వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 104 160694 555640 461901 2026-05-07T23:42:18Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 555640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Aryadharma-Pratyaksha-Phalabodhini_(1923,_Telugu).pdf |Page = 1 |bSize = 410 |cWidth = 366 |cHeight = 552 |oTop = 17 |oLeft = 23 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> aajzcn3kup59mc2brnr1vxflq0i223z 104 160695 555639 461902 2026-05-07T23:40:39Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{c|శ్రీ}} {{c|శివాభ్యాంనమః.}} {{c|భూమిక}} ఆర్యవర్యులారా, వేదశాస్త్రవిహితము లగుధర్మములకు ననంత మగు నాముష్మికఫలము కలిగియుండుటెగాక యైహికఫలంబును గలదని సూక్ష్మమతు లంగీకరించుచునే యున్నారు. అయినను నాముష్మికఫలముకంటె నైహికఫలము స్వల్పమైనందునను, తొల్లిటిజనులు పరలోకశ్రద్ధాళువు లగుటను, ధర్మముల కైహికఫలము కలదని నిరూపించుట పూర్వాచార్యుల కనవసర మయ్యెను. ఇప్పు డైననో పరలోక విశ్వాసము విరళమైనందున నది యావశ్యకమని తోచెడిని, మఱియు, పరలోకవిశ్వాసము మిక్కుటముగా నున్న కాలముననె ధర్మానుష్ఠానమునకు ప్రభునిర్బంధంబు నపేక్షితమై యుండినట్లు చరిత్రలవలన దెలిసెడిని, ఇప్పు డట్టిసాహాయ్యకంబు లేమింజేసియు ధర్మమున కైహికఫలప్రదర్శన మత్యవసరముగాఁ గన్పట్టుచున్నది. ధర్మమున కైహికఫలంబుం గలదనునెడ మహర్షులసమ్మతియు నున్నదనుటకు నొకనిదర్శనము గనుడు. ఆచమనము మొదలుకొని కర్మానుష్ఠానము చేయునప్పు<noinclude><references/></noinclude> bv8lf1btxoixwntnngrn588w96uf3il 104 160696 555638 461904 2026-05-07T23:34:26Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{c|5}}</noinclude>తూహలముచే, నార్యమతరహస్యబోధిని యనుగ్రంథమాలనునెలకొల్పి యిందీగ్రంథము ప్రథముగాఁ బ్రకటింపబడియె. హిందువులకే ఆర్యు లనుసంజ్ఞ గావున ఆర్యమతమన హిందూమతమనియే గ్రహింపవలయు. కావున, మతాభిమానధను లగునార్యవర్యు లీగ్రంథమాలకు పోషకులుగను, చందాదారులుగను తోడ్పడి నిజమత ప్రభావమును లోకమున వెలయింపఁజేసి తన్మూల మగుపరమేశ్వరానుగ్రహమునకు భాజనులై శాశ్వత మగుకీర్తిని, అనవధికము లగునిహపరసుఖములను గాంచుదురుగాక. {{rh|||ఇట్లు,}} {{rh|||ఆర్యజనతోషణైక కార్యుఁడు}} {{rh|||ముదిగొండ నాగలింగశాస్త్రి}} {{rh|||సాహిత్య వ్యాకరణోపాధ్యాయుఁడు}} {{rh|||సంస్కృతకలాశాల}} {{rh|||తెనాలి.}} {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> lxno3r9jfsxu9xy166gfz92dgg0ek5u 104 211774 555644 552146 2026-05-08T03:53:08Z A.Murali 3019 555644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''86.మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి '''</p>}} {{right|- డా॥ మోత్కూరి మాణిక్యరావు}} తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని వరంగల్ జిల్లా యందలి మడికొండ గ్రామం గొప్ప విద్యావేత్తలకు, పండితుబకు, కవులకు, రచయితలకు, సంగీతజ్ఞలకు పుట్టినిల్లు. ఈ గ్రామానికి పూర్వ ప్రసిద్ధనామం 'మణిగిరి'. పైన పేర్కొన్న వివిధ మణి స్వరూపులకు నిలయం కావడంతో మణిగిరి ఈ గ్రామానికి సార్థకనామంగా భాసిల్లింది. కాలాంతరంలో మణిగిరి గ్రామనామం వ్యవహారంలో మడికొండగా మారి, ఆ పేరే స్థిరవ్యవహార నామంగా స్థిరపడింది. - నిజాం రాష్ట్ర ప్రథమ శతావధాని బిరుదును పొందిన కీ.శే.శ్రీ వీరవల్లి నృసింహాచార్యులు మడికొండ వారే, వారి వారి రంగాల్లో ప్రఖ్యాతులైన వానమామల సోదరులు, కాళోజీసోదరులు, పల్లా దుర్గయ్య, బిరుదురాజు రామరాజు, మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి, అనుముల కృష్ణ మూర్తి ఇప్పటికీ పెంచుకున్న వారే. కీ.శే. తేటిరెడ్డి గోపాలరెడ్డి గారు, గొప్ప సంస్కృత విద్యాంసులు. కవిత్వము మరియు కవులనిన వీరికి ఆదరము ఎక్కువ. వీరి కాలంలో కవిసార్వభౌములు శ్రీ పాద కృష్ణమూర్తి గారు, తిరుపతి వేంకట కవులు, వీరిని సందర్శించి, వీరితో ఘనసన్మానాన్ని పొందారు. మడికొండ గ్రామము ఇప్పటికీ ఎందరో విద్యాధికులకు నిలయం. ఆనాటి మడికొండ గ్రామంలో పల్లా పాపయ్య నర్సమ్మ దంపతులకు మూడవ కుమారుడిగా (6-8-1913) సత్యనారాయణ శాస్త్రి జన్మించారు. యుక్తవయస్సులో అదే గ్రామంలో మడికొండ జనార్ధనం సత్యమ్మ దంపతులచే దత్తపుత్రుడిగా స్వీకరించబడి, ఇంటి పేరు మారి పల్లా వారి నుండి మడికొండ వారుగా మారారు. పల్లా పాపయ్య దంపతులకు నలుగురు కుమారులు. ఒక కూతురు. కూతురు రామక్కను మడికొండలో నివసించే అనుముల ఆగయ్య గారికిచ్చి వివాహం చేశారు. పెద్ద కొడుకు పల్లా వీరయ్య గారు ఆ కాలంలోని ప్రముఖ ఆయుర్వేద వైద్యులు. రెండవ కొడుకు పల్లా వెంకటయ్య గారు పేరు పొందిన పౌరోహితులు. మూడవ కొడుకైన మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి గారు కాలాంతరంలో గొప్ప సంగీత సాహితీవేత్తగా, ప్రముఖ హరికథకులుగా బహుళ ప్రచారాన్ని పొందారు. నాలుగవ కుమారుడు పల్లా దుర్గయ్య గారు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి తొలి తెలుగు ఎం.ఏ పట్టాను పొంది, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం అధ్యాపకవర్గంలో పనిచేసి, కవిగా, విమర్శకుడిగా ప్రసిద్ధులయ్యారు. సత్యనారాయణ గారికి బాల్యం నుండి సంగీతమంటే చాలా ఇష్టం. వారి తాతగారు, నాన్నగారు కూడా సంగీత విద్యాంసులు కావడం వారికి కలసివచ్చింది. సంగీతంలో మొదటి గురువు వారి తండ్రి పల్లాపాపయ్య గారే, తండ్రి దగ్గర నేర్చుకున్న సంగీతాన్ని శ్రద్ధతో సాధన చేసేవారు. ఈ లోపు వీరి సంగీతాభివృద్ధికి కారణమైన ఒక<noinclude><references/></noinclude> jgpbmf93vsllgzj12bm8xkeg7bweg6b 555645 555644 2026-05-08T03:57:00Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''86.మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి '''</p>}} {{right|- డా॥ మోత్కూరి మాణిక్యరావు}} తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని వరంగల్ జిల్లా యందలి మడికొండ గ్రామం గొప్ప విద్యావేత్తలకు, పండితుబకు, కవులకు, రచయితలకు, సంగీతజ్ఞలకు పుట్టినిల్లు. ఈ గ్రామానికి పూర్వ ప్రసిద్ధనామం 'మణిగిరి'. పైన పేర్కొన్న వివిధ మణి స్వరూపులకు నిలయం కావడంతో మణిగిరి ఈ గ్రామానికి సార్థకనామంగా భాసిల్లింది. కాలాంతరంలో మణిగిరి గ్రామనామం వ్యవహారంలో మడికొండగా మారి, ఆ పేరే స్థిరవ్యవహార నామంగా స్థిరపడింది. - నిజాం రాష్ట్ర ప్రథమ శతావధాని బిరుదును పొందిన కీ.శే.శ్రీ వీరవల్లి నృసింహాచార్యులు మడికొండ వారే, వారి వారి రంగాల్లో ప్రఖ్యాతులైన వానమామల సోదరులు, కాళోజీసోదరులు, పల్లా దుర్గయ్య, బిరుదురాజు రామరాజు, మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి, అనుముల కృష్ణ మూర్తి ఇప్పటికీ పెంచుకున్న వారే. కీ.శే. తేటిరెడ్డి గోపాలరెడ్డి గారు, గొప్ప సంస్కృత విద్యాంసులు. కవిత్వము మరియు కవులనిన వీరికి ఆదరము ఎక్కువ. వీరి కాలంలో కవిసార్వభౌములు శ్రీ పాద కృష్ణమూర్తి గారు, తిరుపతి వేంకట కవులు, వీరిని సందర్శించి, వీరితో ఘనసన్మానాన్ని పొందారు. మడికొండ గ్రామము ఇప్పటికీ ఎందరో విద్యాధికులకు నిలయం. ఆనాటి మడికొండ గ్రామంలో పల్లా పాపయ్య నర్సమ్మ దంపతులకు మూడవ కుమారుడిగా (6-8-1913) సత్యనారాయణ శాస్త్రి జన్మించారు. యుక్తవయస్సులో అదే గ్రామంలో మడికొండ జనార్ధనం సత్యమ్మ దంపతులచే దత్తపుత్రుడిగా స్వీకరించబడి, ఇంటి పేరు మారి పల్లా వారి నుండి మడికొండ వారుగా మారారు. పల్లా పాపయ్య దంపతులకు నలుగురు కుమారులు. ఒక కూతురు. కూతురు రామక్కను మడికొండలో నివసించే అనుముల ఆగయ్య గారికిచ్చి వివాహం చేశారు. పెద్ద కొడుకు పల్లా వీరయ్య గారు ఆ కాలంలోని ప్రముఖ ఆయుర్వేద వైద్యులు. రెండవ కొడుకు పల్లా వెంకటయ్య గారు పేరు పొందిన పౌరోహితులు. మూడవ కొడుకైన మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి గారు కాలాంతరంలో గొప్ప సంగీత సాహితీవేత్తగా, ప్రముఖ హరికథకులుగా బహుళ ప్రచారాన్ని పొందారు. నాలుగవ కుమారుడు పల్లా దుర్గయ్య గారు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి తొలి తెలుగు ఎం.ఏ పట్టాను పొంది, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం అధ్యాపకవర్గంలో పనిచేసి, కవిగా, విమర్శకుడిగా ప్రసిద్ధులయ్యారు. సత్యనారాయణ గారికి బాల్యం నుండి సంగీతమంటే చాలా ఇష్టం. వారి తాతగారు, నాన్నగారు కూడా సంగీత విద్యాంసులు కావడం వారికి కలసివచ్చింది. సంగీతంలో మొదటి గురువు వారి తండ్రి పల్లాపాపయ్య గారే, తండ్రి దగ్గర నేర్చుకున్న సంగీతాన్ని శ్రద్ధతో సాధన చేసేవారు. ఈ లోపు వీరి సంగీతాభివృద్ధికి కారణమైన ఒక<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |305 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> cxe74j8pawax6nqddbl0yirsfmimda3 104 211775 555646 552147 2026-05-08T04:00:57Z A.Murali 3019 555646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude> సంఘటన జరిగింది. పైన పేర్కొన్న కళాభిమాని, వితరణ శీలియైన గోపాలరెడ్డి గారి వద్దకు కూచిపూడి గ్రామం నుండి వెంకట నారాయణగారు మరియు సహచర వర్గం విచ్చేశారు. భామాకలాపం నృత్య నాటకాన్ని ప్రదర్శించడంలో వారు సుప్రసిద్ధులు. వారం రోజుల పాటు కార్యక్రమం నిర్ణయించ బడింది. వెంకట నారాయణ గారితో సహకార గానం చేసే వ్యక్తికి తీవ్ర జ్వరం రావడంతో నిర్వాహకులకు పాలుపోలేదు. మడికొండలో సంగీతం పాడేవారు ఎవరైనా ఉంటేవారి సహాయం తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకొని, దాని గూర్చి వెంకట నారాయణ గారు ఆరా తీశారు. వారికి 12 ఏళ్ళ వయస్సులో ఉన్న సత్యనారాయణ శాస్త్రి పేరు ఎక్కువ మంది సూచించారు. దానితో పాపయ్యగారి దగ్గరికి వచ్చి సహకార గానం కొరకు సత్యనారాయణను పంపించమని కోరారు. అలా కూచిపూడి వారితో సహకార గానం చేసే అవకాశం దొరకడం భవిష్యత్తుకు ఉపయోగకరంగా వారికి మారింది. రోజువారి కార్యక్రమాన్ని బట్టి, వారికి సహకార గానం పాడటానికి తగిన శిక్షణనిచ్చి, సత్యనారాయణగానాన్ని, తమకు అనుకూలంగా తీర్చిదిద్దారు. సహకార గానం సత్ఫ లితాన్నిచ్చింది. 'భామకల్ప' నృత్యనాటకం ఊరిజనాన్ని ఆకట్టుకుంది. "భవిష్యత్తులో నువ్వు గొప్ప సంగీతాన్ని పాడతావు" అని ఆ బాలుణ్ణి కూచిపూడి వెంకటనారాయణ గారు ఆశీర్వదించారు. సత్యనారాయణ తండ్రిగారైన పాపయ్య గారు వీరికి సంగీత నేర్చేవారు. కాని పాఠశాల విద్యను ప్రోత్సహించలేదు. తమతోపాటు పౌరోహిత్యానికి రమ్మనేవారు. ఆ పరిస్థితుల్లో సత్యనారాయణ ఏడవ తరగతి వరకు మాత్రమే చదువగలిగారు. పాపయ్యగారు, పౌరోహిత్యంలో, పంచదశకర్మలు, షోదక కర్మలు దేవతా కళ్యాణాలు వేదోక్తవిధిలో చేసేవారు. తండ్రి గారి వద్ద 15 సంవత్సరాల వయస్సులో సత్య నారాయణ ఇవన్ని నేర్చుకున్నారు. అలాగే జ్యోతిష్యం, వాస్తు విద్యలలో ప్రావీణ్యత సంపాదించారు. ప్రస్తుతం కాజీపేట ప్రాంతంలో ఉండే 50 శాతం ఇళ్ళకు సత్యనారాయణ గారే ముగ్గు పోయించారు. మడికొండ గ్రామానికి చుట్టూ ఉండే కొన్ని ఊళ్ళలో ఆయన 'సతైయ్య గారు' గా బాగా పరిచయం. ప్రముఖ కవి వానమామల వరదాచార్యుల వారి పెద్దన్నయ్య, శ్రీవేంకటాచార్యుల వారి వద్ద సంస్కృత భాష, పంచకావ్యాలు, సాహిత్యాన్ని అభ్యసించారు. గురువర్యులంటే భక్తి ప్రపత్తులు చాలా ఎక్కువ. అలవికాని అభిమానం. వరంగల్ జిల్లాలోని కమలాపురం నివాసియైన శ్రీ గంగు రామకృష్ణయ్య గారి వద్ద సంగీతం నేర్చుకున్నారు. వారు గాత్ర సంగీతం పాటు వయోలిన్ వాద్యంలో నిష్ణాతులు. వారి వద్ద అయిదు హరికథలు నేర్చుకున్నారు. వారి శిష్యుడు సత్యనారాయణను తనతోపాటు పాడమని, ఆ విషయంలో తగిన శిక్షణ ఇచ్చారు. రాగం, ఆలాపన, పల్లవి, అనుపల్లవిలు ఎలా పాడాలో నేర్పించారు. శిష్యుడు సత్యనారాయణతో కలిసి వేరే గ్రామాలలో సంచారం చేసి హరికథలు చెప్పేవారు. ఇతను మా అబ్బాయి. ఇతని హరికథలు కూడా ఏర్పాటు చేయండి, అని చెప్పి హరికథలు ఏర్పాటు చేయించారు. ఆ హరికథలకు గురువు గారు స్వయంగా వయోలిన్ వాయించారు. రామకృష్ణయ్య గారి వద్ద నేర్చుకున్న తర్వాత హరికథా విద్యను నిర్దుష్టంగా, సమగ్రంగా నేర్వాలనే బలమైన కోరిక కలిగింది. ఆ కోరికే ఆ తర్వాత సత్యనారాయణ గారు చేసిన నిరంతర కఠోర సాధనకు కారణమైనది. ఆ తర్వాత హరికథా విద్యను సామాన్య ప్రజల మధ్యకు తీసుకవెళ్ళే ప్రయత్నాన్ని వేర్వేరు స్థలాలలో సంచారంతో ప్రారంభించారు. తనకు పక్కవాయిద్యాలుగా తబలాకై పెద్దపెల్లి మల్లయ్య మరియు హార్మోనియంకై మల్లేశంలను సహచరులుగా చేర్చుకొని బిబిధ స్థలాలలో కరికథలు చెప్పడం ప్రారంభిం చారు. జనగామ, నవాబుపేట, నశికల్ దేవస్థానం, యాద గిరిగుట్ట, పెద్దపల్లి, మంథని, హుజూరాబాద్, భువనగిరి, రామగిరి, కారేపల్లి, ఆలేరు మొదలైన పలుచోట్ల తమ హరికథ లతో జనాన్ని పరవశింపచేశారు. వీరికి పి.వి. నరసింహారావు గారు ఒక కథకు హార్మోనియం వాయించారు. యాదగిరిగుట్ట, నశికల్, కొత్తకొండ దేవస్థానాల్లో సత్యనారారాయణ గారు ఆస్థానపండితులుగా, అష్టాన హరికథకులుగా నియమింపబడినారు. సుమారు 1950 సంవత్సరం నుండి 1995 సంవత్సరం వరకు ఆకాశవాణి ఉ తెలంగాణ (306 తేజోమూర్తులు ఉండడుండడువంద<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |306 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> fw1itvebt3we75jty5ktlwz6uqh83m0 555650 555646 2026-05-08T05:46:03Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> సంఘటన జరిగింది. పైన పేర్కొన్న కళాభిమాని, వితరణ శీలియైన గోపాలరెడ్డి గారి వద్దకు కూచిపూడి గ్రామం నుండి వెంకట నారాయణగారు మరియు సహచర వర్గం విచ్చేశారు. భామాకలాపం నృత్య నాటకాన్ని ప్రదర్శించడంలో వారు సుప్రసిద్ధులు. వారం రోజుల పాటు కార్యక్రమం నిర్ణయించబడింది. వెంకట నారాయణ గారితో సహకార గానం చేసే వ్యక్తికి తీవ్ర జ్వరం రావడంతో నిర్వాహకులకు పాలుపోలేదు. మడికొండలో సంగీతం పాడేవారు ఎవరైనా ఉంటేవారి సహాయం తీసుకోవాలని నిర్ణయించుకొని, దాని గూర్చి వెంకట నారాయణ గారు ఆరా తీశారు. వారికి 12 ఏళ్ళ వయస్సులో ఉన్న సత్యనారాయణ శాస్త్రి పేరు ఎక్కువ మంది సూచించారు. దానితో పాపయ్యగారి దగ్గరికి వచ్చి సహకార గానం కొరకు సత్యనారాయణను పంపించమని కోరారు. అలా కూచిపూడి వారితో సహకార గానం చేసే అవకాశం దొరకడం భవిష్యత్తుకు ఉపయోగకరంగా వారికి మారింది. రోజువారి కార్యక్రమాన్ని బట్టి, వారికి సహకార గానం పాడటానికి తగిన శిక్షణనిచ్చి, సత్యనారాయణగానాన్ని, తమకు అనుకూలంగా తీర్చిదిద్దారు. సహకార గానం సత్ఫ లితాన్నిచ్చింది. 'భామకల్ప' నృత్యనాటకం ఊరిజనాన్ని ఆకట్టుకుంది. "భవిష్యత్తులో నువ్వు గొప్ప సంగీతాన్ని పాడతావు" అని ఆ బాలుణ్ణి కూచిపూడి వెంకటనారాయణ గారు ఆశీర్వదించారు. సత్యనారాయణ తండ్రిగారైన పాపయ్య గారు వీరికి సంగీత నేర్చేవారు. కాని పాఠశాల విద్యను ప్రోత్సహించలేదు. తమతోపాటు పౌరోహిత్యానికి రమ్మనేవారు. ఆ పరిస్థితుల్లో సత్యనారాయణ ఏడవ తరగతి వరకు మాత్రమే చదువ గలిగారు. పాపయ్యగారు, పౌరోహిత్యంలో, పంచదశకర్మలు, షోదక కర్మలు దేవతా కళ్యాణాలు వేదోక్తవిధిలో చేసేవారు. తండ్రి గారి వద్ద 15 సంవత్సరాల వయస్సులో సత్యనారాయణ ఇవన్ని నేర్చుకున్నారు. అలాగే జ్యోతిష్యం, వాస్తు విద్యలలో ప్రావీణ్యత సంపాదించారు. ప్రస్తుతం కాజీపేట ప్రాంతంలో ఉండే 50 శాతం ఇళ్ళకు సత్యనారాయణ గారే ముగ్గు పోయించారు. మడికొండ గ్రామానికి చుట్టూ ఉండే కొన్ని ఊళ్ళలో ఆయన 'సతైయ్య గారు' గా బాగా పరిచయం. ప్రముఖ కవి వానమామల వరదాచార్యుల వారి పెద్దన్నయ్య, శ్రీవేంకటాచార్యుల వారి వద్ద సంస్కృత భాష, పంచకావ్యాలు, సాహిత్యాన్ని అభ్యసించారు. గురువర్యులంటే భక్తి ప్రపత్తులు చాలా ఎక్కువ. అలవికాని అభిమానం. వరంగల్ జిల్లాలోని కమలాపురం నివాసియైన శ్రీ గంగు రామకృష్ణయ్య గారి వద్ద సంగీతం నేర్చుకున్నారు. వారు గాత్ర సంగీతం పాటు వయోలిన్ వాద్యంలో నిష్ణాతులు. వారి వద్ద అయిదు హరికథలు నేర్చుకున్నారు. వారి శిష్యుడు సత్యనారాయణను తనతోపాటు పాడమని, ఆ విషయంలో తగిన శిక్షణ ఇచ్చారు. రాగం, ఆలాపన, పల్లవి, అనుపల్లవిలు ఎలా పాడాలో నేర్పించారు. శిష్యుడు సత్యనారాయణతో కలిసి వేరే గ్రామాలలో సంచారం చేసి హరికథలు చెప్పేవారు. ఇతను మా అబ్బాయి. ఇతని హరికథలు కూడా ఏర్పాటు చేయండి, అని చెప్పి హరికథలు ఏర్పాటు చేయించారు. ఆ హరికథలకు గురువు గారు స్వయంగా వయోలిన్ వాయించారు. రామకృష్ణయ్య గారి వద్ద నేర్చుకున్న తర్వాత హరికథా విద్యను నిర్దుష్టంగా, సమగ్రంగా నేర్వాలనే బలమైన కోరిక కలిగింది. ఆ కోరికే ఆ తర్వాత సత్యనారాయణ గారు చేసిన నిరంతర కఠోర సాధనకు కారణమైనది. ఆ తర్వాత హరికథా విద్యను సామాన్య ప్రజల మధ్యకు తీసుకవెళ్ళే ప్రయత్నాన్ని వేర్వేరు స్థలాలలో సంచారంతో ప్రారంభించారు. తనకు పక్కవాయిద్యాలుగా తబలాకై పెద్దపెల్లి మల్లయ్య మరియు హార్మోనియంకై మల్లేశంలను సహచరులుగా చేర్చుకొని బిబిధ స్థలాలలో కరికథలు చెప్పడం ప్రారంభించారు. జనగామ, నవాబుపేట, నశికల్ దేవస్థానం, యాద గిరిగుట్ట, పెద్దపల్లి, మంథని, హుజూరాబాద్, భువనగిరి, రామగిరి, కారేపల్లి, ఆలేరు మొదలైన పలుచోట్ల తమ హరికథలతో జనాన్ని పరవశింపచేశారు. వీరికి పి.వి. నరసింహారావు గారు ఒక కథకు హార్మోనియం వాయించారు. యాదగిరిగుట్ట, నశికల్, కొత్తకొండ దేవస్థానాల్లో సత్యనారారాయణ గారు ఆస్థానపండితులుగా, అష్టాన హరికథకులుగా నియమింపబడినారు. సుమారు 1950 సంవత్సరం నుండి 1995 సంవత్సరం వరకు ఆకాశవాణి<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |306 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 4sby5zxfuy8sx2piy3370t3zamfdhuj 104 211776 555651 552148 2026-05-08T05:50:32Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> హైద్రాబాద్లో హరికథా కళాకారులుగా బహుళ సంఖ్యలో హరికథా గానం చేశారు. మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రిగా- ఆకాశవాణి శ్రోతలకు వారు సుపరిచితులు. వీరు ఎక్కువగా నారాయణ దాసు, బాలాజీ దాసు, పరిమి సుబ్రహ్మణ్యం గార్ల హరికథలు చెప్పేవారు. తరచుగా అంబరీషోపాఖ్యానం, కుకలపవిజయం, జానకీ శపథం, ప్రియంవద చరితం, భక్త మార్కండేయ, యదార్ధ రామా యణం, సీతా కళ్యాణం, రుక్మిణీ కల్యాణం, హరిశ్చంద్ర మొదలైన కథలు చెప్పేవారు. '''స్వీయ రచనలూ'' నామదేవ చరితము, బుద్ధ మహాభినిష్క్రమణం, మయూర ధరా, జగన్నాథస్వామి చరిత్ర మొదలైనవి. బుర్రకథ(భారతం), కీర్తనలు, భజనలు చేశారు. ములుకనూరు గ్రామంలో బంగారు ఉంగరంతో అనంతారంలో బంగారు పతకంతో సన్మానించారు. పెద్దపల్లిలో వరుసగా 80 రోజులు, 80 హరికథలు చెప్పారు. అక్కడి ప్రజలు బంగారు పతకంతో సన్మానించారు. చివరిగా ఆకాశవాణి హైద్రాబాద్లో హరికథా కార్యక్రమం రికార్డింగ్ తర్వాత, ఆకాశవాణి వారు మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి గారితో ఇంటర్యూ జరిపారు. ఒక ప్రశ్నకు సమాధానంగా వారు హరికథా ప్రక్రియను 'హరికథ కథనాన్ని' ఒక ఉపన్యాసంగా పేర్కొన్నారు. ఒక ఉపన్యాసకుడు తన విషయాన్ని పలు సందర్భాలను ఉటంకిస్తూ ఎలా పరిపుష్టం చేస్తారో, హరికథకులు తమ కథను వివిధ కళలతో పరిపుష్టం చేయాలని చెప్పారు. అందుకై హరికథను రాణింపజేయడానికి హరిదాసుకు సంగీతం, సాహిత్యం, నృత్యం, అభినయం, వాక్పటిమ, వాక్చాతుర్యం వీనిలో ప్రవేశం, ప్రావీణ్యత అవసరమని పేర్కొన్నారు. సత్యనారాయణ గారికి, వీటన్నిటిలో ప్రావీణ్యత ఉన్న విషయం వారి నెరిగిన వారందరికీ తెలిసిన విషయమే. వరంగల్ జిల్లా, మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రం గర్వించ దగ్గ హరికథా కళాకారుల్లో మడికొండ సత్యనారాయణ శాస్త్రి గారు మొదటి వరుసలో ఉండే ధన్యజీవి.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |307 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> 57iegq03ausbbx6pspolapl1kaexote 104 211777 555652 552149 2026-05-08T05:57:56Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''87. మామిడిపల్లి సాంబశివశర్మ'''</p>}} {{right|- డా౹౹ విష్ణువందనాదేవి}} వేములవాడ శ్రీ రాజరాజేశ్వర క్షేత్రం భారతదేశ పుణ్యక్షేత్రాల్లో ఒకటై దక్షిణ కాశిగా పిలువబడుతుంది. వేములవాడకు సాహిత్యపరంగా ఎంతో పేరుంది. విక్రమార్జున విజయాన్ని రచించిన 'పంపన', కవి జనాశ్రయాన్ని రచించిన వేములవాడ భీమకవి ఇక్కడివారే. నేటి కాలంలో వీరికి సాటిరాగల కవిత్వము రాసి ఎందరినో మెప్పించి ఒప్పించిన కవి "మధురకవి మామిడిపల్లి సాంబశివశర్మ గారు". వీరు సంప్రదాయ కవిగాక గేయకవి, జానపద కవికూడా. సంప్రదాయ కవిగా కొనసాగుతూనే మారుతున్న సామాజిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా తన మార్గాన్ని మార్చుకొని కవిత్వాన్ని సామాన్యులకు దగ్గరగా తీసుకొని వచ్చినవారు సాంబశివశర్మగారు. పండితుడు, కవి, పురాణ ప్రవచనం, హరికథలు, గానం, సంగీత దర్శకత్వం, నటన, సంస్కృత, తెలుగు, హిందీ భాషలలో అనర్హలంగా మాట్లాడే నేర్పు, అవధానం ఇలా ఎన్నింటిలో తనకంటూ ప్రత్యేకతను కలిగినవారు శర్మగారు. గురువుల దగ్గర నేర్చుకున్నది చాలా తక్కువ. అన్నీ స్వయంగా నేర్చుకున్నవే. త్రికాండ అమరాన్ని, ఆంధ్రనామ సంభవాన్ని చిన్నతనంలోనే చదివినవారు. మేధా దక్షిణామూర్తిని ఉపాసన చేసినవారు. ఏది విన్నా, చదివినా మళ్ళీ చెప్పగలిగే శక్తి కలిగినవారు. ఇన్ని ప్రత్యేకతలు కలిగిన శర్మగారి జీవితము ఎన్నో ఒడుదుడుకులలో సాగినా, వారు సాహిత్యపరంగా ఎంతో ఉన్నతిని సాధించారు. 1920 సంవత్సరంలో జన్మించి 1988 జనవరి 9 పుష్య బహుళ పంచమిరోజు దివంగతులై నారు. తన భాధలను రామునికి విన్నవిస్తూ కీర్తనలు రచించిన త్యాగయ్య మాదిరిగా తాను సంకీర్తనలు రచించి భగవం తునిలో ఐక్యం అయినవారు సాంబశివ శర్మగారు మరుగున పడిపోయిన తెలంగాణా కవి. ఆచార్య సి. నారాయణరెడ్డి గారు, అనంతరాజశర్మగారు, మునుగోటి కృష్ణమూర్తి గారు, వజ్జల సాంబయ్యగారు, చొప్పకట్ల చంద్రమౌళి గారు శర్మగారి సమకాలికులు. డా.సి. నారాయణరెడ్డి గారు సాంబకవి గారి హరికథలు విని ఉత్తేజం పొందిన వాడినని చెప్పేవారు. శర్మగారి రచనలన్నింటినీ చూస్తే, చదివితే వీరి గురించి సమకాలికులు చెప్పే విషయాలు వింటే ఆశ్చర్యం కలుగక మానదు కాకపోతే పలుకుబడికై పాకులాడే మనఃస్తత్వం లేకపోవడంవల్ల వీరికి రావలసిన ఖ్యాతి, పేరు రాలేదేమో! వర్తమాన సమాజంపై పడి దోచుకుంటున్న అన్ని వర్గాలను తీవ్రంగా విమర్శిస్తారు. తాను ఏదీ మొదలు పెట్టినా దాన్ని చివరివరకూ వదిలేవారుకాదు. 1940-50 ప్రాంతంలో భారతదేశంలో ముఖ్యంగా తెలంగాణా ప్రాంతంలో ప్రజలు కాస్త సేదదీరడానికి హరికథలూ, బుర్రకథలూ, నాటకాలే ఆధారం. వాటిని ఆసరా చేసుకొని ప్రజలకు దగ్గరగా<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |308 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> h7osvz4m1pgdvg5mm0k2nlu9zwax4sp 104 211778 555653 552150 2026-05-08T06:09:05Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> ఉంటూ తన కవిత్వంతో సమాజాన్ని ఆలోచింపచేసినవారు సాంబశివశర్మగారు. శర్మగారు శివభక్తులు, పుట్టి పెరిగింది రాజేశ్వరుని సన్నిధిలో. దాంతో తన రచనల్లో శైవ సంబంధి రచనలు కనిపించినా, తరువాత అద్వైత సిద్ధాంతాన్ని పాటిస్తూ సకల దేవతా సంబంధిత రచనలు, సమాజాన్ని అనుసరిస్తూ సమాజంలోని లోటుపాట్లను ఎత్తి చూపిస్తూ ఆధునికమైన భావాలను తన పద్యాల ద్వారా వినిపిస్తారు. శర్మగారు రచించిన రాజేశ్వర సుప్రభాతంలో తన మొదటి శ్లోకంలో భారతమాతని స్తుతిస్తూ తన దేశభక్తిని చాటుకుంటారు. <poem> "యస్యామూర్డ్ని హిమాలయస్య శిఖరశ్చంచత్కిరీటాయతే యస్యాశ్రోణితటే సరిత్సముదయా సౌవర్ణవాసాయతే యస్యా వక్షసి పుష్పిత క్షితిజరా జిస్తార 'హారాయతే సాప్యాయాద్భరతాంబికా నిజజన స్వారాజ్య లక్క్ష్మీపదం</poem> ఈ సుప్రభాతాన్ని గురించి డా.సి. నారాయణరెడ్డి గారు ముందుమాట రాస్తూ ఈ ఒక్క శ్లోకం చాలు. "ఏమి ఎత్తుగడ హిమగిరి శృంగమంత ఎత్తైనది" అంటారు. శర్మగారు తన రచనలన్నింటిలో కన్నతల్లికి, జన్మభూమికి ప్రాధాన్యతనిస్తారు. గత కాలంలో ప్రాచుర్యానికి నోచుకోని పేదల దేవుడైన కొమరవెళ్ళి మల్లన్న సుప్రభాతాన్ని రచిస్తూ శర్మగారు సుప్రభాతంలోని శ్లోకాలలో కర్షకులు, కార్మికులు వారి పని పాటలు, పల్లెలను వర్ణిస్తారు. <poem> "ఉత్థాయ కర్షక గణోహల మాదదానః బధ్వావయుగేషు వృషభాన ఖియాంతివాపీః నిర్వాతి కార్మిక చయో ధృత వస్తు హస్తః కొంరెల్లి మల్లన విభోతవ సుప్రభాతం”</poem> కర్షక, కార్మికులు దినచర్య మొదలుపెట్టారని, ఆవులు, ఎద్దులు, మేకలు తమ తమ నివాసాల నుంచి మేతకై బయలుదేరాయని, కాపరులైన గొల్లలు దండధారులై బయలుదేరారనీ, కర్షకులు నాగళ్ళకు ఎద్దులను కట్టుకొని వ్యవసాయానికి వెలుతున్నారనీ, కార్మికులు కూడా తమ పనిముట్లను తీసుకొని తమ పనికొరకై బయలుదేరు తున్నారనీ, శ్రమ జీవుల జీవన విధానాన్ని కళ్ళముందు తన పద్యాలలో చూపిస్తారు. సుప్రభాతంలో సామాజిక స్పృహను జోడించడం చెప్పుకోదగ్గ విషయం. శంకరాచార్య సుప్రభాతంలో - దేవుడిని పూజించడానికీ, వేడుకోవడానికీ కులంతో, మతంతో, జాతితో, లింగబేధంతో పనిలేదనీ, అందరీ, అందరికీ దేవుడు ఒక్కడే అన్న విషయాన్ని స్పష్టంగా వినిపిస్తారు. అలాగే గంగా సుప్రభాతంలో - నీటి కోసం భగీరథుడు పడిన కష్టాలను, వాటిని అధిగమించి గంగను భూమిపైకి తీసుకొచ్చే విధానాన్ని శర్మగారు వర్ణిస్తూ - "తే దుర్మదంమద విఘూర్ణిత లోచనాభ్యాం” అంటారు. నీరు సకల ప్రాణికోటికి జీవనాధారమని అలాంటి గంగకి నమస్కరిస్తున్నాను అంటూ గంగను త్రివర్ణ (ధర్మార్థకామముల) ఫలరూపమైన మోక్షాన్ని ఇచ్చేదానిగా వర్ణిస్తారు. బాసర సరస్వతీ సుప్రభాతంలో సరస్వతీ అంటే చదువులతల్లి అని చెప్పి ఊరుకోకుండా - "జిహ్వాసుతే విలసనాచ్చ తురాననోభూత్" అంటూ బ్రహ్మ నాలుగు నాలుకలపైన నీవు నడయాడంవల్లనే బ్రహ్మ చతురాననుడు అయినాడని, చేతులందు ఉండడంవల్లనే లిపికర్త అయినాడని, నీ చేతిని గ్రహించడంవల్లనే సృష్టికర్త అయినాడని, ఇదంతా నీ గొప్పతనమేకానీ, బ్రహ్మదికాదని, సృష్టికి మూలం 'స్త్రీ' అని పేర్కొంటారు. శాంతికి, ప్రశాంతతకు గుర్తుగా పేర్కొనే తెలుపు రంగును సరస్వతీ దేవికి ఆపాదిస్తూ, శర్మగారు విద్యవల్ల వినయమూ, సహనమూ, ఓర్పూ, దయ, కరుణ మొదలైన గుణాలన్నీ కలుగుతాయని ఇవన్నీ కలిగి ఉన్న మనిషి వివేకవంతుడిగా, సౌమ్యుడిగా మారి శాంతిని కోరుకుంటాడనీ, అవన్నీ విద్యవల్లనే సాధ్యమని అంటూ సరస్వతీదేవికి ఇష్టమైన రంగు తెలుపని, నిండు పున్నమి వెన్నెలను, మెల్లగా వీచే గాలులను, తెల్లని కలువలను, హంసలను ఉపమానాలుగా పేర్కొంటారు. <poem> "జ్ఞాన ప్రదాయని సమస్త కళాప్రపూర్ణే పూర్ణేందు కుందసిత పద్మమరాళవర్ణే వర్ణాత్మికే విశదగండ విశాలకర్లే</poem><noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |309 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> frji3r3hp9by8pr9zp3ux8jry8858ao 104 211779 555654 552151 2026-05-08T06:21:22Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude><poem> గీర్వాణి వాసర సరస్వతి సుప్రభాతం" అంటారు. వీరు రచించిన 'కుంజవిహారం' అనే కావ్యంలో - "ప్రేమయేగదా భూమికి ప్రియతమంబు శాంమే గదా జగతికి శర్మదంబు త్యాగమే కదా పసుధకు తారకంబు ధర్మమే గదా ధరణికి దైవతంబు"</poem> అంటూ ప్రేమ, శాంతం, త్యాగం, ధర్మం ఎంత విలువైనవో, వాటి అవసరం సమాజానికి ఎంత అవసరమో తెలియజేస్తారు. 1950-70 ప్రాంతంలో శర్మగారు సమకాలీన వ్యవస్థనూ, సమస్యలనూ వస్తువుగా గ్రహించి తమ రచనలను కొనసాగించారు. లోభ సంహారం, మా దేవరలోని పద్యాలను పరిశీలిస్తే ఈ విషయం తెలుస్తుంది. కాలాన్ని కలుషితం చేస్తున్న మానవుల దృష్టి మార్గాన్ని నిరోధించడానికి, ప్రజలు తమ నీతి, నిజాయితీలేని ప్రవర్తనకు సిగ్గుపడి తలవంచుకొని తమ ప్రవర్తనలను మార్చుకోవాలన్న ఆలోచనతో నేను ఈ కృతులను రచిస్తున్నానని తనముందు మాటలో శర్మగారు పేర్కొన్నారు. "సంఘంలో నీతి నియమాలు నశించాయి. ప్రేమ, త్యాగం, దయ ఎక్కడా కనిపించడంలేదని, దంభమను రావణుని ఉదరమున లోభమను అమృతం ఉన్నంతవరకూ పాపమనే శిరస్సును ఎన్నిసార్లు ఖండించినా అన్నిసార్లు పుడుతూనే ఉంటుంది. 'పాపసంహారం' కావాలంటే 'లోభసంహారం' కావాల్సిందే అంటారు". <poem> "హక్కులు భారతీయులవియంచు స్వతంత్రత వచ్చినంచుమా ప్రక్కన బలమైన పరదేశపు పాలన పోయెనంచు మా యకు బలెల్ల దీర్చి మము హాయిగ మంచు ప్రభుత్వమింకచే జిక్కెనటంచు నుచ్చితిమి 'సీ' యవి స్వప్నసమంబు లాయెరా</poem> స్వాతంత్రము వచ్చిన తర్వాత దేశము బాగుపడుతుందనీ, అందరికీ కూడు, గుడ్డ అందుబాటులోకి వస్తాయని ఆశపడ్డానని అవన్నీ అడియాసలు అయ్యాయని ఆవేదన చెందుతారు. 'ఛీ' అని చీదరించుకోవడంలోనే కవి ఆవేదన, ఆవేశము వ్యక్తమవుతున్నాయి. <poem> "శాసనమందు మాయ, జనసంఘములందున మాయ, దేవతా వాసములందు మాయ, పదవాసుల నాల్కలయందు మాయ ఆ ఫీసులయందు మాయ, మహపీసులయందున మాయ పాంసులా హాసమునందు మాయ, భాషగగణలందున మాయలోభమా”</poem> అంటూ అంతటా మోసము, మాయ నిండి ఉందని, నిజాన్ని నిర్భయంగా చెపుతారు. <poem> "పండినవి సస్యముల? మహాపాతకముల నిండినవి చెర్పులా? అవినీతి తతుల పెరిగినవి విభవమ్ములా? విప్లవములు తలచినది విశ్వహితమా? నిర్ణయులమతమ"</poem> అని పై ప్రశ్నలను సమాజము ముందు పెడుదూ “బొంకులాడే” పదాలు మాట్లాడుతూ తిరిగేవారు భూమికి, సంఘానికి బరువంటారు. <poem> "నీతులు గుమ్మరింతురు వినీతులవోలె నటింతురాపయిన్ జీతములేని నౌకరియు జేతురు లంచపుటాస జేసివి ఖ్యాతి గడించుకోదలచి ఖద్దరు దుస్తులు దాళ్ళమందురీ ప్రేతల సంస్కరింపుమవలీలగ వేమలవాడ దేవరా!!</poem> ఈ "ప్రేతల" సంస్కరింపువలీలగ అన్న ప్రయోగం కొత్తగా కనిపిస్తుంది. నేడు సమాజంలో ఎక్కడో కొంతమంది తప్ప చాలావరకు నాయకులంతా బ్రతికి ఉన్న శవాలనీ, అలాంటివారివల్ల సమాజానికీ, దేశానికి ఒరిగేది ఏమీలేదనీ, అలాంటి వారిని నీవే సంస్కరించాలని ఆ దేవుడిని వేడుకుంటారు. నేడు 'లంచం' అనే వ్యసనానికి అలవాటుపడి దేశాన్ని తాకట్టు పెడుతున్నారని అంటూ - దొరికిన రోజు సిగ్గెగ్గులు లేకుండా తిరిగి సమాజంలో తిరుగుతున్నారని బాధపడుతూ "లంచము నిచ్చువారల విలాసపు<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |310 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> ntn5oq1vdhm9r07lugswyp39rasx2f0 104 211780 555655 552152 2026-05-08T06:22:28Z A.Murali 3019 555655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" /></noinclude>జూపులు గారవింతురా డించిన పట్టులాడెదరు ఠీవిగా టెక్కులు పెక్కు జూపిరా వించిన తావుకేదెదరు బింకము సంకము కప్పగింతురీ పంచకులన్ దలంచుకొన వచ్చునే లేమలవాడ దేవరా 60 సంవత్సరాల క్రితమే ఇంత ఆధునికంగా, ఆవేదనతో తనదైన శైలిలో రాసి, చదివిన ప్రతి పాఠకుని ఆలోచింపజేసేవిగా ఉంటుంది వీరి కవిత్వం. "సంఘమునకు వివేకలోచనము లేదు రిక్తులనశక్తుల మన్పులేడు లేడు మారుపడకున్న మనకు సేమంబు లేదు. ఖలులు నశియింపకున్న సౌఖ్యంబు లేదు సంఘానికి వివేకమనే 'చూపు' లేదని, అసహాయులను ఆదుకునే రాజు లేడని, మార్పు అనేది లేకపోతే, రాకపోతే క్షేమం లేదని, దుర్మార్గులు నశించకుంటే సౌఖ్యం, సుఖం అనేవి లేవని, సమాజం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను, వాటి కారణాలను, విశ్లేషించి సంఘాన్ని బాగుచేయాలని కవిగా సాంబశివశర్మగారు ఆలోచించేవిధంగా సందేశాన్ని ఇస్తారు. ఇంతటి ప్రతిభ కలిగిన వ్యక్తి తన పద్యకావ్యాలు, సుప్రభాతాలు, నాటకాలు, బుర్రకథల ద్వారా సమాజాన్ని చైతన్య పరిచిన 'మహామనిషి, వేములవాడ దేవస్థానపు ఆస్థానకవిగా ఉండిన మధురకవి మామిడిపల్లి సాంబశివశర్మ గారు మన తెలంగాణా ప్రాంతమునకు చెందినవాడు కావడం మనమందరము గర్వించదగిన విషయము. తెలంగాణ (311) తేజోమూర్తులు ban<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |311 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> f09y98qztuky7c1jy9695jahpjnx92n 555656 555655 2026-05-08T06:42:41Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude><poem> జూపులు గారవింతురా డించిన పట్టులాడెదరు ఠీవిగా టెక్కులు పెక్కు జూపిరా వించిన తావుకేదెదరు బింకము సంకము కప్పగింతురీ పంచకులన్ దలంచుకొన వచ్చునే లేమలవాడ దేవరా</poem> 60 సంవత్సరాల క్రితమే ఇంత ఆధునికంగా, ఆవేదనతో తనదైన శైలిలో రాసి, చదివిన ప్రతి పాఠకుని ఆలోచింపజేసేవిగా ఉంటుంది వీరి కవిత్వం. <poem> "సంఘమునకు వివేకలోచనము లేదు రిక్తులనశక్తుల మన్పులేడు లేడు మారుపడకున్న మనకు సేమంబు లేదు. ఖలులు నశియింపకున్న సౌఖ్యంబు లేదు</poem> సంఘానికి వివేకమనే 'చూపు' లేదని, అసహాయులను ఆదుకునే రాజు లేడని, మార్పు అనేది లేకపోతే, రాకపోతే క్షేమం లేదని, దుర్మార్గులు నశించకుంటే సౌఖ్యం, సుఖం అనేవి లేవని, సమాజం ఎదుర్కొంటున్న సమస్యలను, వాటి కారణాలను, విశ్లేషించి సంఘాన్ని బాగుచేయాలని కవిగా సాంబశివశర్మగారు ఆలోచించేవిధంగా సందేశాన్ని ఇస్తారు. ఇంతటి ప్రతిభ కలిగిన వ్యక్తి తన పద్యకావ్యాలు, సుప్రభాతాలు, నాటకాలు, బుర్రకథల ద్వారా సమాజాన్ని చైతన్య పరిచిన 'మహామనిషి, వేములవాడ దేవస్థానపు ఆస్థానకవిగా ఉండిన మధురకవి మామిడిపల్లి సాంబశివశర్మ గారు మన తెలంగాణా ప్రాంతమునకు చెందినవాడు కావడం మనమందరము గర్వించదగిన విషయము.<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |311 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> t4zlevig2lh1odx7xjmjgry4lv2mnod 104 211781 555657 552153 2026-05-08T06:54:32Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{center|{{p|fs150}}'''88. మందపాటి వెంకట్రాజు'''</p>}} {{right|-డా॥ ఎం. పురుషోత్తమాచార్య}} ప్రసిద్ధి పొందిన నల్లగొండజిల్లాలో పోచమ్మచర్ల (పోశించర్ల) పేరుతో గల హుజూర్ నగర్ పట్టణంలో 08-12-1919 నాడు శ్రీ మందపాటి వెంకట్రాజు సుబ్బమ్మ, గురువారాజు దంపతులకు జన్మించారు. తండ్రి చిన్నపాటి వ్యవసాయదారుడు. ఉన్న కొద్దిపాటి భూమి కూడా తాకట్టులో పడి హరించుకుపోయింది. వెంకట్రాజు గారు ముగ్గురాడ పిల్లలు పెద నర్సమ్మ, కృష్ణవేణమ్మ, చిననర్సమ్మల తరువాత జన్మించిన నాలుగో సంతానం. ఆయనకు యుక్తవయస్సు వచ్చేనాటికి ఇల్లు తప్ప ఏమీ మిగలలేదు.. అందుకని వెంకట్రాజు యాయవారం చేసుకుంటూ గడిపారు. ఆయన చదువు ఆరవ తరగతి వరకే సాగింది. ఒక మిత్రుని సహకారంతో ఏలూరు వెళ్ళి వారాలు చేసుకుని వెంకట్రాజు జీవింపసాగారు. అక్కడే గగ్గులు అనే నామాంతరం గల నల్లాన్ కృష్ణమాచార్యులు అనే సంగీత విద్వాంసునితో పరిచయం ఏర్పడింది. కృష్ణమాచార్యులు అప్పటికే 'ఉన' (1989) అనే సినిమాలో కృష్ణునిగా నటించియున్నారు. రాజుగారి కంఠం విని ఆచార్యుల వారు తన వెంట తీసుకవెళ్ళి “చండిక (1940) సినిమాలో రాజుగారి చేత ఒక పాట పాడించారు. అంతేగాక స్వయంగా సంగీతవిద్యను కూడా బోధించారు. పరిస్థితులు కుదరక వెంకట్రాజు ఖమ్మం చేరి సంగీత పాఠాలు చెప్పుకుంటూ జీవించసాగారు. అక్కడా కుదరక తిరిగి హుజూర్ నగర్ చేరి సంగీతకచేరీలు ఇవ్వడం ప్రారంభించారు. సూర్యాపేట, నల్లగొండ, హైద్రాబాదు, ఖమ్మం, జగ్గయ్యపేట, మెదక్, గుమ్మడిదల, దేవరకొండ, కోదాడ మొదలైన చోట్లలో కచేరీలు చేశారు. హైద్రాబాదులోని ఖైరతాబాదు దక్కన్ రేడియో స్టేషన్లో మ్యూజిక్ ప్రొడ్యూసర్ గా చేరి వెంకట్రాజు గారు ఎంతోమంది వర్ధమాన గాయకులను లోకానికి పరిచయం చేశారు. అందులో ప్రముఖులు ఎం.వి.ఎన్. ఆచార్య, మాస్టర్ విశ్వం, ఎం.ఎల్.ఎన్. చారి, ఎం. చిత్తరంజన్ మొదలైనవారు. రాజుగారు సంగీతంలోనే కాక క్యారం, చెస్, క్రీడల్లో కూడా మంచి ప్రావీణ్యం సంపాదించారు. కందిబండ, గణపవరం గ్రామాలకు చెందిన దేశముఖు కొందరు ఒక సినిమా తీయాలనుకుని రాజుగారి ద్వారా మద్రాసుకు చేరారు. 1952లో వారు శుభోదయపతాకం కింద హెచ్.వి. బాబు దర్శకత్వంలో 'ఆదర్శం' అనే సినిమాను తీశారు. జగ్గయ్య, జానకి నాయికా నాయకులుగా ఉన్న ఆ సినిమాకు అశ్వద్దామ సంగీత దర్శకుడుగా పని చేశారు. ఆ సినిమాలో వెంకట్రాజు గారితో కొన్ని పాటలు పాడించారు. సినిమా విజయవంతం కాలేదు, కానీ వెంకట్రాయి మాత్రం మద్రాసులోనే ఉండిపోయారు. కొన్ని రోజుల తరువాత రాజుగారు హుజూర్నగర్కు వచ్చి కుటుంబ పరిస్థితులను పర్యవేక్షించారు. కొంత<noinclude><references/> {{rh|తెలంగాణ |312 | తేజోమూర్తులు}}</noinclude> emfsmq7r9ouihdwiadzwsypadsebff1 104 212754 555633 554991 2026-05-07T14:10:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ముంజేతిరీతిం జెలువడరు మెడ నిగిడించి మగుడఁబడి కాకుప్రకారవికారస్వరం బుగ వాని నిరాకరిం<ref>చ.ట. పుచు</ref>చుచుఁ బఱచు నప్పఱచుఁజిలుక <ref>క. కరఁగిన, చ. కలిగిన</ref>కలిగినయదివోలె నయ్యన్ను వెన్నాడం <ref>చ. బన్నాట, ట. జన్నాట</ref>బెన్నాటకంబై బోటికత్తియ లుత్తుంగకుచోత్సంగసంగత కురంగలాంఛనకళావలోకనంబున ముసిముసినవు ఉ.<ref>క. నెఱయ, చ. ట. లెగయ</ref>లెగయ గోరువంక కాన వచ్చెంగాని క్షీరంబు దూరం బయ్యెఁగదే యని గర్భోక్తివై దర్భిం గూఁడి యాడుచుం బాడుచుఁ <ref>క. పంజ</ref>బంజరంబును, జిలుకచాలుతెరయును చేరిక చేసి యెల యింప నలయించుచు, నడిఱెక్క గ్రిక్కిఱించుచు నొక్కయెడం గాలువొడిచి ముక్కున నక్కంఠహారతరళంబు నొక్కుచుఁ 'జిక్కెం జిక్కె నిక్కడ నిక్కడ నక్క యక్క' యని చేటికానికరంబు <ref>చ.ట. నలుసులు గెరింగి</ref>పొలసిన పులుఁ గెఱింగి మెఱుంగు <ref>చ.ట. మెఱచి</ref>మెఱసి తొలంగిన తెఱుగున డాయ వచ్చి<ref>చ. నట్లనద</ref>నట్లన మాయంబగు మాయ<ref>చ. లేఁడిపాటం</ref>లేఁటిపాటి బోవంబోవ దూరంబగుచు నుండునెండమావులమాడ్కి దివియ<ref>క. నచ్చట, చ. వచ్చుట</ref>వచ్చుట నటించి మువ్వలోని రాయిసోయగంబున నొక్కింతవడి పట్టువడుట పచరించి, ప్రచురర యంబున ఖచరపుర<ref>చ. ప్రసాదం</ref>ప్రాసాదంబులు మోవం బూఁపున నెగసి తిరిగి <ref>చ. పొఱ</ref>పెఱతెరు వునం బఱతెంచి పాండురంగాయతనంబు <ref>చ. లో 'మధ్యరంగంబు' లేదు</ref>మధ్యరంగంబు చొచ్చి యచ్చట నిచ్చం దనయిచ్చనుండు దండియంబుపై <ref>చ. వ్రాలిన</ref>వ్రాల నిచ్చట.</poem>|ref=237}} '''టీక'''. ఈ చందంబునన్ = ఈ రీతిని; కందర్పస్యందములు = మన్మథునికి రథమైన చిలుక; వినిందితుండనన్ = మిక్కిలి నిందింపఁబడిన జనునివలె; మందమందప్రచారంబును = మెల్లమెల్లని నడకలు గలదియు [వినిందితుఁడు కూడ ఇతరులముఖము చూడలేక జంకుదు మెల్లమెల్లగనే నడచుట స్వభావము.]; మలిమ్లుచుండనన్ = దొంగపోలిక; దుర్గమప్రవేశనిపుణంబు = చేర శక్యము కాని ప్రదేశములను ప్రవేశించు నేర్పుకలది [దొంగకూడ అసాధ్యములగు చోటులకు పోయి దొంగిలించుట స్వభావము.]; అవివేకి యనన్ = తెలివిలేనివానిపోలిక; శిథిలీకృతస్వపక్షంబు = సడలఁజేయఁబడిన తనఱెక్క కలది [అవివేకి తనతెలివిలేమిచే తనపక్షమువారినుండి విడిపోవుట సంభవించుచుండును.]; దనుజగృహీత = రాక్షసునిచే (రావణునిచే) కొనిపోఁబడిన; జనకజ యనన్ = సీతాదేవివలె; రామానుసరణసముచితంబును = ('''చిలుకపక్షమున''') స్త్రీచేత అనుసరింపఁబడుటకు తగినదియు - ('''సీతపక్షమున''') రామునిచే అనుసరింపఁబడుటకు తగినదియు [పూర్వటీకలో 'శ్రీరాము ననుసరించుటకు' అనిమాత్రము కలదు.]; ఉన్మత్తుపోలికన్ = పిచ్చివానిరీతిని; చంచు...౦బునన్ = ముక్కున గఱచుకొన్న హారమను నెపమున; లాలఁ గ్రక్కుచున్ చొంగలు కార్చుచు; పుష్పవద్బింబంబువిధంబునన్ = సూర్య, చంద్రుల మండలములవలె; శరీరప్రభాదంభంబున్ = శరీరపుకాంతియను నెపమున; యోగిబాగునన్ = యోగివిధమున; విచ్ఛిన్నచరణశృంఖరాచ్ఛలంబునన్ = తెగిపోయిన కాళ్లసంకెలలను నెపముచేత (ఇది '''చిలుకపక్షమున''') ['కారణముచేత' అని పూర్వటీక]; పాశచ్ఛేదంబు = త్రాటిని త్రెంచుటను ['''యోగిపక్షమున''' ఆశలను త్రెంచుటను]; పరవధూపయోధరంబుపగిదిన్ = ఇతరస్త్రీయొక్క స్తనమువలె; నీతివిదుహృదయంబుగతిన్ = నీతివేత్తయొక్క మనస్సువలె; దూరదర్శనయోగ్యంబై = దీర్ఘాలోచనము<noinclude><references/></noinclude> 1kd5oosl45n60pbqbau1s2ih4tbo8l0 555634 555633 2026-05-07T14:13:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ముంజేతిరీతిం జెలువడరు మెడ నిగిడించి మగుడఁబడి కాకుప్రకారవికారస్వరం బుగ వాని నిరాకరిం<ref>చ.ట. పుచు</ref>చుచుఁ బఱచు నప్పఱచుఁజిలుక <ref>క. కరఁగిన, చ. కలిగిన</ref>కలిగినయదివోలె నయ్యన్ను వెన్నాడం <ref>చ. బన్నాట, ట. జన్నాట</ref>బెన్నాటకంబై బోటికత్తియ లుత్తుంగకుచోత్సంగసంగత కురంగలాంఛనకళావలోకనంబున ముసిముసినవు <ref>క. నెఱయ, చ. ట. లెగయ</ref>లెగయ గోరువంక కాన వచ్చెంగాని క్షీరంబు దూరం బయ్యెఁగదే యని గర్భోక్తివై దర్భిం గూఁడి యాడుచుం బాడుచుఁ <ref>క. పంజ</ref>బంజరంబును, జిలుకచాలుతెరయును చేరిక చేసి యెల యింప నలయించుచు, నడిఱెక్క గ్రిక్కిఱించుచు నొక్కయెడం గాలువొడిచి ముక్కున నక్కంఠహారతరళంబు నొక్కుచుఁ 'జిక్కెం జిక్కె నిక్కడ నిక్కడ నక్క యక్క' యని చేటికానికరంబు <ref>చ.ట. నలుసులు గెరింగి</ref>పొలసిన పులుఁ గెఱింగి మెఱుంగు <ref>చ.ట. మెఱచి</ref>మెఱసి తొలంగిన తెఱుగున డాయ వచ్చి<ref>చ. నట్లనద</ref>నట్లన మాయంబగు మాయ<ref>చ. లేఁడిపాటం</ref>లేఁటిపాటి బోవంబోవ దూరంబగుచు నుండునెండమావులమాడ్కి దివియ<ref>క. నచ్చట, చ. వచ్చుట</ref>వచ్చుట నటించి మువ్వలోని రాయిసోయగంబున నొక్కింతవడి పట్టువడుట పచరించి, ప్రచురర యంబున ఖచరపుర<ref>చ. ప్రసాదం</ref>ప్రాసాదంబులు మోవం బూఁపున నెగసి తిరిగి <ref>చ. పొఱ</ref>పెఱతెరు వునం బఱతెంచి పాండురంగాయతనంబు <ref>చ. లో 'మధ్యరంగంబు' లేదు</ref>మధ్యరంగంబు చొచ్చి యచ్చట నిచ్చం దనయిచ్చనుండు దండియంబుపై <ref>చ. వ్రాలిన</ref>వ్రాల నిచ్చట.</poem>|ref=237}} '''టీక'''. ఈ చందంబునన్ = ఈ రీతిని; కందర్పస్యందములు = మన్మథునికి రథమైన చిలుక; వినిందితుండనన్ = మిక్కిలి నిందింపఁబడిన జనునివలె; మందమందప్రచారంబును = మెల్లమెల్లని నడకలు గలదియు [వినిందితుఁడు కూడ ఇతరులముఖము చూడలేక జంకుదు మెల్లమెల్లగనే నడచుట స్వభావము.]; మలిమ్లుచుండనన్ = దొంగపోలిక; దుర్గమప్రవేశనిపుణంబు = చేర శక్యము కాని ప్రదేశములను ప్రవేశించు నేర్పుకలది [దొంగకూడ అసాధ్యములగు చోటులకు పోయి దొంగిలించుట స్వభావము.]; అవివేకి యనన్ = తెలివిలేనివానిపోలిక; శిథిలీకృతస్వపక్షంబు = సడలఁజేయఁబడిన తనఱెక్క కలది [అవివేకి తనతెలివిలేమిచే తనపక్షమువారినుండి విడిపోవుట సంభవించుచుండును.]; దనుజగృహీత = రాక్షసునిచే (రావణునిచే) కొనిపోఁబడిన; జనకజ యనన్ = సీతాదేవివలె; రామానుసరణసముచితంబును = ('''చిలుకపక్షమున''') స్త్రీచేత అనుసరింపఁబడుటకు తగినదియు - ('''సీతపక్షమున''') రామునిచే అనుసరింపఁబడుటకు తగినదియు [పూర్వటీకలో 'శ్రీరాము ననుసరించుటకు' అనిమాత్రము కలదు.]; ఉన్మత్తుపోలికన్ = పిచ్చివానిరీతిని; చంచు...౦బునన్ = ముక్కున గఱచుకొన్న హారమను నెపమున; లాలఁ గ్రక్కుచున్ చొంగలు కార్చుచు; పుష్పవద్బింబంబువిధంబునన్ = సూర్య, చంద్రుల మండలములవలె; శరీరప్రభాదంభంబున్ = శరీరపుకాంతియను నెపమున; యోగిబాగునన్ = యోగివిధమున; విచ్ఛిన్నచరణశృంఖరాచ్ఛలంబునన్ = తెగిపోయిన కాళ్లసంకెలలను నెపముచేత (ఇది '''చిలుకపక్షమున''') ['కారణముచేత' అని పూర్వటీక]; పాశచ్ఛేదంబు = త్రాటిని త్రెంచుటను ['''యోగిపక్షమున''' ఆశలను త్రెంచుటను]; పరవధూపయోధరంబుపగిదిన్ = ఇతరస్త్రీయొక్క స్తనమువలె; నీతివిదుహృదయంబుగతిన్ = నీతివేత్తయొక్క మనస్సువలె; దూరదర్శనయోగ్యంబై = దీర్ఘాలోచనము<noinclude><references/></noinclude> fkwk1q91o2g1fgpg8ro2tl9rwaqrtdz 104 212755 555635 554992 2026-05-07T18:24:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చేయుటకు తగినదయి, ('''చిలుకపక్షమున''') దూరమునుండి చూచుటకు మాత్రము తగినదయి; కరువలిమురువునన్ = గాలిపోలికను; పొడమి, యడఁగుచున్ = పుట్టి, అణగిపోవుచు, ('''చిలుకపక్షమున''') కనఁబడి మాయమగుచు; పరబ్రహ్మచాడ్పునన్ = వరమాత్మవలె; తదీయమాయావిలసితంబు నెసకంబును = ఆ బ్రహ్మముయొక్క మాయారూపమగు ప్రకృతియొక్క కాంతివిలాసమను; నిజప్రతిభాసంబునన్ = తానను తోపికచేత; - తానను భ్రాంతిచేత; యాథార్థ్యభూమికను, అభినయించుచున్ = నిజమను వేషమును, అభినయించుచు - అనఁగా - నిజమను భ్రాంతిని కలిగించుచు [అని బ్రహ్మము పక్షమున అర్థము.] [ఇక చిలుకపక్షమున] ఆగోచరంబయ్యును = కనబడుకున్నను; మాయావిలసితంబు నెసకంబును = మోసముయొక్క వికాసము అనునట్టి; నిజప్రభావంబునన్ = తననీడచేత; యాథార్థ్యభూమికను, అభినయించుచున్ = యథార్థ మగు వేషమను - పక్షియే యను భ్రాంతిని గొలుపుచు. (పరబ్రహ్మము ఏరీతిని మాయారూపమగు ప్రకృతియందు నిక్యము, యథార్థము నను భ్రమకు కలిగించునో, ఆరీతినే ఈ చిలుకయును తననీడను చూచిన యితరులు ఆ నీడయే చిలుక యని భ్రాంతిపడునట్లు చేయుచున్నదని భావము.] శశాంకశిలాసౌధవిటంకంబులన్ = చలువఱాతిమేడల ముంజూరునందలి గూండ్లయందు; ఉనుసవఁగొన్నతఱిన్ = నిలిచియున్న సమయమున; శరన్నీరదవశంవదంబు, అగు = శరత్కాలపు (తెల్లని) మేఘమునం దణఁగియున్న; శునాసీరశరాసనశకలంబనన్ = ఇంద్రధనుస్సుయొక్క తునుకవలె - [ఈ చిలుక యింద్రధనువువలె చిత్రవర్ణములు కలదని తొలుతనే వర్ణితము.] మెలఁగుచున్ = వెలయుచు. [ఇచట పూర్వటీకాకారులు 'సునాసీరశిలాశకలంబు' అను పాఠమును గ్రహించి, దానికి 'ఇంద్రనీలమణిఖండము' అను నర్థములు వ్రాసిరి; ఆపాఠమును, టీకయును అసంగతములు.] అంతరిక్షమహాప్లక్షంబునకున్ = ఆకాశ మను గొప్ప జువ్విచెట్టునకు; ['ప్లక్షంబునకున్ = జువ్విపండునకు' అని పూర్వటీక. అది తప్పు.] అక్షామ...హిందనంబునన్ — ఆక్షారు = కృశము కాని - చక్కనిదైన; చంచూపుట = ముక్కు అనెడి; ప్రవాళఖండ = పగడపుఁబలుకుయొక్క; ప్రభాహిండనంబునన్ = కాంతియొక్క వ్యాపనముతో; దొరలి = కలసి; సఫలవిటపలక్ష్మిన్ = ఫలముతో గూడిన చిగురుయొక్క శోభను; ఆవహించుచున్ = ధరించుచు - పొందుచు. [ఇచట ఆకాశము జువ్విచెట్టుగాను, పచ్చనిచిలుక దాని చిగురుగాను, ముక్కు ఫలముగాను రూపించబడినవి. ఎఱ్ఱనిపండుతోఁ గూడిన పచ్చనిచిగురువలె ఎఱ్ఱని పగడపుకాంతిగల ముక్కుతోఁ గూడిన పచ్చని చిలుక ప్రకాశించుచున్నదని భావము.] [పూర్వటీకలో ఈయెడ 'అక్షామచంచూపుట = తెల్లఁబాటు లేని ముక్కుపుటము అనెడి...దొరలిన = కలసిన; ఫలవిటపలక్ష్మిన్ = పండ్లతోడి కొమ్మకలిమిని' అని వ్రాయబడినది; మీఁదిపాఠములును, టీకయు ప్రస్తుతార్థాననుకూలములని సహృదయు లెఱుఁగకపోరు] ప్రమాదవిగళితంబగు = ప్రమాదముచేత జాలిపడిన; నగవిరోధికొలువు వీవనయచ్చరల = పర్వతభేదియగు ఇంద్రుని సేవించుచు, వీవనలను వీచు అప్సరసములయొక్క; పచ్చలకడియంబువడువునన్ = పచ్చలు తాపిన కడియమురీతిని, నిరాలంబనస్థలంబునన్ = నిలుచుటకు ఆధారము లేనిచోట; పలుమఱు = పెక్కుసారులు; చక్రచంక్రమణచమత్కారంబు = చక్రమురీతిని గిఱ్ఱున తిరుగుటలోని నేర్చును. [ఈ చిలుక నిరాలంబమగు ఆకాశమున చక్రమురీతిని గిఱ్ఱున పల్టీలు కొట్టుచుండఁగా, స్వర్గమునందలి యప్సరసల కాలినుండి జాఱి క్రిందఁ బడుచున్న పచ్చలకడియమువలె ప్రకాశించెనని భావము.] సమీపా...గర్భంబునందున్ = దగ్గఱితోఁటలయందలి ముదుఱుటాకుపచ్చరంగు గల ఆకులజొంపములయొక్క లోపలిభాగంబునందు; ముకుందవిగ్రహంబునందున్ = పరాత్పరుని దేహమునందు; భక్తిసమగ్రుండగు = పరమభాగవతుఁడగు; పురుషశ్రేష్ఠుండునుంబోలెన్ = గొప్పపురుషునివలె; డిందుచున్ = అణఁగుచున్ - కలిసిపోవును.<noinclude><references/></noinclude> l3gzom127huhuwxlytbvc3gppewovg3 555636 555635 2026-05-07T18:29:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చేయుటకు తగినదయి, ('''చిలుకపక్షమున''') దూరమునుండి చూచుటకు మాత్రము తగినదయి; కరువలిమురువునన్ = గాలిపోలికను; పొడమి, యడఁగుచున్ = పుట్టి, అణగిపోవుచు, ('''చిలుకపక్షమున''') కనఁబడి మాయమగుచు; పరబ్రహ్మచాడ్పునన్ = పరమాత్మవలె; తదీయమాయావిలసితంబు నెసకంబును = ఆ బ్రహ్మముయొక్క మాయారూపమగు ప్రకృతియొక్క కాంతివిలాసమను; నిజప్రతిభాసంబునన్ = తానను తోపికచేత; - తానను భ్రాంతిచేత; యాథార్థ్యభూమికను, అభినయించుచున్ = నిజమను వేషమును, అభినయించుచు - అనఁగా - నిజమను భ్రాంతిని కలిగించుచు [అని '''బ్రహ్మము పక్షమున''' అర్థము.] [ఇక '''చిలుకపక్షమున'''] ఆగోచరంబయ్యును = కనబడుకున్నను; మాయావిలసితంబు నెసకంబును = మోసముయొక్క వికాసము అనునట్టి; నిజప్రభావంబునన్ = తననీడచేత; యాథార్థ్యభూమికను, అభినయించుచున్ = యథార్థ మగు వేషమను - పక్షియే యను భ్రాంతిని గొలుపుచు. [పరబ్రహ్మము ఏరీతిని మాయారూపమగు ప్రకృతియందు నిక్యము, యథార్థము నను భ్రమకు కలిగించునో, ఆరీతినే ఈ చిలుకయును తననీడను చూచిన యితరులు ఆ నీడయే చిలుక యని భ్రాంతిపడునట్లు చేయుచున్నదని భావము.] శశాంకశిలాసౌధవిటంకంబులన్ = చలువఱాతిమేడల ముంజూరునందలి గూండ్లయందు; ఉనుసవఁగొన్నతఱిన్ = నిలిచియున్న సమయమున; శరన్నీరదవశంవదంబు, అగు = శరత్కాలపు (తెల్లని) మేఘమునం దణఁగియున్న; శునాసీరశరాసనశకలంబనన్ = ఇంద్రధనుస్సుయొక్క తునుకవలె - [ఈ చిలుక యింద్రధనువువలె చిత్రవర్ణములు కలదని తొలుతనే వర్ణితము.] మెలఁగుచున్ = వెలయుచు. [ఇచట పూర్వటీకాకారులు 'సునాసీరశిలాశకలంబు' అను పాఠమును గ్రహించి, దానికి 'ఇంద్రనీలమణిఖండము' అను నర్థములు వ్రాసిరి; ఆపాఠమును, టీకయును అసంగతములు.] అంతరిక్షమహాప్లక్షంబునకున్ = ఆకాశ మను గొప్ప జువ్విచెట్టునకు; ['ప్లక్షంబునకున్ = జువ్విపండునకు' అని పూర్వటీక. అది తప్పు.] అక్షామ...హిండనంబునన్ — అక్షామ = కృశము కాని - చక్కనిదైన; చంచూపుట = ముక్కు అనెడి; ప్రవాళఖండ = పగడపుఁబలుకుయొక్క; ప్రభాహిండనంబునన్ = కాంతియొక్క వ్యాపనముతో; దొరలి = కలసి; సఫలవిటపలక్ష్మిన్ = ఫలముతో గూడిన చిగురుయొక్క శోభను; ఆవహించుచున్ = ధరించుచు - పొందుచు. [ఇచట ఆకాశము జువ్విచెట్టుగాను, పచ్చనిచిలుక దాని చిగురుగాను, ముక్కు ఫలముగాను రూపించబడినవి. ఎఱ్ఱనిపండుతోఁ గూడిన పచ్చనిచిగురువలె ఎఱ్ఱని పగడపుకాంతిగల ముక్కుతోఁ గూడిన పచ్చనిచిలుక ప్రకాశించుచున్నదని భావము.] [పూర్వటీకలో ఈయెడ 'అక్షామచంచూపుట = తెల్లఁబాటు లేని ముక్కుపుటము అనెడి...దొరలిన = కలసిన; ఫలవిటపలక్ష్మిన్ = పండ్లతోడి కొమ్మకలిమిని' అని వ్రాయబడినది; మీఁదిపాఠములును, టీకయు ప్రస్తుతార్థాననుకూలములని సహృదయు లెఱుఁగకపోరు] ప్రమాదవిగళితంబగు = ప్రమాదముచేత జాలిపడిన; నగవిరోధికొలువు వీవనయచ్చరల = పర్వతభేదియగు ఇంద్రుని సేవించుచు, వీవనలను వీచు అప్సరసములయొక్క; పచ్చలకడియంబువడువునన్ = పచ్చలు తాపిన కడియమురీతిని, నిరాలంబనస్థలంబునన్ = నిలుచుటకు ఆధారము లేనిచోట; పలుమఱు = పెక్కుసారులు; చక్రచంక్రమణచమత్కారంబు = చక్రమురీతిని గిఱ్ఱున తిరుగుటలోని నేర్చును. [ఈ చిలుక నిరాలంబమగు ఆకాశమున చక్రమురీతిని గిఱ్ఱున పల్టీలు కొట్టుచుండఁగా, స్వర్గమునందలి యప్సరసల కాలినుండి జాఱి క్రిందఁ బడుచున్న పచ్చలకడియమువలె ప్రకాశించెనని భావము.] సమీపా...గర్భంబునందున్ = దగ్గఱితోఁటలయందలి ముదుఱుటాకుపచ్చరంగు గల ఆకులజొంపములయొక్క లోపలిభాగంబునందు; ముకుందవిగ్రహంబునందున్ = పరాత్పరుని దేహమునందు; భక్తిసమగ్రుండగు = పరమభాగవతుఁడగు; పురుషశ్రేష్ఠుండునుంబోలెన్ = గొప్పపురుషునివలె; డిందుచున్ = అణఁగుచున్ - కలిసిపోవును.<noinclude><references/></noinclude> 6awmnjpg3ppvxp3p5dpcfdjf2gentat 555637 555636 2026-05-07T18:30:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>చేయుటకు తగినదయి, ('''చిలుకపక్షమున''') దూరమునుండి చూచుటకు మాత్రము తగినదయి; కరువలిమురువునన్ = గాలిపోలికను; పొడమి, యడఁగుచున్ = పుట్టి, అణగిపోవుచు, ('''చిలుకపక్షమున''') కనఁబడి మాయమగుచు; పరబ్రహ్మచాడ్పునన్ = పరమాత్మవలె; తదీయమాయావిలసితంబు నెసకంబును = ఆ బ్రహ్మముయొక్క మాయారూపమగు ప్రకృతియొక్క కాంతివిలాసమను; నిజప్రతిభాసంబునన్ = తానను తోపికచేత; - తానను భ్రాంతిచేత; యాథార్థ్యభూమికను, అభినయించుచున్ = నిజమను వేషమును, అభినయించుచు - అనఁగా - నిజమను భ్రాంతిని కలిగించుచు [అని '''బ్రహ్మము పక్షమున''' అర్థము.] [ఇక '''చిలుకపక్షమున'''] ఆగోచరంబయ్యును = కనబడుకున్నను; మాయావిలసితంబు నెసకంబును = మోసముయొక్క వికాసము అనునట్టి; నిజప్రభావంబునన్ = తననీడచేత; యాథార్థ్యభూమికను, అభినయించుచున్ = యథార్థ మగు వేషమను - పక్షియే యను భ్రాంతిని గొలుపుచు. [పరబ్రహ్మము ఏరీతిని మాయారూపమగు ప్రకృతియందు నిక్యము, యథార్థము నను భ్రమకు కలిగించునో, ఆరీతినే ఈ చిలుకయును తననీడను చూచిన యితరులు ఆ నీడయే చిలుక యని భ్రాంతిపడునట్లు చేయుచున్నదని భావము.] శశాంకశిలాసౌధవిటంకంబులన్ = చలువఱాతిమేడల ముంజూరునందలి గూండ్లయందు; ఉనుకువఁగొన్నతఱిన్ = నిలిచియున్న సమయమున; శరన్నీరదవశంవదంబు, అగు = శరత్కాలపు (తెల్లని) మేఘమునం దణఁగియున్న; శునాసీరశరాసనశకలంబనన్ = ఇంద్రధనుస్సుయొక్క తునుకవలె - [ఈ చిలుక యింద్రధనువువలె చిత్రవర్ణములు కలదని తొలుతనే వర్ణితము.] మెలఁగుచున్ = వెలయుచు. [ఇచట పూర్వటీకాకారులు 'సునాసీరశిలాశకలంబు' అను పాఠమును గ్రహించి, దానికి 'ఇంద్రనీలమణిఖండము' అను నర్థములు వ్రాసిరి; ఆపాఠమును, టీకయును అసంగతములు.] అంతరిక్షమహాప్లక్షంబునకున్ = ఆకాశ మను గొప్ప జువ్విచెట్టునకు; ['ప్లక్షంబునకున్ = జువ్విపండునకు' అని పూర్వటీక. అది తప్పు.] అక్షామ...హిండనంబునన్ — అక్షామ = కృశము కాని - చక్కనిదైన; చంచూపుట = ముక్కు అనెడి; ప్రవాళఖండ = పగడపుఁబలుకుయొక్క; ప్రభాహిండనంబునన్ = కాంతియొక్క వ్యాపనముతో; దొరలి = కలసి; సఫలవిటపలక్ష్మిన్ = ఫలముతో గూడిన చిగురుయొక్క శోభను; ఆవహించుచున్ = ధరించుచు - పొందుచు. [ఇచట ఆకాశము జువ్విచెట్టుగాను, పచ్చనిచిలుక దాని చిగురుగాను, ముక్కు ఫలముగాను రూపించబడినవి. ఎఱ్ఱనిపండుతోఁ గూడిన పచ్చనిచిగురువలె ఎఱ్ఱని పగడపుకాంతిగల ముక్కుతోఁ గూడిన పచ్చనిచిలుక ప్రకాశించుచున్నదని భావము.] [పూర్వటీకలో ఈయెడ 'అక్షామచంచూపుట = తెల్లఁబాటు లేని ముక్కుపుటము అనెడి...దొరలిన = కలసిన; ఫలవిటపలక్ష్మిన్ = పండ్లతోడి కొమ్మకలిమిని' అని వ్రాయబడినది; మీఁదిపాఠములును, టీకయు ప్రస్తుతార్థాననుకూలములని సహృదయు లెఱుఁగకపోరు] ప్రమాదవిగళితంబగు = ప్రమాదముచేత జాలిపడిన; నగవిరోధికొలువు వీవనయచ్చరల = పర్వతభేదియగు ఇంద్రుని సేవించుచు, వీవనలను వీచు అప్సరసములయొక్క; పచ్చలకడియంబువడువునన్ = పచ్చలు తాపిన కడియమురీతిని, నిరాలంబనస్థలంబునన్ = నిలుచుటకు ఆధారము లేనిచోట; పలుమఱు = పెక్కుసారులు; చక్రచంక్రమణచమత్కారంబు = చక్రమురీతిని గిఱ్ఱున తిరుగుటలోని నేర్చును. [ఈ చిలుక నిరాలంబమగు ఆకాశమున చక్రమురీతిని గిఱ్ఱున పల్టీలు కొట్టుచుండఁగా, స్వర్గమునందలి యప్సరసల కాలినుండి జాఱి క్రిందఁ బడుచున్న పచ్చలకడియమువలె ప్రకాశించెనని భావము.] సమీపా...గర్భంబునందున్ = దగ్గఱితోఁటలయందలి ముదుఱుటాకుపచ్చరంగు గల ఆకులజొంపములయొక్క లోపలిభాగంబునందు; ముకుందవిగ్రహంబునందున్ = పరాత్పరుని దేహమునందు; భక్తిసమగ్రుండగు = పరమభాగవతుఁడగు; పురుషశ్రేష్ఠుండునుంబోలెన్ = గొప్పపురుషునివలె; డిందుచున్ = అణఁగుచున్ - కలిసిపోవును.<noinclude><references/></noinclude> 0r3baxx9rs5uxygbw04ius8mnlbzoq0 104 212756 555641 554993 2026-05-08T01:50:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{left|}} పరమభక్తుఁడు భగవంతునియందు ఐక్యమును పొందినట్లు, ఈ చిలుక ఆకులమరఁగున దూఱి దానితో కలిసిపోవుచున్నదని భావము. అందంద = అక్కడక్కడ; జాతిపులుఁగులు = తోడిచిలుకలు; మనుజగంధధురంధరంబు, అగుటకు = (ఈ చిలుక) మనుష్యసంపర్కమున క్రొత్తవాసన కలదగుకారణమున - విజాతీయ మగుట; జగడంబు దిగిచినన్ = పోట్లాటకు దిగఁగా; కినిసి = కోపించి; విసృమర...తాంతరంబును = విస్తరించిన (నిక్కుచున్న) మేనువెండ్రుకలచేత మిట్టపల్లములుగాఁ జేయఁబడిన చెక్కిటిమధ్యభాగము కలదియును; విఘూర్ణనవికృతవీక్షణంబునై = తిరుగుడుపడుటచేత వికారమయిన చూపులు కలదియు నయి; క్షణంబు = క్షణకాలము; మణివలయవలయితంబు, అగు = మణులు తాపిన కడియముతో చుట్టుకొనబడిన (కూడిన); రతియువతిముంజేతిరీతిన్ = రతీదేవియొక్క ముంజేతివలె; చెలువు, అడరు = ప్రశాశించుచున్న; మెడ, నిగిడించి = మెడకు ముందునకు చాచి; మగుడంబడి = త్రిప్పి; కాకుప్రకారవికారస్వరంబుగన్ = వికారమగు కాకుస్వరపురీతిని (బెదరించు భయంకరధ్వనితో); వానిన్ = ఆ పక్షులను; నిరాకరించుచున్ = తిరస్కరించుచు; పరచు = పరుగెత్తు - ఎగురుచున్న. [ఈ చిలుక మనుష్యస్త్రీచే పెంచఁబడుటచే ఆ వాసన కలిగినదైనందున దీనిని జూచి జాతిచిలుకలు వేఱగు చిలుకయని భ్రాంతిపడి జగడమునకు సిద్ధపడినవి. అప్పు డిదియు కోపించినది; ఆకోపముచే దీనిచెక్కిళ్లయందు రోమాంచము కలిగి, వెండ్రుకలు నిక్కుటనే ఆభాగము ఎత్తుపల్లములు గలదిగా అయినది; గ్రుడ్డులను త్రిప్పుచు వికారముగ వానిని చూచినది; హారముతోఁగూడిన యియ్యది మణులు తాపిన కంకణమును ధరించిన రతీదేవిముంజేతివలె ప్రకాశించుచుండినది; ఇట్టి చిలక కాకుస్వరముచే ఆ తోడిచిలుకలను బెదరించి తిరస్కరించుచు ఎగిరిపోయినది అని భావము.] అప్పఱచుఁజిలుకకున్ = ఆ చెడ్డచిలుకఁ గూర్చి; అలిగినయదివోలెన్ = కోపించినదానివలె; అయ్యన్ను = ఆ యువతి - హరిదాసి; వెన్నాడన్ = వెంబడింపఁగా; పెన్నాటకంబై = పెద్దయాఁట యయి; బోటికత్తియలు = ఆమె చెలులు; ఉత్తుంగ...నంబునన్ = ఉన్నతమయిన కుచములమీఁదిభాగమున వ్యాపింపఁజేయఁబడిన వెన్నెలఁబోలు చూపుచేత; నెఱయన్ = వ్యాపింపఁగా; గోరువంక = ఒక పక్షి, నఖక్షతమును; గర్భోక్తివైదర్శింగూడి = అర్థాంతరముతో గూడిన సుకుమారపద్ధతితోఁగూడి; చిలుకచాలుతెఱయును = చిలుకలవరుసను చిత్రించిన తెఱను; చేరిక చేసి = దగ్గఱకు తెచ్చి; ఎలయింపన్ = ఉంచఁగా ['దగ్గఱకు రప్పింప' అని పూర్వటీక.]; అలయించుచున్ = అలసిపోవునట్లు చేయుచు - బాధించుచు; నడిఱెక్క = ఱెక్కమధ్యభాగమును; క్రిక్కిఱించుచున్ = దగ్గఱగా ఇఱికించుచు - ముడుచుకొనుచు; ఒక్కయెడన్ = ఒక్కచోట; కాలు వొడిచి = కాలు నిలిపి; కంఠహారతరళంబున్ = ఆ మణిహారములోని నాయకమణిని; చేటికానికరంబు = చెలికత్తెలగుంపు; పొలసినన్ = సమీపించగా; పులుఁగు = పక్షి - చిలుక ['జాడ' అని పూర్వటీక.]; ఎఱింగి = గ్రహించి; మెఱుగు = మెఱుపు; డాయవచ్చినట్లన = సమీపించిన్నట్లే కనఁబడి; మాయలేటిపరిపాటిన్ = మాయలేఁడిరీతిని; తివియన్ = తీయఁగా - తీసినయెడల ననుట; వచ్చుట =- చిక్కుటను; పచరించి = నటించి; [మువ్వలోని రాయి మువ్వరంధ్రమునుండి తీయుటకు వీలగునట్లు కనఁబడునేగాని ప్రయత్నించినను దానిని తీయుట సాధ్యము కాదు; ఆ రీతినే యీ చిలుకయును.] ప్రచురరయంబునన్ = ఎక్కువ వేగముతో; ఖచరపురప్రాసాదంబులు = అమరావతిలోని భవనములు; మోవన్ = తాఁకున్నట్లు; వూఁపునన్ = పూనికతో - పట్టుదలతో; ఎగసి = ఎగిరి; వెఱతెరువునన్ = వేఱుమార్గమున; పఱతెంచి ఎగిరి వచ్చి; పాండు...రంగంబు = పాండురంగని దేవాలయపు మధ్యభాగమును; ఇచ్చన్ = తనమనస్సునకు నచ్చినట్లు - స్వీచ్ఛగా; దండియంబుపైన్ = కఱ్ఱపయి; తనయిచ్చన్ = తనకోరిక ననువరించి.<noinclude><references/></noinclude> phwnavnme6glgssjitohx1ljdzby934 104 212757 555642 554994 2026-05-08T03:32:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>మదఘూర్ణ<ref>చ. ధుర</ref>దురుసంకుమదమలీమసకుచద్విపమహోద్ధృతిఁ గౌనుఁదీగ నులియ ఘనసారపుండ్రకగ్లౌబింబనికటఘర్మహిమాప్తి మోముఁదామర చలింప నాసికానూత్నగంధఫలియూరుపుఁదావి నధరదంతపదమత్తాళి విరియఁ గింకిణీక్వణనశంకితగర్జితస్రస్తకాంచిచంచల<ref>చ.ట. నడ</ref>గతి యంచ జడియ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>బంధనిర్ముక్తశుకసక్తభావ యగుచు, నలపరాశరసుతుచంద మధిగమించు మించు<ref>చ.ట. నును</ref>ననబోఁడిచందంబు మేలుకనిన, వాఁడు తలపోయు కలలోని వార్తయయ్యె.</poem>|ref=238}} '''టీక'''. మద...ద్ధతిన్ = మదఘూర్ఖత్ = మదముచే తిరుగుచున్న; ఊరు = గొప్పవైన; సంకుమదమలీమసకుచద్విప = కస్తూరిచే మలినమైన (నల్లనైన) కుచములను ఏనుఁగులయొక్క; మహోద్ధతిన్ = గొప్పవిజృంభణముచేత; కౌనుఁదీగ = నడుము అను లత; నులియన్ = చలింపఁగా [వినుఁగుయొక్క ఔద్ధత్యమున తీగలు చలించినట్లు, కుచముల విజృంభణముచే ఆమె మధ్యము చలించుచున్నదని భావము.]; ఘనసార...మాప్తిన్ — ఘనసారపుండ్రక = కర్పూరపుతిలకముచే; గ్లౌబింబనికట = చంద్రబింబముయొక్క సమీపమునం దుండుటచే; ఘర్మహిమాప్తిన్ = చెమ్మటయను మంచు వ్యాపించుటచే; మోముదామర = ముఖపద్మము; చలింపన్ = కంపింపఁగా, చంద్రకమలములకు విరోధము స్పష్టము. ఆమె ముఖము చంద్రునివలె నున్నదనియు, ఆయాసమువలనిచెమటచే బొట్టు చెదరినదనియు భావము.] నాసికానూత్నగంధఫలియూరువుఁదానిన్ = అప్పుడే వికసించిన సంపెంగవంటి ముక్కు గల యా లేమయొక్క నిట్టూర్పుగాలిసువాసనచే; అధరదంతపదమత్తాళి = పెదవియందలి దంతక్షతమను గండుతుమ్మెద; విరియన్ = చెదరిపోఁగా [ఇచటకు గంధఫలీ, మధుపములకుఁ బరస్పరవిరోధము సూచితము. ఆమె నాసిక సంపెఁగవలెను, అధరముపైఁగల పలునొక్కు తుమ్మెదవలెను ఉన్న వనుట.]; కింకిణీక్వణన = చిఱుగజ్జెలధ్వనిచే; శంకిత = సందేహింపఁబడిన; గర్జిత = ఉఱముకల; స్రస్తకాంచి = జాఱుచున్న మొలనూలు గలదియు; చంచలగతి, యంచ = చలించునడక యనుహంస; జడియన్ = బెదరఁగా [హంసకును, వర్షర్తువునకును పరస్పరవిరోధము ప్రసిద్ధము. ఇచట మొలనూలిగజ్జెలధ్వని యుఱుమువలెను, ఆమెనడక హంసనడకవలెను ఉన్నదని భావము.]; బంధనిర్ముక్తశుకసక్తభావ = పంజరమునుండి విడివడిన చిలుకపయి లగ్నమయిన మనస్సు కలది (హరిదాసి); సంసారబంధమునుండి విముక్తుఁడయిన (మోక్షార్థియైన) శుకునియెడ లగ్నమగు మనస్సు కలది; పరాశరసుతుఁడు = శుకుఁడు; చందము = రీతిని; అధిగమించు = పొందునట్టి; మించుననబోఁడిచందంబు = సుకుమారము, ప్రకాశమానము నగుదేహము గల యా హరిదాసిరీతి. '''అలం'''. రూపకము, ఉపమ, శ్లేష. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కక్కసపువంకగోరులఁ ద్రొక్కి త్రొక్కి, కఱకుముక్కున నందందఁ <ref>చ.ట. నఱకి నఱకి</ref>గఱచి కఱచి పూసయొకటియుఁ <ref>చ. బొసఁగున</ref>బోఁగునఁ బొందనీక, చెరిపె ముత్యాలపేరు విచ్చికపుఁబులుఁగు.</poem>|ref=239}} '''టీక'''. కక్కసపువంకగోరుల = కఱకైన వంకరగోళ్లచే; పోఁగునన్ = సూత్రమునందు; పొందనీక = నిలవనీయక; విచ్చికపుఁబులుఁగు = చెడ్డపక్షి యైన చిలుక; చెరిపెన్ = పాడుచేసెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>బహువిధరచనోజ్జ్వలమగు, మహిళామణిమణిసరంబుమణు లన్నియు న య్యహిశయను సదనశరధికి, నహీనరత్నాకరత్వ మనుసంధించెన్.</poem>|ref=240}} '''టీక'''. బహువిధరచనోజ్జ్వలము = పెక్కువిధములగు కూర్చులచే ప్రకాశించుచున్నది; మహిళామణిమణిసరంబుమణులు = ఆ స్త్రీరత్నముయొక్క మణిహారమునందలి మణులు; అహిశయను సదనశరధికిన్ = శేషతల్పుఁడగు విష్ణుని గృహమగు సముద్రమునకు; అహీనరత్నాకరత్వము = గొప్పదగురత్నాకరమను పేరు పొందుటను; అనుసంధించెన్ = కలిగించెను - కూర్చెను.<noinclude><references/></noinclude> 2v1uime1nftj8frfojtnnzbekovaiqc 555643 555642 2026-05-08T03:32:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>మదఘూర్ణ<ref>చ. ధుర</ref>దురుసంకుమదమలీమసకుచద్విపమహోద్ధృతిఁ గౌనుఁదీగ నులియ ఘనసారపుండ్రకగ్లౌబింబనికటఘర్మహిమాప్తి మోముఁదామర చలింప నాసికానూత్నగంధఫలియూరుపుఁదావి నధరదంతపదమత్తాళి విరియఁ గింకిణీక్వణనశంకితగర్జితస్రస్తకాంచిచంచల<ref>చ.ట. నడ</ref>గతి యంచ జడియ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>బంధనిర్ముక్తశుకసక్తభావ యగుచు, నలపరాశరసుతుచంద మధిగమించు మించు<ref>చ.ట. నును</ref>ననబోఁడిచందంబు మేలుకనిన, వాఁడు తలపోయు కలలోని వార్తయయ్యె.</poem>|ref=238}} '''టీక'''. మద...ద్ధతిన్ = మదఘూర్ఖత్ = మదముచే తిరుగుచున్న; ఊరు = గొప్పవైన; సంకుమదమలీమసకుచద్విప = కస్తూరిచే మలినమైన (నల్లనైన) కుచములను ఏనుఁగులయొక్క; మహోద్ధతిన్ = గొప్పవిజృంభణముచేత; కౌనుఁదీగ = నడుము అను లత; నులియన్ = చలింపఁగా [వినుఁగుయొక్క ఔద్ధత్యమున తీగలు చలించినట్లు, కుచముల విజృంభణముచే ఆమె మధ్యము చలించుచున్నదని భావము.]; ఘనసార...మాప్తిన్ — ఘనసారపుండ్రక = కర్పూరపుతిలకముచే; గ్లౌబింబనికట = చంద్రబింబముయొక్క సమీపమునం దుండుటచే; ఘర్మహిమాప్తిన్ = చెమ్మటయను మంచు వ్యాపించుటచే; మోముదామర = ముఖపద్మము; చలింపన్ = కంపింపఁగా, చంద్రకమలములకు విరోధము స్పష్టము. ఆమె ముఖము చంద్రునివలె నున్నదనియు, ఆయాసమువలనిచెమటచే బొట్టు చెదరినదనియు భావము.] నాసికానూత్నగంధఫలియూరువుఁదానిన్ = అప్పుడే వికసించిన సంపెంగవంటి ముక్కు గల యా లేమయొక్క నిట్టూర్పుగాలిసువాసనచే; అధరదంతపదమత్తాళి = పెదవియందలి దంతక్షతమను గండుతుమ్మెద; విరియన్ = చెదరిపోఁగా [ఇచటకు గంధఫలీ, మధుపములకుఁ బరస్పరవిరోధము సూచితము. ఆమె నాసిక సంపెఁగవలెను, అధరముపైఁగల పలునొక్కు తుమ్మెదవలెను ఉన్న వనుట.]; కింకిణీక్వణన = చిఱుగజ్జెలధ్వనిచే; శంకిత = సందేహింపఁబడిన; గర్జిత = ఉఱముకల; స్రస్తకాంచి = జాఱుచున్న మొలనూలు గలదియు; చంచలగతి, యంచ = చలించునడక యనుహంస; జడియన్ = బెదరఁగా [హంసకును, వర్షర్తువునకును పరస్పరవిరోధము ప్రసిద్ధము. ఇచట మొలనూలిగజ్జెలధ్వని యుఱుమువలెను, ఆమెనడక హంసనడకవలెను ఉన్నదని భావము.]; బంధనిర్ముక్తశుకసక్తభావ = పంజరమునుండి విడివడిన చిలుకపయి లగ్నమయిన మనస్సు కలది (హరిదాసి); సంసారబంధమునుండి విముక్తుఁడయిన (మోక్షార్థియైన) శుకునియెడ లగ్నమగు మనస్సు కలది; పరాశరసుతుఁడు = శుకుఁడు; చందము = రీతిని; అధిగమించు = పొందునట్టి; మించుననబోఁడిచందంబు = సుకుమారము, ప్రకాశమానము నగుదేహము గల యా హరిదాసిరీతి. '''అలం'''. రూపకము, ఉపమ, శ్లేష. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కక్కసపువంకగోరులఁ ద్రొక్కి త్రొక్కి, కఱకుముక్కున నందందఁ <ref>చ.ట. నఱకి నఱకి</ref>గఱచి కఱచి పూసయొకటియుఁ <ref>చ. బొసఁగున</ref>బోఁగునఁ బొందనీక, చెరిపె ముత్యాలపేరు విచ్చికపుఁబులుఁగు.</poem>|ref=239}} '''టీక'''. కక్కసపువంకగోరుల = కఱకైన వంకరగోళ్లచే; పోఁగునన్ = సూత్రమునందు; పొందనీక = నిలవనీయక; విచ్చికపుఁబులుఁగు = చెడ్డపక్షి యైన చిలుక; చెరిపెన్ = పాడుచేసెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>బహువిధరచనోజ్జ్వలమగు, మహిళామణిమణిసరంబుమణు లన్నియు న య్యహిశయను సదనశరధికి, నహీనరత్నాకరత్వ మనుసంధించెన్.</poem>|ref=240}} '''టీక'''. బహువిధరచనోజ్జ్వలము = పెక్కువిధములగు కూర్చులచే ప్రకాశించుచున్నది; మహిళామణిమణిసరంబుమణులు = ఆ స్త్రీరత్నముయొక్క మణిహారమునందలి మణులు; అహిశయను సదనశరధికిన్ = శేషతల్పుఁడగు విష్ణుని గృహమగు సముద్రమునకు; అహీనరత్నాకరత్వము = గొప్పదగురత్నాకరమను పేరు పొందుటను; అనుసంధించెన్ = కలిగించెను - కూర్చెను.<noinclude><references/></noinclude> 5mf5sl03qdbbyhgpcfvtdavovzpel7c 104 212758 555647 554995 2026-05-08T04:25:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శుకమున కొదవె నయత్న, ప్రకటితమణిరంగవల్లిపరికల్పనకో రకితసుకృతానుకృతి; దా, నికి మెచ్చెన్ బౌండరీక<ref>చ. యుంచు నాత్మన్</ref>నిలయుం డాత్మన్.</poem>|ref=241}} '''టీక'''. అయత్న...నుకృతి = ఆప్రయత్నముగా కూర్చిన ముత్యాలముగ్గులను కల్పించుటచే అంకురించిన పుణ్యసామ్యము; శుకమునకున్; ఒదవెన్ = కలిగెను; పౌండరీకనిలయుండు = పాండురంగక్షేత్రవాసి యగు విష్ణువు; మెచ్చెన్. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గిరికానుషక్తబుద్ధి ను, పరిచరునింబోలు నొక్కపన్నగ మొకనాఁ <ref>చ. డురువడి</ref>డురవడి నెచ్చటనుండియొ, మురమర్దనుదివ్యభవనమున కేతెంచెన్.</poem>|ref=242}} '''టీక'''. గిరికానుషక్తబుద్ధిన్ = చిట్టెలుకయం దాసక్తమయిన బుద్ధియందు (ఇది పాముపక్షమున నర్థము. ఉపరిచరవసువిషయమున గిరికాదేవియందు లగ్న మయిన బుద్ధిని గ్రహించవలెను.) పన్నగము = పాము; ఉరవడిన్ = వేగముగా; మురమర్దనుదివ్యభవనమునకున్ = విష్ణుని దేవాలయమునకు; ఏతెంచెన్. '''అలం'''. శ్లేషము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆసమయంబున.</poem>|ref=243}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>యమదండచండముగు భుజ, గమునకు వెఱచఱచి యాఖుకన్యక కమలా రమణాంఘ్రిఁ జేరె గురుభీ, తమతికి నాముక్తమాల్యదకు నెన యగుచున్.</poem>|ref=244}} '''టీక'''. ఆఖుకన్యక = ఎలుకపిల్ల; యమదండదండము, అగు = యముని చేతికఱ్ఱవలె భయంకరమగు; భుజగమునకున్ = పామునకు; వెఱచఱచి = భయపడి; గురుభీతమతికిన్ = గురువువలన భయము పొందిన మనస్సు కలదానికి; ఆముక్తమాల్యదకు = విష్ణుచిత్తుని కుమార్తెయగు గోదాదేవికి; ఎన, యగుచున్ = సాటి యగుచున్; కమలారమణాంఘ్రికిన్ = విష్ణునిపాదములను; చేరెన్. [ఇచట ఆముక్తమాల్యదతోడి సామ్యముకొఱకు ఎలుకపిల్ల యనుటకు ఆఖుకన్యక యని గ్రహింపఁబడినది. తనతండ్రియగు పెరియాళ్వారు విష్ణులగ్నమానస యగు తన్ను మానవున కిచ్చి, పెండ్లి చేయునేమో యను భయముచే ఆండాళ్లమ్మ భగవంతుని ధ్యానించి, తప మొనరించి యతనిపాదములనే ఆశ్రయించెనను విషయ మిట అనుసంధేయము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హరిపదపీఠస్థితి గల, సరియను <ref>క. చిట్టెలుక</ref>జిట్టెలుక దాఁగె సంవర్తహతిన్ దెరలి మృకండూద్భవుఁ డా, తురతం దజ్జఠరపేటి దూరినభాతిన్.</poem>|ref=245}} '''టీక'''. హరిపదపీఠస్థితి = విష్ణుని పాదపీఠమున నెలకొనినది; సరియను = సందునందు; సంవర్తహతిన్ = ప్రళయకాలపుదెబ్బచే; పెరలి = ఎగిరి; ఆతురతన్ = ఆప్యాయముతో; తజ్జఠరపేటిన్ = పెట్టెవలె భద్రమయిన ఆవిష్ణునికుక్షియందు; దూరినభాతిన్ = ప్రవేశించినట్లు. [మృకండూద్భవుఁడు (మార్కండేయుఁడు) నిత్యజీవి యగుటచే ప్రళయకాలమునఁ దక్కినజీవులతోఁబాటు నశించక, విష్ణునికుక్షిలో దూరి సుఖముగా నుండెనను గాథ నిఁట గ్రహింపనగుమ.] అలం. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem></poem>|ref=246}}వీడిపడినగాజు వెదకంగ వెదకంగఁ, బద్మరాగ మొదవుపగిది నహికి దొఱకె నేలుక దూఱి తొలఁగినతఱి రమా, <ref>చ. రమణ</ref>కమనచరణకైతవప్రసవము. '''టీక'''. గాజు = కాచమును; పద్మరాగము = కెంపు; ఒడవుపగిదిన్ = లభించినరీతిని; అహికిన్ = పామునకు; తొలఁగినతఱిన్ = తప్పించుకొన్నసమయమున; రమా...ప్రసవము = విష్ణునిపాదములపై నున్న గేదంగిపూపు; దొరకెన్. '''అలం'''. ఉపమ.<noinclude><references/></noinclude> 3i56osiedrgih93ivbau4gv8sil276y 555648 555647 2026-05-08T04:26:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శుకమున కొదవె నయత్న, ప్రకటితమణిరంగవల్లిపరికల్పనకో రకితసుకృతానుకృతి; దా, నికి మెచ్చెన్ బౌండరీక<ref>చ. యుంచు నాత్మన్</ref>నిలయుం డాత్మన్.</poem>|ref=241}} '''టీక'''. అయత్న...నుకృతి = ఆప్రయత్నముగా కూర్చిన ముత్యాలముగ్గులను కల్పించుటచే అంకురించిన పుణ్యసామ్యము; శుకమునకున్; ఒదవెన్ = కలిగెను; పౌండరీకనిలయుండు = పాండురంగక్షేత్రవాసి యగు విష్ణువు; మెచ్చెన్. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గిరికానుషక్తబుద్ధి ను, పరిచరునింబోలు నొక్కపన్నగ మొకనాఁ <ref>చ. డురువడి</ref>డురవడి నెచ్చటనుండియొ, మురమర్దనుదివ్యభవనమున కేతెంచెన్.</poem>|ref=242}} '''టీక'''. గిరికానుషక్తబుద్ధిన్ = చిట్టెలుకయం దాసక్తమయిన బుద్ధియందు (ఇది పాముపక్షమున నర్థము. ఉపరిచరవసువిషయమున గిరికాదేవియందు లగ్న మయిన బుద్ధిని గ్రహించవలెను.) పన్నగము = పాము; ఉరవడిన్ = వేగముగా; మురమర్దనుదివ్యభవనమునకున్ = విష్ణుని దేవాలయమునకు; ఏతెంచెన్. '''అలం'''. శ్లేషము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆసమయంబున.</poem>|ref=243}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>యమదండచండముగు భుజ, గమునకు వెఱచఱచి యాఖుకన్యక కమలా రమణాంఘ్రిఁ జేరె గురుభీ, తమతికి నాముక్తమాల్యదకు నెన యగుచున్.</poem>|ref=244}} '''టీక'''. ఆఖుకన్యక = ఎలుకపిల్ల; యమదండదండము, అగు = యముని చేతికఱ్ఱవలె భయంకరమగు; భుజగమునకున్ = పామునకు; వెఱచఱచి = భయపడి; గురుభీతమతికిన్ = గురువువలన భయము పొందిన మనస్సు కలదానికి; ఆముక్తమాల్యదకు = విష్ణుచిత్తుని కుమార్తెయగు గోదాదేవికి; ఎన, యగుచున్ = సాటి యగుచున్; కమలారమణాంఘ్రికిన్ = విష్ణునిపాదములను; చేరెన్. [ఇచట ఆముక్తమాల్యదతోడి సామ్యముకొఱకు ఎలుకపిల్ల యనుటకు ఆఖుకన్యక యని గ్రహింపఁబడినది. తనతండ్రియగు పెరియాళ్వారు విష్ణులగ్నమానస యగు తన్ను మానవున కిచ్చి, పెండ్లి చేయునేమో యను భయముచే ఆండాళ్లమ్మ భగవంతుని ధ్యానించి, తప మొనరించి యతనిపాదములనే ఆశ్రయించెనను విషయ మిట అనుసంధేయము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హరిపదపీఠస్థితి గల, సరియను <ref>క. చిట్టెలుక</ref>జిట్టెలుక దాఁగె సంవర్తహతిన్ దెరలి మృకండూద్భవుఁ డా, తురతం దజ్జఠరపేటి దూరినభాతిన్.</poem>|ref=245}} '''టీక'''. హరిపదపీఠస్థితి = విష్ణుని పాదపీఠమున నెలకొనినది; సరియను = సందునందు; సంవర్తహతిన్ = ప్రళయకాలపుదెబ్బచే; పెరలి = ఎగిరి; ఆతురతన్ = ఆప్యాయముతో; తజ్జఠరపేటిన్ = పెట్టెవలె భద్రమయిన ఆవిష్ణునికుక్షియందు; దూరినభాతిన్ = ప్రవేశించినట్లు. [మృకండూద్భవుఁడు (మార్కండేయుఁడు) నిత్యజీవి యగుటచే ప్రళయకాలమునఁ దక్కినజీవులతోఁబాటు నశించక, విష్ణునికుక్షిలో దూరి సుఖముగా నుండెనను గాథ నిఁట గ్రహింపనగుమ.] అలం. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వీడిపడినగాజు వెదకంగ వెదకంగఁ, బద్మరాగ మొదవుపగిది నహికి దొఱకె నేలుక దూఱి తొలఁగినతఱి రమా, <ref>చ. రమణ</ref>కమనచరణకైతవప్రసవము.</poem>|ref=246}} '''టీక'''. గాజు = కాచమును; పద్మరాగము = కెంపు; ఒడవుపగిదిన్ = లభించినరీతిని; అహికిన్ = పామునకు; తొలఁగినతఱిన్ = తప్పించుకొన్నసమయమున; రమా...ప్రసవము = విష్ణునిపాదములపై నున్న గేదంగిపూపు; దొరకెన్. '''అలం'''. ఉపమ.<noinclude><references/></noinclude> 2bfr26i4o0x9bfw3xokw7zsrf2p0wh7 555649 555648 2026-05-08T04:27:44Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శుకమున కొదవె నయత్న, ప్రకటితమణిరంగవల్లిపరికల్పనకో రకితసుకృతానుకృతి; దా, నికి మెచ్చెన్ బౌండరీక<ref>చ. యుంచు నాత్మన్</ref>నిలయుం డాత్మన్.</poem>|ref=241}} '''టీక'''. అయత్న...నుకృతి = ఆప్రయత్నముగా కూర్చిన ముత్యాలముగ్గులను కల్పించుటచే అంకురించిన పుణ్యసామ్యము; శుకమునకున్; ఒదవెన్ = కలిగెను; పౌండరీకనిలయుండు = పాండురంగక్షేత్రవాసి యగు విష్ణువు; మెచ్చెన్. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గిరికానుషక్తబుద్ధి ను, పరిచరునింబోలు నొక్కపన్నగ మొకనాఁ <ref>చ. డురువడి</ref>డురవడి నెచ్చటనుండియొ, మురమర్దనుదివ్యభవనమున కేతెంచెన్.</poem>|ref=242}} '''టీక'''. గిరికానుషక్తబుద్ధిన్ = చిట్టెలుకయం దాసక్తమయిన బుద్ధియందు (ఇది పాముపక్షమున నర్థము. ఉపరిచరవసువిషయమున గిరికాదేవియందు లగ్న మయిన బుద్ధిని గ్రహించవలెను.) పన్నగము = పాము; ఉరవడిన్ = వేగముగా; మురమర్దనుదివ్యభవనమునకున్ = విష్ణుని దేవాలయమునకు; ఏతెంచెన్. '''అలం'''. శ్లేషము, ఉపమ. {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఆసమయంబున.</poem>|ref=243}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>యమదండచండముగు భుజ, గమునకు వెఱచఱచి యాఖుకన్యక కమలా రమణాంఘ్రిఁ జేరె గురుభీ, తమతికి నాముక్తమాల్యదకు నెన యగుచున్.</poem>|ref=244}} '''టీక'''. ఆఖుకన్యక = ఎలుకపిల్ల; యమదండదండము, అగు = యముని చేతికఱ్ఱవలె భయంకరమగు; భుజగమునకున్ = పామునకు; వెఱచఱచి = భయపడి; గురుభీతమతికిన్ = గురువువలన భయము పొందిన మనస్సు కలదానికి; ఆముక్తమాల్యదకు = విష్ణుచిత్తుని కుమార్తెయగు గోదాదేవికి; ఎన, యగుచున్ = సాటి యగుచున్; కమలారమణాంఘ్రికిన్ = విష్ణునిపాదములను; చేరెన్. [ఇచట ఆముక్తమాల్యదతోడి సామ్యముకొఱకు ఎలుకపిల్ల యనుటకు ఆఖుకన్యక యని గ్రహింపఁబడినది. తనతండ్రియగు పెరియాళ్వారు విష్ణులగ్నమానస యగు తన్ను మానవున కిచ్చి, పెండ్లి చేయునేమో యను భయముచే ఆండాళ్లమ్మ భగవంతుని ధ్యానించి, తప మొనరించి యతనిపాదములనే ఆశ్రయించెనను విషయ మిట అనుసంధేయము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హరిపదపీఠస్థితి గల, సరియను <ref>క. చిట్టెలుక</ref>జిట్టెలుక దాఁగె సంవర్తహతిన్ దెరలి మృకండూద్భవుఁ డా, తురతం దజ్జఠరపేటి దూరినభాతిన్.</poem>|ref=245}} '''టీక'''. హరిపదపీఠస్థితి = విష్ణుని పాదపీఠమున నెలకొనినది; సరియను = సందునందు; సంవర్తహతిన్ = ప్రళయకాలపుదెబ్బచే; పెరలి = ఎగిరి; ఆతురతన్ = ఆప్యాయముతో; తజ్జఠరపేటిన్ = పెట్టెవలె భద్రమయిన ఆవిష్ణునికుక్షియందు; దూరినభాతిన్ = ప్రవేశించినట్లు. [మృకండూద్భవుఁడు (మార్కండేయుఁడు) నిత్యజీవి యగుటచే ప్రళయకాలమునఁ దక్కినజీవులతోఁబాటు నశించక, విష్ణునికుక్షిలో దూరి సుఖముగా నుండెనను గాథ నిఁట గ్రహింపనగును.] అలం. ఉపమ. {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వీడిపడినగాజు వెదకంగ వెదకంగఁ, బద్మరాగ మొదవుపగిది నహికి దొఱకె నేలుక దూఱి తొలఁగినతఱి రమా, <ref>చ. రమణ</ref>కమనచరణకైతవప్రసవము.</poem>|ref=246}} '''టీక'''. గాజు = కాచమును; పద్మరాగము = కెంపు; ఒడవుపగిదిన్ = లభించినరీతిని; అహికిన్ = పామునకు; తొలఁగినతఱిన్ = తప్పించుకొన్నసమయమున; రమా...ప్రసవము = విష్ణునిపాదములపై నున్న గేదంగిపూపు; దొరకెన్. '''అలం'''. ఉపమ.<noinclude><references/></noinclude> t1e6sw88d1qbxjh4cames1bkehl4dxy 104 212759 555658 554996 2026-05-08T07:32:11Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>చరణసరోరుహప్రసవశైవలినీనివసద్బిసాంకురా హరణమనీషఁ జేరిన బిపాశనశాబమొ నాఁగఁ బొల్చు సా గరశయపూజనాచరణకైతకకోరకమున్ భజించె మ త్కరవరకంకణంబు మిహికాఘృణి రాహుపు గప్పునొప్పునన్.</poem>|ref=247}} '''టీక'''. చరణ...మనీషన్ — చరణసరోరుహ = పద్మములవంటి పాదములపైనున్న - లేదా - పాదములబైఁ గల పద్మరూపమగు; ప్రసవ = పూవులనెడి; శైవలినీ = నదియందు; నివసత్ = ఉన్న; బిసాంకుర = తామరతూండ్లను; ఆహరణ = తీసికొనుటయందలి; మనీషన్ = కోరికతో; బిసాశనశాబమొనాఁగన్ = చిన్నహంసయో యనునట్లు; పొల్చు = ప్రకాశించు; సాగరశయపూజనాచరణకైతకకోరకమున్ = విష్ణునిపూజకొఱ కుంచఁబడిన గేదంగిని; మత్కరవరకంకణంబు = నా(శివునియొక్క)చేతికంకణమైన పాము; మిహికాఘృణిన్ = మంచుకిరణములందుఁగల చంద్రుని ['మిహికాఘృణిన్ = మంచువెలుఁగును - చంద్రుని' అని పూర్వటీక.] భజించెన్ = గ్రహించెను. ఇచట మొగలిపూవు హంసగా ఉత్ప్రేక్షింపబడినది. చంద్రుని రాహువు కప్పినట్లు పాము ఆ మొగలిపూవు నాక్రమించినదని ఉపమ.) '''అలం'''. ఉపమ, ఉత్ప్రేక్ష, రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మధురమదిరారసామోదమైత్రి నలరు, పొలఁతి నెమ్మోమువల పాను భోగిఁబోలె హరిపదాబ్జమధూళిమ<ref>చ. యందు</ref>యంబుఁ గ్రోలె, జాతిగేదంగితావి భుజంగభర్త.</poem>|ref=248}} '''టీక'''. మధురమదిరారసామోదమైత్రిన్ = మధురమైన మద్యముయొక్క రసముయొక్క పరిమళముతోడి కూడికచే; అలరు = ప్రకాశించునట్టి; సుదతినెమ్మోమువలపు = ప్రియురాలియొక్క ముఖపరిమళమును; ఆను = వాసన చూచుచు; భోగిఁబోలెన్ = విలాసపురుషునివలె; హరిపదాబ్జమధూళిమయంబు = శ్రీవిష్ణువుపాదపద్మములందలి తేనెతోఁ గూడినదైన; జాతిగేదంగితావిన్ = మేలిమొగలిపూవుపరిమళమును; భుజంగభర్త = సర్పరాజు; క్రోలెన్. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అలరు నల రుచిరమత్కుం, డలముపయిన్ నిలిపె నవ్యనఖరపదము<ref>క. పై నలరు, చ.ట. పై నలరు</ref>లై యలరు నిజకంటకక్షత, విలసన<ref>క. మును, చ.ట. మున</ref>ముల విటునిమేన వేశ్యయుఁబోలెన్.</poem>|ref=249}} '''టీక'''. అలరున్ = ఆ మొగలిపూవునూడ; అల, రుచిరమత్కండలముపయిన్ = ప్రసిద్ధమగు (ఆ) నా కుండలముగా ఉండు పాముపయిని; నవ్యనఖరపదములై, అలరు = క్రొత్తగా చేయఁబడిన గోటినొక్కులుగా ప్రకాశించునట్టి; నిజకంటకక్షతవిలసనములన్ = తన ముండ్లగీఱలయొక్క విలాసములను; నిలిపెన్ = ఉంచెను. [ఆమొగలిపూవును పాము భజించుటచే ఆపూవుముండ్లు దానికి తగిలి, గాయములు కాఁగా అవి నఖక్షతములవలె నున్నవని భావము. విటునిమేనిపయి వేశ్య నఖక్షతముల నుంచినట్లు మొగలిఱేకు పాముపయి గీఱులను ఏర్పఱచెనని భావము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>సరసిజాకల్యాణసమయార్హజతులక్ష్మి గలిగించుఁ బదనఖాగ్రమునఁ దవిలి దళుకొత్తుమిన్నేటి తెలినీటిదెమలున ముదురుచెందొవచాలు <ref>చ.ట. మొలువ</ref>మొలవఁబెట్ట సీమంతసీమాంతసిందూరరుచిఁ జేయు మ్రొక్కి లేవని సతుశ్శ్రుతిసతులకు బీఠరూపంబునఁ <ref>క. పెట్టిన శేషుని, శ.ర. పెట్టె పెట్టినశేషు</ref>బెట్టె పెట్టిన శేషుఫణరత్నఘృణులకుఁ బ్రాఁకు వెట్టుఁ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> dwo3hp52olkdn2d5g5eud56xgapz1n3 555659 555658 2026-05-08T07:33:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>చరణసరోరుహప్రసవశైవలినీనివసద్బిసాంకురా హరణమనీషఁ జేరిన బిపాశనశాబమొ నాఁగఁ బొల్చు సా గరశయపూజనాచరణకైతకకోరకమున్ భజించె మ త్కరవరకంకణంబు మిహికాఘృణి రాహువు గప్పునొప్పునన్.</poem>|ref=247}} '''టీక'''. చరణ...మనీషన్ — చరణసరోరుహ = పద్మములవంటి పాదములపైనున్న - లేదా - పాదములబైఁ గల పద్మరూపమగు; ప్రసవ = పూవులనెడి; శైవలినీ = నదియందు; నివసత్ = ఉన్న; బిసాంకుర = తామరతూండ్లను; ఆహరణ = తీసికొనుటయందలి; మనీషన్ = కోరికతో; బిసాశనశాబమొనాఁగన్ = చిన్నహంసయో యనునట్లు; పొల్చు = ప్రకాశించు; సాగరశయపూజనాచరణకైతకకోరకమున్ = విష్ణునిపూజకొఱ కుంచఁబడిన గేదంగిని; మత్కరవరకంకణంబు = నా(శివునియొక్క)చేతికంకణమైన పాము; మిహికాఘృణిన్ = మంచుకిరణములందుఁగల చంద్రుని ['మిహికాఘృణిన్ = మంచువెలుఁగును - చంద్రుని' అని పూర్వటీక.] భజించెన్ = గ్రహించెను. ఇచట మొగలిపూవు హంసగా ఉత్ప్రేక్షింపబడినది. చంద్రుని రాహువు కప్పినట్లు పాము ఆ మొగలిపూవు నాక్రమించినదని ఉపమ.) '''అలం'''. ఉపమ, ఉత్ప్రేక్ష, రూపకము. {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మధురమదిరారసామోదమైత్రి నలరు, పొలఁతి నెమ్మోమువల పాను భోగిఁబోలె హరిపదాబ్జమధూళిమ<ref>చ. యందు</ref>యంబుఁ గ్రోలె, జాతిగేదంగితావి భుజంగభర్త.</poem>|ref=248}} '''టీక'''. మధురమదిరారసామోదమైత్రిన్ = మధురమైన మద్యముయొక్క రసముయొక్క పరిమళముతోడి కూడికచే; అలరు = ప్రకాశించునట్టి; సుదతినెమ్మోమువలపు = ప్రియురాలియొక్క ముఖపరిమళమును; ఆను = వాసన చూచుచు; భోగిఁబోలెన్ = విలాసపురుషునివలె; హరిపదాబ్జమధూళిమయంబు = శ్రీవిష్ణువుపాదపద్మములందలి తేనెతోఁ గూడినదైన; జాతిగేదంగితావిన్ = మేలిమొగలిపూవుపరిమళమును; భుజంగభర్త = సర్పరాజు; క్రోలెన్. '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అలరు నల రుచిరమత్కుం, డలముపయిన్ నిలిపె నవ్యనఖరపదము<ref>క. పై నలరు, చ.ట. పై నలరు</ref>లై యలరు నిజకంటకక్షత, విలసన<ref>క. మును, చ.ట. మున</ref>ముల విటునిమేన వేశ్యయుఁబోలెన్.</poem>|ref=249}} '''టీక'''. అలరున్ = ఆ మొగలిపూవునూడ; అల, రుచిరమత్కండలముపయిన్ = ప్రసిద్ధమగు (ఆ) నా కుండలముగా ఉండు పాముపయిని; నవ్యనఖరపదములై, అలరు = క్రొత్తగా చేయఁబడిన గోటినొక్కులుగా ప్రకాశించునట్టి; నిజకంటకక్షతవిలసనములన్ = తన ముండ్లగీఱలయొక్క విలాసములను; నిలిపెన్ = ఉంచెను. [ఆమొగలిపూవును పాము భజించుటచే ఆపూవుముండ్లు దానికి తగిలి, గాయములు కాఁగా అవి నఖక్షతములవలె నున్నవని భావము. విటునిమేనిపయి వేశ్య నఖక్షతముల నుంచినట్లు మొగలిఱేకు పాముపయి గీఱులను ఏర్పఱచెనని భావము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>సరసిజాకల్యాణసమయార్హజతులక్ష్మి గలిగించుఁ బదనఖాగ్రమునఁ దవిలి దళుకొత్తుమిన్నేటి తెలినీటిదెమలున ముదురుచెందొవచాలు <ref>చ.ట. మొలువ</ref>మొలవఁబెట్ట సీమంతసీమాంతసిందూరరుచిఁ జేయు మ్రొక్కి లేవని సతుశ్శ్రుతిసతులకు బీఠరూపంబునఁ <ref>క. పెట్టిన శేషుని, శ.ర. పెట్టె పెట్టినశేషు</ref>బెట్టె పెట్టిన శేషుఫణరత్నఘృణులకుఁ బ్రాఁకు వెట్టుఁ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 7diwpo80kmmgcpldaqvumvdxwsdktdr 104 212760 555662 554997 2026-05-08T08:37:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem><ref>క. కైట</ref>గైటభాంతకపూజనాకైతకప్ర, సవనవామోదపారణాసౌఖ్యముదిత భుజగరాజస్ఫటాభోగభూరిమణిస, మాజరాజత్ప్రభాపుంజమంజిమములు.</poem>|ref=250}} '''టీక'''. కైటభాం...మంజిమములు — కైటభాంతక = కైటభాసురుని చంపిన శ్రీకృష్ణునియొక్క; పూజనా = పూజకొఱకైన; కైతకప్రసవ = గేదంగిపూవుయొక్క; నవామోదపారణాసౌఖ్యముదిత = క్రొత్తదైన పరిమళమును భుజించుటవలని సౌఖ్యముచే సంతోషించిన; భుజగరాజ = సర్పరాజముయొక్క; స్ఫటాభోగ = విశాలమగు పడగయందలి; భూరి = గొప్పవైన; మణిసమాజ = మణులగుంపులయొక్క; రాజత్ = ప్రకాశించుచున్న; ప్రభామంజిమములు = కాంతులయొక్క మనోజ్ఞతలు; పదనఖాగ్రమునన్ = పాదములగోళ్లచివఱ; తవిలి = లగ్నమయి; సరసిజాకళ్యాణజతులక్ష్మిన్ = కమలినితోడి వివాహమున నైన పారాణియొక్క శోభను; కలిగించున్; కుళుకొత్తు = ప్రకాశించునట్టి; మిన్నేటితెలినీటితెమలునన్ = ఆకాశగంగయొక్క స్వచ్ఛజలప్రవాహమున ['తెమలునన్ = చలనమునందు' అని పూర్వటీక.]; ముదురుచెందొవచాలు = గాఢమైన ఎఱ్ఱకలువల వరుసను; మొలవఁబెట్టున్ = మొలచునట్లు చేయును; మ్రొక్కి; లేవని = లేవక యట్లే వంగియున్న; చతుశ్శ్రుతిసతులకున్ = నాలుగువేదము లనుస్త్రీలకు; సీమంతసీమాసిందూరరుచిన్ = పాపట చివరిభాగమునందు సిందూరముయొక్క తేజమును; చేయున్; పీఠరూపంబునన్ = కూరుచుండు ఆసనమురీతిని; పెట్టె పెట్టిన = చుట్టచుట్టుకొనిన; శేషునిఫణరత్నఘృణులకున్ = ఆదిశేషునిపడగయందలి రత్నములకాంతులకు; ప్రాకువెట్టున్ = (తీగలకుఁ బెట్టు) దన్నుకఱ్ఱగా నుండును. [విష్ణుని పాదపీఠమును చేరిన పాముయొక్క పడగయందలి మణిసమూహపుటెఱ్ఱనికాంతులు విష్ణుని కాలిగోళ్లపై వ్యాపించి కాళ్లకుఁ బెట్టు లత్తుకయొక్క శోభను, అచటి గంగయందు వ్యాపించి, ఎఱ్ఱకలువలశోభను, వేదకాంతల పాపటలయందు సిందూరపుశోభను, పీఠమగు శేషునిపడగయందలి మణులకాంతులకు దన్నుపెట్టుకఱ్ఱలశోభను గల్గి ఉన్నవని భావము.] '''అలం'''. ఉపమ, రూపకము. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem><ref>క. వ్యాపించు, చ.ట. వ్యాపించి</ref>వ్యాపించి తిమిరహరమై, దీపించు నిజోత్తమాంగదివ్యమణిరుచిన్ దీపావళి హరి కిచ్చుచు, నా పుణ్యఫలానుభవము నయ్యహి గనియెన్.</poem>|ref=251}} '''టీక'''. అయ్యహి = ఆపాము; తిమిరహరమై = చీఁకటిని పోఁగొట్టునదై; దీపించు = ప్రకాశించునట్టి; నిజోత్తమాంగదివ్యమణిరుచిన్ = తనపడగపై నున్న గొప్పమణులకాంతిచేత; హరికిన్; దీపావళిన్, ఇచ్చుచున్; ఆ పుణ్యఫలానుభవమున్ = హరికి దీపారాధనము చేయుటవలనఁ గలిగిన పుణ్యముయొక్క అనుభవమును; కనియెన్ = పొందెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆతఱి నొకకందువ న, వ్వాతా శనశయను కేళివనవసుమతినుం డేతెంచె సరఘాసం, ఘాతము తమపెరకుఁ గడువిఘాతం బగుటన్.</poem>|ref=252}} '''టీక'''. ఆతఱిన్ = ఆతఱువాత; ఒకకందువన్ = ఒకమాఱుమూలను; అవ్వాతాశనశయను = ఆశేషకల్పుఁడగు శ్రీృష్ణునియొక్క; కేళివనవసుమతినుండి = ఉద్యానవనమునుండి; సరమాసంఘము = తేనెటీఁగలగుంపు; తమపెరకున్ = తమతేనెతెట్టెకు; కడున్, విఘాతంబు, అగుటన్ = గొప్ప అపాయము కలుగుటచే; ఏతెంచెన్. ['వసుమతినుం డేతెంచెన్' అని ఇకారసంధి యాదృచ్ఛికము.] {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కాయద్యుతి జిడ్డుకొనఁగ, నాయీఁగలమొత్త మాశ్రితాఖిలదిశమై యాయెడఁ దైల<ref>క. తటాక, చ. కటాహ</ref>కటాహ, న్యాయం బొనరించె జలధరాధ్వంబునకున్.</poem>|ref=253}} '''టీక'''. ఆయీఁగలమొత్తము = ఆతేనెటీఁగలగుంపు; కాయద్యుతి = దేహకాంతి; జిడ్డు కొనఁగన్ = మెఱుఁగుఁదేఱఁగా; ఆశ్రితాఖిలదిశమై = ఆక్రమింపఁబడిన సమస్తదిక్కులును కలదయి.<noinclude><references/></noinclude> eml17n1358sshy7neh1tym25zbzc7wl 104 212761 555664 554998 2026-05-08T09:10:15Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 555664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అన్నిదిక్కులకు వ్యాపించినదయి; ఆయెడన్ = ఆచోట; జలధరాధ్వంబునకున్ = ఆకాశమునకు; తైలకటాహన్యాయము, ఒనరించెన్ = తైలకటాహన్యాయము కలదగునట్లు చేనెను. ఒక పెద్దపాత్రలోని నీటిపై ఒకతైలబిందువు పడినయెడల అది కొలఁదికాలమున ఆపాత్రము నీటి పైభాగమునంతటిని ఆక్రమించుట తైలకటాహన్యాయము. ఆరీతినే యిచట తేనెటీగలమొత్తము గగనమంతను వ్యాపించెనని భావము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem><ref>ట. ఆమండూ</ref>ఆమండోద్భవబీజషండరుచి సయ్యాటించుచున్ మక్షికా స్తోమం బాతతపక్షగుచ్ఛ మగుచున్ దోతేరఁగా శ్మశ్రులం బై మిన్నొప్పు తదంగసంగతి; మధువ్యామోహముం జేయుఁ దో డ్తో మర్త్యాలికిఁ దద్విహారకలితద్రుస్కంధవీరుచ్ఛిఖల్.</poem>|ref=254}} '''టీక'''. మక్షికాస్తోమంబు = తేనెటీఁగలగుంపు; ఆమండోద్భవబీజషండరుచిన్ = ఆముదపువిత్తుల సమూహపుకాంతిని; ['ఆముదాలరాశివిధమును' అను పూర్వటీక అననుగతము.] సయ్యాటించుచున్ = పరిహసించుచు - తిరస్కరించుచు; ఆతతపక్షగుచ్ఛము, అగుచున్ = విశాలములగు ఱెక్కలు కలదయి; తోతేరఁగాన్ = రాఁగా; తదంగసంగతిన్ = వానిదేహముయొక్క సంపర్కముచే. ['తోతేరఁగాన్ = తోఁచఁగా'అని పూర్వటీక.] శ్మశ్రులంబై = దట్టమైనదై [శ్మశ్రులంబు = గడ్డము, మీసములు గలది' అని పూర్వటీక. అది అసంగతము.] మిన్ను = ఆకాశము; ఒప్పున్ = ప్రకాశించును. తద్విహార...వీరుచ్ఛిఖల్ = ఆతేనెటీగల విహారముతోఁ గూడిన (అని విహరించిన) చెట్టుమొదళ్లును, లేఁగొమ్మలకొనలును ['చెట్టుమొదళ్లయందలి చిగురుఁగొమ్మలకొనలు' అని పూర్వటీక.]; తోడ్తోన్ = వెంటనే; మర్త్యాళికిన్ = మానవుల సమూహమునకు; మధువ్యామోహమున్ = తేనె (గ్రహించుట)యందలి యాసక్తిని; చేయున్. [తేనెటీగలు గగనమున వ్యాపించుటచే వానికాంతిచే ఆకాశము దట్టమై యున్నదనియు, ఆ యీఁగలు విడిచిన చెట్లమొదళ్లును, కొమ్మలును జనులకు తేనెను గ్రహించుటయందు కోరికను కలిగించుచున్నవనియు భావము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆ మధుమక్షిక లఁట <ref>క. ఁజని, చ.ట. చని</ref>చని, దామోదరమందిరాగ్రతలగతనిర్మా ల్యామోదమేదురమధు, ప్రేమాకులబుద్ధిమైఁ జరింపఁగ నంతన్.</poem>|ref=255}} '''టీక'''. ఆ మధుమక్షికలు =ఆ తేనెటీఁగలు; దామోదర...బుద్ధిమైన్ = శ్రీవిష్ణుని దేవాలయముముం దుండిన నిర్మాల్యమగు పుష్పములందలి కమ్మనివాసన గల తేనెను గ్రహించుటయందలి కోరికతో; చరింపఁగన్ = తిరుగఁగా. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అందు నొకసరఘ గ్రోలె ము, కుందపదార్ఘ్యాంబుబిందుగుంభితసుమనో౽ మందమకరందశీకర,ముం దీర్థస్వార్థముల్ సమున్నతి వెలయన్.</poem>|ref=256}} '''టీక'''. సరఘ = తేనెటీఁగ; తీర్థస్వార్థముల్ = దేవునిప్రసాదమును, స్వప్రయోజనమును; సమున్నతిన్ = గొప్పఁదనమును; వెలయన్ = ప్రకాశింపఁగా ముకుంద...శీకరమున్ — ముకుంద = విష్ణువుయొక్క; పాదార్ఘ్యంబు = పాదోదకముయొక్క; బిందు = బిందువులచే; గుంభిత = కూర్పఁబడిన; సుమనః = పూలయందలి; అమందమకరందశీకరము = ఎక్కువైన తేనెబిందువులను; క్రోలెన్ = త్రాగెను [విష్ణువుయొక్క పాద్యమగు జలముతో గూడిన పూజార్థపుష్పములమకరందబిందువులను ఆతేనెటీఁగ త్రాగుటచే దానికి తీర్థ, స్వార్థములు రెండుకు ఫలించినవని భావము. దేవుని పాదతీర్థపానముచే ముక్తిప్రదమగు తీర్థఫలము లభించినది; దానియందు మిశ్రితమగు మధువును త్రాగటవలన క్షున్నివృత్తిరూపమగు స్వార్థమును ఫలించినది.]<noinclude><references/></noinclude> 94q2lj0nm2369hm4crr7my2lu4vxxbc 555665 555664 2026-05-08T09:10:47Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అన్నిదిక్కులకు వ్యాపించినదయి; ఆయెడన్ = ఆచోట; జలధరాధ్వంబునకున్ = ఆకాశమునకు; తైలకటాహన్యాయము, ఒనరించెన్ = తైలకటాహన్యాయము కలదగునట్లు చేనెను. ఒక పెద్దపాత్రలోని నీటిపై ఒకతైలబిందువు పడినయెడల అది కొలఁదికాలమున ఆపాత్రము నీటి పైభాగమునంతటిని ఆక్రమించుట తైలకటాహన్యాయము. ఆరీతినే యిచట తేనెటీగలమొత్తము గగనమంతను వ్యాపించెనని భావము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem><ref>ట. ఆమండూ</ref>ఆమండోద్భవబీజషండరుచి సయ్యాటించుచున్ మక్షికా స్తోమం బాతతపక్షగుచ్ఛ మగుచున్ దోతేరఁగా శ్మశ్రులం బై మిన్నొప్పు తదంగసంగతి; మధువ్యామోహముం జేయుఁ దో డ్తో మర్త్యాలికిఁ దద్విహారకలితద్రుస్కంధవీరుచ్ఛిఖల్.</poem>|ref=254}} '''టీక'''. మక్షికాస్తోమంబు = తేనెటీఁగలగుంపు; ఆమండోద్భవబీజషండరుచిన్ = ఆముదపువిత్తుల సమూహపుకాంతిని; ['ఆముదాలరాశివిధమును' అను పూర్వటీక అననుగతము.] సయ్యాటించుచున్ = పరిహసించుచు - తిరస్కరించుచు; ఆతతపక్షగుచ్ఛము, అగుచున్ = విశాలములగు ఱెక్కలు కలదయి; తోతేరఁగాన్ = రాఁగా; తదంగసంగతిన్ = వానిదేహముయొక్క సంపర్కముచే. ['తోతేరఁగాన్ = తోఁచఁగా'అని పూర్వటీక.] శ్మశ్రులంబై = దట్టమైనదై [శ్మశ్రులంబు = గడ్డము, మీసములు గలది' అని పూర్వటీక. అది అసంగతము.] మిన్ను = ఆకాశము; ఒప్పున్ = ప్రకాశించును. తద్విహార...వీరుచ్ఛిఖల్ = ఆతేనెటీగల విహారముతోఁ గూడిన (అని విహరించిన) చెట్టుమొదళ్లును, లేఁగొమ్మలకొనలును ['చెట్టుమొదళ్లయందలి చిగురుఁగొమ్మలకొనలు' అని పూర్వటీక.]; తోడ్తోన్ = వెంటనే; మర్త్యాళికిన్ = మానవుల సమూహమునకు; మధువ్యామోహమున్ = తేనె (గ్రహించుట)యందలి యాసక్తిని; చేయున్. [తేనెటీగలు గగనమున వ్యాపించుటచే వానికాంతిచే ఆకాశము దట్టమై యున్నదనియు, ఆ యీఁగలు విడిచిన చెట్లమొదళ్లును, కొమ్మలును జనులకు తేనెను గ్రహించుటయందు కోరికను కలిగించుచున్నవనియు భావము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆ మధుమక్షిక లఁట <ref>క. ఁజని, చ.ట. చని</ref>చని, దామోదరమందిరాగ్రతలగతనిర్మా ల్యామోదమేదురమధు, ప్రేమాకులబుద్ధిమైఁ జరింపఁగ నంతన్.</poem>|ref=255}} '''టీక'''. ఆ మధుమక్షికలు =ఆ తేనెటీఁగలు; దామోదర...బుద్ధిమైన్ = శ్రీవిష్ణుని దేవాలయముముం దుండిన నిర్మాల్యమగు పుష్పములందలి కమ్మనివాసన గల తేనెను గ్రహించుటయందలి కోరికతో; చరింపఁగన్ = తిరుగఁగా. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అందు నొకసరఘ గ్రోలె ము, కుందపదార్ఘ్యాంబుబిందుగుంభితసుమనో౽ మందమకరందశీకర,ముం దీర్థస్వార్థముల్ సమున్నతి వెలయన్.</poem>|ref=256}} '''టీక'''. సరఘ = తేనెటీఁగ; తీర్థస్వార్థముల్ = దేవునిప్రసాదమును, స్వప్రయోజనమును; సమున్నతిన్ = గొప్పఁదనమును; వెలయన్ = ప్రకాశింపఁగా ముకుంద...శీకరమున్ — ముకుంద = విష్ణువుయొక్క; పాదార్ఘ్యంబు = పాదోదకముయొక్క; బిందు = బిందువులచే; గుంభిత = కూర్పఁబడిన; సుమనః = పూలయందలి; అమందమకరందశీకరము = ఎక్కువైన తేనెబిందువులను; క్రోలెన్ = త్రాగెను [విష్ణువుయొక్క పాద్యమగు జలముతో గూడిన పూజార్థపుష్పములమకరందబిందువులను ఆతేనెటీఁగ త్రాగుటచే దానికి తీర్థ, స్వార్థములు రెండుకు ఫలించినవని భావము. దేవుని పాదతీర్థపానముచే ముక్తిప్రదమగు తీర్థఫలము లభించినది; దానియందు మిశ్రితమగు మధువును త్రాగటవలన క్షున్నివృత్తిరూపమగు స్వార్థమును ఫలించినది.]<noinclude><references/></noinclude> ddmw9q049y2rauvwgc0c2zouxk8jopv 555666 555665 2026-05-08T09:11:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 555666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>అన్నిదిక్కులకు వ్యాపించినదయి; ఆయెడన్ = ఆచోట; జలధరాధ్వంబునకున్ = ఆకాశమునకు; తైలకటాహన్యాయము, ఒనరించెన్ = తైలకటాహన్యాయము కలదగునట్లు చేనెను. ఒక పెద్దపాత్రలోని నీటిపై ఒకతైలబిందువు పడినయెడల అది కొలఁదికాలమున ఆపాత్రము నీటి పైభాగమునంతటిని ఆక్రమించుట తైలకటాహన్యాయము. ఆరీతినే యిచట తేనెటీగలమొత్తము గగనమంతను వ్యాపించెనని భావము. {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem><ref>ట. ఆమండూ</ref>ఆమండోద్భవబీజషండరుచి సయ్యాటించుచున్ మక్షికా స్తోమం బాతతపక్షగుచ్ఛ మగుచున్ దోతేరఁగా శ్మశ్రులం బై మిన్నొప్పు తదంగసంగతి; మధువ్యామోహముం జేయుఁ దో డ్తో మర్త్యాలికిఁ దద్విహారకలితద్రుస్కంధవీరుచ్ఛిఖల్.</poem>|ref=254}} '''టీక'''. మక్షికాస్తోమంబు = తేనెటీఁగలగుంపు; ఆమండోద్భవబీజషండరుచిన్ = ఆముదపువిత్తుల సమూహపుకాంతిని; ['ఆముదాలరాశివిధమును' అను పూర్వటీక అననుగతము.] సయ్యాటించుచున్ = పరిహసించుచు - తిరస్కరించుచు; ఆతతపక్షగుచ్ఛము, అగుచున్ = విశాలములగు ఱెక్కలు కలదయి; తోతేరఁగాన్ = రాఁగా; తదంగసంగతిన్ = వానిదేహముయొక్క సంపర్కముచే. ['తోతేరఁగాన్ = తోఁచఁగా'అని పూర్వటీక.] శ్మశ్రులంబై = దట్టమైనదై [శ్మశ్రులంబు = గడ్డము, మీసములు గలది' అని పూర్వటీక. అది అసంగతము.] మిన్ను = ఆకాశము; ఒప్పున్ = ప్రకాశించును. తద్విహార...వీరుచ్ఛిఖల్ = ఆతేనెటీగల విహారముతోఁ గూడిన (అని విహరించిన) చెట్టుమొదళ్లును, లేఁగొమ్మలకొనలును ['చెట్టుమొదళ్లయందలి చిగురుఁగొమ్మలకొనలు' అని పూర్వటీక.]; తోడ్తోన్ = వెంటనే; మర్త్యాళికిన్ = మానవుల సమూహమునకు; మధువ్యామోహమున్ = తేనె (గ్రహించుట)యందలి యాసక్తిని; చేయున్. [తేనెటీగలు గగనమున వ్యాపించుటచే వానికాంతిచే ఆకాశము దట్టమై యున్నదనియు, ఆ యీఁగలు విడిచిన చెట్లమొదళ్లును, కొమ్మలును జనులకు తేనెను గ్రహించుటయందు కోరికను కలిగించుచున్నవనియు భావము.] '''అలం'''. ఉపమ. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆ మధుమక్షిక లఁట <ref>క. ఁజని, చ.ట. చని</ref>చని, దామోదరమందిరాగ్రతలగతనిర్మా ల్యామోదమేదురమధు, ప్రేమాకులబుద్ధిమైఁ జరింపఁగ నంతన్.</poem>|ref=255}} '''టీక'''. ఆ మధుమక్షికలు =ఆ తేనెటీఁగలు; దామోదర...బుద్ధిమైన్ = శ్రీవిష్ణుని దేవాలయముముం దుండిన నిర్మాల్యమగు పుష్పములందలి కమ్మనివాసన గల తేనెను గ్రహించుటయందలి కోరికతో; చరింపఁగన్ = తిరుగఁగా. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అందు నొకసరఘ గ్రోలె ము, కుందపదార్ఘ్యాంబుబిందుగుంభితసుమనో౽ మందమకరందశీకర,ముం దీర్థస్వార్థముల్ సమున్నతి వెలయన్.</poem>|ref=256}} '''టీక'''. సరఘ = తేనెటీఁగ; తీర్థస్వార్థముల్ = దేవునిప్రసాదమును, స్వప్రయోజనమును; సమున్నతిన్ = గొప్పఁదనమును; వెలయన్ = ప్రకాశింపఁగా ముకుంద...శీకరమున్ — ముకుంద = విష్ణువుయొక్క; పాదార్ఘ్యంబు = పాదోదకముయొక్క; బిందు = బిందువులచే; గుంభిత = కూర్పఁబడిన; సుమనః = పూలయందలి; అమందమకరందశీకరము = ఎక్కువైన తేనెబిందువులను; క్రోలెన్ = త్రాగెను [విష్ణువుయొక్క పాద్యమగు జలముతో గూడిన పూజార్థపుష్పములమకరందబిందువులను ఆతేనెటీఁగ త్రాగుటచే దానికి తీర్థ, స్వార్థములు రెండును ఫలించినవని భావము. దేవుని పాదతీర్థపానముచే ముక్తిప్రదమగు తీర్థఫలము లభించినది; దానియందు మిశ్రితమగు మధువును త్రాగటవలన క్షున్నివృత్తిరూపమగు స్వార్థమును ఫలించినది.]<noinclude><references/></noinclude> o7m6wff7h2in16uxeqzw197owia8xs7 104 212922 555630 2026-05-07T12:19:11Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 555630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>ఆహా ఆలోగయిన యెడల, కలివజి౯మయినందున యిప్పుడుపనికి రాదని చెప్పుచున్నారే. ఇదిమీరెరుగరా? అన్నిటికేమిగాని కమండలు ధారణము చేసిన వారికి ప్రాయశ్చిత్తము చేసికొనినను పాపమే పోకపోయినయెడల వానప్రస్థాశ్రమము ఏయుగములోను పనికిరానియెడల ఆయాశ్రమమును విధించిన ప్రయోజనమేమి? ఈమహాపాపములు వృద్ధపరాశరుడు కలివజి౯తములలో మాత్రము చేర్చనేల? <poem>సముద్రయాన స్వీకారః కమండలువిధారణం దత్తాయా నైదళ న్యాయాః పునఃగ్దానం పరిస్యచ - ఇత్యాది - ఏతాని లోకగుప్త్యర్ధం, కలేరాదౌమహాత్మభిః నివతి౯వాతాని కర్మాణి -</poem> అని ఈ మేము చెప్పిన దేవలవదనము కలియుగమునకు మాత్రమేనని చెప్పుదురా, అది ప్రమాణ హితము. దేవలస్తృతి కలియుగము నిమిత్తమయినని యెచ్చటను చెప్పబడియుండలేదు. ౧౦. ఇవి యన్నియు నిట్లుండగా నుక విన్నమనవిచేసి కొనుచున్నాడను. నేనే కాదు, ఈ సభకు వచ్చిన పెద్దమనుష్యుల లో గొఁదరు మట్టునకు సముద్రయానము కొన్ని పర్యాయములు చేసినవారున్నారు. వీరు జ్ఞానముతోనే యీ సముద్ర యానము చేసిరని నమ్ముచున్నాడు. మీ దేవలస్తృతియేమి యింక యేదయిననన్ననని మీరు నమ్మిన యెడల ఆస్తృతులేమి, సముద్రయానమాయినే సామాన్యముగా నిషేథించినల్లు చెప్పచున్నదిగాని యిన్నిదినములు సముద్రయానము చేసినయెడల ననిగాని సముద్రముమీద యీ దేశమునకు బోయినయే<noinclude><references/></noinclude> 73bjcbx8um2uf8862cuidtm7ugg6w7o 104 212923 555631 2026-05-07T12:42:28Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 555631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>వలననిగాని చెప్పటలేదు. గనుక సముద్రయానముచేసిన మాత్రమే యింకను మనతోటిపాటువారు మనలతో సంసగ౯ము చేసిన యీదేశస్టులునుగూడ ప్రాయశ్చిత్తమునకే అర్హులు కాకపోదురే! ఈజగముపప్లవమునకేమిగతి! మన గాయత్రి మంత్ర జవ సామధజ్యమువలనను బ్రాహ్మణానుగ్రహమునలనను మనము పవిత్రలముగానున్నామని మనము సంతోషించుచుండుట అన్యాయమేనా? ఈ దేవలస్మృతి వచనమును మనమే పదిమందిలోజదువుట మనకెంత యవమానకరము? ఈవచనము ప్రమాణమని నిలువబడి యీ వదినాధ౯మునకు విరుద్ధముగానటించు మనము ఈవదనార్థమునకు విరుద్ధముగా పడుచువారి విషయమయి సందేహము నెందుటయంధుని యంధత్వనకంసుడు నవ్వినట్లే! ౧౧, అన్నింటీ కేమిగాని యీదేవలస్మృతివచనము వూర్వమునుండివచ్చు నాచారమునకు గూడ విరుద్ధముగా నున్నట్లు కూడ నాకు దోచుచున్నది. ఒకవేళ సరియో కాదో గట్టిగా జెప్పజాలగాని ప్రమాణములు మాత్రమున్నది. మీదేల వచనములో ముందుగా నెన్నబడిన పెద్దదోషము సముద్రయాన స్వీకారము గదా. దీనితోపాటే విధవాకన్యాదాన దోషముగదా. సముద్రయానమున కాదరమున్నట్లు పరాశర స్తృతిలో మాథవీయా వ్యాఖ్యానములో వివాహప్రకరణమందు మాత్రమే కన్యావివాహ విచారమందు సముద్రయానమునకు ఆచారమున్నదని వ్రాసినారు. అది యేట్లనిన,<noinclude><references/></noinclude> 2dheeyayohiz4slujir4iqvekwmkrj5 104 212924 555632 2026-05-07T13:48:00Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 555632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>స్పే, మిగిలినంతము కంఠోక్త్యాచెప్పని అన్ని పాపములకు నెంతే ప్రాయశ్చిత్తము చెప్పినారు. గనుక పరాశరులవారు అన్ని పాపములకు ప్రాయశ్చిత్తములు చెప్పినవారయినారు. విధవాపునర్దారకు ప్రాయశ్చిత్తములేదని చెప్పలేదు. ఇట్టి స్థితిలో పరాశరుల వాక్యములను ప్రమాణముగా బుచ్చుకొందమా, దేవలస్తృతి వాక్యమును బ్రమాణముగా బుచ్చుకొందమా, దేవల స్తృతి వాక్యమును బుచ్చుకొందమా, పరాశరవచనమునే వుచ్చుకొనవలెనని చెప్పక విధిలేదు. {{Center|ఐందునకు బ్రమాణము}} {{Center|{{p|fs125}}పరాశరస్మృతి ప్రాయశ్చిత్తకాండము ౫౫ శ్లోకము</p>}} {{left margin|5em}}<poem>సర్వేషామేవ పాపానాం సంకరేసముఖస్థితే ౹ దశసాహభ్యస్య గాయత్రీశోధనంప పరం౹౹</poem> </div> అశ్లోకము వలన తాము చెప్పిన పాపములకు వరులకు తాము చెప్పిన ప్రాయశ్చిత్తములు చేయవలసినదనియు చెప్పబడని తక్కిన యెల్ల పాపములకు దశసాహస్ర గాయత్రి ప్రాయశ్చికమనియు చెప్పినారు. ఈశ్లోర్థమిదే యయినందునకు మాధవామాత్యుల వారి వ్యాఖ్యానము. యానిత్యన్యాని ప్రతిపదోక్త ప్రాయశ్చిత్తరహితాని తేషాం సాధారణం ప్రాయశ్చిత్తమాహ - అని వ్రాసినారు. ౯. మరియొక యంశమును గూడ నిచ్చటనే కార్యవలసియు<noinclude><references/></noinclude> 7uj58jkv51tjo3ba4gstw6va7w00oe0 104 212925 555660 2026-05-08T07:56:35Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ {{Center|}} 555660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>న్నది. ఆదియేదియనిన ఒక్క పరాశరస్తృతి తక్క తక్కినయన్ని స్తృతులును నాలుగు యుగములకును బ్రవర్తకములని మనమందరము మెచ్వుకొనవలసినదే కదా. మీరు చెప్పిన దేవలస్మృతి వచనమునకు గృతత్రేతా ద్వాపరములయందు గూడను బ్రవృత్తి కలదుగదా. ఏమియీయాశ్చర్యము, ఈ దేవాలస్మృతి వచనము శృతత్రేత ద్వారములయందు స్వేచ్ఛగా జరిగించదగిన సముద్రయానము, కమండలు ధారణము, విధవావివాహ, మీమూటికేని పాపత్వమిచ్చినదేగాక ప్రాయశ్చిత్తము కూడ లేదనిచెప్పు చున్నదే! {{Center|ప్రమాణములు}} {{Center|{{p|fs125}}పరాశర స్మృతి</p>}} నష్టేమృతే ప్రవ్రడితే క్లీబేచపతితేతౌ | పంచస్వాపత్స నారీణాంపతిరన్యూవిదీలే ౹౹ {{Center|{{p|fs125}}మాధవామాత్యులవారు</p>}} {{p|fs125}}ఆయననిరా హోూ యుగాంతరవిషయః</p> యుగాంతరములయందు విధవావివాహములు కలియుగమందు దాజి౯ బడినవనియు స్పష్టమేనే. ఇవియునుగాక యీవిధవావివాహము సరేకాని సముద్రయాన స్వీకారముకూడ పూర్వయుగములయందు దోషమా<noinclude><references/></noinclude> bnuo2ep3bq54usufx3nqv3an5b09j5m 555661 555660 2026-05-08T08:16:37Z Brjswiki 6801 555661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>న్నది. ఆదియేదియనిన ఒక్క పరాశరస్తృతి తక్క తక్కినయన్ని స్తృతులును నాలుగు యుగములకును బ్రవర్తకములని మనమందరము మెచ్వుకొనవలసినదే కదా. మీరు చెప్పిన దేవలస్మృతి వచనమునకు గృతత్రేతా ద్వాపరములయందు గూడను బ్రవృత్తి కలదుగదా. ఏమియీయాశ్చర్యము, ఈ దేవాలస్మృతి వచనము శృతత్రేత ద్వారములయందు స్వేచ్ఛగా జరిగించదగిన సముద్రయానము, కమండలు ధారణము, విధవావివాహ, మీమూటికేని పాపత్వమిచ్చినదేగాక ప్రాయశ్చిత్తము కూడ లేదనిచెప్పు చున్నదే! {{Center|ప్రమాణములు}} {{Center|{{p|fs125}}పరాశర స్మృతి</p>}} నష్టేమృతే ప్రవ్రడితే క్లీబేచపతితేతౌ | పంచస్వాపత్స నారీణాంపతిరన్యూవిదీలే ౹౹ {{Center|{{p|fs125}}మాధవామాత్యులవారు</p>}} {{Center|{{p|fs125}}ఆయననిరా హోూ యుగాంతరవిషయః</p>}} యుగాంతరములయందు విధవావివాహములు కలియుగమందు దాజి౯ బడినవనియు స్పష్టమేనే. ఇవియునుగాక యీవిధవావివాహము సరేకాని సముద్రయాన స్వీకారముకూడ పూర్వయుగములయందు దోషమా<noinclude><references/></noinclude> hdgcbel9h1a4dkociuuxn2e1mddhhds 104 212926 555663 2026-05-08T08:41:26Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 555663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Center|ప్రమాణము}} తత్రబోధాయనః పంచధావి ప్రతిపత్తిః దక్షిణత అనునీ తేన భార్యయాసహభోజనం పర్యుషితభోజనం ౼ మాతలదుహి తృపితృవ్వ సృదు పాతృ పరిణయనమతి. తధోరత ఊణ౯ విక్రయ సీధుపానము భయతో ర్శిర్వ్యవహార ఆయుధీయం సముద్రయానమితి, {{rule |6em }} {{Center|రెండవ పాదము}} {{rule |6em }} విధనాకన్యాదాత ప్రాయశ్చిత్తముచే కూతుడగును, 1. సదుస్తపాములనకును ప్రాయశ్చిత్తము:న్నది. పైపదునెకండు యాక్తులచే విధవయగు కన్యకకు పునర్ధనము చేసినవానికి బ్రాయశ్చిత్తమేలేదని చెప్పియున్నదని రుప్రాయశ్చిత్త హేమాద్రిలో జూపించి చదివిన దేవల టీవల స్తృతి వచనము యొక్క బలము మొదలులంజెడి మూర్ఛ మెందినదని నేనున్ననమ్ముచున్నాను. కాని యాదేవల స్తృతి వచనముస కాంత్మాస్థసందిగ్ధముగా నున్నందున, ఈ ప్రసంగమునందు ఆరవయుక్తి యొక్క తుదను ముందు వివరించుచున్నాడనని చెప్పిన యంశమనగా సర్వపాపములకును ద్రాయశ్చిత్తమున్నట్లు సర్య<noinclude><references/></noinclude> a1i7h22wt0zrjuuv6irxess4vb542zk 104 212927 555667 2026-05-08T11:08:39Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 555667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>స్తృతులు జెప్పుచుండగా ఈదేవలస్తృతి కొన్నిపాపములకు ప్రాఎశ్చిత్తమే లేదని చెప్పినట్లు మీరు అర్థము చేసినయెడల సర్య స్తృతి విరుద్ధమని నేను చెప్పవలసి వచ్చినదిగాన ఆవిషయమై కొన్నియుక్తులు చెన్సీ మీదేవల స్మృతి వచనార్థము విషయమై నాకు కలిగిన సందేహమును నివారించుకొనుచున్నాదను, సమస్త పాపములకును బ్రాయశ్చిత్తమున్నదనుటకు ప్రమాణములు. {{Center|{{p|fs125}}౧. కృష్ణయజుస్సు తైత్తిరీయారణ్యకము</p>}} {{Center|{{p|fs125}}౨ ప్రపాఠకము, ౮ అనువాకము</p>}} {{left margin|5em}}<poem>యదర్వాచీనమేనౌ భ్రూణహత్యా యాసస్త్మామోక్ష్యధ్వతి. తవిరత్తెరజుహువుస్తేరేపసోభవ౯ కమాది౯ష్వేత్తె జు౯హుయాత్ పూతో దేవలోకా౯ సమళ్నుతే.</poem> </div> ఈశ్రుతికి విద్యారణ్యులవారు వ్రాసిన వ్యాఖ్యానము, వేదత్రయ విద్భాహ్మణః భ్రూణః తదీయహత్యాయా అర్వాచీనం యత్పాసంతస్మాత్సర్వస్మాత్, ముక్తాధభవివ్యధేతి. ఇతర మహర్షి వృత్తాంతమాహ. తఏతైజు౯హువుస్తే రేపసోభ౯ - ఇతి ఆరేపసః- పాపరహితాః. ఇదా సంవిధత్తే - కర్తాదిష్యతై - సమళ్నుతే. ఇతి ప్రారప్స్యమాణకర్మ ప్రారంభేషు కూకాండహెూమేన పూతస్యమేవలోక ప్రాప్తిర్భవతి. దీనిముఖ్య తాత్పర్యము:– మూడు వేదములు జదువుకొని<noinclude><references/></noinclude> 4k6za3umjxuahro33toyz5exrmkib3t 104 212928 555668 2026-05-08T11:51:23Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 555668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>బ్రాహ్మణుని జంపిన పాపముపేరు భ్రూణహత్య. ఆభ్రూణహత్య కంటే దిగువగానున్న యెల్ల పాపములు కూర్తాండహోమను క్రియచేతబోవునని తాత్పర్యము. ఇందువలన జూడగా, అన్ని పాపములలో గొప్పపాపమయిన యొక భ్రూణహత్యకు దక్క తక్కిన పాపములకు గూర్తాండ హెూమము ప్రాయశ్చిత్తమని తెలియబడుచున్నదిగదా. ఇకను, {{Center|కృష్ణయజుస్సుపయిన వ్రాయబడిన}} {{Center|యనువాకములోనే}} కూర్తాండడైజు౯హుయాద్యోపూత ఇవమస్యేత. ఇత్యాది. దీనికి విద్యారణ్యులేవారి భాష్యము:- యఃపుమా౯ సందిద్ద్రేన పాపేనస్వస్యపూతత్వం నాస్తితి మనసిశంకతేథపుమాన్ కూర్తాండహుమేన పూతోభవతి, అధదుహాపాతక సమస్యపావస్యహోమం విధత్తేయథాస్తేన:- రేతస్పించతి. ఇతి అయోనౌ ప్రతిషిద్ధయోనౌ యోరేతన్పించలి - ఏష: సువణ౯స్తేయకారిణా భ్రూణహత్యాకారిణావచసమోభవతి. పోని కూక్షాండైజు౯హుయాత్ తేమోకేనహెూమేన యభోక్త పావని వృత్తిందర్శయతి. యదర్వాచీనం ముచ్యతే - ఇతి - హణహత్యాసమస్యాపి ముఖ్య భ్రూణహత్యాయా. ఆర్వాచీనతాత్ సనమోమేనని వృత్తిర్యుజ్యతే.<noinclude><references/></noinclude> 3xctbdmuuei7h7rhdhbclcx5z14vcd8