Wikibooks tewikibooks https://te.wikibooks.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ Wikibooks Wikibooks చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 0 3202 39436 39435 2026-10-23T16:26:54Z Nannakaav 3549 39436 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. e9vqhv23ko7cd7yujc68zpvtgs5ye3c 39437 39436 2026-10-23T16:33:03Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39437 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణ వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. 9cva8gohy1bblze9cl1ydfn5b8xe2dp 39438 39437 2026-10-23T16:35:34Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39438 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణ వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. 3fhbyui6a2sl6lwdgcl7prr6py9bm89 39439 39438 2026-10-23T16:38:10Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39439 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణ వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ నచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. gbbdn193nbckpx5hfl6tm887hhe2u4u 39440 39439 2026-10-23T16:39:16Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39440 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. l53bls9z38rk2aj2qobpo7zki1wxvz4 39441 39440 2026-10-23T16:42:46Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39441 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిధ్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. 7n2wb8h0j1ni0rjjchjfc5nrgj0nmcl 39442 39441 2026-10-23T16:47:25Z Nannakaav 3549 39442 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిధ్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. 3sdtoxihdvtqrwsn68r4tutnuzu2f7h 39443 39442 2026-10-23T16:48:43Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39443 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిధ్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. d90vpcmplqkee2ec4ul4j3038hvdo39 39444 39443 2026-10-23T17:42:00Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39444 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిధ్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. 6sitfzgwh61cwurm6yzb98ij3vpknbv 39445 39444 2026-10-23T17:52:04Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39445 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిధ్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. el2pprs3zku4wb0p03id4cd2dx4svvz 39446 39445 2026-10-23T17:59:18Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39446 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిధ్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. నీరుల్లి చాలాకాలంగా నిషిధ్ధమై, ఇప్పుడు పనికివస్తున్నది శ్రాధ్ధకర్మలప్పుడు తప్ప. అది విశ్వామిత్ర సృష్టి లోనిదనే భావంతో ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. hdi3196e6gjd8524vdrl0e4jm61bv2u 39447 39446 2026-10-23T18:01:39Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39447 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిధ్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. నీరుల్లి చాలాకాలంగా నిషిధ్ధమై, ఇప్పుడు పనికివస్తున్నది శ్రాద్ధకర్మలప్పుడు తప్ప. అది విశ్వామిత్ర సృష్టి లోనిదనే భావంతో ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. itdei7gpfddtw5ovkakqm7a8ougs7wa 39448 39447 2026-10-23T18:05:16Z Nannakaav 3549 39448 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిద్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. నీరుల్లి చాలాకాలంగా నిషిధ్ధమై, ఇప్పుడు పనికివస్తున్నది శ్రాద్ధకర్మలప్పుడు తప్ప. అది విశ్వామిత్ర సృష్టి లోనిదనే భావంతో ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. mhpeyhvbgs4ori4l5et6h2v9wccuso6 39449 39448 2026-10-23T18:07:44Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39449 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిద్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. నీరుల్లి చాలాకాలంగా నిషిధ్ధమై, ఇప్పుడు పనికివస్తున్నది శ్రాద్ధకర్మలప్పుడు తప్ప. అది విశ్వామిత్ర సృష్టి లోనిదనే భావంతో. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. sat3wb7q6tb8419t9o8ajnzojoxhhmh 39450 39449 2026-10-23T18:15:38Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39450 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిద్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. నీరుల్లి చాలాకాలంగా నిషిధ్ధమై, ఇప్పుడు పనికివస్తున్నది శ్రాద్ధకర్మలప్పుడు తప్ప. అది విశ్వామిత్ర సృష్టి లోనిదనే భావంతో. హరిదాసుగారు ఉల్లిపాయ తినటం తప్పన్నారు -- వెల్లుల్లో నీరుల్లో చెప్పలేదు! వెల్లుల్లి వైద్యంలోకి పనికి వచ్చేది అప్పుడు కూడా. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. e6ee8v0za2ofc3vsvq6zpnpmuhnikn4 39451 39450 2026-10-23T18:24:15Z Nannakaav 3549 39451 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిద్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. నీరుల్లి చాలాకాలంగా నిషిధ్ధమై, ఇప్పుడు పనికివస్తున్నది శ్రాద్ధకర్మలప్పుడు తప్ప. అది విశ్వామిత్ర సృష్టి లోనిదనే భావంతో. హరిదాసుగారు ఉల్లిపాయ తినటం తప్పన్నారు -- వెల్లుల్లో నీరుల్లో చెప్పలేదు! వెల్లుల్లి వైద్యంలోకి పనికి వచ్చేది అప్పుడు కూడా. కానీ తాము నీరుల్లి సేవంచేవారు. వైష్ణవం ప్రబలంగా ఉన్న ద్రవిడ దేశంలో/తమిళ రాష్ట్రంలో సాంబారులోనికి ఉల్లిగడ్డ లేనిదే మెతుకు దిగదు. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. ddjw6ywb8lwquwrlfws8ns1z39a78cf 39452 39451 2026-10-23T18:32:42Z Nannakaav 3549 /* హరిదాసు, ఉల్లిపాయ */ 39452 wikitext text/x-wiki '''హ''' - అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే జాతీయాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి. ఈ జాబితాను అక్షర క్రమంలో అమర్చడానికి సహకరించండి. క్రొత్త జాతీయాలను కూడా అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. {{తెలుగుభాషాసింగారం}} "జాతీయములు" జాతి ప్రజల సంభాషణలో స్థిరపడిపోయిన కొన్ని నానుడులు. ఇవి అనగానే అర్ధమైపోయే మాటలు. మనిషి జీవితంలో కంటికి కనిపించేది, అనుభవంలోకి వచ్చేది, అనుభూతిని కలిగించేది ఇలా ప్రతి దాని నుంచి జాతీయాలు పుట్టుకొస్తూనే ఉంటాయి. [[ఆంగ్ల భాష]]లో "జాతీయము" అన్న పదానికి '''idiom''' అనే పదాన్ని వాడుతారు. జాతీయం అనేది జాతి వాడుకలో రూపు దిదద్దుకొన్న భాషా విశేషం. ఒక జాతీయంలో ఉన్న పదాల అర్ధాన్ని ఉన్నదున్నట్లు పరిశీలిస్తే వచ్చే అర్థం వేరు, ఆ పదాల పొందికతోనే వచ్చే జాతీయానికి ఉండే అర్థం వేరు. ఉదాహరణకు "చేతికి ఎముక లేదు" అన్న జాతీయంలో ఉన్న పదాలకు విఘంటుపరంగా ఉండే అర్థం "ఎముక లేని చేయి. అనగా కేవలం కండరాలు మాత్రమే ఉండాలి" కాని ఈ జాతీయానికి అర్థం "ధారాళంగా దానమిచ్చే మనిషి" అని. [[:en:John Saeed|జాన్ సయీద్]] అనే భాషావేత్త చెప్పిన అర్థం - తరతరాల వాడుక వలన భాషలో కొన్ని పదాల వాడుక శిలావశేషంగా స్థిరపడిపోయిన పదరూపాలే జాతీయాలు. భాషతో పరిచయం ఉన్నవారికే ఆ భాషలో ఉన్న జాతీయం అర్ధమవుతుంది. "నీళ్ళోసుకోవడం", "అరికాలి మంట నెత్తికెక్కడం", "డైలాగు పేలడం", "తు చ తప్పకుండా" - ఇవన్నీ జాతీయాలుగా చెప్పవచ్చును. జాతీయాలు [[సంస్కృతి]]కి అద్దం పట్టే భాషా రూపాలు అనవచ్చును. ===హద్దు పద్దు లేకుండా=== పెద్దా, చిన్నా భేదము లేకుండా ===హద్దుల్లో వుంటేనే ముద్దూ ముచ్చటా=== ===హద్దుల్లో వుంటేనే ఆడది - హద్దు దాటితే గాడిద=== ===హనుమంతుని ముందు కుప్పిగంతులా?=== ===హనుమంతుని తోక=== హనుమంతుడు లంకలో వున్నప్పుడు రారణాసురుని ఎదుట కూర్చోవడానికి రారణుని సింహాసనానికి కన్నా ఎత్తైన వేదికను తన తోకను పెంచి దానితో చేసిన వేధికపై కూర్చున్నాడని పురాణ కథనం. అనగా అతి పొడవైనదని అర్థం. అతి పొడవైనదని చెప్పే సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ఇలాంటిదే మరొక జాతీయం కూడా ఉంది. [[కొండవీడు చాంతాంత]] అని. ===హనుమాయమ్మ మొగుడు=== ప్రత్యేక గుర్తింపు, ప్రతిభ లేని వాడు.అనామకుడు. భార్యచాటు మొగుడు, నారాయణమ్మ మొగుడు అనికూడా అంటారు. స్వంత గుర్తింపు లేని వాళ్ళ గురించి చెప్పేటప్పుడు ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హమ్మయ్య ....=== ఉదా: హమ్మయ్య వెతుకుతున్నది దొరికింది.ఏదైనా సాధించా విడిచే నిట్టూర్పు ===హారతి కర్పూరం అయిపోవడం=== సులభంగా ఖర్చైపోవడం, తొందరగా అయిపోవడం అనే అర్థాలలో ఈ జాతీయం వాడుకలో ఉంది. కర్పూరాన్ని హారతి కోసం వెలిగించినప్పుడు కలిగే స్థితిని దృష్టిలో ఉంచుకుని ఈ జాతీయం ప్రయోగంలోకి వచ్చింది.హారతి కర్పూరము అతి తొందరగా హరించుక పోతుంది. ధనం, ఆస్తి తొందరగా ఖర్చైన సందర్భంలో ఈ జాతీయాన్ని వాడుతుంటారు. 'ఆస్తంతా హారతి కర్పూరమైంది' అనేలాంటి ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. ===హరిదాసు, ఉల్లిపాయ === ఈ మాట తెలంగాణా వ్యవహారంలో ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. ఈ ఉల్లి నీరుల్లేగాని వెల్లుల్లి కాదు. ఆచారపరులు పూర్వం ఉల్లిపాయ వాడేవారు కాదు. ఆ మాటకు వస్తే వాసన వచ్చే ఏ పదార్థమూ పనికివచ్చేది కాదు వాళ్ళకి. ఉల్లి నిషిద్ధమంటూనే ఉల్లిపాయకాడలను దూలాలకు వేలాడదీసేవాళ్ళుండేవళ్ళు. వెల్లుల్లిని బాలింతలకు మోదీకారంలో వాడేవాళ్ళు ఆచారపరులు కూడా - ఉల్లి చేసినమేలు తల్లికూడా చేయలేదని. శ్రీనాథు డంతటివాడు "వెల్లుల్లిన్‌ తిలపిష్టమున్‌ మెసవితిన్‌ మిస్వస్త వడ్డింపగా"నని అంగలార్చాడు. ఆ పాపానికి ఆయన్నెవరూ వెలివేసినట్లు లేదు. నీరుల్లి చాలాకాలంగా నిషిధ్ధమై, ఇప్పుడు పనికివస్తున్నది శ్రాద్ధకర్మలప్పుడు తప్ప. అది విశ్వామిత్ర సృష్టి లోనిదనే భావంతో. హరిదాసుగారు ఉల్లిపాయ తినటం తప్పన్నారు -- వెల్లుల్లో నీరుల్లో చెప్పలేదు! వెల్లుల్లి వైద్యంలోకి పనికి వచ్చేది అప్పుడు కూడా. కానీ తాము నీరుల్లి సేవంచేవారు. వైష్ణవం ప్రబలంగా ఉన్న ద్రవిడ దేశంలో/తమిళ రాష్ట్రంలో సాంబారులోనికి ఉల్లిగడ్డ లేనిదే మెతుకు దిగదు. వైష్ణవోత్తములైన హరిదాసుగారు తాము సేవిస్తున్నా సామాన్య భక్తులకది నిషిద్ధమని చెప్పారన్నమాట -- శ్రీరంగనీతుల్లో భాగంగా! ఇది కూడా ఒజ్జల పుచ్చకాయవంటిదే. ===హరిదాసుకందరూ తనవారే=== ===హరిశ్చంద్రుని నోట అబద్ధం రాదు - నా నోట నిజం రాదు=== ===హరిశ్చంద్రునికి వారసుడన్నట్లు=== ===హస్త ఆదివారం వస్తే చచ్చేటంత వాన=== ===హస్తకు ఆదిపంట - చిత్తకు చివరి పంట=== ===హస్తకు ఆరుపాళ్ళు - చిత్తకు మూడుపాళ్ళు=== ===హస్త, చిత్తలు వరుపయితే అందరి సేద్యం ఒక్కటే=== ===హస్తలో అడ్డెడు చల్లేకంటే చిత్తలో చిటికెడు చల్లటం మేలు=== ===హస్తలో ఆకులాడితే చిత్తలో చినుకు పడదు=== ===హస్తలో చల్లితే హస్తంలోకి రావు=== ===హాజరు జవాబు - అదే పోతే=== ===హ్యాట్రిక్ సాధించాడు=== తిరిగి గెలిచాడు అని అర్థం. మూదవ సారి గెలవడాన్ని హ్యాట్రిక్ సాధిచాడు అని అంటారు ===హాస్యగానికి తేలు కుట్టినట్లు=== ===హీనకాంతి దీపం యింటికి చేటు - మొగమాటపు పెళ్ళాం మొగుడికి చేటు=== ===హేతువు లేకుండా తీతువు కూయదు=== ===హేమా హేమీలు ఏట్లో కొట్టుకుపోతుంటే, నక్క పాటిరేవడిగిందట === ===హేమాహేమీలు=== హేమాహేములు అనే రూపంగా కూడా కనిపించే ఈ జాతీయం అన్నింటా గొప్పవారు, సమర్థులు అనే అర్థంలో వ్యవహారంలో ఉంది. కొన్నిచోట్ల మోసగాళ్లనే అర్థంలో కూడా వాడడం జరుగుతోంది. ఇవి ఎవరైనా ఇద్దరికి సంబంధించిన పేర్లా? అసలీ హేమా హేముడు అనేవారు ఉన్నారా? వారివల్లనే ఈ జాతీయం వచ్చిందా? అనేవాటిని గురించి ఇంకా పండితలోకంలో చర్చలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఏదేమైనా కడు సమర్థులు, అందరికంటే గొప్పవారు అనే అర్థాల్లో ఈ జాతీయం ప్రయోగంలో కనిపిస్తుంది. 'వారికేమండీ హేమాహేమీలు, ఎలాంటి పనినైనా సాధించగలరు' అనేలాంటి ప్రయోగాలు గమనార్హం. ===హృదయం లేని వాడు=== కఠినాత్ముడని అర్థం: ఉదా: వాడు హృదయం లేని వాడు: దయా గుణం అసలు లేదు. కఠినాత్ముడు. వారిని గురించి ఈ జాతీయాన్ని వాడుతారు. ===హే భగవంతుడా.....=== దీనంగా దేవుడిని ప్రార్థించడము: ఉదా: హే భగవంతుడా ఎన్ని కష్టాలొచ్చాయిరా..... ===హేమాహేమీలు === ===హంస ఎగిరి పోయింది=== ప్రాణం పోయిందని అర్థం, లేదా జీవుడు ఎగిరి పోయాడని అర్థం. (హంస అనగా శరీరంలోని జీవుడు అని అర్థము) ===హంగామాల పెళ్ళాం - ఆర్భాటాల మొగుడు=== ===హంస నడకలు రాకపోయే - ఉన్న నడకలు మరిచిపోయే=== ===హంసపాకం === ===హంసపాదు === ఈ మాటకు సరైన రూపం హంసపాదం. హంసని చూడనివాళ్ళు బాతుని చూసి దాని పాదాలెలా వుంటాయో గమనించవచ్చు. అక్షరాలు రాసే తొందరలో కొన్నిటిని వదిలివేస్తుంటారు. అలా వదిలిపెట్టిన అక్షరాన్ని గాని అక్షరాలను గాని పంక్తి కింద ఓ గుర్తు పెట్టి పంక్తి మీద రాయటమనే అలవాటుండేది. పంక్తి కింద పెట్టిన గుర్తును హంసపాదం అంటారు. ఈ అచారాన్ని పురస్కరించుకొని 'అడుగులోనే హంసపాద అనే సామెత పుట్టింది. అక్షరం వదలటం అంటే తప్పు రాయటం, తప్పు చేయటం. మొదట్లోనే హంసపాదంటే మొదటి అక్షరాన్నే తప్పుగా రాయటమన్నమాట. తప్పులతో పని మొదలుపెట్టారనటానికి ఈ సామెతను వాడుతుంటారు. ngl4gw3cihu7xqyekjmr8dbh0lgr9wy