వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 102 11130 562299 442954 2026-07-01T14:30:47Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 562299 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = |అసలుపేరు = శ్రీకృష్ణదేవరాయలు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = శ |పుట్టిన_యేడు = 1471 |గిట్టిన_యేడు = 1529 |వివరణ = |బొమ్మ= Portrait of Srikrishnadeva Raya.JPG |వికీపీడియా_లంకె = శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== # [[ఆముక్తమాల్యద]] {{small scan link|ఆముక్తమాల్యద.pdf}} # [[రాయల రాజనీతి]] {{small scan link|రాయల రాజనీతి.djvu}} ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[కవి జీవితములు/శ్రీకృష్ణదేవరాయలు]] * [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - రెండవ భాగము/కృష్ణదేవరాయలు]] * [[ఆంధ్ర వీరులు/కృష్ణదేవరాయలు]] o5d711q48c0nbbduplxwthw24q3kdt2 104 154404 562366 562271 2026-07-02T11:01:26Z Rajasekhar1961 50 562366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />ఋగ్వేదము.</noinclude><section begin="345A" />(1) నేత్రసంధులయందు జనించువ్యాధులు 9; (2) కనురెప్పలయందు జనించు వ్యాధులు 21; (3) తెల్లగుడ్డు లందు జనించువ్యాధులు 11; (4) నల్లగుడ్డులందు జనించు వ్యాధులు 4; (5) నేత్రగోళము లందు జనించు వ్యాధులు 17; (B) కనుపాపలయందు జనించు వ్యాధులు 12; (7) ఆగనుజ వ్యాధులు 2; మొత్తము 76. '''4. ముక్కు రంధ్రములందు జనించు వ్యాధులు 31; ఇందు భాగములు 4, గతులు 31:''' (1) ముక్కు రంధ్రములయందు జనించువ్యాధులు 7; (2) ముక్కు నెలవులయందు జనించు వ్యాధులు 4; (3) ముక్కు దూలములందు జనించు వ్యాధులు 4; (4) నాసాఫలకమునందు జనించు వ్యాధులు 16; మొత్తము 31. '''5. ముఖమునందు జనించు వ్యాధులు 67; అందు భాగములు 8: గతులు 87 :''' (1) పెదవులయందు జనించు వ్యాధులు 12; (2) చెక్కిళ్ళయందు జనించు వ్యాధులు 2; (8) దంతములయందు జనించు వ్యాధులు 10; (4) చిగుళ్ళయందు జనించు వ్యాధులు 12; (5) నాలుకయందు జనించు వ్యాధులు 8; (7) చెంపలయందు జనించు వ్యాధులు 12; (8) నోటియందు జనించు వ్యాధులు 5; మొత్తము 67. '''సర్వసాముదాయికాంకము 213''' : (1) శిరోరోగములు 11; (2) కర్ణరోగములు 28; (3) నేత్రరోగములు 76; (4) నాసారోగములు 31; (5) ముఖరోగములు 87; మొత్తము 218. ఈ వ్యాధు లన్నింటికి సుశ్రుతుడు నిదానచికిత్సలను వివరముగా చెప్పెను. కాని పై దేహాదులు తంత్రముల యందు విశేషాంశాంశ కల్పనములతో ఈ ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు అణుశః పరిబృంహితములై అసంఖ్యాక ములుగా చెప్పబడియున్నట్లు సుశ్రుతముపై గల దలవాణ వ్యాఖ్య కనబడుచున్నది. సుశ్రుతమున కది మూలముగా సుశ్రుత వ్యాఖ్యానమునందు తెలియుచున్నది. లక్ష్యలక్షణ సమన్వయముతో ప్రత్యక్ష శారీరమును, బహుముఖముల శస్త్రశాలోక్య చికిత్సా సిద్ధాంతములను, విశ్వతో ముఖవ్యాప్తి నొందించినవారు చంద్రవంశ్యపు రాజర్షులు నిమిసంతతివా రగు కాశీరాజులు. వీరనేకము అయిన ఆయుర్వేద సభలలో పాల్గొనినట్లు చరకము ప్రమాణము. మిసంహిత, కరాలసంహిత, సాత్యకి సంహిత... అనునవి వీరి వంశరచనలే. ఇవి వ్యాఖ్యానములయందు తప్ప కనబడుటలేదు. ఇవిగాక రావణతంత్రము, జీవకతంత్రము, వృద్ధజీవక తంత్రము అనునవి వాకృచారమున గలవు. బోపదేవుడు వైద్యమును గూర్చి తొమ్మిది గ్రంథములు వ్రాసెననియు, అం దైదు ప్రత్యేకముగ శాలా క్యాభినివేశములనియు ప్రతీతి - ఇందు వైద్యకళత మనునది మాత్రము ముద్రితముగా కనబడుచున్నది. భోజుని గ్రంథములలో అసమగ్రము, అస్తవ్యస్తము నగు చారుచర్య తప్ప మిగిలినవి శ్రుత మాత్రములే. {{right|వే. లి. వేం. రా. స్వా.}} {{p|fs150}}ఋ</p> {{left|ఋగ్వేదము :}} ఆర్యులు, వేదములు : అనేక వేల సంవత్సరములకు పూర్వము ఆర్యులను నొకజాతిజనులు ఇతర దేశ ములనుండి మనదేశమునకు వచ్చిరని పాశ్చాత్య చరిత్రజ్ఞుల యభి ప్రాయము. వారు మొట్టమొదట నీదేశమునకు వాయవ్య భాగముననున్న సింధునది కిరుప్రక్కలమండు దేశము నాక్రమించి యచ్చట నివాసము చేయుచుండి కాల క్రమమున వారు ఈదేశమునంతను వ్యాపించి వారి భాష యైన గీర్వాణభాషను, వారి సంస్కృతిని దేశమంతటను వ్యాపింపజేసిరి. వారు సింధునదీ ప్రాంతమున నుండగా ఋగ్వేద మంత్రములను రచించిరి. ఈ ఋగ్వేద రచన యే భారతీయ వాఙ్మయమునకు ప్రారంభము. మిగిలిన వేద <section end="345A" /><noinclude><references/></noinclude> h01ux2t1qm1mdigfjfog9ejcnr9vbr2 562367 562366 2026-07-02T11:05:50Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />ఋగ్వేదము.</noinclude><section begin="345A" />(1) నేత్రసంధులయందు జనించువ్యాధులు 9; (2) కనురెప్పలయందు జనించు వ్యాధులు 21; (3) తెల్లగుడ్డు లందు జనించువ్యాధులు 11; (4) నల్లగుడ్డులందు జనించు వ్యాధులు 4; (5) నేత్రగోళము లందు జనించు వ్యాధులు 17; (B) కనుపాపలయందు జనించు వ్యాధులు 12; (7) ఆగనుజ వ్యాధులు 2; మొత్తము 76. '''4. ముక్కు రంధ్రములందు జనించు వ్యాధులు 31; ఇందు భాగములు 4, గతులు 31:''' (1) ముక్కు రంధ్రములయందు జనించువ్యాధులు 7; (2) ముక్కు నెలవులయందు జనించు వ్యాధులు 4; (3) ముక్కు దూలములందు జనించు వ్యాధులు 4; (4) నాసాఫలకమునందు జనించు వ్యాధులు 16; మొత్తము 31. '''5. ముఖమునందు జనించు వ్యాధులు 67; అందు భాగములు 8: గతులు 87 :''' (1) పెదవులయందు జనించు వ్యాధులు 12; (2) చెక్కిళ్ళయందు జనించు వ్యాధులు 2; (8) దంతములయందు జనించు వ్యాధులు 10; (4) చిగుళ్ళయందు జనించు వ్యాధులు 12; (5) నాలుకయందు జనించు వ్యాధులు 8; (7) చెంపలయందు జనించు వ్యాధులు 12; (8) నోటియందు జనించు వ్యాధులు 5; మొత్తము 67. '''సర్వసాముదాయికాంకము 213''' : (1) శిరోరోగములు 11; (2) కర్ణరోగములు 28; (3) నేత్రరోగములు 76; (4) నాసారోగములు 31; (5) ముఖరోగములు 87; మొత్తము 218. ఈ వ్యాధు లన్నింటికి సుశ్రుతుడు నిదానచికిత్సలను వివరముగా చెప్పెను. కాని పై దేహాదులు తంత్రముల యందు విశేషాంశాంశ కల్పనములతో ఈ ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు అణుశః పరిబృంహితములై అసంఖ్యాక ములుగా చెప్పబడియున్నట్లు సుశ్రుతముపై గల దలవాణ వ్యాఖ్య కనబడుచున్నది. సుశ్రుతమున కది మూలముగా సుశ్రుత వ్యాఖ్యానమునందు తెలియుచున్నది. లక్ష్యలక్షణ సమన్వయముతో ప్రత్యక్ష శారీరమును, బహుముఖముల శస్త్రశాలోక్య చికిత్సా సిద్ధాంతములను, విశ్వతో ముఖవ్యాప్తి నొందించినవారు చంద్రవంశ్యపు రాజర్షులు నిమిసంతతివా రగు కాశీరాజులు. వీరనేకము అయిన ఆయుర్వేద సభలలో పాల్గొనినట్లు చరకము ప్రమాణము. మిసంహిత, కరాలసంహిత, సాత్యకి సంహిత— అనునవి వీరి వంశరచనలే. ఇవి వ్యాఖ్యానములయందు తప్ప కనబడుటలేదు. ఇవిగాక రావణతంత్రము, జీవకతంత్రము, వృద్ధజీవక తంత్రము అనునవి వాకృచారమున గలవు. బోపదేవుడు వైద్యమును గూర్చి తొమ్మిది గ్రంథములు వ్రాసెననియు, అం దైదు ప్రత్యేకముగ శాలా క్యాభినివేశములనియు ప్రతీతి - ఇందు వైద్యకళత మనునది మాత్రము ముద్రితముగా కనబడుచున్నది. భోజుని గ్రంథములలో అసమగ్రము, అస్తవ్యస్తము నగు చారుచర్య తప్ప మిగిలినవి శ్రుత మాత్రములే. {{right|వే. లి. వేం. రా. స్వా.}} {{p|fs150|ac}}ఋ</p> {{left|ఋగ్వేదము :}} '''ఆర్యులు, వేదములు''' : అనేక వేల సంవత్సరములకు పూర్వము ఆర్యులను నొకజాతిజనులు ఇతర దేశములనుండి మనదేశమునకు వచ్చిరని పాశ్చాత్య చరిత్రజ్ఞుల యభిప్రాయము. వారు మొట్టమొదట నీదేశమునకు వాయవ్య భాగముననున్న సింధునది కిరుప్రక్కలమండు దేశము నాక్రమించి యచ్చట నివాసము చేయుచుండి కాలక్రమమున వారు ఈదేశమునంతను వ్యాపించి వారి భాషయైన గీర్వాణభాషను, వారి సంస్కృతిని దేశమంతటను వ్యాపింపజేసిరి. వారు సింధునదీ ప్రాంతమున నుండగా ఋగ్వేద మంత్రములను రచించిరి. ఈ ఋగ్వేద రచనయే భారతీయ వాఙ్మయమునకు ప్రారంభము. మిగిలిన వేద <section end="345A" /><noinclude><references/> {{c|304}}</noinclude> nnobbqtfvh3jojxpf4xtojm1zgvurp8 562368 562367 2026-07-02T11:06:46Z Rajasekhar1961 50 562368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />ఋగ్వేదము.</noinclude><section begin="345A" />(1) నేత్రసంధులయందు జనించువ్యాధులు 9; (2) కనురెప్పలయందు జనించు వ్యాధులు 21; (3) తెల్లగుడ్డు లందు జనించువ్యాధులు 11; (4) నల్లగుడ్డులందు జనించు వ్యాధులు 4; (5) నేత్రగోళము లందు జనించు వ్యాధులు 17; (B) కనుపాపలయందు జనించు వ్యాధులు 12; (7) ఆగనుజ వ్యాధులు 2; మొత్తము 76. '''4. ముక్కు రంధ్రములందు జనించు వ్యాధులు 31; ఇందు భాగములు 4, గతులు 31:''' (1) ముక్కు రంధ్రములయందు జనించువ్యాధులు 7; (2) ముక్కు నెలవులయందు జనించు వ్యాధులు 4; (3) ముక్కు దూలములందు జనించు వ్యాధులు 4; (4) నాసాఫలకమునందు జనించు వ్యాధులు 16; మొత్తము 31. '''5. ముఖమునందు జనించు వ్యాధులు 67; అందు భాగములు 8: గతులు 87 :''' (1) పెదవులయందు జనించు వ్యాధులు 12; (2) చెక్కిళ్ళయందు జనించు వ్యాధులు 2; (8) దంతములయందు జనించు వ్యాధులు 10; (4) చిగుళ్ళయందు జనించు వ్యాధులు 12; (5) నాలుకయందు జనించు వ్యాధులు 8; (7) చెంపలయందు జనించు వ్యాధులు 12; (8) నోటియందు జనించు వ్యాధులు 5; మొత్తము 67. '''సర్వసాముదాయికాంకము 213''' : (1) శిరోరోగములు 11; (2) కర్ణరోగములు 28; (3) నేత్రరోగములు 76; (4) నాసారోగములు 31; (5) ముఖరోగములు 87; మొత్తము 218. ఈ వ్యాధు లన్నింటికి సుశ్రుతుడు నిదానచికిత్సలను వివరముగా చెప్పెను. కాని పై దేహాదులు తంత్రముల యందు విశేషాంశాంశ కల్పనములతో ఈ ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు అణుశః పరిబృంహితములై అసంఖ్యాక ములుగా చెప్పబడియున్నట్లు సుశ్రుతముపై గల దలవాణ వ్యాఖ్య కనబడుచున్నది. సుశ్రుతమున కది మూలముగా సుశ్రుత వ్యాఖ్యానమునందు తెలియుచున్నది. లక్ష్యలక్షణ సమన్వయముతో ప్రత్యక్ష శారీరమును, బహుముఖముల శస్త్రశాలోక్య చికిత్సా సిద్ధాంతములను, విశ్వతో ముఖవ్యాప్తి నొందించినవారు చంద్రవంశ్యపు రాజర్షులు నిమిసంతతివా రగు కాశీరాజులు. వీరనేకము అయిన ఆయుర్వేద సభలలో పాల్గొనినట్లు చరకము ప్రమాణము. మిసంహిత, కరాలసంహిత, సాత్యకి సంహిత— అనునవి వీరి వంశరచనలే. ఇవి వ్యాఖ్యానములయందు తప్ప కనబడుటలేదు. ఇవిగాక రావణతంత్రము, జీవకతంత్రము, వృద్ధజీవక తంత్రము అనునవి వాకృచారమున గలవు. బోపదేవుడు వైద్యమును గూర్చి తొమ్మిది గ్రంథములు వ్రాసెననియు, అం దైదు ప్రత్యేకముగ శాలా క్యాభినివేశములనియు ప్రతీతి - ఇందు వైద్యకళత మనునది మాత్రము ముద్రితముగా కనబడుచున్నది. భోజుని గ్రంథములలో అసమగ్రము, అస్తవ్యస్తము నగు చారుచర్య తప్ప మిగిలినవి శ్రుత మాత్రములే. {{right|వే. లి. వేం. రా. స్వా.}} {{p|fs150|ac}}ఋ</p> {{left|'''ఋగ్వేదము''' :}} '''ఆర్యులు, వేదములు''' : అనేక వేల సంవత్సరములకు పూర్వము ఆర్యులను నొకజాతిజనులు ఇతర దేశములనుండి మనదేశమునకు వచ్చిరని పాశ్చాత్య చరిత్రజ్ఞుల యభిప్రాయము. వారు మొట్టమొదట నీదేశమునకు వాయవ్య భాగముననున్న సింధునది కిరుప్రక్కలమండు దేశము నాక్రమించి యచ్చట నివాసము చేయుచుండి కాలక్రమమున వారు ఈదేశమునంతను వ్యాపించి వారి భాషయైన గీర్వాణభాషను, వారి సంస్కృతిని దేశమంతటను వ్యాపింపజేసిరి. వారు సింధునదీ ప్రాంతమున నుండగా ఋగ్వేద మంత్రములను రచించిరి. ఈ ఋగ్వేద రచనయే భారతీయ వాఙ్మయమునకు ప్రారంభము. మిగిలిన వేద <section end="345A" /><noinclude><references/> {{c|304}}</noinclude> nndb6yfn9wui02ruh8mwthpn5nnuhk9 104 154405 562369 562273 2026-07-02T11:23:38Z Rajasekhar1961 50 562369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />ఋగ్వేదము</noinclude>ములు ఆర్యు లచ్చటినుండి గంగానదివరకును వ్యాపించిన తరువాత రచింపబడినవి. క్రీ.పూ. 5000 - 8000 – ఇది ఆర్య నాగరికతయందు ద్వితీయ యుగము. ఇది మృగశీర్ష యుగము. ఇందు ఋగాది వేదములలోని అనేక సూక్తములు ఆవిష్కృతములైనవని తిలక్ పండితుడు వచించేను. జాకోబీ పండితుడు ఋగ్వేదము క్రీ. పూ. 4000 సంవత్సరములకు పూర్వమే వ్రాయబడెనని అనెను. ఈ వేదయుగము క్రీ.పూ. 4500--800 అని సి. వి. వైద్యపండితుని అభిప్రాయము. '''ఋగ్వేదము-సూక్తములు''' : ఋగ్వేదము ఋక్కులు అను ఛందోబద్ధ మంత్రములతో నిండియున్నది. కొన్ని మంత్రముల సముదాయమునకు సూక్తమని పేరు. ఋగ్వేదమున నాలఖిల్య సూక్తములతో గలిసి 1028 సూక్తములు కలవు. వీటిని పదిమండలములుగా విభజించి యున్నారు. మండలము లన్నిటియందును సూక్తముల సంఖ్య (191) సమానముగా నున్నది. '''సూక్తముల యేర్పాటు''' : పదిమండలములలోను సూక్తముల యేర్పాటు ఏకవిధముగా లేదు. రెండు మొదలు ఏడువరకునుండు మండలములలో నొక్కొక్క సూక్తము సామాన్యముగా ఏకఋషి కర్తృకముగా నున్నది. వీటిలో ఒక్కొక్క దేవతాస్తుతిపరములైన సూక్తము లొక్క చోట చేర్చబడియున్నవి. ఒకటవ, ఎనిమిదవ, పదవ మండలములలోని సూక్తము లన్నియు నొక్కొక్క ఋషిచే వ్రాయబడినవికావు. వాటిలో నొక్క ఋషిచే వ్రాయబడిన సూక్తము లొకచో చేర్చబడియున్నవి. తొమ్మిదవ మండలములోని సూక్తములన్నియు సోమదేవతావాస్తావకములుగా నున్నవి. దీనిలో సూక్తముల యేర్పాటు ఛందస్సామ్యము ననుసరించి యున్నది. '''మండలముల యేర్పాటు''' : రెండు మొదలు ఏడువరకు నుండుమండలములలో వొక్కొక్కటి యొక్కొక్క ఋషి వంశమువారిచే రచియింపబడినది. రెండవది గృత్సమద మండలము. మూడవది విశ్వామిత్రమండలము, నాల్గవది వామదేవమండలము. అయిదవది అత్రిమండలము. ఆరవది భరద్వాజకుండలము. ఏడవది వసిష్ఠమండలము. వీటికి గోత్రమండలములని వ్యవహారము కలదు. పూర్వకాలమున నీమండలము ల నాయా ఋషి వంశములవారు తమ పూర్వులయందుండు గౌరవముచే సంప్రదాయము పోకుండ నధ్యయనము చేయుచు నుండుట సంభావ్యము. ఈ మండలములలో సూక్తములసంఖ్య క్రమముగా సధికమగుచున్నది. మొదటి మండలములోని ఉత్తరార్ధము తొమ్మండుగురు ఋషులచే వ్రాయబడిన సూక్తసముదాయ ఘటితముగానున్నది. ఇట్లీ భాగము పై నారు మండలములను బోలియున్నది. ఇవి చిన్న చిన్న సముదా యము అగుటచే ప్రత్యేక మండలములుగా జరిగణింపబడక ఒకమండలములో చేర్చబడినవి. మొదటి మండలములోని పూర్వార్ధములోని సూక్తములును, ఎనిమిదవ మండ లములోని సూక్తములును కణ్వవంశమువారిచే రచియింప బడినవి. ఈ రెండు భాగములలోని ఋక్కులకును, వృత్త సామ్యము, పాదసామ్యమును కలవు. తొమ్మిదవ మండ లములోని నూ క్తము లన్నియు సోమదేవతా స్తోత్రములు. అందుచే దీనికి సోమమండలమని, పావమానసుని పేర్లు. పూర్వమండలములలోని సూక్తములను రచించిన ఋషులే ఈ సూక్తములనుగూడ రచించిరి. సోమసూ క్తములు విశే షముగా నుండుటచేతను, సోమయాగము యొక్క ప్రాము ఖ్యముచేతను వీటిని ప్రత్యేకమండలముగా చేసియుందురు. మండలముల పౌర్వాపర్యము : పదియవ మండలము. సోమమండలమునకు తరువాతనుండుటచేతను, మరికొన్ని కారణాంతరములచేతను మిగిలిన తొమ్మిది మండలముల కంటే నవీనమని పాశ్చాత్య విమర్శకుల యభిప్రాయము. పదవచుండలము మిగిలిన మండలములకంటే నవీననునటకు కొన్నియుక్తులు — (1) పదవమండలములో నొక ఋషి. చే రచింపబడిన సూక్తసముదాయ 'మొకటి (20-26) "అగ్ని మీరే " అను పదములతో ప్రారంభింపబడియున్నది. (2) పదవ మండలమునకును తత్పూర్వమండలముల కును దేవతావిషయమున భేదముకలదు. (3) పదవ మండలమునకును మిగిలినమండలములకును విషయమునందు భేదముకలదు. (4) వదవమండలములోని భాష మిగిలిన మండలముల లోని భాషకంటె నవీనమనుటకు కొన్ని నిదర్శనములు కలవు. పై కారణములచే పదవమండలము తత్పూర్వమండల ములకంటె నవీనమని పాశ్చాత్య విమర్శకు లూహించినను<noinclude><references/></noinclude> boglco45ocoxmudvfrcz0wgf67jazfm 562370 562369 2026-07-02T11:45:29Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />ఋగ్వేదము</noinclude>ములు ఆర్యు లచ్చటినుండి గంగానదివరకును వ్యాపించిన తరువాత రచింపబడినవి. క్రీ.పూ. 5000 - 8000 – ఇది ఆర్య నాగరికతయందు ద్వితీయ యుగము. ఇది మృగశీర్ష యుగము. ఇందు ఋగాది వేదములలోని అనేక సూక్తములు ఆవిష్కృతములైనవని తిలక్ పండితుడు వచించేను. జాకోబీ పండితుడు ఋగ్వేదము క్రీ. పూ. 4000 సంవత్సరములకు పూర్వమే వ్రాయబడెనని అనెను. ఈ వేదయుగము క్రీ.పూ. 4500--800 అని సి. వి. వైద్యపండితుని అభిప్రాయము. '''ఋగ్వేదము-సూక్తములు''' : ఋగ్వేదము ఋక్కులు అను ఛందోబద్ధ మంత్రములతో నిండియున్నది. కొన్ని మంత్రముల సముదాయమునకు సూక్తమని పేరు. ఋగ్వేదమున నాలఖిల్య సూక్తములతో గలిసి 1028 సూక్తములు కలవు. వీటిని పదిమండలములుగా విభజించి యున్నారు. మండలము లన్నిటియందును సూక్తముల సంఖ్య (191) సమానముగా నున్నది. '''సూక్తముల యేర్పాటు''' : పదిమండలములలోను సూక్తముల యేర్పాటు ఏకవిధముగా లేదు. రెండు మొదలు ఏడువరకునుండు మండలములలో నొక్కొక్క సూక్తము సామాన్యముగా ఏకఋషి కర్తృకముగా నున్నది. వీటిలో ఒక్కొక్క దేవతాస్తుతిపరములైన సూక్తము లొక్క చోట చేర్చబడియున్నవి. ఒకటవ, ఎనిమిదవ, పదవ మండలములలోని సూక్తము లన్నియు నొక్కొక్క ఋషిచే వ్రాయబడినవికావు. వాటిలో నొక్క ఋషిచే వ్రాయబడిన సూక్తము లొకచో చేర్చబడియున్నవి. తొమ్మిదవ మండలములోని సూక్తములన్నియు సోమదేవతావాస్తావకములుగా నున్నవి. దీనిలో సూక్తముల యేర్పాటు ఛందస్సామ్యము ననుసరించి యున్నది. '''మండలముల యేర్పాటు''' : రెండు మొదలు ఏడువరకు నుండుమండలములలో వొక్కొక్కటి యొక్కొక్క ఋషి వంశమువారిచే రచియింపబడినది. రెండవది గృత్సమద మండలము. మూడవది విశ్వామిత్రమండలము, నాల్గవది వామదేవమండలము. అయిదవది అత్రిమండలము. ఆరవది భరద్వాజకుండలము. ఏడవది వసిష్ఠమండలము. వీటికి గోత్రమండలములని వ్యవహారము కలదు. పూర్వకాలమున నీమండలము ల నాయా ఋషి వంశములవారు తమ పూర్వులయందుండు గౌరవముచే సంప్రదాయము పోకుండ నధ్యయనము చేయుచు నుండుట సంభావ్యము. ఈ మండలములలో సూక్తములసంఖ్య క్రమముగా సధికమగుచున్నది. మొదటి మండలములోని ఉత్తరార్ధము తొమ్మండుగురు ఋషులచే వ్రాయబడిన సూక్తసముదాయ ఘటితముగానున్నది. ఇట్లీ భాగము పై నారు మండలములను బోలియున్నది. ఇవి చిన్న చిన్న సముదాయము అగుటచే ప్రత్యేక మండలములుగా జరిగణింపబడక ఒకమండలములో చేర్చబడినవి. మొదటి మండలములోని పూర్వార్ధములోని సూక్తములును, ఎనిమిదవ మండలములోని సూక్తములును కణ్వవంశమువారిచే రచియింపబడినవి. ఈ రెండు భాగములలోని ఋక్కులకును, వృత్తసామ్యము, పాదసామ్యమును కలవు. తొమ్మిదవ మండలములోని నూక్తము లన్నియు సోమదేవతా స్తోత్రములు. అందుచే దీనికి సోమమండలమని, పావమానసుని పేర్లు. పూర్వమండలములలోని సూక్తములను రచించిన ఋషులే ఈ సూక్తములనుగూడ రచించిరి. సోమసూ క్తములు విశేషముగా నుండుటచేతను, సోమయాగము యొక్క ప్రాముఖ్యముచేతను వీటిని ప్రత్యేకమండలముగా చేసియుందురు. '''మండలముల పౌర్వాపర్యము''' : పదియవ మండలము సోమమండలమునకు తరువాతనుండుటచేతను, మరికొన్ని కారణాంతరములచేతను మిగిలిన తొమ్మిది మండలముల కంటే నవీనమని పాశ్చాత్య విమర్శకుల యభిప్రాయము. పదవచుండలము మిగిలిన మండలములకంటే నవీనమనుటకు కొన్నియుక్తులు — (1) పదవమండలములో నొక ఋషి. చే రచింపబడిన సూక్తసముదాయ మొకటి (20-26) "అగ్నిమీళే" అను పదములతో ప్రారంభింపబడియున్నది. (2) పదవ మండలమునకును తత్పూర్వమండలములకును దేవతావిషయమున భేదముకలదు. (3) పదవ మండలమునకును మిగిలినమండలములకును విషయమునందు భేదముకలదు. (4) పదవమండలములోని భాష మిగిలిన మండలములలోని భాషకంటె నవీనమనుటకు కొన్ని నిదర్శనములు కలవు. పై కారణములచే పదవమండలము తత్పూర్వమండలములకంటె నవీనమని పాశ్చాత్య విమర్శకు లూహించినను<noinclude><references/></noinclude> 4c0klg6x1jlm7zrhwxbk2lseoooquqo 104 154406 562344 562274 2026-07-02T08:05:51Z Rajasekhar1961 50 562344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />ఋగ్వేదము</noinclude>మొదటి తొమ్మిది నుండలములలో పౌర్వాపర్యమును నిర్ణయించుటకు సాధనము లేమి వారికి దొరకలేదు. కాని ఇవన్నియు సమకాలికములనియు మనము అనలేము. పురాణములలో వర్ణింపబడిన ఋషివంశములను బట్టి వేద ఋషులలో కొందరు ప్రాచీనులు మరికొందరు నవీనులు అని మనము నిశ్చయముగా చెప్పవచ్చును. మరియు కొన్ని సూక్తములలో పూర్వకవులు స్మరింపబడి యున్నారు. అందుచే ఋగ్వేద మంత్రములన్నియు రచియింపబడుటకు సుమారు వేయి సంవత్సరములు పట్టి యుండవచ్చును. ఇంతకాలము భాష యేకరీతిగా నుండినదా యనినచో గ్రంథస్థభాష ఏకరీతిగా నుండుట కవకాశము కలదు. '''ఋగ్వేద మంత్రపాఠము''' : ఋగ్వేదమంత్రము లతి ప్రాచీనమై కాలనిర్ణయము చేయుట కవకాశము లేని వైసప్పటికి వాటి పాఠము, క్రమము అంత ప్రాచీన మైన ట్లగపడదు. బ్రాహ్మణములలో నచ్చటచ్చట సంహితలోని గొన్ని భాగముల యక్షరసంఖ్యలు నిర్దేశింపబడియున్నవి. ఆ సంఖ్య లిప్పటి సంహితాపాఠముతో సరిపడుట లేదు. ఈ భేదము సామాన్యముగా పదసంధివలన కలుగుచున్నది. బ్రాహ్మణములలో వ్యాకరణచర్చయే యగపడకపోవుట చేతను, ఆరణ్యకములయందును, ఉపనిషత్తుల యందును గనబడుటయే కాక వ్యాకరణ పారిభాషిక పదములును వైయాకరణులు ను పేర్కొనబడియుండుట చేతను బ్రాహ్మణ-ఆరణ్యకముల మధ్యకాలమున నిప్పటిసంహితా పాఠ నేర్పడినదని మనమూహింపవచ్చును. '''శాఖలు''': ఋగ్వేదమున కయిదుశాఖలుండినట్లు చరణ వ్యూహమున చెప్పబడియున్నది. అన్ని శాఖల పాఠమును మనకు లభింపలేదు. శాకల శాఖాపాఠమే ప్రస్తుతము ప్రచారములో నున్నది. అదియే ముద్రింపబడినది. ఆశ్వ లాయన శాఖలో వాలఖిల్య మంత్రములన్నియు, శాంఖా యన శాఖలో వాటిలో కొన్నియు ప్రామాణిక ములుగా తలపబడి సంహితలో చేర్చబడినవి. మిగిలిన విషయము లలో శాకలశాఖకును వీటికిని భేదమేమియును లేదు. అందువలననే కావలయును, పురాణములలో శాకల, బాష్కల, మాండూక శాఖలు మూడే పరిగణింపబడి యున్నవి. బాష్కల శాఖయందు శాకలశాఖయందు సంగ్రహ ఆంధ్ర కంటె నెనిమిది సూక్తము అధికముగా నున్నట్లును, మొదటి మండలములో గొన్ని సూక్తములను స్థలాంతర ములో పఠించినట్లును చెప్పుదురు. మాండూక శాఖను గురించి మన కేమియును దెలియదు. స్వరము : ఋగ్వేద సంహిత, స్వరముతో నుచ్చరింప వలసియున్నది. ఉదాత్తము, అనుదాత్తము, స్వరితము, అని యీ వేదమున స్వరములు మూడు, వర్ణముల యొక్క క్క స్వరము తెలియుటకు పుస్తకములయందు గుర్తులుంచ బడును. ఋగ్వేదమున స్వరితముగా నుచ్చరింపవలసిన యక్షరమునకు పైన నొక నిలువుగీతయు, అనుదాత్త ముగా నుచ్చరింపవలసినయక్షరమునకు గ్రింద నొక యడ్డు గీతయు, "పెట్టబడియుండును. ఉదా త్తవర్ణమునకు గుర్తు లేదు. ఉ ॥ యజ్ఞస్య. ఇచ్చట 'జ్ఞ' ఉదాత్తముగాను, 'స్య' స్వరితముగాను, 'య' అనుదాత్తముగాను నుచ్చరింప వలేనని సంజ్ఞలు సూచించును. ఛందస్సు : ఋగ్వేద సూక్తములలో ఋక్కులసంఖ్య మూడింటికి తక్కువ కాకుండను ఏబది యెనిమిదింటికి హెచ్చుకాకుండను నుండును. కాని సామాన్యముగా వది వండెండింటికి హెచ్చదు. ఈ ఋక్కులు 15 ఛందస్సులలో సున్నవి. వీటిలో గాయత్రి, త్రిష్టుప్, అనుష్టుప్ అను మూడు ఛందస్సులు తరచుగా నుపయోగింపబడియున్నవి. ఋగ్వేదమున అనుష్టుప్ ఛందస్సుకంటె గాయత్రీ ఛందస్సు అధికముగా వాడబడియున్నను క్రమక్రమముగా అనుష్టుప్ ఛందస్సు ప్రబలి గాయత్రివాడుక తగ్గుచువచ్చి తుదకు సంస్కృత వాఙ్మయమునందు గాయత్రి లోపించినది. సాధారణముగా నొకసూక్తము నందలి ఋక్కులన్నియు నొక ఛందస్సులో నే యుండును. కాని కొన్ని సూక్తము లలో సంక్యఋక్కు మరియొక ఛందస్సులో గూడ నగపడు చున్నది. మరికొన్ని సూక్తములలో నొక ఛందస్సునం దుండు రెండేసిగాని, మూడేసిగాని ఋక్కుల సముదాయ ములు చేరియుండును. ఇంక కొన్ని సూక్తములలో సరి సంఖ్య గల ఋక్కు లొక ఛందస్సులోను, బేసిసంఖ్య గల ఋక్కులు మరియొక ఛందస్సులోను ఉండుట గూడ గలదు. శైలి : ఋక్కుల శైలి సులభముగాను, దీర్ఘ సమాస రహితముగాను నుండును. 'రెండు పదములకు మించిన<noinclude><references/></noinclude> bluqgtrcf0ovw0y9aetxpu8optt3xtd 562371 562344 2026-07-02T11:52:29Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />ఋగ్వేదము సంగ్రహ ఆంధ్ర</noinclude>మొదటి తొమ్మిది నుండలములలో పౌర్వాపర్యమును నిర్ణయించుటకు సాధనము లేమి వారికి దొరకలేదు. కాని ఇవన్నియు సమకాలికములనియు మనము అనలేము. పురాణములలో వర్ణింపబడిన ఋషివంశములను బట్టి వేద ఋషులలో కొందరు ప్రాచీనులు మరికొందరు నవీనులు అని మనము నిశ్చయముగా చెప్పవచ్చును. మరియు కొన్ని సూక్తములలో పూర్వకవులు స్మరింపబడి యున్నారు. అందుచే ఋగ్వేద మంత్రములన్నియు రచియింపబడుటకు సుమారు వేయి సంవత్సరములు పట్టి యుండవచ్చును. ఇంతకాలము భాష యేకరీతిగా నుండినదా యనినచో గ్రంథస్థభాష ఏకరీతిగా నుండుట కవకాశము కలదు. '''ఋగ్వేద మంత్రపాఠము''' : ఋగ్వేదమంత్రము లతి ప్రాచీనమై కాలనిర్ణయము చేయుట కవకాశము లేని వైసప్పటికి వాటి పాఠము, క్రమము అంత ప్రాచీనమైన ట్లగపడదు. బ్రాహ్మణములలో నచ్చటచ్చట సంహితలోని గొన్ని భాగముల యక్షరసంఖ్యలు నిర్దేశింపబడియున్నవి. ఆ సంఖ్య లిప్పటి సంహితాపాఠముతో సరిపడుట లేదు. ఈ భేదము సామాన్యముగా పదసంధివలన కలుగుచున్నది. బ్రాహ్మణములలో వ్యాకరణచర్చయే యగపడకపోవుట చేతను, ఆరణ్యకములయందును, ఉపనిషత్తుల యందును గనబడుటయే కాక వ్యాకరణ పారిభాషిక పదములును వైయాకరణులు ను పేర్కొనబడియుండుట చేతను బ్రాహ్మణ-ఆరణ్యకముల మధ్యకాలమున నిప్పటిసంహితా పాఠ నేర్పడినదని మనమూహింపవచ్చును. '''శాఖలు''': ఋగ్వేదమున కయిదుశాఖలుండినట్లు చరణ వ్యూహమున చెప్పబడియున్నది. అన్ని శాఖల పాఠమును మనకు లభింపలేదు. శాకల శాఖాపాఠమే ప్రస్తుతము ప్రచారములో నున్నది. అదియే ముద్రింపబడినది. ఆశ్వలాయన శాఖలో వాలఖిల్య మంత్రములన్నియు, శాంఖాయన శాఖలో వాటిలో కొన్నియు ప్రామాణికములుగా తలపబడి సంహితలో చేర్చబడినవి. మిగిలిన విషయములలో శాకలశాఖకును వీటికిని భేదమేమియును లేదు. అందువలననే కావలయును, పురాణములలో శాకల, బాష్కల, మాండూక శాఖలు మూడే పరిగణింపబడి యున్నవి. బాష్కల శాఖయందు శాకలశాఖయందు కంటె నెనిమిది సూక్తము అధికముగా నున్నట్లును, మొదటి మండలములో గొన్ని సూక్తములను స్థలాంతర ములో పఠించినట్లును చెప్పుదురు. మాండూక శాఖను గురించి మన కేమియును దెలియదు. '''స్వరము''' : ఋగ్వేద సంహిత, స్వరముతో నుచ్చరింప వలసియున్నది. ఉదాత్తము, అనుదాత్తము, స్వరితము, అని యీ వేదమున స్వరములు మూడు, వర్ణముల యొక్కక్క స్వరము తెలియుటకు పుస్తకములయందు గుర్తులుంచ బడును. ఋగ్వేదమున స్వరితముగా నుచ్చరింపవలసిన యక్షరమునకు పైన నొక నిలువుగీతయు, అనుదాత్తముగా నుచ్చరింపవలసినయక్షరమునకు గ్రింద నొక యడ్డుగీతయు, "పెట్టబడియుండును. ఉదా త్తవర్ణమునకు గుర్తు లేదు. ఉ ॥ యజ్ఞస్య. ఇచ్చట 'జ్ఞ' ఉదాత్తముగాను, 'స్య' స్వరితముగాను, 'య' అనుదాత్తముగాను నుచ్చరింప వలేనని సంజ్ఞలు సూచించును. '''ఛందస్సు''' : ఋగ్వేద సూక్తములలో ఋక్కులసంఖ్య మూడింటికి తక్కువ కాకుండను ఏబది యెనిమిదింటికి హెచ్చుకాకుండను నుండును. కాని సామాన్యముగా పది పండెండింటికి హెచ్చదు. ఈ ఋక్కులు 15 ఛందస్సులలో సున్నవి. వీటిలో గాయత్రి, త్రిష్టుప్, అనుష్టుప్ అను మూడు ఛందస్సులు తరచుగా నుపయోగింపబడియున్నవి. ఋగ్వేదమున అనుష్టుప్ ఛందస్సుకంటె గాయత్రీ ఛందస్సు అధికముగా వాడబడియున్నను క్రమక్రమముగా అనుష్టుప్ ఛందస్సు ప్రబలి గాయత్రివాడుక తగ్గుచువచ్చి తుదకు సంస్కృత వాఙ్మయమునందు గాయత్రి లోపించినది. సాధారణముగా నొకసూక్తము నందలి ఋక్కులన్నియు నొక ఛందస్సులోనే యుండును. కాని కొన్ని సూక్తములలో సంక్యఋక్కు మరియొక ఛందస్సులో గూడ నగపడుచున్నది. మరికొన్ని సూక్తములలో నొక ఛందస్సునందుండు రెండేసిగాని, మూడేసిగాని ఋక్కుల సముదాయములు చేరియుండును. ఇంక కొన్ని సూక్తములలో సరిసంఖ్య గల ఋక్కు లొక ఛందస్సులోను, బేసిసంఖ్య గల ఋక్కులు మరియొక ఛందస్సులోను ఉండుట గూడ గలదు. '''శైలి''' : ఋక్కుల శైలి సులభముగాను, దీర్ఘ సమాస రహితముగాను నుండును. రెండు పదములకు మించిన<noinclude><references/></noinclude> fcy9jfq9q4c9w35efh74bkai77bmo4t 104 154407 562291 562275 2026-07-01T13:44:26Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562291 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />విజ్ఞానకోశము - ౨</noinclude>సమాసము లుండవు. విషయకాఠిన్యము కూడ నుండదు. అలంకారములలో శ్లేష రూపక -ఉపమా-ఉత్ప్రేక్ష-స్వభావోక్తి మాత్ర మగపడును. '''వర్ణనలు''' : ఉషస్సును స్త్రీ దేవతగా భావించి, వర్ణించిన ఋక్కులు దాదాపు రెండువందలుండును. ఉదా : దీర్ఘ తమః పుత్రుడగు కశ్రీవంతుడు ఉషస్సును స్త్రీతో పోల్చి దాని బాల్యాద్యవస్థలను తెలిపెను. ఆతనిచే ఉషోదేవి సూర్యుని ప్రియురాలుగా నిట్లు వర్ణింపబడియున్నది. "ఉషోదేవీ! నీవు ముందుగా నింటిలో దెసమొలతో సంచరించు చక్కని కన్యవలె సర్వాంగము స్పష్టముగా కనబడునట్లు గోచరించుచున్నావు. తరువాత ప్రగల్భురాలవై ప్రకాశమానుడు, ప్రియుడునగు సూర్యుని సమీపించుచున్నావు. పిదప ప్రోడయగు యువతి వలెనే చిరునవ్వు మొగముతో నీ మనోహరుడగు సూర్యుని యెదుట కులుకులొలుక కౌగిలి నపేక్షించుదానివలె ఉరఃప్రదేశ మావిష్కరించుచున్నావు.” ఇట్లే కొన్ని సూక్తముల యందలి వర్ణనలు చాలా రమ్యముగా నుండును. మహర్షుల భావనా సమృద్ధిని సూచించును. సోమలతలను నలగగొట్టుచున్న గ్రావములు తమ ఆకుపచ్చని నోళ్ళతో సోమపానము చేయు వారిని దయచేయుడని పిలుచుచున్నట్లు వర్ణించబడినవి. ఇంద్రుడు మహాశూరునివలె ఆయుధము చేబట్టి వచ్చినట్లు వర్ణింపబడెను. ఇట్టి వర్ణనములు ప్రకృతి యొక్క అనంతరూపముల యందు ఋషుల కున్నట్లు తలంపబడు దేవతా బుద్ధికంటే ఆయా వస్తువర్ణనము నందలి వారి కవితా కౌశలమే అధికముగా స్ఫురించుచున్నదని చెప్పనగును. '''ఋగ్వేద దేవతలు''': వేదమంత్రములన్నియు దేవతా స్తుతిరూపములుగాను, ప్రార్థనారూపములుగాను ఉన్నవి. వేద సూక్తములందు ప్రారంభమున నేదో యొక దేవత పూర్వము తమకు చేసిన సహాయమును, ఆ దేవత యొక్క పౌరుషమును, ఔదార్యమును వివరించి, చివరను తమ కభీష్టమైన దానిని గూర్చి ప్రార్థన ఉండును. అప్పటిఋషులు పశు రూప ధనమును, ఐశ్వర్యమును, సంతానమును, దీర్ఘాయువును, యుద్ధమునందు జయమును తరచుగా గోరుచుండిరి. సామాన్యముగా సూక్తముల యందు యజ్ఞ ప్రశంస కూడ నుండును. ఋగ్వేదము నందలి దేవతలు దాదాపు మూడువందల మంది కలరు. వారిలో దివ్యలక్షణములు, మహామహిమ కలవారుగా వర్ణింపబడినవారు సుమారు ముప్పదిమంది కంటె నెక్కువగా నుండరు. ఈ ముప్పది మందిలోను అగ్ని, ఇంద్రుడు, సోముడు, మిత్రుడు, వరుణుడు, మరుదశ్వి విశ్వేదేవాదిసంజ్ఞులు కలవారు, అల్పసంఖ్యాకులు ప్రధాన దేవతలై యున్నారు. ఋగ్వేదమునందు అన్ని మండలములలోను సుమారు 250 సూక్తములచే ఇంద్రుడును, 200 సూక్తములచే అగ్నియు, 100 సూక్తములచే సోముడును స్తుతింపబడిరి. పర్జన్య. మృత్యు-యమాదులు కొందరు మూడేసి సూక్తములచే స్తుతింపబడిరి. ఋగ్వేదము నందలి ఋక్కులను బట్టి పృథివీస్థానులు, అంతరిక్ష స్థానులు, ద్యుస్థానులు అని త్రివిధముగా దేవతా స్వరూపులు కనవచ్చుచున్నారు. అట్టివారిలో అగ్నియు, వాయువు లేక ఇంద్రుడు, సూర్యుడు ఆ యా స్థానములను బట్టి ప్రధాన దేవతలుగా వర్ణింపబడిరి. వారిలోను సూర్యుడే తక్కిన దేవతల నిజరూపమనియు, అతడే కార్యవశమున వివిధ దేవతారూపములను ధరించెననియు కొన్ని వర్ణనల వలన తెలియుచున్నది. ఉదా : "ఇంద్రం మిత్రం వరుణ మగ్ని మాహురథో దివ్యః ససువర్ణ గరుక్మాన్" (1.164.48) “ఏకం సద్విప్రా బహుధా వదం త్యగ్నింయమం మాత విశ్వానమాహుః." దేవతా తత్త్వవేత్తలైన మేధావులు ఆదిత్యునే ఇంద్రునిగాను, మిత్రునిగాను, వరుణునిగాను, అగ్నినిగాను, దివ్యుడు, సువర్ణుడునైన గరుత్మంతునిగాను. మాతరిశ్వునిగాను చెప్పుచున్నారు. ఇచట త్రివిధ దేవతాత్వము ఆదిత్యున కారోపింపబడినది. మరియొకచో అగ్నియే సర్వదేవతాస్వరూపుడని ('అగ్నిరై సర్వా దేవతాః') అనియు, ఇంకొకచోట విరాట్పురుషుడు, సకల దేవతా స్వరూపుడు ("పురుష ఏ వేదం సర్వం యద్భూతం యచ్చ భవ్యం') అనియు, వర్ణింపబడినది. కాగా ఈశ్వరుడు పంచ మహాభూత సృష్టిలో దృశ్యములు, జ్ఞేయములు, చేతనా చేతనములునైన ఉత్తమపదార్థము లన్నియు దేవతా రూపములుగా వర్ణింపబడినవని భావము. అట్టి దేవతా రూపములు తరచుగా పురుష విధములుగానే అనగా మానవ పురుషులకువలెనే ఆ దేవతలకును అవయవములు, నామములు, శ్రవణ-దర్శన-సంభాషణాది కృత్యములు ఆరో<noinclude><references/> {{c|307}}</noinclude> qbyzgqvaheaz5cvurqqvh6ujx22thgn 104 154408 562285 448212 2026-07-01T13:12:14Z Rajasekhar1961 50 562285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />ఋగ్వేదము</noinclude>పింపబడినవి. కొందరు స్త్రీ దేవతలును కలరు. వీరిలో అదితి అగ్రగణ్యురాలు. ఆమె దేవమాత. అగ్నీంద్రవరుణ పత్నులు, అగ్నాయి, ఇంద్రాణి, వరుణాని అను పేళ్ళచే దేవతలుగా స్తుతింపబడిరి. కొందరు దేవతలు వేరువేరు ధర్మములు కలవారయ్యు ఇద్దరు చొప్పున కలిపి వర్ణింపబడిరి. ఉ: అగ్నీపోములు, అగ్నీంద్రులు, అగ్నీ పర్జన్యులు, ఇంద్రాగ్నులు, మిత్రావరుణులు. దేవతలలో నొకరి కొకరు ప్రకృతియగుట కలదు. అనగా సూర్యు డగ్నికి ప్రకృతిగాను, అగ్ని సూర్యునకు ప్రకృతిగాను వర్ణింపబడిరి. అదితీ దక్షునికి తల్లి, దక్షుడు అదితికి తండ్రి. ఇది మనుష్యధర్మమునకు విరుద్ధమైనది. '''ఋగ్వేదవిషయము ''' : ఋగ్వేదమునందలి విషయమును ఆలకించినచో ఆనాటి ప్రాచీనార్యుల మత, సాంఘిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక పరిస్థితులు తేటపడును. ఋగ్వేదమున ప్రయోగింపబడిన 'అయజ్వ - అవ్రత - అబ్రహ్మ' ఇత్యాది విశేషణములనుబట్టి అనాడు ఆర్యులనుండి వేరుపడి అనార్యత్వము చెందిన జనులు కొంద రుండిరని తెలియుచున్నది. 'కృష్ణ' అను విశేషణమువలన ఆజాతివారు నల్లని వారని విదితమగుచున్నది. వైదికార్యులలో పాటింపతగిన పర్ణ భేదమున్నట్లు గ్రహింపరాదు గాని ప్రథమమండలాదులలో భిన్నార్థములందు ప్రయోగింపబడిన 'బ్రహ్మ' 'రాజ’ శబ్ధములే దశమమండలమున క్రమముగా బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వాచకము లైనట్లు తెలియుచున్నది. ప్రాచీనార్యుల వృత్తులలో గోరక్షణము, కృషి ముఖ్యమైనవి. ఆనాటివారు పశుధనులు. వారి జీవితమంతయు గోవులతో సంబంధించి యుండెను. కానుకలు, దక్షిణలు, అరణములు అనాడు గోవులే. గోవు వారి ప్రత్యక్ష దేవత. వారు గోవు నెడచూపిన భక్తిశ్రద్ధలు అనంతములు. ఋగ్వేదమునందలి గోవర్ణనలనుబట్టి ఆనాటివారు గోసంపాదనమునను, తద్రక్షణమునను చూపిన విశేషాదరము తేటపడగలదు. ప్రాచీనార్యులు పొలముదున్ని సేద్యము చేసిరి. కృషి కర్మయందు కాడి, మేడి, నాగలి మున్నగు నుపకరణ "ముల నుపయోగించిరి. యవలు, గోదుమలు, తిలలు, శ్యామాకములు (చామలు), నీవారములు, మాషములు పండించిరి. ఆవుపాలు, పెరుగు, నెయ్యి, చల్ల త్రాగు 308 కలడు. సంగ్రహ ఆంధ్ర వాడుచుండిరి. చుండిరి. యవలపిండిని, వేలపిండిని, గోదుమపిండిని నేతితో కలిపి తినుచుండిరి. ధాన్యశబ్దము ఋగ్వేదమున యాగములందు పురోడాశమునకై యవాది ధాన్యములను, గోఘృత శ్రీ రాదులను మాంసమును హవిస్సుగా నుపయోగించి, కచ్ఛేషమును ఋత్విక్కులు భుజించుచుండిరి. పానీయములలో సోమ రనము వారికతిముఖ్యమైనది. అది ఆయు క్తేజో బలవర్ధక మని వారు నమ్మిరి. ప్రాచీనార్యులు వివిధ లోహములను ఉపయోగించు చుండిరి. కఱ్ఱపనివాండ్రు, ఇనుప పనివాండ్రు, బంగారు పనివాండ్రు మున్నగువారు అనేక వృత్తుల నాశ్రయించిన వారుండిరి. ప్రాచీనార్యుల వృత్తులలో శస్త్రజీవిక యొక ప్రధాన వృత్తి యని తెలియుచున్నది. రథికులు, సార థులు, పదాతులు, ఆశ్వికులు కలరు. దేశము నాక్ర మించుట, శత్రువుల నెదుర్కొనుట, ఆత్మరక్షణ మొనర్చు కొనుట మొదలగు కృత్యములందు వారికి శస్త్రము లుపయోగపడుచుండెను. ఋగ్వేదకాలమున యుద్ధ తంత్రము పురోగమించిన విధము 'దాశ రాజ' యుద్ధ వర్ణనమందు సూచిత మగుచున్నది. గుఱ్ఱమును స్వారిచేయుట ప్రాచీనార్యు లెరిగిన దే. మృగయా వృత్తి వారెరుగనిదికాదు. 'అవరుద్ధః పరిపదం నసింహః' అను వాక్యమువలన ప్రాచీనార్యులు వేటాడి సింహమును బట్టి తెచ్చి పంజరములో బంధించుచుండెడి వారని తెలియుచున్నది. ఒంటెలను తెల్పు రజశ్శబ్ద ప్రయోగముచేతను, గజవర్ణసముచేతను, ప్రాచీనులు ఒంటెలచే బరువు మోయించుచుండిరనియు, ఏనుగుల వేటాడుచుండిరనియు తేటపడగలదు. ఋగ్వేద కాలమున యుద్ధతంత్రము పురోగమించిన విధము 'దాశరాజ' యుద్ధ వర్ణనమందు సూచితమగుచున్నది. "వృషలేఖః" అంజన గంధిం కృష్ణాః- గౌరః ఇత్యాది ప్రయోగములచే దుప్పి, కస్తూరిమృగము, కృష్ణసారము, గౌరమృగము మున్నగు నడవిమృగములను మృగయావ్యాపారమున జూచిరనియు నొక ఋక్కువలన వారు పులివేట గూడ చేసియుండి రనియు విదితమగుచున్నది. సవ్యుడను ఋషి స్తోతలను వణిజులతో పోల్చి యున్నాడు. ఋగ్వేదమున అచ్చటచ్చట క్రయవిక్రయా<noinclude><references/></noinclude> fnug7lfdptj1enc1p4z5ja9bil5yuy4 562286 562285 2026-07-01T13:25:48Z Rajasekhar1961 50 562286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />ఋగ్వేదము సంగ్రహ ఆంధ్ర</noinclude>పింపబడినవి. కొందరు స్త్రీ దేవతలును కలరు. వీరిలో అదితి అగ్రగణ్యురాలు. ఆమె దేవమాత. అగ్నీంద్రవరుణ పత్నులు, అగ్నాయి, ఇంద్రాణి, వరుణాని అను పేళ్ళచే దేవతలుగా స్తుతింపబడిరి. కొందరు దేవతలు వేరువేరు ధర్మములు కలవారయ్యు ఇద్దరు చొప్పున కలిపి వర్ణింపబడిరి. ఉ: అగ్నీపోములు, అగ్నీంద్రులు, అగ్నీ పర్జన్యులు, ఇంద్రాగ్నులు, మిత్రావరుణులు. దేవతలలో నొకరికొకరు ప్రకృతియగుట కలదు. అనగా సూర్యు డగ్నికి ప్రకృతిగాను, అగ్ని సూర్యునకు ప్రకృతిగాను వర్ణింపబడిరి. అదితీ దక్షునికి తల్లి, దక్షుడు అదితికి తండ్రి. ఇది మనుష్యధర్మమునకు విరుద్ధమైనది. '''ఋగ్వేదవిషయము ''' : ఋగ్వేదమునందలి విషయమును ఆలకించినచో ఆనాటి ప్రాచీనార్యుల మత, సాంఘిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక పరిస్థితులు తేటపడును. ఋగ్వేదమున ప్రయోగింపబడిన 'అయజ్వ - అవ్రత - అబ్రహ్మ' ఇత్యాది విశేషణములనుబట్టి అనాడు ఆర్యులనుండి వేరుపడి అనార్యత్వము చెందిన జనులు కొంద రుండిరని తెలియుచున్నది. 'కృష్ణ' అను విశేషణమువలన ఆజాతివారు నల్లని వారని విదితమగుచున్నది. వైదికార్యులలో పాటింపతగిన పర్ణ భేదమున్నట్లు గ్రహింపరాదు గాని ప్రథమమండలాదులలో భిన్నార్థములందు ప్రయోగింపబడిన 'బ్రహ్మ' 'రాజ’ శబ్ధములే దశమమండలమున క్రమముగా బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వాచకము లైనట్లు తెలియుచున్నది. ప్రాచీనార్యుల వృత్తులలో గోరక్షణము, కృషి ముఖ్యమైనవి. ఆనాటివారు పశుధనులు. వారి జీవితమంతయు గోవులతో సంబంధించి యుండెను. కానుకలు, దక్షిణలు, అరణములు అనాడు గోవులే. గోవు వారి ప్రత్యక్ష దేవత. వారు గోవు నెడచూపిన భక్తిశ్రద్ధలు అనంతములు. ఋగ్వేదమునందలి గోవర్ణనలనుబట్టి ఆనాటివారు గోసంపాదనమునను, తద్రక్షణమునను చూపిన విశేషాదరము తేటపడగలదు. ప్రాచీనార్యులు పొలముదున్ని సేద్యము చేసిరి. కృషి కర్మయందు కాడి, మేడి, నాగలి మున్నగు నుపకరణముల నుపయోగించిరి. యవలు, గోదుమలు, తిలలు, శ్యామాకములు (చామలు), నీవారములు, మాషములు పండించిరి. ఆవుపాలు, పెరుగు, నెయ్యి, చల్ల త్రాగుచుండిరి. యవలపిండిని, వేలపిండిని, గోదుమపిండిని నేతితో కలిపి తినుచుండిరి. ధాన్యశబ్దము ఋగ్వేదమున కలదు. యాగములందు పురోడాశమునకై యవాది ధాన్యములను, గోఘృత శ్రీ రాదులను వాడుచుండిరి. మాంసమును హవిస్సుగా నుపయోగించి, తచ్ఛేషమును ఋత్విక్కులు భుజించుచుండిరి. పానీయములలో సోమరసము వారికతిముఖ్యమైనది. అది ఆయుస్తేజో బలవర్ధకమని వారు నమ్మిరి. ప్రాచీనార్యులు వివిధ లోహములను ఉపయోగించు చుండిరి. కఱ్ఱపనివాండ్రు, ఇనుప పనివాండ్రు, బంగారు పనివాండ్రు మున్నగువారు అనేక వృత్తుల నాశ్రయించిన వారుండిరి. ప్రాచీనార్యుల వృత్తులలో శస్త్రజీవిక యొక ప్రధాన వృత్తి యని తెలియుచున్నది. రథికులు, సారథులు, పదాతులు, ఆశ్వికులు కలరు. దేశము నాక్రమించుట, శత్రువుల నెదుర్కొనుట, ఆత్మరక్షణ మొనర్చుకొనుట మొదలగు కృత్యములందు వారికి శస్త్రము లుపయోగపడుచుండెను. ఋగ్వేదకాలమున యుద్ధతంత్రము పురోగమించిన విధము 'దాశ రాజ' యుద్ధ వర్ణనమందు సూచిత మగుచున్నది. గుఱ్ఱమును స్వారిచేయుట ప్రాచీనార్యు లెరిగినదే. మృగయా వృత్తి వారెరుగనిదికాదు. 'అవరుద్ధః పరిపదం నసింహః' అను వాక్యమువలన ప్రాచీనార్యులు వేటాడి సింహమును బట్టి తెచ్చి పంజరములో బంధించుచుండెడి వారని తెలియుచున్నది. ఒంటెలను తెల్పు రజశ్శబ్ద ప్రయోగముచేతను, గజవర్ణసముచేతను, ప్రాచీనులు ఒంటెలచే బరువు మోయించుచుండిరనియు, ఏనుగుల వేటాడుచుండిరనియు తేటపడగలదు. ఋగ్వేద కాలమున యుద్ధతంత్రము పురోగమించిన విధము 'దాశరాజ' యుద్ధ వర్ణనమందు సూచితమగుచున్నది. "వృషలేఖః" అంజన గంధిం కృష్ణాః- గౌరః ఇత్యాది ప్రయోగములచే దుప్పి, కస్తూరిమృగము, కృష్ణసారము, గౌరమృగము మున్నగు నడవిమృగములను మృగయావ్యాపారమున జూచిరనియు నొక ఋక్కువలన వారు పులివేట గూడ చేసియుండి రనియు విదితమగుచున్నది. సవ్యుడను ఋషి స్తోతలను వణిజులతో పోల్చియున్నాడు. ఋగ్వేదమున అచ్చటచ్చట క్రయవిక్రయా<noinclude><references/></noinclude> hk3kmg5mcptijggv1m7puxepwfcipel 562287 562286 2026-07-01T13:28:41Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" />{{rh|ఋగ్వేదము|| సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude>పింపబడినవి. కొందరు స్త్రీ దేవతలును కలరు. వీరిలో అదితి అగ్రగణ్యురాలు. ఆమె దేవమాత. అగ్నీంద్రవరుణ పత్నులు, అగ్నాయి, ఇంద్రాణి, వరుణాని అను పేళ్ళచే దేవతలుగా స్తుతింపబడిరి. కొందరు దేవతలు వేరువేరు ధర్మములు కలవారయ్యు ఇద్దరు చొప్పున కలిపి వర్ణింపబడిరి. ఉ: అగ్నీపోములు, అగ్నీంద్రులు, అగ్నీ పర్జన్యులు, ఇంద్రాగ్నులు, మిత్రావరుణులు. దేవతలలో నొకరికొకరు ప్రకృతియగుట కలదు. అనగా సూర్యు డగ్నికి ప్రకృతిగాను, అగ్ని సూర్యునకు ప్రకృతిగాను వర్ణింపబడిరి. అదితీ దక్షునికి తల్లి, దక్షుడు అదితికి తండ్రి. ఇది మనుష్యధర్మమునకు విరుద్ధమైనది. '''ఋగ్వేదవిషయము ''' : ఋగ్వేదమునందలి విషయమును ఆలకించినచో ఆనాటి ప్రాచీనార్యుల మత, సాంఘిక, నైతిక, ఆధ్యాత్మిక పరిస్థితులు తేటపడును. ఋగ్వేదమున ప్రయోగింపబడిన 'అయజ్వ - అవ్రత - అబ్రహ్మ' ఇత్యాది విశేషణములనుబట్టి అనాడు ఆర్యులనుండి వేరుపడి అనార్యత్వము చెందిన జనులు కొంద రుండిరని తెలియుచున్నది. 'కృష్ణ' అను విశేషణమువలన ఆజాతివారు నల్లని వారని విదితమగుచున్నది. వైదికార్యులలో పాటింపతగిన పర్ణ భేదమున్నట్లు గ్రహింపరాదు గాని ప్రథమమండలాదులలో భిన్నార్థములందు ప్రయోగింపబడిన 'బ్రహ్మ' 'రాజ’ శబ్ధములే దశమమండలమున క్రమముగా బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వాచకము లైనట్లు తెలియుచున్నది. ప్రాచీనార్యుల వృత్తులలో గోరక్షణము, కృషి ముఖ్యమైనవి. ఆనాటివారు పశుధనులు. వారి జీవితమంతయు గోవులతో సంబంధించి యుండెను. కానుకలు, దక్షిణలు, అరణములు అనాడు గోవులే. గోవు వారి ప్రత్యక్ష దేవత. వారు గోవు నెడచూపిన భక్తిశ్రద్ధలు అనంతములు. ఋగ్వేదమునందలి గోవర్ణనలనుబట్టి ఆనాటివారు గోసంపాదనమునను, తద్రక్షణమునను చూపిన విశేషాదరము తేటపడగలదు. ప్రాచీనార్యులు పొలముదున్ని సేద్యము చేసిరి. కృషి కర్మయందు కాడి, మేడి, నాగలి మున్నగు నుపకరణముల నుపయోగించిరి. యవలు, గోదుమలు, తిలలు, శ్యామాకములు (చామలు), నీవారములు, మాషములు పండించిరి. ఆవుపాలు, పెరుగు, నెయ్యి, చల్ల త్రాగుచుండిరి. యవలపిండిని, వేలపిండిని, గోదుమపిండిని నేతితో కలిపి తినుచుండిరి. ధాన్యశబ్దము ఋగ్వేదమున కలదు. యాగములందు పురోడాశమునకై యవాది ధాన్యములను, గోఘృత శ్రీ రాదులను వాడుచుండిరి. మాంసమును హవిస్సుగా నుపయోగించి, తచ్ఛేషమును ఋత్విక్కులు భుజించుచుండిరి. పానీయములలో సోమరసము వారికతిముఖ్యమైనది. అది ఆయుస్తేజో బలవర్ధకమని వారు నమ్మిరి. ప్రాచీనార్యులు వివిధ లోహములను ఉపయోగించు చుండిరి. కఱ్ఱపనివాండ్రు, ఇనుప పనివాండ్రు, బంగారు పనివాండ్రు మున్నగువారు అనేక వృత్తుల నాశ్రయించిన వారుండిరి. ప్రాచీనార్యుల వృత్తులలో శస్త్రజీవిక యొక ప్రధాన వృత్తి యని తెలియుచున్నది. రథికులు, సారథులు, పదాతులు, ఆశ్వికులు కలరు. దేశము నాక్రమించుట, శత్రువుల నెదుర్కొనుట, ఆత్మరక్షణ మొనర్చుకొనుట మొదలగు కృత్యములందు వారికి శస్త్రము లుపయోగపడుచుండెను. ఋగ్వేదకాలమున యుద్ధతంత్రము పురోగమించిన విధము 'దాశ రాజ' యుద్ధ వర్ణనమందు సూచిత మగుచున్నది. గుఱ్ఱమును స్వారిచేయుట ప్రాచీనార్యు లెరిగినదే. మృగయా వృత్తి వారెరుగనిదికాదు. 'అవరుద్ధః పరిపదం నసింహః' అను వాక్యమువలన ప్రాచీనార్యులు వేటాడి సింహమును బట్టి తెచ్చి పంజరములో బంధించుచుండెడి వారని తెలియుచున్నది. ఒంటెలను తెల్పు రజశ్శబ్ద ప్రయోగముచేతను, గజవర్ణసముచేతను, ప్రాచీనులు ఒంటెలచే బరువు మోయించుచుండిరనియు, ఏనుగుల వేటాడుచుండిరనియు తేటపడగలదు. ఋగ్వేద కాలమున యుద్ధతంత్రము పురోగమించిన విధము 'దాశరాజ' యుద్ధ వర్ణనమందు సూచితమగుచున్నది. "వృషలేఖః" అంజన గంధిం కృష్ణాః- గౌరః ఇత్యాది ప్రయోగములచే దుప్పి, కస్తూరిమృగము, కృష్ణసారము, గౌరమృగము మున్నగు నడవిమృగములను మృగయావ్యాపారమున జూచిరనియు నొక ఋక్కువలన వారు పులివేట గూడ చేసియుండి రనియు విదితమగుచున్నది. సవ్యుడను ఋషి స్తోతలను వణిజులతో పోల్చియున్నాడు. ఋగ్వేదమున అచ్చటచ్చట క్రయవిక్రయా<noinclude><references/> {{c|308}}</noinclude> 0k7i0p51j6ddy34ap6z8ig9ezoyt5ej 106 161307 562338 473063 2026-07-02T05:28:35Z Rajasekhar1961 50 562338 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[త్యాగరాజస్వామి చరిత్రము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=పసుమర్తి కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=[[రచయిత:కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు|కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు]] |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1926 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=5 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} eylzvh1tlgp779atl0wk0f1cnpes9ve 104 165811 562309 473059 2026-07-01T18:15:08Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{c|2}}</noinclude>భక్తులు దైవసంపన్నులై తాము తరించి లోకమును తరింపజేయుచున్నారు. దైవసంపన్ను లైన మహానుభావులు పరమపూజ్యులై ధర్మమార్గమును లోకమునకు ఉపదేశించుచున్నారు. దైవసంపన్నులు మహానిర్మాతలై లోకకల్యాణమునకు కారకు లగుచున్నారు. దైవసంపన్నులు అనన్య భక్తితత్పరులై యిష్టదేవతారాధనమును జేయుచు దైవ సాక్షాత్కారమును బొందుచున్నారు. భావసంశుద్ధిగల మహానుభావులకు విశ్వమునందంతటను భౌతికసంపదలందు పరమేశ్వరవిలాసములు ప్రత్యక్షమగుచుండును. కవులకావ్యములు, గాయకులగానములు, శిల్పులశిల్పములు, కళాభిజ్ఞుల కళానిర్మాణములు పరమార్థమును కనుగొనుటకు వినియోగపడుచుండును. శ్రీరామభక్తుడైన త్యాగరాజు రామమయమైన జగమునందంతటను శ్రీరాముని కనుగొని, రామవిలాసములను సందర్శించి, శ్రీరామవైభవమును సంకీర్తనముచేసి బ్రహ్మానందభరితుడై బ్రహ్మానందానుభవమును శ్రీరామభక్తులకు ప్రత్యక్షము చేయగలిగెను. <poem> {{left margin|5em}} ప. నినువినా నామ దెందు నిల్వదే శ్రీహరిహరి </poem><noinclude><references/></noinclude> cga682je2nl2dcwsfjp2c40v5p4ctw5 104 185270 562301 503399 2026-07-01T15:44:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562301 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>మర్దింపఁ (తిరస్కరింపఁ) బడిన సంపదభివృద్ధి; గంధమండరదంతావళకోటి = మదముచే ఆలసములైన యేనుఁగుల గుంపు; '''అలం'''. శ్లిష్టోపమ. 26. తేజులు = గఱ్ఱములు; సిబ్బితిఁబో = సిగ్గుచేతనే కాఁబోలు; చాపలవిరహితసౌఖ్యంబు = చాపల్యమును విడుచుటచేఁ గల్గు సుఖము. 28. ఇందు పాలకుఁ డగు రాజునకును శివునకును నభేదము చూపఁబడినది; శక్తిత్రయంబు = ('''రాజపక్షమున''') ప్రభు, మంత్రోత్సాహశక్తులు, ('''శివునిపక్షమున''') జ్ఞాన, బల, క్రియాశక్తులు. రాజశేఖరుండు = గొప్పరాజు, చంద్రమౌళి యగు శివుఁడును; కమఠ...భారవహులకు — కమఠ = ఆదికూర్మము; శఠకిటిపరివృఢ = మాయావరాహరాజు; కరటి = దిగ్గజములు; కుధర = పర్వతములు; విషధరాధీశ = ఆదిశేషుఁడు; భారవహులకుౝ = భూభారమును మోయువారికి; ప్రాణంబు ప్రాణము = ప్రాణములను రక్షించువాఁ డనుట; '''అలం'''. శ్లిష్టరూపకము. 30. అడుగునెత్తమ్ములు = పాడపద్మములు; అపరంజిపావలు = బంగరుపాదుకలు; కేదారకంకణంబు = పంచలోహముల కడియము; బంగారు...గోణాము = బంగారుసరిగంచుగోచి; గళము = కంఠము; భసితభస్త్రిక = బూడిదసంచి; సంది = సందిట; తరుణేందుధరుఁడు = బాలచంద్రుఁడు; మాణిక్యరుచులు = మణులకాంతులు; తృణముగాఁ జూచు = లెక్కచేయని - సరిపోలు. 32. తాల్మి దూలని = ధైర్యము చెడని; శంపాలలితాంగి = మెఱపువలె నందమైన దేహము కల వనిత. 33. పుర...లతిక — పురపల్లవప్రకర = పట్టణములోని విటులగుంపుయొక్క; నేత్ర = కన్నులకు; ఆనందబాష్పాంబుధారా = ఆనందభాష్పములను వర్షధారలను; వర్షాగమ = వానకాలమునకు; చంచలాలతిక = మెఱుపుతీఁగ; దుర్వార... సామిధేని — దుర్వార = వారింపరాని; ప్రసూ<noinclude><references/></noinclude> dtcxa623mq19qck0y3t89nk5cmyory0 104 185271 562302 503400 2026-07-01T15:56:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562302 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నాస్త్రతేజోవైశ్వానర = మన్మథతేజ స్సను అగ్నికి; సామిధేని = సమిధ; రశనా...కపర్దిని — రశనాసూత్ర = మొలనూలియందలి; స్వర్ణపటీ = బంగారుపెట్టెయందు; విన్యస్త = ఉంచఁబడిన; కపర్దిని = శివుఁడు (శివలింగము) కలది. 34. వికారము = వేషము ; ప్రపదములు = గొప్ప పాదములు; తన్మృదుల...భూతి = అతని మృదువైన పాణిపద్మముచే నీయఁబడిన విభూతి. 35. బిజమాడు విజయం చేయుఁడు; దేవర = దేవరవారు; బిడార = విడిది - బసయిల్లు; నడలింగమూర్తి = చరలింగము; మూర్తమాడి = క్షణము విశ్రమించి; ఒడయ = ప్రభూ! చిత్తేశ = మనోనాయకా! మాడ బేకు = చేయవలెను; ఆవటించెదౝ = సిద్ధము చేసెదను; తనివు పడనొల్లౝ = తృప్తిని పొందఁజాలను; విజితకందర్ప = మన్మథుని జయించినవాఁడా! - (మన్మథుని మించిన అందగాడా! - అనుట). 36. మహాత్మురాలు, ఇది = ఈమె గొప్పమనస్సు గలది; అశ్రాంత...సామర్థ్య = ఎల్లపుడును జంగములను పూజించుటయందు నేర్పు కలది; కందర్ప...సౌందర్య — కందర్పశుద్ధాంతశ్రీ = మన్మథుని భార్య యగు రతీదేవి సౌందర్యమును; పరిహాసకృత్ = అపహసించు - సరిపోలు; నిఖిలలోకాతీతసౌందర్య = సర్వలోకోత్తరమగు చక్కందనము కలది; మనఃకంజంబు = హృదయకమలము. 37. తెరువెఱుఁగక = దారి, తెన్ను తోఁచక - అనురాగముతో తహతహపడుచున్న; దప్పి = తృష్ణ. 38. పనివినియెదౝ = నెఱవేర్చెదను. 39. పారావతకంఠి = పాపురముకంఠముఁ బోలు కంఠము కలది; కోకిలవిరావ = కోకిలస్వరమువంటి స్వరము కలది; చంద్రికాశ్రీ = వెన్నెల<noinclude><references/></noinclude> at0g7esmpapopvrucmszlnw41bz1ywe 104 185272 562312 503401 2026-07-01T18:33:41Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సంపద; నానావిధభోగ్యవస్తుకలనౝ = పెక్కురకముల భోగ్యవస్తువుల సంపాదనముచే (జతకూర్పుచే). 41. మరువిరికుంతంబులౝ = మన్మథునిపూవుటమ్ములయందు. 43. కళలయిక్కువలు = కళలస్థానములు; చెయ్వులు = చేష్టలు. 44. తగులు = ప్రేమము. 46. తివియంగౝ = లాగఁగా; మగుడౝ = మఱల. 47. వడికొల్పి = తొందరగా; చిన్నకెంపులతోడి = ఎఱ్ఱగానున్న చిన్న దంతక్షతములతోడి, కలఁగని మనముతోౝ = కలఁతపడని మనస్సుతో; [ఇచట 'అంభోజవదన రాజుముందర నిలిచెˈ నని చెప్పుటచే చంద్రునిముందు వెలవెలఁబోవు పద్మమువలె నామె యుండె నని ధ్వనితమగుచున్నది.] 48. మండి = కోపించి; అనక = అని యాలోచింపక. 49. జలదము వాసిన చంచల = మేఘమును విడిచిన మెఱపు. చంచరీకము = తుమ్మెద. 50. పీనకుచభారమువంకౝ = బలిసిన స్తనముల బరువువలన; కటికిడెందము భూపతి = కఠినమైన మనస్సు గల రాజు; పికాంగనాగతిౝ = ఆఁడుకోయిలరీతిని. 51. ఓంకారమనువు = 'ఓం' అను మంత్రము; నీలోత్పలములు = నల్లకలువలు; దండంబు = సాష్టాంగనమస్కారము; అవధరించెనొ కాక = గ్రహించెనో యేమో! 52. ఎత్తినౝ = లేవనెత్తఁగా; ఇంద్రజాలగురుఁడు = ఐంద్రజాలకుఁడు; పువ్వు...నారినాౝ = పుష్పధనుస్సుయొక్క గండుతుమ్మెదలనారి యనునట్లు; నీలకుంభిరుచిహిండనమో = నల్లని కుంభపుకాంతియొక్క వ్యాపనమో. '''అలం'''. ఉత్ప్రేక్ష. 53. నెఱి = దట్టము.<noinclude><references/></noinclude> dv5pvi5nnm1wxgrr9k46mvr62o4pncz 104 209068 562298 562233 2026-07-01T14:27:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 562298 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| 258 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude>(అనఁగాఁ బ్రపంచోత్పత్తికి కారణమగును. ఆత్మశక్తి — ఆత్మ = నాయొక్క, శక్తి, అలరున్ = ప్రకాశించుచున్నవి. '''తా'''. నే నెప్పటికిని నిర్వికారుండనే యైనను భ్రాంతివలన నాకుఁ బ్రపంచసంబంధము కలదని తలంచుచున్నావు. కావున నీకు స్పష్టముగాఁ దెలియఁజేయుటకై 'సృష్టికిఁ బూర్వమున నిర్వకారుండనై యుందును' అని చెప్పితిని. దీనివలన క్షోభము నొందకుము. సృష్టిక్రమమును వినుము. ఈసృష్టికి మాయయే కారణము. అదియు ననాదియే. కుండగా నేర్పడునట్టి సామర్థ్యము మట్టియందే యుండి మట్టికంటె వేఱుగాకయున్న ట్లదియును నాకంటె వేఱుగాక నాయందే యున్నది. {{Telugu poem|type= సీ.|lines=<poem>వటబీజమున మహావటమహీరుహశక్తి యుజ్జ్వలవహ్నియం దుష్ణశక్తి యింద్రజాలకునియం దెపుడు మాయాశక్తి కలితోపలములందుఁ గఠినశక్తి సలిలజాతమునందు సలలితద్రవశక్తి పవనంబునం దతిస్పందశక్తి పొరి శుక్లశోణితంబులయందుఁ దనుశక్తి తగుశరీరములఁ జైతన్యశక్తి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>దనరి యవ్యక్త మగుచుఁ దత్తన్నిదాన మై యధిష్ఠానమునకంటె ననితరంబు నగుపగిది నొప్పు నాయందు నాత్మశక్తి యేర్పడక యన్య మై విశ్వహేతు వగుచు.</poem>|ref=20}} '''టీ'''. వటబీజమునన్ = మఱ్ఱివిత్తనమందు , మహా...శక్తి — మహత్ = గొప్పదైన, వటమహీరుహ = మఱ్ఱిచెట్టును కలుగచేయు, శక్తి = సామర్థ్యమును, ఉజ్జ్వ...యందున్ — ఉజ్జ్వల = జ్వలించుచుండు, వహ్నియందున్ = అగ్నియందు, ఉష్ణ = వేఁడిగానుండు, శక్తి = సామర్థ్యమును, ఐంద్రజాలకునియందు = ఇంద్రజాలముఁ జేయువానియందు, ఎపుడు = సర్వకాలములయందును, మాయాశక్తి — మాయా = ఒక పదార్థమును మఱియొక పదార్థముగాఁ గనుపఱుపఁగల, శక్తి = సామర్థ్యమును, కలి...లందున్ — కలిత = ఒప్పుచున్న, ఉపలములందున్ = రాళ్లయందు, కఠినశక్తి = కఠినముగా నుండునట్టి సామర్థ్యమును, సలిలజాతమునందున్ = నీటియందు, సులలితద్రవశక్తి — సలలిత = స్వభావసిద్ధమైన (సాద్ధికమైన) ద్రవశక్తి = పలుచగానుండు సామర్థ్యమును, పవనంబునందున్ = వాయువునందు; అతి...శక్తి — అతి = మిగుల, స్పంద = చలించు, శక్తి = సామర్థ్యమును, పొరిన్ =<noinclude><references/></noinclude> 6yg17miykesh0pbrfobghcoj3zgtpwe 104 209069 562300 562235 2026-07-01T14:52:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 562300 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| |ద్వి తీ యా శ్వా స ము. |259 }}</noinclude>మిగుల, శుక్లశోణితంబులయందున్ = శుక్లశోణితములందు, తనుశక్తి = శరీరమును కలిగించు సామర్థ్యమును, తగు...లన్ — తగు = ఒప్పిదములైన, శరీరములన్ = శరీరములయందు, చైతన్యశక్తి = చేష్టలు చేయునట్టి సామర్థ్యమును, తనరి = ఒప్పి, అవ్యక్త మగుచున్ = విభాగించుటకు వీలులేక, తత్తన్నిదానమై = ఆయాకార్యములకు కారణమై, అధిష్ఠానమునకంటెన్ = తనకాధారములైన వటబీజాదులకంటె, అనితరంబగుపగిదిన్ = వేఱుగానట్లు, నాయందున్ , ఆత్మశక్తి = ప్రపంచనిర్మాణహేతువగు మూలప్రకృతి, ఏర్పడకన్ = నాకంటె వేఱని నిరూపించుటకు శక్యము కానిదై, అన్యమై = వేఱుగా తోచుచు, విశ్వహేతు వగుచున్ = ప్రపంచమునకుఁ గారణమై ప్రపంచసృష్టిచే బ్రహ్మమునకంటె వేఱుగానున్నట్లు కానవచ్చునదియై యనుట). ఒప్పున్ = అలరారుచున్నది. '''తా'''. మఱ్ఱివిత్తనమునందు మిగుల గొప్పది యగు మఱ్ఱిచెట్టును గలిగించు శక్తి కలదు. ఆగ్నియందు వేడిగా నుండునట్టి సామర్థ్యము కలదు. ఇంద్రజాలము సేయువానియందు సభికుల మోసగించునట్టిశక్తి కలదు. రాళ్లయందు కఠినముగా నుండు శక్తి కలదు. నీటియందు పలుచగానుండు సామర్థ్యము కలదు. వాయువునందుఁ జలించునట్టిశక్తి కలదు. శుక్రశోణితములయందు శరీరమునుఁ గలిగించుశక్తి యున్నది. శరీరములందు చేష్టలు జేయు సామర్థ్యము కలదు. ఈశక్తులన్నియు నీస్థలములయం దుండుట యనుభవసిద్ధమే కదా. ఇవి తమ కాశ్రయభూతములగు వటబీజాదులకంటె వేఱుగాఁ గానవచ్చుటలేదు. అట్లున్నను వటవృక్షమును బుట్టించుట మొదలగు కార్యములను జేయుచునేయున్నవి కదా! వటబీజాదులకంటె వేఱుగాఁ గానరాకుండుటచే వీనికిని వటబీజాదులకును భేదము లేదనవలయును. కార్యములవలన భేదము కలదనవలయును కదా! ఇట్లు ఆమాయాశక్తియు నాయం దున్నది. నాకంటె వేఱని కాని వేఱుకాదని కాని చెప్పఁబడుటకు వీలులేకున్నది. ప్రపంచమును బుట్టించుచున్నవి. '''అవ'''. పరబ్రహ్మమునందు మాయ యొకటి కలవనుట విరుద్ధముకదా. ఆయన యద్వితీయుఁడని చెప్పియున్నారు. దానికి విరోధము వచ్చును కదా! యనిన సమాధానముఁ జెప్పుచున్నాఁడు — {{Telugu poem|type= సీ.|lines=<poem>సత్తుగా దాత్మ విజ్ఞానంబుచే నెం ద, భావమై బాధింపఁబడుటవలన నెలమి నసత్తుగా దేవజ్ఞుడ నటంచు నజ్ఞానభూతమై యలరు చునికి సదసత్తు గాదు విచారింపలే దట్టి ద్రవ్యంబు గడువిరుద్ధంబు గాన నిరవయవముగాదు నిఖిలజగత్స్వరూ పముచేత మిగుల నేర్పడుటవలన</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సావయవమును గాదు దృశ్యము సుషుప్తి యం దడంగినఁ దాను శూన్యంబు గామి</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> n6ba8gxn3qewxqrfazpfvku0ubemchv 104 214598 562279 560558 2026-07-01T12:07:06Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నిసువుందనపుందఱి నా, ససువులు రాసుతులు సకలశాస్త్రకలాపా భ్యసనవ్యసనాభిముఖో, ల్లసనశ్రీశాలు లైరి లలితప్రతిభన్.</poem>|ref=150}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సర్వజ్ఞశిఖామణులై, యుర్వర నాబాలచంద్రు లుత్తుంగశ్రీ ధూర్వహులై కనుపట్టి ర, పూర్వోదయరేఖఁ బ్రబలి బుధపూజితులై.</poem>|ref=151}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>రాఘవులు మించి రతిశర, లాఘవులై పటుధనుష్కళాపాండిత్య శ్లాఘారేఖామోఘా, వ్యాఘాతభుజావిజృంభణారంభగతిన్.</poem>|ref=152}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పలుమరుల సొబగుచందము, పలుమఱు నగునంగపటిమఁ బాటిల్లుదురా నలుగురురాసుతు లుగ్రా, నలుగురు లతులప్రతాపనైపుణికల్మిౝ.</poem>|ref=153}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇరువు రిరువురు కవఁగూడి దొరసి మెఱసి, యేకమై యలదశరథాధీశసుతులు ప్రణుతి గాంచిరి రామలక్ష్మణు లనంగ, భరతశత్రుఘ్ను లన ననపాయమైత్రి.</poem>|ref=154}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఎడ యెఱిఁగియుఁ దమలోపల, నెడ యెఱుఁగక ధర్మపథసమేతస్థితికిౝ నడిమింటివారలై రా, నడిమింటిరవిౝ హసించునన్యప్రభలౝ.</poem>|ref=155}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తనయుల నలువురచే న, జ్జనపతి వక్త్రముల విధి భుజంబులహరియుౝ వనధుల వరుణుండును బ్రా, మినుకుల జన్నమును బోలు మిగులం బొలిచెౝ.</poem>|ref=156}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇవ్విధంబునం గుమారజనకుం డై కుమారజనకుండునుంబోలె శాశ్వతైశ్వర్యపోషి తాశేషమిత్రుం డై మిత్రుండునుంబోలె నప్రతీపప్రతాపాటోప ప్రభావభావుకాప ఘనుం డై ఘనుండునుంబోలె నతులవితరణనైపుణ్యుండును నగణ్యపుణ్యుండును నసమ రాజన్యుండును నసంభవాన్యరాజన్యజన్యుండును నగుచు ఫలితమనోరథుండై దశర థుండు సుఖంబుండె నయ్యవసరంబున.</poem>|ref=157}} {{p|ac|fwb}}ఆశ్వాసాంతము</p> {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>ధాటీసంభ్రమదభ్రచుంబికరటిద్రాఘిష్ఠశుండాముఖ త్రోటీకల్పితరాహుసంశయభయోద్భూతక్షపానాథక ర్ణాటాధీశసభాసరోరుహవనాంతారాజహంసన్నిరా ఘాటోదారయశఃకలాపప్రతిభాకద్రూకుమారాగ్రణీ.</poem>|ref=158}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వైర్యక్షికుముదసూర్యా, సూర్యభయప్రదదయాభిశోభితశౌర్యా శౌర్యంఘ్రికమలకలితస, పర్యా పర్యటదపారపటుకీర్తినిధీ.</poem>|ref=159}} {{Telugu poem|type=గద్యము.|lines=<poem>ఇది శ్రీమదొంటిమెట్టరఘువీరశతకనిర్మాణకర్మఠ జగదేకఖ్యాతిధుర్యాయ్యలరాజు తిప్పయమనీషిపర్వతాభిధానపౌత్త్రాక్కయార్యపుత్త్రపరిశీలితసమిద్ధరామానుజమత సిద్ధాంతమర్మముమ్మిడివరదాచార్యకటాక్షవీక్షాపాత్ర హృదయపద్మాధిష్ఠితశ్రీరామ భద్ర రామభద్రకవిప్రణీతం లైనరామాభ్యుదయమహాప్రబంధంబునందుఁ దృతీయా శ్వాసము.</poem>|ref=}} {{Center|—————}}<noinclude><references/></noinclude> pcf288w9oc5jkdgn0fm3fr99hggg5y0 104 214599 562282 560559 2026-07-01T13:02:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 60 |bSize = 600 |cWidth = 329 |cHeight = 110 |oTop = 49 |oLeft = 121 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs150}}రామాభ్యుదయము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 60 |bSize = 600 |cWidth = 79 |cHeight = 27 |oTop = 244 |oLeft = 253 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 60 |bSize = 600 |cWidth = 83 |cHeight = 175 |oTop = 217 |oLeft = 59 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> ద్రాఘిష్ఠకటాక్ష స ముద్రమరుద్ద్రుమ జయాభిముఖవితరణసం పద్రమణీయనళా! ని ర్ణిద్రా! గొబ్బూరి నరసనృపవంశమణీ!</poem>|ref=1}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవధరింపుము తదనంతరకథావిధం బెట్టిదనిన.</poem>|ref=2}} {{p|ac|fwb}}దశరథునికడకు విశ్వామిత్రుఁ డేతెంచుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కడలిమొలనూలినవలా, యొడయనిఁ బదితేరులయ్య నొయ్యన చేరెౝ జడదారిమేటి రావం, గడపుంబాఱుండు కోరికలు చేకూఱన్.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వచ్చినపు డర్ఘ్యపాద్యము, లిచ్చి సువర్ణైకపీఠ మిడి మునివర! మీ రిచ్చోటికి బడలికమై, విచ్చేయుట యేమి తెలుపవే పనివిందున్?</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నా విని విను నానావని, దేవతపోధనజనాతిథేయాగము నిౝ నే విశ్వసించి యాగము, గావింపఁ దలంచితిౝ జగన్నుతచరితా!</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అఘదూరు నీకుమారుౝ, రఘువీరు నుదారు నుగ్రరణశూరుని ని మ్మఘటనఘటకుని మన్మఖ, విఘటనకరదనుజహరణవిహరణవిధికిన్.</poem>|ref=6}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని మునీంద్రుండు రాకుమారునిం దోడ్కొని చన వేఁడుకొనువార్త పురజనంబులు విని యిట్లనిరి.</poem>|ref=7}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అసురుల మాయోపాయులఁ, గసి మసగఁగ నట మఖంబు గావఁగ నఁట తా పసుఁ డొకఁడఁట సిసువుల , న్నిసువుల నడిగెనఁట మునులు నిర్మోహులుగా.</poem>|ref=8}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అక్కట! కోసలక్షితివరాత్మజ కానక కన్నముద్దులేఁ జక్కనిచుంచుకొమరుఁ జందురు లెక్కడ? యధ్వరావనం బెక్కడ? దైత్యసంహరణ మెక్కడ? ఘోరవనాంతరాశ్రమం బెక్కడ? యెట్టు లంపు మనియెౝ? మునినో రెట్లు లాడె నింతకున్?</poem>|ref=9}}<noinclude><references/></noinclude> 9vi8v207luk66gr1cgtkhilqze7ufm9 562283 562282 2026-07-01T13:02:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 562283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 60 |bSize = 600 |cWidth = 329 |cHeight = 110 |oTop = 49 |oLeft = 121 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs150}}రామాభ్యుదయము</p> {{p|ac|fs125}}చతుర్థాశ్వాసము</p> {{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 60 |bSize = 600 |cWidth = 79 |cHeight = 27 |oTop = 244 |oLeft = 253 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 60 |bSize = 600 |cWidth = 83 |cHeight = 175 |oTop = 217 |oLeft = 59 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> ద్రాఘిష్ఠకటాక్ష స ముద్రమరుద్ద్రుమ జయాభిముఖవితరణసం పద్రమణీయనళా! ని ర్ణిద్రా! గొబ్బూరి నరసనృపవంశమణీ!</poem>|ref=1}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవధరింపుము తదనంతరకథావిధం బెట్టిదనిన.</poem>|ref=2}} {{p|ac|fwb}}దశరథునికడకు విశ్వామిత్రుఁ డేతెంచుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కడలిమొలనూలినవలా, యొడయనిఁ బదితేరులయ్య నొయ్యన చేరెౝ జడదారిమేటి రావం, గడపుంబాఱుండు కోరికలు చేకూఱన్.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వచ్చినపు డర్ఘ్యపాద్యము, లిచ్చి సువర్ణైకపీఠ మిడి మునివర! మీ రిచ్చోటికి బడలికమై, విచ్చేయుట యేమి తెలుపవే పనివిందున్?</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నా విని విను నానావని, దేవతపోధనజనాతిథేయాగము నిౝ నే విశ్వసించి యాగము, గావింపఁ దలంచితిౝ జగన్నుతచరితా!</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అఘదూరు నీకుమారుౝ, రఘువీరు నుదారు నుగ్రరణశూరుని ని మ్మఘటనఘటకుని మన్మఖ, విఘటనకరదనుజహరణవిహరణవిధికిన్.</poem>|ref=6}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని మునీంద్రుండు రాకుమారునిం దోడ్కొని చన వేఁడుకొనువార్త పురజనంబులు విని యిట్లనిరి.</poem>|ref=7}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అసురుల మాయోపాయులఁ, గసి మసగఁగ నట మఖంబు గావఁగ నఁట తా పసుఁ డొకఁడఁట సిసువుల , న్నిసువుల నడిగెనఁట మునులు నిర్మోహులుగా.</poem>|ref=8}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అక్కట! కోసలక్షితివరాత్మజ కానక కన్నముద్దులేఁ జక్కనిచుంచుకొమరుఁ జందురు లెక్కడ? యధ్వరావనం బెక్కడ? దైత్యసంహరణ మెక్కడ? ఘోరవనాంతరాశ్రమం బెక్కడ? యెట్టు లంపు మనియెౝ? మునినో రెటు లాడె నింతకున్?</poem>|ref=9}}<noinclude><references/></noinclude> 6plkxeh5u91v1vv1frraw03ccyq8noh 104 214600 562313 560560 2026-07-01T19:17:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని పలికి రంత నిక్కడ మునీంద్రుండు మఱియుఁ బఙ్క్తిరథున కి ట్లనియె.</poem>|ref=10}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>విను క్రతుకర్తయు భోక్తయు, వనజోదరమూర్తి యగుభవతనయుఁడ పో జనవర! కర్తా భోక్తా, జనార్దన యటంచు శ్రుతులు చాటౝ వినవే?</poem>|ref=11}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నలువ గల లోఁతుపొక్కిలి, నలువగల భుజంబులుం దనర సిరి నంటుౝ గలిమిదొర నీకుమారుఁడు, కలిమిహికామిహిరమూర్తిగా కన్యుండే?</poem>|ref=12}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>మునివరువెంట నీపరమముగ్ధుల బాలుర నంపవచ్చునే? యని మది సంశయింపకు నృపాగ్రణి! మానవమాత్రులే భవ త్తనయు? లమోఘవిక్రము లుదారులు కారణజన్ము లార్యనం దనపరు లమ్మహామహుల ధార్మికులౝ దృఢబుద్ధి నంపవే?</poem>|ref=13}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అనఁ దనయు రామచంద్రుని, మునిపరమేశ్వరుని కిచ్చె మోహముతో న జ్జననాథుఁడు జాబిల్లిౝ, పననిధి వలిగట్టు నల్లువానికి బోలెన్.</poem>|ref=14}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>బాలుర గతదుష్కృతజం, బాలుర మునిలోకహృదయపంకజనికురుం బాలుల నక్కునఁ జేర్చి నృ, పాలుఁడు దీవించె నతికృపాలుం డంతన్.</poem>|ref=15}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరామలక్ష్మణులు విశ్వామిత్రువెంట నేగుట</p> {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>నరవరసూను లంతఁ జరణంబుల వ్రాలిన వారిమీఁద ని ర్భరతరబాష్పబిందువులు రాల్చెఁ గరంబనురక్తిఁ గుంభినీ శ్వర కులసార్వభౌముఁ డతిసత్త్వధురంధరమూర్తి యర్మిలిం గరి కరశీకరంబులఁ దగం గలభంబులఁ దోఁచుకైవడిన్.</poem>|ref=16}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గురునాజ్ఞ నంత రాఘవు, లరిభీకరు లనుసరించి రాసంయమిశే ఖరు శమదమములు యోగము, నిరుపమవిజయోదయములు నీతిం బోలెన్.</poem>|ref=17}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పుడు.</poem>|ref=18}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పదపద రాఘన నిలునిలు, మదవదపడవలదు దశరథాధిప! నీకుౝ ముదమొదవఁ దెత్తు మఖరిపు, మదవదసురవధ యొనర్చి మగుడౝ సుతులన్.</poem>|ref=19}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన దశరథుం డి ట్లనియె.</poem>|ref=20}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>గురుతరపుణ్య! యీకుసుమకోమలమూర్తుల నీకుమారశే ఖరులగుఱించి మీ రడుగఁగా నిపు డంపక మానరాదు భీ కరకఠినాశ్మమార్గములఁ గానలఁ ద్రిమ్మర నేతదంఘ్రిపం కరుహయుగంబు లింకఁ గసుగందక కుందక యున్నె? నావుడుౝ.</poem>|ref=21}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>విను మును బలివంచనవే, ళ నృపాగ్రణి! యబ్ధిమేఖలావలయం బీ తని కేకపదము గాదా?, కనుఁగొని నడుచు నని వగవఁగాఁ బని యేమీ?</poem>|ref=22}}<noinclude><references/></noinclude> 3acyix65phb9bjmx4afhx50704ns2jz 104 214601 562326 560561 2026-07-01T23:09:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>భూవర! పోయివత్తుమె? తపోధన! కంటికి ఱెప్పచందమై కావవలెం జుమీ! యటులు కాక మఱేమి? యఘంబులంట వి ప్పావను నీవె చూచెదవు పల్కులు వేయును నేటికిౝ? గ్రియా కేవల ముత్తరం బని యకిల్బిషుఁ డమ్ముని యేఁగె నవ్వలన్.</poem>|ref=23}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ముని వెనుకొని నృపు వీడ్కొని, చనిరి రఘూత్తములు సవనసన్నాహనిరూ ఢనిగాఢగమనవేగం, బున శరధిశరాసశరసముత్కరధరులై.</poem>|ref=24}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కలనినదంబుచేత విహగంబుల నుష్టతరాతపంబుచే జలరుహమిత్రముౝ వలపు చల్లెడు క్రొవ్విరివానచే ఘనం బులు గరుడాంకుఁడుౝ స్వకులపూజ్యుఁ డుపేంద్రుఁడు గాన విక్రమో జ్జ్వలునిఁ బ్రభానిధిౝ భువనవల్లభు రాము భజించెఁ ద్రోవలోన్.</poem>|ref=25}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గాధేయోక్తపురాతన, గాధానిరవద్యపద్యగద్యగ్రహణా సాధారణానివారణ, మేధానిధు లగుచుఁ జనిరి మిత్రకులేంద్రుల్.</poem>|ref=26}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శీతలతాన్వీతలతా, జాతలతాంతాతిసురభిజంబీరజపా చూతలవలీలవంగవ, నీతలముల సేద దేర్చి నృపసూనులకున్.</poem>|ref=27}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>గాసిలనీక రాసుతులఁ గౌశికుఁ డాఁకలి నీరుపట్టు నా యాసము లేనిమంత్రము రణాభయవృత్తియమోఘబాణబా ణాసనసాధనంబులు సురాసురదుర్జయశౌర్యముౝ జయ శ్రీసహితోదయంబుఁ గృప చేసి కృతార్థులఁ జేసె నింతయున్.</poem>|ref=28}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అంతటఁ గారుణ్యరస, స్వాంతుఁడు గాధేయుఁ డఖిలజటిజలరుహభా స్వంతుం డపు డటు చని యొక, కాంతారము చేరి వారిఁ గని యి ట్లనియెన్.</poem>|ref=29}} {{p|ac|fwb}}తాటకాసంహారము</p> {{Telugu poem|type=ఉత్సాహ.|lines=<poem>హాటకాచలేంద్ర! ధీరతాభిరామ! రామ! యి చ్చోటఁ గాండకాండ మధ్వశూన్య మివ్వనిన్ నిరా ఘాటకాలకాయకాంతికల్పితాంధకారయై తాటకానిశాటకాంత దర్ప మొప్పఁ ద్రిమ్మరున్.</poem>|ref=30}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కసిమసఁగుము వెస నీర, క్కసి నిపు డిటఁ బ్రథమభిక్ష గావించెద నీ యసమశితవిశిఖయోగికి, నసురాంతక! రఘుకుమార! యన నుత్సుకుఁ డై.</poem>|ref=31}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మానవుల మెసవుజాడలు, మానవుమునిపుంగవాశ్రమస్థలములనుం దానపు నిర్భయవృత్తిౝ, దానవురాలవు వధింపఁ దగు ని న్ననుచున్.</poem>|ref=32}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అపుడు విల్లెక్కు వెట్టి వాల్లారుఁదూపు, నారిఁ గూర్చి నిశాచరనారిఁ గూర్చి కాఁడనేసెఁ దదీయవక్షస్స్థలంబు, రాఘవుఁ డమోఘతరకరలాఘవుండు.</poem>|ref=33}}<noinclude><references/></noinclude> 3zprqv97y635wwoofuv7ixsswr035he 104 214602 562327 560562 2026-07-01T23:29:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అసురజయలక్ష్మి రా ద్రోవ యనువుపడఁగఁ, దాటకాభీలవక్షఃకవాటదళన మాచరించినకుంచికయై వెలింగె, రామబాణంబు దోషనిర్వాపణంబు.</poem>|ref=34}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అసురశోణిత మపవిత్ర మంటఁ జెల్ల, దనుచు నొకొ! తాటకాహృదయంబు గ్రుచ్చి యవ్వలికిఁ బాఱ రఘువీరు నాశుగంబు, ధర్మపరిచితి కది ఫలోదయము గాదె?</poem>|ref=35}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఖలుఁ డైన రావణాసురు, నలఘుతీరాన్వయతటాక మలుగులపాలై పలువగలఁ బొగిలె నన ని, వ్వల రక్కసి హృదయరక్తవాహిని వెడలెన్.</poem>|ref=36}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ఉరువడిఁ జాపముక్త మయి యొక్కశరం బెద నాట దిద్దిరౝ దిరిగెడుతాటకాంగనయు దీర్ణతరారుణఘూర్ణితాక్షితా మరసమరీచిపంక్తు లసమానజయేందిర నొందురాఘవే శ్వరునకు నాచరించిననివాళియుఁబోలెఁ దలిర్చె నయ్యెడౝ.</poem>|ref=37}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>ఆనక్తంచరి నొక్కకోలఁ బడనేయౝ గాంచి యక్కౌశికుం డానందాతిశయంబున రఘుకుమారా! రమ్ము! నీయంతవి ల్కానిం గానము దైత్యకాంత యొకలక్ష్యంబే భవద్బాణసం ధానప్రౌఢికి? నంచు నాశ్రమముచెంతం జేర్చి కీర్తింపుచున్.</poem>|ref=38}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తనయాశ్రమంబునకు నూ, తనయాగచికీర్షరాచతపసి మహోదా త్తనయాలంకారుల నృప, తనయాగ్రణులం బటుప్రతాపులఁ దెచ్చెౝ.</poem>|ref=39}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ద్యుమణికులమణి యగురఘూత్తముని మఘవ, మణివిడంబితనుప్రభామంజిమంబు చూచి పరవశు లైరి యచ్చోటిమునులు, క్రతుతపోవ్రతజపవిధుల్ గట్టిపెట్టి.</poem>|ref=40}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అంత గాధేయుండు దాశరథిం గనుఁగొని యి ట్లనియె.</poem>|ref=41}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>రా చిరపుణ్యధామ! రఘురామ! వహింతునె యజ్ఞదీక్ష? మౌ నాచరణంబెకాని యిఁక నర్హము కాదు వచింప నేగతిౝ గాచెదవోకదా మఖ మఖండపరాక్రమధూర్వహోగ్రమా రీచసుబాహుమాయలు తరించి! భవద్భుజశక్తి చూచెదన్.</poem>|ref=42}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>విను మప్రమత్తమతివై, పనివడి యధ్వరసమాప్తిపర్యంతంబుౝ గనుగలిగి ధైర్యసంపద, యొనరం గాపాడుమీ యహోరాత్రంబుల్.</poem>|ref=43}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>అని యట దీక్ష పూని ముని యధ్వరకర్మ ముపక్రమించె న ద్దినకరవంశచంద్రులు నధిజ్యశరాసను లౌచు సింహని స్వనముఖయుద్ధసన్నహనసంభ్రమమోహనమూర్తు లై తపో ధనజనరంజనస్థితులు దాల్చిరి నిల్చిరి యజ్ఞరక్షకున్.</poem>|ref=44}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>లోకశరణ్యుఁ డౌరఘుకులుం డఁట కాఁ పఖిలాస్త్రశస్త్రవి ద్యాకుశలత్వదాయి కుశికాత్మభవుం డఁట రాచపొల్లు లే</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 7dlh370tvpil95iyubnp4w9fe9lself 104 214603 562328 560563 2026-07-01T23:47:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>దేకద యిట్టివానికి సుదీర్ణమధాంధమరుద్విపక్షశి క్షాకరణంబు శిష్టమునిసంఘముఖోద్ధరణంబుఁ జోద్యమే?</poem>|ref=45}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని మునులు పలుకుసమయంబున.</poem>|ref=46}} {{p|ac|fwb}}సుబాహుమారీచనిరాసము</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>చతురశ్రవ్యసమగ్రసామనిగమస్వాహాకృతుల్ మ్రోయ ను న్నతహోమాగ్నిసముద్భవంబు లగుమంటల్ మింట నంటంగ నా యతమై జన్నము సాఁగు బా గెఱిఁగి మాద్యద్దైత్యసైన్యంబు శో ణితధారల్ గురిసె మఖాలయమునౝ విన్వీథిఁ బెట్టార్చుచున్.</poem>|ref=47}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poemఅలదనుజేంద్రసైనికకృతాధ్వరవిఘ్ననిదానదుష్టచే ష్టలు గని యారఘూద్వహుఁ డొడంబడఁ డయ్యెఁ దదీయశిక్ష య బ్బలముల నేలునేలికలఁ బైకొననే తివురుౝ మదావళం బులఁ గబళించుఁ గాక హరిపోతము గోరునె లేడిపిల్లలన్?></poem>|ref=48}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మారీచసుబాహుమరు, ద్వైరిధనుర్ముక్తవిశిఖతమముల్ ముంచౝ వారించె రఘువీరో, దారాశుగఖరకరాంశుధారలు వానిన్.</poem>|ref=49}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఒకతూఁపున రఘువీరుఁడు, మకరాకరమధ్యసీమ మారీచసురాం తకుఁ బడఁ గెడపి సుబాహుౝ, బ్రకటశిలీముఖముఖాగ్ని భస్మము చేసెన్.</poem>|ref=50}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అమలచరిత్రుఁ డారఘుకులాగ్రణి యిట్లు మహోగ్రదైత్యయు గ్మముఁ బొలియించినౝ మఖసమాప్తిఁ గృతార్థమనస్కుఁ డై యతి ప్రమదరసైకమగ్నమతిఁ రాణితలంబున నక్కుమారుమై నిమిరి శిరంబు మూర్కొని మునిప్రభుఁ డక్కునఁ జేర్చి యి ట్లనున్.</poem>|ref=51}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>క్రతువు సమాప్తం బయ్యెను, బ్రతిభటరాక్షసబలంబుఁ బరిమార్చితి విం కితరులు నీసరియే! నీ, కతనౝ సుఖవసతి మాకుఁ గలిగెఁ గుమారా!</poem>|ref=52}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అనుసమయంబున జనకా, వనికాంతుఁడు క్రతు వొనర్చువాఁడై పిలువౝ బనిచినఁ గాని మ్మనుచుౝ, మునిచంద్రుఁడు గదలె మదిఁ బ్రమోదం బొదవన్.</poem>|ref=53}} {{p|ac|fwb}}అహల్యాశాపవిమోచనము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>జనపాలనుతులఁ దోడ్కొని, జనపదరంజనపదప్రచారుం డై పా వనవనభూములు గనుఁగొని, చని యక్షపదాశ్రమంబుచక్కి న్నిలిచెన్.</poem>|ref=54}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>రఘుకులేంద్రప్రసూతి యౌనఘవిఘాతి, రాక్షసారాతిచరణనీరజము రజము రాతి రుచిరాతిరూపవిభ్రమగుణోత్క, రాతిరోహితవిఖ్యాతి నాతిఁ జేసె.</poem>|ref=55}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>రాచందము గలరాముఁడు, రాచందము మాన్పెఁ దపసిరాచానకు నా రా! చతురాస్యోపాస్య, శ్రీచతురపదాంబుజాణురేణువ్యాప్తిన్.</poem>|ref=56}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>శిలఁ జిగురుఁబోఁడియై యుల్లసిల నొనర్చి, యెత్తిపోయిన గౌతమునిల్లు నిలిపె నడుగుఁగెందమ్మికమ్మపుప్పొడిన యింక, నేమని నుతింపవచ్చు శ్రీరాముమహిమ?</poem>|ref=57}}<noinclude><references/></noinclude> qom2ei8qn2s9zxcxjpvfz9aia7qkspa 104 214604 562329 560564 2026-07-02T00:04:35Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}మిథిలాప్రవేశము</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆనళినాప్తవంశమణి యచ్చట గౌతమసంయమీంద్రస న్మానము గాంచి యమ్మునిజనప్రభు వీడ్కొని పోయి గాధిపు త్రానుగుఁడై నదీనదనగాదులు దాఁటి జయేందిరావశా లానముఁ జేరవచ్చె మిథిలానగరంబుఁ గరంబు వేడుకన్.</poem>|ref=58}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>వచ్చి నికటప్రదేశంబునఁ గొంతప్రొద్దు నిలిచి కౌశికమునీంద్రుం డమ్మిథిల కధినాయ కుం డగు జనకభూమండలేశ్వరుని వంశాభిజాత్యసత్యసౌజన్యశమదమాదిగుణకలాపంబు రామచంద్రునకుం బ్రసంగవశంబున నెఱిఁగింపుచు మఱియు ని ట్లనియె.</poem>|ref=59}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>జనకుఁడు శశిమౌళిశరా, సన మెక్కిడినట్టిసత్త్వసంపన్నునకుౝ దనుజాత సీత నిచ్చెద, ననియెౝ గొనియాడఁ దరమె యాలలితాంగిన్.</poem>|ref=60}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కావున నీయందలిశౌ, ర్యావిర్భావంబు మెఱయ నఖిలము పొగడౝ శైవశరాసన మెక్కిడి, యావెలఁదిౝ బెండ్లియాడుమా రఘురామా!</poem>|ref=61}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఓరామ నీకె తగుఁ దగు, నారామసమస్తయోషిదభిరామవిలా సారామసీమ యభినవ, తారుణ్యోద్దామ నీవె తగు దాయమకున్.</poem>|ref=62}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గుణము గలిగినచో రూపు కొదవ యెందు, గుణము రూపులు గలిగినఁ గులము కొదవ కులము గుణమును రూపును గలుగుధన్య, జనకకన్యయ సుమ్ము రాజన్యమాన్య!</poem>|ref=63}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>కళ వెచ్చఁబోనినిర్మలచంద్రబింబంబు, పరభృతం బంటనిసరసకిసల మినకరవ్యాప్తి వాడనికమ్మపూఁదీవ, మరుఁ డేర్చి దాఁచినమార్గణంబు లంటి చూడనిమించుటద్దంపుఁబలకలు, కొదమరాయంచ మూర్కొననితూండ్లు వలరాచయాఁకఁ బాటిలుమావిక్రొంబండ్లు, కానంగరానిశృంగారసరసి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యనఁ బుడమి ముద్దరాలినెయ్యంపుఁజూలి, ముద్దునెమ్మోము మించు కెమ్మోవిమేను కలికిచూపులు తళుకుఁజెక్కులు భుజంబు, లుదుటుఁ జనుగవయును నాభియును దనర్చు.</poem>|ref=64}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఎలదీవబోఁడి జానకి, కలభాషిణి యలరురూపు కలిమిం గడు రం జిలు శరధి వెడలి వెలిఁగెడు, నలచక్కెరవింటివానియమ్మో! యనఁగన్.</poem>|ref=65}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>తుమ్మెదకంటు పూమొగడతోఁ దులదూఁగులతాంగిముక్కు నె త్తమ్మికి జాతిదాయ వనితాజనతామణిమోము కంతుక్రొ త్మమ్ములతమ్ము లిందు కళికాలికవాలికచూపుఁగోపు ల క్కొమ్మకు సావిమావిసెలగొమ్మకు సాటియె జోటు లెయ్యెడన్?</poem>|ref=66}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కమలంబు మోము కన్నులు, కమలంబులు కేలుఁగవయుఁ గమలము లడుగుల్ కమలంబులు నిలువెల్లను, గమలాకృతి మించెఁ బుడమికన్నియ బళిరే!</poem>|ref=67}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆకరియానవేనలి యనంతవిలాసము మాధవోదయం బాకమలాయతాక్షీ మధురాధరసీమ హరిప్రకార మా</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 9hxllkngfkbs49yhlorh8xbofunqtw9 562331 562329 2026-07-02T02:33:48Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 562331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}మిథిలాప్రవేశము</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆనళినాప్తవంశమణి యచ్చట గౌతమసంయమీంద్రస న్మానము గాంచి యమ్మునిజనప్రభు వీడ్కొని పోయి గాధిపు త్రానుగుఁడై నదీనదనగాదులు దాఁటి జయేందిరావశా లానముఁ జేరవచ్చె మిథిలానగరంబుఁ గరంబు వేడుకన్.</poem>|ref=58}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>వచ్చి నికటప్రదేశంబునఁ గొంతప్రొద్దు నిలిచి కౌశికమునీంద్రుం డమ్మిథిల కధినాయ కుం డగు జనకభూమండలేశ్వరుని వంశాభిజాత్యసత్యసౌజన్యశమదమాదిగుణకలాపంబు రామచంద్రునకుం బ్రసంగవశంబున నెఱిఁగింపుచు మఱియు ని ట్లనియె.</poem>|ref=59}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>జనకుఁడు శశిమౌళిశరా, సన మెక్కిడినట్టిసత్త్వసంపన్నునకుౝ దనుజాత సీత నిచ్చెద, ననియెౝ గొనియాడఁ దరమె యాలలితాంగిన్.</poem>|ref=60}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కావున నీయందలిశౌ, ర్యావిర్భావంబు మెఱయ నఖిలము పొగడౝ శైవశరాసన మెక్కిడి, యావెలఁదిౝ బెండ్లియాడుమా రఘురామా!</poem>|ref=61}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఓరామ నీకె తగుఁ దగు, నారామసమస్తయోషిదభిరామవిలా సారామసీమ యభినవ, తారుణ్యోద్దామ నీవె తగు దాయమకున్.</poem>|ref=62}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గుణము గలిగినచో రూపు కొదవ యెందు, గుణము రూపులు గలిగినఁ గులము కొదవ కులము గుణమును రూపును గలుగుధన్య, జనకకన్యయ సుమ్ము రాజన్యమాన్య!</poem>|ref=63}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>కళ వెచ్చఁబోనినిర్మలచంద్రబింబంబు, పరభృతం బంటనిసరసకిసల మినకరవ్యాప్తి వాడనికమ్మపూఁదీవ, మరుఁ డేర్చి దాఁచినమార్గణంబు లంటి చూడనిమించుటద్దంపుఁబలకలు, కొదమరాయంచ మూర్కొననితూండ్లు వలరాచయాఁకఁ బాటిలుమావిక్రొంబండ్లు, కానంగరానిశృంగారసరసి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యనఁ బుడమి ముద్దరాలినెయ్యంపుఁజూలి, ముద్దునెమ్మోము మించు కెమ్మోవిమేను కలికిచూపులు తళుకుఁజెక్కులు భుజంబు, లుదుటుఁ జనుగవయును నాభియును దనర్చు.</poem>|ref=64}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఎలదీవబోఁడి జానకి, కలభాషిణి యలరురూపు కలిమిం గడు రం జిలు శరధి వెడలి వెలిఁగెడు, నలచక్కెరవింటివానియమ్మో! యనఁగన్.</poem>|ref=65}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>తుమ్మెదకంటు పూమొగడతోఁ దులదూఁగులతాంగిముక్కు నె త్తమ్మికి జాతిదాయ వనితాజనతామణిమోము కంతుక్రొ త్మమ్ములతమ్ము లిందు కళికాలికవాలికచూపుఁగోపు ల క్కొమ్మకు సావిమావిసెలగొమ్మకు సాటియె జోటు లెయ్యెడన్?</poem>|ref=66}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కమలంబు మోము కన్నులు, కమలంబులు కేలుఁగవయుఁ గమలము లడుగుల్ కమలంబులు నిలువెల్లను, గమలాకృతి మించెఁ బుడమికన్నియ బళిరే!</poem>|ref=67}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆకరియానవేనలి యనంతవిలాసము మాధవోదయం బాకమలాయతాక్షి మధురాధరసీమ హరిప్రకార మా</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> k4pherj80w1if12wapgpmae2ec5qv27 104 214605 562330 560565 2026-07-02T02:31:42Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>కోకిలవాణిమధ్యమునఁ గూడిన దింతియ కాదు తాను రా మాకృతి దాల్చె నీచెలువ మంతయు నాయమయందుఁ జొప్పడున్.</poem>|ref=68}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>చొక్కపుఁబసిండినక్కులఁ జెక్కుఁ జెక్కు లక్కలికికొప్పు నీలాంబుముక్కు ముక్కు కనకగంధఫలీసారకంబు కంబు కలితరేఖావిలాసమంగళము గళము.</poem>|ref=69}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కొఱలె మంజులలాటాంగకుంతలాది, సౌష్ఠవంబున భూతనూజాత సీత యఖిలదేశప్రసిద్ధభాగ్యంబుకలిమి, తల్లిఁ బోలిన దదియపో ధన్యకన్య.</poem>|ref=70}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సాముద్రికశుభలక్షణ, సామగ్రిౝ జనకతనయ సాక్షాద్రమయో నా మించె మత్స్యకూర్మ, శ్రీమంజిమ యంగములు ధరించుటకతనన్.</poem>|ref=71}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అరయ భూజాకృతిఁ దలిర్చునక్కుమారి, కొమ్మమాత్రంబు గాదు కాకుత్{{ZWNJ}}స్థతిలక! మోవియును నిత్యపల్లవశ్రీ వహించె, నద్భుతంబె మధూదయం బందుఁ గలదు.</poem>|ref=72}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పంటపూఁబోడి గారాపుఁబట్టికౌను, మాయ యామానవతిసూక్తి మధుర యవ్వె లందికటిసీమ కాంచీస్థలంబు గాన, సార్థ మయ్యెను బురసంజ్ఞ యంగలతకు.</poem>|ref=73}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కలితనవశ్రీరూఢిౝ, బొలుపొందుట శ్రుతులు చాటు భూపుత్త్రికతోఁ గలకంఠకంఠి యొక్కతే, గలుగునె సరిసేయ వినుము కమలాప్తకులా!</poem>|ref=74}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆలికంబు మించుఁగ్రొన్నెల, నలికంబుశ్రీల నేలు నలకగళంబుల్ వలనమ్ములమరునడిదపు, నలనమ్ముల గెలుచు మానవతివీక్షణముల్.</poem>|ref=75}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>అతివరోమరాజిలత యారుమాత్రంబె, యరయ లక్ష సేయు నది యటుండెఁ జానకౌనుదీఁగ కేనెందు సరిగాన, విష్ణుపదమె సాక్షి విను కుమార!</poem>|ref=76}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని మునీంద్రుఁ డి ట్లభీష్టాలాపంబులు రఘునందనున కమందమందాక్షసహితానంద కందళంబు డెందంబునం బాదుకొలుపుచు నచటనుండి కదలి పురప్రవేశంబు సేయు నెడ.</poem>|ref=77}} {{p|ac|fwb}}జనకాతిథ్యము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వారిశుభాగమనము పరి, చారులవలన విని యలరి జనకుఁడు మునిచూ డారత్నమ్ము నెదుర్కొని, యారఘునందనులతోఁ బ్రియంబునఁ దెచ్చెన్.</poem>|ref=78}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇ ట్లమ్మునివరుం దోడ్కొని వచ్చి సవనంబు సాంగంబుగా నొనర్చి మంగళస్నాతుం డై వచ్చి నతి యొనర్చి యతికృపావిధేయ! గాధేయ! భవదాగమనకారణంబున మదీయ మఖంబు నిర్విఘ్నంబై సమాప్తం బయ్యెఁ గృతకృత్యుండ నైతి నని రఘుకుమార మనోహరాకారప్రకారంబులు గనుంగొని యి ట్లనియె.</poem>|ref=79}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఈసుకుమారు లీయనఘు లీజగదేకమనోహరప్రభా భాసురమూర్తు లీధరణిపాలకబాలకు లెవ్వ? రిక్షుభా</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 1bgun2xfy6l4ia8pqrgyaovruupkxgp 104 214606 562332 560566 2026-07-02T02:59:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ణాసనుఁ గన్నతండ్రి చెలు వంతయు వీరిక యొప్పుఁ దాపసా గ్రేసర! పేరు పెంపు నెఱిఁగింపుము సొంపు జనింప నావుడున్.</poem>|ref=80}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఈక్షితిపాలుఁ డాదశరథేంద్రుకుమారుఁ డితండు తాటకా వక్షము నొక్కకోలనె గవాక్షము సేసి నిశాచరాగ్రణీ శిక్షయు యజ్ఞరక్షయును జేసి శిలౝ గలకంఠిఁ జేసి దో షక్షయకృత్పదాంబుజరజంబున వచ్చె మిముం గనుంగొనన్.</poem>|ref=81}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ఇతఁడు ధనుష్కళావిదుఁ డహీనకృపానిధి రాముఁ డీతఁ డ ప్రతిహతదీప్తి లక్ష్మణుఁడు పావను లీనృపనందనుల్ హరి ప్రతినిధు లన్యు లెక్కిడఁగ రానిపురాంతకువిల్లు గాంచి స న్నుతుఁ గ్రతుకర్మకుౝ నినుఁ గనుంగొను వేడుక వచ్చి రియ్యెడన్.</poem>|ref=82}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని పలికియున్న సమయంబునఁ గౌశికుం గనుంగొని.</poem>|ref=83}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హరువిల్లు చూచతమి ని, ర్భరహర్షం బొదవ దాశరథి ధర్మస్య త్వరితాగతి యన్నాఁ డవ, సరమిది యన నవ్వి మౌని జనకున కనియెన్.</poem>|ref=84}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కనుఁగొనిరి నిన్ను ధన్యుౝ, గనుపండువ యొదవఁ గా నిఁకను నీవిలు గ న్గొనఁ దివిరెడు నీరఘువరుఁ, డనఘా! తెప్పింపు మనుడు నమ్ముని కనియెన్.</poem>|ref=85}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>జీవంజీవసుహృత్కళాధరుఁడు లక్ష్మీభర్తయుం దక్కన య్యా! వాచంయమవర్య! యిమ్మొలకప్రాయంపున్నరుల్ నేర్తురే యావి ల్లెక్కిడ? నావుడుౝ నగి యతండైనం గనుం గాక నేఁ డీవీరాగ్రణి యొక్కఁ డన్న నెద రాజేంద్రుండు హర్షంబునన్.</poem>|ref=86}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సకలనృపబాహుదర్పామిషంబు మెసవి, యన్నుమైఁ జొక్కి నిద్రించునహియపోలె నున్న హరువిల్లు పెక్కండ్రుయోధజనులఁ, బంపి తెప్పించె జనకభూపాలుఁ డపుడు.</poem>|ref=87}} {{p|ac|fwb}}హరధనుర్భంగము</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చూచి రఘూద్వహుండు నెఱజోదులు వేలకొలంది యెత్తలే రేచి బలాఢ్యు లయ్యు నిపు డీనిసివి ల్లొకపెద్దకొండగాఁ జూచెద రెల్లవారు నది శూలికిఁ గా కిట నాకు లక్ష్యమే? రాచతనంపుఁ బెంపు నగరా యిఁక నెక్కిడలేక తక్కినన్?</poem>|ref=88}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని తలంచి నిజభుజాపటుత్వసందర్శనాసన్నసకలదిగ్దేశరాజసందోహంబు గనుంగొన నప్పుడు.</poem>|ref=89}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>చివచివ డాసి విల్లు రఘుశేఖరుఁ డంతఁ గదల్చి పాఁతుగా భువి నిడి చూడలేనినృపపుత్త్రులచర్మము లెత్తుబాగునౝ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> maan3jeokirpqwgut0yx9kk863zbhxj 104 214607 562333 560567 2026-07-02T03:18:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>గవిసెన యూడ్చి పాంసువు నణంచె రజోగుణదూరుఁ డౌటకుౝ జనబలయుక్తి నెక్కిడియె సత్త్వమె చూపుచు శార్ఙ్గి గావునన్.</poem>|ref=90}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆనృపసూనుఁడు సుగుణాం, భోనిధి గుణఘటన మెఱయ మొదయించెఁ బటు జ్యానాదము సానంద, జ్యానాదం బయ్యె దశదిశాక్రాంతంబై.</poem>|ref=91}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆరమణీయధనుష్టం, కారము సీతాకుమారికాకల్యాణ ప్రారంభవాద్యనిరవ, ద్యారవమై యెసఁగె సకలహర్షప్రదమై.</poem>|ref=92}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆవీరుఁడు తెగ నిండం, గావడి విల్దిగిచి లస్తకము దృఢముష్టిౝ లావొప్పఁ బట్టి గొబ్బునఁ, జే వదిలిన భగ్న మయ్యె శింజినితోడౝ.</poem>|ref=93}} {{Telugu poem|type=క·|lines=<poem>బ్రహ్మకు బ్రహ్మయునుఁ బర, బ్రహ్మముఁ దానైన దాశరథి విలువిఱువౝ బ్రహ్మాండచయము నాద, బ్రహ్మమయం బయ్యె మునివరప్రియకరమై.</poem>|ref=94}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కురిసె విరిసోనవానలు, దొరసె సుధాంధీవధూమధురగానంబుల్ నెరసె దివిఁ దూర్యరవములు, విరిసె మునిమానసారవిందము లంతౝ.</poem>|ref=95}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>జనకుఁడు గాధిసూతిఁ గని శంభుశరాసన మెక్కువెట్ట నే ర్చునె నరమాత్రుఁ డీతఁ? డనుచుౝ బరికించితిఁ గాఁడు కేవలుం డినకులపావనుం డితని కిచ్చెద సీతను గూర్మి నిత్తు నీ తనియనుజత్రయంబునకుఁ దక్కినకూఁతులనుౝ భవత్కృపౝ.</poem>|ref=96}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అన్వేషించితి నిట్టిగు, ణాన్వితు రాకొమరుఁ గాన నగుఁ దగుఁగా కీ ధన్వికిఁ దన్వికి నుభయశు, భాన్వయముల్ మెఱయఁ బరిణయం బొనరింతుౝ.</poem>|ref=97}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పిలిపింపు మితనితలిదం, డ్రులఁ దమ్ముల నన మునీశ్వరుఁడు నట్లన వా రల రాఁ బనిచెౝ బురిజన, మలరఁగ నట లగ్ననిశ్చయము గావించెౝ.</poem>|ref=98}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అంత జనకభూకాంతుండు నితాంతసంతోషమయహృదయుం డగుచు మిథిలానగర గోపురప్రాసాదవివిధరాజమార్గంబులగణితమణిమయస్ఫారతోరణస్తంభసారసౌరభోల్ల సదసమకుసుమమాలికావిచిత్రచిత్రపటవితానవిమలముక్తాఫలరంగవల్లీవితానానూన భాసమానరత్నదీపధూపవాసనాసమస్తవస్తువిస్తీర్ణవిపణివీథిశృంగారరచనావిశేషంబుల నలంకరించ నియమించె నచ్చట దశరథుండును దత్కల్యాణవార్తాకర్ణనంబునఁ బ్రహ్మర్ష రసమగ్నమానసుండై భరతశత్రుఘ్నసుకుమారసూరిసుకవివందిమాగధసుహృద్బంధుసా మంతహితపురోహితామాత్యభృత్యమాతంగతురంగశతాంగభటరథినీపరివృతుం డగుచు భూరిభేరీశంఖనిస్సాణకాహళఢక్కాహుడుక్కారసంబులు బెరయఁ గులపాలికాత్ర యీసమన్వితుండయి త్రయీతనుండునుంబోలెఁ దేజరిల్లుచు నేతేర యథోచితంబుగా నెదురుకొని జనకుండు నిజనగరంబునకుం దోడ్కొని చనియె నయ్యెడఁ గౌశికుండు రామలక్ష్మణుల దశరథునిపాలికిం దెచ్చి యిచ్చినఁ గ్రక్కున నక్కునం జేర్చి శిరంబులు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 70omzwqgr2c7lxu1sr3a3gxk5bs9vit 104 214608 562334 560568 2026-07-02T03:54:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>కరంబు మూర్కొని యమ్మునీంద్రు బహువిధంబులఁ బూజించి యి ట్లనియె.</poem>|ref=99}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆయతపుణ్య! నీకృప మదాత్మజు లీరఘురామలక్ష్మణుల్ ధీయుతులుౝ శరాసనవిధిజ్ఞు లమోఘశరప్రయోగది వ్యాయుధతత్త్వకోవిదులు నాహవకర్మఠదైత్యనిర్జయో పాయులు నై వహించిరి శుభంబుఁ గృతార్థుఁడ నైతి నావుడుౝ.</poem>|ref=100}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>బోరనఁ జేతి కిచ్చితివి పుత్రులజన్నము గాచి దైత్యసం హారము చేసి సంయమివరాంగనశాపము మాన్చి పుష్పధ న్వారిశరాసనం బొకతృణాకృతిఁ ద్రుంచి జయంబు మైనినుౝ జేరిరి నేఁడు నాప్రతిన చెల్లఁగఁ దెచ్చితిఁ గంటే భూవరా?</poem>|ref=101}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని పలుకుసమయంబున.</poem>|ref=102}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>జనకక్ష్మాపతి వచ్చి నీకతన విశ్వామిత్రమౌనీంద్ర యీ యినవంశాగ్రణి యైనభూవిభునితో నీసత్యసౌభాగ్యవ ర్ధనుతో నియ్యెడ వియ్యమందఁ గలిగెౝ ధన్యుండ నైతిౝ వివా హనిమిత్తోచితకృత్యముల్ సలుపరాదా యింక జాగేటికిౝ?</poem>|ref=103}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని పలుకుజనకుపలుకుల, కును దశరథవిభుఁడు కౌశికుఁడు డెందమునం దనురాగ మొందఁ బూనిరి, గొనకొని రఘురాముఁ బెండ్లికొడుకు జేయన్.</poem>|ref=104}} {{p|ac|fwb}}యువతులు శ్రీరాముఁ బెండ్లికొడుకుం జేయుట</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అయ్యెడ వసిష్ఠాదిమును లనుగ్రహించి యాశీర్వదింపం బుణ్యాంగనాజనమధురగానం బులు బహువిధానవిద్యహృద్యవాద్యఘోషంబును విలోకనోత్సవాగతసకలదేవతాజయ జయశబ్దనృత్తగీతవాద్యకోలాహలంబును రోదసీకుహరంబునం బొదల వివాహవేదికా మధ్యరత్నపీఠిం గూర్చుండ నియమించి దశస్యందనుండు రఘునందనునిముఖారవింద మందహాసోల్లాసంబు గనుంగొని యుప్పొంగుసమయంబున.</poem>|ref=105}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>శిర సంటెౝ గలకంఠి యోర్తు కరరాజీవాంతరస్యందితై లరసాస్వాదివినీలకేశమదరోలంబంబు లుడ్డీనవై ఖరులౝ గాంచనకాచకంకణఝణత్కారారవచ్ఛద్మఝం కరణంబుల్ సలుపౝ రఘూత్తమునకుౝ గళ్యాణసంధాయికిన్.</poem>|ref=106}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>కలికి యొక్కతె వెట్టె గందంపుటటకలి, జలకం బమర్చెఁ గోమలి యొకర్తు తడియొత్తె నొక్కలతాతన్వి గొబ్బున, ధౌతవస్త్రం బిచ్చె నాతి యొకతె గద్దియ యిడె నొక్కముద్దియ గూర్చుండ, శిరసార్చె నొక్కయోషిల్లలామ వనిత యొక్కతె ధూపవాసన యొనగూర్చె, నొకకొమ్మ విరిదండ సికకుఁ జుట్టె</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> mbd5k1ntxlv2955gxypcy24rjwowgmd 104 214609 562335 560569 2026-07-02T04:51:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మకరకుండలమాణిక్యమండనంబు, లొఱపు వాటిల్లఁ గీలించె నొక్కయువిద రత్ననీరాజనం బొక్కరమణి యిచ్చె, సకలసేవ్యున కారఘుస్వామి కపుడు.</poem>|ref=107}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అలమరుం డూర్ధ్వలోకంబు గెలువఁ దలఁచి, తార్చె శింజిని నర్ధచంద్రం బనంగ నాభినామంబు గంభీరనాభి యొకతె, దీర్చెఁ గనుబొమ్మనడుమ నాధీరమణికి.</poem>|ref=108}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>భువనపావని యగుగంగ పుట్టినిల్లు, తపసియిల్లాలి ప్రాణదాతయును నైన యారఘూత్తమునమలతరాంఘ్రి నొకప, డంతి బిరుదంపుగండపెండార మిడియె.</poem>|ref=109}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నక్షత్రకంఠమాలిక, చక్షుఃపర్వముగ రామచంద్రునకుం బ్ర త్యక్షామృతకరునకుఁ బ, ద్మాక్షీమణి యొకతె యిడియె ననుగుణిలీలన్.</poem>|ref=110}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చందనగంధి యోర్తు రఘుచంద్రునకుౝ నెఱపూఁతలాగునౝ గంద మలంది బాసికము గట్టి మణీమకుటం బమర్చి చ క్కందన మొప్ప నెన్నుదుటఁ గస్తురిబొ ట్టిడి చూచువారి క య్యిందుకళాకిరీటుఁ డితఁడే యనుటల్ దలపించె నయ్యెడన్.</poem>|ref=111}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇ ట్లఖిలమణిభూషణవిశేషాంబరాలంకృతజగన్మోహనాకారుం డైనరఘువీరుఁడు కౌశిక వసిష్ఠవిద్వన్మునీంద్రపుణ్యాంగనాకృతాశీర్వాదలాజాక్షతదూర్వాంకురప్రసూనాంగీ కారుండై సమావర్తనహోమాదిశుభనిమిత్తక్రియాకలాపంబులు నిర్వర్తించి తదనంత రంబున.</poem>|ref=112}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>గారా మొప్ప విభుండు సభ్యజనులం గర్పూరతాంబూలక స్తూరీకుంకుమగంధసారముల సంతోషంబు నొందించి శృం గారాధీశ్వరు నీశ్వరప్రముఖలేఖస్తుత్యచారిత్రు సా కారశ్రీధరు రాముఁ బెండ్లికొడుకుౝ గావించి యున్నంతటన్.</poem>|ref=113}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>దగ్గఱె ముహూర్తవేళ యోదశరథేంద్ర, యేల యాలస్య? మని మౌను లెచ్చరింప మహితమణిహేమవస్తుసామగ్రి మెఱయఁ, గ్రంత నడిపించి తామును గదలి రపుడు.</poem>|ref=114}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అసమసౌభాగ్యభోగభాగ్యముల మెఱసి, పసిఁడిపక్కెరతేజిసాంబ్రాణి నెక్కి కదలునపుడు వివాహలక్షణము లెన్ని, యన్నియును రామచంద్రునియందె యలరె.</poem>|ref=115}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>కదిలి యచ్ఛద్ధపద్మరాగరత్నదీపమాలికాజ్వాలికానిర్ధూతతిమిరవర్ణం బగు రాజమార్గం బతి క్రమించి వందివైతాళికాసారగద్యపద్యగీతికాచాతుర్యంబును విలోకనాసక్తమత్తకాశి నీజనకలకలంబును వినుచు నభివిచిత్రవర్తనప్రకారంబులఁ గనుచు వృద్ధవాచావశంస దుండును లజ్జావనతవదనుండును నై యాజనకరాజసదనంబుఁ బ్రవేశించి కక్ష్యాంతరం బులు గడచి కన్యావలోకనానురాగంబు తమకంబుఁ గయికొల్పఁ గల్యాణాగారంబు చేర నరిగె నంతట.</poem>|ref=116}}<noinclude><references/></noinclude> it49cdreps6fdc6ecmrbjwabt6we39a 104 214610 562336 560570 2026-07-02T05:09:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}వధూవరుల కల్యాణమంటపప్రవేశము</p> {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>బంగారంపుఁబడంతితోడ సవ తై భాసిల్లు పద్మాక్షియో! యంగశ్రీధరచంచలాలతయొ! యద్యజ్జీవరత్నంబొ! త న్వంగీరూపముఁ దాల్చు క్రొన్నెలయొ! నా నాజానకిౝ బెండ్లికూఁ తుం గావించి వివాహవేదికడ కింతుల్ దెచ్చి రుత్కంఠతోౝ.</poem>|ref=117}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పుడు రాజకుమారమణి మణిమయాసనంబున సమాసీనుండై వసిష్ఠాదిబుధజనోపదిష్ట మార్గంబున జనకరాజన్యమూర్ధన్యుండు యథావిధిం దనకు నొసంగుమధుపర్కశోభనో పచారంబు లంగీకరించి సమగ్రహర్షంబునఁ గన్యాదానోదకధారాపరిగ్రహణంబు జేసి తెరమఱుంగున వెలుంగుఁబోడిౝ గదియ వచ్చె నప్పు డొండొరులం గనుంగొనుకోరిక లీరికలు గొనఁ గీరవాణులు గల్యాణంబులు పాడఁ గుతూహలంబున వధూవరులు సిరులు దళుకొత్తఁ గ్రొత్తచెలువంబునం బొలిచి రయ్యెడ.</poem>|ref=118}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>గాలవకణ్వగార్గ్యభృగుగౌతమకశ్యపశౌనకాత్రిజా బాలివసిష్ఠగాధిసుతపర్వతనారదముఖ్యమౌనిశుం డాలము లవ్వధూవరులడగ్గఱఁ జేరి ముహూర్త మియ్య ను ద్వేలతరానురాగము మదిౝ బెరయౝ దెరయెత్త నంతటౝ.</poem>|ref=119}} {{p|ac|fwb}}సీతాకల్యాణము</p> {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ముత్తియంబులు దోయిళ్ళ ముంచి ముంచి, కాంచువారల హర్షాబ్ధి ముంచిముంచి మించి తనచేయి మీఁదు గావించి మించి, విభుఁడు తలఁబ్రాలు వోసె నవ్వెలఁదిమీఁద.</poem>|ref=120}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వరుఁ డిడుముత్తెపుఁదలఁబ్రా, ల్నెరసినయన్నడుమఁ బొలిచి నిలిచెౝ సీతా తరుణి తెర గడచి రత్నా, కరమునఁ గనుపట్టు కలిమికన్నియపోలెౝ.</poem>|ref=121}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>సరసిజగంధు లెచ్చరిక సల్పఁ గరంబుల దోయిలించి దా శరథిశిరఃకిరీటమున జానకి ముత్తెపుసేసఁ జల్లె ని ర్భరమతి గంగ మేరుశిఖరంబున శుభ్రతరంగశీకరో త్కరములు నించుచందమునఁ గంకణనాదవినోద మొప్పఁగౝ.</poem>|ref=122}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>హాటకగర్భదైవతమహర్షులు దీవెన లియ్యంగా నిరా ఘాటమరుద్వధూమధురగానము నింగిఁ జెలంగ జానకీ పాటలగంధికంధర శుభప్రదవేళ ఘటించె నా జగ న్నాటకసూత్రధారి రఘునాథుఁడు మంగళసూత్ర మయ్యెడౝ.</poem>|ref=123}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కనదమృతమయము బుధరం, జనమును నైమించు రామచంద్రు కరస్ప ర్శన మొదవ వింతసిరిఁ గై, కొని యలరె జానకీచకోరాక్షి దగౝ.</poem>|ref=124}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>తదనంతరంబున బంధుగురుపురస్సరంబుగాఁ గల్యాణవేదికడకు వచ్చి యేకపీఠాసీనులై</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> obqfnv3eex505rtsw5uh0svidtmrdz8 104 214611 562339 560571 2026-07-02T05:29:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>యివ్వధూవరులు గలసి కూర్చుండ విధ్యుక్తాచారంబున శుభహోమకృత్యంబులు నిర్వ ర్తించునప్పుడు.</poem>|ref=125}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ఇరువురసిగ్గు లగ్గలపుటేవఁ గచాకచిఁ బైకొనౝ ముఖాం బురుహయుగంబు వాంచి తలఁపుల్ మది నువ్విళులూరఁ జూపు లొం డొరులపదంబులం దొరయ నొండునెపంబున మోము లెత్తి ప ల్మఱు మఱువెట్టిచూడ నెడమం గుడి నేయఁ దొడంగెఁ గంతుఁడుౝ.</poem>|ref=126}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>చెలఁగి వివాహవైభవము చేకొని రాముఁడు సీతయుౝ శిఖిౝ వలగొని వచ్చి సప్తమునివందనముౝ గురువృద్ధబంధుమం డలయుగపత్ప్రణామము నొనర్చి పరస్పరలజ్జ లాత్మ రం జిలఁ దగువారితోడుత భుజించిరి బువ్వమునౝ వధూవరుల్.</poem>|ref=127}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>తత్ప్రకారంబున.</poem>|ref=128}} {{p|ac|fwb}}భరతలక్ష్మణశత్రుఘ్నకల్యాణము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అనఘమతి ధారవోసెౝ, జనకుఁడు సౌమిత్రిభరతశత్రుఘ్నులకుౝ వనితారత్నము నూర్మిళ, వినయవతిం బుణ్య మాళవిని శ్రుతకీర్తిౝ.</poem>|ref=129}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు రఘుకుమారచతుష్టయంబునకు వివాహంబుఁ జేసి జనకుండు తదనంతరంబునం బరిణయోత్సవాభీష్టదానంబుల నిఖిలబుధవితానంబులకు సంతుష్టిఁ గావించి యుత్తుంగ మదమదావళతురంగరథసహస్రముక్తాచ్ఛత్రరత్నశిబికానేకదాసదాసీజనసమస్తవస్తుప్రా జ్యధరణీరాజ్యంబును వివిధవర్ణస్వర్ణమణిమయాభరణంబులు నరణం బొసంగినం దదా దేశంబునం జననీజనకబంధుమిత్రకళత్రసహితంబుగా రాఘవేశ్వరులు మగిడి చనం దత్కలకలం బాలకించి.</poem>|ref=130}} {{p|ac|fwb}}పరశురామవిజయము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆవేళ భార్గవుఁడు ప్రళ, యావసరార్కప్రతాపుఁడై యతికుటిల భ్రూవికటనిటలతటుఁ డై, త్రోవకు నడ్డంబుగా నెదుర్కొని పలికెౝ.</poem>|ref=131}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఎవ్వఁడ వీవు నాయెదుట నిట్లు శరాసన బాణపాణి వై క్రొవ్వి భయంబు లేక యెటకుం జనువాఁడ? వనేకభూపతుల్ ద్రెవ్విరి మత్కుఠారనిహతిౝ భృగురాముని న న్నెఱుంగవే? చివ్వకుఁ గాలుఁ ద్రవ్వెడునజేయధనుర్ధరసార్వభౌమునిౝ.</poem>|ref=132}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నావుడు సద్విప్రుఁడవు వ, యోవృద్ధుఁడ వింతె కాదు యోగివి నీతో రావంగడంపురాముఁడ, నేవిధి రణ మాచరింతు? నెఱిఁగింపఁగదే.</poem>|ref=133}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన విని.</poem>|ref=134}}<noinclude><references/></noinclude> bxb2fvvckmvbvjx3my82uxpcem1l2w2 104 214612 562340 560572 2026-07-02T06:29:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>ఏనుౝ రాముఁడ నీవు రాముఁడవె? యోరీ! రాజపుత్త్రుండ వీ వైనౝ సాధ్వస మేమిరా? వినవే ము న్నస్మత్కుఠారోగ్రధా రానిర్భిన్నసమస్తభూవరతనూరక్తంబులౝ శాస్త్రవి ద్యానీతిౝ బితృతర్పణం బొసఁగితిౝ ధైర్యం బవార్యంబుగన్?</poem>|ref=135}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>పూని గుబ్బలి రాచవిల్కానితోడఁ, గూడి విలువిద్య గావించినాఁడ నన్ను నక్కుమారుండు గెల్వలేఁడయ్యె దొడరి, యొక్కనుసివిల్లు విఱిచి పెల్లుబ్బ నేల?</poem>|ref=136}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పురహరునివిల్లు విఱుచుట, యరుదే? చిరకాలజీర్ణ మది యిప్పుడు నా కరకలితవిష్ణుచాపము, నిరుపమభుజశక్తినిధివి నీ వెక్కిడుమా!</poem>|ref=137}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పోవిడువ నేర్తునే నిను, నావి ల్లెక్కిడినఁ గాక నా విని యేలా యీ వాచాలత? కను నా, లావుభవచ్చాప మేల లక్ష్యము నాకుౝ?</poem>|ref=138}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>అని భుగ్నభ్రుకుటీకరాళవదనుం డై చండిమావార్యశౌ ర్యనిరూఢి భృగురాముకార్ముక మనాయాసంబుగా వంచి యా గొనయం బెక్కిడి టంకృతుల్ సలిపి తళ్కుందూపు సంధించి యి ట్లని పల్కె రఘురాముఁ డయ్యెడఁ దదీయాహంక్రియాధిక్క్రియౝ.</poem>|ref=139}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తొడిగితి నేసెద నిఁక నీ, యడుగులు దెగిపడ నమోఘ మస్మద్బాణం బెడయ న్నేరదు నావుడు, వడవడ జమదగ్నిసూతి వడకెౝ భీతిన్.</poem>|ref=140}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అపుడు దశరథరాము బాహాపటుత్వ, సత్త్వసంపదఁ గాంచి యాశ్చర్య మంది సురగరుడసిద్ధసాధ్యకింపురుషవరులు, జయజయనినాదముఖరు లై సంతసిలిరి.</poem>|ref=141}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>భార్గవునియందుఁ గలకళాపటిమ దక్కె, నంత వైష్ణవధర్మంబు మంతు కెక్కి నెరయ రఘురాముచేతనె నిల్చె నప్పు, డన్యులకు నంతపని సాధ్య మగునె తలఁప?</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అంత భార్గవరాముండు రఘురాము నుతియించి యి ట్లనియె.</poem>|ref=143}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నీ వాచతుర్భుజుండవు, గావున నెక్కిడితి విట్టికార్ముక మింకౝ నీవిజయము నాయది శ్రీ, దేవునియంశమునఁ బుట్టితిమి మన మనఘా!</poem>|ref=144}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ధర యెల్లను గశ్యపునకు, నరవర! మును ధారవోసినాఁడఁ జరింతుౝ బొరిఁబొరి మహేంద్రశిఖరిౝ, జరణము వేయకుము సుకృతశాలిని తలఁపన్.</poem>|ref=145}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కడఁగి మత్పుణ్యలోకమార్గంబు వేయు, మంఘ్రియుగ్మంబు మన్నింపు మసమశౌర్య యనిన నట్లన చేసె దయాంకురంబు, డెందమునఁ బాదుకొన రఘునందనుండు.</poem>|ref=146}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అంత నప్పరశురాముం డవక్రవిక్రమాభిరాముం డగురామునకుఁ బ్రదక్షిణం బాచ రించి వినుతించి మహేంద్రపర్వతంబునకుం జనియె నయ్యెడ దశరథుండు భార్గవు గెల్చునప్రతిహతప్రతాపంబునకు మెచ్చి యచ్చెరువు నొంది యానందించి యుక్కు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 7y4v82ij6hilmms4tkgr8cbacfa3c70 104 214613 562341 560573 2026-07-02T06:59:04Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>నుపలాలించి సకలసేనాసమేతుం డై యభంగమంగళవాద్యకోలాహలంబు భూనభోం తరాళగోళంబునం జని యయోధ్యానగరంబు సొచ్చి రాజమార్గంబునం బోవు నెడ సౌధోపరిపురంధ్రీజనంబులం గనుంగొనె నివ్విధంబున.</poem>|ref=147}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కలికి యొకర్తు రామునిజగత్త్రయమోహనదివ్యరూపమం గళపటువిగ్రహంబు పసఁ గాంచు తమిౝ కటిఁ బూని మేఖలా వలయము గీలుకొల్ప మఱువౝ దిగజాఱినయప్పు డవ్వధూ కులమణి కోమలాంగలతకుౝ గుదురుంబలె నొప్పెఁ జుట్టునున్.</poem>|ref=148}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఒకతె ముంగరముత్తె మీ నొక్కయతివ, యందుకొని కేలి కెంజాయ నరుణ మైనఁ గాంచి దాడిమబీజశంకను గరాగ్ర, కేలికాకీరముఖమునఁ గీలుకొల్పె.</poem>|ref=149}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మేడపై నెక్కి రఘురాముఁ జూడఁ దివిరి, హారలత మల్లికాదామ మని యొకర్తు కప్పుగొప్పున నిడ నది యప్పు డొప్పెఁ, దారకాపంక్తిగర్భితాబ్దంబువోలె.</poem>|ref=150}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు పౌరవధూజనంబు లపారపారవశ్యంబు నొంద నగరుప్రవేశంబు చేసి వృద్ధగురు బాంధవప్రేరణంబున నొక్కనాఁడు శుభలగ్నంబున యామినీసమయంబున రామచం ద్రుండు నవచకోరలోచనాసక్తికలితానురాగరసతరంగితాంతరంగుం డై.</poem>|ref=}151} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>సరసకళావదావదవిశారదపంజరశారికాశుకో త్కరమును రత్నదీపకళికారుచిరంబును ధూపవాసనా పరిచితముౝ మధువ్రతతపఃఫలదాయకపుష్పమాలికా సురభియు నై విశానముల శోభిలు కేళిగృహాంతరంబునన్.</poem>|ref=152}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అధిపుఁడు మనోజ్ఞశయ్య నున్నంత సఖులు, సమయసముచితసకలభూషావిశేష రంజితాకారఁ జేసి సంభ్రమ మెలర్ప, నత్తుకొని వచ్చి రొయ్యన నతివ నపుడు.</poem>|ref=153}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సిగ్గు వెనుకకుఁ దివియంగ నగ్గలంపు, రాగరజ్జువు ముందుకు సాఁగఁదివియ నందులకుఁ దోడుతోఁ దోపులాడఁ జెలులు, నడుముఁ బిరిఁవీకు లయ్యె నప్పడతి కపుడు.</poem>|ref=154}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మగువ లజ్జాధరంబున మాఱుకొనుచుఁ, జెలులవాగంకుశంబుల చేతిభీతిఁ గాంతుని భుజాంతరపుఁగట్టుకంబమునకు, మదనమదనాగమో నాగఁ గదలి వచ్చె.</poem>|ref=155}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు సఖీజనసాహాయ్యంబున వచ్చి శయ్యాసమీపమణీమయస్తంభంబుచాటున నడుగు గదలక మనోభవజయస్తంభంబన నున్నకన్నియ మొఱంగి యచ్చెలులు విభునకుం గను గిరపి యొండొరు లొక్కొకనెపంబున నొయ్యలొయ్యనం జని రయ్యెడ.</poem>|ref=156}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తల వంచి లజ్జపెంపునఁ, జెలువ పదాంగుళుల నేలఁ జిమ్మౝ బతిముం గల నిలిచి పల్లవాయుధ, కలహమునకుఁ గాలు ద్రవ్వుగతిఁ జిత్రగతిన్.</poem>|ref=157}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>స్తంభగతరత్నపుత్త్రిక తనదుబోటి, యని విలోకించి తోడ మాటాడకునికి నలుగడలుఁ జూచి తెలిసి యచ్చెలువ బెదిరి, వెడల నూహింపఁ జేదమ్మి యొడిసిపట్టె.</poem>|ref=158}}<noinclude><references/></noinclude> r371jtb95dedqgbfuvu2m1xrpsxbcrz 562342 562341 2026-07-02T06:59:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 562342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>నుపలాలించి సకలసేనాసమేతుం డై యభంగమంగళవాద్యకోలాహలంబు భూనభోం తరాళగోళంబునం జని యయోధ్యానగరంబు సొచ్చి రాజమార్గంబునం బోవు నెడ సౌధోపరిపురంధ్రీజనంబులం గనుంగొనె నివ్విధంబున.</poem>|ref=147}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కలికి యొకర్తు రామునిజగత్త్రయమోహనదివ్యరూపమం గళపటువిగ్రహంబు పసఁ గాంచు తమిౝ కటిఁ బూని మేఖలా వలయము గీలుకొల్ప మఱువౝ దిగజాఱినయప్పు డవ్వధూ కులమణి కోమలాంగలతకుౝ గుదురుంబలె నొప్పెఁ జుట్టునున్.</poem>|ref=148}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఒకతె ముంగరముత్తె మీ నొక్కయతివ, యందుకొని కేలి కెంజాయ నరుణ మైనఁ గాంచి దాడిమబీజశంకను గరాగ్ర, కేలికాకీరముఖమునఁ గీలుకొల్పె.</poem>|ref=149}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మేడపై నెక్కి రఘురాముఁ జూడఁ దివిరి, హారలత మల్లికాదామ మని యొకర్తు కప్పుగొప్పున నిడ నది యప్పు డొప్పెఁ, దారకాపంక్తిగర్భితాబ్దంబువోలె.</poem>|ref=150}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు పౌరవధూజనంబు లపారపారవశ్యంబు నొంద నగరుప్రవేశంబు చేసి వృద్ధగురు బాంధవప్రేరణంబున నొక్కనాఁడు శుభలగ్నంబున యామినీసమయంబున రామచం ద్రుండు నవచకోరలోచనాసక్తికలితానురాగరసతరంగితాంతరంగుం డై.</poem>|ref=151}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>సరసకళావదావదవిశారదపంజరశారికాశుకో త్కరమును రత్నదీపకళికారుచిరంబును ధూపవాసనా పరిచితముౝ మధువ్రతతపఃఫలదాయకపుష్పమాలికా సురభియు నై విశానముల శోభిలు కేళిగృహాంతరంబునన్.</poem>|ref=152}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అధిపుఁడు మనోజ్ఞశయ్య నున్నంత సఖులు, సమయసముచితసకలభూషావిశేష రంజితాకారఁ జేసి సంభ్రమ మెలర్ప, నత్తుకొని వచ్చి రొయ్యన నతివ నపుడు.</poem>|ref=153}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>సిగ్గు వెనుకకుఁ దివియంగ నగ్గలంపు, రాగరజ్జువు ముందుకు సాఁగఁదివియ నందులకుఁ దోడుతోఁ దోపులాడఁ జెలులు, నడుముఁ బిరిఁవీకు లయ్యె నప్పడతి కపుడు.</poem>|ref=154}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>మగువ లజ్జాధరంబున మాఱుకొనుచుఁ, జెలులవాగంకుశంబుల చేతిభీతిఁ గాంతుని భుజాంతరపుఁగట్టుకంబమునకు, మదనమదనాగమో నాగఁ గదలి వచ్చె.</poem>|ref=155}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు సఖీజనసాహాయ్యంబున వచ్చి శయ్యాసమీపమణీమయస్తంభంబుచాటున నడుగు గదలక మనోభవజయస్తంభంబన నున్నకన్నియ మొఱంగి యచ్చెలులు విభునకుం గను గిరపి యొండొరు లొక్కొకనెపంబున నొయ్యలొయ్యనం జని రయ్యెడ.</poem>|ref=156}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తల వంచి లజ్జపెంపునఁ, జెలువ పదాంగుళుల నేలఁ జిమ్మౝ బతిముం గల నిలిచి పల్లవాయుధ, కలహమునకుఁ గాలు ద్రవ్వుగతిఁ జిత్రగతిన్.</poem>|ref=157}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>స్తంభగతరత్నపుత్త్రిక తనదుబోటి, యని విలోకించి తోడ మాటాడకునికి నలుగడలుఁ జూచి తెలిసి యచ్చెలువ బెదిరి, వెడల నూహింపఁ జేదమ్మి యొడిసిపట్టె.</poem>|ref=158}}<noinclude><references/></noinclude> pt8yak0d20jwflnwtjs0ruw93u3vwrk 104 214614 562343 560574 2026-07-02T07:54:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>దశరథమహానరేంద్రనందనునిచేత, నతనువిక్రమధరునిచే మతిఁ దలంకి యామహీనాథరాజకన్యాలలామ, తగులువడె నప్పు డేమి చోద్యంబు తలఁప?</poem>|ref=159}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>నెలయగుఁ దత్క్షణంబ రమణీముఖ మెత్తగఁ జూచుకోర్కియు గ్మలిజిగియారునంటుతమకంబునఁ బాటిలు దీర్ఘకాల మై కలయిక నుబ్బు పెంజెమటఁ గన్గొనుకూరిమిఁ బెక్కువర్షముల్ మలయుట దోఁచు నప్పతికి మానినిఁ బైకొనుతత్తరంబునన్.</poem>|ref=160}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శయ్యకుఁ దార్చి యనంగుని, సయ్యాటపుఁజిట్టకంపుఁజదురుల కపుడా యయ్య దొరఁకొని ప్రియోక్తుల, నయ్యువతిౝ గలయుతహతహం బ్రార్థించెన్.</poem>|ref=161}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అంగన! నాకుఁ గొంగుముడియై తగు నీవిపు డిచ్చు నీవి త న్వంగి! భవన్మనోజ్ఞమధురాధరకాంచనకాంచికాస్థలుల్ తంగెటిజున్ను ముంగిటినిధానము నౌనటుగానఁ బాయలే నంగజునాన నాదు హృదయం బెఱుఁగుౝ వల పంబుజాననా!</poem>|ref=162}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>తరుణి! నినుఁ గన్న జనకుం డుదారగుణస, ముద్రుఁ డది గాక సంపద ముదిత వీవు చే వదల వేల కరుణ వీక్షించి యొక్క, విడె మిడఁగరాదె యీపోకముడి వదల్చి?</poem>|ref=163}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అని చతురోక్తి వేఁడుకొని యల్లవనంకతలంబు సేర్చి పే ర్చినతమిచే వడంక నునుఁ జెక్కిలి నొక్కి కవుంగిలించినౝ దనువునఁ గంప మొంది తనుఁ దా సడలెౝ దృఢనీవిబంధమో చన మగు టద్భుతంబె రఘుచంద్రునిప్రా పొకయింత గల్గినౝ?</poem>|ref=164}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వనిత! యపు డమితలజ్జా, వనతానన యగుచు నుండ వల్లభుఁ డటఁ గ న్గొని సతికిఁ గూర్మివొడమన్, బనిగొనియెదుఁ గాక యొకయుపాయముకలిమిన్.</poem>|ref=165}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని తలంచి.</poem>|ref=166}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కప్పురముగుల్కు కమ్మబాగాలు మడుపు, లతివచే నిడి తా నవి యందుకొనియెఁ జిట్టకంపుఁదనాలకుఁ జేయి చాచి, విడెము పెట్టు ననంగ నవ్వేళ విభుఁడు.</poem>|ref=167}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కొండలకు సన్న లిడుభంగిఁ గోమలాంగి, పయ్యద మొరంగి చనుదోయిపజ్జ దార్చె నధిపుఁడు కరంబు చాఁచి నూఁగారు వల్ల, బాముఁ బట్టంగఁ జనులీలఁ బట్టఁ బూనె.</poem>|ref=168}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>రతిపతిహళాహళిం దన, యతిధైర్యధనంబు కొల్లలాడె నటంచుౝ గతమిచ్చుకరణి నిచ్చుౝ, జతి యొకతెలనాకుమడుపు ప్రాణేశ్వరికిన్.</poem>|ref=169}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కచకుచాభోగగండభాగంబు లంటి, యారు నిఁక నొక్కటియును నీ వంటనీవు లలన! మది నేఁడుగడగాఁ దలంచు నన్ను, నేలుకొనుమంచు వేఁడె నవ్వేళ విభుఁడు.</poem>|ref=170}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కుంతలంబుల వాలారుగోళ్ల దువ్వి, యాభిముఖ్యంబునకుఁ దెచ్చి యనఁగి పెనఁగి విడెము చవిగొల్ప నపు డహో విషమశరుఁడు, విభువధూధైర్యపరిపాటి వీటిఁ బుచ్చె.</poem>|ref=171}}<noinclude><references/></noinclude> pmunt678haephngkbj68g9a0wg70xul 104 214615 562345 560575 2026-07-02T08:07:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అత్తఱిం దత్తరంబున.</poem>|ref=172}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అలనృపసూతి శాతనఖరాంకుశభీతి యొకింత సూపి న ర్తులనవకుంకుమారుణగురుస్తనకుంభము లప్పళింపఁబా టిలుతమి మేలుపట్టపుఁగటిం జిఱుగంటలఁ బొల్చుదానిఁ జి వ్వలవలరాయనిం గెలుచువైపునకుౝ సమకట్టె నేర్పునన్.</poem>|ref=173}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చేకొనెఁ గక్ష్యసీమలు విచిత్రగతిం గుచశైలదుర్గముల్ చేకొనె మధ్యదేశమును జేకొనె నూరుయుగంబులోనుగాఁ బైకొనె బాహుశక్తి సతిఁ బల్మఱు నాలమునౝ బెనంగి ర త్నాకరమేఖలాస్థలము నవ్విభుఁ డంతయు జేకొనెం దుదిన్.</poem>|ref=174}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు వివిధబంధవిశేషంబులఁ జొక్కి యక్కన్య కౌఁగిటం దక్కి యి ట్లనియె. </poem>|ref=175}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>పంటవలంతికిం బొడమి భాసిలుసీతవు గానఁ జేలతో నంటినఘర్మవారిఁ బదనై పులకోదయసస్యసంపదౝ గెంటక యున్కి నీక తగు నేఁ డిట నావ్యవసాయ మేర్పడెౝ గంటి నిరంతరానుభవగౌరవసౌఖ్యముఁ బండెఁ గోరికల్.</poem>|ref=176}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవ్విధంబున సుఖావహాభీష్టగోష్ఠీవిహారంబున నారాత్రి గడిపి ప్రభాతకృత్యంబులు నిర్వర్తించి రఘునందనుండునంత దినదినప్రవర్ధమానవిభవంబునం దేజరిల్లుచుండె నొక్క నాఁడు దశరథుండును నిఖిలధరణీరాజ్యభరణోదారుం డక్కుమారుండే యని యతుల శుభలక్షణాభిరాముం డగురఘురామునకుం బట్టాభిషేకంబు గావింప నుద్యోగించి కులగురుం డగునరుంధతీమనోహరుననుజ్ఞ సామాత్యభృత్యబంధువృద్ధసమ్మతంబుగఁ ద దుచితప్రయత్నంబు లాచరించునంతట.</poem>|ref=177}} {{p|ac|fwb}}ఆశ్వాసాంతము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అంగమగధాంధ్రకుకురక, ళింగమహీనాథమండలీకోటీరా భంగమణిమహితపదయుగ!, రంగమనామాభిరామ రామారమణా!</poem>|ref=178}} {{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=<poem>కదనజయకిరీటీ! ఖండితారాతికోటీ! మదనసదృశరూపా! మంజుభాషాకలాపా! సదయహృదయపద్మా! సద్మసంసక్తపద్మా! యుదధినిభగభీరా! యోబమాంబాకుమారా!</poem>|ref=179}} రా మానుజమత {{Telugu poem|type=గద్యము.|lines=<poem>ఇది శ్రీమదొంటిమెట్టరఘువీరశతకనిర్మాణకర్మఠ జగదేకఖ్యాతిధుర్యాయ్యలరాజు తిప్పయమనీషిపర్వతాభిధానపౌత్త్రాక్కయార్యపుత్త్రపరిశీలితసమిద్ధరామానుజమతసిద్ధాం తమర్మముమ్మిడివరదాచార్యకటాక్షవీక్షాపాత్ర హృదయపద్మాధిష్ఠితశ్రీరామభద్ర రామ భద్రకవిప్రణీతం లైనరామాభ్యుదయమహాప్రబంధంబునందుఁ జతుర్థాశ్వాసము.</poem>|ref=}} {{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 76 |bSize = 600 |cWidth = 73 |cHeight = 23 |oTop = 821 |oLeft = 254 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> okhmt4s00au8n7qxp4m0dhdpxhhpbh8 562346 562345 2026-07-02T08:08:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 562346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అత్తఱిం దత్తరంబున.</poem>|ref=172}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అలనృపసూతి శాతనఖరాంకుశభీతి యొకింత సూపి న ర్తులనవకుంకుమారుణగురుస్తనకుంభము లప్పళింపఁబా టిలుతమి మేలుపట్టపుఁగటిం జిఱుగంటలఁ బొల్చుదానిఁ జి వ్వలవలరాయనిం గెలుచువైపునకుౝ సమకట్టె నేర్పునన్.</poem>|ref=173}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చేకొనెఁ గక్ష్యసీమలు విచిత్రగతిం గుచశైలదుర్గముల్ చేకొనె మధ్యదేశమును జేకొనె నూరుయుగంబులోనుగాఁ బైకొనె బాహుశక్తి సతిఁ బల్మఱు నాలమునౝ బెనంగి ర త్నాకరమేఖలాస్థలము నవ్విభుఁ డంతయు జేకొనెం దుదిన్.</poem>|ref=174}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు వివిధబంధవిశేషంబులఁ జొక్కి యక్కన్య కౌఁగిటం దక్కి యి ట్లనియె. </poem>|ref=175}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>పంటవలంతికిం బొడమి భాసిలుసీతవు గానఁ జేలతో నంటినఘర్మవారిఁ బదనై పులకోదయసస్యసంపదౝ గెంటక యున్కి నీక తగు నేఁ డిట నావ్యవసాయ మేర్పడెౝ గంటి నిరంతరానుభవగౌరవసౌఖ్యముఁ బండెఁ గోరికల్.</poem>|ref=176}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవ్విధంబున సుఖావహాభీష్టగోష్ఠీవిహారంబున నారాత్రి గడిపి ప్రభాతకృత్యంబులు నిర్వర్తించి రఘునందనుండునంత దినదినప్రవర్ధమానవిభవంబునం దేజరిల్లుచుండె నొక్క నాఁడు దశరథుండును నిఖిలధరణీరాజ్యభరణోదారుం డక్కుమారుండే యని యతుల శుభలక్షణాభిరాముం డగురఘురామునకుం బట్టాభిషేకంబు గావింప నుద్యోగించి కులగురుం డగునరుంధతీమనోహరుననుజ్ఞ సామాత్యభృత్యబంధువృద్ధసమ్మతంబుగఁ ద దుచితప్రయత్నంబు లాచరించునంతట.</poem>|ref=177}} {{p|ac|fwb}}ఆశ్వాసాంతము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అంగమగధాంధ్రకుకురక, ళింగమహీనాథమండలీకోటీరా భంగమణిమహితపదయుగ!, రంగమనామాభిరామ రామారమణా!</poem>|ref=178}} {{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=<poem>కదనజయకిరీటీ! ఖండితారాతికోటీ! మదనసదృశరూపా! మంజుభాషాకలాపా! సదయహృదయపద్మా! సద్మసంసక్తపద్మా! యుదధినిభగభీరా! యోబమాంబాకుమారా!</poem>|ref=179}} {{Telugu poem|type=గద్యము.|lines=<poem>ఇది శ్రీమదొంటిమెట్టరఘువీరశతకనిర్మాణకర్మఠ జగదేకఖ్యాతిధుర్యాయ్యలరాజు తిప్పయమనీషిపర్వతాభిధానపౌత్త్రాక్కయార్యపుత్త్రపరిశీలితసమిద్ధరామానుజమతసిద్ధాం తమర్మముమ్మిడివరదాచార్యకటాక్షవీక్షాపాత్ర హృదయపద్మాధిష్ఠితశ్రీరామభద్ర రామ భద్రకవిప్రణీతం లైనరామాభ్యుదయమహాప్రబంధంబునందుఁ జతుర్థాశ్వాసము.</poem>|ref=}} {{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 76 |bSize = 600 |cWidth = 73 |cHeight = 23 |oTop = 821 |oLeft = 254 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 039utkk1mljifjjo5yyg07uevxrcwq1 104 214616 562347 560576 2026-07-02T08:52:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రామాభ్యుదయము పంచమాశ్వాసము. {{Telugu poem|type=|lines=<poem>మన్మందిర! విమత క్ష్మామండలపతికులాబ్ధిమందరకుధరా! భీమభుజాబలదురితవి రామా! గొబ్బూరి నరసరాజలలామా!</poem>|ref=1}} {{p|ac|fwb}}శ్రీసీతారామలక్ష్మణుల యరణ్యగమనము</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవధరింపుము తదనంతరకథావిధానం బెట్టిదనిన.</poem>|ref=2}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>రాముం బట్టము గట్టఁగాఁ దొడరు వార్తల్ సుబ్బినం గైకయీ నామస్త్రీ పతిపూర్వదత్తవర విఘ్నం బాచరింపౝ సతీ సౌమిత్రుల్ దనుఁ గొల్వఁ గానలకుఁ గౌసల్యాదశస్యందనా జ్ఞామాత్రంబు ధరించి యామిహిరవంశస్వామి యేఁగెౝ ధృతిన్.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=|వ.lines=<poem>ఇట్లు దశరథుండును దురంతసంతాపచింతాపరాధీనమానసుం డయి సుమంత్రుం గనుం గొని యి ట్లనియె.</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఆసనకాంక్షాపరుండు రాఘవుఁడు వాసి, నేఁడు వనకాంక్ష నేఁగుచున్నాఁడు నీవు రథము గొని తెమ్ము విపినమార్గముల సీత, యబల చనలేదు నావుడు నతఁడు వోయి.</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అరదముఁ దెచ్చి పంక్తిరథు నానతి వచ్చితిఁ జిత్తగించి దా శరథి! రథాధిరోహణము సల్పుము నావుడు జానకీతలో దరియు సుమిత్రపట్టియును దానును నెక్కి పురంబు వెల్వడౝ నరుల మహార్తనాదము వినంబడియెం దలఁకెౝ ధరిత్రియున్.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇత్తెఱంగున ధనుర్బాణతూణీరంబులు ధరించి వారించినం బోక పురజనం బాబాల గోపాలంబుగా వెనుచన నయోధ్యానగరంబు వెలువడ దశరథుండు కౌసల్యాసుమి త్రాకరంబు లవలంబించి యంతఃపురంబు నిర్గమించి యొండొరులకుం దొరఁగు నీరంధ్ర భాష్పధారావర్షంబువలన రఘునందనస్యందనమార్గంబు గనుంగొనరామికి వగలంబొగు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 6wm86fydpu9g0tlq4x7b1wvdm3bh1h6 562348 562347 2026-07-02T08:56:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 562348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 345 |cHeight = 115 |oTop = 46 |oLeft = 127 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs150}}రామాభ్యుదయము</p> {{p|ac|fs125}}పంచమాశ్వాసము</p> {{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 74 |cHeight = 22 |oTop = 254 |oLeft = 262 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 96 |cHeight = 187 |oTop = 225 |oLeft = 54 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> మన్మందిర! విమత క్ష్మామండలపతికులాబ్ధిమందరకుధరా! భీమభుజాబలదురితవి రామా! గొబ్బూరి నరసరాజలలామా!</poem>|ref=1}} {{p|ac|fwb}}శ్రీసీతారామలక్ష్మణుల యరణ్యగమనము</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవధరింపుము తదనంతరకథావిధానం బెట్టిదనిన.</poem>|ref=2}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>రాముం బట్టము గట్టఁగాఁ దొడరు వార్తల్ సుబ్బినం గైకయీ నామస్త్రీ పతిపూర్వదత్తవర విఘ్నం బాచరింపౝ సతీ సౌమిత్రుల్ దనుఁ గొల్వఁ గానలకుఁ గౌసల్యాదశస్యందనా జ్ఞామాత్రంబు ధరించి యామిహిరవంశస్వామి యేఁగెౝ ధృతిన్.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=|వ.lines=<poem>ఇట్లు దశరథుండును దురంతసంతాపచింతాపరాధీనమానసుం డయి సుమంత్రుం గనుం గొని యి ట్లనియె.</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఆసనకాంక్షాపరుండు రాఘవుఁడు వాసి, నేఁడు వనకాంక్ష నేఁగుచున్నాఁడు నీవు రథము గొని తెమ్ము విపినమార్గముల సీత, యబల చనలేదు నావుడు నతఁడు వోయి.</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అరదముఁ దెచ్చి పంక్తిరథు నానతి వచ్చితిఁ జిత్తగించి దా శరథి! రథాధిరోహణము సల్పుము నావుడు జానకీతలో దరియు సుమిత్రపట్టియును దానును నెక్కి పురంబు వెల్వడౝ నరుల మహార్తనాదము వినంబడియెం దలఁకెౝ ధరిత్రియున్.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇత్తెఱంగున ధనుర్బాణతూణీరంబులు ధరించి వారించినం బోక పురజనం బాబాల గోపాలంబుగా వెనుచన నయోధ్యానగరంబు వెలువడ దశరథుండు కౌసల్యాసుమి త్రాకరంబు లవలంబించి యంతఃపురంబు నిర్గమించి యొండొరులకుం దొరఁగు నీరంధ్ర భాష్పధారావర్షంబువలన రఘునందనస్యందనమార్గంబు గనుంగొనరామికి వగలంబొగు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 9b9kax311g34d8sausj1l6sbystapgn 562349 562348 2026-07-02T08:57:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 562349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 345 |cHeight = 115 |oTop = 46 |oLeft = 127 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs150}}రామాభ్యుదయము</p> {{p|ac|fs125}}పంచమాశ్వాసము</p> {{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 74 |cHeight = 22 |oTop = 254 |oLeft = 262 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 96 |cHeight = 187 |oTop = 225 |oLeft = 54 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> మన్మందిర! విమత క్ష్మామండలపతికులాబ్ధిమందరకుధరా! భీమభుజాబలదురితవి రామా! గొబ్బూరి నరసరాజలలామా!</poem>|ref=1}} {{p|ac|fwb}}శ్రీసీతారామలక్ష్మణుల యరణ్యగమనము</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవధరింపుము తదనంతరకథావిధానం బెట్టిదనిన.</poem>|ref=2}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>రాముం బట్టము గట్టఁగాఁ దొడరు వార్తల్ సుబ్బినం గైకయీ నామస్త్రీ పతిపూర్వదత్తవర విఘ్నం బాచరింపౝ సతీ సౌమిత్రుల్ దనుఁ గొల్వఁ గానలకుఁ గౌసల్యాదశస్యందనా జ్ఞామాత్రంబు ధరించి యామిహిరవంశస్వామి యేఁగెౝ ధృతిన్.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు దశరథుండును దురంతసంతాపచింతాపరాధీనమానసుం డయి సుమంత్రుం గనుం గొని యి ట్లనియె.</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఆసనకాంక్షాపరుండు రాఘవుఁడు వాసి, నేఁడు వనకాంక్ష నేఁగుచున్నాఁడు నీవు రథము గొని తెమ్ము విపినమార్గముల సీత, యబల చనలేదు నావుడు నతఁడు వోయి.</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అరదముఁ దెచ్చి పంక్తిరథు నానతి వచ్చితిఁ జిత్తగించి దా శరథి! రథాధిరోహణము సల్పుము నావుడు జానకీతలో దరియు సుమిత్రపట్టియును దానును నెక్కి పురంబు వెల్వడౝ నరుల మహార్తనాదము వినంబడియెం దలఁకెౝ ధరిత్రియున్.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇత్తెఱంగున ధనుర్బాణతూణీరంబులు ధరించి వారించినం బోక పురజనం బాబాల గోపాలంబుగా వెనుచన నయోధ్యానగరంబు వెలువడ దశరథుండు కౌసల్యాసుమి త్రాకరంబు లవలంబించి యంతఃపురంబు నిర్గమించి యొండొరులకుం దొరఁగు నీరంధ్ర భాష్పధారావర్షంబువలన రఘునందనస్యందనమార్గంబు గనుంగొనరామికి వగలంబొగు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> d6f7yzn5tq2dykeu15yljmenpcifkpv 562350 562349 2026-07-02T08:57:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 562350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 345 |cHeight = 115 |oTop = 46 |oLeft = 127 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs150}}రామాభ్యుదయము</p> {{p|ac|fs125}}పంచమాశ్వాసము</p> {{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 74 |cHeight = 22 |oTop = 254 |oLeft = 262 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type={{Css image crop |Image = రామాభ్యుదయము.djvu |Page = 77 |bSize = 600 |cWidth = 96 |cHeight = 187 |oTop = 225 |oLeft = 54 |Location = left |Description = }}|lines=<poem> మన్మందిర! విమత క్ష్మామండలపతికులాబ్ధిమందరకుధరా! భీమభుజాబలదురితవి రామా! గొబ్బూరి నరసరాజలలామా!</poem>|ref=1}} {{p|ac|fwb}}శ్రీసీతారామలక్ష్మణుల యరణ్యగమనము</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అవధరింపుము తదనంతరకథావిధానం బెట్టిదనిన.</poem>|ref=2}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>రాముం బట్టము గట్టఁగాఁ దొడరు వార్తల్ సుబ్బినం గైకయీ నామస్త్రీ పతిపూర్వదత్తవర విఘ్నం బాచరింపౝ సతీ సౌమిత్రుల్ దనుఁ గొల్వఁ గానలకుఁ గౌసల్యాదశస్యందనా జ్ఞామాత్రంబు ధరించి యామిహిరవంశస్వామి యేఁగెౝ ధృతిన్.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు దశరథుండును దురంతసంతాపచింతాపరాధీనమానసుం డయి సుమంత్రుం గనుం గొని యి ట్లనియె.</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఆసనకాంక్షాపరుండు రాఘవుఁడు వాసి, నేఁడు వనకాంక్ష నేఁగుచున్నాఁడు నీవు రథము గొని తెమ్ము విపినమార్గముల సీత, యబల చనలేదు నావుడు నతఁడు వోయి.</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అరదముఁ దెచ్చి పంక్తిరథు నానతి వచ్చితిఁ జిత్తగించి దా శరథి! రథాధిరోహణము సల్పుము నావుడు జానకీతలో దరియు సుమిత్రపట్టియును దానును నెక్కి పురంబు వెల్వడౝ నరుల మహార్తనాదము వినంబడియెం దలఁకెౝ ధరిత్రియున్.</poem>|ref=6}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇత్తెఱంగున ధనుర్బాణతూణీరంబులు ధరించి వారించినం బోక పురజనం బాబాల గోపాలంబుగా వెనుచన నయోధ్యానగరంబు వెలువడ దశరథుండు కౌసల్యాసుమి త్రాకరంబు లవలంబించి యంతఃపురంబు నిర్గమించి యొండొరులకుం దొరఁగు నీరంధ్ర భాష్పధారావర్షంబువలన రఘునందనస్యందనమార్గంబు గనుంగొనరామికి వగలంబొగు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 3aqo06bsgoo4u89el7tt7c5ldgmpbof 104 214617 562351 560577 2026-07-02T09:18:18Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>లుచు మగువల మరల్చి రథంబుఁ గూడ నరిగెదం గాక యనుచు నొక్కుకువం గదల వసిష్ఠుండు వారింప నిల్చి నద్దెసం గనుంగొనుచుండె నయ్యెడ.</poem>|ref=7}} {{p|ac|fwb}}దశరథవిలాపము</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఎదురఁ జనురథము గనుఁగొను, నది గానక తత్పరాగ మాలోకించుం దుది నది గానక యడలుౝ, మదిలోనౝ రాముఁ గూర్చి మహిపతి మఱియున్.</poem>|ref=8}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కేకయతనయాదత్తన, రాకృతి నంధమునిశాప మాహా! నేఁటం జేకూఱఁబోలుఁ జనునె పు, రాకృతకర్మంబు దుస్తరము పాపవిధిన్?</poem>|ref=9}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>హా! యను గాధినందనమఖారినిశాటమదాపహారిబా హా! యను గ్రావజీవదపదాంబురుహా! యను రాజలోకసిం హా! యనుఁ బోషితార్యనివహా! యనుఁ గానల కేఁగితే నిరీ హా! యను నిర్వహింపఁగలనా నినుఁ బాసి రఘూద్వహా? యనున్.</poem>|ref=10}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>హా! సుకుమార హా! రఘుకులాంబుధిపూర్ణసుధామయూఖ! హా భూసురపూజ్య యాఁడుచెడుబుద్ధులు విన్న ఫలంబు నేఁడు నిౝ బాసితి నింద కోర్చి నిలువంబడెఁ బ్రాణము లట్టులేకదా! యాసవవాంఛ వర్తిలుదురాత్ముల కెందునుఁ గీర్తి గల్గునే?</poem>|ref=11}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>కానక కన్నసంతానంబు గావునఁ, గానక కన్నసంతాన మయ్యె నరయ గోత్రనిధానమై తోఁచుఁ గావున, నరయ గోత్రవిధాన మయ్యె నేఁడు ద్విజకులాదరణవర్ధిష్ణుఁడు గావున, ద్విజకులాదరణవర్ధిష్ణుఁ డయ్యె వివిధాగమాంతసంవేద్యుండు గావున, వివిధాగమాంతసంవేద్యుఁ డయ్యెఁ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గటకటా! దాశరథి సముత్కటకరీంద్ర, కటకలిత దానధారార్ద్రకటకమార్గ గామి యెట్లు చరించు నుత్కటకరీంద్ర, కటకలితదానధారార్ద్రకటకతటుల?</poem>|ref=12}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని యిట్లు దశరథుండు వికలమనోరథుండయి కటకటం బడి పునఃపునర్మూర్ఛా బోధదురవస్థలం బొరలుచుండె నంత నక్కడ రఘూద్వహుండు నల్లనల్లనం జనిచని.</poem>|ref=13}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముఁడు పౌరుల మరల్చి గంగాతీరముం జేయుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తమసానది నసమాదిక, తమసారసహంసకులవతంసం గలిసం తమసార్యమదీధితిను, త్తమసాత్త్వికమూర్తిఁ గదిసి తత్తటి నిలిచెన్.</poem>|ref=14}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అచటఁ బౌరుల మరలఁగ ననిచి యందుఁ, గాల్యకరణీయములు దీర్చి కడచి పుణ్య వనవిశేషంబు లాయాయిజనపదంబు, లవనికన్యకుఁ జూపుచు నరిగె నపుడు.</poem>|ref=15}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తరణికులాగ్రణి కానల, కరుగునెడం దోడ లక్ష్మణావనిసుత లి ర్వురె కా రప్పు డయోధ్యా, పురజనులమనములుఁ దవిలిపోయెౝ వెంటన్.</poem>|ref=16}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అంత.</poem>|ref=17}}<noinclude><references/></noinclude> eijfxjwsxuc6gfcj04hpc0k2e9getza 104 215232 562280 562043 2026-07-01T13:00:23Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|210|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>బ్రహ్మ” " నేహ నానాస్తి కించన ” అను మొదలగు మహా వాక్యసారమును స్వానుభవమునఁ దెలిసికొనుచు, నాత్మావలోకన పరాయణుఁడైయుండు. అట్టివారియందు “అహ”మ్మను ప్రత్యయము లేశమైననుండదు. సర్వమునం దేకత్వమును జూచుచుండుటచేతను, భిన్న భావమించుకయైనను లేమిచేతను, అట్టివారు కర్మమార్గమున కతీతులైన వారనఁ దగి యుందురు. అట్టివారికి శోక మోహములు సంపూర్ణముగ నశించినవియే. <poem> {{left margin|5em}} యస్మిన్ సర్వాణి భూతా న్యాత్మై వాభూ ద్విజానతః । తత్ర కో మోహః క శ్శోక ఏకత్వ మనుపశ్యతః ॥ {{right|(ఈశావాశ్యము.)}} </poem> తా. ఏపదవియం దేకత్వమునే చూచుజ్ఞానికి సకలభూతములు ఆత్మగ నేయగునో అట్టి స్థితియందు మోహ శోకము లెట్లు కలుగును? ఈస్థితినిబొందినజీవుఁడు సర్వత్ర ఏకత్వమును జూచువాఁడగుటంబట్టి జాతిభేదముల నతిక్రమించినవాఁ డనఁదగు. ఎవ్విధమగు ఫలాపేక్షలేమింజేసి యీపురుషునకుఁ గర్మము లెవ్వియును విధింపఁబడియుండ లేదు. లోక సంగ్రహము నుద్దేశించి పరోపకార సాధకములగు కర్మములఁ జేయుచుండినను ఆకర్మములచే బద్ధుఁడుకాఁడు. నశ్వరమగు పదార్థమం దభిమానము నుంచుకొనఁడు. శరీరము ధర్మసాధనములలో మొదటిదగుటచే శరీరపోషణము మాత్రము భిక్షాన్న భోజనముచేఁ జేసి<noinclude><references/></noinclude> 1ypiqwiko6ipuhwfbhnec9q3gqlt8y7 562281 562280 2026-07-01T13:00:41Z శ్రీరామమూర్తి 1517 562281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|210|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>బ్రహ్మ” " నేహ నానాస్తి కించన ” అను మొదలగు మహా వాక్యసారమును స్వానుభవమునఁ దెలిసికొనుచు, నాత్మావలోకన పరాయణుఁడైయుండు. అట్టివారియందు “అహ”మ్మను ప్రత్యయము లేశమైననుండదు. సర్వమునం దేకత్వమును జూచుచుండుటచేతను, భిన్న భావమించుకయైనను లేమిచేతను, అట్టివారు కర్మమార్గమున కతీతులైన వారనఁ దగి యుందురు. అట్టివారికి శోక మోహములు సంపూర్ణముగ నశించినవియే. <poem> {{left margin|5em}} యస్మిన్ సర్వాణి భూతా న్యాత్మై వాభూ ద్విజానతః । తత్ర కో మోహః క శ్శోక ఏకత్వ మనుపశ్యతః ॥ {{right|(ఈశావాశ్యము.)}} </poem> తా. ఏపదవియం దేకత్వమునే చూచుజ్ఞానికి సకలభూతములు ఆత్మగ నేయగునో అట్టి స్థితియందు మోహ శోకము లెట్లు కలుగును? ఈస్థితినిబొందినజీవుఁడు సర్వత్ర ఏకత్వమును జూచువాఁడగుటంబట్టి జాతిభేదముల నతిక్రమించినవాఁ డనఁదగు. ఎవ్విధమగు ఫలాపేక్షలేమింజేసి యీపురుషునకుఁ గర్మము లెవ్వియును విధింపఁబడియుండ లేదు. లోక సంగ్రహము నుద్దేశించి పరోపకార సాధకములగు కర్మములఁ జేయుచుండినను ఆకర్మములచే బద్ధుఁడుకాఁడు. నశ్వరమగు పదార్థమం దభిమానము నుంచుకొనఁడు. శరీరము ధర్మసాధనములలో మొదటిదగుటచే శరీరపోషణము మాత్రము భిక్షాన్న భోజనముచేఁ జేసి<noinclude><references/></noinclude> lqeusmw5psc5rsvrnb0uvsbfpq3khki 104 215233 562284 562044 2026-07-01T13:05:53Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ధర్మము|211}}</noinclude>కొనును. అందునుగూడ యదృచ్ఛాలాభ సంతుష్టుఁడై యుండఁదగు. ఈధర్మమును జక్కఁగ ననుష్ఠించువారే పరమార్థ సన్న్యాసులు. ఇదియ ఆర్యధర్మమునఁ దురీయాశ్రమ మను యత్యాశ్రమము. ఇందు ఇంద్రియములను, మనస్సును జక్కఁగ నియమనము చేసికొనుటకు సర్వప్రయత్నములు చేయుటయే ముఖ్యలక్షణము. ఈయాశ్రమమునందును యోగాభ్యాసాదులచేఁ బొందఁబడిన యాత్మజ్ఞానమునందలి తారతమ్యములను బట్టి యతుల యందును తారతమ్యములు గ్రంథములయందు సూచింపఁబడి యున్నవి. వీరు కుటీచక బహూదక హంస పరమహంసలను భేదముల నొప్పుచుండు వారు. వీరి పరిపక్వస్థితిననుసరించి ధర్మములు సహితము భిన్న భిన్నములుగ నుపనిషత్తులయందు విధింపఁబడియున్నవి. ఐనను అందఱును నివృత్తిమార్గమునే యనుసరించువారు. ఎల్లప్పుడు భగవద్ధ్యాన పరులై తపస్సంపన్నులై తపోధ్యానముల ఫలములను సహితము లోకమునకు మేలుచేయుటయందు వినియోగము చేయుచుందురు. యోగ్యులగు శిష్యులను వెదకుచు నట్టివారు దొరకిన వారల కాత్మజ్ఞానమును బోధించుచు భగవంతునివలె లోకమునందుండు సర్వభూతముల శ్రేయోవృద్ధిని గూర్చి లోకమునందు లోకసంగ్రహార్థము భగవంతుని ప్రతినిధులుగ వర్తించుచుందురు. వీరలే భగవంతుని జన్మకర్మములస్వరూపమును యథార్థముగ నెఱింగి జీవించియుండు కాలముననే ముక్తి సుఖము ననుభ<noinclude><references/></noinclude> 7zjzwwwb42xtkd9hcrf0jmss8ouvy74 104 215234 562288 562045 2026-07-01T13:30:38Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|212|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>వించు జీవన్ముక్తులని పిలువఁబడువారు. ఇట్టివారి నుద్దేశించియే గీతాశాస్త్రమునందు <poem> {{left margin|5em}} జన్మకర్మ చ మే దివ్య మేవం యో వేత్తి తత్త్వతః । త్యక్త్వా దేహం పునర్జన్మ నైతి మా మేతి పాండవ ॥ {{right|(భ. గీ., 4-9.)}} </poem> అని శ్రీకృష్ణుఁడు చెప్పియున్నాఁడు. ఇట్టిమహనీయులే జన్మరాహిత్యమున కర్హులగుచున్నవారు. యథార్థముగ వారు సర్వభూతసేవా తత్పరులు. దానియందే పూనికతో వర్తింతురు. కేవలమజ్ఞానదశయందు శూద్రుడు తన పురోవృద్ధికై ఇతరులకు పరిచర్యచేయుననియును, అట్లే బ్రహ్మచారి తన యభివృద్ధినుద్దేశించి గురుశుశ్రూష చేయుననియును ముందు చెప్పఁబడియె. పరమార్థసంన్యాసి స్వార్థమును పూర్ణముగ త్యాగముచేసినవాడుగానను సర్వభూతాత్మ భూతుడైయుండుటఁ బట్టియు, తనకైకోరునది యొక్కటియు లేమింజేసియు, సర్వభూతహితేరతుడై వర్తించువాఁడు, కాన యథార్థముగ లోకసేవకుడు. శూద్రధర్మమగుసేవ ఉత్తమసంన్యాసియందు పరిపూర్ణముగ శోభించును. శ్రీమద్భాగవతమున తృతీయస్కంధమున శ్రీకపిలుడు దేవహూతికీ యర్థమును నొక్కివక్కాణించియున్నాఁడు. <poem> {{left margin|5em}} అహం సర్వేషు భూతేషు భూతాత్మా వస్థితస్సదా । త మవిజ్ఞాయ మాం మర్త్యః కురు తేర్చావిడంబనమ్ ॥ </poem><noinclude><references/></noinclude> h8vp72tzuisv3on6cy5amtf6d9x6xmn 104 215235 562289 562046 2026-07-01T13:42:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ధర్మము|213}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} యో మాం సర్వేషు భూతేషు సంత మాత్మాన మీశ్వరం । హిత్వా౽ర్చాం భజతే మాఢ్యాత్ భస్మ స్యేవ జుహోతి సః ॥ {{right|(భాగవతము. )}} అనిశము సర్వభూత హృదయాంబుజవర్తి యనం దనర్చు నీశునను నవజ్ఞ చేసి మనుజుండొగి మత్ప్రతిమార్చ నావిడం బనమున మూఢుఁడై యుచితభక్తిని నన్ను భజింపడేని న మ్మనుజుడు భస్మకుండమున మానక వేల్చినయట్టివాఁడగున్ ॥ {{right|(ఆ. భాగవతము.)}} శివాయ లోకస్య భవాయ భూతయే య ఉత్తమ శ్లోక పరాయణా నరాః । జీవంతి నాత్మార్థ మసౌ పరాశ్రయం । ముమోచ నిర్విద్య కుతః కళేబరమ్. {{right|(శ్రీభాగవతము. 14 - 12.)}} ఉత్తమ కీర్తులైన మనుజోత్తము లాత్మహితంబులెన్నడున్ చిత్తములందు గోరరు హసించియు లోకులకెల్ల నర్థ సం పత్తియు భూతియున్ సుఖము భద్రము గోరుదురన్యరక్షణా త్యుత్తమ మైన మేను విభుడూరక యేల విరక్తిబోసెనో ॥ </poem> {{c|ప్రవృత్తినివృత్తిమార్గములు}} జీవుఁ డభ్యసించు ధర్మములలోఁ గొన్ని ప్రవృత్తిధర్మములనియుఁ గొన్ని నివృత్తిధర్మములనియు ధర్మములు రెండువిధములు. మొదట జీవుఁడువాంఛాప్రేరితుఁడై సర్వత్ర స్వప్రయోజనమును గోరుచు, నితరులలాభముకంటె తనలాభ మెక్కుడుగ భావించుచు, స్వప్రయోజనమునకై పాటుపడునుగదా !<noinclude><references/></noinclude> 6vdvh8b0lj2mhdqgg9j6zvtgbcm77z3 562290 562289 2026-07-01T13:42:53Z శ్రీరామమూర్తి 1517 562290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ధర్మము|213}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} యో మాం సర్వేషు భూతేషు సంత మాత్మాన మీశ్వరం । హిత్వా౽ర్చాం భజతే మాఢ్యాత్ భస్మ స్యేవ జుహోతి సః ॥ {{right|(భాగవతము. )}} అనిశము సర్వభూత హృదయాంబుజవర్తి యనం దనర్చు నీశునను నవజ్ఞ చేసి మనుజుండొగి మత్ప్రతిమార్చ నావిడం బనమున మూఢుఁడై యుచితభక్తిని నన్ను భజింపడేని న మ్మనుజుడు భస్మకుండమున మానక వేల్చినయట్టివాఁడగున్ ॥ {{right|(ఆ. భాగవతము.)}} శివాయ లోకస్య భవాయ భూతయే య ఉత్తమ శ్లోక పరాయణా నరాః । జీవంతి నాత్మార్థ మసౌ పరాశ్రయం । ముమోచ నిర్విద్య కుతః కళేబరమ్. {{right|(శ్రీభాగవతము. 14 - 12.)}} ఉత్తమ కీర్తులైన మనుజోత్తము లాత్మహితంబులెన్నడున్ చిత్తములందు గోరరు హసించియు లోకులకెల్ల నర్థ సం పత్తియు భూతియున్ సుఖము భద్రము గోరుదురన్యరక్షణా త్యుత్తమ మైన మేను విభుడూరక యేల విరక్తిబోసెనో ॥ </poem> {{c|ప్రవృత్తినివృత్తిమార్గములు}} జీవుఁ డభ్యసించు ధర్మములలోఁ గొన్ని ప్రవృత్తిధర్మములనియుఁ గొన్ని నివృత్తిధర్మములనియు ధర్మములు రెండువిధములు. మొదట జీవుఁడువాంఛాప్రేరితుఁడై సర్వత్ర స్వప్రయోజనమును గోరుచు, నితరులలాభముకంటె తనలాభ మెక్కుడుగ భావించుచు, స్వప్రయోజనమునకై పాటుపడునుగదా !<noinclude><references/></noinclude> jt7dqad11iocje46px84a7491snrvzv 104 215236 562292 562047 2026-07-01T13:49:02Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562292 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|214|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>ఇది యంతయుఁ బ్రవృత్తిమార్గమనఁదగు. మనుష్యజన్మము ప్రాప్తించినది మొద లనేకజన్మములందు వివిధ సుఖదుఃఖానుభవములుగలిగి వానినుండి పొందఁదగు జ్ఞానమభివృద్ధియై నిజమగువైరాగ్యము దృఢమగు నంతవఱకును బ్రవృత్తిమార్గముననె జీవుఁడు తిరుగుచుండును. ఐహికములగు సుఖముల నెక్కుడుగ వాంఛించి వానికొఱకు బహుప్రయత్నములుచేయును. ఆసుఖములు లభించినపుడు సంతోషించుచు వానియందే రమించును. వానియం దత్యంతానురాగము గలిగి వానివియోగము నించుకయైన నోర్వక దృఢములగు ననుబంధములచే వానికి బద్ధుఁడైయుండు. ఐనను కాలక్రమమున నందెద్దియేని నశింప విశేషముగ శోకముతోఁ దపించి దీనభావమునుజెందు. ఈయనుభవము మాటిమాటికిఁ గలుగను దనకు నుత్తమ సుఖసాధనములని భ్రమించి ప్రేమించుచుండిన విషయములన్నియు నంతములు గలవియగుటచే క్షణభంగురములనియును, నశ్వరములనియును జ్ఞానముకలిగి వైరాగ్య మించుక యంకురించును. కాలయాపనమున దుఃఖము క్షీణింప నావిషయముల యందుమరల మమకారము క్రమక్రమమున వృద్ధియై బీజమాత్రముగనున్న వైరాగ్యము మఱుఁగుపడిపోవును. ఇట్టి వైరాగ్యమే ఔత్సుక్యమాత్ర వైరాగ్యమని పిలువఁబడును. ఇట్టివియె పురాణవైరాగ్యము, శ్మశానవైరాగ్యము నని లోకమునఁ బ్రసిద్ధముగ నుండునవి. అనేకజన్మములం దిట్టి యనుభవములు మరల మరల గలుగను గలుగును వైరాగ్యము<noinclude><references/></noinclude> or3xmra1wj804w431z8zmzv9d2hg24v 104 215237 562293 562048 2026-07-01T13:55:40Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562293 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ధర్మము|215}}</noinclude>మరల మరల నంకురించి ప్రతిపర్యాయము క్రమక్రమమున దృఢతరమగుచు, నైహికములగు సుఖములన్నియు దుఃఖ మూలములను జ్ఞానము దృఢతమమగును. అప్పుడుగలుగు వైరాగ్యము స్థిరమై తీవ్రమై మోక్షమార్గమునఁ బాటుపడుట కుత్సాహమును గలిగించునదియగు. <poem> {{left margin|5em}} యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే । ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ న తేషు రమతే బుధః ॥ (గీత. 5-22.) </poem> ఈవైరాగ్యము గలుగునంతుకుమున్ను తఱచుగ స్వప్రయోజనముకొఱకుఁ బాటుపడుటయు బాహ్యములగు విషయములను గ్రహించుటయు ననుభవించుటయు జీవుని ముఖ్యలక్షణములు. అట్లనుభవించుటచేతనే అప్పటికి జీవుఁడు వృద్ధికాఁదగు. అజ్ఞానదశయందు గడుచుజన్మములందును బిదప ప్రతిజన్మమున బాల్యయౌవనములందును బైసూచించినరీతిని బాహ్యవిషయములగ్రహించి యనుభవించుట జీవుని యభివృద్ధికి హేతువగుచున్నది. వీనిముఖ్య ప్రయోజన మేమనఁగా భూలోకమునందలి సుఖదుఃఖములు జ్ఞానవృద్ధికి హేతువులనియు నందలి ప్రకృష్టసుఖములకంటె మిగులసారవంతములు శాశ్వతములు నగు సుఖము లున్నవనియును దెలిసి యథార్థ వైరాగ్యము దృఢపడుటయే. ఈజ్ఞానము గలుగునంతవఱకు ప్రవృత్తిమార్గము జీవున కభివృద్ధికారణము. విషయసుఖములను సంపూర్ణముగ ననుభవించి వానియందలి దోషములను జక్కఁగనెఱింగి తీవ్రవై<noinclude><references/></noinclude> c5h0dg4lee58zr1klti8p7lc9ry9nkm 562294 562293 2026-07-01T13:55:55Z శ్రీరామమూర్తి 1517 562294 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ధర్మము|215}}</noinclude>మరల మరల నంకురించి ప్రతిపర్యాయము క్రమక్రమమున దృఢతరమగుచు, నైహికములగు సుఖములన్నియు దుఃఖ మూలములను జ్ఞానము దృఢతమమగును. అప్పుడుగలుగు వైరాగ్యము స్థిరమై తీవ్రమై మోక్షమార్గమునఁ బాటుపడుట కుత్సాహమును గలిగించునదియగు. <poem> {{left margin|5em}} యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే । ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ న తేషు రమతే బుధః ॥ (గీత. 5-22.) </poem> ఈవైరాగ్యము గలుగునంతుకుమున్ను తఱచుగ స్వప్రయోజనముకొఱకుఁ బాటుపడుటయు బాహ్యములగు విషయములను గ్రహించుటయు ననుభవించుటయు జీవుని ముఖ్యలక్షణములు. అట్లనుభవించుటచేతనే అప్పటికి జీవుఁడు వృద్ధికాఁదగు. అజ్ఞానదశయందు గడుచుజన్మములందును బిదప ప్రతిజన్మమున బాల్యయౌవనములందును బైసూచించినరీతిని బాహ్యవిషయములగ్రహించి యనుభవించుట జీవుని యభివృద్ధికి హేతువగుచున్నది. వీనిముఖ్య ప్రయోజన మేమనఁగా భూలోకమునందలి సుఖదుఃఖములు జ్ఞానవృద్ధికి హేతువులనియు నందలి ప్రకృష్టసుఖములకంటె మిగులసారవంతములు శాశ్వతములు నగు సుఖము లున్నవనియును దెలిసి యథార్థ వైరాగ్యము దృఢపడుటయే. ఈజ్ఞానము గలుగునంతవఱకు ప్రవృత్తిమార్గము జీవున కభివృద్ధికారణము. విషయసుఖములను సంపూర్ణముగ ననుభవించి వానియందలి దోషములను జక్కఁగనెఱింగి తీవ్రవై<noinclude><references/></noinclude> rgxwgma9jaf4rm4b7pbwsakbqrp897i 104 215238 562303 562049 2026-07-01T16:01:40Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|216|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>రాగ్యము వృద్ధియగునంతవఱకుఁ బ్రవృత్తిధర్మమును వదలక యుండవలయును. అంతకుఁ బూర్వమే ప్రవృత్తిధర్మమును విడుచుటచేఁ బరిపక్వముగాని కాయను పండవేయ ఫలింపక చెడిపోవురీతిని జీవున కధోగతి ప్రాప్తమగునుగాని యుత్తమగతి కది సాధనము గానేరదు. ఇక్కాలమున హిందూదేశమునఁ బలువురు యుక్తవయస్కులుగాకయు, పరిపక్వజ్ఞానులు గాకయు, నిజమగువైరాగ్యములేకయు సన్న్యసించుటచే నుత్తమమగు తురీయాశ్రమమునకు నపవాదము కలిగియున్నది. తీవ్రవైరాగ్యము కలుగకమున్నె సన్న్యసించుటచే యథార్థముగ యతిధర్మముల ననుష్ఠించుట యసాధ్యముకావున "కామిగాక మోక్షగామి గాడు"అను లోకోక్తి ప్రసిద్ధముగ నున్నయది. సన్న్యసించిన పిదప శరీరపోషణముకొఱకు నితరుల నాశ్రయించియుండుట విధియైయుండఁ దన్ను పచరింపఁ దగు గృహస్థువులు లోనగువారికిఁ బెక్కుమడుంగు లెక్కువ మేలుచేయు సామర్థ్యము గలిగియుండినఁగాని యాయాశ్రమ స్వీకారము సార్థకముకానేరదు. ఏలయనఁగా సదా భగవద్ధ్యానపరుఁడై సర్వభూతహితరతుఁడై సర్వభూతహితము కొఱకే భగవంతుని బ్రార్థించుచు నెల్లకు జ్ఞానదాతయై మార్గదర్శియై యితరులకు మేలుచేయు సామర్థ్యముకలిగి యా సామర్థ్యమును జక్కఁగ వినియోగింపనిచో నితరులనుండి తాఁగొను భిక్షాన్న కౌపీనాదులు నూతనములగు ఋణానుబంధ హేతువులగుటచేఁ గర్మబంధములగుచున్నవి. కావున నిజమైన<noinclude><references/></noinclude> 3m6p9rc0wmzzyliq3un3eokvw5shcmz 104 215239 562304 562050 2026-07-01T16:06:46Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ధర్మము|217}}</noinclude>వైరాగ్యము గలిగిన పిదప ప్రవృత్తిమార్గమును వదలి నివృత్తి మార్గమున వర్తింపఁదగు. నివృత్తిమార్గమున స్వప్రయోజనము నపేక్షింపక పరోపకారమును గోరుచు నితరులనుండి తానుగ్రహించు ప్రయోజనములకంటె నితరులకు నెక్కుడగు మేలుచేయుట ముఖ్యలక్ష్యణము. మొదట నితరులవలనఁ దానుబొందులాభముల మేలును, ప్రయోజనములను దెలిసికొని వానికి సమానముగ నైనఁ బ్రత్యుపకృతిచేయుట యావశ్యక మని నివృత్తిమార్గమునఁ బ్రవర్తించువాఁడు కొంచెమైనను లోపములేక న్యాయమును బరిపాలించుచుండును. జ్ఞానము వృద్ధి కానుకాను అజ్ఞానదశయందును, బాల్యయౌవనములయందును నెక్కుడుగ నితరుల నుండి తాఁ బొందినమేలును ఈక్షించి తద్వారాగలిగిన ఋణానుబంధములను దీర్చుకొనవలయు నని యెక్కుడుగఁ బరోపకారబుద్ధికలవాఁ డగు. అపు డితరులవలనఁ దనకుఁ గలిగిన మేలుకంటె నెక్కువగ నితరులకు మేలు చేయుచుఁ గాలక్రమమున స్వప్రయోజనము నించుకేని గోరక పరుల కుపకృతి చేయుటయే ముఖ్యధర్మముగ నభ్యసించును. ఈరీతి నాదియందుఁ దాఁ జేసికొనిన ఋణములన్నియుఁ గొంచెముగూడ లోపము లేక వృద్ధితోఁ గూడఁ దీర్చి తుదకు ఋణవిముక్తుఁడగుటకుఁ బ్రయత్నించును. ఈవిధమున మనుష్యజన్మము గలిగినది మొదలు ముక్తుఁడగు నంతవఱకు జీవుని కాలమంతయుఁ బూర్వభాగము ప్రవృత్తి<noinclude><references/></noinclude> dp9er4p64s97z0tav6sp26lkbbv41zr 104 215240 562305 562051 2026-07-01T16:09:44Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|218|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>మార్గమనియు, రెండవభాగము నివృత్తిమార్గమనియు నెఱుంగఁదగు. పూర్వభాగమున నీశ్వరుని మాయాశక్తి జీవుని నవిద్యారూపమునఁ గప్పి ప్రకృతిబద్ధునిగఁ జేయుచుండును. రెండవభాగమున నామాయాశక్తియే విద్యాస్వరూపిణియై జీవునిసంసారమునుండి మరలించి యాత్మాభిముఖునిగఁ జేయు. ఈరీతి జీవునియాత్రయంతటను ఒక్కొక్కజన్మమునను ఒక్కొక్కయాశ్రమమునను బ్రవృత్తినివృత్తిమార్గములు రెండును జూపింపనగు. ఎల్లవారును ఈధర్మస్వరూపమును జక్కఁగఁ దెలిసికొని తమతమధర్మములను జక్కఁగ ననుష్ఠించుచు, యథాశక్తిగ నితరులకుఁ బోధించుచుఁ దాము కృతార్థులగుటయె గాక యితరులను గృతార్థులను జేయుచు, సనాతనములగు నీధర్మములఁ బరిపాలించుట ద్వారా ఆదియందు నీ ధర్మములఁ బ్రతిపాదించిన మహర్షుల ఋణమును దీర్చుకొనినవారగుదురు గాక. {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> kwys9pbd4pan5ktzb9b58mcpjr2cuyj 104 215241 562306 562052 2026-07-01T16:14:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs125|ac}}పండ్రెండవ యధ్యాయము</p> {{p|fs100|ac}}మోక్షమార్గత్రయము</p> జీవుఁ డీశ్వరాంశమనియు, ఈశ్వరశక్తులన్నియు జీవుని యందు బీజరూపముగ నున్నవనియు, ఆ బీజరూపముగ నుండు శక్తులన్నియు సంపూర్ణముగ నభివ్యక్తమగుటకొఱకు జీవుఁడు పాంచభౌతికమగు ప్రపంచమునఁ బ్రవేశించి సంసారచక్రమునఁ బరిభ్రమించు చున్నాఁడనియును దాని ప్రయోజనము మోక్షముఁ బొందుటయే, అనగా పరిపూర్ణుఁడగుటయే యనియు, బూర్వాధ్యాయములు సూచింపఁబడియె. ఆదియం దీశ్వరాంశమగుజీవాత్మ క్రమక్రమమున స్థూలము, స్థూలతరము, స్థూలతమమునగు ప్రకృతియందుఁ బ్రవేశించి యనేకలోకములయందు నాయాలోక సంబంధమగు ప్రకృతిలో నొకకొంత భాగమును జేర్చుకొని దాని నుపాధులుగ నొనర్చుకొనుచు నన్నిటికంటె స్థూలమగు భూలోకమునఁ బ్రవేశించి కొంతకాల మచేతనము లగు మృత్పాషాణాదులయందును, మఱికొంతకాల మోషధి వనస్పతులయందును, పిదప జంగమములగు తిర్యగ్జంతువులయందును నివసించి యనేక విధానుభవములఁ బొంది కట్టకడపట మనుష్యశరీరమును ధరించు<noinclude><references/></noinclude> 2o9je2jnfxkd7v2uvhd5hngxsjj5b0p 104 215242 562307 562053 2026-07-01T16:22:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|220|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>చున్నాఁడు. జీవాత్మ సచ్చిదానంద స్వరూపుఁడయ్యు మృత్పాషాణాదులయందు సత్తామాత్రముగ నావిర్భవించి యున్నవాఁడు. స్థూలమగు ప్రకృతియందుఁ బ్రకాశరహితముగ నుండుటవలన వీనియందాత్మ యున్నదా యనుసందియ మొందఁదగినంత యంతర్భూతుఁడైయున్నవాఁడు. ఈస్థితి యందు యథార్థముగ జీవత్వ మున్నదా అని చెప్పుట కవకాశము చాలకయుండు. ఐనను గాలక్రమమున మృత్పాషాణాదుల నతిక్రమించి యోషధివనస్పతులయందుఁ బరిణమించు కాలమున వానియందు ద్రవసంచారముచే నవి ప్రాణభృత్తులనఁదగియున్నవి. తిర్యగ్జంతువులయం దుశ్వాసనిశ్వాసరూపమగు ప్రాణము కన్పడును. చిత్తమంతగాఁ గానరాదు. జంతువులయందును బ్రవృత్తిరూపక సంచారముచేతను, గ్రోధహర్షాదులచేతను జిత్తము కొంచెము కనఁబడుచుండును. ఐనను మనుష్యశరీర ధారియైనప్పుడే మనశ్శక్తి స్పష్టముగాఁ గనఁబడుచున్న యది. అపు డింద్రియములచేత బాహ్యప్రపంచమును దెలిసికొనుటకును, తెలిసికొన్న విషయములను వాక్కుతో వివరించుటకును గడచిన విషయముల స్మరించుటకును రాఁబోవు విషయముల నూహించుటకును సమర్థుఁడగు. ఈ మనశ్శక్తి యుదయించిన పిదపనే జీవాత్మ మనుష్యలోకమున నున్నవాఁడనియు, చేయుకర్మములయందు స్వాతంత్ర్యము గలిగియుండుటచే ఫలానుభవమునకు బద్ధుఁడై వివిధసుఖదుఃఖానుభవములచే జ్ఞానము నభివృద్ధి చేసికొని బీజరూపముగ<noinclude><references/></noinclude> il339izzp5dcvhk48ugnr2v9hg9aigk 104 215243 562314 562054 2026-07-01T21:02:05Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||మోక్షమార్గత్రయము|221}}</noinclude>నున్న యాత్మశక్తులనుగ్రమక్రమముగ నభివ్యక్తములుగఁ జేసికొనుచున్న వాఁడనియు గ్రహించుటొప్పు. సంసారచక్రము నందుఁ దిరుగునంతకాలము జీవాత్మకుఁ గలుగు బహువిధ సుఖదుఃఖములును, మఱియు జీవుని యోగ్యతానుసారము విధింపఁబడియుండు విధినిషేధరూపములగు ధర్మములును, బీజరూపముగనుండు నాత్మశక్తుల నభివ్య క్తములుగఁ జేయుటకొఱకు ద్దేశింపఁబడినవి. మానవజన్మము ప్రాప్తించినది మొదలు ముక్తిసాన్నిధ్యమును బొందువఱకు జీవుఁ డనుష్ఠించు మార్గములలో ముఖ్యముగ మూఁడుమార్గములు గానంబడుచున్నవి. ఈమార్గములన్నియు గడపట జీవాత్మకుఁ బరమాత్మ సంయోగమును గావించుటకు సమర్థములయినవి. ఈ సంయోగమునకే యోగమనిపేరు. ఈయోగము నొనఁగూర్చుటకు సాధన మగుటం జేసి యీమార్గత్రయము యోగసాధనముగ నెన్నఁదగియున్న యది. ఆమార్గములు కర్మమార్గము, భక్తిమార్గము, జ్ఞానమార్గ మనునవి. ఒక్కొక్కమార్గము తుది నొక్కొక్కయోగము సిద్ధించుచున్నయది. కర్మమార్గము తుదిఁ బొందఁదగినది కర్మయోగము, భక్తిమార్గము కడపట నొందఁదగినది భక్తి యోగము, జ్ఞానమార్గము కడపటఁ జెందఁదగినది జ్ఞానయోగము. ఇట్లు మార్గములు మూడైయున్నను గమ్యస్థాన మొక్కటియే. ఏమార్గమున నడిచినను తుద నీశ్వరసాన్నిధ్యమును<noinclude><references/></noinclude> b07q5acjzparrr2q7hzknwcdgbvotj0 104 215244 562315 562055 2026-07-01T21:09:15Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|222|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>జెందుటయే దానికి ఫలము. ఈమార్గములు మూడును సమములే. వానిలో హెచ్చుతక్కువలు లేవు. ఆయాజీవుల స్వభావమును బట్టి ఆయామార్గము వారవలంబించి శ్రేయఃప్రాప్తిని జెందుదురు. ఈమర్మము తెలియనివారు తమతమ మార్గమే శ్రేష్ఠమనియు తక్కినవి దానికంటె తక్కువయనియు భ్రమించి వృథావివాదములతో కాలహరణము చేయుదురు. కర్మమార్గమునఁ బ్రవర్తించుకర్మి కట్టకడపటఁ గర్మయోగముచే పరిపూర్ణుఁడుకాఁగా భక్తిజ్ఞానములు వానియం దభివ్యక్తములయి ప్రకాశించును. భక్తిమార్గమునఁ బ్రవర్తించు భక్తునకు భక్తి హెచ్చను హెచ్చను బాహ్యములగు నైహిక సుఖములయందుఁ బ్రీతితగ్గును. అట్టి భక్తుఁడు సర్వకర్మములను భగవంతునియం దర్పించి సదా భగవత్సాన్నిధ్యమును గోరుచు సాయుజ్యము నొందును. అపుడు జ్ఞానము తనంతటఁ దాను వానియందుఁ బ్రకాశించి భక్తిజ్ఞానములు రెండును బరిపూర్ణములుకాఁగాఁ సర్వభూతహితము గోరి జనకాదులవలెఁ గర్మములందుఁ బ్రవర్తించును. మఱియు జ్ఞానమార్గమునబోవు జ్ఞాని విచారముచేత నిత్యానిత్యవివేకజ్ఞానము గలిగి క్రమక్రమమున నశ్వరములగు విషయముల నన్నింటియందు వైరాగ్యము నభివృద్ధి చేసికొనుచు, నావిషయము లన్నింటి ననాత్మగా నెఱింగి శరీరమును నింద్రియములను, మనోబుద్ధ్యహంకారములను వరుసగ నానాత్మగ నెఱుంగుచుఁ గట్టకడపట నొక్కటి యగు నాత్మస్వరూపమును దెలిసికొనియు నాత్మేతరపదార్థ<noinclude><references/></noinclude> 3j9a4n81p61p4fz0r8deivwu563129d 104 215262 562316 562179 2026-07-01T21:15:05Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||మోక్షమార్గత్రయము|223}}</noinclude>మొక్కటియు లేదని నిశ్చయించిన నాస్థితియం దుత్తమోత్తమ మగు పరమభక్తియు నభివ్యక్తముకాక తీరదు. అట్టిజీవుఁడు లోకానుగ్రహ తత్పరుఁడై కర్మములందు సహితము ప్రవర్తించును. ఇట్లొక్కొక్కమార్గమును వేఱువేఱుగఁ గన్పడినను సమగ్రస్థితియందు మార్గములన్నియు నొకటియగుచున్నవి. కావున సంపూర్ణయోగి కర్మికంటెను, జ్ఞానికన్నను, భక్తుని కన్నను శ్రేష్ఠుఁడు. <poem> {{left margin|5em}} తపస్విభ్యో౽ధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యో౽పి మతో౽ధికః । కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్జున ॥ {{right|(గీ. 646}}) </poem> {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> fqhqpq76wuth8n2jagkbbc9or72j6jz 562317 562316 2026-07-01T21:15:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 562317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||మోక్షమార్గత్రయము|223}}</noinclude>మొక్కటియు లేదని నిశ్చయించిన నాస్థితియం దుత్తమోత్తమ మగు పరమభక్తియు నభివ్యక్తముకాక తీరదు. అట్టిజీవుఁడు లోకానుగ్రహ తత్పరుఁడై కర్మములందు సహితము ప్రవర్తించును. ఇట్లొక్కొక్కమార్గమును వేఱువేఱుగఁ గన్పడినను సమగ్రస్థితియందు మార్గములన్నియు నొకటియగుచున్నవి. కావున సంపూర్ణయోగి కర్మికంటెను, జ్ఞానికన్నను, భక్తుని కన్నను శ్రేష్ఠుఁడు. <poem> {{left margin|5em}} తపస్విభ్యో౽ధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యో౽పి మతో౽ధికః । కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్జున ॥ {{right|(గీ. 646)}} </poem> {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> owrnm2mjm8vri7dokz10s0as6y7597b 104 215263 562318 562180 2026-07-01T21:20:59Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs125|ac}}పదుమూఁడవ యధ్యాయము</p> {{p|fs100|ac}}కర్మమార్గము</p> జీవునియందు బీజరూపముగనుండు నాత్మశక్తుల నభివ్యక్తములుగఁ జేయుటయే యీమార్గమువలని ప్రయోజనము. ప్రపంచమునందలి మతము లన్నింటియందును విధింపఁబడి యుండు బాహ్యములగు కర్మములన్నియు సామాన్యముగ లోకమునఁ జేయఁబడు లౌకికకార్యములన్నియు నాప్రయోజనమును లభింపఁజేయుటకు సాధనములుగ నుద్దేశింపఁబడినవియ. మొట్టమొదట జీవుఁడు తమోగుణమునకు లోఁబడియుండ నాతమోగుణమును బోఁగొట్టి రజోగుణ ప్రధానునిగఁ జేసి తుదకు సత్త్వగుణమునఁ బ్రతిష్ఠితునిగఁ జేయుటకు వివిధకర్మములను శాస్త్రములయందుఁ దత్త్వవేత్తలగు మహాత్ములు విధించియున్నవారని పూర్వాధ్యాయమున విస్తరింపఁబడియున్నదికదా ! అందు నెక్కుడగు నజ్ఞానమున మునిఁగి తమోగుణ ప్రధానులుగ నుండు జీవులు తమకంటె నుత్తములగు వారలకు లోఁబడి వర్తించుటయు, వారిని సేవించుటయుఁ దప్ప నితరములగుకర్మములు ఎవ్వియు విధింపఁబడి యుండలేదు. అంతకంటె శ్రేష్ఠులగు జీవులకు వివిధకర్మములు విధిం<noinclude><references/></noinclude> 8q9o9op63tpozcpw3uz6uop5ilgmubo 104 215264 562319 562181 2026-07-01T21:26:47Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కర్మమార్గము|225}}</noinclude>పఁబడియే యున్నవి. జీవుని పరిపాకావస్థ ననుసరించి యంతకంటె నుత్కృష్టస్థితికిఁ దేఁదగు ధర్మముల ముందుఁ జర్చించితిమి. ఇపుడు మతములయందు విధింపఁబడియుండు కర్మములఁగూర్చి విచారింతుము. విహితములగు కర్మములన్నియును,. వర్ణాశ్రమధర్మములన్నియును, శరీరధారణమునకు సాధనములగు వృత్తులన్నియును బూర్వాధ్యాయమున సూచింపఁబడినరీతిని బీజరూపములగు నాత్మశక్తుల నభివ్యక్తములుగఁ జేయుటకు జీవుని స్థూల సూక్ష్మశరీరముల మాలిన్యమును బోఁగొట్టి పరిశుద్ధముగఁ జేయ సమర్థములైనవి. నిత్యనైమిత్తికములగు యజ్ఞములు దానములు మొదలగునవి జీవుని పలువిధములగు ఋణముల నుండి విముక్తునిగఁజేయ సమర్థములయియున్నవి. వర్ణాశ్రమ ధర్మముల విషయము పూర్వాధ్యాయమున విస్తరింపఁబడి యున్నది. ఇఁకఁ బై సంస్కారములను గుఱించియు, యజ్ఞములను గుఱించియు మాత్రము విచారింతుము. జీవుని యుపాధులయందుండు మాలిన్యమును బోఁగొట్టి వానిం బరిశుద్ధములుగఁ జేయుటకొఱ కన్నిమతముల వారలు ననేక సంస్కారములు విధించి యున్న వారుకదా! ఒక్కొక్కమతమునందు నొక్కొక్క పేరుచేఁ బరఁగుచున్నను మతసంబంధములగు క్రియలన్నియు నాయుద్దేశము నొనఁగూర్చునవియే. ఈ సంస్కారములు జీవుని ప్రతిజన్మమునందును ఆదినుండి యంతమువఱకును గాలానుసారముగఁ జేయఁబడునట్లు<noinclude><references/></noinclude> hhksmh6pb83e7lbrmrxmrjaewbliqpx 104 215265 562320 562182 2026-07-01T21:32:48Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|226|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>విధింపఁబడియున్నవి. వీని యన్నింటియందును గ్రహింపఁదగిన ముఖ్యాంశములు కొన్నిగలవు. 1. జీవాత్మ యుపాధులుగలిగి యాయువాధుల మూలమున భూరాదిలోకములతోడను, ఆలోకవాసులతోడను సంబంధము గలిగియున్నవాఁడు. ఒక్కొక యుపాధిమూలమున నొక్కొకలోకముతో సంబంధము గలిగి యాలోకమును స్పృశించుచుండు. ఒక్కొక్క యుపాధియు నొక్కొకలోక ప్రకృతితోఁ జేయఁబడి యాలోకానుభవమునకు సాధనమగు చుండును. 2. లోకమునందలి సమస్త ప్రకృతి సముదాయము ఎల్లపుడు చలనము గలిగియేయుండును. ఇది ప్రకృతి శాస్త్రజ్ఞులు పరిశీలించి యొప్పియున్నారు. ఈరీతినే జీవుని శరీరములయందున్న ప్రకృతిసముదాయమును స్వాభావికముగఁ జలనము గలిగియేయుండును. కావున నాశరీరముల ధరించిన చైతన్యమునందు వృత్తులు మారినట్లెల్ల నా యుపాధులయందును తదనుగుణముగ జలనము గలుగుచుండును. అట్లె బాహ్యస్పర్శలవలన నుపాధులయందు చలనము పుట్టునట్లెల్ల చైతన్యమునందును అనురూపములగు వృత్తు లుత్పత్తియగును. అనగా నొక్కొక్కలోకమునఁ గల యితర శరీరములు మొదలగు ప్రకృతిసముదాయముల సంస్పర్శవలన నాయాలోకములయందు నాజీవునికిఁగల శరీరములయందుఁ జలనము గలుగును. ఈ చలనములచే నా<noinclude><references/></noinclude> 846xgjc9g508tg3uud437ghufqm5yit 104 215266 562321 562183 2026-07-01T21:38:12Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కర్మమార్గము|227}}</noinclude>జీవుని యుపాధులయందుండిన ప్రకృతిసముదాయము కొంత వదలిపోయి యితర ప్రకృతి సముదాయము వానియందు చేరుట ద్వారా శరీరము లెల్లప్పుడును మాఱుచునే యుండును. ఆయాయుపాధుల కాయా లోకములనుండివచ్చు బాహ్య స్పర్శములచేఁ గలుగు చలనమువలనే జీవునకు ఆయాలోక జ్ఞానముగలుగును. అట్లు జ్ఞాన మభివృద్ధి కానుకాను జీవుని జ్ఞానానుభవమువలన లోపలనుండి ప్రేరణము కలిగి వృత్తులు మారగా నాయాశరీరములయందును జలనము గలిగి చైతన్యవృత్తి బహిర్ముఖమగును. ఇట్లు జీవుఁ డెల్లప్పుడు చేయు కర్మములచేతను జీవుని యుపాధులయం దనవరతము చలనము గలిగి యది మాఱుచునేయుండును. జ్ఞానము వృద్ధికానుకాను ఈమార్పులు విశేషమగుచుండును. 3. ఒక్కొక్క లోకసంబంధమగు శరీరమును జీవాత్మ క్రమక్రమముగఁ బరిశుద్ధముగను, జ్ఞానసాధనముగను జేసి కొనుచుండు. జీవాత్మ సదా తన యుపాధులను లోఁబఱచుకొని తన యిష్టానుసారము చలించునట్లు చేయ యత్నించుచుండినను ఉపాధులు పూర్వకర్మవాసనాబలముచే లోఁబడక వేఱువిధముగఁ జలించుచుండు. కావున జీవుఁడు పురుషార్థ సాధనమునకుఁ జేయు ప్రయత్నములు సఫలములు కాకపోవుటయుఁ గలదు. ఐన నెద్దియేని యుపాయమున నుపాధులను మంచిమార్గమునఁ జలింపఁజేయఁ గలిగెనేని జీవుఁ డొనరించు ప్రయత్నములు సఫలములగును.<noinclude><references/></noinclude> 5zj9q9t8spdzqzuul1bkllqi3pd2mol 104 215267 562322 562184 2026-07-01T21:43:55Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|228|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>ఉపాధులయందలి దుష్టచలనమును నిలిపి సద్వృత్తుల కనుకూలమగు వర్తనమును గలిగించుటయందు మంత్రములు మొదలగునవి మిక్కిలి సహకారములు. మంత్రముల నుచ్చరించుటచే జీవుని స్థూలసూక్ష్మ శరీరములు సౌమ్యముగఁ జలించి తమయందలి మాలిన్యమును గ్రమక్రమమునఁ బోఁగొట్టుకొనును. జీవుఁడు మంచిమార్గమునఁ బ్రవర్తించుటకుఁ బూనినపు డుపాధులు అనఁగా స్థూలసూక్ష్మ శరీరములు అట్టి సత్ప్రవర్తనమునకుఁ బ్రతిబంధములుగ నుండినచోఁ దత్త్వవేత్తయగు గురువువలనఁ బొందఁబడిన మంత్రము నుచ్చరించుటచే నాయుపాధుల యందలి స్వాభావిక చలనము నిలిచి యవి జీవునకు లోఁబడి యనుగుణముగఁ జలించు. కావున సంస్కారములన్నింటియందును మంత్రములు వినియోగింపఁ బడుచున్నవి. మఱియును గొన్నిముద్రలును, కొన్నిద్రవ్యములును ఉపయోగింపఁబడుచున్నవి. ఆమంత్రముల యుచ్చారణముచేతను, ఆముద్రల ప్రయోగముచేతను, నా పరిశుద్ధపదార్థముల నుపయోగించుటచేతను, జీవుని స్థూలసూక్ష్మశరీరములయందలి మాలిన్యము తుదముట్ట నశించి యాదేహములు పరిశుద్ధములగుచున్నవి. మంత్రము లన నేమి? వాని నుచ్చరించుటచే శరీరమునందలి మాలిన్యము నశించు టెట్లు? లోకమున నొక్కొక్క శబ్దము నుచ్చరించుటచేఁ గలుగు ధ్వని సామాన్యముగ సదృశ్య ప్రపంచమునను, పలుమాఱు స్థూలమగు దృశ్యప్రపంచమునను, ఒక్కొక్కరూపముగఁ బరిణమించును నానావిధశబ్ద<noinclude><references/></noinclude> 0ul9f1rddlh489gdelajs8h4rfya1dz 104 215268 562323 562185 2026-07-01T21:49:36Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కర్మమార్గము|229}}</noinclude>ములు నానారూపముల నుత్పత్తిచేయుచుండ నందుఁ గొన్ని మంచిగుణములు గలవియు, మఱి కొన్ని చెడుగుణములు గలవియునైయుండు. ఇదిగాక యారూపము లొక్కొక్కటియు నొక వర్ణముకలదగు. సూక్ష్మలోకము లన్నింటియందును ఆయాలోకవాసులగు దేవకోటులున్న వారు కదా! ఒక్కొక్క లోకమునందలి దేవతలును నానావిధవర్ణములు గలవారుగ నున్న వారు. కొందఱు దేవతలు రక్తవర్ణముగలవారని, కొంతమంది పీతవర్ణముగలవారని, మఱికొందఱు నీలవర్ణముగలవారని యిట్లనేకవిధముల వర్ణములుగలవారని గ్రంథములవలనఁ దెలియవచ్చుచున్నది. ఉచ్చరింపఁబడు శబ్దమున కనురూపమగు శుక్లకృష్ణాది వర్ణములతో నొప్పురూపము సూక్ష్మ ప్రపంచమునఁ గలుగునని ముందే యనువదింపఁబడియె. ఆరూపము తదనురూపమగు వర్ణముగల యొక దేవత నాకర్షించును. ఆదేవత యారూపమునందుఁ బ్రవేశించి యాశబ్దము నుచ్చరించు పురుషునితోడ సంబంధముగలదియగు. సూక్ష్మదృష్టిగల తత్త్వవేత్తలు వివిధములగు శబ్దములఁ జక్కఁగ బరిశీలించి శబ్దముల సంయోగమువలనఁ గలుగు రూపములను, వానివర్ణములను, బరీక్షించి యుపాసకుని కనుకూలమగు వర్ణమును, రూపము నుత్పత్తిచేయగలిగి తదను రూపులగు దేవతల నాకర్షింపఁగలుగు శబ్దములను సంయోగముచేసి మంత్రములుగ నిరూపించియున్న వారు. కావున<noinclude><references/></noinclude> r4be3bx1912h2rg3jwi5wor8tjjtsbr 104 215269 562324 562186 2026-07-01T21:57:24Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|230|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>సూక్ష్మలోకవాసియగు నొక్కదేవత కుపాధికాఁదగి తదను రూపములగు వర్ణరూపముల నుత్పత్తిచేయఁగలిగి తత్త్వవేత్తలగు మహార్షులచే సంయోగముచేయబడిన యక్షరసముదాయము మంత్రమనఁబడు. మంత్రము లితర శబ్దజాలములవలె నర్థమాత్రప్రయోజనము గలవిగావు. అక్షరముల లోపము లేక, వరుస తప్పక, విధింపఁబడిన స్వరము నతిక్రమింపక యుచ్చరింపఁబడవలయు. లేనిచో మంత్రాధిదేవత నాకర్షించు శక్తి లేక వాంఛితఫలము నీయఁజాలదు. <poem> {{left margin|5em}} మంత్రో హీనః స్వరతో వర్ణతో వా మిథ్యా ప్రయుక్తో న తదర్థమాహ । స వాగ్వజ్రో యజమానం హినస్తి యథేంద్రశత్రు స్స్వరతో౽పరాధాత్ II <'poem> మంత్రముచ్చరింపఁబడినవుడెల్ల సూక్ష్మలోకమున రూప ముత్పత్తియగుచుండును. ఆరూపమునుండి మేలుగలుగునా, లేక కీడుగలుగునా, అదిమంచిచేయు దేవత నాకర్షించునా, లేక హానికరములగు పిశాచముల నాకర్షించునా యను నివి మంత్రముల యందలి యక్షర పద స్వర క్రమముల ననుసరించును. మఱియు మంత్రము నుచ్చరించు వాని పారిశుద్ధ్యము, భక్తి, జ్ఞానము, చిత్తైకాగ్ర్యము వీని ననుసరించి యది యుద్దిష్టఫలము నిచ్చుటయందు వీర్యవంతమగును. కావుననే మంత్రజపము చేయుటయందుఁ బారిశుద్ధ్యము, భక్తిజ్ఞానచిత్తైకాగ్ర్యములు లేనిచో మంత్రసిద్ధి కాఁజాలదు.<noinclude><references/></noinclude> ivtar4puzbac94w7bnjhdvxilj8h3m8 562325 562324 2026-07-01T21:57:40Z శ్రీరామమూర్తి 1517 562325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|230|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>సూక్ష్మలోకవాసియగు నొక్కదేవత కుపాధికాఁదగి తదను రూపములగు వర్ణరూపముల నుత్పత్తిచేయఁగలిగి తత్త్వవేత్తలగు మహార్షులచే సంయోగముచేయబడిన యక్షరసముదాయము మంత్రమనఁబడు. మంత్రము లితర శబ్దజాలములవలె నర్థమాత్రప్రయోజనము గలవిగావు. అక్షరముల లోపము లేక, వరుస తప్పక, విధింపఁబడిన స్వరము నతిక్రమింపక యుచ్చరింపఁబడవలయు. లేనిచో మంత్రాధిదేవత నాకర్షించు శక్తి లేక వాంఛితఫలము నీయఁజాలదు. <poem> {{left margin|5em}} మంత్రో హీనః స్వరతో వర్ణతో వా మిథ్యా ప్రయుక్తో న తదర్థమాహ । స వాగ్వజ్రో యజమానం హినస్తి యథేంద్రశత్రు స్స్వరతో౽పరాధాత్ II </poem> మంత్రముచ్చరింపఁబడినవుడెల్ల సూక్ష్మలోకమున రూప ముత్పత్తియగుచుండును. ఆరూపమునుండి మేలుగలుగునా, లేక కీడుగలుగునా, అదిమంచిచేయు దేవత నాకర్షించునా, లేక హానికరములగు పిశాచముల నాకర్షించునా యను నివి మంత్రముల యందలి యక్షర పద స్వర క్రమముల ననుసరించును. మఱియు మంత్రము నుచ్చరించు వాని పారిశుద్ధ్యము, భక్తి, జ్ఞానము, చిత్తైకాగ్ర్యము వీని ననుసరించి యది యుద్దిష్టఫలము నిచ్చుటయందు వీర్యవంతమగును. కావుననే మంత్రజపము చేయుటయందుఁ బారిశుద్ధ్యము, భక్తిజ్ఞానచిత్తైకాగ్ర్యములు లేనిచో మంత్రసిద్ధి కాఁజాలదు.<noinclude><references/></noinclude> lnl2wj6et9gpohbgfkial5stqhyaew3 104 215270 562352 562188 2026-07-02T09:27:02Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కర్మమార్గము|231}}</noinclude>మంత్రముచ్చరించుచో సూక్ష్మశరీరమున సౌమ్యమైనచలనము గలిగియుండును. ఆమంత్రమును మరల మరల నుచ్చరించుటచే నాసౌమ్యచలనమెక్కుడై చిత్తైకాగ్ర్యమునకు సహకారియగును. కావుననే మంత్రము నుచ్చరించువారలకును, శ్రద్ధతో వినువారలకును మనశ్శాంతి కలుగును. మంత్రమునం దుదహరింపఁబడినదేవత నామోచ్చారణ మాత్రమున నాదేవత శరీరస్వభావానుగుణమగు చలన మా మంత్ర ముచ్చరించువారియొక్కయు, వినువారియొక్కయు నుపాధులయం దుత్పత్తియగు. మంత్రమును పునశ్చరణము చేయుటవలన నాచలనము బలపడి స్థూలసూక్ష్మశరీరముల యందు, సమరసభావ మభివృద్ధి చెందునట్లుచేయును. ఆదేవత దేజస్సు, శక్తియుఁ బునశ్చరణముచేయువారి శరీరములయందుఁ బ్రవేశించి వానిని బరిశుద్ధములుగఁ జేయును. ఇట్లు మంత్రపునశ్చరణము చేయుకాలమునఁ జేయువారి శరీరములు మంత్రాధిదేవత తేజస్సుతో నిండియుండుటచే భూతములవలని బాధ లాజీవుని సమీపింపఁజాలవు. మంత్రము లుచ్చరించుటయందు మంత్రాధిదేవత యుపాధులయందలి స్వాభావికచలనమునకు ననురూపమగు చలనము దాని నుచ్చరించువానిశరీరమునఁ గలుగుటచే నట్టి తీక్ష్ణమగు చలనమును భరింపఁజాలని మలిన ప్రకృతి సముదాయము వాని శరీరమునం దుండినచో నాశరీరము ఆచలనమును భరింపఁజాలక బాధపడును. ఒకానొకప్పు డుపాధి నశించినను<noinclude><references/></noinclude> 0fug4ux1cv1y752kly1jltwaysbhp2q 104 215271 562353 562189 2026-07-02T09:33:43Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|232|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>నశించును. కావున దుస్స్వభావము గలవారు తేజోభరితమగు గొప్పమంత్రము నుచ్చరించినను, వినినను, జపముచేయువారి సమీపమున నుండినను వారలకు విశేష బాధ కలుగును . అట్లుగాక సద్గుణప్రధానులయి వారియుపాధులయందుఁ బరిశుద్ధమగు ప్రకృతిసముదాయము విశేషముగనుండి యపరిశుద్ధప్రకృతిసముదాయ మల్పముగనుండినచో మంత్రోచ్చారణమువలనఁ బరిశుద్ధమగుభాగము తీవ్రమగు చలనమొంది, యపరిశుద్ధ భాగమునందలి ప్రకృతిసముదాయమును గ్రమక్రమమున విడఁదీసి వెలుపలికిఁ ద్రోసివేయును. దానిస్థలమునఁ బరిశుద్ధాణువు లాకర్షింపఁబడి చేర్చుకొనఁబడును. ఇట్లు పరిశుద్ధమంత్రములను మరలమరల నుచ్చరించుట వలనను, వినుటవలనను, స్థూలసూక్ష్మోపాధులు క్రమక్రమమునఁ బరిశుద్ధములగును. మఱియు దుస్స్వభావములేకుండియు, జ్ఞానాభివృద్ధి తక్కువగాఁగల సామాన్యజీవుల యుపాధులు స్థూలమును మలినమునునగు ప్రకృతిసముదాయము నెక్కువగఁ గలిగియుండుటచే దుస్స్వభావముగలవారి యట్లు వీరును మంత్రముల నుచ్చరించినను; వినినను నవి భాధకరములగును. ఇవిగాక ప్రపంచమునందలి పదార్థములన్నియు స్వాభావిక మగు తేజస్సు గలిగియున్నవనియును, ఆ తేజోగుణము ననుసరించి సాత్విక రాజస తామసములని విభజింపఁబడియున్న వనియును పూర్వాధ్యాయమున సూచింపఁబడియే. ఆయావస్తు<noinclude><references/></noinclude> fuempjgs3vxqoucdswwjsl53yx3lukk 104 215272 562354 562191 2026-07-02T09:40:26Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కర్మమార్గము|233}}</noinclude>వుల నుపయోగించుటవలన వానిసంసర్గముగల యితరవస్తువుల తేజస్సుగూడ మాఱును. కావున సమస్త వైదిక కర్మములయందును ఉపాధులను బరిశుద్ధముచేయు శక్తిగలపదార్థముల నుపయోగింపవలసినట్లు తత్త్వవేత్తలగుమహాత్ములు విధించియున్నవారు. కనుక జీవుని యుపాధుల నన్నింటిని బరిశుద్ధముజేసి జీవునకు సద్గతిని గలుగఁజేయుటకు విధింపఁబడిన సంస్కారము లన్నింటియందును, మంత్రములును, యంత్రములును, కొన్ని పరిశుద్ధపదార్థములును ఉపయోగించునట్లు సర్వమత గ్రంథములందును నిర్ణయింపఁబడియున్నది. పైన సూచింపఁబడిన ముఖ్యాంశములను జక్కఁగ గ్రహించినచోఁ గర్మములు చేయుటయందుఁ బ్రతిపాదితములగు విధినిషేధములు సార్థకము లగుచున్నవి. ఎట్టివారు మంత్రములుచ్చరింపనర్హులో, ఎట్టివారనర్హులో ఎట్టివారియెదుట నుచ్చరింపనగునో, ఎట్టివారియెదుట నుచ్చరింపరాదో, ఏయేపదార్థములు హెూమములకును, దానములకును యోగ్యములో యీమొదలగు విధినిషేధములన్నియు సప్రయోజనములుగఁ గన్పడు. ఈవిషయముల నెఱుంగనిచో నన్నిమతములయందును విధింపఁబడిన నానావిధకర్మములు నిరర్థకములుగఁ దోఁచు. అన్ని మతములయందు విధింపఁబడిన సంస్కారములన్నియు జీవుని యుపాధులయందున్న మాలిన్యమును దొలఁగించి పరిశుద్ధములుగఁ జేసి జీవునియందు బీజరూపములుగ నుండు నాత్మశక్తులనన్నిటి నభివ్యక్తములుగఁ జేయుటకును,<noinclude><references/></noinclude> 91piozaa4bhu1y3y1pdzdvfwurhkav7 104 215273 562356 562192 2026-07-02T09:46:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|234|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>ఆమార్గమునం గలుగు నంతరాయములను దొలఁగించుటకును విధింపఁబడినవని తెలిపితిమి గదా! మతసంబంధములగు క్రియలయం దన్నిటియందును, జలములు, ధ్యానములు, పుష్పములు లోనగు పదార్థము లువయోగింపఁ బడుచున్నవికదా! మంత్రము లుచ్చరింపఁబడునపుడు కలుగు దివ్యమును, తేజోవంతమును నగు చలనము ఉచ్చరించువానిశరీరమునందుఁ గలిగి యుపాధులనన్నింటిని బరిశుద్ధముగఁ జేయును. మఱియును, మంత్రము లుచ్చరించుకాలమున మంత్రశక్తియును, మంత్రాధిదేవత తేజస్సును జలమునందుఁగాని మఱి యితరవస్తువునందుఁగాని ప్రవేశింప వలయునని దృఢముగ సంకల్పించినచో నాశక్తి యాజలములయందుఁ బ్రవేశించి యాజలములను బరిశుద్ధ తేజస్సుగల వానిగఁ జేయును. ఇంతియకాదు. క్రియలయందుఁ గొన్ని యంత్రముల నుపయోగించుటకలదు. కొన్ని కొన్ని చక్రములును, వానియందుఁ గొన్నిబీజాక్షరములును, పంచదళాష్టదళపద్మములు మొదలగు యంత్రములును వ్రాయుటయు, మ్రుగ్గులు వేయుటయు గలదుగదా! ఇవియన్నియు శక్తియుక్తములగుయంత్రములు, మంత్రములుచ్చరించుచు నట్టియంత్రములను లిఖించినను, లిఖించినయంత్రమునందు మంత్రాధిదేవతను ఆవాహనముచేసినను, అనఁగా నా దేవతశక్తి యాయంత్రమున నిండి దాని దేజోవంతముగఁ జేయవలయునని చిత్తైకాగ్ర్యముతో సంకల్పించినను, ఆమంత్రాధిదేవత సంబంధ<noinclude><references/></noinclude> deqwjl6d7bs4rzpvb8vr3lfw1kfix44 104 215274 562359 562193 2026-07-02T09:52:17Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కర్మమార్గము|235}}</noinclude>మగు దివ్య తేజస్సు ఆయంత్రమునం బ్రవేశించి, దానిని వీర్యవంతముగఁ జేసి యా యంత్రమును ధరించువారల శరీరమునం దపరిశుద్ధ చలనమును బోఁగొట్టి పరిశుద్ధ తేజస్సును నించి ఆశరీరమునందలి మాలిన్యమును బోఁగొట్టి పరిశుద్ధముగఁజేయును. రోగములుండిన నవి నివారణములగు. పిశాచములు లోనగు వాటిచే గలుగుబాధ లుండినచో నవి వదలిపోవును. ఉపాధులు పరిశుద్ధములు కానుకను అంతఃకరణము పరిశుద్ధమై, శాంతమై, ఏకాగ్రమై ప్రకాశించును. అట్లే మంత్రములచేతను, యంత్రములు లేక ముద్రలచేతను, జలములు, తండులములు, పక్వాన్నము, ఫలములు లోనగువానిని అభి మంత్రించినచో నామంత్రముయొక్కయు మంత్రాధిదేవత యొక్కయు దివ్య తేజస్సు ఆపదార్థములయందుఁ బ్రవేశించి. వానిఁబరిశుద్ధముగఁ జేయును. అపుడాజలముల నితర పదార్థములపైఁ బ్రోక్షించినను, ఇతరుల శరీరములపైఁ జల్లినను, వానియ౦దలి దుష్టచలనము శమించి యాయుపాదులు పరిశుద్ధములగును. ఇట్లభిమంత్రింపఁబడిన పదార్థములను భక్షించినను, జలములఁ ద్రావినను బరిశుద్ధులగుదురు. కావునఁ గ్రియలయం దన్నింటియందు జలముల నభిమంత్రించుటయు, నాజలముచేఁ బరిశుద్ధములగు పదార్థములను హెూమము మొదలగు కార్యముల కుపయోగించుటయు, హుతముచేయఁగా మిగిలినశేషమును దేవతాప్రసాదముగ భక్తులగువారు గ్రహించుటయు విధింపఁబడియున్నవి. గృ<noinclude><references/></noinclude> m6ixfz7bsa3pz36f2nb80yzb6e3fir4 104 215275 562361 562194 2026-07-02T10:00:09Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|236|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>హస్థువగువాఁడు స్నానము సేయునపుడు జలముల నభిమంత్రించి యాజలములతో స్నానము సేయనగు. భగవంతుని ధ్యానముచేసి మంత్రములతో నభిమంత్రించిన జలములతోఁ బరిశుద్ధముగఁ జేయఁబడి, దేవునకు నివేదనము చేయఁబడిన యన్నాదులను భుజింపనగు. ఇట్లు సంస్క రింపఁబడిన యన్నము మేధ్యము (అనఁగా దేవతారాధనముచేఁ బరిశుద్ధమైనది) అనియును, అమృతమనియుఁ బిలువఁబడుచున్నది. అట్టి యమృతమును భుజించువారు సమస్తపాపనిర్ముక్తు లగుదురనియును, బ్రహ్మత్వమును సహితము నొందువారనియును శాస్త్రములయందు నిరూపింపఁబడియున్నది. <poem> {{left margin|5em}} యజ్ఞశిష్టాశిన స్సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః ॥ {{right|(గీత. 3-31)}} యజ్ఞశిష్టామృతభుజో యాంతి బ్రహ్మ సనాతనమ్ ॥ {{right|(గీత. 4-31.)}} </poem> మఱియు సనాతనధర్మశాస్త్రమునందు సమస్తకార్యములకు నాదియందుఁగాని, యంత్యమందుఁగాని పుణ్యాహవాచనము సేయవలయునని విధింపఁబడియున్నది కదా ! మంగళకరములగు మంత్రములఁబఠించి యామంత్రములచేఁ బవిత్రములగు జలములను, అక్షతలను గృహవస్తువాహనములపైఁ జల్లుట యెల్లరకుఁ దెలిసినవిషయమే. ఇందును మంత్రములచేత స్థలశుద్ధియుఁ బదార్థశుద్ధియుఁ గర్తలు భోక్తలు శుద్ధులగుటయు నివియ ముఖ్యోద్దేశ్యములు, సామాన్యముగఁ గొందఱు<noinclude><references/></noinclude> p8tv7gtz3gbc0ccu2tawgnbllzzx7a0 104 215276 562364 562195 2026-07-02T10:06:14Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||కర్మమార్గము|237}}</noinclude>మాత్రము మంత్రములఁబఠింప నర్హులనియును, కొందఱ నర్హులనియును జెప్పఁబడియుండుట కొందఱకు నప్రియమ్ముగ నున్న యది. ఐనను దానికిఁ గారణము ముందే సూచింపఁబడియె. పరంపరానుష్ఠితమగు నాహారనియమము, ఆచారనియమము గలిగి కొంచెము పరిశుద్ధములగు శరీరములు గలవారు మాత్రము మంత్రములఁ బఠించిన మేలుపొందుదురనియు, ఆహార వ్యవహార విహారనియమములకు లోఁబడక యిష్టానుసారముగ వర్తించువారలకు మంత్రపఠనము హానికరమె యనియు నెఱింగి యపారదయాసముద్రులగు మహాత్ములు వారలకు మంత్రపఠనము నిషేధించిరిగాని వేఱుకాదు. స్వప్రయోజనపరులై యట్లు చేసిరనుకొనఁదగదు. సదా పరోపకార తత్పరులై "ఆత్మవత్సర్వభూతాని" యను నియమము ననుసరించువారియందు స్వప్రయోజనపరత్వము నారోపించు టెట్లు? అనర్హులకు మంత్రపఠనమువలనఁ గలుగు కీడెఱింగి మంత్రపఠనము గూడదనిరి గాని యెవరికైనను సత్కార్య నిషేధము చేయవలయునని కాదు. మంత్రములకు మాఱుగ భగవంతుని నామమంత్రములను, పురాణవాక్యములను ఉపయోగించుచు సమస్తకార్యములు చేయవలయుననియే విధించి యున్నారు. ప్రపంచమునందలి మతములన్నింటియందును గొన్ని సంస్కారములు విధింపఁబడియే యున్నవని ముందే సూచించితిమి. ఐనఁ గొన్నిమతములయందు విస్తారముగ విధింపఁబడి<noinclude><references/></noinclude> h18wqj0mnjlbn9sxcncsng4a02caty7 104 215277 562365 562196 2026-07-02T10:13:46Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|238|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>యున్న యవి. ఆర్యజనములకు ముఖ్యముగఁ గొన్నిసంస్కారములు నియమి౦పఁ బడియున్నవి. ముఖ్యముగా గర్భసంస్కారములు అనఁగా జీవుఁడు ప్రతిజన్మమునందును మాతృగర్భముననుండు కాలమునఁ జేయఁబడు సంస్కారములు వారియందు విస్తరింపఁబడి యాచరణమున నున్నవి గాని యితర మతములయం దంతగాఁ గానరావు. హిందూమత గ్రంథములయందు సంస్కారములు పెక్కులు పేర్కొనఁబడియుండినను వానియందు ముఖ్యములయినవి యిందుదాహరింపఁబడుచున్నవి. 1. గర్భాధానము. 2. పుంసవనము. 3. సీమంతోన్నయనము. 4. జాతకర్మము. 5. నామకరణము. 6. అన్నప్రాశనము. 7. చూడాకరణము. 8. ఉపనయనము. 9. సమావర్తనము. 10. వివాహము. ఇందు మొదటిమూఁడును గర్భపోషణ సంస్కారములు. మొదటిదగు గర్భాధానము జన్మించఁబోవు శిశువునకుఁ బ్రథమ సంస్కారము. స్త్రీపురుషులు కామమునకులోఁబడి యిష్టానుసారముగ భోగములలో విహరించుట వివాహము వలని యుద్దేశ్యముకాదు. గృహస్థువు సత్ప్రజాభివృద్ధికొఱకు దేవతలనుబ్రార్థించుచుఁ దదర్థబోధకములగు మంత్రముల నుచ్చరించుచు గాలనియమములు దప్పక పర్వముమొదలగు<noinclude><references/></noinclude> 3rm5dxufipi7s4t45o94mqccmpnza4h 104 215319 562311 562265 2026-07-01T18:33:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{c|2}}</noinclude>నాలుగుమాటలు సెప్పుటకుఁగా దీప్రారంభము. “మనఏవమనుష్యాణాం కారణం బంధమోక్షయోః” అను మాటను ముందుగఁ దలంపుఁడు. సృష్టిలో నుత్తమస్థానమున నున్న యీనరుని మన సెట్లుత్రిప్పుచున్నది? వానిముక్తికిఁగాని బంధములకుఁగాని యెట్లు తోడ్పడుచున్నది? అట్టికార్యములయందు దీనిపరివర్తనము లెట్టు లుండినవి? యను నిట్టిప్రశ్నలకు సమాధానము వ్రాయుట యచ్చఁపుఁజరిత్ర యని పెద్దలయాశయము. ఇట్టి నాయత్నమునందు నేను గృతకృత్యుఁడ నైతినని యెన్నఁడును దలఁపను. నేను శ్రీమంతుఁ డగు పోతనమంత్రినిగాను. అయినను సంగీతసాహిత్యములందు వలపుగలిఁగి పెద్దలపాదసేవఁజేసి, వారి దయవలననుఁ బూర్వపుణ్యవశంబునను, ఆ రెంటియం దొక లేశమాత్ర పరిజ్ఞానముం బొందితిని. శ్రీస్వాములవారి కీర్తనములే నా బుద్ధికి వేదములు. శ్రోత్రియబుద్ధితో వీనిని బాడుకొను నపు డీ మహాపురుషుఁడు, త్రికాల సంస్మరణీయుఁ డని నమ్ముకొంటిని. భక్తి, విజ్ఞానము, వైరాగ్యము, అవ్యాజప్రేమ, శమాదిగుణములుగలవాఁ డీతఁడనుట యటుండగా సహజ పాండిత్యముగల మహాకవియగు పోతనమంత్రికిఁ దరువాత<noinclude><references/></noinclude> fpy0pnrbq05xhysoic9n6xkyi02gcbs 104 215320 562310 562266 2026-07-01T18:25:38Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{c|శ్రీరామచంద్ర పరబ్రహ్మణేనమః.}} {{p|fs200|ac}}పీఠిక</p> {{rule|1cm}} <poem> {{left margin|5em}} శ్లో. జన్తూనాం నరజన్మ దుర్లభ మతః పుంస్త్వం తతో విప్రతా తస్మా ద్వైదిక ధర్మమార్గపరతా విద్వత్త్వ మస్మాత్పరమ్; ఆత్మానాత్మవివేచనం స్వనుభవో బ్రహ్మాత్మనా సంస్థితిః ముక్తి ర్నో శతజన్మకోటిసుకృతైః పుణ్యై ర్వినా లభ్యతే. </poem> శ్రీమత్త్యాగరాజస్వామి చరితమని యీ వైదికగ్రంథమును, రసికులగు లౌకికులకు సమర్పించుకొనుచున్నాను. చరిత్రమనఁగా “నాతఁ డేనాఁడు పుట్టెను? ఎవరికిఁ బుట్టెను? ఏయూరఁ బుట్టెను? ఎఱ్ఱనివాఁడా? నల్లనివాఁడా?” యను నిట్టిమాటలను వ్రాయుటకాదు. అయ్యది వట్టికాకదన్త పరిగణనము. "శ్రీమత్కాకర్ల నగరాజ బ్రహ్మమను నాంధ్రబ్రాహ్మణుఁడు గోదావరీతీర భూములను విడచి చోళరాజ్యమునంగల తిరువైయారను గ్రామముఁ జేరుకొని యచ్చోట స్థిరనివాస మేర్పరుచు కొనెను. ఆతని కుమారుఁడు రామబ్రహ్మము. ఆరామ బ్రహ్మముగారి రెండవ కుమారుఁడే త్యాగయ్యగారు. 1764 వ సంవత్సరప్రాంతమునఁ బుట్టినవాఁడు” అను నిట్టి<noinclude><references/></noinclude> 3c2bl7j87wlxaxnt76qq76yr7lgg7tt 104 215321 562308 562267 2026-07-01T18:07:04Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}ప్రస్తావన</p> {{rule|2cm}} <poem> {{left margin|5em}} శ్లో. ఆపదా మపహర్తారం డాతారం సర్వసంపదామ్, లోకాభిరామం శ్రీరామం భూయో భూయో నమామ్యహమ్. </poem> శ్రీరామభక్తుడు త్యాగరాజస్వామి మహానుభావుడు లోకారాధ్యుడు. భగవద్దత్తములైన యవకాశములను సంసారప్రవృత్తియందు స్వప్రయోజనములకు గాక భగవత్కైంకర్యమునకు వినియోగింపగల మానవులు మహానుభావులు. భగవద్దత్తములైన సంపదలు, జ్ఞానము, ప్రజ్ఞ స్వోదరపోషణార్థము వినియోగపడునపుడు పరిమితములై పురుషార్థమును సాధించుటకు నిరుపయోగము లగుచున్నవి; భగవత్కైంకర్యమునకు వినియోగ పడునపుడు అఖండములై పురుషార్థసిద్ధికి సాధనంబులగు చున్నవి. మానవులలక్ష్యము ఇంద్రియగోచరంబు లగు భౌతికపదార్థారాధనమునందు లగ్నమగునపుడు పురుషార్థము సంకుచితమై దుఃఖభాజనం బగుచున్నది; అతీంద్రియమైన పరమార్థమునందు లగ్న మగునపుడు విశ్వవ్యాప్తమై సుఖసాధకం బగుచున్నది. ప్రజ్ఞాధను లైన కవులు, గాయకులు, శిల్పులు, వీరులు, తత్త్వజ్ఞులు,<noinclude><references/></noinclude> aytg5ep71wn9ww9b1l4loeqs241tdp0 104 215323 562296 562270 2026-07-01T14:13:45Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562296 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude> {{rule|}} {{rule|}} {{c|చెన్నపురి}} {{c|ఆంధ్రపత్రికాకార్యాలయమున}} {{c|ముద్రితము}} {{rule|}} {{rule|}}<noinclude><references/></noinclude> ranwvb9er9xuveouyigxktsg0h5lwtf 104 215324 562295 2026-07-01T14:10:06Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>'''ఆంధ్రగ్రంథమాల - 7''' {{p|fs200|ac}}త్యాగరాజస్వామి చరిత్రము</p> {{c|గ్రంధకర్త}} {{p|fs125|ac}}పసుమర్తి కృష్ణమూర్తిశాస్త్రి</p> {{c|ప్రకాశకుఁడు}} {{p|fs125|ac}}కాశీనాధుని నాగేశ్వరరావు</p> {{rh|1926]||[రు. 0 - 10 - 0}}<noinclude><references/></noinclude> 55mgyfxwgdq7qz9lla6exhd88t21kjk 104 215325 562297 2026-07-01T14:15:27Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 562297 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Tyaga Raja Swami Charitramu (Telugu) By Pasumarthy Krishna Murthy Shastri, Andhra Book Series 7, 1926.pdf |Page = 8 |bSize = 600 |cWidth = 548 |cHeight = 766 |oTop = 137 |oLeft = 25 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> kuj5ahb9566vkjjcnxycghnhfzz3wsq 104 215326 562337 2026-07-02T05:26:29Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 562337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 215327 562355 2026-07-02T09:46:00Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '8 నవరస కాదంబరీ. యిదీయని విస్మయంబున నాదెస దృష్టి నిగిడించితి. అంతలో పరిభ్రమించు జము పరివారంబో, భూతలంబు భేదించుకొని వచ్చిన దానవలోకంబో, ఒడం గూడిన పాపకర్మపుంజంబో నీరంబునముని...' 562355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>8 నవరస కాదంబరీ. యిదీయని విస్మయంబున నాదెస దృష్టి నిగిడించితి. అంతలో పరిభ్రమించు జము పరివారంబో, భూతలంబు భేదించుకొని వచ్చిన దానవలోకంబో, ఒడం గూడిన పాపకర్మపుంజంబో నీరంబునమునింగి యందుండి వెడలిన వనమహిషబృందంబో, యనఁ గానన మెల్లఁ జీకటి నించుచు భయజనకంబైన కిరాత సైన్యంబుంగాంచితి. సైన్యంబుడు ప్రథమవయస్సున గడువాఁడై యతీకఠి ముండగుట జన్మాంతరగతుండగు నేకలవ్యుండో, విందు ధ్యుని కొమరుఁడో, కృతాంతు వంశావతారమో, పాపంబు తమ్ముఁడో కలికాలంబు సారధియో యనఁజెల్లు మాతంగ నామండగు శబర సేనాపతిం గాంచితి. అందొక ముసలిబో యండు తనకు మాంసము లభింపమిం జేసి దానినార్జింపనెంచి కొంత సే పాబూరుగ చెట్టు మొదటఁ దడ సెను, ఆబోయనండు మరుగైన పిదప నాముదుకండు మాయా యువులు గోలు వానింబలె కూరదృష్టితో నా పాద పంబు మొదటినుండి చూచెను. అట్టియెడఁ జిలుకల ప్ర్రాణంబులు పైకిఁబోవుచున్నవో అనునటులుండెను. రామచంన్ద్రమ! నిష్కరుణులకు దుష్కరమేమి కలదు. ఆతరువు దురారోహం బైనను వాఁడు మెట్లతో నెక్కు పగిది నయత్నంబు నెక్కి యుదు గొన్ని కొన్నాళ్లకుముందె పుట్టియుంట నెత్తుప చాయతో నొప్పి బూరుగ పూవులోయను శంక గలిగించునవియు కొన్ని జిల్లేడుకాయలం బోలునవియు, ఇట్లు లెక్కలు రాక, ఎగయుటకు శక్తి లేకయుండిన చిలుక పిల్లలఁ గొమ్మలసందుల<noinclude><references/></noinclude> io4kevetvm453jd2kf0dglj1pjowzv2 562357 562355 2026-07-02T09:49:42Z Rajasekhar1961 50 562357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />8 నవరస కాదంబరీ</noinclude>యిదీయని విస్మయంబున నాదెస దృష్టి నిగిడించితి. అంతలో పరిభ్రమించు జము పరివారంబో, భూతలంబు భేదించుకొని వచ్చిన దానవలోకంబో, ఒడం గూడిన పాపకర్మపుంజంబో నీరంబునమునింగి యందుండి వెడలిన వనమహిషబృందంబో, యనఁ గానన మెల్లఁ జీకటి నించుచు భయజనకంబైన కిరాత సైన్యంబుంగాంచితి. ఆసైన్యంబునడుమ ప్రథమవయస్సున గడువాఁడై యతీకఠి ముండగుట జన్మాంతరగతుండగు నేకలవ్యుండో, విందు ధ్యుని కొమరుఁడో, కృతాంతు వంశావతారమో, పాపంబు తమ్ముఁడో కలికాలంబు సారధియో యనఁజెల్లు మాతంగ నామండగు శబర సేనాపతిం గాంచితి. అందొక ముసలిబో యండు తనకు మాంసము లభింపమిం జేసి దానినార్జింపనెంచి కొంత సే పాబూరుగ చెట్టు మొదటఁ దడ సెను, ఆబోయనండు మరుగైన పిదప నాముదుకండు మాయా యువులు గోలు వానింబలె కూరదృష్టితో నా పాద పంబు మొదటినుండి చూచెను. అట్టియెడఁ జిలుకల ప్ర్రాణంబులు పైకిఁబోవుచున్నవో అనునటులుండెను. రామచంన్ద్రమ! నిష్కరుణులకు దుష్కరమేమి కలదు. ఆతరువు దురారోహం బైనను వాఁడు మెట్లతో నెక్కు పగిది నయత్నంబు నెక్కి యుదు గొన్ని కొన్నాళ్లకుముందె పుట్టియుంట నెత్తుప చాయతో నొప్పి బూరుగ పూవులోయను శంక గలిగించునవియు కొన్ని జిల్లేడుకాయలం బోలునవియు, ఇట్లు లెక్కలు రాక, ఎగయుటకు శక్తి లేకయుండిన చిలుక పిల్లలఁ గొమ్మలసందుల<noinclude><references/></noinclude> gsyrcnk1nx5gy3fz9ps45ojjezg3asi 104 215328 562358 2026-07-02T09:50:51Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శివాభ్యాం నమః. నవరస కాదంబరి. చ. అమృతక కుంబలెం గరుణ హాలహలంబు నెపండు దాల్చెనో. యమగతరంగణింబలె లయాన్ని నెండు ధృవలం ధరించెనో హిమగిరికాలబోలె భుజగేశ్వరమాల నేనిండు నూనెనో యమగ సు...' 562358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>శివాభ్యాం నమః. నవరస కాదంబరి. చ. అమృతక కుంబలెం గరుణ హాలహలంబు నెపండు దాల్చెనో. యమగతరంగణింబలె లయాన్ని నెండు ధృవలం ధరించెనో హిమగిరికాలబోలె భుజగేశ్వరమాల నేనిండు నూనెనో యమగ సురాసు రేడ్యుఁడగు నప్పర మేశ్వరుడెపు బ్రోచుకఁ.. ప్రథమ ప్రకరణము, శూద్రక రాజచరితము. శ్రీసన్నివేశంబగు మాళవదేశమునందు విదేశీ యను నొక రాజధాని గలదు. అందు విద్రావిత ముద్రకుండగు శూద్రకుం డను సౌక రాజన్యుండు రాజిల్లుచుండెను. అతండు సకలవిద్య లకు గనియు, నిఖిలగుణములకు స్థానంబును, రపికుల కాశ్ర యుండునై యుండెను. ఆ తేఁడొకనాఁ డాస్థాన మండపము నధి స్థించియుండ ప్రతీహారివచ్చి మోకాళ్లు చేదోయిని నేలనూని వినయంబున నిట్లనియె. దేవ! దక్షిణాపథంబునుండి యొక చండాలకన్యక పంజరమున నొక్క చిలుకనుని పిలొనివచ్చి<noinclude><references/></noinclude> ne5ll02sfj9yb7uswryx3uuiqe7za6e 104 215329 562360 2026-07-02T09:57:31Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'డొక్క సరోవరంబున సాయంసంధ్య నుపాసించెను. అంత నా వనచరుండు మరలివచ్చి దేవా ! ఆగజరాజంబిటకుఁ జేరు వన మల్లికా వేల్లితమగు సాలతరువునొద్ద నున్నది. విచ్చేయుడ నిన నాభూమి తుండు తురంగమ...' 562360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />8 భారతమంత్రులు</noinclude>డొక్క సరోవరంబున సాయంసంధ్య నుపాసించెను. అంత నా వనచరుండు మరలివచ్చి దేవా ! ఆగజరాజంబిటకుఁ జేరు వన మల్లికా వేల్లితమగు సాలతరువునొద్ద నున్నది. విచ్చేయుడ నిన నాభూమి తుండు తురంగమం బెక్కి వనచరుండు త్రోవఁ జూపుచుండ నేగెను. అప్పుడు వాఁడు 'రాజా ! అదె యుత్తుంగ మగు మత్తగజము గను' మని చెప్పి 'వెడలిపోయెను. అంతనారాజు వారువంబుదిగి ఘోషవతి మేళగించి గజార్షి రాగంబు నాలాపించుచు దానింజూచుడు నాగజగర్భంబునుండి పెక్కండ్రువీరభటులు వెలువడిరి. వారింగని యామహీశుండు 'అకటా ! ఇది కృత్రిమ గజంబు. శత్రునంచనంబునకు లోనైతి. మిత్రులమాట నాలిం పనైతి. ఎందేని సత్యాశందువులువడిన వాఁ డిడుమలకు భాజ నుండవుట విదితం బెకదా ; ఇట నసహాయుండనగు నాకు ధైర్యం బుకన్న వేరుగతిలేదని యోజించి ఘోషవతిం బరిచరున కర్పించి ఖడ్గంబుధరించి తురంగమంబధిరోహించి నిలిచియుండుటయు కౌశాంబినుండి హంసకుండను చారుండే తెంచి దర్శింపనీవు యా గంధరాయణుం గాంచుమని యానతిచ్చెను. అప్పు డపరిమిత సేనానివహంబు వెంబడి రాఁ దేజళ్ళాలి. యగు నొక పురుషుఁడు వచ్చి యుదయమున కెదురనిలిచి యిట్లనియె. పురుషుఁడు.వత్సేశ్వరా: చండమహాసేను నానతి నిన్నుం బట్టుకొనవలయునని పలు నాళ్ళనుండి వేచియుంటీమి. నేడు మాకు జిక్కితివి, మానగరంబునకు విచ్చేయము.<noinclude><references/></noinclude> cgol1q1bsamsyi07a7r1x3yuz0hgwni 104 215330 562362 2026-07-02T10:00:31Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'మున చాణక్యుఁడు క్షపణక వేషధారియగు నిందుశర్మ గృహ నాభిచారిక విధి చే కృత్యను బుట్టించి యేడుదినము లలో సపుత్రకుఁడగునందరాజును జంపెనని యున్నది. కామం దక రచితమగు నీతిశాస్త్రమునం...' 562362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>మున చాణక్యుఁడు క్షపణక వేషధారియగు నిందుశర్మ గృహ నాభిచారిక విధి చే కృత్యను బుట్టించి యేడుదినము లలో సపుత్రకుఁడగునందరాజును జంపెనని యున్నది. కామం దక రచితమగు నీతిశాస్త్రమునందును, శ్లో॥ యస్యాభిచార వజ్రేణ వజ్రజ్వలన తేజసః| పపాత మూలతశ్రీమా న్సుపర్వానంద సర్వతః ! నీతిశాస్త్రామృతం శ్రీమానర్థ శాస్త్రమ హెూద ధేః | యఉద్ద ధే నమస్తస్మై విష్ణుగుప్తాయ వేధసే! ఎవ్వని యాభిచారిక వజ్రముచే నందకుల పర్వతము మొదలంటఁగూలెనో అర్థశాస్త్ర సముద్రంబునుండి నీతిశాస్త్రా మృతము నెవ్వండుద్ధరించెనో అట్టి విష్ణుగుప్తునకు నమస్కారమని యున్నది. ఈవచనమును బట్టి చాణక్యుఁ డాభిచారిక విధిచే నంద రాజుల వధించినట్లు తెలియుచున్నది. అయినను ముద్రారాక్షసమునందుఁ దత్కర్తయగువిశాఖదత్త మహాకవి యాభిచారిక ప్రయోగము నీతికుశలతకు సాధకముగాదని యోజించి చాణక్యుఁడు పర్వతేంద్రునితో సంధిచేసికొని యాతనిచే నందులను ధ్వంసము సేయించినట్లు తెలిపెను. చాణక్యుని ప్రతిభాతిశమును బ్రకటింప ముద్రారాక్షసమే తగియుంటం జేసి యదియే చాలవ ఆకు సంగ్రహింపఁబడియెను. చాణక్యుండు జీవితకాల మెల్ల మం త్రిపదమున పసింపకున్నను మంత్రశక్తిచే చంద్రగుప్తునకు రాజ్యము నొసఁగుటయెగాక యుపాయ కౌశలముచే మంత్రి<noinclude><references/></noinclude> qw0nq9gdsgersumknogv9e5l0gzfxkh 104 215331 562363 2026-07-02T10:01:01Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'iv రాక్షసుని నిగ్రహించి సామ్రాజ్యము సుప్రతిష్ఠితముగావించు టవలన మంత్రివరుఁడు గా నెయిందుగ హింపఁబడియెను, చంద్ర గుప్తునికాలము క్రీ.పూ. 3౨౨ గావున చాణక్యుఁడునప్పటినాఁ జేయగు. మ...' 562363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>iv రాక్షసుని నిగ్రహించి సామ్రాజ్యము సుప్రతిష్ఠితముగావించు టవలన మంత్రివరుఁడు గా నెయిందుగ హింపఁబడియెను, చంద్ర గుప్తునికాలము క్రీ.పూ. 3౨౨ గావున చాణక్యుఁడునప్పటినాఁ జేయగు. ముద్రారాక్షసము ప్రతిజ్ఞాయాగంధరాయణము నను నాటకములిందు సంగ్రహింపఁ బడుటను ఇదియె సుబోధకమగు టను రచన ప్రాయికముగా సంభాషణ రూపముగానే స్వీకరిం పఁబడియెను. తరువాత యుగంధరుని ప్రతిభను దెలుపు ప్రతాపరుద్ర చరితంబును తిమ్మరుసు చరిత్రంబును, సుప్రసిద్ధ ములగుటచే సం గ్రహరూపముగా గ్రహింపఁబడియె. 393 ప్రతాపరుద్రుఁడు స్త్రీ. శ. ౧౩౬ మొదలుకొని ౧౩.౨౩ వఱకు రాజ్యము చేసినట్లు చరిత్రకారులు తెలుపుచు న్నారు. ఈగ్రంధము పూర్వరాజుల చరిత్రములను మహామం త్ప్రులచరిత్రములను దెలుపునదియగుటను ఈ దేశ చరిత్రమున కుసంబంధించినదగుటను నభిమానము వహించి దీనిని బాల భాషాశిక్షకు వినియోగింపఁ బార్దించుచున్నాఁడను. ఇట్లు మ హెూపాధ్యాయ ముదిగొండ నాగలింగశాస్త్రి<noinclude><references/></noinclude> a3k7f0dtizhb9dyydhyyn84y62jl36q