్స్ ద్వారా తెలియజేయవచ్చు. "మూకీ చిత్రం" అనే పదం కొంతవరకు సరికాదు, ఎందుకంటే చిత్రాలు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ప్రత్యక్ష శబ్దాలతో కూడి ఉండేవి. చాలా దేశాలలో 1890ల నుండి 1920ల వరకు కొనసాగిన మూకీ చిత్రాల యుగంలో, ఒక పియానిస్ట్, థియేటర్ ఆర్గానిస్ట్ —లేదా పెద్ద నగరాల్లో అయితే ఒక [[ఆర్కెస్ట్రా]] కూడా —సినిమాలకు నేపథ్య సంగీతాన్ని అందించేవారు. పియానో వాద్యకారులు, ఆర్గాన్ వాద్యకారులు, ఆర్కెస్ట్రాలు స్వరలిపిని చూసి గానీ, లేదా [[సంగీత మెరుగుదల|ఆశువుగా గానీ]] వాయించేవారు. కొన్నిసార్లు ఒక వ్యక్తి ప్రేక్షకుల కోసం ఇంటర్-టైటిల్ కార్డ్‌లను కూడా వివరించేవారు. ఆ సమయంలో సినిమాతో ధ్వనిని సమకాలీకరించే సాంకేతికత అందుబాటులో లేనప్పటికీ, వీక్షణా అనుభవంలో సంగీతం ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా పరిగణించబడింది. "మూకీ చిత్రం" అనే పదాన్ని సాధారణంగా సమకాలీన ధ్వని ఆవిష్కరణకు ముందున్న సినిమా యుగాన్ని వర్ణించడానికి ఒక చారిత్రక పదంగా ఉపయోగిస్తారు. అయితే, ఇది 1920లు, 1930ల నాటి ధ్వని యుగపు చిత్రాలైన ''[[సిటీ లైట్స్ (1931 సినిమా)|<nowiki/>'సిటీ లైట్స్]]'' ' (1931), ''[[మోడరన్ టైమ్స్ (1936 సినిమా)|<nowiki/>'మోడరన్ టైమ్స్'<nowiki/>]]'' (1936) వంటి వాటికి కూడా వర్తిస్తుంది. ఈ చిత్రాలలో సంభాషణలకు బదులుగా, కేవలం సమకాలీన సంగీతంతో కూడిన సౌండ్‌ట్రాక్ ఉంటుంది. ''మూకీ చిత్రం'' అనే పదం ఒక రెట్రోనిమ్ —అంటే, తర్వాతి కాలంలో వచ్చిన పరిణామాల నుండి దేనినైనా వేరు చేసి గుర్తించడానికి సృష్టించబడిన పదం. 1927లో వచ్చిన ''[[ది జాజ్ సింగర్ (1927 సినిమా)|<nowiki/>'ది జాజ్ సింగర్'తో]]'' ప్రారంభమైన తొలితరం టాకీ చిత్రాలను "టాకీలు", "సౌండ్ ఫిల్మ్‌లు" లేదా "మాట్లాడే చిత్రాలు" అని రకరకాలుగా పిలిచేవారు. చలన చిత్రాలను రికార్డ్ చేసిన ధ్వనితో కలపడం అనే ఆలోచన ఫిల్మ్ కంటే పాతది (1877లో [[థామస్ అల్వా ఎడిసన్|ఎడిసన్]] [[ఫోనోగ్రాఫ్|ఫోనోగ్రాఫ్‌ను]] ప్రవేశపెట్టిన వెంటనే ఇది సూచించబడింది), కొన్ని ప్రారంభ ప్రయోగాలలో ప్రొజెక్షనిస్ట్ ధ్వనికి సరిపోయేలా ఫ్రేమ్ రేటును మాన్యువల్‌గా సర్దుబాటు చేసేవారు, కానీ ఇందులో ఉన్న సాంకేతిక సవాళ్ల కారణంగా, ఆడియన్ యాంప్లిఫైయర్ ట్యూబ్ పరిపూర్ణత, విటాఫోన్ సిస్టమ్ ఆవిర్భావంతో 1920ల చివరలో మాత్రమే సమకాలీకరించిన సంభాషణను ప్రవేశపెట్టడం ఆచరణాత్మకంగా మారింది. <ref>{{Cite web|title=Silent Films|url=https://www.jstor.org/topic/silent-films/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526031810/https://www.jstor.org/topic/silent-films/|archive-date=May 26, 2019|access-date=2019-10-29|website=[[JSTOR]]}}</ref> ఒక దశాబ్దంలోపే, ప్రజాదరణ పొందిన వినోదం కోసం మూకీ చిత్రాల విస్తృత నిర్మాణం ఆగిపోయింది, పరిశ్రమ పూర్తిగా శబ్ద యుగంలోకి ప్రవేశించింది, ఈ యుగంలో సినిమాలతో పాటు సంభాషణలు, సంగీతం, ధ్వని ప్రభావాల సమకాలీకరించబడిన సౌండ్ రికార్డింగ్‌లు ఉండేవి. ఆ కాలంలో ఉపయోగించిన నైట్రేట్ ఫిల్మ్‌స్టాక్ అత్యంత అస్థిరంగా, మండే స్వభావం కలిగి ఉండటం వల్ల, వాటి భౌతిక శిథిలత కారణంగా చాలా తొలితరం చలనచిత్రాలు నశించిపోయినట్లుగా పరిగణించబడుతున్నాయి. ఆ కాలంలో వాటికి మిగిలిన ఆర్థిక విలువ దాదాపుగా లేకపోవడంతో, చాలా సినిమాలు ధ్వంసం చేయబడ్డాయి. అమెరికాలో నిర్మించిన మూకీ చిత్రాలలో సుమారు 75 శాతం పోయాయని తరచుగా చెప్పబడింది, అయితే సంఖ్యాపరమైన డేటా కొరత కారణంగా ఈ అంచనాల ఖచ్చితత్వాన్ని నిర్ధారించలేము. {{Sfn|Slide|2000|p=5}} htp5f1sb3apiofi06546hzq6w8uxq4o 0 514047 4991666 2026-10-30T10:53:54Z RATHOD SRAVAN 112600 ఒక చిన్న వ్యాసాన్ని సృష్టిస్తున్నాను 4991666 wikitext text/x-wiki ఆత్రుంశ మోతిలాల్ 7au07wz5o4s06jkqai2uigohlvg8a6c 4991669 4991666 2026-10-30T10:54:59Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991669 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = డా.మెస్రం_మనోహర్.jpg | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్'' | birth_name = అ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = పాత [[ఉట్నూరు]] , [[ఉట్నూరు]] మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = పాత [[ఉట్నూరు]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[కవి]], [[రచయిత]], సాహితీకారుడు మోటివేషనల్ స్పీకర్ | occupation = బీఎడ్ కళాశాల రిటైర్డ్ ప్రిన్సిపల్ | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ రాష్ట్రము]] [[కుమ్రం భీం జిల్లా ]] [[వాంకిడి]] మండలం నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ofqzes09j8r5jgdzf089pi5q8tcuykp 4991671 4991669 2026-10-30T10:55:19Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991671 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్'' | birth_name = అ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = పాత [[ఉట్నూరు]] , [[ఉట్నూరు]] మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = పాత [[ఉట్నూరు]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[కవి]], [[రచయిత]], సాహితీకారుడు మోటివేషనల్ స్పీకర్ | occupation = బీఎడ్ కళాశాల రిటైర్డ్ ప్రిన్సిపల్ | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ రాష్ట్రము]] [[కుమ్రం భీం జిల్లా ]] [[వాంకిడి]] మండలం నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. aqn65o6fif0v8a331kpl0pnmfmkd1wv 4991673 4991671 2026-10-30T10:56:51Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991673 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్'' | birth_name = అ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = పాత [[ఉట్నూరు]] , [[ఉట్నూరు]] మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = పాత [[ఉట్నూరు]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[కవి]], [[రచయిత]], సాహితీకారుడు మోటివేషనల్ స్పీకర్ | occupation = బీఎడ్ కళాశాల రిటైర్డ్ ప్రిన్సిపల్ | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ రాష్ట్రము]] [[కొమరంభీం జిల్లా]] [[వాంకిడి]] మండలం నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. rqtvqj451805lzwvsqpg7os0l6pcko8 4991675 4991673 2026-10-30T10:58:14Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991675 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్'' | birth_name = అ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = పాత [[ఉట్నూరు]] , [[ఉట్నూరు]] మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = పాత [[ఉట్నూరు]] | death_date = | death_place = | death_cause = | known = [[కవి]], [[రచయిత]], సాహితీకారుడు మోటివేషనల్ స్పీకర్ | occupation = బీఎడ్ కళాశాల రిటైర్డ్ ప్రిన్సిపల్ | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ రాష్ట్రము]] [[కొమరంభీం జిల్లా]] [[ వాంకిడి మండలం]] మండలం నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. qzdjmimqx8kbcdxgxhvblvf1055f9kh 4991676 4991675 2026-10-30T11:00:38Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991676 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]]రాష్ట్రము [[కొమరంభీం జిల్లా]] [[ వాంకిడి మండలం]] నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. 8k47qp29djjjustd4wg0gs8ko2h9nf0 4991679 4991676 2026-10-30T11:02:36Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991679 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]]రాష్ట్రము [[కొమరంభీం జిల్లా]] [[ వాంకిడి మండలం]] నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== s0ts9ozffuxm73snlhje7729cnlmwks 4991680 4991679 2026-10-30T11:03:09Z RATHOD SRAVAN 112600 /* జననం విద్యాభ్యాసం */ 4991680 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]]రాష్ట్రము [[కొమరంభీం జిల్లా]] [[ వాంకిడి మండలం]] నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== lezvhmulnbrp7zg8z30r3dqkui1w3sm 4991681 4991680 2026-10-30T11:03:28Z RATHOD SRAVAN 112600 /* సాహితీ ప్రస్థానం */ 4991681 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]]రాష్ట్రము [[కొమరంభీం జిల్లా]] [[ వాంకిడి మండలం]] నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== 8bfk95c40okhtyjkinxgo8hza5y3ks6 4991682 4991681 2026-10-30T11:03:45Z RATHOD SRAVAN 112600 /* రచనలు */ 4991682 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]]రాష్ట్రము [[కొమరంభీం జిల్లా]] [[ వాంకిడి మండలం]] నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== nh9fckoyunhbm16pygn6m8pcadr7f96 4991696 4991682 2026-10-30T11:08:35Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991696 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== qz2fub250az3j4w956tviqutnorzqif 4991697 4991696 2026-10-30T11:08:57Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991697 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== 63d0dns3yr35zfnbenradfk1avllo02 4991701 4991697 2026-10-30T11:10:35Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991701 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని చౌపన్‌గూడ గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== bdx0vfs5bwuh4lv6yr2757qri6sgpf3 4991703 4991701 2026-10-30T11:11:15Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991703 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = మండలం [[ ఆదిలాబాద్ జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== g75d17uwvq5qfltef4qj1osrw53hhxm 4991722 4991703 2026-10-30T11:32:21Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991722 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట [[ఉట్నూరు]] [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ మండలం [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]] [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== po5ttfw4tyk14sy85ep3s9vi05ipz0j 4991724 4991722 2026-10-30T11:35:59Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991724 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]] [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} ''ఆత్రం మోతీరామ్'' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]]గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== go3i3bnt2u04mme35hhjbs3csc6rgp4 4991725 4991724 2026-10-30T11:36:43Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991725 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]] [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం[[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== o7zjibqkhljdxn3rxa822z2o1kgfr8e 4991726 4991725 2026-10-30T11:38:32Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991726 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]] [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం విద్యాభ్యాసం== ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== n2zl061re6v6epds79wirruz77h04pt 4991733 4991726 2026-10-30T11:44:35Z RATHOD SRAVAN 112600 4991733 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]] [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 సెప్టెంబర్ 2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== rfynk1f08u5044pwrmkeet7gwzcnkit 4991736 4991733 2026-10-30T11:45:54Z RATHOD SRAVAN 112600 /* జననం */ 4991736 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]] [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 సెప్టెంబర్ 2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==విద్యాభ్యాసం== గ్రామ పంచాయతీ చౌపన్ గూడ పరిధిలోని కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య ఒకటవ తరగతి నుండి నాలుగవ తరగతి వరకు అభ్యసించి ఐదవ తరగతి నుండి పదవ తరగతి వరకు తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ గురుకుల పాఠశాల పీవీటిజీ బాలూరు ఆసిఫాబాద్ యందు చదవుకున్నారు. ఇంటర్మిడియట్ తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో పూర్తి చేసి ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూర్ యందు బి.స్సీ డిగ్రీ చదవుకున్నారు. ఐటిడిఏ బి. ఇడ్ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ విద్యను పూర్తి చేస్తుకొని కాకతీయ విశ్వ విద్యాలయం అందించే దూర విద్య ద్వారా ఎం. ఏ తెలుగు పూర్తి చేసుకున్నారు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== siam1ni4uj6of2ww8k6xuqqz7xf0156 4991737 4991736 2026-10-30T11:46:43Z RATHOD SRAVAN 112600 /* జననం */ 4991737 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]] [[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 [[సెప్టెంబర్ ]]2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==విద్యాభ్యాసం== గ్రామ పంచాయతీ చౌపన్ గూడ పరిధిలోని కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య ఒకటవ తరగతి నుండి నాలుగవ తరగతి వరకు అభ్యసించి ఐదవ తరగతి నుండి పదవ తరగతి వరకు తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ గురుకుల పాఠశాల పీవీటిజీ బాలూరు ఆసిఫాబాద్ యందు చదవుకున్నారు. ఇంటర్మిడియట్ తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో పూర్తి చేసి ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూర్ యందు బి.స్సీ డిగ్రీ చదవుకున్నారు. ఐటిడిఏ బి. ఇడ్ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ విద్యను పూర్తి చేస్తుకొని కాకతీయ విశ్వ విద్యాలయం అందించే దూర విద్య ద్వారా ఎం. ఏ తెలుగు పూర్తి చేసుకున్నారు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== qabh7i5bmxzencezmhpsleb0aku51jk 4991738 4991737 2026-10-30T11:48:10Z RATHOD SRAVAN 112600 /* */ 4991738 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]],[[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]],[[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = నగర్ గుట్ట | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 [[సెప్టెంబర్ ]]2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==విద్యాభ్యాసం== గ్రామ పంచాయతీ చౌపన్ గూడ పరిధిలోని కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య ఒకటవ తరగతి నుండి నాలుగవ తరగతి వరకు అభ్యసించి ఐదవ తరగతి నుండి పదవ తరగతి వరకు తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ గురుకుల పాఠశాల పీవీటిజీ బాలూరు ఆసిఫాబాద్ యందు చదవుకున్నారు. ఇంటర్మిడియట్ తెలంగాణ రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో పూర్తి చేసి ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూర్ యందు బి.స్సీ డిగ్రీ చదవుకున్నారు. ఐటిడిఏ బి. ఇడ్ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ విద్యను పూర్తి చేస్తుకొని కాకతీయ విశ్వ విద్యాలయం అందించే దూర విద్య ద్వారా ఎం. ఏ తెలుగు పూర్తి చేసుకున్నారు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== 9azoocai4g69wgmx12bfpjp4tzco477 4991740 4991738 2026-10-30T11:52:37Z RATHOD SRAVAN 112600 /* విద్యాభ్యాసం */ 4991740 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]],[[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]],[[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = నగర్ గుట్ట | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 [[సెప్టెంబర్ ]]2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==విద్యాభ్యాసం== గ్రామ పంచాయతీ [[చౌపన్‌గూడ]],పరిధిలోని కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య ఒకటవ [[తరగతి]] నుండి [[నాలుగ]]వ [[తరగతి]] వరకు అభ్యసించి [[ఐదవ తరగతి]] నుండి [[పదవ తరగతి]] వరకు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ గురుకుల పాఠశాల పీవీటిజీ బాలూరు [[ఆసిఫాబాద్]] యందు చదవుకున్నారు. ఇంటర్మిడియట్ [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లాలో పూర్తి చేసి ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూర్ యందు బి.స్సీ డిగ్రీ చదవుకున్నారు. ఐటిడిఏ బి. ఇడ్ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ విద్యను పూర్తి చేస్తుకొని [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]] అందించే దూర విద్య ద్వారా ఎం. ఏ [[తెలుగు]] పూర్తి చేసుకున్నారు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== 04lak1fhc2o4nh65tvvbeehdenunnlx 4991741 4991740 2026-10-30T11:53:07Z RATHOD SRAVAN 112600 /* విద్యాభ్యాసం */ 4991741 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]],[[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]],[[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = నగర్ గుట్ట | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 [[సెప్టెంబర్ ]]2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==విద్యాభ్యాసం== గ్రామ పంచాయతీ [[చౌపన్‌గూడ]],పరిధిలోని కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య ఒకటవ [[తరగతి]] నుండి [[నాలుగ]]వ [[తరగతి]] వరకు అభ్యసించి ఐదవ [[తరగతి]] నుండి [[పదవ తరగతి]] వరకు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ గురుకుల పాఠశాల పీవీటిజీ బాలూరు [[ఆసిఫాబాద్]] యందు చదవుకున్నారు. ఇంటర్మిడియట్ [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లాలో పూర్తి చేసి ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూర్ యందు బి.స్సీ డిగ్రీ చదవుకున్నారు. ఐటిడిఏ బి. ఇడ్ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ విద్యను పూర్తి చేస్తుకొని [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]] అందించే దూర విద్య ద్వారా ఎం. ఏ [[తెలుగు]] పూర్తి చేసుకున్నారు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== izo3fopn52k5t76gfgw7lp8jsaon92a 4991742 4991741 2026-10-30T11:55:02Z RATHOD SRAVAN 112600 4991742 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]],[[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]],[[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = నగర్ గుట్ట | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 [[సెప్టెంబర్ ]]2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==విద్యాభ్యాసం== గ్రామ పంచాయతీ [[చౌపన్‌గూడ]],పరిధిలోని కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య ఒకటవ [[తరగతి]] నుండి [[నాలుగ]]వ [[తరగతి]] వరకు అభ్యసించి ఐదవ [[తరగతి]] నుండి [[పదవ తరగతి]] వరకు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ గురుకుల పాఠశాల పీవీటిజీ బాలూరు [[ఆసిఫాబాద్]] యందు చదవుకున్నారు. ఇంటర్మిడియట్ [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లాలో పూర్తి చేసి [[ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూర్]]‌యందు బి.స్సీ డిగ్రీ చదవుకున్నారు. ఐటిడిఏ బి. ఇడ్ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ విద్యను పూర్తి చేస్తుకొని [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]] అందించే దూర విద్య ద్వారా ఎం. ఏ [[తెలుగు]] పూర్తి చేసుకున్నారు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== ts6aaao062ud6qfgm45ajyk5w3bepcx 4991743 4991742 2026-10-30T11:57:50Z RATHOD SRAVAN 112600 /* విద్యాభ్యాసం */ 4991743 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆత్రం మోతీరామ్'' | residence = నగర్ గుట్ట వాంకిడి [[ఆసిఫాబాద్]], [[తెలంగాణ]] | other_names = ఆత్రం మోతీరామ్ | image = | imagesize = 200 px | caption = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_name = ఆత్రం మోతీరామ్ | birth_date ={{birth date and age|1995|09|06}} | birth_place = నగర్ గుట్ట [[చౌపన్‌గూడ]],[[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]],[[కొమరంభీం జిల్లా]],[[తెలంగాణ]] {{flagicon|భారతదేశం}} | native_place = నగర్ గుట్ట | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కొలాం [[కవి]], [[రచయిత]], | occupation = ఉపాధ్యాయుడు | networth = | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | partner = | children = | father = ఆత్రం రాము | mother = మారుబాయి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = |signature = }} '''ఆత్రం మోతీరామ్''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కొమరంభీం జిల్లా]], [[వాంకిడి మండలం|వాంకిడి]] మండలంలోని [[ చౌపన్‌గూడ ]] గ్రామ పంచాయతీ సమిపంలోని నగర్ గుట్ట గ్రామానికి చెందిన [[కవి]], [[రచయిత]], [[చిత్రకారుడు]] గా రాణిస్తూ కొలాం కవిగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. ==జననం== ఆత్రం మారుబాయి - రాము దంపతులకు 06 [[సెప్టెంబర్ ]]2026 ప్రథమ సంతానంగా జన్మించాడు. ==విద్యాభ్యాసం== గ్రామ పంచాయతీ [[చౌపన్‌గూడ]],పరిధిలోని కొలాం ఆశ్రమ పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్య ఒకటవ [[తరగతి]] నుండి నాలుగవ [[తరగతి]] వరకు అభ్యసించి ఐదవ [[తరగతి]] నుండి [[పదవ తరగతి]] వరకు [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ శాఖ గురుకుల పాఠశాల పీవీటిజీ బాలూరు [[ఆసిఫాబాద్]] యందు చదవుకున్నారు. ఇంటర్మిడియట్ [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర గిరిజన సంక్షేమ గురుకుల పాఠశాల [[ఆదిలాబాద్]] జిల్లాలో పూర్తి చేసి [[ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల ఉట్నూర్]]‌యందు బి.స్సీ డిగ్రీ చదవుకున్నారు. ఐటిడిఏ బి. ఇడ్ కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ విద్యను పూర్తి చేస్తుకొని [[కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం]] అందించే దూర విద్య ద్వారా ఎం. ఏ [[తెలుగు]] పూర్తి చేసుకున్నారు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ==రచనలు== ==మూలాలు== egagbip0gxen4q83zif89i3q6ltkr29 12 514048 4991672 2026-10-30T10:55:53Z Chaduvari 97 "[[:en:Special:Redirect/revision/1379360146|Help:Reverting]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4991672 wikitext text/x-wiki వికీపీడియాలో '''తిరగ్గొట్టడం''' అనేది ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కూర్పుల ప్రభావాలను రద్దు చేసే ప్రక్రియ. సాధారణంగా పేజీని లేదా దానిలోని ఒక విభాగాన్ని మునుపటి కూర్పుకు సరిగ్గా సరిపోయేలా పునరుద్ధరించడం. ఈ చర్య వివిధ రూపాల్లో ఉండవచ్చు. ''పాక్షికంగా తిరగ్గొట్టడం'' -ఇతర కూర్పులను నిలుపుకుంటూ పేజీలోని నిర్దుష్ట భాగాన్ని మునుపటి కూర్పుకు పునరుద్ధరించడం. స్వయంగా తానే తన కూర్పులను తిరగ్గొట్టడం - సంపాదకుడు తన స్వంత కూర్పులను తానే రద్దు చేయవచ్చు. ''మానవిక తిరగ్గొట్టడం'' -ఇందులో సంపాదకుడు, "రివర్ట్" బొత్తాన్ని నొక్కకుండా దిద్దుబాటును రద్దు చేయడం ఉంటుంది. తిరగ్గొట్టడానికి తప్పనిసరిగా రద్దు సాధనం వాడాల్సిన అవసరం లేదు. పేజీని మునుపటి స్థితికి సమర్థవంతంగా తీసుకువెళ్ళే పద్ధతి దేన్నైనా తిరగ్గొట్టడం గానే పరిగణిస్తారు. కొన్నిసార్లు తిరగ్గొట్టడమే సముచితం అయినప్పటికీ, సదుద్దేశంతో చేసిన దిద్దుబాట్లను రద్దు చేయడం వలన, పరస్పర సహకారానికి అంతరాయం కలిగి, వివాదాలకు దారితీస్తుంది. మితిమీరిన లేదా అన్యాయమైన తిరగ్గొట్టడాలు చెయ్యడం వలన, తాత్కాలికంగా దిద్దుబాట్లు చెయ్యకుండా నిరోధం విధించడంతో సహా తిరగ్గొట్టడం చేసే వాడుకరిపై నిర్వహణ చర్యలు కూడా తీసుకునే అవకాశం ఉంది. దిద్దుబాటు యుద్ధాన్ని నివారించడానికి [[వికీపీడియా:3RR నియమం|మూడు-తిరగ్గొట్టడాల నియమం]] ఉంది. ఇది, ఒక సంపాదకుడు 24 గంటల్లోపు ఒకే పేజీలో పాక్షికమైన వాటితో సహా మూడు కంటే ఎక్కువ సార్లు తిరగ్గొట్టకుండా పరిమితం చేస్తుంది. == తిరగగొట్టే ముందు == తిరగగొట్టే ముందు, మరొక సంపాదకుడి రచనలనూ, అలాగే అసలు మార్పుతో ముడిపడి ఉన్న తదుపరి కూర్పులనూ కొట్టిపారేయడం వల్ల కలిగే విపరిణామాలను జాగ్రత్తగా పరిగణించండి. సమస్యాత్మకమైన కూర్పులోని నిర్దుష్ట అంశాలను అంచనా వేసి, సంపాదకుడి ఉద్దేశాలను పరిశీలించండి. పూర్తిగా తిరగ్గొట్టకుండా, వ్యాసం నాణ్యతను మెరుగుపరచేలా దిద్దుబాటు చెయ్యవచ్చేమో చూడండి. కూర్పులో కొంత భాగం మాత్రమే అభ్యంతరకరంగా ఉంటే, పాక్షికంగా తిరగగొట్టడం సముచితంగా ఉండవచ్చు- పూర్తిగా తిరగగొట్టడాన్ని తక్కువగా ఉపయోగించాలి. ఒకవేళ చెయ్యాల్సి వస్తే, దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి చర్య ద్వారా ఈ పని సమర్థవంతంగా చెయ్యవచ్చు. దిద్దుబాటు సారాంశంలో లేదా వ్యాసపు చర్చ పేజీలో, మార్పు ఎందుకు తిరగ్గొడుతున్నారో, అది ఏవిధంగా ప్రయోజనకరమో వివరించే సంక్షిప్త వివరణ రాయండి. నిర్దాక్షిణ్యమైన విధ్వంసం, స్పష్టంగా విఘాతకరమైన కూర్పులు లేదా వివరించలేని కంటెంటు తొలగింపు సందర్భాలలో, క్లుప్తంగా వివరణ రాస్తే సరిపోతుంది. అయితే, విషయ వివాదాలకు సంబంధించిన పరిస్థితులలో, అనవసరమైన విభేదాలు తలెత్తకుండా నివారించడం కోసం నిర్మాణాత్మక సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికీ, సహేతుకమైన మర్యాదపూర్వకమైన తోడ్పాటును అందించడం చాలా ముఖ్యం. == తిరగ్గొట్టడం == కూర్పులను తిరగగొట్టడాన్ని అనేక విధాలుగా చేయవచ్చు: మానవికంగా తిరగ్గొట్తడం, గత కూర్పును పునరుద్ధరించడం, రద్దు చేయడం, వెనక్కి తీసుకోవడం. రద్దు చేయడం అనేది సాధారణంగా ఉపయోగించే పద్ధతి. === మానవికంగా తిరగ్గొట్టడం === అత్యంత ప్రాథమికమైన పద్ధతి, మానవికంగా తిరగ్గొట్టడం. అంటే మునుపటి స్థితికి సరిపోయేలా పేజీని నేరుగా సవరించడం. ఖచ్చితత్వం, స్థిరత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి పేజీని మునుపటి కూర్పు నుండి వచనాన్ని కాపీ చేసి అతికించడం మంచి పద్ధతి. ఒక దిద్దుబాటు కారణంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసినా చెయ్యకపోయినా, వ్యాసం దాని మునుపటి కూర్పుతో సరిగ్గా సరిపోలినట్లైతే దాన్ని మానవికంగా తిరగ్గొట్టడంగా భావిస్తారు. ఈ ఒక్కటి తప్ప మానవిక తిరగ్గొట్టడానికీ, మామూలు సాదాహరణ దిద్దుబాటుకూ తేడా ఏమీ లేదు. అలా తిరగ్గొట్టినపుడు ఆ దిద్దుబాటును మానవిక తిరగ్గొట్టడంగా ట్యాగు పెడుతుంది. లేకపోతే, ఇది మామూలు దిద్దుబాటు గానే భావిస్తుంది. === గత కూర్పును పునరుద్ధరించడం === పేజీకి చెందిన గత కూర్పును పునరుద్ధరించవచ్చు కూడా. ముఖ్యంగా, పేజీ గత కూర్పుతో టెక్స్ట్ ఎడిటరును లోడ్ చేసి, ఆపై దానిని ప్రచురించి, దానిని ప్రస్తుత కూర్పుగా మార్చాలి. ఇలా చెయ్యండి: === రద్దు చేయడం === సంపాదకులు ఒక దిద్దుబాటును తేలిగ్గా తిరగగొట్టడానికి (అన్‌డూ) వికీ సాఫ్ట్వేరు వీలు కల్పిస్తుంది. పేజీ చరిత్ర నుండి ఒకే ఒక్క కూర్పును తొలగిస్తుంది. అదే సమయంలో, పేజీలో చేసిన ఇతర మార్పులను రద్దు చేయదు. ఇలా రద్దు చేసేందుకు, [[సహాయం:పేజీ చరితం|పేజీ చరిత్రకు]] గానీ, తేడా పేజీకి గానీ వెళ్ళి, సందేహాస్పదమైన కూర్పు పక్కనే ఉన్న "రద్దుచెయ్యి" (undo) పై నొక్కండి. అవాంఛనీయ కూర్పును తొలగించిన తరువాత వ్యాసం ఎలా ఉంటుందో చూపిస్తూ సాఫ్ట్‌వేరు, ఒక ఎడిట్ పేజీని చూపిస్తుంది. ఆ కూర్పు తరువాత జరిగిన అన్ని దిద్దుబాట్లనూ అలాగే ఉంచుతుంది. డిఫాల్టుగా ఒక దిద్దుబాటు సారాంశం కూడా చూపిస్తుంది. ప్రచురించే ముందు దాన్ని మార్చుకునే వీలు ఉంటుంది. వరుస కూర్పులను కూడా తొలగించే వీలు ఉంది -అవి పరస్పరం ఘర్షించినప్పటికీ: తొలగించాల్సిన "తేడా"ను చూడండి (చరిత్రలో మొట్టమొదటి, అత్యంత ఇటీవలి కూర్పులను ఎంచుకుని, "ఎంచుకున్న కూర్పులను పోల్చి చూడు" ను నొక్కి) "దిద్దుబాటు రద్దు చెయ్యి" లింకును నొక్కాలి. తదుపరి కూర్పులలో పాఠ్యంలోని ఒక పంక్తిని మార్చి ఉంటే, తిరగగొట్తడం ఎలా చేయాలో సాఫ్ట్వేరుకు అర్థం కాదు. అంచేత రద్దు ప్రయత్నం విఫలమవుతుంది. ఇది జరిగినప్పుడు, పైన వివరించిన విధంగా మానవికంగా తిరగ్గొట్టాల్సి ఉంటుంది. === రోల్‌బ్యాక్ === [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు|నిర్వాహకులు]], రోల్‌బ్యాకర్లకు అదనపు లింకులు ఉన్నాయి. అవి: * అత్యంత తాజా కూర్పుకు పక్కన మాత్రమే ఈ లింకు కనిపిస్తుంది * చిట్టచివరి ఎడిటర్ చేసిన అన్ని వరుస కూర్పులను తిరగగొట్టవచ్చు * మధ్యలో నిర్థారణ అడగకుండా వెంటనే పని చేసేస్తుంది * ''<span class="comment">{{int:revertpage|Helpful contributor|Vandal}}</span>'' అనే ఆటోమేటిక్ దిద్దుబాటు సారాంశాన్ని చేరుస్తుంది. దిద్దుబాటును చిన్నదిగా గుర్తిస్తుంది. వాడుకరి తోడ్పాటు పేజీలు, వాడుకరి వీక్షణ జాబితాలు, ఇటీవలి మార్పుల పేజీలు, [[సహాయం:పేజీ చరితం|చరిత్ర పేజీలు]], తేడా పేజీలు మొదలైన పేజీలలో రోల్‌బ్యాక్ లింకులు ఉంటాయి. తేడా పేజీల్లో రోల్‌బ్యాక్ లింకులు తప్పుదోవ పట్టించగలవు. అక్కడ చూపిన పాత కూర్పుకే తిరగగొడుతుందని చెప్పలేం. రోల్‌బ్యాక్ లింక్ ఇలా కనిపిస్తుందిః '''<nowiki>{{Int:rollbacklinkcount}}</nowiki>''' * కూర్పుల జాబితాను లేదా తేడాను కూడా చూడకుండా తిరగ్గొట్టడానికి అనుమతిస్తుంది * ఎడిట్ పేజీని లోడ్ చేసి వికీ టెక్స్టును సర్వరుకు తిరిగి పంపించాల్సిన అవసరం లేదు * మార్పులను ప్రచురించు బొత్తాన్ని నొక్కవలసిన అవసరం లేదు మరోవైపు, ఇది దిద్దుబాటు రద్దు చెయ్యడమంత బహుముఖమైనది కాదు, ఎందుకంటే ఇది ఏ కూర్పులను రద్దు చేయాలో వివరించడానికి అనుమతించదు. ఎవరైనా రోల్‌బ్యాక్ కంటే ఎక్కువ లేదా తక్కువ కూర్పులను లేదా చివరి దిద్దుబాటును కలిగి లేని కూర్పులను తిరిగి చేయాలనుకోవచ్చు. ఆటోమాటిగ్గా చేర్చే దిద్దుబాటు సారాంశానికి వివరణను చేర్చడానికి కూడా ఇది అనుమతించదు. దిద్దుబాటు సారాంశం లేకుండా రోల్‌బ్యాక్ చెయ్యడాన్ని కొన్ని పరిస్థితులలో మాత్రమే, సాధారణంగా స్పష్టమైన విధ్వంసాన్ని తిరగ్గొట్టడానికి వాడాలి. సదుద్దేశంతో చేసిన దిద్దుబాటును లేదా దిద్దుబాటు యుద్ధం సమయంలో చేసిన దిద్దుబాటును తిరగ్గొట్టడం అంటే "మీ దిద్దుబాటు దుశ్చర్య కంటే తక్కువేమీ కాదని నేను భావిస్తున్నాను, దానిని తిరగ్గొట్టడానికి వివరణతో పనిలేదు" అని అర్థం చేసుకోవచ్చు. రోల్‌బ్యాక్ హక్కును దుర్వినియోగం చేస్తే ఆ హక్కును వెనక్కి తీసుకోవచ్చు. మీరు "రోల్‌బ్యాక్" లింకును నొక్కడానికి ముందు ఎవరైనా పేజీలో దిద్దుబాటు చేసినా లేదా తిరగ్గొట్టినా మునుపటి ఎడిటరు ఎవరూ లేకపోయినా, మీకు దోష సందేశం వస్తుంది. ==== ట్వింకిల్ ==== [[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] గాడ్జెట్లో కూడా తిరగ్గొట్టే మెనూలు ఉన్నాయి. ఒక పేజీకి చెందిన తాజా తేడా పేజీలో ఇది మూడు లింకులను చూపిస్తుంది: * "రోల్‌బ్యాక్ (AGF) " (ఆకుపచ్చ రంగులో) సదుద్దేశంతో చేసిన కూర్పులను తిరిరగ్గొట్టడానికి దీన్ని వాడాలి. దీనికి దిద్దుబాటు సారాంశం ఆవశ్యకం. * "రోల్‌బ్యాక్" (నీలిరంగులో) కూర్పులను "సదుద్దేశంతో" చేసినవిగా వర్ణించకుండా దిద్దుబాటు సారాంశాన్ని అందించడానికి అనుమతిస్తుంది. * "దుశ్చర్య" (ఎర్ర రంగులో) స్పష్టమైన దుశ్చర్యను తిరగ్గొట్టడానికి మాత్రమే దీన్ని వాడాలి. ఇందులో దిద్దుబాటు సారాంశం ఇచ్చే వీలు లేదు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[వికీపీడియా:3RR నియమం]] * [[వికీపీడియా: ట్వింకిల్]] * {{section link|వికీపీడియా:దుశ్చర్య|Template and CSS vandalism}} [[వర్గం:Wikipedia how-to]] 8l322qm4yiu2znj5vnwfspdqb1ifsd3 4991739 4991672 2026-10-30T11:52:36Z Chaduvari 97 ` 4991739 wikitext text/x-wiki వికీపీడియాలో '''తిరగ్గొట్టడం''' అనేది ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కూర్పుల ప్రభావాలను రద్దు చేసే ప్రక్రియ. సాధారణంగా పేజీని లేదా దానిలోని ఒక విభాగాన్ని మునుపటి కూర్పుకు సరిగ్గా సరిపోయేలా పునరుద్ధరించడం. ఈ చర్య వివిధ రూపాల్లో ఉండవచ్చు. ''పాక్షికంగా తిరగ్గొట్టడం'' -ఇతర కూర్పులను నిలుపుకుంటూ పేజీలోని నిర్దుష్ట భాగాన్ని మునుపటి కూర్పుకు పునరుద్ధరించడం. స్వయంగా తానే తన కూర్పులను తిరగ్గొట్టడం - సంపాదకుడు తన స్వంత కూర్పులను తానే రద్దు చేయవచ్చు. ''మానవిక తిరగ్గొట్టడం'' -ఇందులో సంపాదకుడు, "రివర్ట్" బొత్తాన్ని నొక్కకుండా దిద్దుబాటును రద్దు చేయడం ఉంటుంది. తిరగ్గొట్టడానికి తప్పనిసరిగా రద్దు సాధనం వాడాల్సిన అవసరం లేదు. పేజీని మునుపటి స్థితికి సమర్థవంతంగా తీసుకువెళ్ళే పద్ధతి దేన్నైనా తిరగ్గొట్టడం గానే పరిగణిస్తారు. కొన్నిసార్లు తిరగ్గొట్టడమే సముచితం అయినప్పటికీ, సదుద్దేశంతో చేసిన దిద్దుబాట్లను రద్దు చేయడం వలన, పరస్పర సహకారానికి అంతరాయం కలిగి, వివాదాలకు దారితీస్తుంది. మితిమీరిన లేదా అన్యాయమైన తిరగ్గొట్టడాలు చెయ్యడం వలన, తాత్కాలికంగా దిద్దుబాట్లు చెయ్యకుండా నిరోధం విధించడంతో సహా తిరగ్గొట్టడం చేసే వాడుకరిపై నిర్వహణ చర్యలు కూడా తీసుకునే అవకాశం ఉంది. దిద్దుబాటు యుద్ధాన్ని నివారించడానికి [[వికీపీడియా:3RR నియమం|మూడు-తిరగ్గొట్టడాల నియమం]] ఉంది. ఇది, ఒక సంపాదకుడు 24 గంటల్లోపు ఒకే పేజీలో పాక్షికమైన వాటితో సహా మూడు కంటే ఎక్కువ సార్లు తిరగ్గొట్టకుండా పరిమితం చేస్తుంది. == తిరగగొట్టే ముందు == తిరగగొట్టే ముందు, మరొక సంపాదకుడి రచనలనూ, అలాగే అసలు మార్పుతో ముడిపడి ఉన్న తదుపరి కూర్పులనూ కొట్టిపారేయడం వల్ల కలిగే విపరిణామాలను జాగ్రత్తగా పరిగణించండి. సమస్యాత్మకమైన కూర్పులోని నిర్దుష్ట అంశాలను అంచనా వేసి, సంపాదకుడి ఉద్దేశాలను పరిశీలించండి. పూర్తిగా తిరగ్గొట్టకుండా, వ్యాసం నాణ్యతను మెరుగుపరచేలా దిద్దుబాటు చెయ్యవచ్చేమో చూడండి. కూర్పులో కొంత భాగం మాత్రమే అభ్యంతరకరంగా ఉంటే, పాక్షికంగా తిరగగొట్టడం సముచితంగా ఉండవచ్చు- పూర్తిగా తిరగగొట్టడాన్ని తక్కువగా ఉపయోగించాలి. ఒకవేళ చెయ్యాల్సి వస్తే, దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి చర్య ద్వారా ఈ పని సమర్థవంతంగా చెయ్యవచ్చు. దిద్దుబాటు సారాంశంలో లేదా వ్యాసపు చర్చ పేజీలో, మార్పు ఎందుకు తిరగ్గొడుతున్నారో, అది ఏవిధంగా ప్రయోజనకరమో వివరించే సంక్షిప్త వివరణ రాయండి. నిర్దాక్షిణ్యమైన విధ్వంసం, స్పష్టంగా విఘాతకరమైన కూర్పులు లేదా వివరించలేని కంటెంటు తొలగింపు సందర్భాలలో, క్లుప్తంగా వివరణ రాస్తే సరిపోతుంది. అయితే, విషయ వివాదాలకు సంబంధించిన పరిస్థితులలో, అనవసరమైన విభేదాలు తలెత్తకుండా నివారించడం కోసం నిర్మాణాత్మక సహకారాన్ని ప్రోత్సహించడానికీ, సహేతుకమైన మర్యాదపూర్వకమైన తోడ్పాటును అందించడం చాలా ముఖ్యం. == తిరగ్గొట్టడం == కూర్పులను తిరగగొట్టడాన్ని అనేక విధాలుగా చేయవచ్చు: మానవికంగా తిరగ్గొట్తడం, గత కూర్పును పునరుద్ధరించడం, రద్దు చేయడం, వెనక్కి తీసుకోవడం. రద్దు చేయడం అనేది సాధారణంగా ఉపయోగించే పద్ధతి. === మానవికంగా తిరగ్గొట్టడం === అత్యంత ప్రాథమికమైన పద్ధతి, మానవికంగా తిరగ్గొట్టడం. అంటే మునుపటి స్థితికి సరిపోయేలా పేజీని నేరుగా సవరించడం. ఖచ్చితత్వం, స్థిరత్వాన్ని నిర్ధారించడానికి పేజీని మునుపటి కూర్పు నుండి వచనాన్ని కాపీ చేసి అతికించడం మంచి పద్ధతి. ఒక దిద్దుబాటు కారణంగా, ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసినా చెయ్యకపోయినా, వ్యాసం దాని మునుపటి కూర్పుతో సరిగ్గా సరిపోలినట్లైతే దాన్ని మానవికంగా తిరగ్గొట్టడంగా భావిస్తారు. ఈ ఒక్కటి తప్ప మానవిక తిరగ్గొట్టడానికీ, మామూలు సాదాహరణ దిద్దుబాటుకూ తేడా ఏమీ లేదు. అలా తిరగ్గొట్టినపుడు ఆ దిద్దుబాటును మానవిక తిరగ్గొట్టడంగా ట్యాగు పెడుతుంది. లేకపోతే, ఇది మామూలు దిద్దుబాటు గానే భావిస్తుంది. === గత కూర్పును పునరుద్ధరించడం === పేజీకి చెందిన గత కూర్పును పునరుద్ధరించవచ్చు కూడా. ముఖ్యంగా, పేజీ గత కూర్పుతో టెక్స్ట్ ఎడిటరును లోడ్ చేసి, ఆపై దానిని ప్రచురించి, దానిని ప్రస్తుత కూర్పుగా మార్చాలి. ఇలా చెయ్యండి: # పేజీ పైభాగంలో ఉన్న "చరిత్ర: ట్యాబ్‌ను నొక్కి పేజీ చరిత్ర పేజీకి వెళ్ళండి. # మీరు తిరిగి వెళ్లాలనుకుంటున్న పాత కూర్పు సమయం, తేదీ (ఉదా: {{Fake link|00:54, 2026 అక్టోబరు 29}}) మీద నొక్కండి. అప్పుడు ఆ పాత కూర్పుకు తీసుకెళ్తుంది. ఆ పేజీలో పైన, ఇలాంటి హెచ్చరిక కనిపిస్తుంది:{{blockquote|{{tmbox|image=none|style= border: 1px solid #886425;|text=16:19, 2024 ఏప్రిల్ 19 నాటి కూర్పు. రచయిత: ఉదాహరణ (చర్చ {{!}} రచనలు)<br /> (తేడా) ←పాత కూర్పు {{!}} ప్రస్తుతపు కూర్పు చూపించు (తేడా) {{!}} దీని తరువాతి కూర్పు→ (తేడా)}}}} #* {{a note}} దుశ్చర్యలో, వరుసగా అనేక విధ్వంసకర దిద్దుబాట్లు ఉండవచ్చు లేదా అవి నిర్మాణాత్మక దిద్దుబాట్ల మధ్యలో కలిసిపోయి ఉండవచ్చు. దుశ్చర్య జరగడానికి ముందు ఉన్న చివరి కూర్పును ఎంచుకోవడం ద్వారా (మధ్యలో ఉన్న) నిర్మాణాత్మక సవరణలను తిరగ్గొట్తకుండా జాగ్రత్త వహించండి. ఇలాంటి సందర్భాలలో, దుచర్యను మానవికంగా తొలగించాలి. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, నిర్మాణాత్మక దిద్దుబాట్లనూ, అభ్యంతరకరమైన మార్పులనూ వేరు చేయాలి. # మీరు మామూలుగా చేసే విధంగానే "సవరించు" ట్యాబ్‌పై నొక్కండి. మీకు ఇలాంటి ఎడిట్ నోటీసు ఒకటి కనిపిస్తుంది:{{blockquote|{{tmbox|image=none|style= border: 1px solid #886425; width: 50%;|text=హెచ్చరిక: ఈ పేజీ యొక్క కాలం చెల్లిన కూర్పును మీరు సరిదిద్దుతున్నారు. దీనిని భద్రపరిస్తే, ఆ కూర్పు తరువాత ఈ పేజీ లో జరిగిన మార్పులన్నీ పోతాయి.}}}} #* పేజీని సవరించడానికి ఖాతా అవసరమైతే, ముందుగా లాగినవండి. లేదా, వ్యాసపు చర్చ పేజీకి వెళ్లి, వేరే నమోదైన వాడుకరిని దిద్దుబాటు చెయ్యమని అభ్యర్థించవచ్చు. లేదా రచ్చబండలో సహాయం కోరండి. #* ప్రచురించు బొత్తాంపై నొక్కి, దిద్దుబాటు సారాంశం ఫీల్డ్‌లో మీరు ఏమి చేస్తున్నారో వివరించండి. సంక్షిప్త పదాలు కాకుండా, పూర్తి పదాలను ఉపయోగించండి. ఉదాహరణకు: "దుశ్చర్యను తిరగ్గొడుతున్నాను". # పేజీ మునుజూపు చూడండి. లేదా మార్పులను సమీక్షించండి. # చివరగా, ప్రచురించు పై మళ్లీ నొక్కి మీ మార్పులను ప్రచురించండి. #* పేజీ చరిత్రలో, మీ దిద్దుబాటుకు ఆటొమాటిగ్గా ''([[:en:Special:Tags|Tag]]: {{int:Tag-mw-manual-revert}})'' అనే ట్యాగు చేరుతుంది. కొన్ని మీడియావికీ పొడిగింతలు "పేజీ పునరుద్ధరించబడింది" అని చెప్పే టెక్స్ట్ బాక్సును చూపిస్తాయి. #* ఐచ్ఛికం: చర్చ పేజీకి వెళ్లి, మీరు ఏమి చేసారో, ఎందుకు చేసారో వివరించండి. ప్రచురించే ముందు మీరు పాత కూర్పును కూడా మార్చవచ్చు. అయితే, దీన్ని "గత కూర్పును పునరుద్ధరించడం"గా పరిగణించదు. === రద్దు చేయడం (undo) === సంపాదకులు ఒక దిద్దుబాటును తేలిగ్గా తిరగగొట్టడానికి (అన్‌డూ) వికీ సాఫ్ట్వేరు వీలు కల్పిస్తుంది. పేజీ చరిత్ర నుండి ఒకే ఒక్క కూర్పును తొలగిస్తుంది. అదే సమయంలో, పేజీలో చేసిన ఇతర మార్పులను రద్దు చేయదు. ఇలా రద్దు చేసేందుకు, [[సహాయం:పేజీ చరితం|పేజీ చరిత్రకు]] గానీ, తేడా పేజీకి గానీ వెళ్ళి, సందేహాస్పదమైన కూర్పు పక్కనే ఉన్న "రద్దుచెయ్యి" (undo) పై నొక్కండి. అవాంఛనీయ కూర్పును తొలగించిన తరువాత వ్యాసం ఎలా ఉంటుందో చూపిస్తూ సాఫ్ట్‌వేరు, ఒక ఎడిట్ పేజీని చూపిస్తుంది. ఆ కూర్పు తరువాత జరిగిన అన్ని దిద్దుబాట్లనూ అలాగే ఉంచుతుంది. డిఫాల్టుగా ఒక దిద్దుబాటు సారాంశం కూడా చూపిస్తుంది. ప్రచురించే ముందు దాన్ని మార్చుకునే వీలు ఉంటుంది. వరుస కూర్పులను కూడా తొలగించే వీలు ఉంది -అవి పరస్పరం ఘర్షించినప్పటికీ: తొలగించాల్సిన "తేడా"ను చూడండి (చరిత్రలో మొట్టమొదటి, అత్యంత ఇటీవలి కూర్పులను ఎంచుకుని, "ఎంచుకున్న కూర్పులను పోల్చి చూడు" ను నొక్కి) "దిద్దుబాటు రద్దు చెయ్యి" లింకును నొక్కాలి. తదుపరి కూర్పులలో పాఠ్యంలోని ఒక పంక్తిని మార్చి ఉంటే, తిరగగొట్తడం ఎలా చేయాలో సాఫ్ట్వేరుకు అర్థం కాదు. అంచేత రద్దు ప్రయత్నం విఫలమవుతుంది. ఇది జరిగినప్పుడు, పైన వివరించిన విధంగా మానవికంగా తిరగ్గొట్టాల్సి ఉంటుంది. === రోల్‌బ్యాక్ === [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు|నిర్వాహకులు]], రోల్‌బ్యాకర్లకు అదనపు లింకులు ఉన్నాయి. అవి: * అత్యంత తాజా కూర్పుకు పక్కన మాత్రమే ఈ లింకు కనిపిస్తుంది * చిట్టచివరి ఎడిటర్ చేసిన అన్ని వరుస కూర్పులను తిరగగొట్టవచ్చు * మధ్యలో నిర్థారణ అడగకుండా వెంటనే పని చేసేస్తుంది * ''<span class="comment">{{int:revertpage|Helpful contributor|Vandal}}</span>'' అనే ఆటోమేటిక్ దిద్దుబాటు సారాంశాన్ని చేరుస్తుంది. దిద్దుబాటును చిన్నదిగా గుర్తిస్తుంది. వాడుకరి తోడ్పాటు పేజీలు, వాడుకరి వీక్షణ జాబితాలు, ఇటీవలి మార్పుల పేజీలు, [[సహాయం:పేజీ చరితం|చరిత్ర పేజీలు]], తేడా పేజీలు మొదలైన పేజీలలో రోల్‌బ్యాక్ లింకులు ఉంటాయి. తేడా పేజీల్లో రోల్‌బ్యాక్ లింకులు తప్పుదోవ పట్టించగలవు. అక్కడ చూపిన పాత కూర్పుకే తిరగగొడుతుందని చెప్పలేం. రోల్‌బ్యాక్ లింక్ ఇలా కనిపిస్తుందిః '''<nowiki>{{Int:rollbacklinkcount}}</nowiki>''' * కూర్పుల జాబితాను లేదా తేడాను కూడా చూడకుండా తిరగ్గొట్టడానికి అనుమతిస్తుంది * ఎడిట్ పేజీని లోడ్ చేసి వికీ టెక్స్టును సర్వరుకు తిరిగి పంపించాల్సిన అవసరం లేదు * మార్పులను ప్రచురించు బొత్తాన్ని నొక్కవలసిన అవసరం లేదు మరోవైపు, ఇది దిద్దుబాటు రద్దు చెయ్యడమంత బహుముఖమైనది కాదు, ఎందుకంటే ఇది ఏ కూర్పులను రద్దు చేయాలో వివరించడానికి అనుమతించదు. ఎవరైనా రోల్‌బ్యాక్ కంటే ఎక్కువ లేదా తక్కువ కూర్పులను లేదా చివరి దిద్దుబాటును కలిగి లేని కూర్పులను తిరిగి చేయాలనుకోవచ్చు. ఆటోమాటిగ్గా చేర్చే దిద్దుబాటు సారాంశానికి వివరణను చేర్చడానికి కూడా ఇది అనుమతించదు. దిద్దుబాటు సారాంశం లేకుండా రోల్‌బ్యాక్ చెయ్యడాన్ని కొన్ని పరిస్థితులలో మాత్రమే, సాధారణంగా స్పష్టమైన విధ్వంసాన్ని తిరగ్గొట్టడానికి వాడాలి. సదుద్దేశంతో చేసిన దిద్దుబాటును లేదా దిద్దుబాటు యుద్ధం సమయంలో చేసిన దిద్దుబాటును తిరగ్గొట్టడం అంటే "మీ దిద్దుబాటు దుశ్చర్య కంటే తక్కువేమీ కాదని నేను భావిస్తున్నాను, దానిని తిరగ్గొట్టడానికి వివరణతో పనిలేదు" అని అర్థం చేసుకోవచ్చు. రోల్‌బ్యాక్ హక్కును దుర్వినియోగం చేస్తే ఆ హక్కును వెనక్కి తీసుకోవచ్చు. మీరు "రోల్‌బ్యాక్" లింకును నొక్కడానికి ముందు ఎవరైనా పేజీలో దిద్దుబాటు చేసినా లేదా తిరగ్గొట్టినా మునుపటి ఎడిటరు ఎవరూ లేకపోయినా, మీకు దోష సందేశం వస్తుంది. ==== ట్వింకిల్ ==== [[వికీపీడియా:ట్వింకిల్|ట్వింకిల్]] గాడ్జెట్లో కూడా తిరగ్గొట్టే మెనూలు ఉన్నాయి. ఒక పేజీకి చెందిన తాజా తేడా పేజీలో ఇది మూడు లింకులను చూపిస్తుంది: * "రోల్‌బ్యాక్ (AGF) " (ఆకుపచ్చ రంగులో) సదుద్దేశంతో చేసిన కూర్పులను తిరిరగ్గొట్టడానికి దీన్ని వాడాలి. దీనికి దిద్దుబాటు సారాంశం ఆవశ్యకం. * "రోల్‌బ్యాక్" (నీలిరంగులో) కూర్పులను "సదుద్దేశంతో" చేసినవిగా వర్ణించకుండా దిద్దుబాటు సారాంశాన్ని అందించడానికి అనుమతిస్తుంది. * "దుశ్చర్య" (ఎర్ర రంగులో) స్పష్టమైన దుశ్చర్యను తిరగ్గొట్టడానికి మాత్రమే దీన్ని వాడాలి. ఇందులో దిద్దుబాటు సారాంశం ఇచ్చే వీలు లేదు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[వికీపీడియా:3RR నియమం]] * [[వికీపీడియా: ట్వింకిల్]] * {{section link|వికీపీడియా:దుశ్చర్య|Template and CSS vandalism}} [[వర్గం:Wikipedia how-to]] psnxnkwthudzoz1ycwtpdq75alkn7vi 12 514049 4991674 2026-10-30T10:56:54Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Redirected page to [[సహాయం:తిరగ్గొట్టడం]] 4991674 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[సహాయం:తిరగ్గొట్టడం]] 7uqq3286bjc52p7qn0phbv6esi44cxt