శతకములు

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>శతకములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2215</id>
    <revision>
      <id>562836</id>
      <parentid>441042</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>562836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1428" sha1="903953rj52a1gl3wsj5qv4tazgpypdi" xml:space="preserve"># [[శ్రీ (అలమేలుమంగా) వేంకటేశ్వర శతకము]]
# [[ఆంధ్రనాయక శతకము]]
#[[శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకము]]
# [[కవి చౌడప్ప శతకము]]
# [[కుప్పుసామి శతకము]]
# [[కుమార శతకము]]
# [[కుమారీ శతకము]]
# [[కృష్ణ శతకము]]
# [[గువ్వలచెన్న శతకము]]
# [[దాశరథీ శతకము]]
# [[దేవకీనందన శతకము]]
# [[ధూర్తమానవా శతకము]]
# [[నరసింహ శతకము]]
# [[నారాయణ శతకము]]
# [[బమ్మెర_పోతన_-_నారాయణ_శతకము]]
# [[భర్తృహరి శతకములు]]
# [[భాస్కర శతకము]]
# [[మాతృమూర్తి పద్యశతకం]]
# [[మారుతి శతకము]]
# [[రామలింగేశ శతకము]]
# [[వృషాధిప శతకము]]
# [[వేమన శతకము]]
# [[వేంకటేశ శతకము]]
# [[సర్వేశ్వర శతకము]]
# [[తేట తెలుగు గీత శతకం]]
# [[సుమతీ శతకము]]
# [[సూర్య శతకము]]


{{శతకములు}}

[[వర్గం:పద్యరచనలు]]</text>
      <sha1>903953rj52a1gl3wsj5qv4tazgpypdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:శతకములు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>3035</id>
    <revision>
      <id>562821</id>
      <parentid>561491</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మాతృమూర్తి పద్య శతకం */</comment>
      <origin>562821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="8dvnvh4gxbr4e7ljqc9bn3zxbg5hxhh" xml:space="preserve">[[వర్గం:కవిత్వము]]</text>
      <sha1>8dvnvh4gxbr4e7ljqc9bn3zxbg5hxhh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562998</id>
      <parentid>562821</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>562998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="szxciyspevprusb9lser2gssx4vrqme" xml:space="preserve">[[మ:మాతృమూర్తి పద్యశతకం]]</text>
      <sha1>szxciyspevprusb9lser2gssx4vrqme</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563001</id>
      <parentid>562998</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Blanked the page</comment>
      <origin>563001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:క్షేత్రయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>8797</id>
    <revision>
      <id>562814</id>
      <parentid>364508</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>562814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1313" sha1="haola0jxt4zrjg7hya9svgdd4m6bayl" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = 
 |అసలుపేరు = క్షేత్రయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 1595
 |గిట్టిన_యేడు = 1660
 |వివరణ = కర్ణాటక సంగీతంలో పేరెన్నికగన్న వాగ్గేయకారులలో క్షేత్రయ్య ఒకడు. ఈయన అసలు పేరు మొవ్వా వరదయ్య గా భావిస్తున్నారు. 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = క్షేత్రయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

===రచనలు===
*[[క్షేత్రయ్య పదాలు]]

===రచయిత గురించిన రచనలు===
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/క్షేత్రయ్య-I]]
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/క్షేత్రయ్య-II]]

[[వర్గం:రచయితలు-క]]
[[వర్గం:క్షేత్రయ్య పదాలు]]</text>
      <sha1>haola0jxt4zrjg7hya9svgdd4m6bayl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:సినిమా పాటలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>8840</id>
    <revision>
      <id>562801</id>
      <parentid>44294</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghavrey</username>
        <id>7391</id>
      </contributor>
      <origin>562801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1614" sha1="848zrtd3ro2vmx3ov6bmooarjcm9v0v" xml:space="preserve">చుక్కలారా చూపుల్లారా ఎక్కడమ్మా జాబిలీ
మబ్బుల్లారా మంచుల్లారా తప్పుకోండీ దారికీ
వెళ్ళనివ్వరా వెన్నెలింటికీ?
విన్నవించరా వెండి మింటికీ?
జో జో.. లాలీ...  జో జో... లాలీ 

చరణం :

మలి సంధ్య వేళాయే.. చలి గాలి వేణువాయే నిదురమ్మా ఎటు పోతివే
మునిమాపు వేళాయే.. కనుపాప నిన్ను కోరె కునుకమ్మా ఇటు చేరవే

నిదురమ్మా ఎటు పోతివే? కునుకమ్మా ఇటు చేరవే..
నిదురమ్మా ఎటు పోతివే? కునుకమ్మా ఇటు చేరవే..
గోధూళి వేళాయే.. గూళ్ళని కనులాయే
గోధూళి వేళాయే.. గూళ్ళని కనులాయే
గువ్వల రెక్కల పైనా రివ్వు రివ్వున రావే

జోల పాడవా బేల కళ్ళకి.. వెళ్ళనివ్వరా వెన్నెలింటికీ
జో జో లాలీ.. జో జో లాలీ... జో జో లాలీ.. జో జో లాలీ

[[వర్గం:కవిత్వము]]
[[వర్గం:సినీ సాహిత్యము]]</text>
      <sha1>848zrtd3ro2vmx3ov6bmooarjcm9v0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562802</id>
      <parentid>562801</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Raghavrey</username>
        <id>7391</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Replaced content with '  [[వర్గం:కవిత్వము]] [[వర్గం:సినీ సాహిత్యము]]'</comment>
      <origin>562802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="3f2u8eq3bjnv7ohtxonslidd733ekls" xml:space="preserve">

[[వర్గం:కవిత్వము]]
[[వర్గం:సినీ సాహిత్యము]]</text>
      <sha1>3f2u8eq3bjnv7ohtxonslidd733ekls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:అకారక్రమమున రచయితలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9301</id>
    <revision>
      <id>563060</id>
      <parentid>34484</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="td98yh1ejgj1hkrntskhtj3356myf49" xml:space="preserve">[[వర్గం:రచయితలు| ]]

[[ar:تصنيف:المؤلفون حسب الترتيب الأبجدي]]
[[be:Катэгорыя:Аўтары ў алфавітным парадку]]
[[bg:Категория:Автори по азбучен ред]]
[[cs:Kategorie:Autoři:Abecedně]]
[[en:Category:Authors by alphabetical order]]
[[eo:Kategorio:Aŭtoroj laŭ alfabeto]]
[[es:Categoría:Índice de autores]]
[[fa:رده:پدیدآورندگان بر پایه حروف الفبا]]
[[gl:Categoría:Autores por orde alfabética]]
[[id:Kategori:Pengarang menurut urutan alfabetis]]
[[it:Categoria:Autori in ordine alfabetico]]
[[la:Categoria:Scriptorum index alphabeticus]]
[[pl:Kategoria:Autorzy alfabetycznie]]
[[ro:Categorie:Autori în ordine alfabetică]]
[[ta:பகுப்பு:அகரமுதலான வரிசையில் எழுத்தாளர்கள்]]
[[uk:Категорія:Автори в алфавітному порядку]]
[[vi:Thể loại:Tác gia theo thứ tự ABC]]
[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]]</text>
      <sha1>td98yh1ejgj1hkrntskhtj3356myf49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:రచయితలు-గ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>9320</id>
    <revision>
      <id>562824</id>
      <parentid>562632</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>562824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="4zv8alje1ufecak7foh5by4tt1tmbtm" xml:space="preserve">
[[వర్గం:అకారక్రమమున రచయితలు]]
[[శ:గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]]</text>
      <sha1>4zv8alje1ufecak7foh5by4tt1tmbtm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562826</id>
      <parentid>562824</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>562826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="151" sha1="ltg6myosozx4b3hacqj31ihv1kyjr8m" xml:space="preserve">
[[&quot;శ&quot;వర్గం:అకారక్రమమున రచయితలు]]
[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]]</text>
      <sha1>ltg6myosozx4b3hacqj31ihv1kyjr8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562828</id>
      <parentid>562826</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Blanked the page</comment>
      <origin>562828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సహాయం:విషయాలు</title>
    <ns>12</ns>
    <id>11159</id>
    <revision>
      <id>562816</id>
      <parentid>481490</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <origin>562816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5834" sha1="brdgehrqqk1hqf69qrpb6xh0wq5pg1s" xml:space="preserve">{{ప్రక్రియ తలకట్టు
 | title    = సహాయపు పేజీలు
 | section  =
 | previous = ← [[Wikisource:Index]]
 | next     = 
 | shortcut = [[WS:HELP]]
 | notes    = Search for help or in any of the main Wikisource namespaces
&lt;inputbox&gt;	
type=search
width=20
namespaces=సహాయం**,మొదటి,రచయిత,వేదిక,సూచిక,వికీసోర్స్,మూస
searchbuttonlabel=Search help pages
bgcolor=transparent
break=no
&lt;/inputbox&gt;
}}
*వికీసోర్స్  సాంకేతికాలు వికీపీడియా  సాంకేతికాలు  ప్రాథమికంగా ఒకటే కాబట్టి   [[వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట]] చదవండి.
*[[సహాయం:కొత్త వారికి సూచిక పేజీ మార్గదీపిక]]
*[[Wikisource:Style guide#తెలుగు పుస్తకాల సూచనలు| ఫ్రూప్‌రీడ్ పొడగింత వాడు వారికి తెలుగు శైలిగురించివివరాలు]]
*[[Wikisource:ఫ్రూప్‌రీడ్ ఎక్స్టెన్షన్ వాడుకమెళుకువలు|ఫ్రూప్‌రీడ్ ఎక్స్టెన్షన్ వాడుకమెళుకువలు]]
*ఉదాహరణ సూచిక పేజి: [[సూచిక:TeluguVariJanapadaKalarupalu.djvu]]
*[[ప్రత్యేక:IndexPages|సూచిక పేజీలు]]
*[[వికీసోర్స్:చేర్చదగిన మూలములు ]]
*[[Wikisource:శైలి|శైలి]]
*[[సహాయం:Templates]] 
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikisource_Handbook_for_Indian_Communities.pdf  Wikisource Handbook for Indian Communities (CIS/A2K) PDF Version]
{| {{ts|mc|vtp|background:white|width:70%}}
|-
|  style=&quot;vertical-align:text-top; width:50%; padding:10px&quot;  | '''General Principles'''
* [[Help:Introduction|Introduction]]
* [[Wikisource:What is Wikisource?|What is Wikisource?]]
* [[Help:Beginner's guide to Wikisource|Beginner's guide to Wikisource]]
* [[Help:Public domain|Public domain]]

| style=&quot;vertical-align:text-top; width:50%; padding:10px&quot; | '''Reading books'''
 
* [[Help:Reading|Reading]]
* [[Help:Searching|Searching]]
* [[Help:Reading offline|Reading offline]]
* [[Help:Book|The book tool]]

|-

| style=&quot;vertical-align:text-top; padding:10px&quot; | '''Editing'''
* [[Help:Introduction to editing Wikisource|Introduction to editing Wikisource]]
* [[Help:Proofread|Proofreading]]
* [https://w.wiki/E5$g Page breaks]
* [[Help:Editing Wikisource|Editing summary]]
* [[సహాయం:పాఠ్యము చేర్చుట|పాఠ్యము చేర్చుట]]
* [[Help:Adding images|Adding images]]
* [[Help:DjVu_files|DjVu files]]
* [[Help:Templates|Templates]]
* [[Help:Author pages|Author pages]]
* [[Wikisource:Requests for assistance|Requests for assistance]]

| style=&quot;vertical-align:text-top; padding:10px&quot; | '''Editor's Guide'''
* [[Help:Categorization|Categorization]]
* [[Help:Interlanguage links|Interlanguage links]]
* [[Help:Patrolling|Patrolling]]
* [[Help:Namespaces|Namespaces]]
* [[Help:Page Status|Page Status]]
* [[Help:Disambiguation|Disambiguation and versions]]
* [[Help:Footnotes and endnotes|Footnotes and endnotes]]
* [[Wikisource:Annotations|Annotations]] 

|-
| style=&quot;vertical-align:text-top; padding:10px&quot; | '''Advanced editing'''

* [[Help:Header preloading script gadget|Header preloading script gadget]]
* [[Wikisource:Tools and scripts|Tools and scripts]]
* [[Help:Copyright tags|Copyright tags]]
* [[Help:Layout|Dynamic layouts]]
* [[Help:Match and Split|Match and Split]]
* [[Help:Internet Archive|Internet Archive]]
* [[Help:URL2Commons|URL2Commons tool]]
* [[Help:Portals|Portals]]
* [[Help:Portal classification|Portal classification]]

| style=&quot;vertical-align:text-top; padding:10px&quot; | '''Working with particular types of material'''
* [[Help:Official texts|Official texts]]
* [[Help:Digitising texts and images for Wikisource|Digitising text and images]]
* [[Help:Editing poetry|Poetry]]
* [[Help:Audio|Audio]]
* [[Help:Copyright renewals|Copyright renewals]]
* [[Help:Mathematics and Wikisource: fractions and functions|Mathematics: fractions and functions]]

|-
| style=&quot;vertical-align:text-top; padding:10px&quot; | '''For Admins'''
* [[Wikisource:Adminship|Adminship]]
* [[Wikisource:Administrators' noticeboard|Administrators' noticeboard]]
* [[:ProofreadPage|ProofreadPage extension admin]]
* [[m:Help:Contents|Meta help pages]]

| style=&quot;vertical-align:text-top; padding:10px&quot; | '''Templates Reference'''
* [[:Category:Formatting templates|Formatting templates]]
* [[:Category:Typography templates|Typography templates]]

|}

== ఇవీ చూడండి ==
*[[:వర్గం:వికీసోర్స్ నిర్వహణ |నిర్వహణ పేజీలు]]
* [[Wikisource:Requests for assistance|Requests for assistance]]
* [[w:Wikipedia:Help|Wikipedia's help pages]]

[[Category:సహాయం| ]]
[[Category:వికీసోర్స్ సూచిక పేజీలు|సహాయం]]

[[en:Help:Contents]]
[[ar:مساعدة:محتويات]]
[[ca:Viquitexts:Ajuda]]
[[da:Wikisource:Hjælp]]
[[de:Wikisource:Hilfe]]
[[es:Wikisource:Ayuda]]
[[et:Juhend:Sisukord]]
[[fa:راهنما:درون‌مایه]]
[[fr:Aide:Aide]]
[[id:Bantuan:Isi]]
[[it:Aiuto:Aiuto]]
[[mr:सहाय्य:आशय]]
[[ja:ヘルプ:目次]]
[[ko:위키문헌:도움말]]
[[no:Wikikilden:Hjelp]]
[[pl:Pomoc:Spis treści]]
[[pt:Ajuda:Conteúdos]]
[[ro:Ajutor:Cuprins]]
[[ru:Справка:Содержание]]
[[tr:Yardım:İçindekiler]]
[[vi:Trợ giúp:Nội dung]]
[[zh:Help:目录]]</text>
      <sha1>brdgehrqqk1hqf69qrpb6xh0wq5pg1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పావులూరి మల్లన</title>
    <ns>102</ns>
    <id>61317</id>
    <revision>
      <id>562910</id>
      <parentid>451297</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>562910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="c96ozgdit7k6nd2ubg86x9ayelazx05" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పావులూరి
 |అసలుపేరు = మల్లన
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప
 |పుట్టిన_యేడు = 
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పావులూరి మల్లన
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సారసంగ్రహగణితము]] {{small scan link|1950 SaaraSangrahaGanditamu Telugu PDF.pdf}}

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర కవుల చరిత్రము - ప్రథమ భాగము/పావులూరి-మల్లన]]
* [[భక్తిరసశతకసంపుటము/మొదటిసంపుటము/భద్రాద్రిరామశతకము]]</text>
      <sha1>c96ozgdit7k6nd2ubg86x9ayelazx05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:హరిభట్టు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>101987</id>
    <revision>
      <id>563041</id>
      <parentid>450955</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>563041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="dp2508h6shoza98ig9edjah4xxo0s3j" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = 
 |అసలుపేరు = హరిభట్టు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = హ
 |పుట్టిన_యేడు = క్రీ.శ. 1450 (?)
 |గిట్టిన_యేడు = క్రీ.శ. 1520 (?)
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = హరిభట్టు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* రతిరహస్యము
* భాగవతము - షష్ఠస్కంధము
* [[భాగవతము - ఏకాదశస్కంధము]] {{small scan link|భాగవతము - ఏకాదశస్కంధము (హరిభట్టు).pdf}}
* భాగవతము - ద్వాదశస్కంధము
* [[నారసింహపురాణము]] - ఉత్తరభాగము {{small scan link|నారసింహపురాణము - ఉత్తరభాగము (హరిభట్టు).pdf}}
* [[మత్స్యపురాణము]] {{small scan link|మత్స్యపురాణము.pdf}}
* [[వరాహపురాణము]] {{small scan link|వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf}}</text>
      <sha1>dp2508h6shoza98ig9edjah4xxo0s3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/442</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154497</id>
    <revision>
      <id>562830</id>
      <parentid>448302</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8304" sha1="9pmvqme1q0k8yj3p8u3ixnbt29yns9m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;విజ్ఞానకోశము - ౨ ఏకకణజీవులు&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;442A&quot; /&gt;మునకు పోయి అక్కడనున్న పిప్పలేశ్వర ఆలయములో
విడిది దిగగా నతని పితామహుడగు చక్రపాణి గృహస్థా
శ్రమ స్వీకారము చేయుమని అతనికి బోధించెను. ఏకనా
థుడు అందులకు సమ్మతించి, గిరిజాబాయిని పెండ్లాడేను.
ఇతడు గృహస్థాశ్రమ స్వీకారము చేసినదాదిగా నిత్య
క ర్మానుష్ఠానము, అతిథిసేవ, నామసంకీర్తనము చేయుచు
పరమార్థ పరాయణుడ య్యెను. ఇతని నిరంతరథక్తి నిగూర్చి
విని ఎరుంగుటచే దూరదేశములనుండి అతిథులు అతని
ఇంటికి వచ్చెడివారు. క్షమ, శాంతి, సమత. భూతదయ,
నిరహంకారత, నిస్సంగత్వము, భ క్తి పరాయణత మొద
లగు గుణములకు నీదానుడు. ఇతడు వారిని గానజ్ఞాన
దానాదులచే సంతృప్తిపరచుచుండెడివాడు.
ఒకనాడు ఇతడు పితృశ్రాద్ధము నిమి త్తము వంట
చేయుచుండగ ఆ దారిని పోవుచున్న హరిజనులు కమ్మని
వాసనలు ఆఘ్రాణించి,
ఆఘ్రాణించి, ఆ వంటకాలను తిన నిష్టమును
సూచింపగా, వెంటనే ఏకనాథుడు వారిని భోజనముచే
తృప్తిగావించెను, ఇంకొకతరి ఇతడు రామేశ్వరయాత్రకు
గంగాజలమును తీసికొనిపోవుచుండగా మార్గమధ్యమున
దప్పిక చే ప్రాణముల గోల్పోపనున్న గాడిదకు తీర్ధ
దకము కొంతపోసి దానిని రక్షించెను. శ్రీకృష్ణపరమాత్తు
డీతనిని శ్రీఖండే అను సేవకుని రూపమున సుపచరించెను.
ఇట్లేవ్నేని దృష్టాంతములు గలవు. ఇట్లితడు గృహస్థాశ్రమ
ధర్మమును నిర్వర్తించుకొనుచు తన్నాశ్రయించిన వారికి
తోడ్పడెను.
రచనలు : భాగవతమునందలి ఏకాదళస్కంధమును
20 వేల పద్యములలో రచించెను. రుక్మిణీ స్వయంవరము,
భావార్థ రామాయణము, చిరంజీవిపదము, స్వాత్మబోధ,
ఆనందలహరి మున్నగు గ్రంథములను తాను మహారాష్ట్ర
భాషలో రచించెను. ఇతడు ద్రవిడదేశములోని తామ్ర
పర్ణి, కృతమాల, పయస్విని, కావేరి మున్నగు నదీతీరము
లలో నివసించువారు గొప్ప భగవద్భక్తులు కాగలరని
తనభాగవతములో లిఖించినాడు. ఇతనికి హరిపండితు
డను ఒక పుత్రుడు, గోదావరి యను నొక కూతురు
కలరు.
ఇతడు 1599 సం. విళంబినామ సంవత్సర చైత్ర బహుళ
షష్ఠి తిథినాడు గోదావరిలో స్నాతుడై వచ్చి సమాధిస్థు డయ్యెను.
ప్రతి సంవత్సరము భక్తు లితని వర్ధంతిని
ఏకనాథషష్ఠి అను నామము భక్తి పురస్వరముగా
ఆచరించుచుందురు.

&lt;section end=&quot;442A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;442B&quot; /&gt;ఏకకణజీవులు :

ఉపోద్ఘాతము : 'ప్రోటోజోవా' (Protozoa) అనగా
మూలరూపప్రాణులు అని అర్థము. మిగిలిన జంతుజాతు
అన్నిటికన్న ఇవి ముందుపుట్టినవని భావింపబడుటచే వీటికి
ఈ పేరొసగబడినది. ఇవి వెన్నెముక లేని జంతువు లన్నిటి
లోను నిరాడంబరమయి హీనాతిహీనమైన ప్రాణులు.

సామాన్యముగా జీవజంతువులకుగల లక్షణముల నన్ని
టిని ప్రదర్శించు ఒకేజీవకణముగల జంతువులను ఏకకణ
జీవులందురు. బహుకణజీవులతో పోల్చినపుడు, ఇవి దేహ
వంతములుగను, కొద్ది వేరు విధముగా ఏర్పడిన కణజీవులు
గాను, రెండువిధముల పరిగణింపబడుచున్నవి. ఉన్నత
జాతిలో విభేదనము (differentiation) మార్చుటకు వీలు
లేనిదిగాను, ఏకకణజీవులలో ఈ విభేదనమును మార్చుటకు
వీలుక అదిగాను ఉండును. చాల ఎక్కువగా విభేదనమును
చూపించు జీవకణములు ప్రత్యేకమగు ఏకకణజీవులలో
సందర్శింపవచ్చును. ఉత్తమజాతులలో చూడబడని లైంగిక
విధానమును, జననలక్షణములను ప్రత్యేకముగా పరమీషి
యం (Paramecium) జాతికి చెందిన ఏకకణజీవులయందు
చూడవచ్చును. వీనిలో ఒకటికాని అంతకన్న ఎక్కువ కాని
(Diploid Nucleus) లైంగిక జనన కార్యమును మరియు
ఒక పెద్ద మైక్రో న్యూక్లియస్ (Macronucleus) సామాన్య
విధులను నిర్వహించుటకును ఏర్పడియున్నవి. అదేవిధ
ముగా ఎమీబా (Amocha) యందలి గమనఅవయవము
లును, ఆహారవిధానమును అతికి షముగా నుండును.

సామాన్యముగా 'ప్రోటోజోవా' కనీసము ఒక జీవ
పరమాణువును కలిగియుండును, ( రెండు మొదలు
దాదాపు అనేక వందలవరకు సూక్ష్మమైన బహుజీవపర
మాణువులను కలిగియుండు ఏకకణజీవులు కూడ గలవు.)
కొన్ని 'ప్రోటోజోవా' యందు, రెండు మొదలుకొని
అనేక వందల సంఖ్యవరకుకూడ సూక్ష్మమైన జీవపరమాణు
వులు ఉండవచ్చును. 'సిలియేటా' (Ciliata) (రోమములు
గల ఏకకణజీవి) జాతిలో ఎక్కువభాగము వివిధ ఆకార
&lt;section end=&quot;442B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9pmvqme1q0k8yj3p8u3ixnbt29yns9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/453</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154508</id>
    <revision>
      <id>562832</id>
      <parentid>448313</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8877" sha1="kol9iy7iboviitkg4wf9pz07kk2y5kg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;ఏనుగుల మహల్ సంగ్రహ ఆంధ్ర&lt;/noinclude&gt;
ముగా నున్నది. ఆకారనిర్మాణ శాస్త్రపరిశోధనలు శారీరక
శాస్త్ర పరిశోధనములకును, కణరసాయన శాస్త్రపరిశోధ
నములకును, పునస్సృష్టి, అంటుతొక్కుట తిరిగి కలువుట,
ప్రకాశవంతముగా చేయుట, మున్నగు ప్రయోగాత్మక
మైన క్రియలకును కావొసంగెను. వాటి ఫలితములు
ప్రోత్సాహకరముగా నున్నవి. ఏకకణజీవులపై జరుగు
పరిశోధనములయందు ఒకప్రత్యేకమగు జీవినే ప్రధాన
లక్ష్యముగా తీసికొనుట చాల కాలము క్రింద నే గతించినది.
ఏకకణజీవశాస్త్రాభివృద్ధి భవిష్యత్తునందు అనేక శాస్త్ర
ముల సమన్వయరూపముగ నుండగలదు. దానివలన ఈ
జీవుల మనోజ్ఞ చరిత్ర నేకాక సమస్త జీవపదార్థముల
యొక్క తత్త్వమును తెలిసికొనుటకు మార్గ మేర్పడెను.
బి. ఆర్. కే. 3. B. 5.

ఏనుగుల మహల్ - మందపల్లి :

గోదావరి యను నామాంతరముగల గౌతమీనది రాజ
మహేంద్రవరమునకు దిగువ నచ్చటచ్చట ఏడు శాఖలుగా
విడిపోయి సప్తసాగర క్షేత్రము లను చోటులలో సాగర
సంగమము గాంచుచున్నది.
సుమారు ఇరువది మైళ్ళు
రాజమహేంద్రవరమునకు
దక్షిణమున గౌతమినుండి
కాళికినది విడిపోయిన చోట చిరకాలమునుండి యావ
ద్భారత దేశమునను శనైశ్చరునకు పవిత్రమగు మందవల్లి
యను గ్రామముగలదు. సుందేశ్వరుడు వెలసినదగుటచే
దీనికి మందపల్లి అను నామమేర్పడెను. పురాణకాలమున
శ్రీరామచంద్రుడు సంచరించిన ఈ ప్రదేశమంతయు దండ
కారణ్య మధ్యగతముగా నుండెను. ఇట రాక్షసులు ఆశ్ర
మములందు తపస్సు చేసికొనుచు జీవితము గడపు ఋషులకు
పీడగావించుచుండిరి. బ్రహ్మాండపురాణాంతర్గతమగు
గౌతమీమాహాత్మ్యమున ఏక పంచాశ దధ్యాయమున ప్రశం
సింపబడిన మందతీర్థమిచేయని స్థిరపడుచున్నది. పురాణ
మున అశ్వశతీర్థము, వైప్పలతీర్థము, మందతీర్ధము నను
నవి పేర్కొనబడినవి. మందుడనగా శని. ఈతడు ఛాయా
సూర్యుల పుత్రుడు, శనిగ్రహదోషమును హరించు పుణ్య
శేత్రము దేశమున నిదొక్కటే. శనివారమును, శనివార
ముతో గూడిన త్రయోదశియు శనిగ్రహమునకు ప్రీతికర
ములు. ఆ దినములలో మందేశ్వరునికి తైలాభిషేకము
గావించి ఏడేండ్లు బాధించు శనిగ్రహపీడను వారించు
కొనుటకు భ క్తులు ఇటకు వచ్చుచుందురు. శనికి తిలలును,
తైలమును ప్రీతికరములు.

మందపల్లిని గురించి ఒక పురాణగాథ కలదు. అశ్వడు
డను రాక్షసుడు రావిచెట్టు రూపముననుండి, తననీడను
చేరినవారిని భక్షించువాడట. ఆ చెంతనే పిప్పలుడు అను
రాక్షసుడు బ్రహ్మవేత్త రూపము దాల్చి, సాను వేదము
బోధింతునను మిష పెట్టి తనకడ జేరిన శిష్యులను భక్షించెడి
వాడట. ఆ ప్రాంతపు ఋషు లీ రాక్షసులవలన భీతిచెంది
అగస్త్యునికడ కేగి మొర పెట్టిరట. అంత అగస్త్యుడు దక్షిణ
మునకు ప్రయాణమై త్రోవలో వింధ్యపర్వతము నణచి
400
వేసి, గౌతమీ తీరమున తపమాచరించుచున్న శని కడకు
వచ్చి, ఋషుల రక్షణకొరకు ఆతనిసాయ మర్థించెను.
దీర్ఘాంతమున శని బ్రాహ్మణరూపమున అశ్వత్థుని జేరెను.
ఆ రాక్షసుడు తనను మ్రింగగా, శని వాని ప్రేగులు చీల్చి
వెలువడి, వేదాధ్యయమునకై పిప్పలునిజేరెను. వాడును
తనను మ్రింగగా వాని పొట్ట చీల్చి బయట పడెను. ఇట్లు
బ్రహ్మవంశస్థులను అశ్వత్థపిప్పలులను జంపుటచే తనకంటు
కొన్న బ్రహ్మహత్యాపాతకమును పోగొట్టుకొనుటకు శని,
అశ్వత్థ, పిప్పల, మందతీర్థములు గల ఇచ్చోట ఈశ్వర
ప్రతిష్ఠ గావించెను. శనిప్రతిష్ఠితుడైన ఈశ్వరుడు మందే
శ్వరుడనబర గెను. ఇట గౌతమిలో ఒక జలభాగమగు
సూర్యగుండములో భక్తులు స్నానముచేసి మందేశ్వరుని
దర్శింతురు. మందేశ్వరుని పార్శ్వమున శని పార్వతిని,
బ్రహ్మ బ్రహ్మేశ్వరుని, కర్కోటకుడు నాగేశ్వరుని ప్రతి
ష్ఠించిరి. నాగేశ్వరలింగము పాలరాతిది. దాని మీదిభాగ
మున సర్పపుపడగ యున్నది. ఈ నాలుగు ఈశ్వరాలయ
ములకును చెంత గౌతముడు క్షేత్రపాలునిగా వేణు
గోపాలస్వామిని ప్రతిష్ఠించెను. ఇట్లు నాలుగు శివాలయ
ములును, ఒక విష్ణ్వాలయమును ఒకే వరుసలో ఒకే అవర
ణమున గలవు. నూరేండ్లనుండి శిథిలావస్థలో పడిన ఈ
ఆలయములను భక్తులు పునరుద్ధరించుచున్నారు.
ఈ ప్రాంతము పదునేడవ శతాబ్ది వరకును పెద్దా
పురము వారి పాలనలోనుండి పిమ్మట పిఠాపురము వారికి
చెందెను. పెద్దాపురమువారికి జగపతులను బిరుద నామము
కలదు. తిమ్మయ జగపతి అను రాజు ఒకనాడు కనకదండి
లక్ష్మణశాస్త్రి యను చౌషష్టికళానిష్ణాతుడును, సరసా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kol9iy7iboviitkg4wf9pz07kk2y5kg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562891</id>
      <parentid>562832</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T03:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8967" sha1="4mtvjukcwjuruc4r7ocjcz1m0bi0khm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;ఏనుగుల మహల్ సంగ్రహ ఆంధ్ర&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;453A&quot; /&gt;ముగా నున్నది. ఆకారనిర్మాణ శాస్త్రపరిశోధనలు శారీరక
శాస్త్ర పరిశోధనములకును, కణరసాయన శాస్త్రపరిశోధ
నములకును, పునస్సృష్టి, అంటుతొక్కుట తిరిగి కలువుట,
ప్రకాశవంతముగా చేయుట, మున్నగు ప్రయోగాత్మక
మైన క్రియలకును కావొసంగెను. వాటి ఫలితములు
ప్రోత్సాహకరముగా నున్నవి. ఏకకణజీవులపై జరుగు
పరిశోధనములయందు ఒకప్రత్యేకమగు జీవినే ప్రధాన
లక్ష్యముగా తీసికొనుట చాల కాలము క్రింద నే గతించినది.
ఏకకణజీవశాస్త్రాభివృద్ధి భవిష్యత్తునందు అనేక శాస్త్ర
ముల సమన్వయరూపముగ నుండగలదు. దానివలన ఈ
జీవుల మనోజ్ఞ చరిత్ర నేకాక సమస్త జీవపదార్థముల
యొక్క తత్త్వమును తెలిసికొనుటకు మార్గ మేర్పడెను.
బి. ఆర్. కే. 3. B. 5.

&lt;section end=&quot;453A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;453B&quot; /&gt;ఏనుగుల మహల్ - మందపల్లి :

గోదావరి యను నామాంతరముగల గౌతమీనది రాజ
మహేంద్రవరమునకు దిగువ నచ్చటచ్చట ఏడు శాఖలుగా
విడిపోయి సప్తసాగర క్షేత్రము లను చోటులలో సాగర
సంగమము గాంచుచున్నది.
సుమారు ఇరువది మైళ్ళు
రాజమహేంద్రవరమునకు
దక్షిణమున గౌతమినుండి
కాళికినది విడిపోయిన చోట చిరకాలమునుండి యావ
ద్భారత దేశమునను శనైశ్చరునకు పవిత్రమగు మందవల్లి
యను గ్రామముగలదు. సుందేశ్వరుడు వెలసినదగుటచే
దీనికి మందపల్లి అను నామమేర్పడెను. పురాణకాలమున
శ్రీరామచంద్రుడు సంచరించిన ఈ ప్రదేశమంతయు దండ
కారణ్య మధ్యగతముగా నుండెను. ఇట రాక్షసులు ఆశ్ర
మములందు తపస్సు చేసికొనుచు జీవితము గడపు ఋషులకు
పీడగావించుచుండిరి. బ్రహ్మాండపురాణాంతర్గతమగు
గౌతమీమాహాత్మ్యమున ఏక పంచాశ దధ్యాయమున ప్రశం
సింపబడిన మందతీర్థమిచేయని స్థిరపడుచున్నది. పురాణ
మున అశ్వశతీర్థము, వైప్పలతీర్థము, మందతీర్ధము నను
నవి పేర్కొనబడినవి. మందుడనగా శని. ఈతడు ఛాయా
సూర్యుల పుత్రుడు, శనిగ్రహదోషమును హరించు పుణ్య
శేత్రము దేశమున నిదొక్కటే. శనివారమును, శనివార
ముతో గూడిన త్రయోదశియు శనిగ్రహమునకు ప్రీతికర
ములు. ఆ దినములలో మందేశ్వరునికి తైలాభిషేకము
గావించి ఏడేండ్లు బాధించు శనిగ్రహపీడను వారించు
కొనుటకు భ క్తులు ఇటకు వచ్చుచుందురు. శనికి తిలలును,
తైలమును ప్రీతికరములు.

మందపల్లిని గురించి ఒక పురాణగాథ కలదు. అశ్వడు
డను రాక్షసుడు రావిచెట్టు రూపముననుండి, తననీడను
చేరినవారిని భక్షించువాడట. ఆ చెంతనే పిప్పలుడు అను
రాక్షసుడు బ్రహ్మవేత్త రూపము దాల్చి, సాను వేదము
బోధింతునను మిష పెట్టి తనకడ జేరిన శిష్యులను భక్షించెడి
వాడట. ఆ ప్రాంతపు ఋషు లీ రాక్షసులవలన భీతిచెంది
అగస్త్యునికడ కేగి మొర పెట్టిరట. అంత అగస్త్యుడు దక్షిణ
మునకు ప్రయాణమై త్రోవలో వింధ్యపర్వతము నణచి
వేసి, గౌతమీ తీరమున తపమాచరించుచున్న శని కడకు
వచ్చి, ఋషుల రక్షణకొరకు ఆతనిసాయ మర్థించెను.
దీర్ఘాంతమున శని బ్రాహ్మణరూపమున అశ్వత్థుని జేరెను.
ఆ రాక్షసుడు తనను మ్రింగగా, శని వాని ప్రేగులు చీల్చి
వెలువడి, వేదాధ్యయమునకై పిప్పలునిజేరెను. వాడును
తనను మ్రింగగా వాని పొట్ట చీల్చి బయట పడెను. ఇట్లు
బ్రహ్మవంశస్థులను అశ్వత్థపిప్పలులను జంపుటచే తనకంటు
కొన్న బ్రహ్మహత్యాపాతకమును పోగొట్టుకొనుటకు శని,
అశ్వత్థ, పిప్పల, మందతీర్థములు గల ఇచ్చోట ఈశ్వర
ప్రతిష్ఠ గావించెను. శనిప్రతిష్ఠితుడైన ఈశ్వరుడు మందే
శ్వరుడనబర గెను. ఇట గౌతమిలో ఒక జలభాగమగు
సూర్యగుండములో భక్తులు స్నానముచేసి మందేశ్వరుని
దర్శింతురు. మందేశ్వరుని పార్శ్వమున శని పార్వతిని,
బ్రహ్మ బ్రహ్మేశ్వరుని, కర్కోటకుడు నాగేశ్వరుని ప్రతి
ష్ఠించిరి. నాగేశ్వరలింగము పాలరాతిది. దాని మీదిభాగ
మున సర్పపుపడగ యున్నది. ఈ నాలుగు ఈశ్వరాలయ
ములకును చెంత గౌతముడు క్షేత్రపాలునిగా వేణు
గోపాలస్వామిని ప్రతిష్ఠించెను. ఇట్లు నాలుగు శివాలయ
ములును, ఒక విష్ణ్వాలయమును ఒకే వరుసలో ఒకే అవర
ణమున గలవు. నూరేండ్లనుండి శిథిలావస్థలో పడిన ఈ
ఆలయములను భక్తులు పునరుద్ధరించుచున్నారు.

ఈ ప్రాంతము పదునేడవ శతాబ్ది వరకును పెద్దా
పురము వారి పాలనలోనుండి పిమ్మట పిఠాపురము వారికి
చెందెను. పెద్దాపురమువారికి జగపతులను బిరుద నామము
కలదు. తిమ్మయ జగపతి అను రాజు ఒకనాడు కనకదండి
లక్ష్మణశాస్త్రి యను చౌషష్టికళానిష్ణాతుడును, సరసా
&lt;section end=&quot;453B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4mtvjukcwjuruc4r7ocjcz1m0bi0khm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/454</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154509</id>
    <revision>
      <id>562952</id>
      <parentid>448314</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7945" sha1="f02tau1sfpkj90mpq06mzbbr0b6xr50" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;విజ్ఞానకోశము – ౨ 401
ఏషియా క్రీడలు&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;454A&quot; /&gt;లాప చతురుడును నగు పండితునితో గూడి ఈ ప్రాంత
మును దర్శించుచు, మందేశ్వర క్షేత్ర సమీపమున గౌతమీ
తీరమున ఒక అగ్రహారము దానము గావింతున నేను.
వెంటనే లక్ష్మణశాస్త్రిగారితో గూడ పండ్రెండుగురకు
ఇండ్లు నిర్మింపజేసెను. ఆ సమీపారణ్యమున ఏనుగులు
ఎక్కువగానుండుటచేతను, పెద్దాపురము సంస్థానము వారి
ఏనుగులు ఇచ్చట విడియుట చేతను కాబోలు, లక్ష్మణశాస్త్రి
గారు ఈ అగ్రహారమునకు ఏరుగులమహలు అను నామ
కరణము చేసిరి. ఇట్లీ అగ్రహారము సుమారు మూడు
వందల ఏండ్ల క్రింద నెలకొని క్రమముగ పెరిగినది.
కౌశికికి కువలను ఆవలను ఏనుగులమహలును, మంద
పల్లి యు జంటగ్రామములుగా ఉండియున్నను, మందపల్లి
మాత్రము ప్రాచీనమైనదని తెలియుచున్నది. శనిబాధా
నివారణము గావించు క్షేత్ర మిది ఒక్కటియే అగుటచే,
శనిత్రయోదశులందు యాత్రికులిటకు విస్తారముగా వచ్చు
చుందురు.
{{right|వా. రా.}}

&lt;section end=&quot;454A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;454B&quot; /&gt;ఏషియా క్రీడలు (Asian games) :

నేడు ప్రాచ్య దేశీయులు ప్రజ్ఞాపాటవముగ పలుకుట
కును, సగర్వముగా పాల్గొనుటకును వాసికెక్కిన మహా
క్రీడావతంసములు ఏషియాఖండ క్రీడ అనునవి. ఈ క్రీడలు
ప్రప్రథమముగా హిందూ దేశ మున ఢిల్లీనగరములో 1951 వ
సం. నవంబరు 4 వ తేదీనుండి జరిగినను వీటి ఆరంభము
పెక్కు సంవత్సరములకు పూర్వమే జరిగినది. 1913 వ
సంవత్సరముననే &quot;దూరప్రాచ్య దేశీయ వ్యాయామ
సంఘపు పందెపు క్రీడలు&quot; (Far East Athletics
Association Championships) అను పేరుతో నొక
క్రీడాసంఘము స్థాపితమయ్యెను. నేటి క్రీడా సంరంభ
ములు మూడు సంవత్సరములకు ఒకసారి జరగునవై
యున్నవి. కాని అవి ఆకాలమునందు రెండు సంవత్సరము
లకు ఒకసారి జరుగునవై యుండెను. ఈ క్రీడలను స్థాపిం
చిన గౌరవము న్యాయముగా ఫిలిప్పైన్ దేశమున కే
దక్కవలసియున్నది. ఆదేశము మొట్టమొదట 1913 వ
సంవత్సరమున మనిలా (Manila) పట్టణమునందు ఈ
క్రీడా ప్రదర్శనములను ఏర్పాటు కానించెను. ఈ మొదటి
ఏపియా క్రీడలందు ఫిలిప్పైన్, చైనా, జపాను- కూకు
దేశములే పాల్గొ నెను.

రెండవ పందెపు క్రీడా ప్రదర్శనములు 1915 వ సంవత
రము మే నెలలో షాన్ మెయ్ (Shanghai) పట్టణము
వద్ద జరిగెను. మలయా, సయము దేశములు ఎఫ్. ఈ.
ఏ. ఏ. సంఘముందు చేరెను, కానీ సింగపూరు (Singa-
pore) లోను, బాన్ కాక్ : Bangkok) లోను ఆకాలము
నందే ఘటిలిన సంకటములు కారణముగా 1915 5d
జరిగిన ఆటలలో అవి పాల్గొనజాలవయ్యెను. ఎఫ్. ఈ.
ఏ. ఏ. సంఘమునందు సభ్యత్వముగల మొదటి మూడు
దేశములే అందు పాల్గొనెను.

మూడవసారి ఈ క్రీడలు 1917 లో జపాను దేశము
నందలి టోకియోలోను, నాలుగవసారి క్రీడలు 1919 లో
మరల 'మనిలా' పట్టణములోను జరుపబడెను. మొదటి
వరుసలో జరిగిన ఏషియా క్రీడా పరంపర ఇంతటితో
ముగిసెను దీని పిదప ఈ ఏషియా క్రీడా విశేషములను
గూర్చి లోకము విన్నది ఏమియు లేదు. 1948 వ సంవ
త్సరమున ఇండను నగరమునందు 14వ ఒలింపియాడ్
(Olympiad) క్రీడల సమారంభమువరకును ఈ ఏషియా
క్రీడల పునరుద్ధారణ ప్రసంగమే తలంపబడలేదు. ప్రపంచ
సంగ్రామము ముగియుటకును, 14 వ ఒలింపియాడ్
క్రీడలు జరుగు సమయమునకును మధ్యగల కాలములో
ఫిలిప్పైను దీవి వాసులు మరల ఏషియా వ్యాయాము
పందెపు క్రీడలను నవ్యఫణితిని శక్తి మంతముగా జరుపుటకు
`పథకము వేసిరి. సరిగా అదే సమయమున అంతర్జాతీయ
ఒలింపిక్సు (olympics) సంఘమునకు ఫిలిప్పైన్ ప్రతినిధి
యగు గౌ. జార్జి బి. వార్గిన్ అనుపకుడును, అదే సంఘము
యొక్క హిందూదేశపు ప్రతినిధియైన గౌ. జె. డి. పొండిన్
(Sondin) అను నతడును ఏషియా క్రీడల పునరుద్ధరణ
విషయములను గూర్చి ఆలోచింప దొడగుట జరిగెను.
ఈ ఉభయులు అగ్రగాము అయి లండనులో మౌంటు
రాయల్ హోటలు వద్ద 1948 వ సంవత్సరము ఆగస్టు 8-వ
తేదీనాడు ఇతర ఏషియా ప్రతినిధుల సమావేశమును
ఏర్పాటు చేసిరి. ఆ సభయందు లండను ఒలింపిక్ క్రీడల
సందర్భమున విచ్చేసిన ఏషియా ప్రతినిధు లందరుసు
పాల్గొనిరి. ఏషియా పందెపు క్రీడలు నాలుగు సంవత్సర
&lt;section end=&quot;454B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f02tau1sfpkj90mpq06mzbbr0b6xr50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/456</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154511</id>
    <revision>
      <id>563048</id>
      <parentid>448316</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6357" sha1="bi7hltn5m1cbbeolwutxd6q6uhjewqd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;విజ్ఞానకోశము - ౨&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;456A&quot; /&gt;స్థానము, ఫిలిప్పైన్సు, సింగపూరు, థాయ్ లాండు, వియత్
నామ్ అను దేశములు పాల్గొనేను.

పోటీ కావించిన 1000 మంది వ్యాయామ నిపుణులు
ఖదం త్రొక్కుచు ఎదుటినుండి నడువగా వారి సలామీని
అధ్యక్షుడగు రామోలోమా గ్చే (Romolo Magsay)
అనునతడు స్వీకరించి క్రీడోత్సవ సమారంభ స్వస్తివాచక
ములు పలికెను. క్రీడా ఫలితములు క్రింద పొందుపరుప
బడినవి.

క్రీడ పేరు
1. ట్రక్కు &amp; ఫీల్డు
&amp;
ఆయము పొందిన దేశము
జపాను
జపాను
క్రీడ పేరు
౩. గురిచూచి తుపాకితో కాల్చుట
4. బాస్కెట్ బాలు
5. జూక్సింగు (ముష్టియుద్ధము
6. బరువు నెత్తుట
7. ఈత
8. కాలిబంతి (Foot ball)
9. వాటర్ పోలో (నీటిలో
బంతియాట)
ఐన్ స్టైన్ ఆల్బర్టు
జయముపొందిన దేశము
ఫిలిప్పైను:
ఫిలిప్పైను:
ఫిలిపై ఎన్ను
దక్షిణ కొరియా
జపాను
చైనా
సింగపూరు
బి. అ. రా.

&lt;section end=&quot;456A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;456B&quot; /&gt;ఐన్న్ ఆల్బర్టు :
ఆల్బర్టు ఐన్ స్టైన్ కు జగన్ని ర్మాత (maker of the
Universe) అనెడు ప్రసిద్ధి వచ్చినది. ఇట్టి భాగ్యము
కలవారు అరుదుగా నున్నారు. జనులు ప్రకృతిశాస్త్ర
మును అతని యొద్ద అభ్యసించుటకు అభిలషించెడివారు.
అంతేకాదు. జీవితమునకు సంబంధించిన వివిధ విషయము
లను గూర్చి “ఐన్ స్టైన్&quot; మాతో ఏకీభవించుచున్నాడని
చెప్పుకొనగలుగుటకును, ప్రజలు ఆతనిని తమవైపు త్రిప్పు
కొనుటకును ప్రయత్నించుచుండెడివారు. ఇతడు వర్తమాన
యుగమునకు అంతరాత్మ వంటివాడని నుడువవచ్చును.

ఐన్ స్టైన్ యూదుమతస్థుడు. తలిదండ్రులకు ఇతడొ క్క డే
కుమారుడు. జర్మన్ లోని మ్యూనిక్ పట్టణములో 1879
మార్చి 14 వ తారీఖున జన్మించెను. అతని తండ్రి “విద్యుత్ -
రాసాయనిక&quot; కర్మాగారమును తన తమ్ముని సహాయ
ముతో నడపుచుండెను. ఆల్బర్టు క్యాథలిక్ ఎలిమెంటరీ
పాఠశాలలో చదువుకొనసాగేను. ఆ తరగతిలో ఇత
డొక్కడే యూదుడు. అతనికి తొమ్మిది వత్సరములు
నిండినను చక్కగ మాటాడ లేకుండెను. అతని
యందు విశిష్ట కాశల్య సూచకములగు ఎట్టి చిహ్నము
లును కనబడలేదు.

అతడు బడిలో చదువుకొనుచున్న కాలమం దొకసారి
అతని తండ్రి అతనికి జేబులో పెట్టుకొనదగిన &quot;దిక్చూచి &quot;
యంత్రమును ఒసగెను. ఎటు త్రిప్పినను ఉత్తరపు దిక్కునే
సూచించు అందలి ఇనుపముల్లు యొక్క అద్భుతశక్తిచే
ఈ బాలుని హృదయము అత్యంతము ప్రభావితమయ్యెను.
పదార్థములను ఆక ర్షించి, ఒకేదిక్కుకు తిరుగునట్లు చేయ
గలుగు శక్తి ఏదో ఈ శూన్యాకాశ రంగమున కలదని
అతడు భావించెను.

గణితశాస్త్రమం దీతనికిగల అభిరుచికి పాఠశాలగాక,
గృహమే జన్మస్థానమయ్యెను. పాఠశాలలోని ఉపాధ్యా
యుడుగాక, ఇంటిలోని పినతండ్రియే బీజగణితములోని
మొదటి పాఠములను అతనికి నేర్పియుండెను.
అల్బర్టు ఒకానొక తరగతిలో ఉత్తీర్ణుడయి పైతరగతికి
పోయినప్పుడు టాల్మేస్పైకర్సు వ్రాసిన రేఖా
గణితశాస్త్ర గ్రంథము (Geometry) THతనికి
బహుమతిగా లభించెను. ఆ పుస్తకమును చదువుట
యందును, అందలి విషయములను గ్రహించుటయందును
నిమగ్నుడయి కొన్ని వారము లాతడు గడపెను. కొన్ని
నెలలలో నే ఆతడందలి విషయములను సంపూర్ణముగ
అవగతము చేసికొనెను. పదునాలుగేండ్ల వయస్సున
&lt;section end=&quot;456B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bi7hltn5m1cbbeolwutxd6q6uhjewqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>161048</id>
    <revision>
      <id>562827</id>
      <parentid>562460</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T16:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19866" sha1="3mqqy21usklxa1m5z8px4rt2hcppg7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{right|పుట}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణగతి శాస్త్రము|62. ఉష్ణగతి శాస్త్రము]]}} 
 |{{DJVU page link|254|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణతా యాంత్రిక సమము|63. ఉష్ణతా యాంత్రిక సమము
]]}} 
 |{{DJVU page link|257|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణతా శాస్త్రము|64. ఉష్ణతా శాస్త్రము]]}} 
 |{{DJVU page link|260|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణమండలపు వ్యాధులు|65. ఉష్ణమండలపు వ్యాధులు]]}} 
 |{{DJVU page link|263|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణ విద్యుత్ ఉత్పాదక స్థావరములు|66. ఉష్ణ విద్యుత్ ఉత్పాదక స్థావరములు]]}} 
 |{{DJVU page link|277|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉష్ణోగ్రత|67. ఉష్ణోగ్రత]]}} 
 |{{DJVU page link|285|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము|68. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము]]}} 
 |{{DJVU page link|288|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఊపిరితిత్తులు|69. ఊపిరితిత్తులు]]}} 
 |{{DJVU page link|298|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు|70. ఊర్ధ్వాంగ వ్యాధులు]]}} 
 |{{DJVU page link|299|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఋగ్వేదము|71. ఋగ్వేదము]]}} 
 |{{DJVU page link|304|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము - వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహము|72. ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము - వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహము]]}} 
 |{{DJVU page link|310|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఋషికుల్య|73. ఋషి కుల్య]]}} 
 |{{DJVU page link|324|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎంబ్రాయిస్ పేర్|74.ఎంబ్రాయిస్ పేర్]]}} 
 |{{DJVU page link|324|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడారులు|75.ఎడారులు ]]}} 
 |{{DJVU page link|325|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా|76. ఎడిసన్ - థామస్ - ఆల్వా]]}} 
 |{{DJVU page link|329|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడ్డింగ్టన్|77. ఎడ్డింగ్టన్]]}} 
 |{{DJVU page link|331|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడ్వర్డు - ఫిట్టిరాల్డ్|78. ఎడ్వర్డు - ఫిట్టిరాల్డ్]]}} 
 |{{DJVU page link|333|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎడ్విన్ కానన్|79. ఎడ్విన్ కానన్]]}} 
 |{{DJVU page link|334|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికల చట్టములు|80. ఎన్నికల చట్టములు]]}} 
 |{{DJVU page link|334|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎన్నికలు|81. ఎన్నికలు]]}} 
 |{{DJVU page link|336|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎమండ్సెన్ - రోల్డు|82. ఎమండ్సెన్ - రోల్డు]]}} 
 |{{DJVU page link|343|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎముకలు - కీళ్ళు|83. ఎముకలు - కీళ్ళు]]}} 
 |{{DJVU page link|344|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎరువులు|84. ఎరువులు]]}} 
 |{{DJVU page link|353|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎర్నెస్టు హెన్రీ షాకల్ టన్ - సర్|85. ఎర్నెస్టు హెన్రీ షాకల్ టన్ - సర్]]}} 
 |{{DJVU page link|360|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎఱ్ఱమల|86. ఎఱ్ఱమల]]}} 
 |{{DJVU page link|361|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎఱ్ఱాప్రగడ|87. ఎఱ్ఱాప్రగడ]]}} 
 |{{DJVU page link|362|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలకూచి బాలసరస్వతి|88. ఎలకూచి బాలసరస్వతి]]}} 
 |{{DJVU page link|365|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలెఫెంటా గుహాలయములు|89. ఎలెఫెంటా గుహాలయములు]]}} 
 |{{DJVU page link|369|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్గ్రికో|90. ఎల్గ్రికో]]}} 
 |{{DJVU page link|371|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎల్లోరా గుహాలయములు|91. ఎల్లోరా గుహాలయములు]]}} 
 |{{DJVU page link|372|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎస్కిమోలు|92. ఎస్కిమోలు]]}} 
 |{{DJVU page link|386|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకనాథ్ జీ|93. ఏకనాథ్ జీ ]]}} 
 |{{DJVU page link|388|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు|94.ఏకకణ జీవులు ]]}} 
 |{{DJVU page link|389|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏనుగుల మహల్|95. ఏనుగుల మహల్]]}} 
 |{{DJVU page link|400|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏషియా క్రీడలు|96.ఏషియా క్రీడలు ]]}} 
 |{{DJVU page link|401|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఐన్ స్టెన్|97. ఐన్ స్టెన్ ]]}} 
 |{{DJVU page link|403|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఐరోపాఖండ కళ|98.ఐరోపాఖండ కళ ]]}} 
 |{{DJVU page link|407|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఐర్లండు (చ)|99.ఐర్లండు (చ)]]}} 
 |{{DJVU page link|421|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఐర్లండు (భూ)|100.ఐర్లండు (భూ) ]]}} 
 |{{DJVU page link|427|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఐస్ లాండ్|101. ఐస్ లాండ్]]}} 
 |{{DJVU page link|429|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఒరియా భాషా సారస్వతములు|102. ఒరియా భాషా సారస్వతములు]]}} 
 |{{DJVU page link|432|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఒలింపిక్ క్రీడలు|103.ఒలింపిక్ క్రీడలు ]]}} 
 |{{DJVU page link|444|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఓరుగల్లు|104. ఓరుగల్లు]]}} 
 |{{DJVU page link|46|39}}
}}

{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఓషధులు|105. ఓషధులు]]}} 
 |{{DJVU page link|451|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఓస్ట్ వాల్డ్ - ఫీడ్రిష్ -విల్హెల్|106.ఓస్ట్ వాల్డ్ - ఫీడ్రిష్ -విల్హెల్ ]]}} 
 |{{DJVU page link|455|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంచెర్ల గోపన్న|107. కంచెర్ల గోపన్న]]}} 
 |{{DJVU page link|458|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కందికల్లు గుట్టలు|108.కందికల్లు గుట్టలు ]]}} 
 |{{DJVU page link|460|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కందుకూరు|109. కందుకూరు]]}} 
 |{{DJVU page link|460|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపనములు-తరంగములు|110.కంపనములు-తరంగములు ]]}} 
 |{{DJVU page link|462|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంపిలి|111.కంపిలి]]}} 
 |{{DJVU page link|469|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కంబము|112. కంబము]]}} 
 |{{DJVU page link|472|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I|113. కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి I]]}} 
 |{{DJVU page link|474|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II|114. కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి II]]}} 
 |{{DJVU page link|475|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కట్లాట|115. కట్లాట]]}} 
 |{{DJVU page link|476|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కడప జిల్లా|116. కడప జిల్లా]]}} 
 |{{DJVU page link|476|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కథక్ నృత్యము|117. కథక్ నృత్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|481|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ కథ కళి|118. కథ కళి ]]}} 
 |{{DJVU page link|486|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కనకదుర్గాలయము|119.కనకదుర్గాలయము ]]}} 
 |{{DJVU page link|491|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కనిగిరి|120. కనిగిరి ]]}} 
 |{{DJVU page link|493|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడదేశ చరిత్ర I|121. కన్నడదేశ చరిత్ర I]]}} 
 |{{DJVU page link|495|39}}
}}

{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడదేశ చరిత్ర II|122.కన్నడదేశ చరిత్ర II]]}} 
 |{{DJVU page link|501|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడ భాష|123. కన్నడ భాష]]}} 
 |{{DJVU page link|506|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడ సాహిత్యము|124. కన్నడ సాహిత్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|509|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్ఫ్యూషియస్|125. కన్ఫ్యూషియస్]]}} 
 |{{DJVU page link|514|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్హేరి|126. కన్హేరి]]}} 
 |{{DJVU page link|518|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కపిస్థలం దేశికాచార్యులు|127. కపిస్థలం దేశికాచార్యులు]]}} 
 |{{DJVU page link|522|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కపోతేశ్వర క్షేత్రము|128. కపోతేశ్వర క్షేత్రము]]}} 
 |{{DJVU page link|523|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/|కప్తాన్-చార్లెస్-స్ట్రట్|101. కప్తాన్-చార్లెస్-స్ట్రట్]]}} 
 |{{DJVU page link|525|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కప్తాన్ - జేమ్స్ కుక్|130. కప్తాన్ - జేమ్స్ కుక్]]}} 
 |{{DJVU page link|526|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కబీరు|131. కబీరు]]}} 
 |{{DJVU page link|526|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కమీనియన్, జాన్ ఆమస్|132. కమీనియన్, జాన్ ఆమస్]]}} 
 |{{DJVU page link|529|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ కర్మశాల నిర్వహణము|133.  కర్మశాల నిర్వహణము]]}} 
 |{{DJVU page link|531|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కర్ణాటక గానము|134. కర్ణాటక గానము]]}} 
 |{{DJVU page link|536|39}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3mqqy21usklxa1m5z8px4rt2hcppg7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214662</id>
    <revision>
      <id>562815</id>
      <parentid>560622</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="ef7dat92o2dyxnslvnl07a4muw3nuk2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;తదనంతరంబ.&lt;/poem&gt;|ref=111}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;బలురక్కసు లెత్తినక, త్తులతో దీవియలు బలియ దుందుభు లులియౝ
వెలిఁ బ్రహరి దిరుగు నెల్లరఁ, జులకఁగఁ గికురించి నగరు చొచ్చి కడంకన్.&lt;/poem&gt;|ref=112}} 
{{p|ac|fwb}}రావణాంతఃపురప్రవేశము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పులియున్నపొదనె పన్నగ, బిలమ య్యమరారిపడక పెనుమేడ చొరౝ
దలఁకక చని యెల్లెడలౝ, వెలఁదులు మధువాని పొరలువెతఁ గనుఁగొనుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=113}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మణిమయస్తంభశుంభద్దీపకళికలు, వేనవే లిరువంక వెలుఁగుచుండఁ
జెఱలఁ జేపడిన జేజేరాణివాసంబు, లలఁతి నిద్దురలతో నడుగులొత్తఁ
గడిఁదిఱొమ్మునఁ గాయకాచినచౌదంతి, కొమ్ము దాఁకినజీర యెమ్మె నెఱపఁ
బదిచెంపకొప్పులఁ బారిజాతంపుఁ గ్రొ, వ్విరిదండ నెత్తావిసిరుల నీన&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;నొక్కమహనీయశయ్యపై నొడలు మఱచి, నిదురవోయెడుదైతేయభిదురపాణిఁ
జూచి తలయూఁచి యీరాజ్యసుఖ మితండు, చెఱుచుకొనెఁ గాక మనమున నెఱుక లేక.&lt;/poem&gt;|ref=114}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;సమదపురందరద్విపనిశాతవిషాణముఖక్షతవ్రణాం
కము లిగురొత్తుపేరురపుఁగందువయన్యవధూకుచాగ్రకుం
కుమరసరక్త మై మెఱయఁ గూర్కఁగ నిట్లనె ఱొమ్ముపోటులౝ
సమయు నిఁక న్నిశాచరపిశాచము రామునిచే రణంబునన్.&lt;/poem&gt;|ref=115}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;భావిదశాననహానికి, లో వగచుచుఁ గుంది యిందులో నుండునె య
ద్దేవి గుణాభరణ జగ, త్పావనచారిత్ర? యనుచుఁ బావని మఱియున్.&lt;/poem&gt;|ref=116}} 
{{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁడు సీతం గానక చింతిల్లుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మెచ్చుగ నంబుధి దాఁటితిఁ, జొచ్చితి నివ్వీడు గలయ శోధించితి నిం
దిచ్చో టచ్చోటన కిపు, డెచ్చోటం జెలువఁ గాన నిది యేమియెుకో!&lt;/poem&gt;|ref=117}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;భూమిజఁ గాన కే మగిడిపోయిన నేమని చూచువాఁడ నా
రాముని నెమ్మొగంబు మదిఁ బ్రత్యుపకారము సేయఁ గోరు శా
ఖామృగభర్తపూనిక యిఁకం దుది నేమగు సీతయున్కి? ము
న్నాముదిపుల్గు చెప్పుట నిరర్థకమే విధి నేమనం గలౝ?&lt;/poem&gt;|ref=118}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అందఱు వినంగ సంపాతి యాడినట్టి, మాట ప్రామాణికము గాని మాయ గాదు
చేరి రఘువీరుఁ గొల్చినవారి కెచటఁ, జేటు లే దింక నొకపని సేయవలయు.&lt;/poem&gt;|ref=119}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చూచుట లే దశోకవనిఁ జొచ్చి యటుం జని చూడఁ గాఁ గదా
యాచపలాక్షి మజ్జనని యచ్చట నుండినయేని లెస్స లే
దా చతురాననుండు మొదలైన సుపర్వు లెఱుంగఁ జిచ్చులో
వైచెదఁ గాక యీయొడలు వానరవీరులు మ్రోల వైతునే?&lt;/poem&gt;|ref=120}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ef7dat92o2dyxnslvnl07a4muw3nuk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214663</id>
    <revision>
      <id>562817</id>
      <parentid>560623</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T14:58:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="63uc4chuw2anu0bjmosymxvt8a6y3jb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆవేళనైన వచ్చి ద, యావతి జానకి ప్రసన్నయై తోఁచి ననుం
బావకశిఖలకుఁ గడగా, దీవించుంగాక యని మదిౝ నిశ్చలుఁడై.&lt;/poem&gt;|ref=121}} 
{{p|ac|fwb}}అశోకవనీప్రవేశము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆనగరు వెడలి యొకకే, ళీనగకూటాగ్ర మెక్కి లీలాగతి సం
ధానముగఁ జౌకళించెౝ, వానరవీరుం డశోకవనిలో పలికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=122}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అంత.&lt;/poem&gt;|ref=123}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కుముదవనంబు కోరిక చకోరిక పండుగ భోగభాగధే
యము ననవిల్తుకాఁక కడియాలము చీఁకటిముట్టుకొల్పు పు
న్నమ కొకవన్నె చేకుఱ నొనర్చినయొప్పులకుప్ప యామినీ
రమణుఁడు దోఁచె నొయ్యనఁ గరంబులు చాచి దిశాముఖంబులన్.&lt;/poem&gt;|ref=124}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వెన్నెలలు గాసె జక్కన, కన్నులఁ బెన్నీరు వెడెలఁగా నెలరాలౝ
జిన్నీరు వెడలఁ గాఱెౝ, గన్నియకుౝ జలకమాడఁ గలిగె ననంగన్.&lt;/poem&gt;|ref=125}} 
{{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁ డశోకవనిలో సీతను వెదకుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పు డయ్యనిలతనయుం డశోకవనిం గలయం గనుంగొనుతలంపున.&lt;/poem&gt;|ref=126}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;భుగభుగతావు లుప్పతిలఁ బూచినతీవలు చక్కనొత్తి క్రొం
బగడపుఁబట్టెలంగడకుఁ బన్నినకన్నుల దళ్కుఁ గెంపుఱా
బొగడవెలుంగులం బొలిచిపోవఁగఁ ద్రోవఁ గనంగఁజేయఁగా
నిగనిగలీనుకుందనపు నేలలవీథులు చొచ్చి చూచుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=127}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;నలువంకశోభనంబులతోడ మిన్నంది, కొమరారునీలంపుతమగ మైన
నాలుగువాకిళ్ల నలువంద వేడుకల్, సవరించుముత్యాలచవిక యైనఁ
బొడవెన్నెలల నంచపడఁతి జీరుకవారు, బదనొందు నెలఱాలబావి యైన
మాయావిరచిత మై మణిమయం బై తోఁచు, గోడకంబము లేని మేడ యైనఁ&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;గలిగియె వెలుంగుశృంగాటకములఁ గాంచి, గారుడోపలముల నొప్పుకప్పురంపు
టిసుకతిప్పలఁ బన్నీటియేటిపాయ, నెసఁగుసౌభాగ్యములఁ జూచి యెగువఁ జనుచు.&lt;/poem&gt;|ref=128}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఒక్కవిమలప్రదేశంబున.&lt;/poem&gt;|ref=129}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;ఘూకకుటుంబినీకోటిలో నడిరేయి, జక్కవజవరాలు చిక్కినట్లు
జరఠబిడాలికాజాలంబులోపలఁ, జిలుక ముత్తైదువ మెలఁగినట్లు
మత్తశిఖండినీమాలికలోపలఁ, బాఁపకన్నియ దగుల్పడినయట్లు
కితవమృగాదనగృహిణీగణంబులో, లేడియిల్లా లుమ్ములించినట్లు&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63uc4chuw2anu0bjmosymxvt8a6y3jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214664</id>
    <revision>
      <id>562871</id>
      <parentid>560624</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4870" sha1="al82zaqg7ql16wviiksjfpd4khtzk8u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వేషభీషణధాదానవవితతిలోనఁ దల్లడంబులఁ బెదవులు దడపుచున్న
సాధ్విరఘువీరగేహినిఁ జక్కఁజూచి, యవునో కాదో కదా యని యనిలసుతుఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పలుకులవలనం జేష్టిత, ములవలనౝ నిశ్చయంబు పుట్ట సమీప
స్థలిఁ బొంచి తెలియఁదగు నని, తలచుచు నొకచక్కి నున్నతఱి జానకియున్.&lt;/poem&gt;|ref=131}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;వెత వెడలంగఁ బోసికొన వేఱొకనెచ్చెలిఁ గానమిౝ దిశా
సతులకు నంతయుం దెలియఁ జాటుటకై గమకించునో సుమీ
యతివ! యనౝ గళంబునకు నానినయేడ్పునఁ గెంపుమోవి గం
పితముగ నాల్గువంకలును బెగ్గిలి చూదుచునుండి వెండియుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=132}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;వల్లభుండురాక కెల్లప్పుడును దన, యుల్ల మెదురుచూచుచుండుకతన
గాలిఁ గసపు కఱ్ఱ గదిలినఁ గనువిచ్చి, దీనవీక్షణములఁ దేఱి చూచు.&lt;/poem&gt;|ref=133}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వెండియు.&lt;/poem&gt;|ref=134}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పొలుపు నలంగి పువ్వు లుడివోయినతీవయుఁ బోలియున్న మే
నలయ భరింపలేక తనప్రాణములౝ వెడలించురీతి నూ
ర్పులు వెలిదార్పుచుం బలలభుక్ప్రళయావహధూమకేతువుం
బలె జడకట్టినట్టికచభారము వెన్నున వ్రేల వందురున్.&lt;/poem&gt;|ref=135}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;వాలుఁగన్నుఁగవయు వలిచన్నుఁగవయునే, కాని యొండురూపు గానరాక
యిగురుఁబోఁడి యుండె నిఁకఁ జిక్కినయవస్థ, చెప్పనేల? విధిని దెప్ప నేల?&lt;/poem&gt;|ref=136}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇత్తెఱంగున నుత్తలపడుచున్న
సమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=137}} 
{{p|ac|fwb}}రాక్షసస్త్రీలు సీతతో దుర్వాక్యము లాడుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;మొగములు రాఁజఁగా ముడుతముక్కులఁ గోరపుఁగోఱలం బొగల్
దగులగఁ బల్లజుంజురుఁదలల్ గదలింపుచు నావులింతతో
సగముసగంబు హుంకృతిగఁ జాఁపుచు నొక్కొకమాటవెంట నా
లుగునయిదుౝ వికారపుటెలుంగులు పుట్టఁగ నాఁ డుదయ్యమున్.&lt;/poem&gt;|ref=138}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పలుకఁదొడంగి రప్పుడమిపట్టిఁ గంగొని నీ కిదేటికిం
జలమునఁ జావ నీమగనిసత్తువ యీపొలిమేరఁ జొచ్చి రాఁ
గల దాని చూచితో ఖరుఁడు గాఁ డటు గూలఁబడంగఁ శంకరో
జ్జ్వలరజతాచలోత్ఖననశాతశిఖోన్నఖరుండు మానినీ!&lt;/poem&gt;|ref=139}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఓవెఱ్ఱిరాచకూఁతుర!, యావెన్నెలమెకము ద్రిప్పి యటు మరవె నినుౝ
దా వలచికాదె యిఁక ర, జోవల్లభుమనసు చెఱిచికొని చెడ నేలా?&lt;/poem&gt;|ref=140}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అవివేక ముడిగి దైత్య, ప్రవరునియంతిపురమునకుఁ బద మనుచుౝ దా
నవురాండ్రు పలుకుపలుకుల్, చెవిఁ దాఁకి చుఱుక్కు మనినఁ జిత్తం బొఱలన్.&lt;/poem&gt;|ref=141}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>al82zaqg7ql16wviiksjfpd4khtzk8u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562873</id>
      <parentid>562871</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>562873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4873" sha1="5qnugkx44x2xtckvadadgsllsvlcne7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వేషభీషణధాదానవవితతిలోనఁ దల్లడంబులఁ బెదవులు దడపుచున్న
సాధ్విరఘువీరగేహినిఁ జక్కఁజూచి, యవునో కాదో కదా యని యనిలసుతుఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=130}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పలుకులవలనం జేష్టిత, ములవలనౝ నిశ్చయంబు పుట్ట సమీప
స్థలిఁ బొంచి తెలియఁదగు నని, తలచుచు నొకచక్కి నున్నతఱి జానకియున్.&lt;/poem&gt;|ref=131}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;వెత వెడలంగఁ బోసికొన వేఱొకనెచ్చెలిఁ గానమిౝ దిశా
సతులకు నంతయుం దెలియఁ జాటుటకై గమకించునో సుమీ
యతివ! యనౝ గళంబునకు నానినయేడ్పునఁ గెంపుమోవి గం
పితముగ నాల్గువంకలును బెగ్గిలి చూదుచునుండి వెండియుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=132}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;వల్లభుండురాక కెల్లప్పుడును దన, యుల్ల మెదురుచూచుచుండుకతన
గాలిఁ గసపు కఱ్ఱ గదిలినఁ గనువిచ్చి, దీనవీక్షణములఁ దేఱి చూచు.&lt;/poem&gt;|ref=133}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వెండియు.&lt;/poem&gt;|ref=134}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పొలుపు నలంగి పువ్వు లుడివోయినతీవయుఁ బోలియున్న మే
నలయ భరింపలేక తనప్రాణములౝ వెడలించురీతి నూ
ర్పులు వెలిదార్పుచుం బలలభుక్ప్రళయావహధూమకేతువుం
బలె జడకట్టినట్టికచభారము వెన్నున వ్రేల వందురున్.&lt;/poem&gt;|ref=135}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;వాలుఁగన్నుఁగవయు వలిచన్నుఁగవయునే, కాని యొండురూపు గానరాక
యిగురుఁబోఁడి యుండె నిఁకఁ జిక్కినయవస్థ, చెప్పనేల? విధిని దెప్ప నేల?&lt;/poem&gt;|ref=136}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇత్తెఱంగున నుత్తలపడుచున్న
సమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=137}} 
{{p|ac|fwb}}రాక్షసస్త్రీలు సీతతో దుర్వాక్యము లాడుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;మొగములు రాఁజఁగా ముడుతముక్కులఁ గోరపుఁగోఱలం బొగల్
దగులగఁ బల్లజుంజురుఁదలల్ గదలింపుచు నావులింతతో
సగముసగంబు హుంకృతిగఁ జాఁపుచు నొక్కొకమాటవెంట నా
లుగునయిదుౝ వికారపుటెలుంగులు పుట్టఁగ నాఁ డుదయ్యమున్.&lt;/poem&gt;|ref=138}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పలుకఁదొడంగి రప్పుడమిపట్టిఁ గంగొని నీ కిదేటికిం
జలమునఁ జావ నీమగనిసత్తువ యీపొలిమేరఁ జొచ్చి రాఁ
గల దాని చూచితో ఖరుఁడు గాఁ డటు గూలఁబడంగఁ శంకరో
జ్జ్వలరజతాచలోత్ఖననశాతశిఖోన్నఖరుండు మానినీ!&lt;/poem&gt;|ref=139}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఓవెఱ్ఱిరాచకూఁతుర!, యావెన్నెలమెకము ద్రిప్పి యటు మరవె నినుౝ
దా వలచికాదె యిఁక ర, జోవల్లభుమనసు చెఱిచికొని చెడ నేలా?&lt;/poem&gt;|ref=140}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అవివేక ముడిగి దైత్య, ప్రవరునియంతిపురమునకుఁ బద మనుచుౝ దా
నవురాండ్రు పలుకుపలుకుల్, చెవిఁ దాఁకి చుఱుక్కు మనినఁ జిత్తం బొఱలన్.&lt;/poem&gt;|ref=141}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5qnugkx44x2xtckvadadgsllsvlcne7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562875</id>
      <parentid>562873</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T21:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>562875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4867" sha1="0zri9c7yhlnwko1d1lm8an328vltbuz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వేషభీషణదానవవితతిలోనఁ దల్లడంబులఁ బెదవులు దడపుచున్న
సాధ్విరఘువీరగేహినిఁ జక్కఁజూచి, యవునొ కాదొ కదా యని యనిలసుతుఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=130}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పలుకులవలనం జేష్టిత, ములవలనౝ నిశ్చయంబు పుట్ట సమీప
స్థలిఁ బొంచి తెలియఁదగు నని, తలచుచు నొకచక్కి నున్నతఱి జానకియున్.&lt;/poem&gt;|ref=131}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;వెత వెడలంగఁ బోసికొన వేఱొకనెచ్చెలిఁ గానమిౝ దిశా
సతులకు నంతయుం దెలియఁ జాటుటకై గమకించునో సుమీ
యతివ! యనౝ గళంబునకు నానినయేడ్పునఁ గెంపుమోవి గం
పితముగ నాల్గువంకలును బెగ్గిలి చూదుచునుండి వెండియుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=132}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;వల్లభుండురాక కెల్లప్పుడును దన, యుల్ల మెదురుచూచుచుండుకతన
గాలిఁ గసపు కఱ్ఱ గదిలినఁ గనువిచ్చి, దీనవీక్షణములఁ దేఱి చూచు.&lt;/poem&gt;|ref=133}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వెండియు.&lt;/poem&gt;|ref=134}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పొలుపు నలంగి పువ్వు లుడివోయినతీవయుఁ బోలియున్న మే
నలయ భరింపలేక తనప్రాణములౝ వెడలించురీతి నూ
ర్పులు వెలిదార్పుచుం బలలభుక్ప్రళయావహధూమకేతువుం
బలె జడకట్టినట్టికచభారము వెన్నున వ్రేల వందురున్.&lt;/poem&gt;|ref=135}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;వాలుఁగన్నుఁగవయు వలిచన్నుఁగవయునే, కాని యొండురూపు గానరాక
యిగురుఁబోఁడి యుండె నిఁకఁ జిక్కినయవస్థ, చెప్పనేల? విధిని దెప్ప నేల?&lt;/poem&gt;|ref=136}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇత్తెఱంగున నుత్తలపడుచున్న
సమయంబున.&lt;/poem&gt;|ref=137}} 
{{p|ac|fwb}}రాక్షసస్త్రీలు సీతతో దుర్వాక్యము లాడుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;మొగములు రాఁజఁగా ముడుతముక్కులఁ గోరపుఁగోఱలం బొగల్
దగులగఁ బల్లజుంజురుఁదలల్ గదలింపుచు నావులింతతో
సగముసగంబు హుంకృతిగఁ జాఁపుచు నొక్కొకమాటవెంట నా
లుగునయిదుౝ వికారపుటెలుంగులు పుట్టఁగ నాఁ డుదయ్యమున్.&lt;/poem&gt;|ref=138}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పలుకఁదొడంగి రప్పుడమిపట్టిఁ గంగొని నీ కిదేటికిం
జలమునఁ జావ నీమగనిసత్తువ యీపొలిమేరఁ జొచ్చి రాఁ
గల దాని చూచితో ఖరుఁడు గాఁ డటు గూలఁబడంగఁ శంకరో
జ్జ్వలరజతాచలోత్ఖననశాతశిఖోన్నఖరుండు మానినీ!&lt;/poem&gt;|ref=139}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఓవెఱ్ఱిరాచకూఁతుర!, యావెన్నెలమెకము ద్రిప్పి యటు మరవె నినుౝ
దా వలచికాదె యిఁక ర, జోవల్లభుమనసు చెఱిచికొని చెడ నేలా?&lt;/poem&gt;|ref=140}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అవివేక ముడిగి దైత్య, ప్రవరునియంతిపురమునకుఁ బద మనుచుౝ దా
నవురాండ్రు పలుకుపలుకుల్, చెవిఁ దాఁకి చుఱుక్కు మనినఁ జిత్తం బొఱలన్.&lt;/poem&gt;|ref=141}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0zri9c7yhlnwko1d1lm8an328vltbuz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214665</id>
    <revision>
      <id>562883</id>
      <parentid>560625</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4446" sha1="ix7ocadjjau81bl47f6zixun1k0j4ia" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;అడలు నిలుపలేక యాయమ్మ వాయెత్తి, దుఃఖపడఁ దొడంగెఁ దోఁటలోన
యేడ్పుటెలుఁగుచెంత కెలయించి కోయిల, కొదమ తలిరుఁబోండ్లఁ గూడఁబెట్ట.&lt;/poem&gt;|ref=142}} 
{{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁడు సీతం గాంచుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పుడు నిశ్చయించి జనకాత్మజ యౌ నని వాయునందనుం
డిప్పుడుగా ఫలించెఁ బనియెల్ల ననుౝ ఫలపుష్పశీధువుల్
చిప్పిలఁ జెట్టుచెట్టునకుఁ జివ్వునఁ జివ్వున దాఁటు వాలముం
ద్రిప్పుచు నాడుఁ బేరెములు ద్రిమ్మరుఁ గొమ్మల వ్రేలుఁ గ్రమ్మఱన్.&lt;/poem&gt;|ref=143}} 
{{p|ac|fwb}}రావణుఁడు సీతకడ కేతెంచి దురుక్తు లాడుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;మనువంశప్రభుదేవిపాటు పరికింపం డాయమం జూడఁ గ
ల్గినసంతోసమె కాని యీగతి నిజక్రీడల్ పచారింపుచో
దనుజాధీశుఁడు వేయిదీవియలతో ధర్మేతరప్రీతితో
వనితల్ పట్టినపైఁడిపల్లకిపయిౝ వచ్చెౝ నిశీధంబునన్.&lt;/poem&gt;|ref=144}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అంత.&lt;/poem&gt;|ref=145}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;హనుమంతుం డితఁ డేమని, వనితారత్నంబుతోడ వదరునొ నేనుౝ
వినియెదఁ గా కని యొకమఱుఁ, గున నుండెౝ దనుజనాయకుఁడు నాలోనన్.&lt;/poem&gt;|ref=146}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వేల్లదహోనినాదములు, వేత్రధరావిసరం బొసంగఁగాఁ
బల్లకి డిగ్గి దివ్యమణిపాదుక లంఘ్రులు పెట్టి యప్సరః
పల్లవపాణు లిర్వు రిరుపార్శ్వములం దనయూఁతగా జగ
ద్వల్లభుదేవిమ్రోల నిలువంబడి పల్కె బ్రమత్తచిత్తుఁడై.&lt;/poem&gt;|ref=147}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఎలనవ్వులతో జంకెన, మొలకలతోఁ జూపుఁగొనలు మొనయఁగ నీవే
నెలఁతా! నాపయిఁ బడుమరు, బలుదూపులఁ దునుముఁగాని ప్రతిబాణములై.&lt;/poem&gt;|ref=148}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;వెడవిలుకాఁడు నిమ్మనము వేమఱు గేదఁగిఱేకువంకిణిౝ
బొడువఁగ మేను పానుపునఁ బొందక ని న్నభయప్రదాన మే
నడిగెద నంచు రాఁ గఠినమై యిటు వెన్నెలవేఁడి వెన్కొనౝ
గొడుగులనీడ వచ్చితిఁ జకోరవిలోచన! యేమి చెప్పుదున్?&lt;/poem&gt;|ref=149}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;చలము దనకుఁ జెల్లి జాబిల్లి యంచునం, బెట్టి మిగుల వాఁడి పుట్ట నూఱి
నల్లగలువతూపు నాపైఁ బ్రయోగించి, చించె మరుఁడు ధైర్యకంచుకంబు.&lt;/poem&gt;|ref=150}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఎంతటి పౌరుషవంతులు, నింతులకుం బంతమీఁగి యెగ్గని మృతులం
జింతింప రగుట నోయలి, కుంతల! నిన్నింత వేఁడుకొనఁగా వలసెన్.&lt;/poem&gt;|ref=151}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ix7ocadjjau81bl47f6zixun1k0j4ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214666</id>
    <revision>
      <id>562888</id>
      <parentid>560626</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="hcnxhht1vg3in09n1nvf1ex8rpnllff" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;జడలు ధరియించి యడవుల, నిడుమలఁ బడి కాయగసరులే మెసవెడు పెౝ
బడుగు నినుఁ గవయఁ దగునా?, విడువిడు నీ కేల పట్టె వెఱ్ఱి లతాంగీ!&lt;/poem&gt;|ref=152}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అక్కఱ దోఁప నీ వతనియౌదల కేలున నంటి యాజడల్
చిక్కులువాయ దువ్వి కయిచేసెదవే? యటు సేయఁబోయినౝ
మొక్కలువోవె నీచిలుకముక్కులవంటి నఖాంకురంబు? లా
దిక్కున నేవినోదములఁ దేలెద నందుఁ దలంచితే చెలీ!&lt;/poem&gt;|ref=153}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అదియునుంగాక యతండు బ్రతుక నెవ్వరుపూఁట పాటలగంధీ! యాకర్ణింపుము.&lt;/poem&gt;|ref=154}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;చక్కెరవిలుకాఁ డొకఁ డే, నొక్కఁడఁ దద్వైరులము వియోగవ్యధచే
నక్కడన పొలియుఁ బొలియక, యిక్కున గని వచ్చెనేని యిక్కడఁ బొలియున్.&lt;/poem&gt;|ref=155}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మగువ! నీ వింక రామునిమాట మఱవు, తీవ్ర మిదియేల నీకుఁ బతివ్రతంబు?
వచ్చి మందోదరీచంద్రవదనచేతఁ, బనులు సేయించుకొన నీకు మనసురాదె?&lt;/poem&gt;|ref=156}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పదపద దశముఖదేవీ, పదవికి నింద్రాదిదివిజపాలకు లిఁక నీ
ముదల న్నిజరాజ్యరమా, పదవుల మనఁ దలఁచినారు పల్లవపాణీ!&lt;/poem&gt;|ref=157}} 
{{Telugu poem|type=పంచచామరము.|lines=&lt;poem&gt;బలారిదంతిదంతకుంతభంగకారినాయుర
స్థలం బలంకరించవే యచంచలాంచలస్థితిౝ
గులాచలోజ్జ్వలత్తటంబు గూర్చి కల్పనల్లియుౝ
బలెౝ జెలీ! యటంచుఁ గించుఁ బల్కు లాడఁ జొచ్చినన్.&lt;/poem&gt;|ref=158}} 
{{p|ac|fwb}}సీతాదేవి రావణునకు నీతి బోధించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;సీతాపురంధ్రి తృణ మొక, చేతం బట్టుకొని పల్కె శిర మెత్తక శో
కాతిశయ ముడిపి రఘుపతిఁ, జేతోగతి నిలుపుకొని వశీకృతధృతి యై.&lt;/poem&gt;|ref=159}} 
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;అన్నా! నీవు పులస్త్యవంశమణివై యాఖండలాదుల్ బళీ!
యౌన్నత్యం బిదిరా! యనన్ బ్రతికి నీ వయ్యో! యిదేమి? యవి
చ్ఛిన్నప్రాభవనాశహేతువు పరస్త్రీకాంక్ష చాలింపు మిం
త న్న న్నేలినవాఁడు రాముఁ డితరుల్ నాకుం దనూసంభవుల్.&lt;/poem&gt;|ref=160}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ననుఁ దేటి చూడఁ జెల్లదు, నినుఁ జేసిన బ్రహ్మ కైన నిక్కువ మిది యీ
యనుచితపునడక నాయువు, కొనసాఁగమి నెందు నీకుఁ గొఱ గా దంటిన్.&lt;/poem&gt;|ref=161}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అది యట్లుండె వడిఁ గలవాఁడ ననుకొంటివిగదా యాకర్ణింపుము.&lt;/poem&gt;|ref=162}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కానక యుండఁ దెచ్చితివి గాని యిట న్ననుఁ దెచ్చువేళ రా
మానుజు నైన నొక్కనిమిషార్ధము మార్కొని నిల్వవైతిగా
కానఁగవచ్చు నీకదనకర్మము చౌర్యమె నీకు శౌర్య మౌ
నౌ! నిఁక నిన్ను నీవె కొనియాడఁదగుౝ గ్రతుభుగ్భయంకరా!&lt;/poem&gt;|ref=163}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcnxhht1vg3in09n1nvf1ex8rpnllff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214667</id>
    <revision>
      <id>562889</id>
      <parentid>560627</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T01:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4920" sha1="qm1y93oal6wedg8nrhs8fyl3xe8wjfk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఈవెడమాయ లేమిపని? యీచెడుఁద్రోవ యిదేల రావణా?
రావణ! యిప్పుడైన రఘురామునిముందఱ నన్నుఁ బెట్టి వా
చావినయంబె చాలు మణిసంధులఁ గే లిడి నిల్వఁ గాచు ని
న్నావసుధేశమౌళికి దయారసశీతలముల్ కటాక్షముల్.&lt;/poem&gt;|ref=164}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;బ్రతుకుదెరు విది నీకు నీబద్ధవైర, ముడిగి నామాట విను విన కుంటివేని
వెనుక రఘువీరచాపమౌర్వీరవంబు, శ్రవణకటు వది వినలేవు చలము వలదు.&lt;/poem&gt;|ref=165}} 
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;ప్రతిబాణప్రకరంబులౝ నిజముఖప్రాదుర్భవద్దుర్భరా
ద్భుతశీలాపటలాహుతిౝ సురసురం బోఁ బెట్టుచుం జానకీ
పతి బాణంబులు ముంచెనేని శలభప్రాయుండ వీవేమి చూ
చితి? లంకాపురముౝ నిమేషమున భస్మీభూత మౌఁ జెప్పితిన్.&lt;/poem&gt;|ref=166}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కుత్తుక లెండియున్నయవి ఘోరముఖంబుల రామమేదినీ
భృత్తిలకంబుతూణములఁ బెట్టినతూపులు ప్రాతిభట్యసం
పత్తియ పుట్టినౝ గఱిచిపట్టి దురంబున నీయురంబు క్రొ
న్నెత్తురువార వట్టు నిది నిక్కువ మింతకుఁ దాళఁజాలుదే?&lt;/poem&gt;|ref=167}} 
{{p|ac|fwb}}రావణుఁడు సీతం జంప నుంకించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అనిన విని తన యిరువది, కనుగ్రుడ్లౝ నిప్పు లురులఁ గాఁ ద్రిప్పుదు న
జ్జనకనృపాలాత్మజపై, ననిమిషరిపుఁ డపుడు చంప నలిగియు నచటన్.&lt;/poem&gt;|ref=168}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ఎత్తివచ్చిన దేవేంద్రుఁ డెక్కినట్టి, మత్తకరిమీఁద నెత్తినరిత్తకేలు
చెంగటనె నవ్వఁగా నీకృశాంగిమీఁద, నెత్తిన నదేల నిగుడు నాకత్తికేలు?&lt;/poem&gt;|ref=169}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మగసింగం బితఁ డనఁదగి, దిగిభమదోద్దండగండదృఢమస్తకముల్
వగులం బొడిచినపిడికిట, మగువకుఁగా వాఁడివా లమర్చిన నగరే?&lt;/poem&gt;|ref=170}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అని యచ్చటి పైకావలి, పెనురక్కెస వక్కరాండ్రఁ బిలిచి తినుం డి
వ్వనిత నిఁక రెండునెల లగు, దనుకం జూచి యని చెప్పి దైత్యుఁడు వోయెన్. &lt;/poem&gt;|ref=171}} 
{{p|ac|fwb}}త్రిజట సీతను బెదరించు రాక్షసస్త్రీల వారించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;పోయినపిమ్మటౝ జనకపుత్త్రి నదల్పులఁ గక్కసింపఁగాఁ
బోయెడి రాక్షసీనిచయముం గని క్రమ్మఱఁ బిల్చి రాఘవ
ప్రేయసికై దశాననునిపే రడఁగం గలఁ గంటిఁ బోకుఁడీ
యాయమత్రోవ నంచుఁ ద్రిజటాహ్వయదానవి మాన్చెఁ దత్త్వరల్.&lt;/poem&gt;|ref=172}} 
{{p|ac|fwb}}సీత చింతించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పు డప్పుడమి పడఁతిగారాపుఁగూఁతు రంతవడియు వెడలకుండం గట్టినకన్నీటి
కిౝ గాలువలు దిద్ది యాహా! రఘువర! నీయమ్ములకుం గన్నులు గలవు గదా యెందు&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qm1y93oal6wedg8nrhs8fyl3xe8wjfk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214668</id>
    <revision>
      <id>562892</id>
      <parentid>560628</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T04:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5379" sha1="hhl8j003fex5kun43cp2n4m5bb84lug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;చని యేఁ గర్జంబీడేర్చుకొని రాఁజాల వవి గలిగియు లంక నిరంకుశజ్వాలాలీఢయై నీఱు
గాకుండుటకు నుచితవాహనారూఢ నై యేను దేవరం జేరకుండుటకు వెఱఁగయ్యె
డుఁ దూణీరంబులు రిత్తలయ్యెనే? లేక యివ్విచారంబు పుట్టదో? యెట్టు పట్టుదుఁ
బ్రాణంబుల నని వెండియు.&lt;/poem&gt;|ref=173}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనవారికి మాసద్వయ, మని గడువిడెఁ గాని దానవాధముఁ డిపుడే
తిను మని సెలవిచ్చిన గొ, బ్బున నా కీతొడుసుమాలి పోవచ్చుఁ గదా.&lt;/poem&gt;|ref=174}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అని వగలఁ బొగులఁ ద్రిజటా, దనుజాంగనకన్నకలకుఁ దనఁ దనకుౝ డా
కనుఁదమ్మి యదరఁగా నిది, యునుఁ జూచెది నని యొకింత యూఱడి యుండెన్.&lt;/poem&gt;|ref=175}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పుడు వేళగాఁ దెలిసి యచ్చెరువారఁగ మోడ్పుఁగేలుతో
గుప్పున మ్రోల వ్రాల రఘుకుంజరుసేమపువార్త మున్నుగాఁ
జెప్పి తదంగుళీయకము చేతికి నిచ్చి సమీరనందనుం
డప్పువుఁబోఁడి కాత్మ వినయానుగుణంబుగ మ్రొక్కి నిల్చినన్.&lt;/poem&gt;|ref=176}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆయుంగరంబు గనుఁగొని, తోయజముఖి మోహమూర్ఛఁ దూఁకొని యుండెౝ
గాయము నిపతితలతికా, ప్రాయముగాఁ గొంతవడి ధరాభాగమునన్.&lt;/poem&gt;|ref=177}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అంతటం దెలిసి కూర్చుండి.&lt;/poem&gt;|ref=178}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనశిరముమీఁద నిడుకొనుఁ, గనుఁగవ నద్దికొనుఁ జల్లకన్నీటం దోఁ
చు నెద ననుచు నమ్ముద్రిక, మనసునఁ దనప్రాణవిభునిమాఱుగఁ దలఁచున్.&lt;/poem&gt;|ref=179}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;కెంగేల నిడి కోమలాంగుళీఘర్మతో, యంబున నభిషేక మాచరించి
నగనార వికసించుమొగముపై జిగి పేరి, లలితనూతనదుకూలంబు చాది
గ్రక్కున నవతటిత్కళికలు గైకొన్న, పువ్వారుచూపులఁ బూజ చేసి
సహజమాధుర్య మై సంభవించిన ప్రణ, యరసంపుటమృతోపహార మిచ్చి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;ప్రాణవిభుఁడు రామభద్రుండు శ్రీహస్త, మున ధరించునట్టి ముద్దుటుంగ
రమున కివ్విధమున సముచితభంగుల, నుపరించె నప్పయోజగంధి.&lt;/poem&gt;|ref=180}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పు డప్పావని యావనీదేశంబున నప్పలలాశినీజలాంబులోన దురవస్థలం బొరయు
చున్నయన్నేలప్రోయాలిచూలిపాటు గీటునం బుత్తు నేఁటితో నని లంకపై నపుడు
గఱచుచున్నట్లుండె నప్పురంధ్రియు అఱెప్పార్పక యముద్రిక నిరీక్షింపుచుండె నాలోన.&lt;/poem&gt;|ref=181}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఉగ్రధనుద్విభేదనున కోమణిముద్రిక! నీవు నేనుఁ బా
ణిగ్రహణం బొనర్చి కరుణించుటకుం దగియున్నయున్కి య
వ్యగ్రమతిం దలంచికొని ప్రాణసఖి న్ననుఁ బాఱవైనవ క
త్యుగ్రవిపద్దశ న్నొగిలి యున్నదిగా యని చూడ వచ్చితే?&lt;/poem&gt;|ref=182}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఈమణికాంతిచేత నిరు లెచ్చటికో చనఁ జేసి నీవు గా
వా మును రేలునుం బయట వైతువు నీవికి నెగ్గు సేయు శ్రీ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hhl8j003fex5kun43cp2n4m5bb84lug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214669</id>
    <revision>
      <id>562893</id>
      <parentid>560629</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T04:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5421" sha1="mm6dktyiyhlifcwwloire5hzpzzb5ti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;రామునిమ్రోల నా కలుక రా నటులం బ్రతికూల వయ్యు నా
హా! మఱి నేఁడు నాకయితి వాపద వచ్చినవేళ ముద్రికా!&lt;/poem&gt;|ref=183}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆకరుణాజలరాశికిఁ, నీకుం దగు నూర్మికా! గణింపఁగ నాకుౝ
నీకతనఁగదా యిప్పుడు, శోకానల మాఱి చలువ చొప్పడె మదికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=184}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ననుఁ బాసి దూరమున, జిక్కినయినకులువ్రేల నుండ కిటు వచ్చితె? యా
యన నలఁకువ దినదినముౝ, గనుఁగొనఁగా లేక ముద్రికా! నను వెదకన్.&lt;/poem&gt;|ref=185}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;హారమంజీరవలయకేయూరకుండ, లాదు లివి యుండగా నేమి యడవులకును
గర మనుసరించి వచ్చి నీకరణి విభుని, యొద్దనుండనె యో ముద్దుటుంగరంబ!&lt;/poem&gt;|ref=186}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;విశ్వలోకేశ్వరుఁడు రఘువీరుఁ డిట్లు, పనికి వత్తు వటంచుఁ జేపట్టినపుడ
భూషణంబులు తల ద్రొక్కి పూజఁ గొంటి, చాలదే యోయలంకారచక్రవర్తి!&lt;/poem&gt;|ref=187}} 
{{Telugu poem|type=తరల.|lines=&lt;poem&gt;అనవరోధుని మునివిరోధునిఁ నవ్విరాధుని గూల్చి వే
చనునెడం జనకావనీవరచక్రవర్తియనుంగున
ల్లునికరాగ్రము వెంటఁ జిందెడు లోహితాంబులవంబులో
యని భవన్మణిరోచు లొల్కుఁ గదా తదాశ్రితముద్రికా!&lt;/poem&gt;|ref=188}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పోర విరోధుని గొని రఘు, వీరుఁడు కర మూఁచికొనుచు వేంచేయఁగ నాఁ
డీరత్నరుచి నావాసృ, గ్ధార వడసినట్లు తెరువుకడకుం బడుఁగా.&lt;/poem&gt;|ref=189}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పలలభుక్ప్రాణపవమానపారణాప, రాయణం బైన రామదోర్దండఫణికి
గరళవైశ్వానరజ్వాల గాదె నీదు, ప్రాంతమాణిక్యమున విడివడిన డాలు?&lt;/poem&gt;|ref=190}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈజాతికెంపుకే లుట, జాజిరజ్వాజ్వల్యమాన మగువిపినవిశ
ల్యాజాలజన్యకిరణస, మాజముతో మాఱుమలయుమాస్టీఁడుగదా!&lt;/poem&gt;|ref=191}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మాయలలేడి నామదికి మక్కువఁ గొల్పినఁ దెచ్చి పెట్ట రా
దా యని రాము నంపితిఁ గదా యెడ దవ్వయి పోవ నప్పుడుౝ
బాయక ముద్రికా! సుకృతపాకముచే సులబానుబంధవై
యాయనచెట్ట పట్టుకొని యక్కఱతోఁ జన నీకుఁ గల్గెఁగా.&lt;/poem&gt;|ref=192}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తెరువున జఘనపయోధర, ధరమున నడుఁ గలసి యిడఁగఁ బతియూఁతగ నే
కర మిచ్చు నాకు నవ్వలి, కరమది నీకాణయాచిగా యుంగరమా!&lt;/poem&gt;|ref=193}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మొగము ద్రిప్పిన వేగమునఁ జెక్కుపైఁ జిందు, శ్రవణకైరవధూళి చక్కఁదుడిచి
దిగువుఱెప్పముసుంగు దీయనికనుదోయి, కలితలీలాహల్లకమున నొత్తి
చిఱునవ్వుతమకంబు చెల్లఁబెట్టనిమోవి, కడిఁదిప్రాఁ దెలనాకుమడు పొసంగి
పానుపు డిగఁబోయి బడలికఁ బొరసిన, యడుగుఁదమ్ములనొప్పి యాఱ వంటి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;యినకులస్వామి కరమున న్ననునయించు, పలుకులకు మున్న తాన నాయలుకఁ దీర్చు
నెప్పుడప్పుడ యెఱుఁగవే చెప్పవేమి?, యూర్మికా! యిపు డెటువలె నున్నయదియె?&lt;/poem&gt;|ref=194}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mm6dktyiyhlifcwwloire5hzpzzb5ti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214670</id>
    <revision>
      <id>562894</id>
      <parentid>560630</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T06:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="5jnzf5e7hlykqpqjdb89sin6lfrh6jl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిటికెనవేలిగోరునకు సేమమె? తాఁ గయివేయుఁ గావునౝ
జిటిపొటిముచ్చటల్ దనుకఁ జెక్కులకుం గలవేదిప్రొద్దు తొ
ల్లిటివి దలంచుకొన్నె? లవలీదళసీమల వ్రాయఁ జొచ్చెనో
కటకట! ముద్రికా! మకరికాలత లిప్పుడు పువ్వుఁ దేనియన్?&lt;/poem&gt;|ref=195}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అడిగితి ననెనో నన్నని, వడి మూర్ఛిలి కొంతవడికి వైదేహి కడుం
బొడవులుగా నొనరించిన, తడికన్నులు దెఱచి చూచి తనమదిలోనన్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
{{p|ac|fwb}}సీత హనుమంతుఁ గని సంశయించి ప్రశ్నించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పోయి దశకంఠుఁ డిది యొక్కమాయ పన్ని, పనిచెనో నన్ను నిర్బంధపఱుప ననుచుఁ
జాల నమ్మిక పుట్టక మ్రోల నున్న, వినయసంపన్నుఁ బవమానతనయుఁ జూచి.&lt;/poem&gt;|ref=197}}  
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అయ్య! నీనామధేయం బేమి? యెప్పుడు, వెనుకకు మీ రుండువిషయ మెద్ది!
యినవంశమణియొద్ద నెవ్వారిసరబడిఁ, గొలుపుపట్టితి? వెందు నిలిచియున్న
వారు రాఘవులు? తద్వర్ణచిహ్నంబులు, తెలియునే యెటుల నేతెంచి తిటకు?
జలధి యడ్డము గాని సులభమార్గ మొకండు, కలిగెనో తావకాగమనమునకు?&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ననినఁ దనతోడ వేర్వేఱ నతఁడు దెలుప, డిందుపడి జడలో రత్నమింద మనుచు
నిచ్చి తెలతెలవారఁగ వచ్చె గెలువు మనిలజా! యంచు దీవించి యనుపుటయును.&lt;/poem&gt;|ref=198}}  
{{p|ac|fwb}}అశోకవనికాభంజనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తల్లీ! నిను వెఱపించుచు, విల్లే నెత్తించుకొనెడు వెఱబొమ్మల నీ
కల్లరి? రక్కసిజంతల, త్రుళ్లడఁతునె? వనము వెరుకుదునె ముదలగదా!&lt;/poem&gt;|ref=199}}
{{Telugu poem|typeవ.=|lines=&lt;poem&gt;అని మిన్నుముట్టఁ బెరికిన నోమహాబలనందన! వీరు నీయిప్పటియాకారంబునకు వెఱ
చి నామఱుంగునకు వచ్చుచున్నవారు వీరిపై నలుగక యిది యొకటి మన్నించు మని
యద్దేవి యానతిచ్చిన మహాప్రసాదం బని యద్ధానవీనికరంబు త్రోవఁ బోవక వనం
బున కురికి యావానరవీరుండు.&lt;/poem&gt;|ref=200}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;విఱిచి లీలాశైలవిధుకాంతకూటముల్, క్రీడాసరస్సులఁ బూడవైచి
కలకలనవ్వుమేడలు పాడుగాఁ ద్రవ్వి, శృంగాటకంబులు చిన్నఁబుచ్చి
కేతకీమందారకేసరాదులఁ దన్ని, కెడపి వీథుల నెల్ల దడుకువొడిచి
పువ్వారుఁదీఁగెలుమోపులు కాలువలఁ ద్రొక్కి, ప్రవహించుపన్నీరుపసరు చేసి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;మాలకరులఁ దోఁట నేలలోఁ బూడిచి, వెలిఁ దదీయరక్షకుల వధించి
ఘోరభంగిఁ దోరణారూఢుఁ డై యార్చె, గగన మగల జగము దిగులుపడఁగ&lt;/poem&gt;|ref=201}} . 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆనినదము విని యపుడు ద, శాననుఁ డిది యేమి తెలియుఁడా యనిన వెసౝ
దానవు లొకకొందఱు చని, వానరవరువార్త దెలిసి వచ్చి యతనితోన్.&lt;/poem&gt;|ref=202}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jnzf5e7hlykqpqjdb89sin6lfrh6jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562895</id>
      <parentid>562894</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T06:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>562895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="najinrvsgviliarspejdefer7ftpejs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిటికెనవేలిగోరునకు సేమమె? తాఁ గయివేయుఁ గావునౝ
జిటిపొటిముచ్చటల్ దనుకఁ జెక్కులకుం గలవేదిప్రొద్దు తొ
ల్లిటివి దలంచుకొన్నె? లవలీదళసీమల వ్రాయఁ జొచ్చెనో
కటకట! ముద్రికా! మకరికాలత లిప్పుడు పువ్వుఁ దేనియన్?&lt;/poem&gt;|ref=195}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అడిగితి ననెనో నన్నని, వడి మూర్ఛిలి కొంతవడికి వైదేహి కడుం
బొడవులుగా నొనరించిన, తడికన్నులు దెఱచి చూచి తనమదిలోనన్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
{{p|ac|fwb}}సీత హనుమంతుఁ గని సంశయించి ప్రశ్నించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పోయి దశకంఠుఁ డిది యొక్కమాయ పన్ని, పనిచెనో నన్ను నిర్బంధపఱుప ననుచుఁ
జాల నమ్మిక పుట్టక మ్రోల నున్న, వినయసంపన్నుఁ బవమానతనయుఁ జూచి.&lt;/poem&gt;|ref=197}}  
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అయ్య! నీనామధేయం బేమి? యెప్పుడు, వెనుకకు మీ రుండువిషయ మెద్ది!
యినవంశమణియొద్ద నెవ్వారిసరబడిఁ, గొలుపుపట్టితి? వెందు నిలిచియున్న
వారు రాఘవులు? తద్వర్ణచిహ్నంబులు, తెలియునే యెటుల నేతెంచి తిటకు?
జలధి యడ్డము గాని సులభమార్గ మొకండు, కలిగెనో తావకాగమనమునకు?&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ననినఁ దనతోడ వేర్వేఱ నతఁడు దెలుప, డిందుపడి జడలో రత్నమింద మనుచు
నిచ్చి తెలతెలవారఁగ వచ్చె గెలువు మనిలజా! యంచు దీవించి యనుపుటయును.&lt;/poem&gt;|ref=198}}  
{{p|ac|fwb}}అశోకవనికాభంజనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తల్లీ! నిను వెఱపించుచు, విల్లే నెత్తించుకొనెడు వెఱబొమ్మల నీ
కల్లరి? రక్కసిజంతల, త్రుళ్లడఁతునె? వనము వెరుకుదునె ముదలగదా!&lt;/poem&gt;|ref=199}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మిన్నుముట్టఁ బెరికిన నోమహాబలనందన! వీరు నీయిప్పటియాకారంబునకు వెఱ
చి నామఱుంగునకు వచ్చుచున్నవారు వీరిపై నలుగక యిది యొకటి మన్నించు మని
యద్దేవి యానతిచ్చిన మహాప్రసాదం బని యద్ధానవీనికరంబు త్రోవఁ బోవక వనం
బున కురికి యావానరవీరుండు.&lt;/poem&gt;|ref=200}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;విఱిచి లీలాశైలవిధుకాంతకూటముల్, క్రీడాసరస్సులఁ బూడవైచి
కలకలనవ్వుమేడలు పాడుగాఁ ద్రవ్వి, శృంగాటకంబులు చిన్నఁబుచ్చి
కేతకీమందారకేసరాదులఁ దన్ని, కెడపి వీథుల నెల్ల దడుకువొడిచి
పువ్వారుఁదీఁగెలుమోపులు కాలువలఁ ద్రొక్కి, ప్రవహించుపన్నీరుపసరు చేసి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;మాలకరులఁ దోఁట నేలలోఁ బూడిచి, వెలిఁ దదీయరక్షకుల వధించి
ఘోరభంగిఁ దోరణారూఢుఁ డై యార్చె, గగన మగల జగము దిగులుపడఁగ&lt;/poem&gt;|ref=201}} . 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆనినదము విని యపుడు ద, శాననుఁ డిది యేమి తెలియుఁడా యనిన వెసౝ
దానవు లొకకొందఱు చని, వానరవరువార్త దెలిసి వచ్చి యతనితోన్.&lt;/poem&gt;|ref=202}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>najinrvsgviliarspejdefer7ftpejs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562896</id>
      <parentid>562895</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T06:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>562896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5137" sha1="swrnjkkom6puggw12xc5obqdktz2y50" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిటికెనవేలిగోరునకు సేమమె? తాఁ గయివేయుఁ గావునౝ
జిటిపొటిముచ్చటల్ దనుకఁ జెక్కులకుం గలవేదిప్రొద్దు తొ
ల్లిటివి దలంచుకొన్నె? లవలీదళసీమల వ్రాయఁ జొచ్చెనో
కటకట! ముద్రికా! మకరికాలత లిప్పుడు పువ్వుఁ దేనియన్?&lt;/poem&gt;|ref=195}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అడిగితి ననెనో నన్నని, వడి మూర్ఛిలి కొంతవడికి వైదేహి కడుం
బొడవులుగా నొనరించిన, తడికన్నులు దెఱచి చూచి తనమదిలోనన్.&lt;/poem&gt;|ref=196}}
{{p|ac|fwb}}సీత హనుమంతుఁ గని సంశయించి ప్రశ్నించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;పోయి దశకంఠుఁ డిది యొక్కమాయ పన్ని, పనిచెనో నన్ను నిర్బంధపఱుప ననుచుఁ
జాల నమ్మిక పుట్టక మ్రోల నున్న, వినయసంపన్నుఁ బవమానతనయుఁ జూచి.&lt;/poem&gt;|ref=197}}  
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;అయ్య! నీనామధేయం బేమి? యెప్పుడు, వెనుకకు మీ రుండువిషయ మెద్ది!
యినవంశమణియొద్ద నెవ్వారిసరబడిఁ, గొలుపుపట్టితి? వెందు నిలిచియున్న
వారు రాఘవులు? తద్వర్ణచిహ్నంబులు, తెలియునే యెటుల నేతెంచి తిటకు?
జలధి యడ్డము గాని సులభమార్గ మొకండు, కలిగెనో తావకాగమనమునకు?&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;ననినఁ దనతోడ వేర్వేఱ నతఁడు దెలుప, డిందుపడి జడలో రత్నమింద మనుచు
నిచ్చి తెలతెలవారఁగ వచ్చె గెలువు మనిలజా! యంచు దీవించి యనుపుటయును.&lt;/poem&gt;|ref=198}}  
{{p|ac|fwb}}అశోకవనికాభంజనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తల్లీ! నిను వెఱపించుచు, విల్లే నెత్తించుకొనెడు వెఱబొమ్మల నీ
కల్లరి? రక్కసిజంతల, త్రుళ్లడఁతునె? వనము వెరుకుదునె ముదలగదా!&lt;/poem&gt;|ref=199}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని మిన్నుముట్టఁ బెరికిన నోమహాబలనందన! వీరు నీయిప్పటియాకారంబునకు వెఱ
చి నామఱుంగునకు వచ్చుచున్నవారు వీరిపై నలుగక యిది యొకటి మన్నించు మని
యద్దేవి యానతిచ్చిన మహాప్రసాదం బని యద్ధానవీనికరంబు త్రోవఁ బోవక వనం
బున కురికి యావానరవీరుండు.&lt;/poem&gt;|ref=200}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;విఱిచి లీలాశైలవిధుకాంతకూటముల్, క్రీడాసరస్సులఁ బూడవైచి
కలకలనవ్వుమేడలు పాడుగాఁ ద్రవ్వి, శృంగాటకంబులు చిన్నఁబుచ్చి
కేతకీమందారకేసరాదులఁ దన్ని, కెడపి వీథుల నెల్ల దడుకువొడిచి
పువ్వారుఁదీఁగెలుమోపులు కాలువలఁ ద్రొక్కి, ప్రవహించుపన్నీరుపసరు చేసి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;మాలకరులఁ దోఁట నేలలోఁ బూడిచి, వెలిఁ దదీయరక్షకుల వధించి
ఘోరభంగిఁ దోరణారూఢుఁ డై యార్చె, గగన మగల జగము దిగులుపడఁగ.&lt;/poem&gt;|ref=201}}  
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆనినదము విని యపుడు ద, శాననుఁ డిది యేమి తెలియుఁడా యనిన వెసౝ
దానవు లొకకొందఱు చని, వానరవరువార్త దెలిసి వచ్చి యతనితోన్.&lt;/poem&gt;|ref=202}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swrnjkkom6puggw12xc5obqdktz2y50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214671</id>
    <revision>
      <id>562897</id>
      <parentid>560631</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T06:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5082" sha1="fqg9xi58y614dl2skyqc2d880bj8033" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దేవ యొకవానరంబు లీలావనంబు, నేలమట్టంబు చేసి యాభీలవాల
మూఁచి యాఁడెడుఁ దనుఁ జూచి కోఁచవాఱు, రక్కసుల నొక్కి తోరణం బెక్కి నగుచు.&lt;/poem&gt;|ref=203}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అనవుఁడు నతఁ డేవురువా, హినిధవులౝ మంత్రిసుతుల నేడుగురిం బొం
డని పంపెఁ బంపుటయు వా, రనేకబలములు భజింప నరుదెంచి వెసన్.&lt;/poem&gt;|ref=204}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ప్రొద్దు కరకరం బొడిచి రాఁగాఁ బరాక్రమపరిపాకజాగరూకప్రతిభానుండై ప్రతి
భానుండునుంబోలెఁ బవనసూనుండు తోరణాగ్రంబున నుండం గనుంగొని.&lt;/poem&gt;|ref=205}}
{{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁ డనేకరాక్షసులఁ జంపుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;ఆర్పుల్ నింగిఁ జెలంగ నిష్ఠురనిశాతాస్త్రంబులం గప్పినౝ
దర్పం బొప్ప నతండు దద్బలముమీఁదౝ వ్రాలి వాలంబు న
ల్లార్పుల్ గాడ్పుల రేఁచ దంతిరథరథ్యవ్రాతముల్ చేతులౝ
గోర్ఫిళ్ళార్చుచు వచ్చుచున్నఁ గని రక్షోనాథసేనాధిపుల్.&lt;/poem&gt;|ref=206}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఏవురు నొక్కయుమ్మడిఁ బయింబడి యేయఁ గరాళదివ్యబా
ణావళు లెచ్చిరా నొదిసి యుగ్రతమప్రదరాగ్నికీలముల్
వోవఁ గరంబులం బులిమి పుచ్చుచు మారుతి యుగ్రదానవుల్
త్రోవ నెదిర్చినం గెడపి త్రొక్కుచు నుక్కున దూఱి గ్రక్కునన్.&lt;/poem&gt;|ref=207}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తల యెన్ని యద్ధశానను, దళవాయుల నొకరికొకరిఁ దప్పకయుండౝ
గలయ నఱచేతిచఱపుల, వలియంగా నడఁచె నడఁచినం గని కినుకన్.&lt;/poem&gt;|ref=208}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;బాహుల విళ్ళు వంచుకొని బాణపరంపర సాఁగ నాహవో
త్సాహముతో నమాత్యతనుజాతులు సూతుల వేఁగిరింపుచుౝ
సాహసికుల్ మహారథు లనం దనమీఁదికి దైత్యరాజితే
జోహుతభుక్ఛవిచ్ఛటలచొప్పున మండుచు నేఁగుదెంచినన్.&lt;/poem&gt;|ref=209}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అతఁడు మునుఁ గూల్చె నందు మేలైనవాని, జంబుమాలి నుదగ్రతేజంబు మాలి
చనఁ బ్రహస్తుఁడు విని శోకమున మునింగె, బిడ్డ పడుటకుఁ గడుపున మడ్డువడఁగ.&lt;/poem&gt;|ref=210}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;మఱియు నంతటం బోవక తక్కురక్కసి రాచప్రగ్గడలకుమారులపయిం గవిసి
పవనతనయుండు.&lt;/poem&gt;|ref=211}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;తాచి యొక్కనిఁ దేరితో వైచి యొకని, గ్రుద్ధి యొక్కని మోచేతఁ గ్రుమ్మి యొకని
నుఱిచి యొక్కని మెడ నొక్కి విఱిచి యొకని, నా క్షణంబునఁ దెగటార్చి నాఱుగురను.&lt;/poem&gt;|ref=212}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అపుడు హతశేషు లసురా, ధిపుఁ జేరంబోయి దేవ! దేవరసేనా
ధిపులం బ్రగ్గడకొడుకులఁ, గపివరుఁ డొకరుఁడ ససైనికముగాఁ గూల్చెన్.&lt;/poem&gt;|ref=213}} 
{{p|ac|fwb}}అక్షకుమారవధ&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అన విని కపిమాత్రుఁడు గాఁ, డని యచ్చెరువంది పలికి యక్షకుమారుం&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fqg9xi58y614dl2skyqc2d880bj8033</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214672</id>
    <revision>
      <id>562904</id>
      <parentid>560632</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="2gqabwvize6mqyx63zgt4y27wj3m4s1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;గనుఁగొనిన నతం డది దన, కనుమతి యిచ్చుటగఁ దెలిసి యాయితపడుచున్.&lt;/poem&gt;|ref=214}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఘీంకృతిమయమై హేషిత, సంకులమై యట్టహాససంపూర్ణంబై
టంకారభయదమై నలు, వంకల బల మనుసరింప వచ్చి కడంకన్.&lt;/poem&gt;|ref=215}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;తాఁకినవీఁక చూచి భుజదర్ప మెలర్ప మనోరథంబు న
ఱ్ఱాఁకలుమానమి న్నొఱయు నక్షరథధ్వజదండ మంది య
మ్మూఁకల నెత్తురు న్మెదడు మూలుగులుం బెదరంగ మోదెఁ బో
యాఁకలి దప్పి మాని కలహాశనమౌని నటింప నింపునన్.&lt;/poem&gt;|ref=216}} 
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;ఆలోఁ గేతనశూన్యమై హతసహాయం బైనతే రొక్కడుం
గాళీసమ్ముఖనిర్విశేష మగునక్కయ్యంపునేలౝ వెసౝ
ధూళీపాలిక రేఁగఁ దోలుకొని చత్తుం జంపుదుం గాని యీ
గోలాంగూలముఁ బోవనీ ననుచు నక్షుం డుద్ధతి న్వచ్చినన్.&lt;/poem&gt;|ref=217}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;సమీరకుమారుండును దద్దివ్యబాణాసారంబు ఘోరంబై పైకొనినం గైకొనక కినుకం
దూఱి పాఱి.&lt;/poem&gt;|ref=218}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;ఉలుకక యుండఁ గొండ వడ నొండొకకొండనఁ గోడెనాగముౝ
బులుఁగులఱేఁడు దన్నికొనిపోవుతెఱం గిటు లాడి చూపెఁగా
వలయు ననంగఁ దేరిపయి వ్రాలి దశాననునందనుం బదం
బుల నిఱికించి నాఁచికొని పోయె విహాయసవీథి కుద్ధతిౝ.&lt;/poem&gt;|ref=219}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈరీతి నెగసి యెప్పటి, తోరణమున వ్రాలి చిఱుతతొడలం దొడలౝ
వీరాచారధురంధరుఁ, డారక్కసు నలియ నొక్కి యటఁ బడవైచెౝ.&lt;/poem&gt;|ref=220}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆకత లీవలియావలి, రాకాసులవలన విని సురద్వేషి యిసీ
నాకాదిభీకరునకుౝ, నాకా యీవినికి మేఘనాదా! యనినౝ.&lt;/poem&gt;|ref=221}} 
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;కొలువులోనివాఁడు గొబ్బునఁ బ్రణమిల్లి, లేచివచ్చి తండ్రిఁ జూచి యతఁడు
దేవ! విఱిచికట్టి తెత్తు నే యగ్గబ్బి, క్రోఁతి ? నని యనుజ్ఞ గొని కడంగి.&lt;/poem&gt;|ref=222}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఖరకాసరపంచానన, తరక్షుసన్నద్ధములు రథంబులు పెక్కుల్
పరివేష్టించి భజింపఁగ, నరుదెంచె రథంబుమీఁద ననిలజుమీఁదౝ.&lt;/poem&gt;|ref=223}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ప్లవంగపుంగవుండునుం దోరణంబు డిగ్గి యగ్గుంపు కంపింపం జొచ్చి యచ్చండశర
పరంపరానిర్మాణకర్మఠకార్ముకంబుతోఁ దేరు దోలుకొని వచ్చునద్దనుజాధినాథతనూజాతు
నెదుర్కొని వెనకముందర దోఁచనీక భీకరాటోపంబున.&lt;/poem&gt;|ref=224}} 
{{p|ac|fwb}}ఇంద్రజిత్తు హనుమంతుని బ్రహ్మాస్త్రబద్ధుఁ జేయుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అనిఁ బొదివినయరదంబులె, కొని వైవఁగ నరసి తప్పుకొనుచుౝ మదిలోఁ
దనచేతనె తనబలముౝ, దునిమించుట కింద్రజిత్తు తుకతుక నుడికెౝ.&lt;/poem&gt;|ref=225}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gqabwvize6mqyx63zgt4y27wj3m4s1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/134</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214673</id>
    <revision>
      <id>562915</id>
      <parentid>560633</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="akptdy7tmnav90otc4geohqb1j3dfwi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;మఱియుఁ జలమున ననిలసంభవుఁడు గనలి, తత్సహాయశతాంగజాతంబునెల్ల
విఱిచి నిలిచిన నిలనీక వెఱచి యతని, యుగ్రబాణాగ్నిశిఖల కాహుతిగ వైచె.&lt;/poem&gt;|ref=226}}  
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పుడు మేఘనాదుండు తనమనంబున.&lt;/poem&gt;|ref=227}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;చూడఁ గపి గాని చరమ, క్రీడాపరతంత్రగగనకేశునితోడౝ
జోడై యున్నాఁ డితఁ డే, జాడం జిక్కుపడు నని విచారించి వెసౝ.&lt;/poem&gt;|ref=228}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నియమంకృతబ్రహ్మాస్త్ర, ప్రయోగమునఁ గట్టివైవ బ్రహ్మోపాస్తి
క్రియఁ బావని విడివడి యుం, డియు లోనై చిక్కె నేమిటికొ దనుజునకుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=229}}  
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వెండియును మేఘనాదుండు బండిమోకు, మెడకుఁ గాళ్లకుఁ దగిలించి ముడియఁగట్టి
ధీవిచక్షణు నవ్వీరుఁ దేరిమీఁద, బెట్టికొని వచ్చి తనమ్రోలఁ బెట్టుటయును.&lt;/poem&gt;|ref=230}} 
{{p|ac|fwb}}హనుమద్రావణసంవాదము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;కొడుకు న్మెచ్చి దశాననుం డనిలజుం గోపంబుతోఁ జూచి యే
యడవిం ద్రిమ్మరుచుండు క్రోఁతివిర రారా యెవ్వ రంపంగ ని
క్కడికి న్వచ్చితి వేల చొచ్చితివి లంకారాజధానిౝ నిజం
బడుగం జూచెద నంతయుం దెలియ నొయ్యం జెప్పురా నావుడుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=231}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పుడు శౌర్యాలవాలం బగువాలంబునం బీట పెట్టుకొని నెట్టుకొనిన ధైర్యంబున
వసించి.&lt;/poem&gt;|ref=232}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అనిలజుఁ డోరి రావణుఁడు యల్లన నేటికి బెట్టు చెప్పెదౝ
విను రఘురాముదూత నరవిందహితాత్మజుమంత్రి నేఁ బ్రభం
జనతనుజాతుఁడౝ జనకజౝ వెదకం జనుదెంచి కాంచితిౝ
నను హనుమంతుఁ డండ్రు. భవనంబులు మా కిల నెల్లకానలుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=233}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పఱతెంచి వనము వెరుకుట, కుఱకుఱ రక్కసుని నొక్కకొందఱఁ గేలౝ
విఱుచుట యిటు చిక్కుట ని, న్నెఱుకపడం జూచుటకు సుమీ దనుజేశా!&lt;/poem&gt;|ref=234}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చూచితినే కదా నిను విశుద్ధచరిత్రుఁ డయో! పులస్త్యుఁ డే
లా చెడుఁద్రోవ పట్టితివి యాయనపంశమునం జనించియుౝ?
నీచలముౝ ఖరాసురుని నెత్తురు ద్రావినతూపునేనియుం
జూచి తొఱంగు తల్లి యని చూడు విదేహనృపాలకన్యకౝ.&lt;/poem&gt;|ref=235}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పులపోతుఁ జిచ్చయినయట్టిగృహంబున నున్నవాఁడు దాఁ
జెప్పఁగ దుర్విషాన్నము భుజించునతండును గాంచుపా ట్లిఁకౝ
దప్పవు సువ్వె నీకు సహితం బిటు లెవ్వరు చెప్పి రేమొకో!
ని ప్పొడిగట్టితే? విడువనేరవె యింతటనైన? నావుడుౝ.&lt;/poem&gt;|ref=236}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>akptdy7tmnav90otc4geohqb1j3dfwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/135</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214674</id>
    <revision>
      <id>562916</id>
      <parentid>560634</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4518" sha1="9z3u7vf4gkz8vy92upk6fxd1xjgtsgs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మండిపడి వీని తల గొ, ట్టుం డటు గొనిపోయి నావుడుౝ రావణుతో
నిండుదొర తదనుజుం డన, ఘుండు విభీషణుఁడు వలికెఁ గోప మడంగౝ.&lt;/poem&gt;|ref=237}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దేవ! విను దూతఁ జంప విధింపలేదు, రాజులకు నీతిశాస్త్రంబు రాముఁ డుండ
నితనిఁ గొనియేమి? విడిపింపుఁ డిప్పు డనినఁ, దోఁక గాలిచి వీనిఁ బోఁ దోలుఁడనియె.&lt;/poem&gt;|ref=238}} 
{{p|ac|fwb}}రాక్షసు లాంజనేయునితోఁకఁ గాల్చి యూరేగించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పలు కసురవరుండు నుడువ దడవ బెడిదంబుగా నుడిగంపురక్కసులు పెక్కం
డ్రు గూడి.&lt;/poem&gt;|ref=239}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కడవల నూనెలఁ గోకలు, తడిపిరి కపివీరుదీర్ఘతరవాలమునౝ
గడకుం జుట్టిరి కొనఁ దగఁ, బిడిచిరి ముట్టించి రనలభీషణశిఖలౝ.&lt;/poem&gt;|ref=240}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆవార్తలు విని జానకి, పావక! నీప్రాణసఖునిపట్టి సుమీ! హా!
మావాఁడు సుమీ! వినుమా, నీవేఁడికి వేఱె కలవు నేతు ల్నెలవుల్.&lt;/poem&gt;|ref=241}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అంజలి చేసి వేఁడెద మహాత్మ! యనం దడ వాంజనేయుతోఁ
కంజలికప్పు లాసపడఁగా నొనరించి శిఖల్ మధూళి మ
ద్వంజులపుష్పమాలికలవంటివి యై తలిరాకుదండలై
రంజిలఁ జేసె వహ్ని యివిరా మహిమంబు లనౝ జగంబునన్.&lt;/poem&gt;|ref=242}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అపుడు పపమాననందను నంగములను, గట్టిగా మున్ను కట్టినకట్లు విడిచి
వెంటఁ దోఁకొని దైతేయవీరభటులు, విచ్చుకత్తులతోఁ బదివేవు రెలమి.&lt;/poem&gt;|ref=243}} 
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;పురవీథుల్ గలయంగఁ ద్రిప్పి యిఁకఁ బో పొమ్మన్న నవ్వీరవా
నరసింహం బొకనవ్వు నవ్వి చనెనే నా కిప్పు డాకాంక్ష? యు
ప్పరిగల్ సెజ్జలు చప్పరాలు చవికల్ పైఁజూడ లే దెక్కి చె
చ్చెఱ మీ రెక్కడఁ జూపినా? రిపుడు నిశ్శేషంబుగాఁ జూచెదౝ.&lt;/poem&gt;|ref=244}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని పలికి కీలామాలికాభీలం బైనవాలంబు ద్రిప్పుచు.&lt;/poem&gt;|ref=245}}
{{p|ac|fwb}}లంకాదహనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కోటలమీఁదఁ జుట్టుఁ జని గొప్పయలంగపుటిండ్లు చూచి య
వ్వీటికి నెల్ల నట్టనడువీథిని మీటుగఁ గట్టినట్టిశృం
గాటక చంద్రశాలకొన గాలిచి యాయెఱమంట లంటి యె
ప్పాట నటించునో యనుచుఁ బావని వేడుకఁ జూచుచున్నెడౝ.&lt;/poem&gt;|ref=246}} 
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;అనలజ్వాలవినిర్మితాంగదకిరీటాభీల యై రావణా
దినిలింపాహితకోటి నాహుతి గొనం దెం పూని సాక్షాత్కరిం&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9z3u7vf4gkz8vy92upk6fxd1xjgtsgs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562917</id>
      <parentid>562916</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:21:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>562917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4518" sha1="kpumwkmmjqbxm7yga25kyqm3amh1ysn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మండిపడి వీని తల గొ, ట్టుం డటు గొనిపోయి నావుడుౝ రావణుతో
నిండుదొర తదనుజుం డన, ఘుండు విభీషణుఁడు వలికెఁ గోప మడంగౝ.&lt;/poem&gt;|ref=237}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దేవ! విను దూతఁ జంప విధింపలేదు, రాజులకు నీతిశాస్త్రంబు రాముఁ డుండ
నితనిఁ గొనియేమి? విడిపింపుఁ డిప్పు డనినఁ, దోఁక గాలిచి వీనిఁ బోఁ దోలుఁడనియె.&lt;/poem&gt;|ref=238}} 
{{p|ac|fwb}}రాక్షసు లాంజనేయునితోఁకఁ గాల్చి యూరేగించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పలు కసురవరుండు నుడువ దడవ బెడిదంబుగా నుడిగంపురక్కసులు పెక్కం
డ్రు గూడి.&lt;/poem&gt;|ref=239}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కడవల నూనెలఁ గోకలు, తడిపిరి కపివీరుదీర్ఘతరవాలమునౝ
గడకుం జుట్టిరి కొనఁ దగఁ, బిడిచిరి ముట్టించి రనలభీషణశిఖలౝ.&lt;/poem&gt;|ref=240}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆవార్తలు విని జానకి, పావక! నీప్రాణసఖునిపట్టి సుమీ! హా!
మావాఁడు సుమీ! వినుమా, నీవేఁడికి వేఱె కలవు నేతు ల్నెలవుల్.&lt;/poem&gt;|ref=241}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అంజలి చేసి వేఁడెద మహాత్మ! యనం దడ వాంజనేయుతోఁ
కంజలికప్పు లాసపడఁగా నొనరించి శిఖల్ మధూళి మ
ద్వంజులపుష్పమాలికలవంటివి యై తలిరాకుదండలై
రంజిలఁ జేసె వహ్ని యివిరా మహిమంబు లనౝ జగంబునన్.&lt;/poem&gt;|ref=242}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అపుడు పవమాననందను నంగములను, గట్టిగా మున్ను కట్టినకట్లు విడిచి
వెంటఁ దోఁకొని దైతేయవీరభటులు, విచ్చుకత్తులతోఁ బదివేవు రెలమి.&lt;/poem&gt;|ref=243}} 
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;పురవీథుల్ గలయంగఁ ద్రిప్పి యిఁకఁ బో పొమ్మన్న నవ్వీరవా
నరసింహం బొకనవ్వు నవ్వి చనెనే నా కిప్పు డాకాంక్ష? యు
ప్పరిగల్ సెజ్జలు చప్పరాలు చవికల్ పైఁజూడ లే దెక్కి చె
చ్చెఱ మీ రెక్కడఁ జూపినా? రిపుడు నిశ్శేషంబుగాఁ జూచెదౝ.&lt;/poem&gt;|ref=244}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని పలికి కీలామాలికాభీలం బైనవాలంబు ద్రిప్పుచు.&lt;/poem&gt;|ref=245}}
{{p|ac|fwb}}లంకాదహనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కోటలమీఁదఁ జుట్టుఁ జని గొప్పయలంగపుటిండ్లు చూచి య
వ్వీటికి నెల్ల నట్టనడువీథిని మీటుగఁ గట్టినట్టిశృం
గాటక చంద్రశాలకొన గాలిచి యాయెఱమంట లంటి యె
ప్పాట నటించునో యనుచుఁ బావని వేడుకఁ జూచుచున్నెడౝ.&lt;/poem&gt;|ref=246}} 
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;అనలజ్వాలవినిర్మితాంగదకిరీటాభీల యై రావణా
దినిలింపాహితకోటి నాహుతి గొనం దెం పూని సాక్షాత్కరిం&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpumwkmmjqbxm7yga25kyqm3amh1ysn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562918</id>
      <parentid>562917</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>562918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4517" sha1="pkppjtkw4pgi72pf32cjhu523ohe8z5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మండిపడి వీని తల గొ, ట్టుం డటు గొనిపోయి నావుడుౝ రావణుతో
నిండుదొర తదనుజుం డన, ఘుండు విభీషణుఁడు వలికెఁ గోప మడంగౝ.&lt;/poem&gt;|ref=237}}
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;దేవ! విను దూతఁ జంప విధింపలేదు, రాజులకు నీతిశాస్త్రంబు రాముఁ డుండ
నితనిఁ గొనియేమి? విడిపింపుఁ డిప్పు డనినఁ, దోఁక గాలిచి వీనిఁ బోఁ దోలుఁడనియె.&lt;/poem&gt;|ref=238}} 
{{p|ac|fwb}}రాక్షసు లాంజనేయునితోఁకఁ గాల్చి యూరేగించుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అప్పలు కసురవరుండు నుడువ దడవ బెడిదంబుగా నుడిగంపురక్కసులు పెక్కం
డ్రు గూడి.&lt;/poem&gt;|ref=239}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కడవల నూనెలఁ గోకలు, తడిపిరి కపివీరుదీర్ఘతరవాలమునౝ
గడకుం జుట్టిరి కొనఁ దగఁ, బిడిచిరి ముట్టించి రనలభీషణశిఖలౝ.&lt;/poem&gt;|ref=240}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆవార్తలు విని జానకి, పావక! నీప్రాణసఖునిపట్టి సుమీ! హా!
మావాఁడు సుమీ! వినుమా, నీవేఁడికి వేఱె కలవు నేతు ల్నెలవుల్.&lt;/poem&gt;|ref=241}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అంజలి చేసి వేఁడెద మహాత్మ! యనం దడ వాంజనేయుతోఁ
కంజలికప్పు లాసపడఁగా నొనరించి శిఖల్ మధూళి మ
ద్వంజులపుష్పమాలికలవంటివి యై తలిరాకుదండలై
రంజిలఁ జేసె వహ్ని యివిరా మహిమంబు లనౝ జగంబునన్.&lt;/poem&gt;|ref=242}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;అపుడు పవమాననందను నంగములను, గట్టిగా మున్ను కట్టినకట్లు విడిచి
వెంటఁ దోఁకొని దైతేయవీరభటులు, విచ్చుకత్తులతోఁ బదివేవు రెలమి.&lt;/poem&gt;|ref=243}} 
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;పురవీథుల్ గలయంగఁ ద్రిప్పి యిఁకఁ బో పొమ్మన్న నవ్వీరవా
నరసింహం బొకనవ్వు నవ్వి చనెనే నా కిప్పు డాకాంక్ష? యు
ప్పరిగల్ సెజ్జలు చప్పరాలు చవికల్ పైఁజూడ లే దెక్కి చె
చ్చెఱ మీ రెక్కడఁ జూపినా? రిపుడు నిశ్శేషంబుగాఁ జూచెదౝ.&lt;/poem&gt;|ref=244}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని పలికి కీలామాలికాభీలం బైనవాలంబు ద్రిప్పుచు.&lt;/poem&gt;|ref=245}}
{{p|ac|fwb}}లంకాదహనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కోటలమీఁదఁ జుట్టుఁ జని గొప్పయలంగపుటిండ్లు చూచి య
వ్వీటికి నెల్ల నట్టనడువీథిని మీటుగఁ గట్టినట్టిశృం
గాటకచంద్రశాలకొన గాలిచి యాయెఱమంట లంటి యె
ప్పాట నటించునో యనుచుఁ బావని వేడుకఁ జూచుచున్నెడౝ.&lt;/poem&gt;|ref=246}} 
{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;అనలజ్వాలవినిర్మితాంగదకిరీటాభీల యై రావణా
దినిలింపాహితకోటి నాహుతి గొనం దెం పూని సాక్షాత్కరిం&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pkppjtkw4pgi72pf32cjhu523ohe8z5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/136</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214675</id>
    <revision>
      <id>562920</id>
      <parentid>560635</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="hv2ss22se63k4btgn4gfr8rqmsnjmk0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;చెనొకో తద్దురితాధిదేవత యనం జిచ్చుల్ కడుం గోటవెం
టను దోడ్తో నడుమేడను న్నిగిడి మండౝ లంక చూపట్టినౝ.&lt;/poem&gt;|ref=247}}
{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=&lt;poem&gt;అలబలంబు లేచెఁ గలయంగ మందిరా, గ్రంబులకును నిండుకడవ లెక్కె
జల్లుదుమ్ము లెసఁగె నుల్లోలకీలికీ, లోపశాంతి యెందు నొదవ దయ్యె.&lt;/poem&gt;|ref=248}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;వెండియుఁ దచ్చండకిరణతనయామాత్యప్రతిష్ఠితపవనసఖబహుముఖశిఖాసంఘాతం
బులు నిరస్తవిఘాతంబులై బందిమందిరంబులం గ్రందుకొనుబృందారకపురంధ్రీసందో
హంబులనిట్టూర్పుగాడ్పులసాహాయ్యంబు వడసి పొనుంగుపడనిసహస్రాక్షవీక్షా
విక్షిప్తంబు లగునిప్పులం దప్పులు పెట్టి విస్ఫులింగంబులు ముంగోలుపౌఁజులై తేజరిల్ల
సీతాశాతోదరీహృదయపరితాపంపుటుడుకుం బుడికి పుచ్చుకొని పెచ్చు పెరిఁగిన సెగ
దిగంతంబుల దీటుకొన గవకులు రవులు కొలిపి కోటలకు బీటలు నెఱపి మళిగల వెలింగి
మేలుమచ్చులు నేలకుం దెచ్చి హట్టంబులు ముట్టుకోలు వట్టి వాడలు గోడలు
చిక్కంజేసి లాయంబుల కపాయంబు దెచ్చి గుళ్లు గూలిచి నగళ్ళకు నడచి చవి
కెల నప్పళించి చప్పరంబుల కెసరు పెట్టి యుప్పరిగల కుప్పరంబు లెగసి పొగసిన
పొగల నడుము న్నిగుడునప్పుడు కప్పుం గుప్పసంబులు దొడవినవడువును భాసుర
భసితధూసరంబు లైనయపుడు యోగివేషంబులం బోషించినసంచును విటంకమణివిభా
విసరంబులతోడ జోడై కూడినపుడు విందులం గలసినచందంబును ఛటఛటత్కార
చమత్కారంబులం దేఱినయపుడు వికవిక నగినయనువునుం జూపుచుఁ దమవేఁడిమిం
దామ తాళుకొనంజాలక చనుపోలికఁ గేలీకాననంబులు దూఱియు దూపటిలినజాడం
గ్రీడాసరోవరంబులకుం జేరియు నాఁకటిసోఁ కోర్వనికాఁకంబోలెఁ బాకశాలలకుం
బరువులు వాఱియు వారింపరాక యథేష్టవిహారంబులు సలుపుచుండె నయ్యవస
రంబున.&lt;/poem&gt;|ref=249}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;పొదివితేఁ గానక పొత్తులలోపట్లఁ, బోనాడుకొనినలేఁబురిటియాండ్ర
బొగచుట్టుకొన వెంటఁ దగులనేరనివయ, స్యల మోసపోయినజవ్వనులును
దొడవు లేమేనియు వెడలింపఁ బోనిచ్చి, పతులఁ గోల్పోయిన భామినులును
నరుగ లేనిముసర్ల నత్తమామలఁ బాయఁ, బాలైనప్రోషితభర్తృకలును&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;జాలిఁ దమతమముంగిళ్లఁ గూలఁబడుదు, నూఁచముట్టుగ గీము లాహుతి గొనంగ
ముఖరపావకశిఖలపై మోఁదుకొనిరి, యది దశగ్రీవు కీడుగా నరయరేమొ!&lt;/poem&gt;|ref=250}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పాకారిదురాలోక, ప్రాకారాకారపురపరాభవపరిపా
కాకులు లై కాకులవలెఁ, గాకై చనఁ జొచ్చి రెల్లకడలకు నసురుల్.&lt;/poem&gt;|ref=251}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనకొంప గాలఁ దెచ్చెౝ, దనుజకులక్షోభ గాంచ దశకంఠుఁ డిలా
తనయ నని పలుకఁ దొడఁగిరి, కని తెలిసిన పెద్దవరుస గలతొలివేల్బుల్.&lt;/poem&gt;|ref=252}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hv2ss22se63k4btgn4gfr8rqmsnjmk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214676</id>
    <revision>
      <id>562924</id>
      <parentid>560636</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4104" sha1="3is9xy2dmrt190k6ezju1necy5rn6tm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;వనచరవీరుఁ డానగరివాకిట ము న్నటులౝ హితంబు ప
ల్కినకతనౝ విభీషణనికేతనవాటినికేతనంబుగా
ననలశిఖానికాయముల యావళిఁ బోవక యుండఁ గాచి త
క్కినపుర మంతయుం గెడపి కేవలభస్మము గాఁగఁ జూచినన్.&lt;/poem&gt;|ref=253}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఆయెఁ గదా వచ్చినపని, పోయెద నిఁక నిన్న నింత ప్రొద్దున నేనుౝ
మాయంగదాదులుం బెడ, వాయక జలరాశి వేలపై నుంటిమిగా.&lt;/poem&gt;|ref=254}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఈమేలివార్త నాచే, వేమాఱుౝ గ్రుచ్చి గ్రుచ్చి వినుదనుకఁ గుల
స్వాముల కెంతయుఁ జింతా, సామగ్రీమంతములు నిజస్వాంతంబుల్.&lt;/poem&gt;|ref=255}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అనుచుఁ బ్రవాళవల్లికలయల్లికలం బొడువాటిపోఁకమ్రా
నొనరినరీతి నున్నతనయున్నతవాలము వహ్నికీలముల్
పెనఁగొనఁ బొల్చుదానిఁ గదలింపుచు రామునిరాణివాస ముం
డినయెడకు న్వెసం జని వినీతిమెయిం బ్రణమిల్లి నిల్చినౝ.&lt;/poem&gt;|ref=256}}
{{p|ac|fwb}}ఆశ్వాసాంతము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;గొబ్బూరివంశమణి! హ, న్నిబ్బరగండాంక! మేదినీశ్వరతిలకా!
బిబ్బోకవతీమదన! క, కుబ్బంధురసురభికీర్తికుసుమోత్తంసా!&lt;/poem&gt;|ref=257}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చిత్తసరోరుహాంతరవశీకృతినందకుమారభృంగ! భూ
భృత్తిలకస్తవార్హ! రణభీకర! పట్టుతలాడరాయరా
హుత్తభుజంగకార్ముకరఘూత్తమ! కృత్తమహారి! సాహితీ
విత్తమ! విత్తమర్ధితకవివ్రజదైన్య! వదాన్యశేఖరా!&lt;/poem&gt;|ref=258}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;యజ్వజనాధార! ప్రతా, పజ్వాలిగ్రస్తరిపునృపాలారణ్యా!
ఋజ్వాలాపకలాల! స, ముజ్జ్వలగుణకాండ! హత్తుమువ్వరగండా.&lt;/poem&gt;|ref=259}} 
{{Telugu poem|type=గద్యము.|lines=&lt;poem&gt;ఇది శ్రీమదొంటిమెట్టరఘువీరశతకనిర్మాణకర్మఠ జగదేకఖ్యాతిధుర్యాయ్యలరాజు
తిప్పయమనీషిపర్వతాభిధానపౌత్త్రాక్కయార్యపుత్త్ర పరిశీలితసమిద్ధరామా
నుజమతసిద్ధాంతమర్మ ముమ్మిడివరదాచార్యకటాక్షవీక్షాపాత్ర హృదయపద్మాధిష్ఠిత
శ్రీరామభద్ర రామభద్రకవిప్రణీతం లైనరామాభ్యుదయమహాప్రబంధంబునందు
షష్ఠాశ్వాసము.&lt;/poem&gt;|ref=}}

{{Css image crop
|Image = రామాభ్యుదయము.djvu
|Page = 137
|bSize = 600
|cWidth = 79
|cHeight = 21
|oTop = 787
|oLeft = 258
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3is9xy2dmrt190k6ezju1necy5rn6tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రామాభ్యుదయము.djvu/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>214677</id>
    <revision>
      <id>562926</id>
      <parentid>560637</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562926</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4215" sha1="o93ad1kniqm8lxrbeuslxx9umgpnpdp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = రామాభ్యుదయము.djvu
|Page = 138
|bSize = 600
|cWidth = 331
|cHeight = 114
|oTop = 50
|oLeft = 120
|Location = center
|Description = 
}}
{{p|ac|fs150}}రామాభ్యుదయము&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}సప్తమాశ్వాసము&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = రామాభ్యుదయము.djvu
|Page = 138
|bSize = 600
|cWidth = 77
|cHeight = 24
|oTop = 257
|oLeft = 245
|Location = center
|Description = 
}}
{{Telugu poem|type={{Css image crop
|Image = రామాభ్యుదయము.djvu
|Page = 138
|bSize = 600
|cWidth = 87
|cHeight = 176
|oTop = 220
|oLeft = 56
|Location = left
|Description = 
}}|lines=&lt;poem&gt;


లలనానాయకపద
నాళీకరసానుభూత్యనారతనంద
ద్రోలంబ! సకలదిగ్జయ
శీలా! గొబ్బూరినారసింహనృపాలా!&lt;/poem&gt;|ref=1}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అవధరింపుము తదనంతర కథావిధానం బెట్టిదనిన.&lt;/poem&gt;|ref=2}} 
{{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁడు సీతయనుజ్ఞఁ గొని వార్ధిఁ దాఁటి కపులం గలయుట&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వాలవలద్వహ్నిశిఖా, మాలిక లీక్షించి జాలిమాలిౝ సీతా
నాళీకవదన పెదవులు, నాలుకతుదఁ దడుపుకొనఁగ నగి నగచరుఁడున్.&lt;/poem&gt;|ref=3}} 
{{Telugu poem|type=తే.|lines=&lt;poem&gt;వెఱపు నటియించె దేటికి విశ్వజనని!, బిరుదు కెందమ్మిదండలై బెరసి నాకుఁ
దోఁక నంటినమంటలు తోడు చూప, నెంత దీవించితివొ కాని యిచటనుండి.&lt;/poem&gt;|ref=4}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;కాకున్నఁ గెంపువెన్నెల, రేకులవలెఁ జలువ గ్రుమ్మరించునె తల్లీ!
యీకారుమంట లిటులౝ, నీకు న్నీమహిమ చూప నేఁ బని వింటిన్.&lt;/poem&gt;|ref=5}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని పునఃపునఃప్రణామంబు లాచరించి యాచారపవిత్ర యగునప్పద్మపత్రనేత్రచేత
ననుజ్ఞాతుండై యుత్తరదిశావియత్తలంబున కెగసి సంరంభవిజృంభణంబున నంభోధి
పయిం జనుచు నుల్లోలంబు లగుకల్లోలంబులం దనవాలానలజ్వాలలు జాళించుకొని
నిజజంఘావిశృంఖలమారుతంబులచేత దూరోద్ధూతంబులై శరచ్ఛరదళకలసంఘాతంబు
లు గోలాంగూలంబుల వేలంబులమీఁదం బడుచున్నం గనుంగొని యందు విచారనిశ్చ
యవేదు లైనజాంబవదాదు లుప్పొంగి తప్ప దిది యప్పవనతనయాగమనవేగంబ యగు
నతండు దడయక వచ్చుటం బోయినపని పండు కాని కాయ గా దని చాయగాఁ
దనమాటయె తలపోసికొనుచుండ నద్దండునకుఁ గన్నులపండువై తోఁచ వేలాపులినం
బుస వాలి వాలినందనునకుం బ్రణమిల్లి యెల్లరకుం దేటతెల్లంబుగాఁ గార్యసిద్ధి తెఱం
గెఱింగించిన నంగదాదులు చెంగలించినయంతరంగంబులతోఁ బ్లవంగపుంగవుం గొని&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o93ad1kniqm8lxrbeuslxx9umgpnpdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:27th APLA Proceedings.pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215361</id>
    <revision>
      <id>562900</id>
      <parentid>562526</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="752" sha1="1enmqokoihk0lqdtfxmb8s5u79uulnv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs125}}11 వ కార్డు:-&lt;/p&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}ణ,  ళ,   క్ష,  ఱ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;  

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}1  2  3  4   5   6   7   8   9   10&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అ  క. గ. చ. జ    ప.బ.మ.య.ర.ల&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}ట. డ. త. ద. న.  వ.శ.ష.స.హ.క్ష&lt;/p&gt; &lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}(రెండవ వైపు)&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

శగ    శం


1 వ కార్డు;-
ద
న
ప
బ
మ
ఎ
డ
య
హ
వి
త
୪
హంస నడక
క
చ
1 1 3 15 13 1
Jo
α &amp; &amp; &amp; &amp;
శంకర
హర హర
క్షవరం
అక్షరం
గ ఘ ఙ
8 . in K
య
శ ష స హ
క్ష
స హ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1enmqokoihk0lqdtfxmb8s5u79uulnv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562912</id>
      <parentid>562900</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>562912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="ksnokpd2sx171fvh5x5dr4qlhwqnjew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs125}}11 వ కార్డు:-&lt;/p&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}ణ,  ళ,   క్ష,  ఱ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;  

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}1  2  3  4   5   6   7   8   9   10&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అ  క. గ. చ. జ    ప.బ.మ.య.ర.ల&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}ట. డ. త. ద. న.  వ.శ.ష.స.హ.క్ష&lt;/p&gt; &lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}(రెండవ వైపు)&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}శగ       శంకర&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}హంస    హరహర&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}శంక     క్షవరం&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}శనగ     అక్షరం&lt;/p&gt;&lt;/div&gt; 

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}హంసనడక&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;   


{{p|fs125}}12 వ కార్డు:-&lt;/p&gt;


::క    ద    ల         క   ఖ   గ   ఘ   ఙ
::గ    న    వ         చ   ఛ   జ  ఝ   ఞ 

::చ   ప    శ          ట   ఠ   డ   ఢ   ణ

::జ   బ    ష          త   థ   ద   ధ  న

::ట   మ   స          ప   ఫ   బ   భ   మ

::డ   య   హ         య  ర   ల   ళ   వ

::త   ర    క్ష             శ   ష   స   హ 

::                            క్ష  ఱ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksnokpd2sx171fvh5x5dr4qlhwqnjew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:27th APLA Proceedings.pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215362</id>
    <revision>
      <id>562898</id>
      <parentid>562527</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>562898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="1r00vmaqit5ot5rkqcmbgu1r2vlxbn6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|15em}}{{p|fs125}}రెండవ వైపు&lt;/p&gt; &lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అర   నగ   అరక   తరక&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అల   పన  అలక   దవడ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అన   బస  అరవ   పలక&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}కల   మర  కలవ   బరమ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}గడ   రవ   కలక   మడత&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}జడ   లత  గడప   వరద&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}తల  వల  చలమ   శనగ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}దడ  శగ   జలగ   సవర&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}తలగడ   మరతల   పడమర&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;


{{Center|{{p|fs150}}వయోజన విద్యాశాఖా సమావేశము&lt;/p&gt;}}
{{Center|{{p|fs125}}(అధ్యక్షోపన్యాసము)&lt;/p&gt;}}
{{Center|{{p|fs125}}రివరెండ్ యు.జె.ప్రకాశం&lt;/p&gt;}}

ఆంధ్రదేశంలో దాదాపు పదిహేను సంవత్సరములనుండి వయోజన విద్యా వ్యాప్తికొఱకై కొంత తీవ్రమైన కృషి జరుగుచున్నది. ఈ ఉద్యమమునకు మొదటి నుండి చేయూతనిచ్చి దానిధికరనకు నిలువబెట్టిననాకు శ్రీ గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావుగారు. ప్రభుత్వము
వారు వయోజన విద్యనుందు శ్రద్ధవహించి ఉపాధ్యాయుక గ్రాంటులనిచ్చి, శిక్షణ శిబిరములను నెలకొల్పి పనిచేయుచున్నను వారికృషి చాల కొద్దిపాటిదిగనే కనబడుచున్నది. మన దేశములోనున్న 40, 45 కోట్ల జనులలో యిప్పటికింకను నూటికి ఎనభై యిద్దరు నిరక్షరాస్యులై యున్నారు. వారిని అక్షరాస్యులుగ చేయుటకు ఒక పంచవర్ష ప్రణాళిక వేసి చూచిన కనీసము 200,000
ఉపాధ్యాయులు కావలెను. వీరికి కనీసము మూడు మాసములైనను ఉపాధ్యాయ శిక్షణ నీయవలెను. ఒక్కొక్కదానిలో 200 మంది శిక్షితుల చొప్పున 250 శిక్షణ శిబిరములు, ఒక్కొక్క శిబిరమునందు తొమ్మండుగురు ఉపాధ్యాయులు కావలెను. ఇక శిబిరములకైన కట్టడములు, ఉపాధ్యాయ, విద్యార్థి వేతనములు, సాధన పరికర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1r00vmaqit5ot5rkqcmbgu1r2vlxbn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562899</id>
      <parentid>562898</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>562899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3243" sha1="pvx08bxm9b5k9s9ml4ainns6sjo7pxw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|15em}}{{p|fs125}}రెండవ వైపు&lt;/p&gt; &lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అర   నగ   అరక   తరక&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అల   పన  అలక   దవడ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}అన   బస  అరవ   పలక&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}కల   మర  కలవ   బరమ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}గడ   రవ   కలక   మడత&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}జడ   లత  గడప   వరద&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}తల  వల  చలమ   శనగ&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}దడ  శగ   జలగ   సవర&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;

{{left margin|15em}}{{p|fs125}}తలగడ   మరతల   పడమర&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;


{{Center|{{p|fs150}}వయోజన విద్యాశాఖా సమావేశము&lt;/p&gt;}}
{{Center|{{p|fs125}}(అధ్యక్షోపన్యాసము)&lt;/p&gt;}}
{{Center|{{p|fs125}}రివరెండ్ యం. జె. ప్రకాశం&lt;/p&gt;}}

ఆంధ్రదేశంలో దాదాపు పదిహేను సంవత్సరములనుండి వయోజన విద్యా వ్యాప్తికొఱకై కొంత తీవ్రమైన కృషి జరుగుచున్నది. ఈ ఉద్యమమునకు మొదటి నుండి చేయూతనిచ్చి దానిధికరనకు నిలువబెట్టిననాకు శ్రీ గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావుగారు. ప్రభుత్వము
వారు వయోజన విద్యనుందు శ్రద్ధవహించి ఉపాధ్యాయుక గ్రాంటులనిచ్చి, శిక్షణ శిబిరములను నెలకొల్పి పనిచేయుచున్నను వారికృషి చాల కొద్దిపాటిదిగనే కనబడుచున్నది. మన దేశములోనున్న 40, 45 కోట్ల జనులలో యిప్పటికింకను నూటికి ఎనభై యిద్దరు నిరక్షరాస్యులై యున్నారు. వారిని అక్షరాస్యులుగ చేయుటకు ఒక పంచవర్ష ప్రణాళిక వేసి చూచిన కనీసము 200,000
ఉపాధ్యాయులు కావలెను. వీరికి కనీసము మూడు మాసములైనను ఉపాధ్యాయ శిక్షణ నీయవలెను. ఒక్కొక్కదానిలో 200 మంది శిక్షితుల చొప్పున 250 శిక్షణ శిబిరములు, ఒక్కొక్క శిబిరమునందు తొమ్మండుగురు ఉపాధ్యాయులు కావలెను. ఇక శిబిరములకైన కట్టడములు, ఉపాధ్యాయ, విద్యార్థి వేతనములు, సాధన పరికర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pvx08bxm9b5k9s9ml4ainns6sjo7pxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/329</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215401</id>
    <revision>
      <id>562804</id>
      <parentid>562626</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2950" sha1="cfkblhdki8bmm6lw4fna8rg4pc9bevo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|301}}&lt;/noinclude&gt;మతభేదము లాచారభేదములు మొదలగు భేదము లన్నియును గర్మానుసారము లగు రుచిభేదములను బట్టి కలిగినవికాని సారభూతములు గావని నిశ్చయించి వారివారిమార్గముల వారివారిని బోనిచ్చి సారమందే దృష్టియుంచి యందఱియందు నన్ని మార్గములందును సమబుద్ధిగలిగి వానియందు సహనమును గలిగి వారివారిని వారివారిమార్గములందే త్రిప్పి యుద్ధరించవలయు నను ననుకంపయుఁ&lt;ref&gt;అనుకంపము అనగా ఇతరుల మనోభావముల గుర్తెరింగి వానికనుకూలముగ భావించుట. కంపమనగా చలనము. ఇచ్చట భావమని అర్థము. అనుకంపమున ఆభావమున కనుగుణమైన భావము.&lt;/ref&gt; గలుగవలయును. ఇట్టి సహనముగలవాఁడు కర్మములను జేసినను విడిచినను బాహ్యాలంబనములను గమనించక సారభూతమగు తత్త్వమునందే మనస్సును ద్రిప్పును. వాఁడే నిజమగు సన్న్యాసిగావున నిట్టి సహన ముపరతియని తత్త్వజ్ఞులు చెప్పుచున్నారు.

నాల్గవది తితీక్ష — తితీక్షయన ద్వంద్వసహనము. సర్వదుఃఖములను సహించుట. వైరాగ్యము గలిగినచో సుఖములయందు రాగ మెట్లు వదలునో అటులనే దుఃఖములయందు ద్వేషముగూడ వదలును. ప్రాప్తించు సుఖదుఃఖము లన్నియుఁ బూర్వ శుభాశుభకర్మముల ననుసరించియే వచ్చునుగాని యెవ్వరికిఁగాని తాఁజేసికొనని సుఖముగాని దుఃఖముగాని సంభవింపదనియు, నివియన్నియు వివేక వృద్ధికిసహకారములనియు దృఢముగ నెఱుంగును. కావున దుఃఖములెన్ని ప్రాప్తించినను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfkblhdki8bmm6lw4fna8rg4pc9bevo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/330</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215402</id>
    <revision>
      <id>562805</id>
      <parentid>562627</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="1005pakbpm4kf8yxehvtf07vaye9m9a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|302|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;దత్కాలమున నెంత దుర్భరములుగఁ గనుపించినను, నవి యన్నియును బూర్వకర్మానుసారముగనే వచ్చినవనియును, దుష్కర్మములు దుఃఖానుభవముచేతఁ బరిసమాప్తి నొందుననియు నిట్టి దుఃఖములచేఁ దప్తుఁడై పుటముపెట్టిన బంగారమువలెఁ దానును బరిశుద్ధుఁడై ప్రకాశింపఁ గలఁడనియు నెఱింగి దుఃఖములు రానురాను గర్మశేషమునశించును గదా యని యార్తినే మఱియుఁ గోరుచు నీ తితీక్షయనుగుణము నభ్యసించును. దుఃఖములును, గష్టములును రాకయే యీ సుగుణ మలవడుట దుస్సాధ్యము కానఁ బరమదయానిధియగు భగవంతుఁడు తనబిడ్డల నిశ్రేయ స్సాధనములుగ దుఃఖజాలములను గుర్మానుసారముగఁ గూర్చుచున్నాఁడు.

ఐదవది శ్రద్ధ — అనఁగా శాస్త్రములును, ఆచార్యులు చెప్పువాక్యములును బరమపురుషార్థ సాధనములని దృఢముగ విశ్వసించి యనుష్ఠించుచుఁ దానింకను దత్త్వమును జక్కఁగాఁ దెలియఁజాలకయున్నను దా ననుష్ఠించు మార్గమునందుఁబూర్ణముగ నమ్మకము గలిగియుండుట.

శాస్త్ర ఆచార్యోక్తులయందెట్లు విశ్వాసముండవలెనో అట్లే తనయందుండు ఆత్మశక్తియందును గట్టినమ్మక ముండ
వలెను. తాను కేవల శక్తిహీనుఁడనను భావముండినను, శాస్త్రాచార్యోక్తులయందు విశ్వాసము లేకుండినను పూనికతో నీ యోగమార్గము నభ్యసించుట కుత్సాహము గలుగదు. కావున నీశ్రద్ధ నభ్యసింపవలయును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1005pakbpm4kf8yxehvtf07vaye9m9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:VISWALYRICS</title>
    <ns>2</ns>
    <id>215403</id>
    <revision>
      <id>563030</id>
      <parentid>562741</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36789" sha1="c0lsyvfb5z2o2tprurpxrdbdxd2de8f" xml:space="preserve">==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==
Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg
&lt;రచయిత - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు&gt; 


1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె. 

ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/</text>
      <sha1>c0lsyvfb5z2o2tprurpxrdbdxd2de8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563034</id>
      <parentid>563030</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36798" sha1="t7k1vita0ush2vwi20eozvgl816bnkx" xml:space="preserve">==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==
[[Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg]] 


రచయిత - [[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] 


1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె. 

ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/</text>
      <sha1>t7k1vita0ush2vwi20eozvgl816bnkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563040</id>
      <parentid>563034</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36919" sha1="odz4n2d4bagaqzj6u3up5rvl17usx5p" xml:space="preserve">==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==
[[Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg]] 


రచయిత - [[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] 


1.ఆ.వె.&lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|ఉపశీర్షిక1
Example.jpg|ఉపశీర్షిక2
&lt;/gallery&gt;
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె. 

ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/</text>
      <sha1>odz4n2d4bagaqzj6u3up5rvl17usx5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563043</id>
      <parentid>563040</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36940" sha1="log50itkp1ansf9noxek1comy4kqqxe" xml:space="preserve">==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==
[[Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg]] 


రచయిత - [[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] 

[[Gottapu Srinivasa Rao.jpg]]|ఉపశీర్షిక2
&lt;/gallery&gt;


&lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|ఉపశీర్షిక1

1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె. 

ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/</text>
      <sha1>log50itkp1ansf9noxek1comy4kqqxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563045</id>
      <parentid>563043</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:23:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36947" sha1="4mm6iasnqcow8lele7odvf3yq7k02v5" xml:space="preserve">==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==

|Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg|&lt;gallery&gt;


రచయిత - [[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] 

[[Gottapu Srinivasa Rao.jpg]]|ఉపశీర్షిక2
&lt;/gallery&gt;


&lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|ఉపశీర్షిక1

1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె. 

ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/</text>
      <sha1>4mm6iasnqcow8lele7odvf3yq7k02v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563046</id>
      <parentid>563045</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36907" sha1="bx05utsdk2z9jm3j1h2yjuzuwc5i9ci" xml:space="preserve">==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==
రచయిత - [[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] 


&lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|ఉపశీర్షిక1


రచయిత 
Gottapu Srinivasa Rao.jpg|ఉపశీర్షిక2
&lt;/gallery&gt;


1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె. 

ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/</text>
      <sha1>bx05utsdk2z9jm3j1h2yjuzuwc5i9ci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563047</id>
      <parentid>563046</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36971" sha1="17in8hfd5moa6olrjbljfm3hztjhrca" xml:space="preserve">==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==
రచయిత - [[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] 


&lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|మాతృమూర్తి పద్యశతకం


Gottapu Srinivasa Rao.jpg|రచయిత:గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
&lt;/gallery&gt;


1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె. 

ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/</text>
      <sha1>17in8hfd5moa6olrjbljfm3hztjhrca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మాతృమూర్తి పద్యశతకం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215404</id>
    <revision>
      <id>562841</id>
      <parentid>562714</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>562841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36996" sha1="rahtldequj3hdfr2ebh9csump2sh0do" xml:space="preserve">
[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] రచించిన మాతృమూర్తి పద్యశతకం 2020లో ప్రచురణ అయినది. ఇందులో అమ్మ గొప్పతనం తెలియజేస్తూ ఆటవెలది పద్యాలు 100కు పైగా ఉన్నాయి. 

==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==

1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె.
ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు</text>
      <sha1>rahtldequj3hdfr2ebh9csump2sh0do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563050</id>
      <parentid>562841</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37157" sha1="m38u8q8t6om36wbjpar1oyyx50diljx" xml:space="preserve">
[[గొట్టాపు శ్రీనివాస &lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|మాతృమూర్తి పద్యశతకం
Gottapu Srinivasa Rao.jpg|గొట్టాపు 
&lt;/gallery&gt;రావు]] రచించిన మాతృమూర్తి పద్యశతకం 2020లో ప్రచురణ అయినది. ఇందులో అమ్మ గొప్పతనం తెలియజేస్తూ ఆటవెలది పద్యాలు 100కు పైగా ఉన్నాయి. 

==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==


1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె.
ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు</text>
      <sha1>m38u8q8t6om36wbjpar1oyyx50diljx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563051</id>
      <parentid>563050</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37197" sha1="0udsrtcqx0463q6m7s2rzepb3zxo82c" xml:space="preserve">
[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు &lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|మాతృమూర్తి పద్యశతకం
Gottapu Srinivasa Rao.jpg|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
&lt;/gallery&gt; రచించిన మాతృమూర్తి పద్యశతకం 2020లో ప్రచురణ అయినది. ఇందులో అమ్మ గొప్పతనం తెలియజేస్తూ ఆటవెలది పద్యాలు 100కు పైగా ఉన్నాయి. 

==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==


1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె.
ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు</text>
      <sha1>0udsrtcqx0463q6m7s2rzepb3zxo82c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563052</id>
      <parentid>563051</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37199" sha1="4bym70holqnna83zuad7olfrhcq781v" xml:space="preserve">
[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] &lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|మాతృమూర్తి పద్యశతకం
Gottapu Srinivasa Rao.jpg|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
&lt;/gallery&gt; రచించిన మాతృమూర్తి పద్యశతకం 2020లో ప్రచురణ అయినది. ఇందులో అమ్మ గొప్పతనం తెలియజేస్తూ ఆటవెలది పద్యాలు 100కు పైగా ఉన్నాయి. 

==మాతృమూర్తి పద్యశతకం==


1.ఆ.వె.
అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు
జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను
సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

2.ఆ.వె.
అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ
నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ
అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

3.ఆ.వె.
తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము
మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము
‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

4.ఆ.వె.
పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా
అమ్మ పదము కన్న అందమేది? 
అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

5.ఆ.వె.
పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన
నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు
తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

6.ఆ. వె. 
కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము
కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు 
నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

7.ఆ.వె.
గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ
కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి 
తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

8.ఆ.వె.
పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత
ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి
నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

9.ఆ.వె.
నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి
జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

10.ఆ.వె.
పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి
మృత్యువును జయించి మేదిని వలె
సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

11.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే 
కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె
మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

12.ఆ.వె.
జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి 
నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ
నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

13.ఆ.వె.
ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా 
మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి 
పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

14.ఆ.వె.
అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును 
అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

15.ఆ.వె.
పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల 
అమ్మ జోల పాట నాలపించ
మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

17.ఆ.వె.
జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి 
హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి 
పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

18.ఆ.వె.
ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని 
మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి 
ముసి ముసి నగవులను మోముపై  మోసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

19.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు
బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు
అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

20.ఆ.వె.
రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన 
దినము నందు గాచు దినకరుండు  
నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

21. ఆ. వె. 
మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు 
చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది 
ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

22.ఆ.వె.
విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన 
చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి 
వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

23.ఆ.వె.
అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే 
బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి 
మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

24. ఆ. వె. 
బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ 
దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను
బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

25.ఆ.వె.
హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు 
ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి 
బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

26. ఆ. వె. 
అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును
అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది
అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

27. ఆ. వె.
అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు
నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన 
అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 


28. ఆ. వె. 
స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ 
పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ
అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

29. ఆ. వె. 
కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు
చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు
మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

30. ఆ. వె. 
చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి
శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి
తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

31.ఆ.వె
అందనట్టి మామ ఆకాశమందున 
అందు చందమామ అమ్మ కాదె? 
అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

32.ఆ.వె.
గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు 
ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ
విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

33.ఆ.వె.
అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె 
బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి
మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

34.ఆ. వె.
అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు 
అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు 
నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

35. ఆ. వె.
నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి 
తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను
ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

36. ఆ. వె.
తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు
పంచభక్ష్యములను మించి పోవు 
అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

36.ఆ.వె.
చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ 
కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు 
కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

37.ఆ.వె.
కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ
కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ
కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

38.ఆ.వె.
తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి 
మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి 
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

39.ఆ.వె.
అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి 
ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు
బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

40.ఆ.వె.
అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం 
త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి
ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

41.ఆ.వె.
గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు 
సంతు బాగు కోరి సంతసించి
తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

42.ఆ.వె.
ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి 
నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి
తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

43.ఆ.వె.
నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి 
త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన 
నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

44.ఆ.వె.
పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును 
విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన 
నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

45.ఆ.వె. 
పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి 
సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున 
అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

46.ఆ.వె.
కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా 
సాయపడితివీవు చక్కగాను
సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

47.ఆ.వె.
మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి 
ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు 
నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

48.ఆ.వె
పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి 
స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి 
స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

49.ఆ.వె
పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి 
వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు 
జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

50.ఆ.వె.
తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు 
తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె 
తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే!  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

51.ఆ.వె
అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి 
మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి 
ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

52.ఆ.వె.
కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు 
శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె
ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

53.ఆ.వె
సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి 
చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి 
నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

54.ఆ.వె.
అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు 
బాధ్యతలను మోసి భారమైన
నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

55.ఆ.వె
అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది 
పంచభూతములను మించు సుమ్మి  
అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

56.ఆ.వె.
తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును
గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు
అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

57.ఆ.వె.
చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి
మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు
విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

58.ఆ.వె.
తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి 
పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు
తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

59.ఆ.వె.
ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ 
నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున
శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

60.ఆ.వె.
వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు 
కన్నులార కంటి కరుణ నీది 
ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

61.ఆ. వె. 
తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు 
కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు 
త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

62.ఆ. వె. 
కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ 
కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న 
కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

63.ఆ. వె. 
నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా 
వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

64.ఆ. వె. 
అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ 
నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ 
అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

65.ఆ.వె. 
అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది 
దయను చూపితీవు ధరణి వోలె 
నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

66.ఆ. వె. 
ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన 
తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు 
ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము  
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

67.ఆ.వె.
రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన 
భువిని సంపదైన దివిజులైన
నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

68.ఆ.వె.
కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న 
పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న 
అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

69.ఆ.వె.
అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను 
కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ 
హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా 
మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 

70.ఆ.వె.
ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి 
బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి 
సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

71.ఆ.వె.
కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే 
నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి 
అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

72.ఆ.వె.
తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ
తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు 
తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

73.ఆ.వె.
ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును 
ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు 
అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

74.ఆ.వె.
తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన
ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు 
తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

75.ఆ.వె.
కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును 
పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు 
అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

76.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు 
మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు 
మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

77.ఆ.వె.
వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను 
కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ
కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

78.ఆ.వె.
వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న 
నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి 
అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

79.ఆ.వె.
కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ
అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె?
ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

80.ఆ.వె.
తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు 
మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి 
తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

81.ఆ.వె.
అవని సంపద యయిన నధికారమైనను 
పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన 
అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

82.ఆ.వె 
అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన 
పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన 
అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

83.ఆ.వె.
ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన 
అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును 
అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

84.ఆ.వె.
అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత 
అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు 
నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

85.ఆ. వె. 
అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని
భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు
అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

86.ఆ.వె.
బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను
దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ 
తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

87.ఆ. వె. 
ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ?
అమ్మ మాట గాదె అవని పైన
అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

88.ఆ. వె.
అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి
ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను
మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

89.ఆ. వె. 
ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి
బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి
వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

90.ఆ.వె.
వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు
ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ
తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

91.ఆ.వె.
హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును 
హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు 
నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

92.ఆ.వె.
దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు 
తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ 
నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

93.ఆ.వె.
మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? 
అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? 
తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

94.ఆ.వె
అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము 
అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు 
తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

95.ఆ.వె.
మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు 
మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల
అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

96.ఆ.వె
ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న 
మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు 
త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

97.ఆ.వె.
వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి 
వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని 
అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

98.ఆ.వె.
మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి 
మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని 
ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

99.ఆ.వె.
తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ 
పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన 
బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

100.ఆ.వె.
పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న 
తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న 
నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

101.ఆ.వె.
ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన 
పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము 
కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

102.ఆ.వె.
సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను 
సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న 
జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

103.ఆ.వె.
తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా 
ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి 
తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

104.ఆ.వె.
ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము 
ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు  
ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

105.ఆ.వె.
ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన
తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను 
ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి 
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

106.ఆ.వె
ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట
తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు
త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు
మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే

107.ఆ.వె.
అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె
గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ
కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా?
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

108.ఆ.వె.
తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను
తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను
దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

109.ఆ. వె. 
ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని
అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు
ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి

110. ఆ. వె.
ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి
ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు
బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా
మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 

-గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు</text>
      <sha1>4bym70holqnna83zuad7olfrhcq781v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/331</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215409</id>
    <revision>
      <id>562807</id>
      <parentid>562650</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="6n8ndl39v7ompyy22anlh6kfjh96rlx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|303}}&lt;/noinclude&gt;ఆఱవది సమాధానము - అనఁగా నిష్టానిష్టము లొనఁగూడినపుడు మనస్సు నిర్వికారముగనుండుట. సామాన్యముగ జనులకుఁ బ్రియము ప్రాప్తించినవుడు హర్షమును అప్రియ మొనఁగూడినపుడు విషాదమును దుఃఖమును గలుగుట సహజము. అట్టివారు రాగద్వేషములకు లోనైయుండువారు. రాగద్వేషములను జయించిన పిదప ఇష్టప్రాప్తియైనను, అనిష్టప్రాప్తియైనను వికారముచెందని మనస్సు గలిగియుండవలయు.
కావున 'పరమగురుచరణసన్నిధి' అను గ్రంథమున దీనిని 'ఏకాగ్రత'యని వర్ణింపఁబడియున్నది.

ఈయాఱుగుణములను గొంతయైన నభ్యసింపవలయును. ఈగుణములను వరుసఁగా నొకదానివెనుక మఱియొక్కటి యభ్యసింపఁదగు ననుటగాదు. వీనినన్నింటి నొకకాలముననే కొంచెము కొంచెముగ నభ్యసించి దృఢముగఁ జేసికొనవచ్చును. ఇవియన్నియుఁ బూర్ణముగ సాధించిన మోక్షమును సాధించినట్లే యెన్నఁదగు. కొంత యభ్యసించిన జ్ఞానోపదేశమున కధికారియగు. ఆపిదపఁ గాలక్రమమున నన్నియుఁ బరిపూర్ణములగును.

{{c|IV. ముముక్షుత్వము}}

నిత్యానిత్యవస్తువివేకము, ఇహాముత్రఫలభోగవైరాగ్యము, శమదమాది షట్సంపత్తియు నను నీసాధనత్రయము
గాక నాల్గవది ముముక్షుత్వము. అది సంసారబంధములనుండి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6n8ndl39v7ompyy22anlh6kfjh96rlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/332</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215410</id>
    <revision>
      <id>562808</id>
      <parentid>562651</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="tbrzvty2yw7bsrnea6qqc1hvum2h6s5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|304|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;విముక్తుఁడు గావలయు నని తీవ్రమగు నిచ్ఛ. తీవ్రమగు ముముక్షుత్వము లేక పైమూఁడింటినైనఁ బూనికతో నభ్యసించుట కుత్సాహము గలుగదుగదా !

ఇందుకొక దృష్టాంతమగు నితిహాసముగలదు. పూర్వ మొక శిష్యుఁ డొకతత్త్వవేత్తయగు గురువునొద్దకుం బోయి
ముక్తిమార్గము నుపదేశింపుమని వేఁడెను. శిష్యుని మనోదార్ఢ్యమును బూనికను బరీక్షింప నాగురువు కాలముగడుపుచురాఁగాఁ బలుమాఱు శిష్యుఁ డాదేశికుని బ్రార్థించుచు వచ్చెను. ఒక్కపర్యాయము దృఢమనస్సుతో శిష్యుఁడు గురువును బ్రార్థించెను. అతఁడాశిష్యునకు రాఁబోవు పర్వకాలమును దెలిపి యానాఁడు సాగరసంగమమునకు రమ్మని యాజ్ఞాపించెను. అట్లే యచ్చటి కాసమయమున కతఁడువచ్చెను. దేశికుఁడాతని మొలబంటి నీటిలోనికిం దీసికొనిపోయి నీటిలోముంచి పైకి లేవకయుండఁ బట్టియుంచెను. నిశ్శ్వాసవాయువు బిగిసి యుండ నతఁడు లోలోనఁ గొట్టుకొనుచుండఁగాఁ బ్రాణమున కపాయమువచ్చుదాఁక ముంచి విడిచిపెట్టెను. శిష్యుఁడు పైకి లేచి యాయాసము పోఁగొట్టుకొని స్తిమితమనస్కుఁడు కాఁగా శిష్యునితో గురువు నీటిలో మునిఁగియున్నప్పుడు నీకేమి కోరిక యుండెనో చెప్పుమనియడుగ నాకూపిరి తిరుగుటకుఁ గొంచెము గాలియున్న నీసమయమున బ్రదుకఁగలనను కోరిక తప్ప వేఱెద్దియు లేదని విన్నవించెను. అప్పుడు గురువు శిష్యునితో నీటిలోనున్నప్పుడెంత దృఢమగు బ్రదుకుకోరిక గల్గెనో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tbrzvty2yw7bsrnea6qqc1hvum2h6s5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/333</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215411</id>
    <revision>
      <id>562810</id>
      <parentid>562652</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:49:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2732" sha1="3n0gklx85lq397thn18xsorqpt48d0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|305}}&lt;/noinclude&gt;యంత దృఢముగ మోక్షాసక్తి గలిగెనేని నేనప్పుడుపదేశించెదను. పొమ్మని పంపెను. కాఁబట్టి తీవ్రమగు మోక్షాసక్తి గలిగియుండవలయునని తెలియఁ దగు.

ఈసాధనము, 'పరమగురుచరణసన్నిధి' యందు ప్రేమ అని వర్ణింపఁబడియున్నది. యథార్థమగు ముముక్షుత్వమున కదియే అర్థము. మోక్షమనగా బంధములనుండి విముక్తికదా! ఆబంధములెవ్వి? జీవుఁడు, శరీరములతో తాదాత్మ్యము చెంది, శరీరము, ఇంద్రియములు, మనస్సులోనగు కరణములే తాననుభ్రాంతికి లోనై, తాను, పరులు అనుభేదబుద్ధిగలవాడై, ఆకారణమున తనయందును, తనవారియందును రాగమును,
తదితరులయందు ఉపేక్ష, ఉదాసీనభావము, ద్వేషమును గలిగి యుండుట. వీనినుండి విముక్తుఁడగుట యన, తనయందును, సకలభూతములయందును ఆత్మతత్త్వము అంతర్యామిగా నిండియున్నదని యెఱింగి, రాగద్వేషములను త్యజించి, సర్వభూత సమత్వము నభ్యసించుటయే గదా! ఇదియే ప్రేమరూపముగ
ప్రకాశించును. కావుననే తత్త్వజ్ఞులు ముముక్షుత్వమన ప్రేమ యని నిరూపించియున్నారు.

ఇవ్విషయమును, 'పరమగురుచరణసన్నిధి'యందు విస్తరించి వ్రాయఁబడియున్నది. చదువరు లీఅధ్యాయముతో గూడ నాగ్రంథమును చదువదగు.

ఈనాల్గును సాధనచతుష్టయమనుపేర శ్రీ శంకరాచార్యులవారు జ్ఞానమార్గమున నడువ యత్నించువారలకుఁ బూర్వాధి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3n0gklx85lq397thn18xsorqpt48d0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/334</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215412</id>
    <revision>
      <id>562818</id>
      <parentid>562653</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2983" sha1="m8agz3ohr2wspuqh9nnoc3w82il6zxn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|306|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;కారముగ విధించియున్నారు. సాధనచతుష్టయసంపత్తి లేని వారలు పరవిద్యాజ్ఞానమున కధికారులుగారు. వీని నన్నింటిని గొంతయైన నభ్యసించినవారలే బ్రహ్మజ్ఞానమును గ్రహించుట కధికారులు. అట్టి వారికిఁగాని యితరులకీజ్ఞాన ముపదేశింపరాదని తత్త్వజ్ఞులగు మహాత్ముల యుద్దేశ్యము. &quot;అథాతో బ్రహ్మజిజ్ఞాసా” అనఁగా నిఁకమీఁద బ్రహ్మవిచారము అని వేదాంతసూత్రములలో మొదటిసూత్రము. అందు “అథ” అనఁగా నిఁకమీఁదననుచో సాధనచతుష్టయము కొంతయైనను సాధించినపిదపనే యని యర్థము. ఈసాధనచతుష్టయ
సంపత్తి లేనివార లిక్కాలమున బ్రహ్మవిద్యా రహస్యములను శబ్దమాత్రముగ నేర్చికొని మహావాక్యముల యర్థమును స్వానుభవముచే నిరూపించుకొనకయే యావాక్యములను నోటనుచ్చరించుచు బ్రహ్మవేత్తలమని నటించుచు నితరుల కుపదేష్టలయి యితరులనుసహితము భ్రాంతులుగఁ జేయుచున్నవారు. “అంధేనైవ నీయమానా యథా౦ధాః&quot; అనునట్లు తామంధులయ్యును నంధులగు నితరులకు మార్గదర్శులగుచుఁ దుదకు నుభయులును మార్గము తెలియక చిక్కులుపడుచున్నవారు. సులభమును నిరపాయమును నగు కర్మభక్తిమార్గములను వదలి దుస్సాధ్యమును, నపాయకరమును నగు నీ జ్ఞానమార్గము ననుష్ఠింపఁ బ్రయత్నించుటచే నుభయభ్రష్టులగుచున్నారు. కావున నెల్లవారును జిత్తశుద్ధిగలిగి నాలుగు సాధనముల దృఢముగఁ గొంతయైన నభ్యసింపకమున్ను జ్ఞానము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m8agz3ohr2wspuqh9nnoc3w82il6zxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/335</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215413</id>
    <revision>
      <id>562819</id>
      <parentid>562654</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="du5m3dy3kh239eij4hjvhqwa3ihf5at" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|307}}&lt;/noinclude&gt;దెసకు నుద్యమింపకయుండఁదగు. ఈసాధనముల నభ్యసించి తేరి యధికారియగు మహనీయుఁడే జ్ఞానమార్గమున నడువఁజాలును.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
నాయ మాత్మా బలహీనేన లభ్యో న చ ప్రమాదా
త్తపసో వా ప్యలింగాత్ ॥
{{right|(ముండకోపనిషత్.)}}
&lt;/poem&gt;


ఈనాల్గింటి నభ్యసించిన జీవుని బుద్ధి యతిశుద్ధమగు. అహంకార మమకారములు పూర్ణముగ నశించును. బుద్ధి మిక్కిలి సూక్ష్మమయి యింద్రియములు మనోబుద్ధులకు వశవర్తులగు. ఆహారాది నియమములచే శరీరములు పరిశుద్ధము లగు. ఇవి గలిగిన జీవుఁ డాత్మజ్ఞానమున కధికారియగును.


ఆజ్ఞాన మెట్టిదియో శ్రీకృష్ణభగవానులు గీతాశాస్త్రము నందు సంక్షేపముగ నిరూపించియున్నారు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
అహ మాత్మా గుడాకేశ సర్వభూతాశయస్థితః ।
అహ మాదిశ్చ మధ్యం చ భూతానా మంత ఏవచ ॥
{{right|(గీత. 10-2౦.)}}
&lt;/poem&gt;


సర్వభూతముల హృదయములయందుండు నాత్మస్వరూపుఁడను నేను. సమస్తభూతములకు మొదలనఁగా నుత్పత్తి కారణము నేను; మధ్యమనఁగా స్థితి కారణము నేను. అంత్యమనఁగా లయకారణము నేను; అనఁగా సమస్తభూతములు నానుండివెలువడి యభివ్యక్తము లగుచున్నవి. నాయందే యున్న యవి. కడపట నాయందు లీనమగుచున్నవని తాత్పర్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>du5m3dy3kh239eij4hjvhqwa3ihf5at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/336</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215414</id>
    <revision>
      <id>562820</id>
      <parentid>562655</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:31:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="aqkuapcr9xd6kbznqoxckruz40pqz9n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|308|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;మఱియు నాత్మజ్ఞానమును విపులముగ వర్ణించుచు జ్ఞానలక్షణములను నిరూపించియున్నారు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
అమానిత్వ మదంభిత్వ మహింసా క్షాంతి రార్జవమ్ ।
ఆచార్యోపాసనం శౌచం స్థైర్య మాత్మవినిగ్రహః ॥

ఇంద్రియార్థేషు వైరాగ్య మనహంకార ఏవ చ ।
జన్మమృత్యుజరావ్యాధిదుఃఖదోషానుదర్శనమ్ ॥

ఆసక్తిర నభిష్వంగః పుత్త్రదారగృహాదిషు ।
నిత్యం చ సమచిత్తత్వ మిష్టానిష్టోపపత్తిషు ॥

మయి చానన్యయోగేన భక్తి రవ్యభిచారిణీ ।
వివిక్తదేశసేవిత్వ మరతి ర్జనసంసది ॥

ఆధ్యాత్మజ్ఞాన నిత్యత్వం తత్త్వజ్ఞానార్థదర్శనమ్ ।
ఏతద్జ్ఞాన మితిప్రోక్త మజ్ఞానం యదలో౽న్యథా ॥
{{right|(గీత. 13, 8-12)}}
&lt;/poem&gt;


అభిమానము లేకయుండుట యనఁగా నడఁకువ, దంభము లేక యుండుటయు, నితరుల కించుకయైన హానిచేయక యుండుటయు, నితరులయందలి దోషములను సహించి మన్నించునట్టిక్షాంతియు, న్యాయముతప్పక వర్తించుటయు, గురుశుశ్రూషయు, శౌచమును, స్థైర్యమును, నింద్రియములను మనస్సును
స్వాధీనముచేసికొనియుండుటయు, విషయభోగములయందు వైరాగ్యము, నహంకారము లేక యుండుటయుఁ, బుట్టుట, చచ్చుట, ముసలితనము, రోగముమొదలగు వానియందలి దోషమును జూచుటయుఁ, బుత్త్రదారగృహాదులయందు రాగమును, దాదాత్మ్యమును లేకయుండుటయు, నిష్టము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqkuapcr9xd6kbznqoxckruz40pqz9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/337</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215415</id>
    <revision>
      <id>562822</id>
      <parentid>562656</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2952" sha1="t427i3nj8eqhrwpckzokfzyerabrztl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|309}}&lt;/noinclude&gt;ప్రాప్తించినపుడు సంతోషముగాని యప్రియము సిద్ధించినవుడు దుఃఖముగాని లేక యెల్లపుడు చిత్తసమాధానము గలిగియుండుటయుఁ, బరమేశ్వరుఁడును, వాసుదేవుఁడును నగు నాయందుఁ జలింపని యనన్యమగు భక్తియు, నేకాంతప్రదేశములయందుండ నిచ్ఛయు, జనసంఘమునం దుండవలయునను
నాశలేక యుండుటయు, నాత్మవిషయజ్ఞాన మెల్లప్పుడు మఱువకయుండుటయుఁ, బరమాత్మతత్త్వమును స్వానుభవముచేఁ దెలిసికొనుటయు, నివియన్నియు జ్ఞానమనఁబడును. ఇవికాని దంతయు నజ్ఞానమని యెఱుంగఁదగు. పైనఁజెప్పఁబడిన లక్షణములం గలిగియుండుటయే జ్ఞానమని భోధించి శ్రీకృష్ణభగవానులు మఱియు నీజ్ఞానముగలుగుటవలని ఫలము సహితము వచించియున్నారు. 'యద్జ్ఞాత్వామృతమశ్ను తే' యని యీ జ్ఞానమువలన మర్త్యు డమృతత్వమునుబొందునని వివరించిరి.

జ్ఞానస్వరూపమును నిరూపించి జ్ఞానవిషయమగు జ్ఞేయము నిట్లు భగవంతుఁడు నిరూపించియున్నాఁడు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
అనాదిమ త్పరం బ్రహ్మ న సత్త న్నాస దుచ్యతే ॥
సర్వతః పాణిపాదం తత్స ర్వతో౽క్షిశిరోముఖమ్ ।
సర్వత శ్శ్రుతిమ ల్లోకే సర్వ మావృత్య తిష్ఠతి ॥
సర్వేంద్రియ గుణాభాసం సర్వేంద్రియ వివర్జితమ్ ।
అసక్తం సర్వభృ చ్చైవ నిర్గుణం గుణభోక్తృ చ ॥
బహిరంత శ్చ భూతానా మచరం చర మేవచ ।
సూక్ష్మత్వాత్త దవిజ్ఞేయం దూరస్థం చాంతికేచతత్ ॥
అవిభక్తం చ భూతేషు విభక్త మివ చ స్థితమ్ ।
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t427i3nj8eqhrwpckzokfzyerabrztl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/338</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215416</id>
    <revision>
      <id>562823</id>
      <parentid>562657</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T15:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="m0eztj71cdckd8ixzo2s7p8de8mrmbo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|310|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
భూతభర్తృ చ తద్జ్ఞేయం గ్రసిష్ణు ప్రభవిష్ణు చ ॥
జ్యోతిషా మపి తజ్జ్యోతిస్తమసః పర ముచ్యతే ।
జ్ఞానం జ్ఞేయం జ్ఞానగమ్యం హృది సర్వస్య విష్ఠితమ్ ॥
{{right|(గీత. 1౩, 1౩-18.)}}
&lt;/poem&gt;


వేద్యమగు తత్త్వ మాదిమధ్యాంతరహితమును, సత్స్వరూపమును నసత్స్వరూపమును గాక యెల్లయెడల పాదములను, హస్తములను, జక్షుస్సులను గలిగి సర్వమును వ్యాపించియున్నది. ఆ తత్త్వము జ్యోతులలో నన్నింటిలో నెక్కుడు జ్యోతియు, నంధకారమునకు నతీతమగునదియు నయి యున్నది. జ్ఞానమును, జ్ఞేయమును, జ్ఞానగమ్యము ననఁగా నెఱుకయు నెఱుఁగఁదగినదియు నెఱుకచేఁ బొందఁదగు ప్రావ్యస్థానమును
నీమూఁడు నొక్కటియై యున్నది.


ఇట్లు ప్రపంచమునందు వాఙ్మౌనసగోచరమగు నదియంతయు నాబ్రహ్మస్వరూపమే. అనఁగా నెద్దానిని జూచినను
అవ్యక్తమగు బ్రహ్మముయొక్క వ్యక్తస్వరూపముగ భావింపఁదగునేగాని కేవలముపాధిని మాత్రము గమనించరాదు.
అన్నింటియం దంతర్యామియైన చైతన్యము నెఱుఁగవలయును గాని యాచైతన్యమునావరించియుండు ప్రాకృతరూపమును మాత్రము నెఱుంగఁ బ్రయోజనములేదు. అది యజ్ఞానము. ఆత్మవిషయమును బోధించునదియే విద్యయనఁబడునుగాని యాత్మవ్యతిరిక్తమగుపదార్థమొక్కటియు లేమింజేసి యాత్మేతరవిషయములను బోధించు విద్యలును శాస్త్రములు నన్నియు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m0eztj71cdckd8ixzo2s7p8de8mrmbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/339</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215417</id>
    <revision>
      <id>562881</id>
      <parentid>562658</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2776" sha1="spei0k603wgy80r0wit0t551o9l6ues" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|311}}&lt;/noinclude&gt;నవిద్యలే. మొదటఁ బ్రకృతిబోధకములుగనుండి కడపట నాత్మబోధకుసహకారము లగుటచే నపరవిద్యలన్నియు సనాతనమగు పరవిద్యాకళలుగ నెన్నఁబడు. కావుననే బయట చూచుటకు భిన్నభిన్నములుగఁ గన్పడు షడ్దర్శనము లొక్కొక్కటియు నాపరతత్త్వజ్ఞానమునకు సాధనములుగ నిరూపింపఁబడియున్నవి. అన్నివిద్యలు నన్నిమార్గములును భగవత్తత్త్వమును దెల్పుటకు సహకారములుగను భగవత్సన్నిధానమును జేర్చుటయందు సమర్థములును నై యున్నవి. ఆత్మతత్త్వమును నిరాకరించు విద్య యెన్నఁడును విద్యగా నెన్నఁబడదు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
చక్రహస్తుని బ్రకటించు చదువు చదువు
కుంభినీధవుఁ జెప్పెడు గురుఁడు గురుఁడు
తండ్రి హరిఁజేరుమనిచెప్పు తండ్రి తండ్రి ॥
{{right|(ఆంధ్రభాగవతము. 7 స్కంధము.)}}
&lt;/poem&gt;


లోకమునందు బహురూపములుగఁ బ్రాకృతములగు నింద్రయములకు గోచరములగు విషయము లన్నింటియందును నప్రాకృతమగు నాత్మతత్త్వ మంతర్యామిగా వెలుంగుచున్నది. ఇట్లు నానాత్వమునం దేకత్వమును జూడఁదగు.

అత్మ యేకము, నద్వితీయము, క్రియారహితము నగు. కనఁబడు వ్యాపారమంతయుఁ బ్రకృతిసంబంధమైనది. ఆత్మ సర్వత్ర వ్యాపించియుండుటచేత నచలము. చలనమనఁగా నున్నస్థలమునుండి మఱియొక స్థలమునకు గమనముగదా ! అంతట వ్యాపించియుండు తత్త్వ మెచ్చటనుండి యెచ్చటికి గమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>spei0k603wgy80r0wit0t551o9l6ues</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562882</id>
      <parentid>562881</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>562882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="lla2acgys4d7i7gvgzsa4eqa6rj4lkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|311}}&lt;/noinclude&gt;నవిద్యలే. మొదటఁ బ్రకృతిబోధకములుగనుండి కడపట నాత్మబోధకుసహకారము లగుటచే నపరవిద్యలన్నియు సనాతనమగు పరవిద్యాకళలుగ నెన్నఁబడు. కావుననే బయట చూచుటకు భిన్నభిన్నములుగఁ గన్పడు షడ్దర్శనము లొక్కొక్కటియు నాపరతత్త్వజ్ఞానమునకు సాధనములుగ నిరూపింపఁబడియున్నవి. అన్నివిద్యలు నన్నిమార్గములును భగవత్తత్త్వమును దెల్పుటకు సహకారములుగను భగవత్సన్నిధానమును జేర్చుటయందు సమర్థములును నై యున్నవి. ఆత్మతత్త్వమును నిరాకరించు విద్య యెన్నఁడును విద్యగా నెన్నఁబడదు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
చక్రహస్తుని బ్రకటించు చదువు చదువు
కుంభినీధవుఁ జెప్పెడు గురుఁడు గురుఁడు
తండ్రి హరిఁజేరుమనిచెప్పు తండ్రి తండ్రి ॥
{{right|(ఆంధ్రభాగవతము. 7 స్కంధము.)}}
&lt;/poem&gt;


లోకమునందు బహురూపములుగఁ బ్రాకృతములగు నింద్రయములకు గోచరములగు విషయము లన్నింటియందును నప్రాకృతమగు నాత్మతత్త్వ మంతర్యామిగా వెలుంగుచున్నది. ఇట్లు నానాత్వమునం దేకత్వమును జూడఁదగు.


అత్మ యేకము, నద్వితీయము, క్రియారహితము నగు. కనఁబడు వ్యాపారమంతయుఁ బ్రకృతిసంబంధమైనది. ఆత్మ సర్వత్ర వ్యాపించియుండుటచేత నచలము. చలనమనఁగా నున్నస్థలమునుండి మఱియొక స్థలమునకు గమనముగదా ! అంతట వ్యాపించియుండు తత్త్వ మెచ్చటనుండి యెచ్చటికి గమ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lla2acgys4d7i7gvgzsa4eqa6rj4lkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/340</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215418</id>
    <revision>
      <id>562884</id>
      <parentid>562659</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="j69jglcvimq3owhzag6s70q44wdcal5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|312|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;నముచేయును? ఆత్మలేనిస్థలము సూదికొన మోపఁజూలినంతగాని లేదు. చలన మనునపుడెల్ల నాత్మయే ప్రకృతిని జలింవఁజేయుచున్నదని యెఱుంగఁదగు. చలించునది ప్రకృతియే. ఎంత సూక్ష్మచలనమైనను ప్రకృతిసంయోగములేక సంభవింపదు. కావున నాత్మ క్రియారహితము.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
ప్రకృత్యైవ చ కర్మాణి క్రియమాణాని సర్వశః ।
యః పశ్యతి తథా త్మాన మకర్తారం స పశ్యతి ॥
{{right|(గీత. 13-29.)}}
&lt;/poem&gt;


మఱియు లోకమునఁ గన్పడు మార్పులన్నియును ద్రిగుణాత్మకమగు ప్రకృతియందుఁ గన్పడునవిగాని యాత్మయందుఁ గానరావు. పుట్టుటయుఁ, గిట్టుటయు, వృద్ధిక్షయములు ప్రకృతి సముదాయములందుఁగాని యాత్మకు లేవు. ఇట్లు నిత్యమగు నాత్మకును ననిత్యములగు రూపసముదాయములకును గల భేదము వివేకముచే నెఱుంగఁ దగు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
యస్స సర్వేషు భూతేషు నశ్యత్సు న వినశ్యతి ॥ 
{{right|(గీత. 8-2౦.)}}

వినశ్యత్స్వ వినశ్యంతం యః పశ్యతి స పశ్యతి ॥
{{right|(గీత. 1౩-27.)}}
&lt;/poem&gt;


ఈమొదలగు వాక్యములయందు నశించునది యనఁగా మాఱునది. ప్రకృతి మాఱుచుండు. రూపములయందెల్ల నాశరహితమైనది యాత్మ.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
ఈశ్వర స్సర్వభూతానాం హృద్దే౽ర్జున తిష్ఠతి ॥
{{right|(గీత. 18-61)}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j69jglcvimq3owhzag6s70q44wdcal5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/341</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215419</id>
    <revision>
      <id>562885</id>
      <parentid>562660</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2566" sha1="l6z3azql3glabcp8gyi8q2kjvop5ut4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|313}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
సమం సర్వేషు భూతేషు తిష్ఠంతం పరమేశ్వరమ్ ॥
{{right|(గీత. 13-27)}}

అహ మాత్మా గుడాకేశ సర్వభూతాశయస్థితః ॥
{{right|(గీత. 10-2౦.)}}
&lt;/poem&gt;


ఈయాత్మ సర్వభూతములయందు సమముగఁ బ్రకాశించుచున్నయది. సాత్వికములుగాని, రాజసములుగాని, తామసములుగాని, యీయన్ని రూపములయం దాత్మ సమముగఁ బ్రకాశించుచునేయున్నది. కావున ఆత్మవేత్త వీనినన్నింటిని సమబుద్ధితోఁజూచును. ఆత్మవేత్త కాఁగోరువాఁ డట్లు సమబుద్ధి నభ్యసింపవలయును.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని ।
శునిచైవ శ్వపాకేచ పండితా స్సమదర్శినః ॥
{{right|(గీత. 5-18)}}
&lt;/poem&gt;


ఉత్కృష్టములగు వస్తువులందును నికృష్టములగు రూపములందును సుందరములగు భూతములయందును, జూచుట కసహ్యములగు రూపములందును, బ్రహ్మవేత్తయందును, గ్రూరచిత్తునందును, బాషాణమునందును, బ్రహ్మయందును సమముగ నాత్మ వ్యాపించియున్నది గావున వీనినన్నిటిని సమబుద్ధిచేఁ జూచుటయె జ్ఞానము. ఈశ్వరుఁడు సర్వభూతముల యందును జీవకళగాఁబ్రకాశించుచుండుటచేత సర్వభూతములకు దండప్రణామము లాచరింపవలయునని శ్రీకృష్ణులు తన ముఖ్యశిష్యుఁడగు నుద్ధవునకు బోధించిరి. ఇదియ యుత్తమ మగు జ్ఞానమని వచించిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6z3azql3glabcp8gyi8q2kjvop5ut4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/342</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215420</id>
    <revision>
      <id>562886</id>
      <parentid>562661</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2309" sha1="b4goie80udcqclntc22vzn24ovwskml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|314|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
బ్రాహ్మణే పుల్కనే స్తేనే బ్రహ్మణ్యేర్కే స్ఫులింగకే ।
అక్రూరే క్రూరకే చైవ సమదృక్పండితోమతః ॥

విసృజ్య స్మయమానాన్ స్వాన్ దృశం వ్రీడాం చ దైహికీం ।
ప్రణమేద్దండవద్భూమౌ ఆశ్వచండాలగోఖరం ॥

యావత్సర్వేషు భూతేషు మద్భావో నోపజాయతే ।
తావదేవ ముపాసీత వాఙ్మనః కాయవృత్తిభిః ॥
{{right|(శ్రీభాగవతము, 9-29, శ్లో. 14, 16, 17.)}}
&lt;/poem&gt;


బ్రాహ్మణుని, అంత్యజుని, దొంగను, మహాదాతను, సూర్యుని, మిణుగురును, శాంతుని, క్రూరుని, సమదృష్టితో చూచువాడె పండితుఁడు.


పరిహాసముచేయు స్వజనులను విడనాడి శరీరముతో పుట్టిన భేదదృష్టిని లజ్జనుసైతము విడిచి, కుక్క, చండాలుఁడు, గోవు, గాడిదె మొదలగు సర్వభూతములకు భూమిపై సాష్టాంగదండ ప్రణామములు చేయవలయును.


ఎంతకాలమైతే సర్వభూతములయందు నాభావము (అనగా ఈశ్వరభావము) కలుగకయుండునో అంతవఱకు పై చెప్పిన విధమున మనోవాక్కాయములతో నన్ను ఉపాసన చేయవలయును.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
సర్వభూతస్థితం యో మాం భజ త్యేకత్వ మాస్థితః ।
సర్వథా వర్తమా నోపి స యోగీ మయి వర్తతే ॥
{{right|(గీత,)}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4goie80udcqclntc22vzn24ovwskml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/343</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215421</id>
    <revision>
      <id>562887</id>
      <parentid>562663</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T22:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="ohijp4s0q0d9sjoqsobil9rz3qewcj1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|315}}&lt;/noinclude&gt;ఐనను సర్వభూతములయం దాత్మను జూచుటయెట్లు సిద్ధించును? అజ్ఞానియందును జూదగానియందును మోసగానియందును బ్రహ్మఘాతకునందును, బ్రహ్మవేత్తయందును సమత్వ మెట్లనుష్ఠింపనగును? అనియడిగిన వీరియందఱియందు నాత్మకళ యుండియే యున్నది. అందఱును నానావిధములగు ననుభవములను బొంది వానినుండి గ్రహింపఁదగుజ్ఞానము నంతయు గ్రహించి కడపట నాత్మవేత్తలు గాఁదగియే యున్న వారు.
అందఱియందును నీరీతి నాత్మ బీజరూపములగు తనశక్తులను వికసింపఁ జేసికొనుచున్నది. వృక్షమందలిశక్తి యొకచో లేఁత మొగ్గగను, మఱియొకచోఁ బక్వమై వికసింప నాసన్నమై యుండుమొగ్గగను, ఇంకొకచోట వికసించిన పుష్పముగను, వేఱొకచో లేఁతపిందెగను, గాయగను, మఱియొక స్థలమునఁ బక్వమగుఫలముగను, నానావిధరూపములు గలిగియున్నను అన్నియు యథార్థముగ నొక్కవృక్షములోఁ బుట్టి యొక స్వభావముగలిగి సమముగనుండున ట్లాత్మకళ నానానామరూపములు గల యన్నిభూతములయందు సమముగ నున్నది.
అన్నింటియందును దుది నాత్మగుణము లన్నియుఁ గాలానుసారముగఁ బ్రకాశింపనున్నవియేగాని వేఱొకపదార్థ మొక్కటియులేదు. కావున ఘోరరూపముగనున్నను, లావణ్యస్వరూపముగ నున్నను, జ్ఞానస్వరూపుఁడుగ నున్నను, నజ్ఞానవుంజముగ నున్నను, దయాసముద్రుఁడుగ నున్నను, గ్రూర చిత్తుఁడుగ నున్నను, నందఱియందు నాత్మ ప్రకాశించుచున్నది. హేయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohijp4s0q0d9sjoqsobil9rz3qewcj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/344</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215422</id>
    <revision>
      <id>562919</id>
      <parentid>562665</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:32:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="cmlq4tdahbj490b80bthtlvdc96r67g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|316|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;ముగఁ గనఁబడు పదార్థమునందుండు నాత్మయుఁ గాలక్రమమునఁ బరిణమించి యాత్మగుణములను బ్రకాశింపఁ జేయును. ఈరూపములన్నింటియం దనుభవముపొంది జ్ఞానమును గ్రహింపవలయును. కావుననేకదా భగవంతుఁడు తనవిభూతిని జెప్పుచో &quot;ద్యూతం ఛలయతామస్మి&quot; అని చెప్పుకొన్నాఁడు. బ్రహ్మవేత్తయందును, మూర్ఖునందును, గోవునందును, శునకమునందును, శ్వపచునందును సమత్వమునుజూచి యాత్మ భావన చేయవలయును. ఇట్లు చూచుటయే యథార్థజ్ఞానము.

అట్లేకత్వమును జూచువాని కజ్ఞాన ముండనేరదు. అజ్ఞానము నశించి యజ్ఞానజాతములగు శోకమోహములు సయితము నశింప నానందస్వరూపుఁ డగు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
యస్మిన్ సర్వాణి భూతాన్యాత్మైవా భూ ద్విజానతః ।
తత్ర కో మోహః క శ్శోక ఏకత్వ మనుపశ్యతః ॥
{{right|(ఈశావాస్యము.)}}
&lt;/poem&gt;


ఏవస్తువును జూచిన నీవస్తువునం దాత్మ యేవిధముగఁ బరిణామముచెందు చున్నది? ఎట్టిజ్ఞానము నీరూపమునఁ జెందఁజాలును? అని యోచించుచుండిన నొక్కొక్కరూపమును బ్రపంచమున సార్థకముగఁ గన్పడును. అట్లుగాక హేయగుణములను మాత్రము చూచుచు, ద్వేషించుచుండినఁ బ్రకృతి సంబంధములగు గుణములు మాత్రముగనఁబడునే గాని యాత్మజ్ఞానము బుట్టఁజాలదు. అన్ని భూతములందు నాత్మశక్తి విక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cmlq4tdahbj490b80bthtlvdc96r67g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/345</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215423</id>
    <revision>
      <id>562921</id>
      <parentid>562666</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="dzj5x4crfwf26f6gmupybad2ejoigri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|317}}&lt;/noinclude&gt;సించుచుండుటను జూడను జూడను భూతము లన్నియు భగవంతుని మహిమను బ్రకటించునవిగఁ దెలియ వచ్చునేగాని వేఱుకాదు. కావున నెల్లయెడల నాత్మనే సమముగఁజూడఁదగు. ఇదియే సుజ్ఞానము. ఇట్లు చూచువాఁడే యాత్మవేత్త. ఇదియే జ్ఞానయోగము.

జ్ఞానియగువాఁ డాత్మకళను సర్వమునఁ జూచుచుండును. అజ్ఞానిసయిత మాత్మప్రకాశమునే యెల్లచోటులం జూచునుగాని యాత్మప్రకాశమని యెఱుంగఁడు. లోకమున నొక్కొక్కఁడు ననేకములగు విషయములఁ బ్రేమించుచున్నాఁడు. ఆవిషయములయందు బ్రేమాస్పదమగున దెద్దియేని యొకటి యుండనిచో దానినేల ప్రేమించును? ఒక్కొక్కవిషయమునందును మనస్సును రంజింపఁ జేయునదియును, సుఖము నీజాలునదియు నెద్దియే నొక్కటి యుండవలయును గదా ! అది యంతయు నాత్మతేజస్సే యని గ్రహింపఁదగు. పామరుఁడు
రూపలావణ్యాది గుణసముదాయమునుజూచి యొకరూపమును బ్రేమించినను, అచ్చట నాత్మలేనిచో నాగుణములు ప్రకాశింపవు. వానికిం గానరావు. లోకమునం గన్పట్టు సకలసౌందర్యములును, సకలప్రకాశములును, నాత్మయునికిచేఁ గలుగునవిగాని వేఱువిధమునఁ గాదు. రూపములందుఁ గానవచ్చు
రమణీయత్వమంతయు వానియందాత్మయుండుటచే వానియం &quot;దారోపితరమణీయత్వము” గాని యారూపములయందు నైజమగునదిగాదు. ఈయర్థమును గీతాశాస్త్రమునందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dzj5x4crfwf26f6gmupybad2ejoigri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/346</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215424</id>
    <revision>
      <id>562922</id>
      <parentid>562667</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="54wcsajf93u96z6qrcnihf7p55m2k0u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|318|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
యద్య ద్విభూతిమ త్సత్వం శ్రీమ దూర్జిత మేవ వా ।
తత్తదే వావ గచ్ఛత్వం మమ తేజో౽ంశ సంభవమ్ ॥
{{right|(గీత. 10-41.)}}
&lt;/poem&gt;


లోకమునం దైశ్వర్యవంత మైనదిగాని, ప్రకాశమైనదిగాని విశేషోత్సాహముతోఁ గూడుకొనునదిగాని వస్తు వెద్దియున్నను అది యొక్కొక్కటియు నా తేజస్సులోఁ గళామాత్రము దానియందుఁ గలిగియుండునదిగఁ దెలిసికొనుమని భగవంతుఁ డర్జునునకు బోధించెను. కావున లోకములో నెద్దియేని రమణీయముగ నుండిన నద్దాని కారమణీయత్వమును గలుగఁజేయునది యాత్మయేయని నిశ్చయము. ఈవిషయమునే మైత్రేయికి నామె భర్త యాజ్ఞవల్క్యమహర్షి సుందరవాక్యములతో నుపదేశించియున్నాఁడు.

న వా అరే జాయాయై కామాయ జాయా ప్రియా భవత్యాత్మనస్తు కామాయ జాయా ప్రియా భవతి. న వా అరే పత్యుః కామాయ పతిః ప్రియో భవ త్యాత్మ నస్తు కామాయ పతిః ప్రియోభవతి ............ న వా అరే దేవానాం కామాయ దేవాః ప్రియాభవంత్యాత్మనస్తు కామాయ దేవాః ప్రియా భవంతి ॥
{{right|(బృహదారణ్యకము.)}}

తా. భార్యకొఱకు భార్యను బ్రేమింపరు. భార్యయందలి యాత్మకొఱకు భార్యప్రియమగు. భర్తకొఱకు భర్తప్రేమింపఁ
బడఁడు. ఆత్మకొఱకే భర్తప్రియుఁడగు. ఇట్లొక్కొక్కవస్తువును దనంతటఁ బ్రీతిగొలుపదు. ఆత్మకొఱకుఁ బ్రియమగు.
అట్లు దేవతలు సయితము దేవతలేయని ప్రేమింపఁబడరు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54wcsajf93u96z6qrcnihf7p55m2k0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562923</id>
      <parentid>562922</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>562923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="hp7vrhvqkgolbbjrt2uqoyy8zfg4mz6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|318|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
యద్య ద్విభూతిమ త్సత్వం శ్రీమ దూర్జిత మేవ వా ।
తత్తదే వావ గచ్ఛత్వం మమ తేజో౽ంశ సంభవమ్ ॥
{{right|(గీత. 10-41.)}}
&lt;/poem&gt;


లోకమునం దైశ్వర్యవంత మైనదిగాని, ప్రకాశమైనదిగాని విశేషోత్సాహముతోఁ గూడుకొనునదిగాని వస్తు వెద్దియున్నను అది యొక్కొక్కటియు నా తేజస్సులోఁ గళామాత్రము దానియందుఁ గలిగియుండునదిగఁ దెలిసికొనుమని భగవంతుఁ డర్జునునకు బోధించెను. కావున లోకములో నెద్దియేని రమణీయముగ నుండిన నద్దాని కారమణీయత్వమును గలుగఁజేయునది యాత్మయేయని నిశ్చయము. ఈవిషయమునే మైత్రేయికి నామె భర్త యాజ్ఞవల్క్యమహర్షి సుందరవాక్యములతో నుపదేశించియున్నాఁడు.


న వా అరే జాయాయై కామాయ జాయా ప్రియా భవత్యాత్మనస్తు కామాయ జాయా ప్రియా భవతి. న వా అరే పత్యుః కామాయ పతిః ప్రియో భవ త్యాత్మ నస్తు కామాయ పతిః ప్రియోభవతి ............ న వా అరే దేవానాం కామాయ దేవాః ప్రియాభవంత్యాత్మనస్తు కామాయ దేవాః ప్రియా భవంతి ॥
{{right|(బృహదారణ్యకము.)}}


తా. భార్యకొఱకు భార్యను బ్రేమింపరు. భార్యయందలి యాత్మకొఱకు భార్యప్రియమగు. భర్తకొఱకు భర్తప్రేమింపఁ
బడఁడు. ఆత్మకొఱకే భర్తప్రియుఁడగు. ఇట్లొక్కొక్కవస్తువును దనంతటఁ బ్రీతిగొలుపదు. ఆత్మకొఱకుఁ బ్రియమగు.
అట్లు దేవతలు సయితము దేవతలేయని ప్రేమింపఁబడరు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hp7vrhvqkgolbbjrt2uqoyy8zfg4mz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/347</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215425</id>
    <revision>
      <id>562925</id>
      <parentid>562668</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T09:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2759" sha1="4e6dmpefxarbeozoesox04knpm8bsy2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|319}}&lt;/noinclude&gt;ఆత్మకొఱకుఁ బ్రియులగుచున్నారు. ఇట్లాత్మ పరమప్రియమై యుండనియెడల నొక్కటియు లోకమునఁ బ్రియరూపముగాఁ బ్రకాశింపఁజాలదు. స్థితిగూడ నసాధ్యము. సర్వేంద్రియములకు రమణీయములగు విషయములందు నంతర్భూతమగు నాత్మను గ్రహింపఁదగు. ఇట్లాత్మ నెల్లచోఁ జూచుచు, వినుచు,
ధ్యానించుచు నాత్మసాన్నిధ్యమును జెందఁదగు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
ఆత్మా వా అరే ద్రష్టవ్య శ్శ్రోతవ్యో మంతవ్యో నిదిధ్యాసితవ్యః ॥
{{right|(బృహదారణ్యకము.)}}
&lt;/poem&gt;


ఇవ్విధమున నాత్మ నెందుఁ జూచుచుండఁ దనయం దుండు నాత్మయు సర్వభూతములయందుండు నాత్మయు నొక్కటియను జ్ఞానము క్రమక్రమమునఁ బొడము. కాలకర్మపరిపాకముకాఁగా పరమదయానిధియగు మహాగురువు తత్త్వోపదేశము చేయును. &quot;తత్త్వమసి&quot; యను మహావాక్య ముపదేశించిన బ్రహ్మాత్మైక్యజ్ఞానము పరోక్షముగఁ గలుగు. యథార్థమగు నాత్మజ్ఞానము కాలక్రమమునఁ బ్రతిమనుజునకుఁ దనయందే గలుగవలయునుగాని యితరు లెంతమహనీయులైనను దానిని బుట్టింపఁజాలరు. &quot;తత్త్వమసి&quot; యను మహావాక్య మాచార్యోపదిష్టమై శిష్యుఁడు దానియర్థమును మననము, నిదిధ్యాసనముచేయఁ బిదప బహుకాలమునకు నాత్మయందు
“అహం బ్రహ్మాస్మి” యనుజ్ఞానము పుట్టుచున్నది.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
త త్స్వయం యోగసంసిద్ధః కాలే నాత్మని విందతి ॥
{{right|(గీత. 4-38.)}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4e6dmpefxarbeozoesox04knpm8bsy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/348</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215426</id>
    <revision>
      <id>562927</id>
      <parentid>562669</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="f55yznv62u93srzt0d0zcbk9dch848t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|320|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;ఆ జ్ఞాన మాత్మయందే పుట్టుచున్నది. అట్టిజ్ఞానము పరోక్షమైనను మహాగురువులచేత నుపదేశింపఁబడును. అట్టి యుపదేశమును బొందుటకు జ్ఞానులును దత్త్వదర్శులునగు మహాత్ములను యోగ్యుఁడగు శిష్యుఁడు విధిపూర్వముగ సమీపించి శుశ్రూషచేసి పరతత్త్వమునుగుఱించి ప్రశ్న చేయఁగా వారుపదేశించెదరని గీతాశాస్త్రమున శ్రీకృష్ణులు వచించి యున్నవారు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తద్విద్ధిప్రణిపాతేన పరిప్రశ్నేన నేవయా ।
ఉపదేక్ష్యంతి తే జ్ఞానం జ్ఞానిన స్తత్త్వదర్శినః ॥
{{right|(గీత. 4-34.)}}
&lt;/poem&gt;


అట్టి గురువులు శాస్త్రజ్ఞానముమాత్రము గలిగిన వారుగ నుండినఁ జాలదని &quot;జ్ఞానిన స్తత్త్వదర్శినః&quot; అని రెండు విశేషణములు నిరూపింపఁబడినవి. శాస్త్రజ్ఞానము గలిగియుఁ దత్త్వమును స్వానుభవముచే నెఱింగినవారుగ నుండవలయు. అట్టి జ్ఞానమును గురుముఖమునఁ బరోక్షముగ మొదటఁ బొందుటకైనను శిష్యునిలక్షణములు సయితము భగవంతుఁడే నిరూపించియున్నాఁడు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శ్రద్ధావాన్ లభతే జ్ఞానం తత్పర స్సంయతేంద్రియః ।
జ్ఞానం లబ్ద్వా పరాం శాంతి మచిరే ణాధిగచ్ఛతి ॥
{{right|(గీత. 4-39.)}}
&lt;/poem&gt;


యథార్థశ్రద్ధననఁగా గురువాక్యమునందు నిశ్చలమగు విశ్వాసమును గలిగియుండవలెను. జగదీశ్వరునియందు నిశ్చల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f55yznv62u93srzt0d0zcbk9dch848t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/349</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215427</id>
    <revision>
      <id>562928</id>
      <parentid>562670</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="kcimfmzxh8hldm07qaiti65okwewk9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|321}}&lt;/noinclude&gt;మగు భక్తిగలిగి యీశ్వరుఁడే “పరాగతిః” అని దృఢమగు నిశ్చయము గలిగియుండవలెను. ఇంద్రియములను జక్కఁగ స్వాధీనము చేసికొనియుండవలయును. ఇంద్రియ మనస్సుల స్వాధీనముచేసికొని యీశ్వరునియందు సదా భక్తిగలవాఁడై గురువాక్యమునం దత్యంతాస్తిక్య బుద్ధిగలవాఁడయిన శిష్యునకు జ్ఞానులును, దత్త్వదర్శులును నగు గురువులు బ్రహ్మాత్మైక్యజ్ఞానమును బోధింతురు. అట్లుపదేశము నొందిన పుణ్యాత్ములకుఁ జిరకాలము మనననిదిధ్యాసనములవలన నపరోక్షజ్ఞానము తనంతట నాత్మయందే పుట్టును. గురువాక్యమును శ్రద్ధతోడ మననముచేసి నిదిధ్యాసనముచేయు ప్రశాంతమగు మనస్సున నాత్మస్వరూపము పూర్ణముగ ప్రకాశించును.
అప్పుడు &quot;అహం బ్రహ్మాస్మి&quot; యను జ్ఞానము కలుగఁగా యథార్థముగ బ్రహ్మవేత్తయై &quot; బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మైవ భవతి&quot; యను నట్లు బ్రహ్మస్వరూపుఁడే యగుచున్నవాఁడు. అట్టి మహాపురుషుఁడు శరీరధారియయ్యు ముక్తుఁడేయగు; జీవన్ముక్తుఁడనఁదగియుండు. అట్టి మహాత్మునకుఁ బ్రపంచమంతయు బ్రహ్మాండము లన్నియు వేద్యములే. వారికి గోచరముగాని దొక్కటియు నుండదు. మాయను జయించిన వాఁడగు. త్రిగుణాత్మికయగు ప్రకృతి యామహానుభావునకు లోఁబడినదియే. ఆతఁడు గుణముల కతీతుఁడై వర్తించు. అట్టి పురుషుఁడు లోకమున నెట్లు వర్తించుననఁగా శ్రీకృష్ణుఁడే గీతాశాస్త్రమున రెండవ యధ్యాయాంతమున స్థితప్రజ్ఞుని లక్షణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kcimfmzxh8hldm07qaiti65okwewk9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/350</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215428</id>
    <revision>
      <id>562951</id>
      <parentid>562672</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="9n0ughthqpnuycyeu67o7c4ctcvawz7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|322|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;ములుగను, బండ్రెండవ యధ్యాయాంతమునఁ బరమభక్తుని లక్షణములుగను, బదునాల్గవయధ్యాయము తుదను గుణాతీతుని లక్షణములుగను వివరించియున్నారు.
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
ప్రజహాతి యదా కామాన్ సర్వాన్ పార్థ మనోగతాన్ ।
ఆత్మ న్యేవాత్మనా తుష్టఃస్థ్సిత ప్రజ్ఞ స్తదోచ్యతే ॥

దుఃఖే ష్వనుద్విగ్నమనా స్సుఖేషు విగతస్పృహః ।
వీతరాగభయక్రోధ స్థ్సితధీ ర్ముని రుచ్యతే ॥

య స్సర్వత్రా నభిస్నేహస్తత్త త్ప్రాప్య శుభాశుభమ్ ।
................................

రాగద్వేషవియు క్తైస్తు విషయా నింద్రియై శ్చరన్ ।
ఆత్మవశ్యై ర్విధేయాత్మా ప్రసాద మధిగచ్ఛతి ॥
{{right|(2 అ. శ్లో. 55-64.)}}

అద్వేష్టా సర్వభూతానాం మైత్రః కరుణ ఏవ చ ।
నిర్మమో నిరహంకార స్సమదుఃఖసుఖః క్షమీ ॥

సంతుష్ట స్సతతం యోగీ యతాత్మా దృఢనిశ్చయః ।
మయ్యర్పిత మనోబుద్ధి ర్యో మే భక్త స్స మే ప్రియః ॥

యస్మా న్నో ద్విజతే లోకో లోకా న్నో ద్విజతే చ యః ।
హర్షామర్షభయక్రోధై ర్ముక్తో య స్స చమే ప్రియః ॥

అనపేక్ష శ్శుచి ర్దక్ష ఉదాసీనో గతవ్యధః ।
సర్వారంభపరిత్యాగీ యో మద్భక్త స్సమేప్రియః ॥

యో నహృష్యతి నద్వేష్టి న శోచతి న కాంక్షతి ।
శుభాశుభ పరిత్యాగీ భక్తిమాన్ య స్స మే ప్రియః ॥

సమ శ్శత్రౌ చ మిత్రే చ తథా మానావమానయోః ।
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు సమ స్సంగవివర్జితః ॥

తుల్యనిందాస్తుతి ర్మౌనీ సంతుష్టో యేవు కేన చిత్ ।
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9n0ughthqpnuycyeu67o7c4ctcvawz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:మాతృమూర్తి పద్యశతకం</title>
    <ns>1</ns>
    <id>215437</id>
    <revision>
      <id>562803</id>
      <parentid>562762</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>/* మాతృమూర్తి పద్యశతకం - రచయిత: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు */ సమాధానం</comment>
      <origin>562803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="dz5ohkeydsu505s6nx32godwancib7j" xml:space="preserve">== మాతృమూర్తి పద్యశతకం - రచయిత: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు  ==

కన్నతల్లి ఋణం తీర్చుకోవడం ఎవరితరం కాదు. కానీ ఆమె పిల్లలు కోసం పడే శ్రమ అనన్యసామాన్యం. కన్నబిడ్డగా తన సేవలను గుర్తించి కీర్తిస్తే చాలు ఆమె పారవశ్యం చెందుతుంది. అంతకంటే తల్లి బిడ్డలనుండి ఏమీ కోరదు. ఆ ఆలోచన ఈ మాతృమూర్తి పద్యశతకం రాయడానికి కారణమయ్యింది. [[వాడుకరి:VISWALYRICS|VISWALYRICS]] ([[వాడుకరి చర్చ:VISWALYRICS|చర్చ]]) 06:51, 4 జూలై 2026 (UTC)
: ఈ శతకకర్త గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు జీవితకాలం తెలియజేయండి. కాపీహక్కులు చెల్లిన రచనలు మాత్రమే వికీసోర్స్ లో చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:05, 4 జూలై 2026 (UTC)
::ధన్యవాదాలు గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 1981లో పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా (విజయనగరం జిల్లా) సాలూరు పట్టణంలో జన్మించారు. వారు రాసిన మాతృమూర్తి పద్యశతకం 'మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి' మకుటంతో 108 పద్యాలతో 2020లో ప్రచురితమైనది. [[వాడుకరి:VISWALYRICS|VISWALYRICS]] ([[వాడుకరి చర్చ:VISWALYRICS|చర్చ]]) 08:02, 4 జూలై 2026 (UTC)
:: పుస్తకం లింకు ఇవ్వండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 10:40, 4 జూలై 2026 (UTC)
:::నమస్తే అండి. పుస్తకం లింక్ ఎలా ఇవ్వాలి? ఈ లింక్ చూడగలరు. https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/ [[వాడుకరి:VISWALYRICS|VISWALYRICS]] ([[వాడుకరి చర్చ:VISWALYRICS|చర్చ]]) 12:50, 4 జూలై 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dz5ohkeydsu505s6nx32godwancib7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562809</id>
      <parentid>562803</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T13:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harika91</username>
        <id>7392</id>
      </contributor>
      <comment>/* మాతృమూర్తి పద్యశతకం - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>562809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3363" sha1="nmkm8g0qaecjrezab5spvkf9i8uqo7k" xml:space="preserve">== మాతృమూర్తి పద్యశతకం - రచయిత: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు  ==

కన్నతల్లి ఋణం తీర్చుకోవడం ఎవరితరం కాదు. కానీ ఆమె పిల్లలు కోసం పడే శ్రమ అనన్యసామాన్యం. కన్నబిడ్డగా తన సేవలను గుర్తించి కీర్తిస్తే చాలు ఆమె పారవశ్యం చెందుతుంది. అంతకంటే తల్లి బిడ్డలనుండి ఏమీ కోరదు. ఆ ఆలోచన ఈ మాతృమూర్తి పద్యశతకం రాయడానికి కారణమయ్యింది. [[వాడుకరి:VISWALYRICS|VISWALYRICS]] ([[వాడుకరి చర్చ:VISWALYRICS|చర్చ]]) 06:51, 4 జూలై 2026 (UTC)
: ఈ శతకకర్త గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు జీవితకాలం తెలియజేయండి. కాపీహక్కులు చెల్లిన రచనలు మాత్రమే వికీసోర్స్ లో చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:05, 4 జూలై 2026 (UTC)
::ధన్యవాదాలు గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 1981లో పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా (విజయనగరం జిల్లా) సాలూరు పట్టణంలో జన్మించారు. వారు రాసిన మాతృమూర్తి పద్యశతకం 'మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి' మకుటంతో 108 పద్యాలతో 2020లో ప్రచురితమైనది. [[వాడుకరి:VISWALYRICS|VISWALYRICS]] ([[వాడుకరి చర్చ:VISWALYRICS|చర్చ]]) 08:02, 4 జూలై 2026 (UTC)
:: పుస్తకం లింకు ఇవ్వండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 10:40, 4 జూలై 2026 (UTC)
:::నమస్తే అండి. పుస్తకం లింక్ ఎలా ఇవ్వాలి? ఈ లింక్ చూడగలరు. https://www.facebook.com/share/p/18xF41DUer/ [[వాడుకరి:VISWALYRICS|VISWALYRICS]] ([[వాడుకరి చర్చ:VISWALYRICS|చర్చ]]) 12:50, 4 జూలై 2026 (UTC)

== మాతృమూర్తి పద్యశతకం - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు  ==

అమ్మ గురించి చక్కగా పద్యాలు వ్రాసారు. ఎంత చెప్పినా అమ్మ గురించి తక్కువే. అమ్మ ప్రేమ అంత స్వచ్ఛత మరే ఇతర ప్రేమలలోనూ ఉండదు. [[వాడుకరి:Harika91|Harika91]] ([[వాడుకరి చర్చ:Harika91|చర్చ]]) 13:47, 4 జూలై 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nmkm8g0qaecjrezab5spvkf9i8uqo7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/351</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215453</id>
    <revision>
      <id>562775</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '  అని కేతస్థిరమతి రక్తిమార్ మే ప్రియోనః ॥ యే తు ధర్మ్యామృత మిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే శ్రద్ధధానా మత్పరమా భక్తాస్తేఒతీవమే ప్రియాః ||  (గీత. ౧౨ అ. శ్లో. ౧౩-౨౦.) ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ...'</comment>
      <origin>562775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="0kxygq6lyfj2yl26z66i14snshadcz7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|323}}&lt;/noinclude&gt;

అని కేతస్థిరమతి రక్తిమార్ మే ప్రియోనః ॥
యే తు ధర్మ్యామృత మిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే
శ్రద్ధధానా మత్పరమా భక్తాస్తేఒతీవమే ప్రియాః ||

(గీత. ౧౨ అ. శ్లో. ౧౩-౨౦.)
ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాండవ |
న ద్వేష్టి సంప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి !|
ఉదాసీనవదాసీనో గుణై ర్యో న విచాల్యతే |
గుణా వర్తంత ఇత్యేవ యో పతిష్ఠతి సంగతే ॥
సమదుఃఖసుఖ స్స్వస్థ స్సమలోష్టాశ్మ కాంచనః |
తుల్యప్రియాప్రియోధీర స్తుల్యనించాత్మ సంస్తుతిః ॥
మానావమానయో స్తుల్య స్తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః |
సర్వారంభపరిత్యాగీ గుణాతీత స్సఉచ్యతే ॥
||
(గీత, ౧ర అ. శ్లో. ౨౨.౨)
మనోగతములగు కామము లన్నిటిని సంపూర్ణముగ వదలి
యెప్పుడు నాత్మయం దే యానందించుచుండు. దుఃఖములుగలిగి
నప్పుడు మనస్సున కలవిలపా టొ౦దడు, సుఖమునం దుప్పొం
గడు. సుఖాసుఖము లేవి ప్రాప్తించినను నిర్వికారుఁడై రాగ
ద్వేషములు పూర్ణముగ విడిచియుండును. సర్వభూతముల
యందును మిత్రభావము గలిగి సుహృదుఁడై యుండు. నేను,
నాది, యనుభావములు వెదకినను గానరావు. ఏకార్యము
చేయుచున్నను మనోబుద్ధుల నీశ్వరునియం దర్పించి స్వామి
భృత్యన్యాయమున లోకహితము కొఱకై కర్మములఁ జేయు
లోకదృష్టిచేఁ
చుండును. లోకులు లోక దృష్టి చేఁ గీడు చేసినను, మేలు చేసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0kxygq6lyfj2yl26z66i14snshadcz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562967</id>
      <parentid>562775</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:44:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="86mli6ofhjny3fjrdsoeeimtteellf7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|323}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
అనికేతస్థ్సిరమతి ర్భక్తిమాన్ మే ప్రియో నరః ॥

యే తు ధర్మ్యామృత మిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే ।
శ్రద్ధధానా మత్పరమా భక్తాస్తే౽తీవమే ప్రియాః ॥
{{right|(గీత. 12 అ. శ్లో. 1౩-2౦.)}}

ప్రకాశం చ ప్రవృత్తిం చ మోహమేవ చ పాండవ ।
న ద్వేష్టి సంప్రవృత్తాని న నివృత్తాని కాంక్షతి ॥

ఉదాసీనవదాసీనో గుణై ర్యో న విచాల్యతే ।
గుణా వర్తంత ఇత్యేవ యో౽పతిష్ఠతి నేంగతే ॥

సమదుఃఖసుఖ స్స్వస్థ స్సమలోష్ఠాశ్మ కాంచనః ।
తుల్యప్రియాప్రియోధీర స్తుల్యనిందాత్మ సంస్తుతిః ॥

మానావమానయో స్తుల్య స్తుల్యో మిత్రారిపక్షయోః ।
సర్వారంభపరిత్యాగీ గుణాతీత స్స ఉచ్యతే ॥
{{right|(గీత. 14 అ. శ్లో. 22-25)}}
&lt;/poem&gt;


మనోగతములగు కామము లన్నిటిని సంపూర్ణముగ వదలి యెప్పుడు నాత్మయందే యానందించుచుండు. దుఃఖములుగలిగినప్పుడు మనస్సున కలవిలపా టొ౦దడు, సుఖమునం దుప్పొంగడు. సుఖాసుఖము లేవి ప్రాప్తించినను నిర్వికారుఁడై రాగద్వేషములు పూర్ణముగ విడిచియుండును. సర్వభూతముల యందును మిత్రభావము గలిగి సుహృదుఁడై యుండు. నేను, నాది, యనుభావములు వెదకినను గానరావు. ఏకార్యము చేయుచున్నను మనోబుద్ధుల నీశ్వరునియం దర్పించి స్వామిభృత్యన్యాయమున లోకహితము కొఱకై కర్మములఁ జేయుచుండును. లోకులు లోకదృష్టిచేఁ గీడుచేసినను, మేలుచేసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>86mli6ofhjny3fjrdsoeeimtteellf7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/352</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215454</id>
    <revision>
      <id>562776</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' నను, దూషించినను, భూషించినను, సన్మానించినను, అవమా నించినను, సదానందుఁడై యొక్క దానియం దాశ యుంచక యా త్మారాముఁడై యుండు. గుణాతీతుఁడయ్యును గుణముల చేష్టలను ద్వేషింపఁడు. లేని విషయ...'</comment>
      <origin>562776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="fc28qjr827k8etw9vnk3ewi7va2yvhv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|324|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
నను, దూషించినను, భూషించినను, సన్మానించినను, అవమా
నించినను, సదానందుఁడై యొక్క దానియం దాశ యుంచక
యా త్మారాముఁడై యుండు.
గుణాతీతుఁడయ్యును గుణముల చేష్టలను ద్వేషింపఁడు. లేని
విషయములను గోరఁడు. సంప్రాప్త మైనవానిని ద్వేషింపఁడు.
సుఖదుఃఖములయందుఁ దుల్యముగఁ జూచుచు, మట్టిని, తా
తిని, బంగారమును ఒక్కదృష్టితోఁ జూచుచుఁ బ్రియాప్రియ
ములను, నిందాస్తుతులను, మానావమానములను నొక్కరీతిగ
నెంచుచు, మిత్రులను శత్రులను నొక్క విధముగఁ బ్రేమిం
చుచు స్వప్రయోజనకరములగు కర్మముల నొక్కటియుఁ
జేయ నపేక్షించక యుండును.
వీరలు లోకమున నిట్లు వర్తించుచు లోకహితార్థ విశ్వ
రుని ప్రతినిధులుగ వర్తించుచు వేఱుద్దేశ్యము లేక సర్వకార్య
ములు లోపములేక చేయుచు శరీరముండునందాఁకఁ గాలము
గడుపుదురు. ఇట్టివారలు బ్రహ్మవేత్తలు. బ్రహ్మవేత్తలగు
వారలు పైన సూచించిన రీతిని బ్రవర్తనము వలన నెఱుంగఁ
బడుదురు. మహావాక్యముల నోటితోవచించుచు, బ్రహ్మ
వేత్తలమని లోకమునఁ బ్రకటించుకొనుచు, విషయసుఖముల
రమించుచు, నింద్రియములు విషయములలోఁ బ్రవర్తించు -
చున్నవిగాని నేను సాక్షియగు బ్రహ్మస్వరూపుఁడనని నోటి
మాటలతోఁ జెప్పుకొనుట బ్రహ్మవేత్తలకు లక్షణము &quot; గా
నేరదు. బ్రహ్మవేతలు లోకమునకు మేలు చేయుదురు. తమకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fc28qjr827k8etw9vnk3ewi7va2yvhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562985</id>
      <parentid>562776</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562985</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="0p1ffk0xcc7wd0f9xhuutgyquinsewg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|324|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;నను, దూషించినను, భూషించినను, సన్మానించినను, అవమానించినను, సదానందుఁడై యొక్కదానియం దాశ యుంచక యాత్మారాముఁడై యుండు.

గుణాతీతుఁడయ్యును గుణములచేష్టలను ద్వేషింపఁడు. లేని విషయములను గోరఁడు. సంప్రాప్తమైనవానిని ద్వేషింపఁడు. సుఖదుఃఖములయందుఁ దుల్యముగఁ జూచుచు, మట్టిని, ఱాతిని, బంగారమును ఒక్కదృష్టితోఁ జూచుచుఁ బ్రియాప్రియములను, నిందాస్తుతులను, మానావమానములను నొక్కరీతిగ నెంచుచు, మిత్రులను శత్రులను నొక్కవిధముగఁ బ్రేమించుచు స్వప్రయోజనకరములగు కర్మముల నొక్కటియుఁ జేయ నపేక్షించక యుండును.

వీరలు లోకమున నిట్లు వర్తించుచు లోకహితార్థ మీశ్వరుని ప్రతినిధులుగ వర్తించుచు వేఱుద్దేశ్యములేక సర్వకార్యములు లోపములేక చేయుచు శరీరముండునందాఁకఁ గాలము గడుపుదురు. ఇట్టివారలు బ్రహ్మవేత్తలు. బ్రహ్మవేత్తలగు వారలు పైన సూచించిన రీతిని బ్రవర్తనము వలన నెఱుంగఁబడుదురు. మహావాక్యముల నోటితోవచించుచు, బ్రహ్మవేత్తలమని లోకమునఁ బ్రకటించుకొనుచు, విషయసుఖముల రమించుచు, నింద్రియములు విషయములలోఁ బ్రవర్తించుచున్నవిగాని నేను సాక్షియగు బ్రహ్మస్వరూపుఁడనని నోటిమాటలతోఁ జెప్పుకొనుట బ్రహ్మవేత్తలకు లక్షణము గానేరదు. బ్రహ్మవేత్తలు లోకమునకు మేలుచేయుదురు. తమకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0p1ffk0xcc7wd0f9xhuutgyquinsewg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/353</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215455</id>
    <revision>
      <id>562777</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' సుఖము నించుకయైనను గోరకుండుటయే కాక సాధ్యమైనంత మట్టుకు దానికి విముఖులై యుందురు. ముందు వివరించిన రీతిని సాధన చతుష్టయమును బూర్ణముగ సాధించి నిస్సంగియై, లోక మున నొక్క దానిని...'</comment>
      <origin>562777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2863" sha1="r1la51m635g050exvmv2f3pggyds614" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|325}}&lt;/noinclude&gt;
సుఖము నించుకయైనను గోరకుండుటయే కాక సాధ్యమైనంత
మట్టుకు దానికి విముఖులై యుందురు. ముందు వివరించిన రీతిని
సాధన చతుష్టయమును బూర్ణముగ సాధించి నిస్సంగియై, లోక
మున నొక్క దానిని గోరక కుటీచకుఁడై, యాత్మయందు
దృఢనిశ్చయము గలిగి బహూదకుఁడై, యాత్మయే తానను
జ్ఞానము పుట్టఁగా హంసయై, యోగాభ్యాసముచే నాత్మ
సాత్కారముకాఁగాఁ బరమహంస యగుచున్నాఁడు. ఈ
రీతిని సాధన చతుష్టయ సంపత్తి కొంత గలిగినది మొద లప
రోక్ష జ్ఞానము లభించుదనుక నాలుగు సోపానము లేర్పఱువఁ
బడినవి. ఈ సాధన సంపత్తిగలిగిన జీవుఁడు జ్ఞానమున కధికా
రియై కారణగురువుల కటాక్షమునకుఁ బాత్రుఁడై యుండును.
అపు దదృశ్యుఁడుగ లోక హితార్థము వర్తించుచుండు కారణ
గురువు ప్రత్యక్షమయి సూక్ష్మములగుతత్త్వములను గ్రమ
క్రమముగ నుపదేశించును. ఈయుప దేశము స్థూల దేహమున
వర్తించు జాగ్రదవస్థయందు సామాన్యముగ కాదు. స్వప్న
మునను, సమాధియందును సూక్ష్మశరీర ధారియగు జీవునకు
సిద్ధించును. ఇదియే నిజమగు నుపనయనము. దానిని సూచిం
చునదియే బాల్యావస్థయందు జరుగు నుపనయనము. అట్టి
యుప దేశ మైనది మొద లామహాత్ములు రక్షించి శిక్షింపఁగాఁ
గాలక్రమమునఁ బరిపూర్ణుఁడగును.
ఇట్టి జీవుఁడు యథార్థమగు సన్న్యాసమున కరుఁడు. ఐహి
కములు నాముష్మికములు నగు, సుఖములయందు దృఢమగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r1la51m635g050exvmv2f3pggyds614</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563009</id>
      <parentid>562777</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:56:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="pv4eu2bgkfuh47q4ea4j714s0yoo9y5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|325}}&lt;/noinclude&gt;సుఖము నించుకయైనను గోరకుండుటయే కాక సాధ్యమైనంత మట్టుకు దానికి విముఖులై యుందురు. ముందు వివరించిన రీతిని సాధనచతుష్టయమును బూర్ణముగ సాధించి నిస్సంగియై, లోకమున నొక్కదానిని గోరక కుటీచకుఁడై, యాత్మయందు దృఢనిశ్చయము గలిగి బహూదకుఁడై, యాత్మయే తానను జ్ఞానము పుట్టఁగా హంసయై, యోగాభ్యాసముచే నాత్మసాక్షాత్కారముకాఁగాఁ బరమహంస యగుచున్నాఁడు. ఈ రీతిని సాధనచతుష్టయసంపత్తి కొంత గలిగినది మొద లపరోక్ష జ్ఞానము లభించుదనుక నాలుగుసోపానము లేర్పఱుపఁ
బడినవి. ఈసాధనసంపత్తిగలిగిన జీవుఁడు జ్ఞానమున కధికారియై కారణగురువుల కటాక్షమునకుఁ బాత్రుఁడైయుండును. అపు డదృశ్యుఁడుగ లోకహితార్థము వర్తించుచుండు కారణ గురువు ప్రత్యక్షమయి సూక్ష్మములగుతత్త్వములను గ్రమక్రమముగ నుపదేశించును. ఈయుపదేశము స్థూలదేహమున వర్తించు జాగ్రదవస్థయందు సామాన్యముగ కాదు. స్వప్నమునను, సమాధియందును సూక్ష్మశరీరధారియగు జీవునకు
సిద్ధించును. ఇదియే నిజమగు నుపనయనము. దానిని సూచించునదియే బాల్యావస్థయందు జరుగు నుపనయనము. అట్టి యుపదేశమైనదిమొద లామహాత్ములు రక్షించి శిక్షింపఁగాఁ గాలక్రమమునఁ బరిపూర్ణుఁడగును.

ఇట్టి జీవుఁడు యథార్థమగు సన్న్యాసమున కర్హుఁడు. ఐహికములు నాముష్మికములు నగు, సుఖములయందు దృఢమగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pv4eu2bgkfuh47q4ea4j714s0yoo9y5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/354</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215456</id>
    <revision>
      <id>562778</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' వైరాగ్యము గలిగియుండుట చేతఁ దత్సాధనములగు కర్మము లను బూర్ణముగ విడిచి కేవల జ్ఞానసాధనముల వెదకుచుండు. ఇట్టి పరమార్థజ్ఞానమును బడయుటకు యోగాభ్యాసము ముఖ్య సాధనము. కనుక నద్దాని...'</comment>
      <origin>562778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="nlnyx3mhba8wf4vwvz7u2biy8m1o3sd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|326|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
వైరాగ్యము గలిగియుండుట చేతఁ దత్సాధనములగు కర్మము
లను బూర్ణముగ విడిచి కేవల జ్ఞానసాధనముల వెదకుచుండు.
ఇట్టి పరమార్థజ్ఞానమును బడయుటకు యోగాభ్యాసము ముఖ్య
సాధనము. కనుక నద్దాని నభ్యసింపవలయు. ఈ యోగవిష
యము మఱియొక యధ్యాయమున విస్తరింపఁబడును.
(౧౬ వ అధ్యాయము చూడుడు..)
ఐహికాముష్మికములలో నొక్క విషయమునందును
మనస్సు రమించకుండియు నొక యింటనుండుఁ గావునఁ కుటీ
చకుఁడనఁబడును. పిదప నాయిల్లును వదలి స్థిర నివాసము లేక
గ్రామైక రాత్రముగఁ దిరుగుచు నాత్మయందు స్థిరాభిలాష గల
వాఁడగుచు బహూదకుఁడనఁబడు. బహూదకుఁడు కుటీచకున
కంటె నొక్కమెట్టు మీఁదివాఁడు.
రెండవస్థితియం దాత్మయందు దృఢమనస్సు గలవాఁడగు.
ఈస్థితియందుండి మరలి సంసార మోహమునఁబడ నవకాశ
ముండదు. ఆత్మస్వరూపమును జక్కఁగ గ్రహింప లేక పో
యియు నాత్మయొక్కటియే వేద్యమగు తత్త్వమను దృఢ
భావము గలిగియుండు. ఆతత్త్వమును దెలిసికొనుటకు మనస్సు :
నేకాగ్రముగఁజేసి చిత్తవృత్తులను నిరోధించి యాత్మయందుఁ
జేర్పఁగ్రమక్రమమున నాత్మస్వరూపము కొంచెము కొంచె
ముగ గోచరమగు. ఇంద్రియములను విషయములనుండి మర •
లించి యింద్రియ సుఖములను స్మరింపక యుండునట్లు మనస్సును
నిలిపి నిశ్చలము సేయ నిర్వాతమగు స్థలముననుండు వరస్సున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlnyx3mhba8wf4vwvz7u2biy8m1o3sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/355</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215457</id>
    <revision>
      <id>562779</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' నిశ్చలమగు జలమునందు సూర్యబింబము స్వచ్ఛముగను బరి పూర్ణముగను బ్రతిఫలించునట్లు శాంతమగు శుద్ధాంతఃకరణ మున నాత్మ ప్రతిఫలించు. అపుడాత్మస్వరూపము స్వల్ప ముగ నెఱింగి యాయాత్మయే...'</comment>
      <origin>562779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="qlddg7z3z7u2v5uy2m5oljs7z3fkt8s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|327}}&lt;/noinclude&gt;
నిశ్చలమగు జలమునందు సూర్యబింబము స్వచ్ఛముగను బరి
పూర్ణముగను బ్రతిఫలించునట్లు శాంతమగు శుద్ధాంతఃకరణ
మున నాత్మ ప్రతిఫలించు. అపుడాత్మస్వరూపము స్వల్ప
ముగ నెఱింగి యాయాత్మయే తాననుజ్ఞాన మంకురించును.
అపుడు “హంస” యనునామమున నొప్పు. 'అహమ్ సః'
నేనే యాయాత్మ అనుజ్ఞానము కొంచెము కలుగును. మఱియు
నాయోగము దృఢముకాను కాను సూక్ష్మదృష్టి యభివృద్ధి
యై క్రమక్రమముగ స్థూలశరీరమును వదలి సూక్ష్మశరీరమున
స్వతంత్రముగ వర్తించుటకు శక్తిగలుగఁగా నాస్థూలశరీరమ
నాత్మయని స్వానుభవముచేఁ దెలిసికొనును. కాలక్రమమున
వరుసగ నుపాధులన్నింటి నొకదాని వెనుక నొక దానిని విడిచి
వానినన్నింటి నానాత్మగఁ దెలిసికొనుచు మనోవృత్తుల నన్నింటి
ననాత్మ వికారములుగ నెఱింగి కడపట నాయుపాధుల నన్నింటి
కంటె విలక్షణుఁడును ఉపాధుల కన్నింటి కధీశ్వరుఁడు నగు
నాత్మను దెలిసికొనుచున్నాఁడు.
హిరణ్మయే పరే కోళే విరజం బ్రహ్మ నిష్కళమ్ |
త చ్ఛుభ్రం జ్యోతిషాం జ్యోతి స్త ద్యదాత్మవిదో విదుః |
(ముండకోపనిషత్తు.)
ఆత్మవేత్తలచే నెఱుంగఁబడు నాత్మ (బ్రహ్మ) తత్త్వము
&quot; హిరణ్మయమగు (మహాప్రకాశకరమగు ఉత్తమోపాధి
యందు నిర్మలమును, నిరవయవమును, శుభ్రమును, అయి,
జ్యోతులన్నింటిలో విశేష ప్రకాశమగు జ్యోతి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qlddg7z3z7u2v5uy2m5oljs7z3fkt8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:27th APLA Proceedings.pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215458</id>
    <revision>
      <id>562780</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="12a59fgdu2gh33vqxv8w68j5hq2zrdi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రణకు కావలసిన ద్రవ్యం సమకూరలేదు. కాలంగడుస్తున్న కొద్దీ నిధి సేకరణపట్ల అలసత్వం, అశ్రద్ధ పెరిగిపోయినవి. డబ్బులేక సంచిక ప్రకటన కాలేదు. నాటి ఆహ్వానసంఘ సభ్యులు చెల్లా చెదురుగ తలకొక తెన్నైనారు. ఆహ్వానసంఘాధ్యక్షులు, ఇద్దరు సభ్యులు పరలోక గతులైనారుకూడ.


ఇంత విజయవంతంగా జరిగిన యీ మహాసభ వృత్తాంతం గ్రంథస్థం కాకపోవటం నా హృదయానికి తీరని బాధగా పరిణమించగా
నా మానసిక పరిస్థితిని గమనించిన ఒక మిత్రుడు రు 500/- వాగ్దానం చేశారు. అందులో రు 300/- అందజేశారు. మిగతా మొత్తం పంపుదురని ఆశిస్తున్నాను. ఆమిత్రుడు తన పేరును ప్రచురించుట కంగీకరించ లేదు. కనుక ఆయన పేరును లోకానికి తెలియజేయలేనందుకు చింతిస్తున్నాను.


సూర్యాపేట ప్రముఖ వర్తకులు శ్రీ వెంపటి బుచ్చయ్యగారు, శ్రీ కర్నాటి రాములు గారు కూడ అట్లే రు 100/- చొప్పున వాగ్దానం
చేశారు. శ్రీ బుచ్చయ్యగారు రు 50/- వసూలు యిచ్చినారు. త్వరలోనే మిగతా మొత్తంగూడ అందజేయుదురని ఆశిస్తున్నాను.
మొత్తంమీద పై మిత్రుల వాగ్దానాలబలం సంచిక ప్రచురణకు పురికొల్పగా, చెల్లించిన మొత్తాలు దీనిని సాధ్యపరచినవి. ఈ విధంగా
సంచిక ముద్రణకు ఆర్థికంగా సహాయపడ్డ మిత్రులందరికి సూర్యాపేట పౌరులు, ముఖ్యంగా మహాసభ ఆహ్వానసంఘ సభ్యులు కృతజ్ఞులు. వ్యక్తిగతంగా నాసంగతి సరేసరి.


ఈ మధ్య కాలంలో ఆహ్వానసంఘ ముఖ్య కార్యకర్తలు తలాఒకదారి అయినారు. నావరకు నేను అనేక స్థలాలకు మారాను.
నా వద్దగల కాగితాలున్నూ అనేక చోట్ల చేరినవి. అట్లే ఇతర మిత్రులు గూడా. ఈ మహాసభ సంచికకు కావలసిన భోగట్టా సంపాదన బ్రహ్మాండమైన చారిత్రక పరిశోధసవంటి కష్టసాధ్యమైన పని అయింది.


సంచికలో ఒక ముఖ్య భాగమనదగిన ఆహ్వానసంఘ నివేదిక ఎంత ప్రయత్నించినా లభించలేదు. ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>12a59fgdu2gh33vqxv8w68j5hq2zrdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/356</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215459</id>
    <revision>
      <id>562781</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ఆత్మయే తానని స్వానుభవముచే నెఱుంగు. అపుడే య థార్థముగ &quot; అహం బ్రహ్మాస్మి” “ సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ” అను వాక్యార్థము ననుభవించి యపరోక్ష జ్ఞానము గలవాఁ డగును. అపుడు పరమహంసయనఁబడును...'</comment>
      <origin>562781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="n54prz2e1r0l9oylr8alfcmym5r9b4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|328|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
ఆత్మయే తానని స్వానుభవముచే నెఱుంగు. అపుడే య
థార్థముగ &quot; అహం బ్రహ్మాస్మి” “ సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ”
అను వాక్యార్థము ననుభవించి యపరోక్ష జ్ఞానము గలవాఁ
డగును. అపుడు పరమహంసయనఁబడును. ఇట్లపరోక్ష జ్ఞానము
గలిగిన వారలే పరమహంస పరివ్రాజకు లనఁదగిన వారు. ఇట్టి
జ్ఞానము లేనివారియం దీశబ్దము నామమాత్రముగ నేయు౦డు.
వారలనుగుఱించి యేక దా &quot;వేదాంతవిజ్ఞానసునిశ్చితార్థా
స్సన్న్యాసయోగాద్యతయశ్శుద్ధసత్వాః” అని శ్రుతుల
యందుఁ బ్రతిపాదింపఁబడియున్నది. వేదాంతవిజ్ఞాన మనఁగా
వేదాంతమునందుఁ బ్రతిపాదింపఁబడిన జ్ఞానము స్వానుభవ
ముచే దృఢముగఁ జేయఁబడినపుడు విజ్ఞాన మనఁబడు
చున్నది. కావున వేదాంత విజ్ఞానమని యుప యోగింపఁబడెను.
అట్టి దృఢజ్ఞానముచేఁ దత్త్వమును నిశ్చితమై యుండవలయు.
అట్టివారలు పరమహంస పరివ్రాజకులు. వారలయం దహం
భావ మిసుమంతయైన నుండదు. అట్టివారలను జేరి నమస్కరిం
చుచో వారిని బ్రహ్మస్వరూపు లని యెంచుచు “నమో నా
రాయణాయ&quot; యని నమస్కరింతురు.
ఇదియే జ్ఞానమార్గము. కడపట జ్ఞానము స్థిరమయి యాత్మ
సాక్షాత్కారము కాఁగా జ్ఞాన యోగి యగు. ఆత్మస్వరూపము
''జ్ఞాన'యోగి
స్వానుభవముచే నెఱుంగ నుత్తమ మగు “పరాభక్తి &quot; పుట్టక
తీరదు. భక్తిజ్ఞానములు వికసింప లోకహితము పొంటెఁ గర్మ .
ములను జేయుచుఁ బరిపూర్ణకరియు నగు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n54prz2e1r0l9oylr8alfcmym5r9b4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/357</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215460</id>
    <revision>
      <id>562782</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ఇట్లు మూఁడులక్షణములు పరిపూర్ణములై యిచ్ఛాశక్తి “నశక్తి క్రియాశక్తులను మూఁడింటిని బూర్ణముగఁ బ్రకాశిం పఁ జేయుచు, సచ్చిదానంద స్వరూపుఁడై లోకమున వెలయు. ఇట్టివారు బ్రహ్మవిద...'</comment>
      <origin>562782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="7myphucjmrcd833y82u5fi0cawufj13" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|329}}&lt;/noinclude&gt;
ఇట్లు మూఁడులక్షణములు పరిపూర్ణములై యిచ్ఛాశక్తి
“నశక్తి క్రియాశక్తులను మూఁడింటిని బూర్ణముగఁ బ్రకాశిం
పఁ జేయుచు, సచ్చిదానంద స్వరూపుఁడై లోకమున వెలయు.
ఇట్టివారు బ్రహ్మవిద్యానిధులై బ్రహ్మవేత్తలయి పామర జను
లకుఁ ద్రోవఁ జూపుచుఁ బామరులై లోకమున నుండువారల
కును, విదేహులైన మహాత్ములకును, మధ్య భాగమున నుండు
నారలై బ్రహ్మవిద్యా రహస్యములు లోకమున నశింపక
యుండ రక్షించుచు మానవకోటికి రక్షకులై వర్తించు
చుందురు.
ముక్తి నిగోరియు స్వార్థపరులై
యుండుటయుఁ గలదు. ఐహి
కములగు వాంఛలను బూర్ణముగ వదలి స్వర్గ సుఖములను
సహితము గోరక యథార్థముగ నిష్కాములై వర్తించు చుం
డియు, భగవదర్పణముగఁ గర్మములం జేసి కాని, సగుణో
పాసనము చేసి కాని చిత్తశుద్ధిఁ బూర్తిగ లేకుండుటచే సర్వ
భూత హితులు కాకయుండువారుం గొందఱు గలరు. వార
లితరులను | బేమించుట 'బంధరూపముగ భావించుచు నీషణ
త్రయమును మాత్రము వదలి భూతహితమును సహితము
మఱిచి యేకాంతముననే వర్తించుచు నెల్లవారి నొక్కరీతిగ నే
దూరస్థులను జేయుచు స్వవిముక్తికాములై పరహితమించుక
యేని చింతింపరు. అట్టివారు మరల నిహలోకమునఁ ద త్కాల
మున జన్మించుటకు వలయు బంధము లొక్కటియు లేమింజేసి
యిహలోక జన్మము నిక్కాలమునం బొందరు. స్వర్గ కాము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7myphucjmrcd833y82u5fi0cawufj13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/358</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215461</id>
    <revision>
      <id>562783</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' లును గామింజేసి స్వర్గముననుండు నవకాశము లేదు. సర్వ భూతహితులు కాక యుండుటచేత సర్వభూతాత్మక మగు బ్రహ్మతాదాత్మ్యమును జెందిన వారు కారు. అట్టివారు బ్రహ్మ C లోక మందుఁ గొంతదూరము పో...'</comment>
      <origin>562783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2588" sha1="2362iddub8wzu51fky1ki1qqm59501u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|330|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
లును గామింజేసి స్వర్గముననుండు నవకాశము లేదు. సర్వ
భూతహితులు కాక యుండుటచేత సర్వభూతాత్మక మగు
బ్రహ్మతాదాత్మ్యమును జెందిన వారు కారు. అట్టివారు బ్రహ్మ
C
లోక మందుఁ గొంతదూరము పోయినను బోఁగలరుగాని మరల
నేదో కాలాంతరమున సంసారమునం బ్రవేశించి &quot; సర్వభూ
తాత్మభూతాత్మ” యగునందాఁక సంసారమున నుండవలసి
యుండును. దీనినే
ఆబ్రహ్మభువనా ల్లోకాః పునరావర్తి
నోఒర్జున |
మాము పేఠ్య ఈ కౌంతేయ పునర్జన్మ న విద్యతే ॥
(గీత. రా-౧౬.)
బ్రహ్మలోకమువఱకుఁ బోయిన 'జీవులకుఁ బునర్జన్మము
గలదు గాని పరబ్రహ్మస్వరూపుఁడను, వాసు దేవాత్మకుఁడను
నగు నన్ను పాసించువారలకుఁ బునర్జన్మము లేదని గీతాశాస్త్ర
మున భగవంతుఁడు నొక్కి వక్కాణించియున్నాఁడు. ఇట్టి
వారి పునర్జన్మము సామాన్యులగు జీవులకుఁ గలుగు పునర్జన్మ.
వంటిదిగాదు.
సంసారచక్రమునకు బద్ధులై త్రిలోకములందుఁ బరిభ్ర
మించువారలవిషయము నిచ్చట చెప్పియుండలేదు. భేదబుద్ధి
గలవారలై భగవంతుఁడు &quot;సర్వభూతాంతరాత్మ &quot; యను
భావము లేక వివిధములగు నుపాసనలఁ జేయుచు లోకమున '
నుండు భూతముల విషయమగుచింత యెంతమాత్రము లేక
స్వవిముక్తి కాములై యుండువారలు
బ్రహ్మలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2362iddub8wzu51fky1ki1qqm59501u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/359</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215462</id>
    <revision>
      <id>562784</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' బోయినను మఱియొక బ్రహ్మకల్పమునందైనను జన్మమును బొంది సర్వభూతహితత్వము నభ్యసించి, సర్వభూతస్థ మాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని | ఈక్ష తే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః। యో మాం పశ...'</comment>
      <origin>562784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2690" sha1="fzketd50ln2f0zft4pw4enn56cm7uzf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|331}}&lt;/noinclude&gt;
బోయినను మఱియొక బ్రహ్మకల్పమునందైనను జన్మమును
బొంది సర్వభూతహితత్వము నభ్యసించి,
సర్వభూతస్థ మాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని |
ఈక్ష తే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః।
యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి !
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న
ప్రణశ్యతి ||
సర్వభూతస్థితం యో మాం భజ త్యే కత్వ మాశ్రితః ।
సర్వధా వర్తమా నోపి స యోగీ మయి వర్తతే ॥
ఆత్మాపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యోఒర్జున |
సుఖం వా యది వా దుఃఖం స యోగీ పరమోమతః ॥
(గీత, ౬-౨F-3౨ శ్లో.)
అను నీళ్లోకములయందు భగవంతుఁ డర్జునుని కుప దేశం.
చిన రీతిని సమ స్త భూతములయందు నాత్మను జూచుచు, నాత్మ.
యందు సమస్తభూతములను జూచుచు, సమాహిత చిత్తుఁ
డై, సర్వత్ర సమదర్శనుఁడై, సర్వభూతములను దనవలెఁ
జూచుచు, భావించుచు, వాని సుఖదుఃఖములను దనసుఖ-
. దుఃఖములుగ నెంచుచు వర్తించువాఁడు నాయం దనఁ గాఁ బర
బ్రహ్మమునందు వర్తించుచున్నాఁ డనఁదగు. అట్లు సర్వభూత
సముఁడై సర్వభూతములయందుండు నాత్మతోఁ దాదాత్మ్య
మును జెందుచు౦డు మహాత్ముఁడు పరబ్రహ్మముతోఁ జేరిన
'' యోగియే యై పరబ్రహ్మ స్వరూపుఁడే యగుచున్నా ఁడు.
కావుననే యీపదవిం జెందిన శుకయోగి యౌవనమున నుం
డియుఁ గౌమారమగు శరీరము గలిగియుండియు మార్గమునఁ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fzketd50ln2f0zft4pw4enn56cm7uzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/360</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215463</id>
    <revision>
      <id>562785</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' బోవుచుండ నొక కొలనియందు వివస్త్రులై జలకములాడు చుండు స్త్రీలు వారిం జూచి మనోవికారమునొందక యూర కుండిరి. పిమ్మట వృద్ధుఁడగు వ్యాసమహర్షి యామార్గము ననే రాఁగా స్త్రీలందఱు సిగ్...'</comment>
      <origin>562785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="tn2cc30s5hasgajzufioigiz54tc71g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|332|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
బోవుచుండ నొక కొలనియందు వివస్త్రులై జలకములాడు
చుండు స్త్రీలు వారిం జూచి మనోవికారమునొందక యూర
కుండిరి. పిమ్మట వృద్ధుఁడగు వ్యాసమహర్షి యామార్గము ననే
రాఁగా స్త్రీలందఱు సిగ్గుపడి పరుగెత్తి వస్త్రములనుధరించిరి.
-శుకుఁడు యౌవనముననుండియు బ్రహ్మభావముదప్ప వేఱు
భావన లేక సర్వాంతర్యామిత్వమును బొందియుండుట చేతఁ
బరపురుషుఁడను భావము వారికిఁ గలుగలేదు. వ్యాసులనా
రించుక “యహం ప్రత్యయము” గలిగియుండుట చేతఁ బర
పురుషుఁడు వచ్చెనని లజ్జించిరి. ఇట్టి స్థితియందుండు శుక యోగి
యరణ్యమున నొంటిగఁ బోవు సమయమున వ్యాసులవారు
కుమారునియందుండు మమతచేత వెంటఁ జని యో హెూ
కుమార యని పిలువఁ దరువులును బాషాణములును 'ఓ'
యని ప్రతిధ్వనులిచ్చెనఁట. అట్టిపురుఁడు యథార్థ నుగు
ముక్తుఁడు.
యం ప్రప్రజంత మను పేత మ పేతకృత్యం
ద్వైపాయనో విరహకాతర ఆజుహావ
పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభి నేదు
స్తం సర్వభూతహృదయం ముని మానతో
ఒస్మి |
మ. సముఁడై యెవ్వఁడు ముక్తకర్మచయుఁడై
సన్న్యాసియై యొంటిఁబో
వ మహాభీతి నొహో కుమార యనుచు
వ్యాసుండు చీరంగ వృ
(శ్రీభాగవతము. ౧.౨.౨.)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tn2cc30s5hasgajzufioigiz54tc71g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/361</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215464</id>
    <revision>
      <id>562786</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '  క్షములుం దన్మయతం బ్రతిధ్వనులు చక్కంజేసె మున్నట్టి భూ తమయుక్ మ్రొక్కెద బాదరాయణిఁ దపో ధన్యాగ్రణి౯ ధీమణి౯.  అట్టిశుకయోగి ముక్తుఁడయ్యును యథార్థముగఁ దీవ్ర మోక్షేచ్ఛ గలవార...'</comment>
      <origin>562786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="920" sha1="ltxdp3fsxzu0yeivl0kujubdbt7uiqy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|333}}&lt;/noinclude&gt;

క్షములుం దన్మయతం బ్రతిధ్వనులు
చక్కంజేసె మున్నట్టి భూ
తమయుక్ మ్రొక్కెద బాదరాయణిఁ దపో
ధన్యాగ్రణి౯ ధీమణి౯.

అట్టిశుకయోగి ముక్తుఁడయ్యును యథార్థముగఁ దీవ్ర
మోక్షేచ్ఛ గలవారలకు బ్రహ్మజ్ఞానము నుపదేశించుటయే
వ్రతముగఁ గలిగి పరీక్షిత్తున కుపదేశించు నెపమున లోకము
నకు భాగవతకథలం దెలిపి లోకులను గృతార్థులను జేయు
చునేయున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltxdp3fsxzu0yeivl0kujubdbt7uiqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/362</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215465</id>
    <revision>
      <id>562787</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|fs125|ac}}పదునైదవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;  {{p|fs100|ac}}భక్తిమార్గము&lt;/p&gt;  మోక్ష సాధనములలో మూఁడవదియగు భక్తి మార్గము కర్మజ్ఞానమార్గములకంటె నిరపాయమును సుకరమును నగు నది. కర్మమార్గమునం దధి తారతమ్యములు...'</comment>
      <origin>562787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="3kazmz19d7ue24jhrva2doilsr4h414" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs125|ac}}పదునైదవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;

{{p|fs100|ac}}భక్తిమార్గము&lt;/p&gt;

మోక్ష సాధనములలో మూఁడవదియగు భక్తి మార్గము
కర్మజ్ఞానమార్గములకంటె నిరపాయమును సుకరమును నగు
నది. కర్మమార్గమునం దధి తారతమ్యములు గలిగి నానా
విధములగు మనస్స్పర్ధల కవకాశమున్నయది. ఎల్లజనులకు
నెల్లకర్మములు సులభసాధ్యములుగావు. కర్మములయం
దేవిధమగు, లోపములుండినను అవి ఫలముల నీయఁజాలక
పోవుటయే గాక దోషములఁ గూడఁ గలుగఁ జేయును. భక్తి
మార్గమున నట్టిప్రత్యవాయములు లేవు. &quot;
న హి కళ్యాణకృత్క శ్చిద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి ||
న మే భక్తః ప్రణశ్యతి ||
(గీత.౬రం.)
(గీత. F_3౧.)
అను గీతావాక్యములు దీనినే తెలుపును. జ్ఞానమార్గమన్న
నో బహుదుస్తరమగునది. ఆమార్గమునఁ బోవు జీవుఁడు అ
సహాయుఁడై యొంటరిగనే పాటుపడవలయును. కొంచెము
జ్ఞానము లభించినను అహంకారము వృద్ధియగుట కవకాశ
మున్నయది. సగుణోపాసన
 Manునమే యపర విద్య సం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3kazmz19d7ue24jhrva2doilsr4h414</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/363</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215466</id>
    <revision>
      <id>562788</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' పాదించుట యెల్ల భంగుల దుర్లభమై యుండ నవ్యక్తమగు నక్షర పరబ్రహ్మతత్త్వజ్ఞానమును సాధించుట యెంతకష్టమో అనుభవముగలవారి కే వేద్యము. భక్తిమార్గ మన్ననో యెల్ల వారికి సాధ్యము; నిరప...'</comment>
      <origin>562788</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="r043fnz52shrwuatma8cd2vbtsde5rm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|335}}&lt;/noinclude&gt;
పాదించుట యెల్ల భంగుల దుర్లభమై యుండ నవ్యక్తమగు
నక్షర పరబ్రహ్మతత్త్వజ్ఞానమును సాధించుట యెంతకష్టమో
అనుభవముగలవారి కే వేద్యము. భక్తిమార్గ మన్ననో యెల్ల
వారికి సాధ్యము; నిరపాయము . భక్తి మార్గముననుండువార
లన్యోన్య సహ కారులగుదురు. వైషమ్యముల కవకాశము లా
మార్గమునఁ దక్కువగా నుండును.
అట్టి భ క్తి స్వరూపము భ క్తుల కేగాని యితరులకు వేద్యము
గాదు. కావున భక్తాగ్రేసరులగు వార లాభక్తిస్వరూపము
నెట్లు నిరూపించియున్నారో చూతము. భక్తాగ్రేసరులలోఁ
జేరిన భగవంతుఁడగు శ్రీ నారదుఁడు “సా త్వస్మిక్ పరమ
ప్రేమా&quot; అది భగవంతునియందుఁ బరమ ప్రేమస్వరూప
మైనదని వచించెను. జ్ఞానమార్గమున నుండువార లవ్య క్తమగు
పరబ్రహ్మ తత్త్వము నెఱుంగఁ గోరుచున్నారు. అవ్యక్తము
నెఱుంగుట దేహధారులకు బహు దుస్సాధ్య మని భగవం
తుఁడే చెప్పియున్నాఁడు.
3
క్లేణోఒధికతర ళ్తేషా మవ్యక్తాసక్త చేతసామ్!
అవ్యక్తా హి గతి ర్దుఃఖం దేహవద్భి రవాప్యతే |
(గీత. ౧౨..)
భగవంతులగు శ్రీశంక రాచార్యులును అవ్య క్తమును ధ్యాన
ముచేయుట సాధ్యము కాదనియు, నవ్యక్తము నక్షరము నగు
తత్త్వము “జ్ఞేయము”
&quot; జ్ఞేయము” ఎఱుంగఁదగినదియే గాని &quot;ధ్యే
యము” అనఁగా ధ్యానింపఁదగినది గాదనియు స్పష్టముగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r043fnz52shrwuatma8cd2vbtsde5rm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562798</id>
      <parentid>562788</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:17:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>562798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="7u592bd5bjk0fi9cl8lgat2bdhc2dqi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|335}}&lt;/noinclude&gt;
పాదించుట యెల్ల భంగుల దుర్లభమై యుండ నవ్యక్తమగు
నక్షర పరబ్రహ్మతత్త్వజ్ఞానమును సాధించుట యెంతకష్టమో
అనుభవముగలవారి కే వేద్యము. భక్తిమార్గ మన్ననో యెల్ల
వారికి సాధ్యము; నిరపాయము . భక్తి మార్గముననుండువార
లన్యోన్య సహ కారులగుదురు. వైషమ్యముల కవకాశము లా
మార్గమునఁ దక్కువగా నుండును.
అట్టి భ క్తి స్వరూపము భ క్తుల కేగాని యితరులకు వేద్యము
గాదు. కావున భక్తాగ్రేసరులగు వార లాభక్తిస్వరూపము
నెట్లు నిరూపించియున్నారో చూతము. భక్తాగ్రేసరులలోఁ
జేరిన భగవంతుఁడగు శ్రీ నారదుఁడు “సా త్వస్మిక్ పరమ
ప్రేమా&quot; అది భగవంతునియందుఁ బరమ ప్రేమస్వరూప
మైనదని వచించెను. జ్ఞానమార్గమున నుండువార లవ్య క్తమగు
పరబ్రహ్మ తత్త్వము నెఱుంగఁ గోరుచున్నారు. అవ్యక్తము
నెఱుంగుట దేహధారులకు బహు దుస్సాధ్య మని భగవం
తుఁడే చెప్పియున్నాఁడు.
3
క్లేణోఒధికతర ళ్తేషా మవ్యక్తాసక్త చేతసామ్!
అవ్యక్తా హి గతి ర్దుఃఖం దేహవద్భి రవాప్యతే |
(గీత. ౧౨..)
భగవంతులగు శ్రీశంక రాచార్యులును అవ్య క్తమును ధ్యాన
ముచేయుట సాధ్యము కాదనియు, నవ్యక్తము నక్షరము నగు
తత్త్వము “జ్ఞేయము”
&quot; జ్ఞేయము” ఎఱుంగఁదగినదియే గాని &quot;ధ్యే
యము” అనఁగా ధ్యానింపఁదగినది గాదనియు స్పష్టముగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7u592bd5bjk0fi9cl8lgat2bdhc2dqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/364</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215467</id>
    <revision>
      <id>562789</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' శ్రీభగవద్గీతా భాష్యమున వ్రాసియున్నారు. సగుణబ్రహ్మ మనియు నీశ్వరుఁడనియు నెఱుంగఁ బడుతత్త్వము నుపాసింప వచ్చును. భగవంతుని యవతారములగు శ్రీ రామకృష్ణాదు లనుగాని, ఆయామతస్థులచ...'</comment>
      <origin>562789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="495ej3d74e4stbcumqqiacisg8m3cqq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|336|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
శ్రీభగవద్గీతా భాష్యమున వ్రాసియున్నారు. సగుణబ్రహ్మ
మనియు నీశ్వరుఁడనియు నెఱుంగఁ బడుతత్త్వము నుపాసింప
వచ్చును. భగవంతుని యవతారములగు శ్రీ రామకృష్ణాదు
లనుగాని, ఆయామతస్థులచే భగవదవతారములుగ నుపా
సింపఁబడు క్రైస్తు, బుద్ధుఁడు
మొదలగు మహాపురుషులను గాని
ధ్యానింపవచ్చును. మనస్సు దుర్బలము గావున నిట్టిరూప
మును గుణములును గలవస్తువును భావనచేయనోవును. నిరా
కారమును నిర్గుణమును నగు పరబ్రహ్మమును ధ్యానింప దు స్త
రము. ఆ పరబ్రహ్మతత్త్వ మవిజ్ఞాతమని శ్రుతులు ఘోషించు
చున్నవి. ఎంతమహనీయుఁడై నను ఆతత్త్వ మిట్టిదని వాక్కు
లచే నిర్వచింపఁజాలఁడు, మనస్సుచే గ్రహింపఁజాలఁడు.
&quot;యతో వాచో నివర్తం తే అప్రాప్య మనసాసహ” అను నుప
నిషద్వాక్యమియర్థము నే బోధించుచున్నది. కావుననే భక్తు
లకు నెల్లమతములయందును భగవంతుని లీలావ తారము లే
యుపాసనార్హము లని నిరూపింపఁబడియున్నవి.
భక్తానుగ్రాహీ లీలావతారః ||
భక్తులయనుగ్రహార్థము లీలావతారములు గ్రహించిన :
వాఁడు భగవంతుఁడు. అవ్యక్తమును, అక్షరమును, నిర్గుణ
మును, నిరవయవమును, నిరంజనము నగు నాతత్త్వమును
· గించిజ్జుఁడగు భక్తుఁడు తనయల్పమనస్సుచే గ్రహింపఁజాలఁ
ఞ
డని యాబ్రహ్మతత్త్వము

ప్రకృతిం
తింగ స్వామధిష్ఠాయ సంభవా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>495ej3d74e4stbcumqqiacisg8m3cqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/365</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215468</id>
    <revision>
      <id>562790</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:12:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' మ్యాత్మమాయయా” యన్నిట్లు తనశక్తి చేతనే తనకధీన మై యు౦డు ప్రకృతితోఁగూడి సగుణ బ్రహ్మముగను, నానావిధ లీలావతారములుగను వ్యక్తమాయెను. భక్తిమార్గమున సగుణమగునీశ్వరుని భక్తుఁడు...'</comment>
      <origin>562790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="9six8zz2zjc7npfwwp8p86ndpekwdpl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||జ్ఞానమార్గము|337}}&lt;/noinclude&gt;
మ్యాత్మమాయయా” యన్నిట్లు తనశక్తి చేతనే తనకధీన మై
యు౦డు ప్రకృతితోఁగూడి సగుణ బ్రహ్మముగను, నానావిధ
లీలావతారములుగను వ్యక్తమాయెను.
భక్తిమార్గమున సగుణమగునీశ్వరుని భక్తుఁడు ప్రేమచే
నుపాసించును. ప్రేమించుటకు సకలకళ్యాణగుణనిధి యగు
దివ్య సుందర విగ్రహమును ఆలంబనముగ గ్రహింపవలయు.
ఇట్టిప్రేమ నిర్గుణమును, నిరుపాధికమును, నిరవయవమునగు
తత్త్వమందుఁ గలుగదు. దానియందుఁ బ్రేమాస్పద మొక్క
టియును లేదు. జ్ఞానమార్గమునకు భక్తిమార్గమునకుఁ గల
ముఖ్యభేద మిదియ.
కావున నే భక్తాగ్రేసరుఁడగు నారదుఁడు &quot;ఆస్మిక్ &quot; అని
యొక పురుషునందుఁ బ్రేమయని నిరూపించియున్నాఁడు. ఆ
భగవంతునియందుఁ బ్రేమరూపము భక్తి. ఉత్తమమగు ప్రేమ
యన సామాన్యముగఁ బ్రతిఫలమును గోరు ప్రేమగాదు. ఈ
ప్రేమను నిరూపించుటయం దిట్లు
నారద స్తు తదర్పితాఖిలాచారతా |
త ద్విస్మరణే పరమవ్యాకుల తేతి
వివరించిరి.
సర్వకర్మముల నుపాన్యునియం దర్పించుటయు నామూ ర్తిని
స్మరించక మఱచినచో న పారమగు దుఃఖమును బొందుటయు,
నాప్రేమయొక్క స్వరూపము. లోకమునఁ బరస్పర ప్రేమాతి
శయముగల వార లొండొరుల యెడ నెట్లు వర్తించెదరో యూ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9six8zz2zjc7npfwwp8p86ndpekwdpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562793</id>
      <parentid>562790</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:13:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>562793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="37p6v65uxxzzapkgervaisig3hvkvuq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|337}}&lt;/noinclude&gt;
మ్యాత్మమాయయా” యన్నిట్లు తనశక్తి చేతనే తనకధీన మై
యు౦డు ప్రకృతితోఁగూడి సగుణ బ్రహ్మముగను, నానావిధ
లీలావతారములుగను వ్యక్తమాయెను.
భక్తిమార్గమున సగుణమగునీశ్వరుని భక్తుఁడు ప్రేమచే
నుపాసించును. ప్రేమించుటకు సకలకళ్యాణగుణనిధి యగు
దివ్య సుందర విగ్రహమును ఆలంబనముగ గ్రహింపవలయు.
ఇట్టిప్రేమ నిర్గుణమును, నిరుపాధికమును, నిరవయవమునగు
తత్త్వమందుఁ గలుగదు. దానియందుఁ బ్రేమాస్పద మొక్క
టియును లేదు. జ్ఞానమార్గమునకు భక్తిమార్గమునకుఁ గల
ముఖ్యభేద మిదియ.
కావున నే భక్తాగ్రేసరుఁడగు నారదుఁడు &quot;ఆస్మిక్ &quot; అని
యొక పురుషునందుఁ బ్రేమయని నిరూపించియున్నాఁడు. ఆ
భగవంతునియందుఁ బ్రేమరూపము భక్తి. ఉత్తమమగు ప్రేమ
యన సామాన్యముగఁ బ్రతిఫలమును గోరు ప్రేమగాదు. ఈ
ప్రేమను నిరూపించుటయం దిట్లు
నారద స్తు తదర్పితాఖిలాచారతా |
త ద్విస్మరణే పరమవ్యాకుల తేతి
వివరించిరి.
సర్వకర్మముల నుపాన్యునియం దర్పించుటయు నామూ ర్తిని
స్మరించక మఱచినచో న పారమగు దుఃఖమును బొందుటయు,
నాప్రేమయొక్క స్వరూపము. లోకమునఁ బరస్పర ప్రేమాతి
శయముగల వార లొండొరుల యెడ నెట్లు వర్తించెదరో యూ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>37p6v65uxxzzapkgervaisig3hvkvuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/366</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215469</id>
    <revision>
      <id>562791</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' హించిన నీభక్తి స్వరూపమును గొంచెము గ్రహింప సాధ్య మగు. అట్టి ప్రేమాతిశయముచే బద్ధులగువారలలో నొండొరు లకు భేదము కొంచెమైనను గాన రాదు. ఇరువురు నొక్క రూపముగ భావింతురు. ఇరువురిమ...'</comment>
      <origin>562791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2874" sha1="i7mnhv9uggj0j7k248n0f5mmrg3zxt8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|338|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
హించిన నీభక్తి స్వరూపమును గొంచెము గ్రహింప సాధ్య
మగు. అట్టి ప్రేమాతిశయముచే బద్ధులగువారలలో నొండొరు
లకు భేదము కొంచెమైనను గాన రాదు. ఇరువురు నొక్క
రూపముగ భావింతురు. ఇరువురిమనోభావము లొక్కటి
యగుఁగాని వేఱుగ నుండఁజాలవు. ఒండొరులవి యోగము
దుర్భరము. వియోగము గలిగినను అన్యోన్యస్మరణ మెడ
తెగక యుండును. ఏకాలమునందుఁగాని యొకరినొకరు మఱు
వఁజాలరు. మఱుపుదగులుటకంటె అధికమగు దుఃఖము
వేఱుండదు. ఒక వస్తువుకంటే మనస్సునకు రమ్య మగుమతి
యొకటి గలిగిననే గదా మొదటిది మఱవు దగులును?
యొకటియు లేమింజేసి విస్మృతి యసాధ్యమనఁదగు. ఇట్టి
అ
ప్రేమ స్వల్పముగనైన మనోగోచరమైనచో భగవంతుని
యందలి భక్తియిట్టిదని యూహింపఁజాలుదుము. నిష్కామ
మగు లౌకిక ప్రేమయే గ్రహింపలేనివారలకు భక్తి సాధ్యము
గాదు. ఐహిక సుఖసాధన మగు దృఢ ప్రేమ యింతబల కారిగను
రమ్యముగను నున్నయది. ఇట్టిప్రేమయే నిరతిశయసుఖము
నిచ్చును. అపారశక్తిమంతుఁడును, అభ్యుదయ నిశ్రేయన
ముల నొనగూర్చు గురుస్వరూపుఁడును, నిర్వ్యాజకరుణయే
స్వభావముగఁ గలవాఁడును, దివ్యమంగళ విగ్రహుఁడును నగు
భగవంతునియం దర్పింపఁబడినచో నది భక్తియనఁబడును.
ఈ ప్రేమయే పరమ ప్రేమరూపము. ప్రతిఫలమునుగోరి చేయు
|
భక్తి వణిగ్వృత్తియని భక్తాగ్రేసరుఁడగు ప్రహ్లాదుడు చెప్పి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i7mnhv9uggj0j7k248n0f5mmrg3zxt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:27th APLA Proceedings.pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215470</id>
    <revision>
      <id>562792</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="gwdwco5f9xzrartsya576eqlvjystyf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''మహా సభ ఆహ్వాన సంఘ కార్యదర్శులు:'''

::(1) శ్రీ చక్కిలం శ్రీనివాసరావుగారు
::(2) శ్రీ నరేంద్రుని మాణిక్యంగారు

'''ప్రచారశాఖా సమావేశము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ అయ్యంకి వెంకటరమణయ్యగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ కాళే నాగేశ్వరరావుగారు

'''వయోజనవిద్యాశాఖా సమావేళము:'''

::అధ్యక్షులు రివరెండ్ యం. జె. ప్రకాశంగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ యల్లాప్రగడ కృష్ణమూర్తిగారు

'''నిర్వహణశాఖా సమావేశము;'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ పాతూరి నాగభూషణంగారు

'''ఆంధ్ర విజ్ఞాన ప్రకాశినీ గ్రంథాలయ రజతోత్సవము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ మాడపాటి హనుమంతరావుగారు

'''శ్రీ గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమరావు గారి షష్టిపూర్త్యుత్సవము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ మారేపల్లి రామచంద్రశాస్త్రిగారు

'''కవితాగోష్ఠి అధ్యక్షులు:'''

 శ్రీ జాస్తి వెంకటనరసయ్య గారు

'''మహాసభ నిర్వహణములో ప్రముఖపాత్ర వహించిన తదితరులు:'''

::శ్రీ కోదాటి నారాయణరావుగారు
::శ్రీ వావిలాలగోపాలకృష్ణయ్యగారు
::శ్రీ ఇటిక్యాల మధుసూదనరావుగారు (స్వచ్ఛందసేవక దళాధిపతి)
::శ్రీ వెంపటి బుచ్చయ్యగారు
::శ్రీ కర్నాటి రాములుగారు
::శ్రీ తెడ్ల బుచ్చిరామయ్యగారు
::శ్రీ ఉప్పల వెంకన్న గారు
::శ్రీ కొమ్మా సీతారామయ్యగారు (సన్మానితులు)

'''పిల్లలమర్రి దేవాలయము'''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwdwco5f9xzrartsya576eqlvjystyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562799</id>
      <parentid>562792</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>562799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2802" sha1="h76nyisls1chbz55h7juzm2q5arxr2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''మహా సభ ఆహ్వాన సంఘ కార్యదర్శులు:'''

::(1) శ్రీ చక్కిలం శ్రీనివాసరావుగారు
::(2) శ్రీ నరేంద్రుని మాణిక్యంగారు

'''ప్రచారశాఖా సమావేశము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ అయ్యంకి వెంకటరమణయ్యగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ కాళే నాగేశ్వరరావుగారు

'''వయోజనవిద్యాశాఖా సమావేళము:'''

::అధ్యక్షులు రివరెండ్ యం. జె. ప్రకాశంగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ యల్లాప్రగడ కృష్ణమూర్తిగారు

'''నిర్వహణశాఖా సమావేశము;'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ పాతూరి నాగభూషణంగారు

'''ఆంధ్ర విజ్ఞాన ప్రకాశినీ గ్రంథాలయ రజతోత్సవము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ మాడపాటి హనుమంతరావుగారు

'''శ్రీ గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమరావు గారి షష్టిపూర్త్యుత్సవము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ మారేపల్లి రామచంద్రశాస్త్రిగారు

'''కవితాగోష్ఠి అధ్యక్షులు:'''

::శ్రీ జాస్తి వెంకటనరసయ్య గారు

'''మహాసభ నిర్వహణములో ప్రముఖపాత్ర వహించిన తదితరులు:'''

::శ్రీ కోదాటి నారాయణరావుగారు
::శ్రీ వావిలాలగోపాలకృష్ణయ్యగారు
::శ్రీ ఇటిక్యాల మధుసూదనరావుగారు (స్వచ్ఛందసేవక దళాధిపతి)
::శ్రీ వెంపటి బుచ్చయ్యగారు
::శ్రీ కర్నాటి రాములుగారు
::శ్రీ తెడ్ల బుచ్చిరామయ్యగారు
::శ్రీ ఉప్పల వెంకన్న గారు
::శ్రీ కొమ్మా సీతారామయ్యగారు (సన్మానితులు)

'''పిల్లలమర్రి దేవాలయము'''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h76nyisls1chbz55h7juzm2q5arxr2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562800</id>
      <parentid>562799</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T12:23:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>562800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="3934qtkol5zi0a63pdqpqkk5jgqfil2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''మహా సభ ఆహ్వాన సంఘ కార్యదర్శులు:'''

::(1) శ్రీ చక్కిలం శ్రీనివాసరావుగారు
::(2) శ్రీ నరేంద్రుని మాణిక్యంగారు

'''ప్రచారశాఖా సమావేశము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ అయ్యంకి వెంకటరమణయ్యగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ కాళే నాగేశ్వరరావుగారు

'''వయోజనవిద్యాశాఖా సమావేళము:'''

::అధ్యక్షులు రివరెండ్ యం. జె. ప్రకాశంగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ యల్లాప్రగడ కృష్ణమూర్తిగారు

'''నిర్వహణశాఖా సమావేశము;'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావుగారు
::కార్యదర్శి శ్రీ పాతూరి నాగభూషణంగారు

'''ఆంధ్ర విజ్ఞాన ప్రకాశినీ గ్రంథాలయ రజతోత్సవము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ మాడపాటి హనుమంతరావుగారు

'''శ్రీ గాడిచర్ల హరి సర్వోత్తమరావు గారి షష్టిపూర్త్యుత్సవము:'''

::అధ్యక్షులు శ్రీ మారేపల్లి రామచంద్రశాస్త్రిగారు

'''కవితాగోష్ఠి అధ్యక్షులు:'''

::శ్రీ జాస్తి వెంకటనరసయ్య గారు

'''మహాసభ నిర్వహణములో ప్రముఖపాత్ర వహించిన తదితరులు:'''

::శ్రీ కోదాటి నారాయణరావుగారు
::శ్రీ వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్యగారు
::శ్రీ ఇటిక్యాల మధుసూదనరావుగారు (స్వచ్ఛందసేవక దళాధిపతి)
::శ్రీ వెంపటి బుచ్చయ్యగారు
::శ్రీ కర్నాటి రాములుగారు
::శ్రీ తెడ్ల బుచ్చిరామయ్యగారు
::శ్రీ ఉప్పల వెంకన్న గారు
::శ్రీ కొమ్మా సీతారామయ్యగారు (సన్మానితులు)

'''పిల్లలమర్రి దేవాలయము'''&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3934qtkol5zi0a63pdqpqkk5jgqfil2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/367</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215471</id>
    <revision>
      <id>562794</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' నాఁడుగదా. మఱియు నారదుఁడు భక్తివలనఁ గలుగుఫల ములఁ జెప్పియున్నాఁడు. య అర్ధ్వా పుమా న్సిద్ధి భవ త్యమృతో భవతి | తృప్తో భవతి || య త్ర్పాప్య న కించి ద్వాంఛతి, న శోచతి, న ద్వేష్టి | న రమ...'</comment>
      <origin>562794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="rt2shiex9o7mcbr9it8fnqf9tbt469w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|339}}&lt;/noinclude&gt;
నాఁడుగదా. మఱియు నారదుఁడు భక్తివలనఁ గలుగుఫల
ములఁ జెప్పియున్నాఁడు.
య అర్ధ్వా పుమా న్సిద్ధి భవ త్యమృతో భవతి | తృప్తో
భవతి || య త్ర్పాప్య న కించి ద్వాంఛతి, న శోచతి, న ద్వేష్టి |
న రమతే నో త్సాహీ భవతి || య
జ్ఞాత్వా మత్తో భవతి !
భవ త్యాత్మారామో భవతి ||
నిజమగు నీభక్తి గలిగిన మనుష్యుఁడు సిద్ధుఁడగు. అమృ
తుఁడగు. తృప్తుఁడగు. మఱియు నీభక్తిని బొందిన వాఁ డొక్క
టియును గోరఁడు. శోకింపఁడు. ద్వేషింపఁడు. విషయముల
యందు రమింపఁడు. ఫలార్థి యొక్క కర్మమును జేయఁడు.
ఆత్మయందే రమించుచు, మత్తుఁడై స్థిరుఁడై యానం
దించును.
భక్తుఁడు భక్తివలనఁ గామము లీడేర్చుకొనఁడు. భక్తి
త్యాగరూపమైనది; ఉపాస్యునకు సర్వమును నివేదించి వారి
ప్రసాదముతప్ప వేఱు కోరిక లేనివాఁడు భక్తుఁడు. “నివేద
యామి చాత్మానం త్వం గతిః పరమేశ్వర ” భక్తుఁడు తనది
యగు సర్వము నుపాస్యుని కర్పించుటయేగాక తనను అనఁ
గాఁ దనమనస్సును, ఇంద్రియములను, శరీరమును వానికర్పించి
. వాని స్మరణమునకంటె వాని కైంకర్యమునకంటె నుత్తమ
మగు సుఖముఁ గోరకుండు.
ఇదియే పరమప్రేమరూపమగు భక్తి. సామాన్యముగ
సంసారమున వర్తించుచుఁ బూర్వకర్మానుసారములగు శుభా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rt2shiex9o7mcbr9it8fnqf9tbt469w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/368</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215472</id>
    <revision>
      <id>562795</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' శుభ వాసనలం గలిగియుండు జీవుఁ డెట్లిట్టి యుత్తమ భ క్తిని సాధింపనగునో విచారింపవలయును. సామాన్యజనులు లోకమునఁ దమకు సుఖమునిచ్చు పదార్థ ములను జంతువులను మానవులను బేమింతురు. మొద...'</comment>
      <origin>562795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="cz38uec4dgbmjrtruwvvrkyg2qlshjk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|340|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
శుభ వాసనలం గలిగియుండు జీవుఁ డెట్లిట్టి యుత్తమ భ క్తిని
సాధింపనగునో విచారింపవలయును.
సామాన్యజనులు లోకమునఁ దమకు సుఖమునిచ్చు పదార్థ
ములను జంతువులను మానవులను బేమింతురు. మొదట
కేవలము తమసుఖము నేకోరుచుఁ గాలక్రమమునఁ దమకు
సుఖ మొసఁగు నితరుల సుఖములను దమసుఖమునకంటె
నెక్కు—డుగ భావింతురు. దృఢమగు ననురాగముచేఁ గట్టబడి
యుండు స్త్రీపురుషు లొండొరులయందలి ప్రేమాతిశయముచే
నొక్కొక్కరును రెండవవారి సుఖము నెక్కుడుగ భావించు
చుందురు. అన్యోన్య సన్నిధానమే పరమసుఖముగ నెన్ను
దురు. ఆసుఖముతోఁబోల్చుటకు ద్రవ్యము విద్యయు మొద
లగునవియన్నియు ననర్హములుగఁ దోఁచును. స్త్రీ తనశక్తి
యుక్తు లన్నిటిని బ్రియుని సంతోషముకొఱకు వినియోగిం
చును. తన మనస్సును బుద్ధిని శరీరమును సయితము నాతనికి .
. శరీరమునుసయితము
సమర్పించును. అట్లే పురుషుఁడును దనశక్తియుక్తు లన్నియును,
శరీరమును మనస్సును సయితము ప్రియురాలి కర్పించి యా
మెకు సుఖమునొనగూర్చుటకంటె నన్యమగు కార్యము లేక
వర్తించును. ఇట్లు వర్తించుటయం దిరువురును దమయింద్రియ
సంబంధములగు సుఖములను మఱచుచు రాను రాను వారియం
దన్యోన్యాను రాగము పరిశుద్ధమై నిష్కల్మషమైనదగు. తమ్ము
దాము మఱచి యొండొరులతోఁ దాదాత్మ్యము చెంది యిరు
వురు నొక్క రూపముగ నెంతురు. తనువులు,
 లు రెండయ్యను వా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cz38uec4dgbmjrtruwvvrkyg2qlshjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/369</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215473</id>
    <revision>
      <id>562796</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' రొక్క మనస్సుతో భావించుచుందురు. ఇట్టి నిష్కల్మషమగు ప్రేమకంటే వేలకొలఁది మడుంగులెక్కుడై మిగులధృఢమై గాఢమయిన ప్రేమను భక్తుఁడగువాఁడు పరిపూర్ణుఁడును, దయాస్వరూపుఁడును, సమస్...'</comment>
      <origin>562796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="gv6alsgdbqx7on5qc1e5o7kncco1on1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|341}}&lt;/noinclude&gt;
రొక్క మనస్సుతో భావించుచుందురు. ఇట్టి నిష్కల్మషమగు
ప్రేమకంటే వేలకొలఁది మడుంగులెక్కుడై మిగులధృఢమై
గాఢమయిన ప్రేమను భక్తుఁడగువాఁడు పరిపూర్ణుఁడును,
దయాస్వరూపుఁడును, సమస్తకల్యాణ గుణములు గలవాఁ
డును, సర్వము దానెయైనవాఁడును, ఆనందదాయకుఁడును,
ఆనంద స్వరూపుఁడును నగు పరమేశ్వరునియందు సమర్పిం
చును. ఆ ప్రేమ నెంతకాల మనుభ వించినను విరాగము పుట్టదు.
అది యనన్యముగ నుండును. ఎంతవృద్ధియైనను బారముగాన
రాదు. దానినుండి కలుగు సుఖము లౌకిక సుఖమువ లె క్షీణిం
చునదిగాదు. ఇవి యన్నియుఁ జక్కఁగఁ బరిశీలించి చూచినఁ
గాని పరమభక్తున కుపాస్యునియందలి పరమ ప్రేమ యా
ధార్థ్యమును నూహింపఁ దరముగాదు. మొట్టమొదట నై హిక
ములగు భార్యాభర్తృవుత్తాదులయందుఁ బ్రేమఁ జేసి కాల
క్రమమున నద్దానిఁ బరిశుద్ధముగఁ జేసికొని ఆయను రాగ
మును భగవంతునియందు సమర్పించి పతిపుత్తాదులవలని
సుఖమునకంటె నెన్ని యోమడుంగు లెక్కుడగు సుఖమును
భగవంతుని స్మరణాదులచేఁ జెందుచుఁ గ్రమమున నైహిక
మగుప్రేమను బారమార్థిక మగుప్రేమగ నూర్చి పరమపురు
పార్ల సాధనముగఁ జేసికొనవలయును.
భక్తినిసాధించుటకు మొట్టమొదట దేహమును బరిశుద్ధ
ముగఁ జేసికొని సాత్వికాహారమునే గ్రహించవలయును. భ క్తి
యెప్పుడును ప్రేమరూపమైనది గావునఁ నాప్రేమ ప్రేమాస్ప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gv6alsgdbqx7on5qc1e5o7kncco1on1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/370</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215474</id>
    <revision>
      <id>562797</id>
      <timestamp>2026-07-04T12:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' దుఁడగు భగవంతునియందు వలె భగవంతుని సృష్టిలోనుండు సక లభూతములయందును బ్రవహించును. కావునఁ దా నాహా రముగొనుచో నితర భూతముల కెంతమాత్రము హింసను గలుగఁ జేయరాదు. హింసను గలుగఁ జేయుట ప...'</comment>
      <origin>562797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2601" sha1="paep2p9klzqaqk332rajmr938koqkzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|342|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
దుఁడగు భగవంతునియందు వలె భగవంతుని సృష్టిలోనుండు
సక లభూతములయందును బ్రవహించును. కావునఁ దా నాహా
రముగొనుచో నితర భూతముల కెంతమాత్రము హింసను
గలుగఁ జేయరాదు. హింసను గలుగఁ జేయుట ప్రేమభావ
మునకు' విరుద్ధమగు. ప్రేమభావమునకు విరుద్ధములగు కార్య
ముల నన్నింటిని బ్రయత్నముతో వదలవలయును. హింస
వలనఁ బడయు నాహారము ప్రతిబంధకమగుటయేగాక భూత
ద్వేషము నభివృద్ధిచేయును.
అహింసా ప్రథమం పుష్పం పుష్ప మింద్రియనిగ్రహః |
భగవంతునికర్పించువుష్పములలో అహింస సర్వోత్కృష్ట
మైనది. భక్తుఁడు సర్వభూతహితమును గోరువాఁడు. ఆహార
నియమముమాత్రముగాక శరీరము నెప్పుడు ఇతర విధములం
గూడఁ బరిశుద్ధముగ నుంచుకొనవలయును. అపరిశుద్ధులగు
వారలతో సాంగత్యమును విడువ వలయును. ఇట్టిశౌచము
లేని శరీరము భక్తునకు యోగ్యముగాదు.
శరీరము మాత్రము పరిశుద్ధముగ జేసికొనినఁ జాలదు.
మనస్సును సహితము పరిశుద్ధముగఁ జేసికొనవలయును.
మనస్సులోని మాలిన్యములగు కామములను గ్రమముగ
విడువవలయును. కామములకు లోఁబడియుండు మనస్సు
కామ్యార్థములయందు రమింపఁబోవుచు నిశ్చలభక్తికి నునికి
పట్టు గా నేరదు. యథార్థమగు భక్తి యనంగా మనస్సు సర్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>paep2p9klzqaqk332rajmr938koqkzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Vyavasaya sastram.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215475</id>
    <revision>
      <id>562806</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vandanapu Saidhiraj</username>
        <id>7301</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="hzirxy4p4hes8r2j2arvbhy5wec2bxe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vandanapu Saidhiraj&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = Vyavasaya sastram.pdf
|Page = 2
|bSize = 600
|cWidth = 599
|cHeight = 863
|oTop = 1
|oLeft = -1
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hzirxy4p4hes8r2j2arvbhy5wec2bxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Raghavrey</title>
    <ns>3</ns>
    <id>215476</id>
    <revision>
      <id>562811</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Subst:స్వాగతం}}'</comment>
      <origin>562811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4899" sha1="dfzo9vxv9yzck5n35msqa8q6f231mpi" xml:space="preserve">
== స్వాగతం ==
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీసోర్స్ కు &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;! [[దస్త్రం:Wikisource-logo.svg|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, [[w:వికీసోర్స్|తెలుగు వికీసోర్స్]] కు స్వాగతం! వికీసోర్స్ లో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
*ఈ సముదాయములో మీ పని సజావుగా సాగుతుందని ఆశిస్తున్నాం. సహాయము కావాలిస్తే, ఇక్కడ [[సహాయము:Contents|సహాయ పేజీలు]] చూడండి.(ముఖ్యంగా [[సహాయం:గ్రంథాలను చేర్చటం|గ్రంథాలను చేర్చటం]] మరియు [[Wikisource:శైలి మార్గదర్శిని|వికీసోర్స్ యొక్క శైలి మార్గదర్శిని]] కొత్తవారికి ఉపయోగపడతాయి). ఈ సముదాయం గూర్చిన ప్రశ్నలను [[Wikisource:రచ్చబండ|రచ్చబండ]]లో అడగవచ్చు లేదా సముదాయానికి సంబంధించిన విషయాలను చర్చించవచ్చు. మీరు ఈ ప్రాజెక్టునకు సహాయం చెయ్యాలనుకొంటే ఇక్కడ చేయవలసిన పనుల జాబితా [[Wikisource:సముదాయ పందిరి|సముదాయ పందిరి]]లో ఉన్నది. 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[w:వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[w:వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[w:కీ బోర్డు|కీ బోర్డు]] చదవండి.
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* వికీసోర్స్ ను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikisource.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు  [[వికీసోర్స్:అభిప్రాయాలు| ఇక్కడ]] వ్రాయండి

తెలుగు వికీసోర్స్ లో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;[[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 13:51, 4 జూలై 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>dfzo9vxv9yzck5n35msqa8q6f231mpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Harika91</title>
    <ns>3</ns>
    <id>215477</id>
    <revision>
      <id>562812</id>
      <timestamp>2026-07-04T13:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Subst:స్వాగతం}}'</comment>
      <origin>562812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4899" sha1="7o00geu1pqeqvtzgyvfxqk7yhz9l323" xml:space="preserve">
== స్వాగతం ==
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీసోర్స్ కు &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;! [[దస్త్రం:Wikisource-logo.svg|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, [[w:వికీసోర్స్|తెలుగు వికీసోర్స్]] కు స్వాగతం! వికీసోర్స్ లో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
*ఈ సముదాయములో మీ పని సజావుగా సాగుతుందని ఆశిస్తున్నాం. సహాయము కావాలిస్తే, ఇక్కడ [[సహాయము:Contents|సహాయ పేజీలు]] చూడండి.(ముఖ్యంగా [[సహాయం:గ్రంథాలను చేర్చటం|గ్రంథాలను చేర్చటం]] మరియు [[Wikisource:శైలి మార్గదర్శిని|వికీసోర్స్ యొక్క శైలి మార్గదర్శిని]] కొత్తవారికి ఉపయోగపడతాయి). ఈ సముదాయం గూర్చిన ప్రశ్నలను [[Wikisource:రచ్చబండ|రచ్చబండ]]లో అడగవచ్చు లేదా సముదాయానికి సంబంధించిన విషయాలను చర్చించవచ్చు. మీరు ఈ ప్రాజెక్టునకు సహాయం చెయ్యాలనుకొంటే ఇక్కడ చేయవలసిన పనుల జాబితా [[Wikisource:సముదాయ పందిరి|సముదాయ పందిరి]]లో ఉన్నది. 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[w:వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[w:వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[w:కీ బోర్డు|కీ బోర్డు]] చదవండి.
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* వికీసోర్స్ ను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikisource.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు  [[వికీసోర్స్:అభిప్రాయాలు| ఇక్కడ]] వ్రాయండి

తెలుగు వికీసోర్స్ లో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;[[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 13:52, 4 జూలై 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>7o00geu1pqeqvtzgyvfxqk7yhz9l323</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం చర్చ:రచయితలు-గ</title>
    <ns>15</ns>
    <id>215478</id>
    <revision>
      <id>562813</id>
      <timestamp>2026-07-04T14:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>/* గ వర్గంలో */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>562813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="337" sha1="468yoglovblibyygbnnodp304nwia2i" xml:space="preserve">== గ వర్గంలో  ==

గొట్టాపు శ్రీనివాసరావును గ వర్గంలో చేర్చాలంటే ఏం చేయాలి? [[వాడుకరి:VISWALYRICS|VISWALYRICS]] ([[వాడుకరి చర్చ:VISWALYRICS|చర్చ]]) 14:22, 4 జూలై 2026 (UTC)</text>
      <sha1>468yoglovblibyygbnnodp304nwia2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శ:గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215479</id>
    <revision>
      <id>562825</id>
      <timestamp>2026-07-04T16:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '*వివరాలు* పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు  పుట్టిన తేది: 15-06-1981 జన్మస్థలం: సాలూరు  తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు భార్య: హారిక పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య  చదువు ఉద్యోగం ప...'</comment>
      <origin>562825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="nc41esznuy8qw95uzv1jr9dbncy9via" xml:space="preserve">*వివరాలు*
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>nc41esznuy8qw95uzv1jr9dbncy9via</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకనాథ్ జీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215480</id>
    <revision>
      <id>562829</id>
      <timestamp>2026-07-04T16:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ' {{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  =  ఏకనాథ్ జీ  | ముందరి = [[../ఎస్కిమోలు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1930 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vij...'</comment>
      <origin>562829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="663" sha1="ge9xf8kh806ojsjd2abb9ehvv78mqql" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏకనాథ్ జీ
 | ముందరి = [[../ఎస్కిమోలు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=441 fromsection=&quot;441B&quot; to=442 tosection=&quot;442A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>ge9xf8kh806ojsjd2abb9ehvv78mqql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏకకణ జీవులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215481</id>
    <revision>
      <id>562831</id>
      <timestamp>2026-07-04T16:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ' {{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  =  ఏకకణ జీవులు  | ముందరి = [[../ఏకనాథ్ జీ/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1930 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra...'</comment>
      <origin>562831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="667" sha1="210kew6x8qz5d1riudlbsc7vzvwdilm" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏకకణ జీవులు
 | ముందరి = [[../ఏకనాథ్ జీ/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=442 fromsection=&quot;442B&quot; to=453 tosection=&quot;453A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>210kew6x8qz5d1riudlbsc7vzvwdilm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562890</id>
      <parentid>562831</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T03:13:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:జీవశాస్త్రం]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>562890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="721" sha1="cfbxwcjeq7fdtl7pt2b6xenfn7w83f1" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏకకణ జీవులు
 | ముందరి = [[../ఏకనాథ్ జీ/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=442 fromsection=&quot;442B&quot; to=453 tosection=&quot;453A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవశాస్త్రం]]</text>
      <sha1>cfbxwcjeq7fdtl7pt2b6xenfn7w83f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215482</id>
    <revision>
      <id>562833</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4927" sha1="39ahem3xpiu7rzc81w0c9pmccep6x7s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;99A&quot; /&gt;ఆమధురశు క్తి హ స్తము నందగింప,
కడలియొడ్డెక్కితిని; కాని గాననైతి
కలయ వెదకియు నందెందుఁ దొలుత నేను
దిగిన సన్నపు రేఁ వేమిదృగ్రమంలో?
*
*
*
తీరమునకు మాతొడ్డి, యుద్భిన్న ములయి
ఝుభితకల్లోలగితిఁ గొట్టికొనెడి యలల
గాఢ కోలాహలఁ బింత గౌసరాకు
మెత్తని
ని యిసుక పడకల నెతిగిలి.
*
*
*
అతివిశాల మతిస్నిద్ధ, మతిమనోజ్ఞ
మయిన యాతీరసికతాపధాంచలమున,
ఒక నియడుగులజాడ, వేడొకఁడువచ్చు
వఱకెనిలదు పారావార పాలన మున.
*
*
*
లేచిపడినశించిన ప్రతివీచియందు
నుదయమందు వేఱకనూత్న ముదితవీచి
చెఱఁగిపోయిన ప్రతిపాంధు చరణచిహ్న
ములను, వేఱకని కుశుద్ధతల ము దొరకు.
కా
*
ఆవిలాసము నాహృదయము హరించె
రజని సంధ్యాకషాయ చిత్రమునుబోలె
తిరుగుదింక, స్వచ్ఛందసుందరవిపంచి
కాలతా వశమగు స్వరగతివిధాన.
*
*
*
249
ఏను దెచ్చిన మృదుశు క్తి లోని జాతి
ముత్యను: లనులోక ముముం గుఁబోయువాడ,
హృద్యమై యొప్పువానిని నేరికొనుఁడు
అభిరుచికొలంది రౌద్రసౌమ్యములనర్ సి.
*
*
*
సొగసుహృదయముసుకు మారసుమముబోలె
చేతికందించువాడ రసికజనులకు !
కంఠమాలల ధరియింత్రొగారవమున:
రేకులను జించియవలపాత్రేయ నెంత్రొ!
*
రుచి చకితమైన హృదయ సరోజ గర్భ
మందుఁఁ ందళించిన భావ నుంద మొంది;
వాణియైయెఫ్ట్లు వెలువడు వదనమందు
అపుజ సుకవిక స్వాధీనమయ్యెఁ గవిత.
(రా. ను.)
&lt;section end=&quot;99A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;99A&quot; /&gt;&lt;section end=&quot;99A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;99B&quot; /&gt;{{Css image crop
|Image = Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf
|Page = 99
|bSize = 600
|cWidth = 492
|cHeight = 82
|oTop = 501
|oLeft = 87
|Location = center
|Description = 
}}
{{p|fs150|ac}}ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి&lt;/p&gt;
{{p|fs125|ac}}పెండ్యాల వేంకట
సుబ్రహ్మణ్య
శాస్త్రులుగారిచే వ్రాయబడినది.&lt;/p&gt;

ప్రాచీన గ్రంథములలో నేటివరకు నముద్రి
తములగునవి. చెన్న పురిలోని ప్రాచ్యలిఖిత పు
స్తక భాండాగారమునను సాహిత్యపరిషత్కా
ర్య స్థానమునను పెక్కుండినను, ప్రభుత్వము
వారు ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథపరిశోధనకొ
రకు విశేష ప్రయత్నము జేయచుండినను,
వారికి జిక్కనవి పెక్కు గ్రంథములు మూల
మూలలడాగియుండుట విస్మయజనకమగుచు
న్నది. ఆంధ్ర సాహిత్యపరిషత్తువారు గడచిన
మూడేండ్లనుండి మద్రాసు రాజధానిలోనే
గాక నిజాము రాజ్యమునందును శోధింపగా
వారికి దెబ్బదివరకు తెనుగు గ్రంథములమూ
ల్యములైనవి, అశ్రుతపూర్వమైనవి, లభించి
యుండినటుల తత్పృతికం జదివినవారికి విశద
మగును. ప్రకటింపబడనివి యెన్నియుండునో
తెలియదు. గవర్నమెంటు ఓరియంటల్ లైబ్ర&lt;section end=&quot;99B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39ahem3xpiu7rzc81w0c9pmccep6x7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215483</id>
    <revision>
      <id>562834</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '250 గ్రంథాలయ సర్వస్వము. వారు రీవారు గడచిన సంవత్సరమునందు మా గోదావరీ మండలమున సంచరించిరి. 12 వేల గ్రంథములను శోధించి 7 వందల గ్రంథము లపూర్వములని కనిపెట్టిరి. వానిలో 450 గ్రంథముల నెరు...'</comment>
      <origin>562834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5878" sha1="g1ocxr68qhc62v9jx7wkax5n7sgrejv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;250
గ్రంథాలయ సర్వస్వము.
వారు
రీవారు గడచిన సంవత్సరమునందు మా
గోదావరీ మండలమున సంచరించిరి.
12 వేల గ్రంథములను శోధించి 7 వందల
గ్రంథము లపూర్వములని కనిపెట్టిరి. వానిలో
450 గ్రంథముల నెరువుగా పుచ్చుకొనిరి.
తక్కినవానిని గ్రంధస్వాములచే వ్రాయించు
చున్నారు. వారు సంపాదించిన గ్రంథముల
లో 150 తార్కిక గ్రంథములు, జర్మనీ, ఇండి
యా, అమెరికా క్యాటలాగులలో నెచటను
వ్రాయబడి యుండ లేదు. ఆపేరులు నేటివర
కు ప్రపంచమున మరుగై యుండెను. గోదా
వరీ మండలముయొక్క ప్రశస్తి పై గ్రంథరూ
పమున పరిణమించెనని తలంచుచుండ, నా కీ
నడుమ తాళపత్రగ్రంథ పరిశోధనము జేయ
కుతూహలము కలిగి కొన్ని గ్రామములలోని
కోశములం బరిశోధింప, పైవారికి నేటివరకు
లభింపని కొన్ని గ్రంథములు లభించినవి. వా
నిని గురించి క్రమముగా వ్రాసెదను. వాని
“తుల్యామహాత్మ్య”మను స్థలపురాణము
ఏనుగు లక్ష్మణకవి కృతమైనది 4 ఆశ్వాసము
ల గ్రంథము లభించినది. గ్రంధము యొక్క
చివర భాగము లేనందున, ఇంకను కొన్ని యా
శ్వాసములు మిగిలియుండునని తలంతును.
ఈ గ్రంథముయొక్క మరియొక ప్రతి యుండి
నచోటు తెలసినది; కాస్, ఆగ్రంథస్వామికొర
కు 8 పర్యాయములు పదేసి మైళ్ళు పోయిన
ను, ఆస్వామి సందర్శనమగుచుండలేదు. దా
ని నటుంచి ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవిని, అతని
కవిత్వమును గురించి నాకు తెలిసినంత వ్రా
లో
+
ఈకవి బహుప్రబంధములు చేసి వినుతికె
క్కినవాడు. కాని, కవుల చరిత్రములలో నీ
యన వృత్తాంత మీయనగ్రంథములు లభిం
పనందున వర్ణింపబడ లేదు. కాని రామవిలా
సాది గ్రంథకత యగు నేనుగు లక్ష్మణకవి
యీయన పౌత్రుడగుటచే నాతని సందర్భ
మున స్వల్పముగా వణికింపబడెను. ఈ కవి
కవిత్వముసందేకాక సంగీతమునందును పండి
తుడని యీ క్రిందివిధముగా కృతిభత౯యగు
వత్సవాయ జగన్నాధరాజు తన్ను గూర్చి ప
లికి నటులు నీ పద్యములు జెప్పుకొని యు
న్నాడు.
సీ. శోభితాపస్తంబ నూ నూత్రువాధూలు
గోత్రపవిత్రు స • ద్గుణసమేతు
త్రీంద్రునిపౌత్రుని
నేను గుగరకు మం
వెణుతురు బలి కవి వెంకటాద్రి
దౌహిత్రువిశ్వనా . ధకవి మేనల్లుని
వేరెన్నికైనట్టి . పేరమాంబ
కును గుర్వమంత్రికి * నెనరగు బుత్రుని
లక్షణజ్ఞుఁడగు . లచ్చమంత్రి
ఞ
నచ్చ నాఖ్యుని బిలిపించి యగ్రభాగ
మునను గూర్చుండనియమించి ముదముగ దుర
భుజముపై జెయ్యిజేర్చి స భ్యులు వినగ
నెంతయును గారవింపుచు నిట్టులనియె.
సీ. పుట్టుచో బురుషుడై • పుట్టుట దుర్లభం
బ్రాహ్మణుం * డౌటయట్ల
ట
అందులో గులవిద్య • యబ్బినయదియట్ల
యందులో మరి కవి యౌటయట్ల
అందులో బ్రాబంధి కాఖ్యనొందుటయట్ల
అందులో రాగజ్లు డౌటయట్ల
అందులో స్వరనిర్న యంబెరుంగుటయట్ల
అందులో గల్పకుం డౌటయట్ల
అందులో నింపుగా బాడి
!
నదియునట్ల
అందులో దాళము లెరింగి
నదియునట్ల
గుణములు నీయందె
యున్న వెంత
మహిమగలవాడవుక లచ్చ
మంత్రి చంద్ర.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g1ocxr68qhc62v9jx7wkax5n7sgrejv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215484</id>
    <revision>
      <id>562835</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'క. దానక్షత్రాధీశ్వరు డేనుగ గురవప్పడనగ ఇది నీబిరుదే నానావధాననిధి పై ఏనుగు `పెదలక్ష్మణకవి. ధీనిధియన జనుము గాంచితిని లచ్చార్యా. క. అనబాడం జెప్పజదువ వినకరి గాంచితివి నేటి వేళ...'</comment>
      <origin>562835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5230" sha1="tk8h33zwnjjlvd5tbx7g37gz4sn4ajv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;క. దానక్షత్రాధీశ్వరు
డేనుగ గురవప్పడనగ ఇది నీబిరుదే
నానావధాననిధి పై
ఏనుగు `పెదలక్ష్మణకవి.
ధీనిధియన జనుము గాంచితిని లచ్చార్యా.
క. అనబాడం జెప్పజదువ
వినకరి గాంచితివి నేటి వేళల లక్ష్మి
శుని పేరి పద కవిత్వము
వినకరిచేసిన విధమున • విఖ్యాతముగ .
Jమకును శేషుడు దెల్పెను
ప్రమదంబునమున్ను తుల్య భాగామాహా
త్మ్యము మా పెద్దలు వేడిన
క్రమమున నది తెలుగుశాయ గా తగుననుచు.
గీ. సెల వు సంగి మరది చెరుకూరి రాజేంద్రు
డధిక సంభ్రమమున నందియియ్య
పట్టుమనుచు సకల • బహుమానములుశాయ
హవారి నోలలాడియాడి.
ఈ కవి తుల్యామాహాత్మ్యమును రచిం
చునాటికి, నేదో లక్ష్మీశుని పేర రచించిన
పదకవిత్వముతప్ప ప్రబంధకవిత్వమును దేనిని
రచించినటుల దోచదు. పిమ్మటనే క్రీ॥శ॥
+ 1649 లో పట్టాభిషిక్తుడై 1688 లో పరమ
పదమునొందిన సార్వభౌమ తిమ్మ జగపతి
మహారాజుగారికి ద్రౌపదీ పరిణయమును అ
&quot;టుపిమ్మట రాజ జ్ఞాతియగు జగ్గనృపాలునకు,
ధృవ చరిత్రమును గృతి యిచ్చినటులు “రామ
విలాసము&quot; లో సీతని పాత్రుడగు లక్ష్మకవి
యిటులం జెప్పెను.
చ, హరిహరపద్మజాంశ భవు
డై తగు నేనుగు లక
సురుచిర శబ్దభావరస
లక్ష్మణార్యుచే
శుంభదలంకృతి మాధురీమనో
హరమగు ద్రౌపదీపరిణ
యంబనునుత్తమ కావ్యమందె సు
స్థిరమగు కీర్తి సొం వెసగ
251
దిమ్మనృపాలుడు ధర్మపద్ధతి.
చ, కవికుల సార్వభౌముడవ
గాదగు నేనుగు లక్ష్మణార్యుచే
ధ్రువచరిక ప్రబంధము బు
ధుల్వి నుతింపగ నంది యాగభు
గ్భవన మహాసుఖానుభవ
కారణమైన యశంబు గాంచె వా
సవవిభవుండు వత్సవయ
జగ్గనృపాలుడు సద్గుణోన్న తీక్షా.
ఈ పెద్ద లచ్చనకవికి &quot; అచ్చన్న
మారు పేరుుడినటుల “శోభితాపస్తుధ” అను
పద్యములోని “అచ్చనాఖ్యు&quot; అను పదము
వలన స్పష్టమగుచున్నది. గోదావరీ మండల
ములో లక్ష్మణశబ్దమునకు, అచ్చనశబ్దము ప
ర్యాయముగా
ముగా వాడుచుందురు. ప్రసిద్ధ వ్యా
ఖ్యాతమైన మల్లాది లక్ష్మణనూరిగారిని అచ్చ
న్న శాస్త్రీయని నేటికిని చెప్పుచున్నారు.
మన పెదలచ్చిన కవికి, 1555 మొదలు 1607
సం॥రము వరకు పెద్దాపుర సంస్థానము నేలిన
ముసలి తిమ్మరాజుగారికి శేషధర్మమునిచ్చిన
“దిట్టకవి” యను బిరుదుమెందిన “వెణుతురుం
బలివిశ్వనాధకవి &quot; మేనమామయని తుల్యా
మాహాత్మ్యములోని యీ క్రింది పద్యమువల
న తెలియనగును.
గీ. మాకు మేనమామ మాతల్లి పేరమ్మ
కన్న దిట్ట సుకవి యనగ దగిన
వెంకటాద్రితనయు . వెణుతురుంబలి విశ్వ
నాధు నెంతు విశ్వ * ఆధునట్లు.
తుల్యామాహాత్మ్యమున కృతిపతి వర్ణన
ము 100 పద్యములు కలవు,
ఈతని పౌత్రు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tk8h33zwnjjlvd5tbx7g37gz4sn4ajv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215486</id>
    <revision>
      <id>562837</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '252 గ్రంథాలయ సర్వస్వము. డగు లక్ష్మణకవియు రామవిలాసమున వత్స వాయవారి వంశ వణ౯నమున, తుల్యామా హాత్మ్యములోని పద్యములనే స్వల్ప మార్పు తో చేర్చెను. వానిలో మెకదానిని ఉదా హరించుచున్న...'</comment>
      <origin>562837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5600" sha1="ah0uzhz82knt5n1k4cl447iyk7krpre" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;252
గ్రంథాలయ సర్వస్వము.
డగు లక్ష్మణకవియు రామవిలాసమున వత్స
వాయవారి వంశ వణ౯నమున, తుల్యామా
హాత్మ్యములోని పద్యములనే స్వల్ప మార్పు
తో చేర్చెను. వానిలో మెకదానిని ఉదా
హరించుచున్నాను.
తుల్యామాహాత్మ్యము,
సీ. బిరుదాంక పురమునం • జెరువు వేయిం చెను
శ్రీకురంగేశు ప శ్చిమపు దిశను
తిరుపతి వాల్మీకి . పురిగాండ్ర కోటల
నూలపల్లిని తోట లుని చెజాల
చెరువుతోటలను ని
తేరే పరృసింహ గో
యందునుని చె
హములు పెద్దాపురి
విశ్వనాధక వీంద్ర
* విరచితంబగు శేష
ధర్మంబను ప్రబం ధంబు గాం చే
గీ. మహిన సాధారణా దార్య ! మహిమమించె
జగతి ప్రజలెల్ల కల్పవృక్షంబనంగ
వత్సవయ పేరధారుణీ . శ్వరుని సుతుడు
ప్రకటగుణపాళి తిమ్మభూపాలమౌళి.
రామవిలాసము.
సీ, బిరుదాంక పురిని సుస్థిరముగా నిర్మించే
బాలమున్నీ టిని . బోలు చెరువు
తిరుపతి చల్మీక . గిరి బూలపల్లెను
ఫలవృక్షవనములు • నిలి పెజాల
నృహరి గెహతటాక నిషే పవనములు
కొమరుగా బెద్దాపు .రముననుని చె
విశ్వనాధక వీంద్ర * విరచిత శేవధ
ర్మప్రబంధము సాద • రముననందె
గీ, విప్రవంశ ప్రతిష్ఠలు • వెలయజేసె
బుత్రులను గాంచె నీతిని బుడమియే లె
వత్సవాయాన్వయమునకు వన్నె దెచ్చె
హెచ్చి పేరయ తిమ్మ ధా . త్రీశ్వరుండు.
ఇట్టి పద్యములు పెక్కు కలవు. ఇతడు
సార్వభౌమ తిమ్మ జగపతి మహారాజు గారికి
ద్రౌపదీ పరిణయమును కృతినిచ్చుట చేతను,
ఆ 16 మొదలు 1688 వరకు రాజ్య
ముం జేయుటచేతను కవి 17వ, శతాబ్దమధ్య
వతీయని స్పష్టమగుచున్నది. తుల్యావది .
యనునది గోదావరినదిలోని యొక శాఖ.
శాఖ ధవిళేశ్వరముయొద్ద బయలు దేరి రామ
చంద్రపురము, కాకినాడ తాలూకాల మధ్య
ను బ్రవహించి కాకినాడకు 4 మైళ్ళు దక్షిణ
మున సముద్రమునం గలియుచున్నది. ఈ శా
ఖలో నుండియే ప్ర స్తుతపు కాకినాడ కాలువ
ప్రవహించుటకు గవర్నమెంటువా రాదిని
తలంచి యానకట్టం గట్టిరని పెద్దలు చెప్పు
దురు. 6 వ శతాబ్దము చివరను, 7వ శతాబ్ద
ప్రారంభమునను వినుకొండ మొదలు, చీపురు
పల్లెవరకు రాజ్యము జేసిన, విష్ణుకుండిన వంశ
స్ధుడగు మాధవవర్మ శాసనము మాకు ల
భించినది. అందు తుల్యానదికి &quot;దిట్టవాయి”
అను పేరుకలదు. తుల్యయను పేరెపుడు పె
ట్టబడెనో, ఈతుల్యామహాత్మ్యమునందు జెప్ప
బడిన యత్యద్భుతగాధ లెపుడు నడచెనో యా
లోచించుటకు శక్యముకాలేదు. తుల్యా గో
దావరీ మధ్య బేశమునకు భీమఖండమని పే
రు. భీమఖండమను పురాణమొకటి కలదు. .
శ్రీనాధ మహాకవి దానినే తెనిగించెను.
మ. జ్వల గ్రప్రధితప్రతాపయుతుఁడై విత్రంబుదీపింపఁ బ్రో
జ్వల్ విద్యానగ రాఖ్య రాజ్యరమకున్ సంస్థాపకుండై మహా
బలుడై భూపకులావతంసుఁ డగుచున్ భాసిల్లు శ్రీబుక్క రా
యల జన్మంబున ధన్యమై వెలయు నీ యాంధ్రంబు సామాన్యమే!&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ah0uzhz82knt5n1k4cl447iyk7krpre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215487</id>
    <revision>
      <id>562838</id>
      <timestamp>2026-07-04T17:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి]]  | రచయిత =    పెండ్యాల వేంకటసుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి  | అనువాదం=  | విభాగము  = ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి  | ముందరి...'</comment>
      <origin>562838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="824" sha1="duh7zagaciszqtb6a49yczi4afc8d51" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి]]
 | రచయిత =    పెండ్యాల వేంకటసుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి
 | ముందరి =  
 | తదుపరి =  
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf&quot; from=99 fromsection=&quot;99B&quot; to=102/&gt;
  
{{PD-India}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:తెలుగు పత్రికలు]]</text>
      <sha1>duh7zagaciszqtb6a49yczi4afc8d51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562839</id>
      <parentid>562838</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:తెలుగు పత్రికలు]]; added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>562839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="p87ycwa53x8fyuenkl4a7oc2s398e44" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి]]
 | రచయిత =    పెండ్యాల వేంకటసుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి
 | ముందరి =  
 | తదుపరి =  
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf&quot; from=99 fromsection=&quot;99B&quot; to=102/&gt;
  
{{PD-India}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>p87ycwa53x8fyuenkl4a7oc2s398e44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562840</id>
      <parentid>562839</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T17:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <origin>562840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="0fz5hdu02typo5qqjqa4dmqw0mhrsgb" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి]]
 | రచయిత =    పెండ్యాల వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి
 | ముందరి =  
 | తదుపరి =  
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}
&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf&quot; from=99 fromsection=&quot;99B&quot; to=102/&gt;
  
{{PD-India}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>0fz5hdu02typo5qqjqa4dmqw0mhrsgb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215488</id>
    <revision>
      <id>562842</id>
      <timestamp>2026-07-04T18:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు''' పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు  పుట్టిన తేది: 15-06-1981 జన్మస్థలం: సాలూరు  తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు భార్య: హారిక పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత...'</comment>
      <origin>562842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="euigx1168pvsrxm13tglmmpgaqs8r3u" xml:space="preserve">'''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు'''
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>euigx1168pvsrxm13tglmmpgaqs8r3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563054</id>
      <parentid>562842</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1951" sha1="97jkb53qkticxrniazj3umh89psd3hc" xml:space="preserve">

Gottapu Srinivasa Rao.jpg|{{ZWNJ}}
&lt;/gallery&gt;


'''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు'''
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>97jkb53qkticxrniazj3umh89psd3hc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563055</id>
      <parentid>563054</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="cjkfpa0yi9cdumi0d7s1gwhsvcgzcg2" xml:space="preserve">

&lt;gallery&gt;
Gottapu Srinivasa Rao.jpg.|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
&lt;/gallery&gt;
'''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు'''
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>cjkfpa0yi9cdumi0d7s1gwhsvcgzcg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563057</id>
      <parentid>563055</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2044" sha1="hcgxloggsmmg767p12vwdtf0it6ptek" xml:space="preserve">

Gottapu Srinivasa Rao.jpg|&lt;gallery&gt;
Gottapu Srinivasa Rao.jpg.|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
&lt;/gallery&gt;

'''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు'''
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>hcgxloggsmmg767p12vwdtf0it6ptek</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563058</id>
      <parentid>563057</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2057" sha1="sfl5kwjp25p49zws75o46j1bog7qoxq" xml:space="preserve">
&lt;gallery&gt;
Example.jpg|ఉపశీర్షిక1
Gottapu Srinivasa Rao.jpg.|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు
&lt;/gallery&gt;
'''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు'''
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>sfl5kwjp25p49zws75o46j1bog7qoxq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563059</id>
      <parentid>563058</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>563059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1992" sha1="fir1aak26tjskgh3bei808tqjp8dz7u" xml:space="preserve">
&lt;gallery&gt;
Example.jpg|ఉపశీర్షిక1
Gottapu Srinivasa Rao.jpg.|
&lt;/gallery&gt;
'''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు'''
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>fir1aak26tjskgh3bei808tqjp8dz7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:IMG 20251010 145217.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>215489</id>
    <revision>
      <id>562843</id>
      <timestamp>2026-07-04T18:08:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>562843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562844</id>
      <parentid>562843</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>VISWALYRICS, [[దస్త్రం:IMG 20251010 145217.jpg]] యొక్క కొత్త కూర్పును ఎక్కించారు</comment>
      <origin>562843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562845</id>
      <parentid>562844</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>VISWALYRICS, [[దస్త్రం:IMG 20251010 145217.jpg]] యొక్క కొత్త కూర్పును ఎక్కించారు</comment>
      <origin>562843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:IMG 20260327 122516.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>215490</id>
    <revision>
      <id>562846</id>
      <timestamp>2026-07-04T18:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>562846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562847</id>
      <parentid>562846</parentid>
      <timestamp>2026-07-04T18:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>562847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1934" sha1="8d6jo205a4e53dd4l380q865zjaez50" xml:space="preserve">*గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు-ధచయిత వివరాలు*
పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 
పుట్టిన తేది: 15-06-1981
జన్మస్థలం: సాలూరు 
తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు
భార్య: హారిక
పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య 
చదువు
ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు
ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009
పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా
1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 
2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 
3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 

అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన
ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 
2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 
3. విశ్వా గజల్స్

అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ 
రోటరీ క్లబ్, సాలూరు 

---------------------------------------</text>
      <sha1>8d6jo205a4e53dd4l380q865zjaez50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/371</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215491</id>
    <revision>
      <id>562848</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'కామములనుండి మరలించి యుపాస్యునియందు రమించునట్లు చేయుట. మనస్సు పలు కామ్యములయందు రమించుచుండి నచో నెట్లుపాస్యునిమాత్రము ప్రేమింప సమర్థమగు? మనో భీష్టము లన్నియు నుపాస్యుని...'</comment>
      <origin>562848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="rm29yt2nhg64x1fl1a7nnhq4z5jvbpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|343}}&lt;/noinclude&gt;కామములనుండి మరలించి యుపాస్యునియందు రమించునట్లు
చేయుట. మనస్సు పలు కామ్యములయందు రమించుచుండి
నచో నెట్లుపాస్యునిమాత్రము ప్రేమింప సమర్థమగు? మనో
భీష్టము లన్నియు నుపాస్యునియందే త్రిప్పుచుండవలయును.
మనస్సు పూర్వవాసనాబలముచేత నితర విషయములయందు
రమింపఁ బరుగులిడుచుండినను దాని నట్లు పోనీయక యుపా
స్యదైవమునందే మరలమరల నిలుపుచుండవలయును. దీనినే
యభ్యాసమని చెప్పుదురు. మనస్సు బహుచంచలమనియును,
బెనుగాలినై నను నిలుపవచ్చునుగాని మనస్సు నిలుపుట కష్ట
తరమనియును మొఱయిడిన యర్జునునకు శ్రీకృష్ణ భగవంతుఁడు
అభ్యాసము చేతను, వైరాగ్యముచేతను మనస్సు స్థిరముగ
నిలుపుకొనవచ్చునని యుపదేశించి యున్నాఁడు గదా!
చంచలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవ దృఢమ్ |
త స్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయో 8వ సుదుష్కరమ్ |
అసంశయం మహాబాహో! మనోదుర్ని గ్రహం చలమ్ ||
అభ్యాసేన తు కొంతేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే ||
(గీత. ఓ అ. 36-38.)
పూర్వవాసనాబలముచే విషయములయందుఁ గలరాగము
విడుచుట వైరాగ్యము. అట్లు విషయములనుండి విముఖమైన
మనస్సు నుపాస్యునియందుఁ ద్రిప్పుట యభ్యాసము. విషయ
సుఖములు నశ్వరములని తెలిసి విషయములయం దాసక్తి
పోయి విషయవిముఖమైన మనస్సును ప్రేమాస్పదుఁడై న
యుపాస్యునియందుంచుట సులభము. అట్టి యుపాన్యునియం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rm29yt2nhg64x1fl1a7nnhq4z5jvbpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/372</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215492</id>
    <revision>
      <id>562849</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' దుంచిన మనస్సున విషయములందలి రాగము తగ్గించుట సులభము. ఈ రీతిని వైరాగ్యా భ్యాసము లన్యోన్య సహకార ములగును. ఈ రెండు పాయములచే మనస్సు నిశ్చలముగ నుపాన్యునియందు నిలుపనగు. అట్లు నిశ...'</comment>
      <origin>562849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3003" sha1="jwvwzmz66ent3a0t9mfkpd1847a5gtq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|344|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
దుంచిన మనస్సున విషయములందలి రాగము తగ్గించుట
సులభము. ఈ రీతిని వైరాగ్యా భ్యాసము లన్యోన్య సహకార
ములగును. ఈ రెండు పాయములచే మనస్సు నిశ్చలముగ
నుపాన్యునియందు నిలుపనగు. అట్లు నిశ్చలముగ నిలిచినపుడు
భక్తునకు నుపాస్యుని మఱపుదగులుట యసాధ్యము గదా!
ఎన్ని బాధలు వచ్చినను, ఎన్ని కష్టములు సంభవించినను,
ఎన్ని మనోవ్యధలు ప్రాప్తించిన ను పాస్యుని మఱువఁడు.
భక్తునకు భగవత్పాదములను జేరవలయునని తాపము
గలిగి యుండవలయును. నిప్పు తగిలి మండుచుండు గృహమునఁ
జిక్కి ప్రతిక్షణమును బ్రాణాపాయము గలుగునని భీతిగల
వానికిఁ బ్రాణరక్షకుఁడు వచ్చునా యను తీవ్ర పరితాపము
గలిగియుండు రీతిని భగవంతుని బొంద నాళయుండవలయును.
అంతవఱకు దైవస్వరూపము గోచరముగాదు. నిజమగు భ క్తున
కట్టి సమయమున వేఱుచింత యుండదు. వాఁడు ప్రాణము .
తల్లడిల్లు కాలమున భగవంతునినే చింతించుచుండును గాని
వేఱుచింత వాని మనస్సున నుండదు. ఇదియే భక్తుని మనో
వృత్తికిని సామాన్యుని మనోవృత్తికిని భేదము. భక్తుని మనస్సు
సర్వకాలములయం దేకాగ్రమై, సుఖములందును దుఃఖముల
యందును జలింపక యన్నియు నాదైవము నొద్దనుండి భక్తాను
గ్రహార్థ మే వచ్చుచున్న వని నిశ్చలమైయుండు. ఇ ప్లేకాగ్రమై
నిష్కామమైన మనస్సును, బరిశుద్ధాహారముచే శుద్ధశరీర
మును భ క్తుఁడు గాఁ గోరువానికి, ముఖ్యముగు మండుతుంంకావున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwvwzmz66ent3a0t9mfkpd1847a5gtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/373</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215493</id>
    <revision>
      <id>562850</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' భగవంతుఁడగు శ్రీరామానుజాచార్యుల వారు భక్తులుకాఁ గోరువారలకుఁ బరిశుద్ధమగు దేహము, పరిశుద్ధమగు మనస్సు నుపాస్యుని నిరంతరస్మరణము నను నీమూఁడు సాధనముల విధించియున్నారు. భక్తి...'</comment>
      <origin>562850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="bdl3in20us7lum500m1yrm5i0jm9sbf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|345}}&lt;/noinclude&gt;
భగవంతుఁడగు శ్రీరామానుజాచార్యుల వారు భక్తులుకాఁ
గోరువారలకుఁ బరిశుద్ధమగు దేహము, పరిశుద్ధమగు మనస్సు
నుపాస్యుని నిరంతరస్మరణము నను నీమూఁడు సాధనముల
విధించియున్నారు.
భక్తి యభివృద్ధి చేసికొనుటకు సాధనములు నిరంతరముగ
నభ్యసింపఁ దగినవి మఱికొన్ని గలవు. ప్రతిదినమును గొంత
కాల ముపాస్యుని బూజ నేయవలయును. మొట్టమొదట
కృ ప్తమగు కాలమునఁ బూజ నేయుచుఁ బూజాకాలమున
మనస్సు నుపాస్యునియందునిచ్చి కాలక్రమమునఁ గాలమం
తయు నామనస్సును వానియందే లయింపఁజేయ నభ్యసిం
చుచు రావలయును. మఱియుఁ గొంతకాలము భగవంతుని
కళ్యాణగుణములను, వాని లీలావతారముల చరిత్రములను
మనస్సున ధ్యానించుచు, నుపాస్యునియందు మనస్సు నేకా
. గ్రముగఁ జేయుట కభ్యసింపవలయును. ఇట్లు పూజలందును
ధ్యానమునందును భక్తుఁడు ఆనందభరితుఁ డగును. ఆనంద
మును బొందునుగాని యెవ్విధమగు కామమును గోరఁడు.
మఱియు నెల్లప్పుడును భూతహితము చేయుటకు యత్నింపవల
యును. భగవంతునియందు భక్తియుండుటచే భగవంతుని
వలె నడచుటకు యత్నింపవలయును. భగవంతునియందున్న
కళ్యాణగుణములను బలుమాఱు ధ్యానించుట చేతను, వానిలో
నొక్కొక్క దాని సభ్యసించుటచేతను, ఆ గుణములను దన
యందు దృఢముగ నెక్కొలుపు యత్నము చేయఁదగు. భగ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdl3in20us7lum500m1yrm5i0jm9sbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/374</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215494</id>
    <revision>
      <id>562851</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' వంతుఁడు సర్వభూతహితము నెల్లప్పుడు చేయురీతిని దానును సర్వభూతహితమునుగోరి కర్మములం జేయుచు, మనస్సును, వాక్కును, గాయమును, బరోపకారము కొఱ కుపయోగిం చుచుఁ దనవగు తనుకరణ భోగములను బ...'</comment>
      <origin>562851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="httrc3yyrlk6xawxl3vswb9phxb6gnf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|346|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
వంతుఁడు సర్వభూతహితము నెల్లప్పుడు చేయురీతిని దానును
సర్వభూతహితమునుగోరి కర్మములం జేయుచు, మనస్సును,
వాక్కును, గాయమును, బరోపకారము కొఱ కుపయోగిం
చుచుఁ దనవగు తనుకరణ భోగములను బరోపకారమునకు
వినియోగించు చుండవలయును. భగవంతుఁడు ఎల్లప్పుడు
దయయే స్వభావముగఁ గలవాఁడు. ఇచ్చుటయే వారి నైజ
గుణము. భక్తుఁడును దనకుఁ గల సర్వస్వము భగవంతుని
బిడ్డలగు సకల భూతముల కిచ్చుటయె ప్రథను కైంకర్యముగ
నభ్యసించును. ఇదియేగదా ప్రేమయొక్క ప్రథమ లక్షణము.
స్వప్రయోజనము నించుక యైనను గోరక యున్న దంతయును
బ్రేమింపఁబడువారల కిచ్చుటయే ప్రేమ. దాని నెల్లప్పుడు
నభ్యసింపుచుఁ, బ్రేమస్వరూపుఁడగుటకు యత్నింపఁదగు.
లోకమున నిట్లు ప్రతిఫల మపేక్షింపక ప్రేమించుట యెంత
యరుదు? సామాన్యముగ నెల్లవారును బ్రతిఫలమెద్దియే నొక
దానిని గోరువార లే గాని నిష్కల్మషముగఁ బ్రేమించువా
రరుదుగ నున్న వారు. తాఁ బ్రేమించు వారినుండి ప్రతిఫల
మించుక యైనఁ గోరుట కేవల వణిగ్వృత్తిగాని పరిశుద్ధమగు
ప్రేమగాదు. పరిశుద్ధమగు ప్రేమ యల్పమైనను బ్రతిఫల
మును గోరఁదు.
ఈరీతిని మనోవాక్కాయముల పారిశుద్ధ్యమును, అహిం
సయుఁ, బరోపకారబుద్ధియు నభ్యసింప నిష్కామమగు భక్తి
యభివృద్ధియగు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>httrc3yyrlk6xawxl3vswb9phxb6gnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/375</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215495</id>
    <revision>
      <id>562852</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' సత్పురుషుల సాంగత్యము మఱియొక సాధనము. ఎప్పుడు నాత్మవిషయమగు సంభాషణములఁ గాని, పరమాత్మ ధ్యాన మునఁగాని కాలము గడుపుచుండు పెద్దల సాంగత్యమున భక్తుఁడు పరిశుద్ధుఁడగు. అట్టి వారలత...'</comment>
      <origin>562852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="8xje80j76bxg7pvot79ja58ob1eus2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|347}}&lt;/noinclude&gt;
సత్పురుషుల సాంగత్యము మఱియొక సాధనము. ఎప్పుడు
నాత్మవిషయమగు సంభాషణములఁ గాని, పరమాత్మ ధ్యాన
మునఁగాని కాలము గడుపుచుండు పెద్దల సాంగత్యమున
భక్తుఁడు పరిశుద్ధుఁడగు. అట్టి వారలతోటి సంభాషణ మెట్టి
వారినిగాని యుత్తమస్థితికిం దెచ్చును. కేవల సంసార విషయ
ములగు సంభాషణములుగాని వృధా ప్రసంగములుగాని వారు
చేయరు. ఎప్పుడును బరమార్థ సాధనములగు సంభాషణములు
చేయుచుందురుగావున వారి సాంగత్యము పరమపవిత్రమైనది.
అంతియగాదు. అట్టివారి సాన్నిధ్యంబున వారిమనశ్శక్తియు,
మనః పారిశుద్ధ్యమును ఇతరుల మనస్సులను గూడఁ బరిశుద్ధ
ములుగఁ జేయు. వారి శరీరములనుండి యెల్లప్పుడు బయలు
వెడలు పరిశుద్ధములగు నణువుల సముదాయము సయితము
సమీపమున నున్న వారి శరీరములయందుఁ బ్రవేశించి యా
శరీరములను బరిశుద్ధములుగఁ జేయును. దీనినే వారి పాద
ధూళియని చెప్పుదురు. ఈ కారణములచేత సత్సాంగత్యము
యొక్క ఫల మింతయని లెక్కించుట కసాధ్యము.
సత్సంగత్వే నిస్సంగత్వం నిస్సంగత్వే నిర్మోహత్వమ్ |
నిర్మోహత్వే నిశ్చలతత్త్వం నిశ్చలతత్త్వే జీవన్ముక్తిః ||
అని శ్రీశంకర భగవత్పాదాచార్యులవారు వ్రాసియు
న్నారు. ఎప్పుడును దనకంటె నుత్తములగు వారల సాంగత్య
మును వెదకి సంపాదించి యనుభవించుచుండఁదగు. అట్లుగాక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xje80j76bxg7pvot79ja58ob1eus2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/376</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215496</id>
    <revision>
      <id>562853</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' యల్పబుద్ధులును, విషయాసక్తులును నగువారి సాంగత్యము చేయువారు చెడిపోవుదురు. మఱియు సత్పురుషుల సాంగత్యమువలె సత్పురుషులగు వారిచే వ్రాయఁబడిన గ్రంథముల వ్యాసంగము చేయుట యిం కొక...'</comment>
      <origin>562853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="5342fe9z9e8pfpvj70ci6j15x5zdus4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|348|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
యల్పబుద్ధులును, విషయాసక్తులును నగువారి సాంగత్యము
చేయువారు చెడిపోవుదురు.
మఱియు సత్పురుషుల సాంగత్యమువలె సత్పురుషులగు
వారిచే వ్రాయఁబడిన గ్రంథముల వ్యాసంగము చేయుట యిం
కొక సాధనము. అట్టి వారలు రచించిన గ్రంథములు సద్విష
యములను గుఱించినవి. కావున నాగ్రంథముల వ్యాసంగము
చేయఁదగు. అట్టి గ్రంథముల వ్యాసంగము చేయుట చేత
మనస్సు సద్విషయమునందే రమించుచు, నసద్విషయముల
సంసర్గము లేక పరిశుద్ధమగు. భగవంతుని చరిత్రములను,
భాగవతులయుఁ బరమభక్తులయుఁ జరితములను, బరమార్థ
జ్ఞానమును, జ్ఞాన సాధనములను బోధించు గ్రంథములు పావన
ములు గనుక పూనికతోఁ జదువఁదగినవి.
మఱియు భక్తాగ్రేసరుండగు ప్రహ్లాదుఁడు భక్తునకు భక్తి
యభివృద్ధి కాఁగలమార్గములను వివరించియున్నాఁడు.
శ్రవణం కీర్తనం విష్ణో స్స్మరణం పాదసేవనమ్ |
' దాస్యం సఖ్య మాత్మ నివేదనమ్ |
ఇతి పుంసార్పితా విష్ణా భక్తి శ్చే న్నవలక్షణా ||
(శ్రీభాగవతము. 8.౫.93-8.)
తనుహృద్భాషల సఖ్యముక్తా శ్రవణముద్ దాసత్వమున్ వందనా
ర్చనము లేసేవయు నాత్మలో నెఱుకయు స్సంకీర్త నల్చింతనం
బను నీ తొమ్మిదిభ క్తి మార్గముల సర్వాత్మకా హరిన్నమ్మి స
జ్జనుడైయుండుట భద్రమంచుఁదలతు సత్యంబు దైత్యోత్తమా ॥

pద భారాగవతము. )&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5342fe9z9e8pfpvj70ci6j15x5zdus4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/377</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215497</id>
    <revision>
      <id>562854</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ఉపాస్యుని చరితముల శ్రవణముచేయుట. ఉ ఉపాన్యుని నామాదులచేఁ గీ ర్తనముచేయుట, అనఁగా భజించుట. ఉపా స్యుని నామరూపములను స్మరణముచేయుట, అనఁగా నంతః కరణమునందు మఱువకుండుట. ఉపాస్యుని పాద...'</comment>
      <origin>562854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="38zwp47d6ko6pp4e57ylr7lrfmafxws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|349}}&lt;/noinclude&gt;
ఉపాస్యుని చరితముల శ్రవణముచేయుట. ఉ ఉపాన్యుని
నామాదులచేఁ గీ ర్తనముచేయుట, అనఁగా భజించుట. ఉపా
స్యుని నామరూపములను స్మరణముచేయుట, అనఁగా నంతః
కరణమునందు మఱువకుండుట. ఉపాస్యుని పాదములు సేవిం
చుట. షోడశోపచారములచే నర్చనముచేయుట. సాష్టాంగ
దండప్రణామములుచేయుట. ఉపాస్యుని కైంకర్యము సలు
వుట, అనఁగా భృత్యునివలె నిష్కామములగు కైంకర్యములు
చేయుట. ఉపాస్యునియందు స్నేహరూపమగు సఖ్య భక్తి.
అర్జునుని భక్తియు నుద్ధవునిభక్తియు నిందులకు దృష్టాంతము.
వారిరువురు శ్రీకృష్ణునియందు నిత్యము స్నేహముచేయుచు,
వారి సాంగత్యమును కోరుచు నుత్తములగు స్నేహితు
లన్యోన్యాను రాగముచే బద్ధులయి యైక్య భావము నొందురీతిని
భక్తుఁ డుపాన్యుని జెలిఁగా భావించి సదా హరినన్ని ధానమును
గల్పించుకొనియుండు. బలిచక్రవర్తివలె దేహసహితముగ
సర్వస్వము నుపాస్యున కర్పించుట. అను నీ తోమ్మిది విధము
పిల్లలగు భక్తిని హరియందు సమర్పించవలయును.
మ య్యా వేశ్య మనో యే మాం నిత్యయుక్తా ఉపాసతే |
శ్రద్ధయా పరయో వేతా స్తే మే యుక్తతమా మతాః ||
(గీత, ౧౨-౨.)
యేతు సర్వాణి కర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్పరాః |
అన న్యే నైవ యోగేన మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే |
తేషా మహం సముద్ధర్తా మృత్యుసంసారసాగరాత్ !&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>38zwp47d6ko6pp4e57ylr7lrfmafxws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/378</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215498</id>
    <revision>
      <id>562855</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' మనస్సు సదా నాయందు నిలిపి సమాహితచిత్తులై, యుత్త మమగు శ్రద్ధతోఁగూడినవారలై యెవరు నన్ను ధ్యానింతురో వారలు యోగులలో శ్రేష్ఠులు. ఎవ్వరైతే సర్వకర్మములను నాయందు సన్న్యసించి నన...'</comment>
      <origin>562855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="7cw3qudobmdh5pzcup3f59f0xxooc5u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|350|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
మనస్సు సదా నాయందు నిలిపి సమాహితచిత్తులై, యుత్త
మమగు శ్రద్ధతోఁగూడినవారలై యెవరు నన్ను ధ్యానింతురో
వారలు యోగులలో శ్రేష్ఠులు. ఎవ్వరైతే సర్వకర్మములను
నాయందు సన్న్యసించి నన్నే పరమగతిగా నెంచుచు వేఱు
శరణము లేక నన్ను పాసించి ధ్యానింతురో వారలను జనన
మరణరూపమగు సంసారమునుండి శీఘ్రముగఁ దరింపఁ జేయు
దును. అని భగవంతుఁడు గీతాశాస్త్రమున నొక్కి చెప్పి
యున్నాఁడు.
మనస్సు సదా యుపాస్యునియందుంచుట, నిరంతరము ధ్యా
నించుట, పూజించుటయు, నుపాస్యుని పరాగతీయని భావిం
చుట, దృఢమగు శ్రద్ధగలిగియుండుటయు నివి భ క్తుని ముఖ్య
ధర్మములగుచున్నవి. అట్టి భక్తులను భగవంతుఁడే శీఘ్రకాల
మున నుద్ధరించెదనని వాక్రుచ్చియున్నాఁడు.
ఈవిధమున బహువిధములగు సాధనములచే భక్తిసభ్య
సించి కాలక్రమమున భక్తుఁ డీశ్వరానుగ్రహపాత్రుఁడ
గును. ఇంతియగాదు. ఈమార్గములఁ దనశక్తికొలంది .
సభ్యసించుచుఁ బూర్వాధ్యాయమున సూచింపఁబడినరీతిని
దనయుపాధులను సంస్కరింపఁ జాలినవియుఁ దన్ను ఋణ
విముక్తునిగఁ జేయునవియునగుకర్మములను జాగరూకుఁడై
చేయుచు, సర్వభూతములను బేమించుచుండఁ గాలక్రమ
మునఁ గర్మము పరిపక్వముకాఁగా నీశ్వరానుగ్రహమునకుఁ
బాత్రుడగు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7cw3qudobmdh5pzcup3f59f0xxooc5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/379</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215499</id>
    <revision>
      <id>562856</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' అవుడు ఏకాంత ధ్యానమున భక్తుఁడు పరవశుఁడై యుండ భ క్త పరాధీనుఁడగు నా భగవంతుఁడు భక్తుని శుద్ధాంతఃకరణ మున నొక నిమేషమాత్రమైనను జూపట్టిన భక్తుఁడు పర మానంద భరితుఁడగు. అది మొదలు భ...'</comment>
      <origin>562856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="90se2l45nlwihus9y3lwcloyavdku86" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|351}}&lt;/noinclude&gt;
అవుడు ఏకాంత ధ్యానమున భక్తుఁడు పరవశుఁడై యుండ
భ క్త పరాధీనుఁడగు నా భగవంతుఁడు భక్తుని శుద్ధాంతఃకరణ
మున నొక నిమేషమాత్రమైనను జూపట్టిన భక్తుఁడు పర
మానంద భరితుఁడగు. అది మొదలు భక్తునిమార్గమంతయు
నాజ్యోతిచేఁ బ్రకాశించును. వెనుక మాటిమాటికిఁ బూర్వపు
నజ్ఞానము తన్నుఁ గప్పుచుండినను జ్యోతిమాత్రము మఱుపు
దగులదు. అది మొదలు విషయము లన్నియు భక్తునిమార్గము-
నుండి మరలిపోవుటయేగాక వానియందలి రుచిసయితము.
భక్తుని వదలిపోవును.
రసో ప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ||
(గీత)
పరస్వరూపదర్శనము కాఁగా విషయములయందుండిన
నల్పమగు నాశయము విడిచిపోవునని తాత్పర్యము.
: ఆయు పాస్యుని తేజస్సును జూచిన దృష్టికిఁ దక్కిన
పదార్థము లన్నియు నిస్సారములై కన్పడును. అది మొదలు
దృష్టి ' యాత్మవిషయములయం దించుకయైనను దిరుగదు.
-అవుడు భక్తుఁ డుపాస్యునియందే మునిఁగి యెడ తెగక యా
నందము ననుభవించుచుండు. అపుడు జగమంతయు నాయుపా
న్యునిచే నిండిన ట్లేయుండును. అన్నింటియందు నుపాస్య
దైవము
తప్ప వేఱుత త్త్వముగానరాదు, లోకమునంజేయఁదగు కార్య
ములన్నియు నాయు పాస్యుని కైంకర్యములుగ బుద్ధికిఁ దోఁ
చును. వేఱు కార్య మే M గౌ నగారాదుల భ ర వంతు వెల్ల చోటుల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>90se2l45nlwihus9y3lwcloyavdku86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/380</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215500</id>
    <revision>
      <id>562857</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' కార్యములుచేసినను, యి నెల్లప్పుడును జూచుచు నెప్పుడెప్పు డేయే కార్యములు చేసినను, ఆభగవంతుని కైంకర్యములుగా నెంచును. కావుననే యిద్దేశ మునఁ బరమభాగవతోత్తములు శరీరపోషణముకొఱకు...'</comment>
      <origin>562857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2748" sha1="3n2ny80ln2c5vat1xsm6uba35uxqmrh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|352|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
కార్యములుచేసినను,
యి
నెల్లప్పుడును జూచుచు నెప్పుడెప్పు డేయే కార్యములు చేసినను,
ఆభగవంతుని కైంకర్యములుగా నెంచును. కావుననే యిద్దేశ
మునఁ బరమభాగవతోత్తములు శరీరపోషణముకొఱకుఁ
జేయు కార్యములుఁగూడ స్వకార్యములుగా భావింపరు. శరీర
ముననుండు భగవంతునియా రాధనములుగ భావింతురు.
హమునకుఁ దేఁబడుతండులములు శాకములు లోనగునవి
భగవన్ని వేదనముకొఱకుఁ దేఁబడినవని తలఁతురు. తాము
భుజించుటయు భగవదారాధన మని చెప్పుదురుకాని వేఱు
మాటలచేఁ దెలుపరు. ఇట్టియీశ్వర భావము నిరంతరముగ
నుండవలయు నని పెద్దలయు ద్దేశ్యము. ఇక్కాలమున భావ
మును వదలి శబ్దములమాత్ర ముపయోగించుటయేగాక యా
శబ్దములు గొన్ని సమయముల నపహాస్యముతోఁ గూడ నుప
యోగించుటయుఁ గలదు. పెద్దలయభిప్రాయములును, ఉద్దే
శ్యములు నెట్ల పార్థము లగుచున్నవో చూడ మిగుల సంతా
పాస్పదముగ నున్నయది.
ఇట్లు సర్వకాలములయందును సమస్తభూతములయందు.
నుపాన్య దైవమునేచూచుచు భృత్యుఁడై యెల్లప్పుడు కైంకర్య
ముచేయుచుండును. తనదగుశక్తి యొక్కటియు లేదనియు,
సర్వము నాయు పాన్యునిదే యనియు దృఢనిశ్చయుఁడై
యహంకారము పూర్ణముగ విడుచును. మొదటనుండియు
సహంకారమును విడుచుచుండినను దానియంకరమైన నెంత
మాత్రముండినను దాన్ని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3n2ny80ln2c5vat1xsm6uba35uxqmrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/381</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215501</id>
    <revision>
      <id>562858</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '  అహంకారం బలం దర్పం కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్ | విముచ్య నిర్మమ శ్శాంతో బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ॥  (గీత. ౧ూ-×3.) అహంభావము బలము గర్వము కామము క్రోధము విష యములను గ్రహించుటయు నివి యన్నియును వ...'</comment>
      <origin>562858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2354" sha1="0n6kg7asvy63gpq2or4wzuiw13nmpaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|353}}&lt;/noinclude&gt;

అహంకారం బలం దర్పం కామం క్రోధం పరిగ్రహమ్ |
విముచ్య నిర్మమ శ్శాంతో బ్రహ్మభూయాయ కల్పతే ॥

(గీత. ౧ూ-×3.)
అహంభావము బలము గర్వము కామము క్రోధము విష
యములను గ్రహించుటయు నివి యన్నియును విడిచి మమ
కారముసహితము లేనివాఁడు శాంతస్వరూపుఁడై బ్రహ్మస్వ
రూపుఁడగుటకు నరుఁడగుచున్నాఁడు.
బ్రహ్మభూతః ప్రసన్నాత్మాన శోచతి న కాంక్షతి :
సమ స్సర్వేషు భూతేషు మద్భక్తిం లభితే పరామ్ |
(గీత...)
బ్రహ్మభూతుఁడై ప్రసన్నమగు నంతఃకరణముగలవాఁడై
యెన్నఁడైనను బ్రాప్తించినయప్రియములకు దుఃఖము నొం
దఁడు. లేనివానిని గోరఁడు. సమస్తభూతములయందు బ్రహ్మ
స్వరూపము సమముగఁ చూచుచు నాయందుత్కృష్ట మగు
పరాభక్తిని బొందుచున్నాఁడు.
భక్త్యా మామభిజానాతి యావాక్ యశ్చాస్మి తత్త్వతః |
తతోమాం తత్వతో త్వా విళతే తదనంతరమ్ || (గీత. రా..)
ఇట్టి పరాభ క్తి సహాయమున నాస్వరూపమును యథార్థ
ముగ నెఱుంగును. అట్లెఱింగి యాపిదప నాయందుఁ బ్రవే
శించును.
సర్వకర్మా ణ్యపి సదా కుర్వాణో మద్వ్యపాశ్రయః |
మత్ప్రసాదా దవాప్నోతి శాశ్వతం పద మవ్యయమ్ ||
(గీత. ౧. ౬.)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0n6kg7asvy63gpq2or4wzuiw13nmpaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/382</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215502</id>
    <revision>
      <id>562859</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' సర్వకర్మములను సహితము చేయుచు నన్నే ఆశ్రయముగ భావించుచుఁ గడపట నాయనుగ్రహమున శాశ్వతమగు పురుషార్థమును బొందుచున్నాఁడు. 3 ఈమూఁడు శ్లోకములయందును భ క్తునిచే నెక్కఁబడు కడపటిసోపా...'</comment>
      <origin>562859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2900" sha1="la9y7okilf5p35h3jppf46pf0f34gj2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|354|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
సర్వకర్మములను సహితము చేయుచు నన్నే ఆశ్రయముగ
భావించుచుఁ గడపట నాయనుగ్రహమున శాశ్వతమగు
పురుషార్థమును బొందుచున్నాఁడు.
3
ఈమూఁడు శ్లోకములయందును భ క్తునిచే నెక్కఁబడు
కడపటిసోపానములను శ్రీకృష్ణభగవంతుఁడు నిరూపించియు
న్నాఁడు. అహంకారాదుల వదలి బ్రహ్మభూతుఁడై పరాభ క్తి
నొందుచున్నాఁడు. ఇదియే సాధ్యభక్తి యనఁబడుచున్నది.
అట్టి -యు త్త మో త్తమమగు భక్తి ప్రకాశింపఁగ భక్తున కుపా
స్యుని స్వరూపము పూర్ణముగ నభివ్యక్తము కాఁగా నాయుపా
స్యుని స్వరూపమును యథార్థముగ నెఱుంగును. అట్టిప రా
భ క్తి చేఁ దత్త్వజ్ఞానము సంపూర్ణముగఁ బ్రకాశింప ను పాస్యుని
యందుఁ బరవశుఁడై మునింగి బ్రహ్మానందము ననుభ వించు
చుండు. భక్తి జ్ఞానములు పరిపూర్ణముగఁ బ్రకాశింప సర్వ
కర్మముల సహితము జాగరూకుఁడై లోపములేక లోకులమేలు
కొఱకుఁ జేయును. ఇట్లు భ క్తిజ్ఞానకర్మములు మూఁడును బరి
పూర్ణములుగ నాభక్తునియందు వెలయును. ఇట్లు మూఁడు.
శక్తులను జూపుచు సచ్చిదానంద స్వరూపుఁ డగుయోగి యగు..
చున్నాఁడు. ఈమూఁడులక్షణములం గలుగు యోగిని కేవల
భక్తునికంటెను, గేవలజ్ఞానికంటెను, గేవలకర్మికంటె నధికుఁ
డని భగవంతుఁడు చెప్పియున్నాఁడు.
ఇట్లు వరుసగ మూఁడు మార్గములును సంక్షేపముగ వివ
రింపఁబడినవి. మూఁడుమార్గ ముల వలనను బొందంద గుగమ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>la9y7okilf5p35h3jppf46pf0f34gj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/383</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215503</id>
    <revision>
      <id>562860</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' స్థాన మొక్కటి యనియు నిరూపింపఁబడినది. మార్గములు మొదట మొదట భిన్న భిన్న ములుగ నున్నను దుద కొక్కటి యగుచున్నవి. కర్మమార్గమునఁ బరిపూర్ణుఁడు కాఁగా భక్తి జ్ఞానములు తమంతటఁ గర్మి...'</comment>
      <origin>562860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="sp2pj2zvqa60ovygyoo6bc9dk5k0hud" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||భక్తిమార్గము|355}}&lt;/noinclude&gt;
స్థాన మొక్కటి యనియు నిరూపింపఁబడినది. మార్గములు
మొదట మొదట భిన్న భిన్న ములుగ నున్నను దుద కొక్కటి
యగుచున్నవి. కర్మమార్గమునఁ బరిపూర్ణుఁడు కాఁగా భక్తి
జ్ఞానములు తమంతటఁ గర్మిహృదయమునం బ్రకాశింపఁ బరమ
యోగి యగును.
జ్ఞానపరిపాక వశ మగు సపరోకు జ్ఞానమును భక్తి పరిపాక
మగుపరాభ క్తియును నొకటియే యని పెద్దలు చెప్పుచున్నారు.
భక్తుఁడు తనయందుఁ దప్ప నెల్లెడల నుపాస్యునిఁ జూచుచుఁ
గడపటఁ దనయందును జూచిన జానము వికసించి యది
యపరోక్ష జ్ఞాన మగు. తనయందే పరమాత్మను జూచుచున్న
జ్ఞానికిని పరిపాకదశయం దంతటను బరమాత్మ కనఁబడ భక్తి
వికసించి పరాభక్తి యగును. భక్తిజ్ఞానమార్గములు కడపట
రెండును నొక్కటియె యగును. జ్ఞానులును భక్తులును బరి
పాకదశానంతర మాధికారికాది పదములయందు నిలిచి, లో
కానుగ్రహార్థము కర్మము చేసినవారిని కర్మమార్గము నవలం
బించువారని చెప్పవచ్చును. కర్మయోగియు భక్తిజ్ఞానః
నవలంబించినఁగాని పరిపూర్ణకర్మయోగి కానేరఁడు. ' ఈరీతిని
మూఁడుయోగములును బరిపాకదశయం దొకటియె యగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sp2pj2zvqa60ovygyoo6bc9dk5k0hud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/384</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215504</id>
    <revision>
      <id>562861</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|fs125|ac}}పదాఱవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;  {{p|fs100|ac}}అర్చనము&lt;/p&gt;  యజ్ఞములును హెూమములును దేవతలను దేశించి చేయు దురనియును, దేవతలవలనఁ బొందిన మేలునకు మాఱుచేయు దురనియును వివరింపఁబడియె. ఐనను జీవుఁ డీశ్వర...'</comment>
      <origin>562861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2174" sha1="q22n6cs0tcsxlamje351z8hapw990e5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs125|ac}}పదాఱవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;

{{p|fs100|ac}}అర్చనము&lt;/p&gt;

యజ్ఞములును హెూమములును దేవతలను దేశించి చేయు
దురనియును, దేవతలవలనఁ బొందిన మేలునకు మాఱుచేయు
దురనియును వివరింపఁబడియె. ఐనను జీవుఁ డీశ్వరాంశమై
యు౦డుట చేతను, సమస్త దేవతలు నీశ్వరాంశములుగ నే యుం
డుటచేతను, ఆ దేవతలకు గల ఋణము తీర్చుటతో. జీవుఁడు
తృప్తుఁడు కాఁడు. ఈశ్వరునినుండి వెలువడిన కళయే కావున
నాయీశ్వరునిం జేరుటను జీవుఁడు ముఖ్యముగఁ గోరుచుండును.
ఇట్లు తనయుత్పత్తి స్థానమగు నీశ్వరుని జేరుటకు గల మార్గ
ములు సంక్షేపముగఁ బూర్వాధ్యాయముల వివరింపఁబడియె.
తనయందు బీజరూపముగ నుండు నాత్మశక్తులను వికసింపఁ
జేసికొనుటకుఁ బ్రతిజీవునకుఁ బూజ యావశ్యకము. జీవుఁ
డెల్లప్పుడును బూజ నేయునది భగవంతునినే. ఏరూపమునఁ
బూజించిన రూపమున భగవంతుఁడే యభివ్య క్త మై
యున్నట్లు భగవంతుని బూజించునుగాని భగవంతుని కంటె
భిన్నమగుదానిని బూజించుట లేదు. పూజ జేయుట కెప్పుడును
భగవంతు పారుడు రం
గా వించుట  సులభోపాయము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q22n6cs0tcsxlamje351z8hapw990e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/385</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215505</id>
    <revision>
      <id>562862</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' శ్రీమన్నారాయణమూర్తి రూపమున సకలచిహ్నములతోఁ గూడి యున్నట్లు గాని, శ్రీసదాశివ స్వరూపమునఁ గాని, లోకమాతయగు శ క్తి స్వరూపమునఁ గాని; భగవంతుని యవ తారములగు శ్రీరామకృష్ణాదిరూపము...'</comment>
      <origin>562862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="ib1c0vtayqiivgr1cu43ngnymxaavp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|357}}&lt;/noinclude&gt;
శ్రీమన్నారాయణమూర్తి రూపమున సకలచిహ్నములతోఁ
గూడి యున్నట్లు గాని, శ్రీసదాశివ స్వరూపమునఁ గాని,
లోకమాతయగు శ క్తి స్వరూపమునఁ గాని; భగవంతుని యవ
తారములగు శ్రీరామకృష్ణాదిరూపములు గాని, లోకమున
కంతటికిని వెలుఁగును వేఁడిమిని బ్రాణశక్తి నిచ్చి రక్షించు
లోక చక్షువగు సూర్యుని రూపమునఁగాని, క్రైస్తువు బుద్ధుఁడు
మొదలగు రూపములంగాని పూజింపవచ్చును. సాకారము
గాక కేవలము సచ్చిదానంద స్వరూపునిగి సగుణబ్రహ్మమును
సహితము పూజించుట కష్టము. జ్ఞానమార్గముమున నడుచు
వారలకు మాత్ర మది సాధ్యముగాని సామాన్యముగ నెల్ల
వారికి న సాధ్యము. ఇట్టి యవ్యక్తోపాసనము కష్టసాధ్య మని
యును, భగవంతుఁ డర్జునున కుప దేశించియున్నాఁడని ముందే
చెప్పఁబడియె. సాకారముగఁ బూజనేయుట సులభ మార్గము
కావున నది యనేకులకు సాధ్యము.
మఱియు సర్చనము బాహ్యపూజయు నాంతరంగిక మగు
నుపాసనయు నని రెండువిధములు. బాహ్య పూజయందు స్థూల
లోచనములకు గోచరమగు మూర్తి భగవంతునకుఁ బ్రత్యా
మ్నాయముగ నుపయోగింపఁబడును. పుష్పములు మొదలగు
పూజాద్రవ్యములు సహిత ముపయోగింపఁబడు . ఆమూర్తి
విగ్రహముగాఁగాని, సాలగ్రామముగాఁగాని, లింగముగాఁ
గాని నానావిధములుగ నుండును. ఒక్కొక్కరూపమును గొన్ని
చిహ్న ములతో వెలసి, భగవంతుని శర్యాదులలోపల గొన్నిం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ib1c0vtayqiivgr1cu43ngnymxaavp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/386</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215506</id>
    <revision>
      <id>562863</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' టిని నిరూపించుచుండును. పూజించు విగ్రహము శంఖచక్ర గదాధరుఁడుగను, జతుర్భుజుఁడుగను, శ్రీవత్సాంకుఁడుగను లక్ష్మీసమేతుఁడుగను నలంకరింపఁబడి శ్రీమన్నారాయణ మూర్తిని దెలుపును. ఆ...'</comment>
      <origin>562863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="owwfl8o44otsnrfcxt6t9kj1kwryphc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|358|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
టిని నిరూపించుచుండును. పూజించు విగ్రహము శంఖచక్ర
గదాధరుఁడుగను, జతుర్భుజుఁడుగను, శ్రీవత్సాంకుఁడుగను
లక్ష్మీసమేతుఁడుగను నలంకరింపఁబడి శ్రీమన్నారాయణ
మూర్తిని దెలుపును. ఆ చిహ్నము లొక్కొక్కటియు నా దేవుని
శక్తులను సూచించుచు, నుపాసకుఁడు మనస్సున నాశక్తులను
ధ్యానించుటకు సహకారము లగుచున్నవి. ఆవిగ్రహము,
శూలము, వజ్రము, ఖడ్గము, పరశువు, కపాలము, డమరుకము,
వ్యాఘ్రచర్మాంబరము నీమొదలగు చిహ్నములతోఁగూడిన
శ్రీ సాంబసదాశివునిఁ దెల్పుచు. నా దేవుని లక్షణములను ధ్యా
నించుటకు సహకారమగును. శ్రీమన్నా రాయణమూర్తి బింబ
మునుజూడ నాలుగు భుజములు, శంఖ చక్రములు మొదలగు
నవి యామూర్తి నాలుగు భుజములచే నాలుగుదిక్కులను లోక
మంతయును బరిపాలించి రక్షించు ప్రభువనియును, శంఖము
సృష్టి కారణమగు శబ్దబ్రహ్మ స్వరూపమనియును, చక్రము
స్వాధీనమై వర్తించుచుండు సమష్టి మనస్తత్త్వమనియును, లేక
వాని యధీనమునఁ బరిభ్రమించుచుండు ప్రపంచ చక్రమని
యును, శ్రీవత్సము స్వాధీనమైవర్తించు ప్రకృతిస్వరూపమని
యును దెల్పుచు, నారూపమున మూర్తీభవించియుండు భగ
వంతుని దెల్పును. శూలము, ఖడ్గము, వజ్రము మొదలగు
నాయుధములు లయక ర్తయగు మహా దేవుని జూపును. వర దా
భయహస్తములు రెండును లయకర్తయందు జీవులనుద్ధరించి
యు త్తములుగు
జేయు మహానుభావు విర దెల్వును పాలము...&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owwfl8o44otsnrfcxt6t9kj1kwryphc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/387</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215507</id>
    <revision>
      <id>562864</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' వ్యాఘ్రచర్మమును వైరాగ్య సుఖము కంటెఁ బరమగుసుఖము లేదని బోధించును. అర్ధ దేహమును ధరించియుండు నంబ బ్రహ్మవిద్యాస్వరూపిణి యగు లోకమాత తనబిడ్డల న పార కరుణచే రక్షించి తండ్రి పాద...'</comment>
      <origin>562864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="t0ces8ue9gilaodk0z8zy8e1hdyjlli" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|359}}&lt;/noinclude&gt;
వ్యాఘ్రచర్మమును వైరాగ్య సుఖము కంటెఁ బరమగుసుఖము
లేదని బోధించును. అర్ధ దేహమును ధరించియుండు నంబ
బ్రహ్మవిద్యాస్వరూపిణి యగు లోకమాత తనబిడ్డల న పార
కరుణచే రక్షించి తండ్రి పాదములం జేర్చు మహాశక్తి యని
యును, సకలార్థదాయిని యనియును బోధించును. అంబయే
ముముశుువులకు శివుని పాదపద్మములను, నాత్రోవచే మోక్ష
మును, జిజ్ఞాసువులకు జ్ఞానమును, నిర్థార్థులకు నీప్సితార్థము
లను నిచ్చుతల్లి. విష్ణుబ్రహ్మలకు సహితము ఆద్యంతములు గన
రాని జ్యోతిర్మయమగు స్తంభముగ విజృంభించిన మహా దేవుని
చిహ్నము లింగము నిరవయవుఁ డనియు సూచించును.
సాలగ్రామము విష్ణువు ప్రతీకముగ భావింపఁ బడుచున్నది.
ఇట్లు స్థూలములగు నింద్రియములకు గోచరములగు బింబములు
బాహ్యపూజయం దుపయోగింపఁబడును. మఱియుఁ బుష్ప
ములు హృదయము నుండి వెలువడు భక్తిజ్ఞానములను
దెల్పును. భ క్తి తోనిండియుండు హృదయముతో భగవంతుని
భావించుచో నాభక్తి ప్రత్యయములు సూక్ష్మలోకమునఁ
* బుష్పరూపమున యోగదృష్టికిఁ గనఁబడు నని యోగులు
చెప్పుచున్నారు. హృదయమునుండి యుపాస్యుని పాదములం
గూర్చి ప్రవహించు భావములే పుష్పములుగ నర్పింపఁబడుఁ
గావునఁ బువ్వులు నాభక్తి సంకల్పములను సూచించు. కావు
ననే భక్తుఁ డుపాస్యుని బింబమును బుష్పములతోఁ బూజిం
మంచో నాపుష్పములను Mహస్తములు 2. హృదయ సమీప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0ces8ue9gilaodk0z8zy8e1hdyjlli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/388</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215508</id>
    <revision>
      <id>562865</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' మునకుం గొంపోయి హృదయమునుండి యుపాన్యునిపాద ములయం దర్పించును. మఱియు జలములు సభిమంత్రితములై పరిశుద్ధములై యుపాస్యదైవము తేజస్సుతో ఁ గూడినవియైన నాజలములను భక్తుఁడు తనపైఁ బ్రో...'</comment>
      <origin>562865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="eaaczgq7udr701tj5kummpjkb0zxiof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|360|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
మునకుం గొంపోయి హృదయమునుండి యుపాన్యునిపాద
ములయం దర్పించును. మఱియు జలములు సభిమంత్రితములై
పరిశుద్ధములై యుపాస్యదైవము తేజస్సుతో ఁ గూడినవియైన
నాజలములను భక్తుఁడు తనపైఁ బ్రోక్షించుకొనఁగా భ క్తుని
స్థూలసూక్షోపాధులు పరిశుద్ధములై యుపాస్యుని దివ్య తే
జస్సును బొందుట కర్హములగుచున్నవి.
ఉపాసకుఁడుపాస్యునిరూపము నేకాగ్రమగు దృష్టితో
నొక కొంత సేపు లక్షించి చూచి కన్నులు మూసికొని యా
రూపమును మనంబున సంపూర్ణముగ స్పష్టముగ నిర్మించు
కొననగును. అట్లు మానసికమగు రూపమును గల్పించి ధ్యా
నించుటకు బాహ్యమగు బింబము సహకారియగును. ఇట్లు
సులభముగ బాహ్యబింబమునుండి యాంతరంగికమగు మాన
సికబింబమును ధ్యానింప సాధ్యమగు అబింబము గూడఁ గ్రమ
ఆబింబముగూడఁ
మున సచేతనమై యుపాస్య స్వరూపమే యగును. భక్తుఁడు.
ధ్యానించుటయందును, స్తోత్రములందు నుపాస్యుని లక్షణము
లనుగుర్తించుచు నాలక్షణములను దనయంద భివృద్ధి చేసికొనం
గోరుచుఁ గ్రమక్రమమున నుపాస్యునియందు మనస్సు లయిం -
చినఁ ద దేక ధ్యాన పరుఁడై బహిః ప్రజ్ఞయు లేక యుండును.
అవుడాయు పాస్యుని సన్నిధానమున నున్నట్లు భావించుచు.
శాంతిరూపమగు నానందమును బొందును. ఇవ్విధమున మంత్ర
పూతమగు జలముచేఁ దనయుపాధుల స్వభావమునఁగలుగు
మాలిన్యమును గోడగొట్టి వానిని బరిశుద్ధములు అంజేసి బాహ్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eaaczgq7udr701tj5kummpjkb0zxiof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/389</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215509</id>
    <revision>
      <id>562866</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' బింబము సహాయమున మనస్సు నేకాగ్రముగఁ జేసి మానసిక బింబమును గల్పించుకొని యాబింబమున నుపాస్యుని యథా రూపముగఁ జూచుచు, నా దేవుని దివ్యలక్షణములను, గుణ ములను ధ్యానించుచు నుపాస్యున...'</comment>
      <origin>562866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="9i81nby8nuk0gexqfvzvy78mgfpb6c2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|361}}&lt;/noinclude&gt;
బింబము సహాయమున మనస్సు నేకాగ్రముగఁ జేసి మానసిక
బింబమును గల్పించుకొని యాబింబమున నుపాస్యుని యథా
రూపముగఁ జూచుచు, నా దేవుని దివ్యలక్షణములను, గుణ
ములను ధ్యానించుచు నుపాస్యునియందుఁ బరవశుఁడై యా
నందము ననుభ వించును.
ఇట్లు బాహ్యములగు, బింబములు, చిహ్నములు నుపాసన
మునకు మిగుల సహకారులు. మానసికమగు బింబమును
నిర్మించి ధ్యానించుట కందఱకు సాధ్యము కాదు. కావున
బాహ్యములగు విగ్రహములు లోనగునవి మిగుల నుపయోగ
కరములు. ఎవ్వ రేని మానసికబింబమును బూజిం పఁ జాలక
యుండి బాహ్యవిగ్రహములఁ బూజించి రేని వారియందు దప్పు
లు పట్టుట సరిగాదు. అట్టివారిని బాహ్యములగు విగ్రహాదుల
నుప యోగించక యుండుఁ డని బోధించిన వారలకుఁ గీడుచేయు
దురుకాని మేలు చేయఁజాలరు. ఇట్టులే బాహ్యములగు నా
లంబనము వలయువారు వాని నుపయోగింపక మానసిక ధ్యా
నము చేయువారలయందు దప్పులుపట్టుటయును సరిగాదు.
వారివారి మనోవృత్తులకుఁదగినట్లు వారివారి యోగ్యతా
నుసారము రెండు నుపయోగకరములగు మార్గములే. ఒక్కొ
క్కరు నితరుల యుపాసనామార్గముల దూషింపక యన్యోన్య
సహిష్ణువులై సుహృద్భావముతో నుండిన నందఱును గాలాను
సారముగ గడ తేరుదురు. అన్ని మార్గములు భగవంతుని
మార్గములే..

మార్గములందును బలువు రా భగవంతుని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9i81nby8nuk0gexqfvzvy78mgfpb6c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/390</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215510</id>
    <revision>
      <id>562867</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' పాదములను జేర యత్నించువారలే. ఏ యేమార్గమున నుపా సించిన నాయామార్గముననే యుపాసకుల ననుగ్రహించెద ననియును, మార్గములన్నియును దనయొద్దకుఁ జేర్చునవియే యనియు శ్రీభగవంతుఁడు గీతాశా...'</comment>
      <origin>562867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="a7plxshq71glzosbxul27uwm37e6fvx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|362|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
పాదములను జేర యత్నించువారలే. ఏ యేమార్గమున నుపా
సించిన నాయామార్గముననే యుపాసకుల ననుగ్రహించెద
ననియును, మార్గములన్నియును దనయొద్దకుఁ జేర్చునవియే
యనియు శ్రీభగవంతుఁడు గీతాశాస్త్రమున నుడివియు
న్నాఁడు.
యే యథా మాం ప్రపద్యంతే తాం స్తథైవ భజామ్యహమ్ !
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః ॥
(గీత. ౪-౧౧.).
విగ్రహముల నుపయోగించుటవలని ప్రయోజనము లనేక
ములు.
౧. ధ్యానించు వారి మనస్సులు చంచలములుగ నుండును.
కనుక చంచలములగు మనస్సుల నేకాగ్రములుగఁ జేయు
టకు బాహ్యమగు విషయ మావశ్యకమను విషయము ముం దే
విస్తరింపఁబడెను. విగ్రహమునందలి చిహ్నములు సహిత
ముపాస్యుని లక్షణములను శక్తులను సూచించుచుండుట చే
ధ్యానమునకు సహితము సహకారులగుచున్నవి.
మఱియు విగ్రహము శాస్త్రీయముగఁ జేయఁబడి మంత్ర
ములచేతను, నాగమ ప్రయోగములచేతను, బ్రాణ ప్రతిష్ఠ
చేయఁబడినపు డాబింబము తేజోమయమై దేవతాశక్తి దన
యందుఁ గలదై దినదిన ముపాస్యునిచేఁ బూజింపఁబడుచు
ధ్యానింపఁబడుచు రాఁగాఁ గ్రమక్రమమున దానియందలి
దేవ తా స్త్రభావము మహిమయు
వృద్ధింతుగును పూజించువాని “.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7plxshq71glzosbxul27uwm37e6fvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/391</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215511</id>
    <revision>
      <id>562868</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' భ క్తిజానము లెంత యెక్కువగనుండిన నాబింబమునందలి తేజోమహిమములు సహితమంత యెక్కువగ నుండును. ఉపా స్యుని భక్తిజ్ఞానములు హెచ్చను బింబమునందలి తేజో మహిమములు సహితము దినదిన ప్రవర్ధ...'</comment>
      <origin>562868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="7nql76u8i98df0cnhntskn3epqwo3co" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|363}}&lt;/noinclude&gt;
భ క్తిజానము లెంత యెక్కువగనుండిన నాబింబమునందలి
తేజోమహిమములు సహితమంత యెక్కువగ నుండును. ఉపా
స్యుని భక్తిజ్ఞానములు హెచ్చను బింబమునందలి తేజో
మహిమములు సహితము దినదిన ప్రవర్ధమానము లగుచుం
డును. అట్టి బింబమును భక్తుఁడు సమీపించగనే మనస్సు
రమ్యమగుభ క్తితోనిండి ధ్యానమున కుమ్ముఖనుగు. ఆబింబ
మును జూచినమాత్రమున శరీరము పులకాంకితమగుటయు,
మనస్సుభ క్తి పరవశమగుటయు, దేవతా ధ్యానము తప్ప వేఱు
తలంపులు మనస్సునందుఁ జొరక మనస్సేకాగ్రమగుటయు
నీ మొదలగు ఫలము లాబింబమునుండి కలుగును. అబింబము
యొక్క సామీప్యమునఁ బరిశుద్ధమగు తేజస్సుండుట చేత
నుపాసకుని సూక్ష్మశరీరము సహితము సౌమ్య చలనముగలది
యగు. సాంసారిక తాపత్రయములును, హేయములగు మనో
వికారములునుం దొలఁగును.
ఇంతియగాదు. లోకమునఁ బ్రేమాతిశయముచే బద్ధులగు
మిత్రులొండొరులకు వియోగము ప్రాప్తించినను మిత్రుని ప్రతి
&quot;రూపమగు నొకబింబమును (ఐటో గ్రాఫ్ను) సమీపమున
నుంచుకొని చూచునపు డెల్ల నపారసుఖమును, సంతోషమును,
దృప్తిని బడయుటఁ గానమా! విగ్రహాదిపూజయుఁ దత్స
మమేయయ్యు నంతకంటెను బెక్కు మడుగు లెక్కుడు ప్రయో
జనకారియయి యుండును. అబింబమును జూచినపుడెల్లను
దివ్యమంగళ
విగ్రహ్యుడును దగccangotrim
దయామయుఁడున్ను నానంద స్వ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7nql76u8i98df0cnhntskn3epqwo3co</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/392</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215512</id>
    <revision>
      <id>562869</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' రూపుఁడును, సకలానందదాయకుఁడును నగు నుపాస్యుఁడు మనస్సునకుఁ బ్రసన్నుఁడుగు. దినదినము తాను బూజించి మించి భావించి ధ్యానించు బింబమగుటచే దినదినము నాబింబ మునఁ బ్రీతియెక్కువగుచ...'</comment>
      <origin>562869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="m2f6zjgdqyuymd75y53rxssmpzlj784" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|364|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
రూపుఁడును, సకలానందదాయకుఁడును నగు నుపాస్యుఁడు
మనస్సునకుఁ బ్రసన్నుఁడుగు. దినదినము తాను బూజించి
మించి భావించి ధ్యానించు బింబమగుటచే దినదినము నాబింబ
మునఁ బ్రీతియెక్కువగుచు నావిగ్రహము ప్రత్యక్షమగు దైవ
మే యైనట్లు. ఆవిగ్రహము తన ప్రాణమునకంటె నెక్కువ
యగు. ఆవిగ్రహము మొదట సమూల్యముగ నుండినను గొంత
కాలమున కది యమూల్యమగు.
ఇక్కా-రణములనుబట్టి విగ్రహము లుపయోగించు టనేక
విధములఁ బ్రయోజనకరముగ నుండును. కావున నిజముగ
భగవద్భక్తులగు వారలు విగ్రహము లుపయోగించువారల
యం దసూయపడక వారలయందు బుద్ధి భేదమును బుట్టింపక
యుండుట యుక్తము. స్వానుభవముచేఁ దత్త్వము నెఱింగిన
వారు చేసిన నిబంధనల తత్త్వమును దెలియనివా రాజే పిం
చుటకంటెఁ బరీక్షించి చూచుట శ్రేయస్కరము.
ఈ కారణములనుబట్టియే దేవాలయములయందు విగ్రహ:
ములు పూజింపఁ బడుచున్నవి. పైని సూచింపఁబడిన కారణ..
ములుగాక దేవాలయములయందు మఱియొక గొప్ప ప్రయో
జనమున్నయది. అచ్చటఁ బలువురు భక్తులు వచ్చి భ క్తితోఁ
బూజనేసి భక్తి సలుపుట
చేత నావిగ్రహములయందలి మహి
మయు విశేష మగుచుండును. పూజకు వచ్చువారందఱు
సామాన్యముగ నక్కడ భక్తితోఁ గూడి యుందురు. కావున
నాస్థలము భక్తిని వృద్ధి చేయు స్వభావమును బొందియుండును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2f6zjgdqyuymd75y53rxssmpzlj784</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/393</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215513</id>
    <revision>
      <id>562870</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' మఱియు నచ్చటికిఁ బోవుటచే నొకరినిజూచి యొకరు భక్తు లగుట కవకాశముండును. పామరుల కక్కడ జరుగునుత్సవ ములు మొదలగునవి కన్నుల పండువై వారిమనస్సులందు భక్తి నభివృద్ధిచేయు చుండును. దే...'</comment>
      <origin>562870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="c6g0rge8fb9ab1szcg31h8rd02cgcnf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|365}}&lt;/noinclude&gt;
మఱియు నచ్చటికిఁ బోవుటచే నొకరినిజూచి యొకరు భక్తు
లగుట కవకాశముండును. పామరుల కక్కడ జరుగునుత్సవ
ములు మొదలగునవి కన్నుల పండువై వారిమనస్సులందు
భక్తి నభివృద్ధిచేయు చుండును.
దేవాలయములు నిర్మించుటయందుఁ గొన్ని రహస్యములు
గలవు. దేవాలయమున నేడు ప్రాకారములో మూఁడు ప్రా
ప్రా.
కారములో యుండు. అవి జీవునికోశములను బ్రహ్మాండమున
నుండు లోకములను సూచించుచుండును. ఆ యేడు ప్రాకార
ముల కవ్వల స్వామి యుండునట్లు ఏడుకోశములను దాఁటి
లోపలికిఁబోయిన నాత్మసాన్నిధ్యము గలుగునని కాని యేడు
లోకముల నతిక్రమించినంగాని భగవంతుని జూడ సాధ్యము
కాదనీకాని సూచించును. కొన్నియాలయములయందు
మూఁడు ప్రాకారము లేయుండు. మఱియుఁ గొన్ని టియం దొక్క
పాకారమును దానిలోపల ముఖమండపమును, దానిని దాఁ
టిన పిదప గర్భగృహమును ననుమూఁడు నుండును. ఆమూటి
నతిక్రమించిన స్వామిని జేర వచ్చును. ఇదియు నాత్మతత్త్వ
3 మునే మఱియొక విధముగ బోధించుచున్నది. మూఁడును
జీవుని స్థూలసూక్ష్మకారణ శరీరములను మూటినిగాని యీశ్వ
రుని సమష్టి రూపములగు విరాడ్రూపము, హిరణ్యగర్భ స్వ
రూపము, సూత్రాత్మస్వరూపము లనుమూఁడు రూపములను
గాని సూచించును. వానిని దాఁటి పరమాత్మ నెఱుంగఁదగు
నాని తెలుపుచున్నవి. ఇట్లుCదేవాలయములు స్థూలదృష్టి చేఁ
e&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6g0rge8fb9ab1szcg31h8rd02cgcnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/394</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215514</id>
    <revision>
      <id>562872</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' బామరులకు భక్తిజనకములును, సూక్ష్మబుద్ధికి జ్ఞానజనక ములునుగ నిర్మింపఁబడియున్న యవి. విగ్రహము లన్నియు నర్చావతారములని భక్తులచే నెన్నఁ బడుచున్నవి. పూజార్హములగు బింబములన్న...'</comment>
      <origin>562872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="ef17w0iomkmrgabe2nbe155q7b27g0l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|366|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
బామరులకు భక్తిజనకములును, సూక్ష్మబుద్ధికి జ్ఞానజనక
ములునుగ నిర్మింపఁబడియున్న యవి.
విగ్రహము లన్నియు నర్చావతారములని భక్తులచే నెన్నఁ
బడుచున్నవి. పూజార్హములగు బింబములన్నియు నరలని
పిలువఁబడుచున్నయవి. మనస్సున నిర్మింపఁబడు మానసిక
బింబము సహితము అర్చనియె యెఱుంగఁ బడు చున్నది.
అర్చ్ లెనిమిది విధములుగ నుండఁదగునని శ్రీమద్భాగవతము
నందు చెప్పియున్నది.
శైలీ దారుమయీ లౌహీ లేప్యా లేఖ్యా చ సైకతీ !
మనోమయీ మణిమయీ హ్యర్చా చా ష్టవిధాస్మృతా ॥
తా. శిలలచేతను, మ్రాను చేతను, లోహము చేతను, మన్ను
మొదలగువాని మెత్తియుఁ, బక్త్రమున రచించియు, &quot;నిసుక
చేతను, మనస్సున నిర్మించియు మణిచేతను నిట్టు లర లెనిమిది
విధములగును.
పామరులగువారు నూత్రమే యర్చలుపయోగింప యోగ్యు
లుగాని మనోమయములగు నర్చల నుపయోగింప శక్తులగు
వారలకు నితరములగు నర్చల నుపయోగించుట యుక్తము
గాదని తలఁపరాదు. శ్రేష్ఠులగు వారలు పోవు మార్గమునఁ
బామరులు గూడఁ బోవుటకు యత్నింతురు గావున శ్రేష్ఠు
లగువారలు వీనిని దిరస్కరించినఁ బామరులుగూడ వానిం
దిర స్క రించియు, శ్రేష్ఠులవలె నిరాలంబముగ నుపాసించుటకు
శక్తులుగాకయుఁ జెడుదురు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ef17w0iomkmrgabe2nbe155q7b27g0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/395</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215515</id>
    <revision>
      <id>562874</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '  యద్యదా చరతి శ్రేష్ఠ స్తత్తదేవేతరో జనః | | క స్తదనువర్తతే || స యత్ప్రమాణం కురుతే లోక  (గీత. 3.౨౧.) కావున శ్రేష్ఠులగువారు సైతము తమ కంత యావశ్యకము కాకయుండినను బామరులగు వారలకుఁ ద్రోవ...'</comment>
      <origin>562874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="1aqlvcyduua29v48au9s3l4l9ps2kjx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|367}}&lt;/noinclude&gt;

యద్యదా చరతి శ్రేష్ఠ స్తత్తదేవేతరో జనః | |
క స్తదనువర్తతే ||
స యత్ప్రమాణం కురుతే లోక

(గీత. 3.౨౧.)
కావున శ్రేష్ఠులగువారు సైతము తమ కంత యావశ్యకము
కాకయుండినను బామరులగు వారలకుఁ ద్రోవచూపుటకును
రుచిపుట్టించుటకును వీనిని దిరస్కరింప రాదు.
సక్తాః కర్మ ణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత |
కుర్యా ద్విద్వాం స్తథాస క్త శ్చికీర్షు శ్లోక సంగ్రహమ్ ||
(గీత.3-02)
న బుద్ధిభేదం జనయే దజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ |
జోషయే త్సర్వకర్మాణి విద్వా న్యుక్త స్సమాచరణ్ |
(గీత. 3-౨౬..)
జ్ఞానులు నిరాలంబముగ ధ్యానించుచుండినను నాలంబన
సహాయ మావశ్యకముగఁ గోరువారుల మనస్సులను జెఱువు
.. నటు బోధించరు.
ఐహికములగు వాంఛల నీడేర్చుమని కాని మరణానంత
రము నరక బాధలనుండి తొలఁగించి కాపాడుమనికాని ప్రార్థిం
చుట ధ్యానము కాదు. అది యెంతయుఁ బామరులమార్గము.
భగవంతుఁడు సకలకల్యాణగుణనిధి. సర్వాత్మకుఁడు. అట్టి
దివ్యమూర్తిని ధ్యానించునపుడు మనస్సు విషయములందుఁ
బరువు లిడక నిలకడతో నామూర్తియందు నిలిచి తైలధార
వలె నవిచ్ఛిన్నముగ నీశ్వరుని దిక్కునఁ బ్రవహించును.
అట్టిమనస్సున నాత్మస్వరూపము ప్రతిఫలించి స్వానుభవము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1aqlvcyduua29v48au9s3l4l9ps2kjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/396</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215516</id>
    <revision>
      <id>562876</id>
      <timestamp>2026-07-04T21:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' నకు వచ్చును. ఇదియే ధ్యానము, మిక్కిలిరమణీయ మగు నొక వస్తువును జూచిన వారి మనస్సు మిగుల ప్రీతితో నావస్తు వునందే నిరంతరము నిలిచి బలిమిగా నావస్తువునుండి మర లించినను మరలక మాటిమ...'</comment>
      <origin>562876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="pkprbsspa9a8tyup72ipyzcihbzqqwb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|368|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
నకు వచ్చును. ఇదియే ధ్యానము, మిక్కిలిరమణీయ మగు
నొక వస్తువును జూచిన వారి మనస్సు మిగుల ప్రీతితో నావస్తు
వునందే నిరంతరము నిలిచి బలిమిగా నావస్తువునుండి మర
లించినను మరలక మాటిమాటికి దానియందుఁ జేరి నిలుచును
గదా. అట్లు సంపూర్ణముగ రమణీయత్వముగల పర మేశ్వరునం
దేకరూపముగ నిలిచి యానంద భరితముగ నుండునదియే
ధ్యానము. ఇట్టి ధ్యానమునకు బాహ్యాలంబన మావశ్యక మని
యనుభవజ్ఞుల యభిప్రాయము.
విగ్రహములను బుష్పాదులతో నర్చించు పూజలుగాక
యార్యులందు సంధ్యావందనము ముఖ్యమగుపూజయే. ఆ
యుపాసనమును ద్విజులగు బ్రహ్మక్షత్రియవైశ్యులు సమం
త్రకముగను నితరులు స్వరమంత్రములకు మాఱు భగవంతుని
నామమంత్రములతోడను నాచరింపఁ దగియున్నది. సంధ్య
యన చక్కఁగా ధ్యానముచేయుట. ఇది సంధి కాలమందు',
నేకాగ్రమగు మనస్సుతో సూర్యమండలాంతర్వర్తియగు
బ్రహ్మస్వరూపమును, శంఖచక్రగదాది లాంఛన ప్రకాశిత
శ్రీమన్నారాయణ స్వరూపముగఁగాని, పంచవక్త్రములుఁ
ద్రిణేత్రములు కపాలము మొదలగు చిహ్నములతోటి సదా.
శివస్వరూపముగఁ గాని, యాదిశక్తి స్వరూపముగఁ గాని.
యిట్లే యేయిష్ట దేవ తా స్వరూపముగఁ గాని ధ్యానించుట.
సంధియనఁగాఁ గలియుట. చీఁకటియు వెలుఁగును గలియు
కాలము సంధ్యాకాలము. ఇవి సూర్యో
 సూర్యా స్తమయ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pkprbsspa9a8tyup72ipyzcihbzqqwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/397</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215517</id>
    <revision>
      <id>562877</id>
      <timestamp>2026-07-04T22:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ములు రెండు. ప్రాతఃకాలమున నక్షత్రములు మాసిపోను ప్రా రంభించినది మొదలు సూర్యోదయము దనుకఁ బ్రాతస్సంధ్యా కాలము. సూర్యుఁ డస్తమించినది మొదలు నక్షత్రములు తోఁచుదాఁక సాయం సంధ్యా...'</comment>
      <origin>562877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="o9wu3qjufn4u3oljnlr6cue45niojx4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|369}}&lt;/noinclude&gt;
ములు రెండు. ప్రాతఃకాలమున నక్షత్రములు మాసిపోను ప్రా
రంభించినది మొదలు సూర్యోదయము దనుకఁ బ్రాతస్సంధ్యా
కాలము. సూర్యుఁ డస్తమించినది మొదలు నక్షత్రములు
తోఁచుదాఁక సాయం సంధ్యాకాలము. ఇవి రెండును సంధ్యా
వందనమునకు ముఖ్యకాలములు. మధ్యాహ్నమును సంధ్యా '
నందనమునకు ముఖ్యమని జెప్పఁబడుచున్నది. ఈ సమయ
ములు మనస్సునకు సహజముగ శాంతమును గలుగఁ జేయు
సందర్భములని పెద్దలు చెప్పుచున్నారు.
ప్రాతఃకాలమునం దెల్లెడల నిశ్చలముగను నిశ్శబ్దముగను
నుండుటచే నది మనస్సు నేకాగ్రంబుగ నిలుపుట కుచితసమ
యముగ నుండును. సాయంకాలమునందుఁ బగటి లోకకల్లోల
ములు తగ్గుచుండును గనుక నదియు సంధ్యావందనమున కను
కూల కాలము. నిద్రయం దీంద్రియమనంబు లైహిక విషయ
….” విముఖములై కేవల సుఖానుభవమున నుండుటంబట్టి ప్రాతః
కాలమున శాంతి నొందియుండును. అప్పుడు వానిని సులభ
ముగ్ద నేకాగ్రముగఁ జేయవచ్చును. ఆకాల మతిక్రమించిన
నా మనస్సును నింద్రియములును లౌకికవ్యవహారములయందుఁ
'బ్రవేశించి బహిర్ముఖములై విషయములకై పరుగిడుచుఁ గామ
క్రోధాదులచేఁ గలవర మందుచుండు. అట్టి కాలమున వానిని
ధ్యానమునందుఁ నిలుపుట దుష్కరము. కావున నిద్రనుండి
మేల్కాంచిన వెంటనే యింద్రియములను మనస్సును స్వాధీ
నముచేసికొని భగవద్యానము చేయుట సులభము. లౌకిక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o9wu3qjufn4u3oljnlr6cue45niojx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/398</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215518</id>
    <revision>
      <id>562878</id>
      <timestamp>2026-07-04T22:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' వ్యవహారములందుఁ బూనిన వెనుక వానిని ధ్యానమునకుఁ, ద్రిప్పుట దుష్కరము. మనంబును ఇంద్రియంబులను ధ్యాన ముచే శిక్షించి భగవత్కళను వానియందుఁ బూరించిన పిదప లౌకిక వ్యవహారములు చేసి...'</comment>
      <origin>562878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="cwh9qsgj4sm3nnfx2lw8oxx7un2moy4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|370|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
వ్యవహారములందుఁ బూనిన వెనుక వానిని ధ్యానమునకుఁ,
ద్రిప్పుట దుష్కరము. మనంబును ఇంద్రియంబులను ధ్యాన
ముచే శిక్షించి భగవత్కళను వానియందుఁ బూరించిన పిదప
లౌకిక వ్యవహారములు చేసినచో నావ్యవహారములు స్వాధీన
ముగ జరుగఁగలుగునని శ్రుతులు చెప్పుచున్నవి.
త్రికాలములలోఁ బ్రాతఃకాల మగ్రగణ్యము గనుక ప్రాతః
|
కాలధ్యానము మిగుల ముఖ్యము. లౌకిక వ్యవహారముల చేయ
గలతఁ జెందియుండు నింద్రియమనస్సుల నావ్యవహారములు
దీఱినంతట సాయంకాలమున భగవద్ధ్యానమందు నిలిపినచో
నవి స్వాధీనములై కలవరము తగ్గి సుఖనిద్ర కనుకూలము
లగును. ఇట్లు సాయంసంధ్యాకాల ధ్యానమును ముఖ్యమగు
చున్నది. మఱియు వ్యవహారములమధ్యమునందు మాధ్యా
హ్నిక భోజనమునకుఁబూర్వము భగవద్ధ్యానము చేయుటయు
మంచిదని తేటపడుచున్నది. సంధ్యావందనము ప్రతిదినమును
సకాలమునఁ జేసినచో సహజముగ నింద్రియమనంబులు
ఆయా కాలములయం
దేశాగ్రముగ నిలిచి సులభముగ స్వా
ధీనమగును. కావున నీ కాలములయందుఁ దప్పక భగవంతుని
ధ్యానముచేయుట మిగుల ముఖ్యము.
ప్రాణాయామము—బహిర్ముఖమగు మనస్సును లోపలికిఁ
ద్రిప్పుట కిదిసహకారి. రహస్యములను దెలిసినవారి సహాయ
మున్న గాని ప్రాణాయామ మాచరించుట మంచిదికాదు. అ
పడుదురు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cwh9qsgj4sm3nnfx2lw8oxx7un2moy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/399</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215519</id>
    <revision>
      <id>562879</id>
      <timestamp>2026-07-04T22:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ఆచమనము, మార్జనము భగవన్నామ స్మర ణముతోఁ గాని మంత్రములతో గాని యభిమంత్రించిన జలములను ద్రా గుట యాచమనము. ఆజలములతోఁ బ్రోక్షించుకొనుట మార్జనము. భక్తిచే నుచ్చరింపఁబడిన నామమంత్ర...'</comment>
      <origin>562879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="9yjly7m2rqk1ful060rbsskchocze4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||అర్చనము|371}}&lt;/noinclude&gt;
ఆచమనము, మార్జనము భగవన్నామ స్మర ణముతోఁ
గాని మంత్రములతో గాని యభిమంత్రించిన జలములను ద్రా
గుట యాచమనము. ఆజలములతోఁ బ్రోక్షించుకొనుట
మార్జనము. భక్తిచే నుచ్చరింపఁబడిన నామమంత్రములచేఁ
బవిత్రములైన జలములఁ ద్రాగిన సంతశుద్ధియుఁ బ్రోక్షించు
కొనిన బహిశ్శుద్ధియుఁ గలుగును.
జలప్రాశనాదులు.—ఇవి రెండు. ఇందు మొదటిది. జలప్రా
శనమందు రాత్రిచేసిన పాపములు పగటియందును బగటి
పూఁట చేసిన పాపములు రాత్రియందును స్మరించి పరమా
త్మాగ్నియందు వేల్చి నాశముచేసి పాపములన్ని టినుండి రక్షిం
చునట్లు సంకల్పించుచున్నారు. రెండవతూరిచేయు జలవిసర్జన
మునందు పాపమూలమగునజ్ఞానము పోవునట్లు ప్రార్థన
చేయు
చున్నారు. దీనిచే సూక్ష్మ కారణ శరీరముల మాలిన్యములు
తొలఁగును. కామక్రోధాదులు సహంకారమును సూక్ష్మశరీర
మాలిన్యములు. కారణశరీరమాలిన్యము వానికన్నింటికిఁ
గారణభూతమగు నవిద్య. ఇచ్చట ముఖ్యముగ గమనించ
వలసినరహస్యము లున్నయవి.. తొల్లిటిరాత్రియందుఁ జేసిన
బాపములను బగటియందును, పగలుచేసిన పాపము రా
రాత్రియం
దును విమర్శించుట మిక్కిలి యావశ్యకము. తాను జేసిన మనో
వాక్కాయ కర్మము లన్నియు లెక్కిడి తనకుఁ దాన సాక్షియు
ప్రాడ్వివాకుఁడు (న్యాయపరిశీలకుఁడు) నై సావధానముగఁ
బరిశీలించి దోషములను స్పష్టముగఁగని మరలఁ జేయకుండు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yjly7m2rqk1ful060rbsskchocze4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Brahma Vidya Darpanamu (Telugu) ( Hinduism In The Light Of Theosophy).djvu/400</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215520</id>
    <revision>
      <id>562880</id>
      <timestamp>2026-07-04T22:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' నట్లు నిశ్చయించుచు. రావలయును. ఇట్లు చేయుచు రాఁగాఁ గ్రమక్రమమున దోషములు స్పష్టముగఁ దెలియవచ్చును. వానిందొలగించుటయు సులభ నగును. దోషములని చక్కఁగఁ తెలియక పలుమఱు దోషములను జేయు...'</comment>
      <origin>562880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="ddxymwxtoogw2n2r24gh54h4q9rkm1t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|372|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}&lt;/noinclude&gt;
నట్లు నిశ్చయించుచు. రావలయును. ఇట్లు చేయుచు రాఁగాఁ
గ్రమక్రమమున దోషములు స్పష్టముగఁ దెలియవచ్చును.
వానిందొలగించుటయు సులభ నగును. దోషములని చక్కఁగఁ
తెలియక పలుమఱు దోషములను జేయుదు రేకాక దోష
ములని
తెలిసి వానిని జేయుట సహజముకాదు. ఆత్మదోషము
లను బరిశీలించుచు వచ్చినచో వానింజేయకుండఁ బావుటకుఁ
గ్రమక్రమమున నెక్కుఁడు ప్రయత్నము చేయుచుఁ బరిపక్వ
దశయందు వానిం బొత్తిగ విడువవచ్చును. ఇట్టిగుణదోష
విమర్శనములేక జ్ఞానవృద్ధి కాఁజాలదు. కావున నీవిమర్శన
మును బ్రతిదిన మొక్క తూరియైనను జేయక యుండ రాదు.
మఱియు దోషముల స్మరించినప్పుడు ఇష్ట దేవతాస్మరణము
చేయుచుఁ బ్రాశనమంత్రములందుఁ జెప్పిన ప్రకార మాత్మాగ్ని
యందు బాగుగ వేల్చి దహింపఁజేసితినని భావించిన నా
దోషముల ఫలముకొంతయేని తగ్గును. దీనిచే పాపాచరణ
మునఁగలుగు నరకానుభవమును దగ్గును. ముఖ్యముగ దోష
ముల నప్పుడప్పుడే సావధానముగఁ బరిశీలించి మరల వానిని
జేయకుండ నిశ్చయించుకొనుచుండిన స్వల్పకాలమున నశుభ
వాసన లెంతదృఢముగనుండినను నవి నశించి శుభవాసనలు
చేరుచుండును. కావున సంధ్యా వంద మందలి యీదోష విచా
రము మిగుల శ్రేయస్కరము.
ఇట్లా చమనాదులచే నుపాధులందలి మాలిన్యమును బోఁ
గొట్టి నిష్కల్మషమగు. సంత్యక్కర ణముతో, ఇష్టుడై వమును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ddxymwxtoogw2n2r24gh54h4q9rkm1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1950 SaaraSangrahaGanditamu Telugu PDF.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215521</id>
    <revision>
      <id>562901</id>
      <timestamp>2026-07-05T07:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3074" sha1="7ax4u4df5ahsiy67hkxeiaaoyu9mqo0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;12
పరికర్మగణితము&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;శ్లో &lt;ref&gt;ఇవిమూలశ్లోకములే.&lt;/ref&gt;ఏకంతు ప్రథమం స్థానం ద్వితీయం దశసంజ్ఞికమ్
తృతీయం శత మిత్యాహుః చతుర్థం తు సహస్రకమ్
పంచమం దశసాహస్రం షష్ఠం సాల్లష్ మేన చ
సప్తమం దశలక్షంతు అష్టమం కోటి రుచ్యతే
నవమం దశకోటిస్తు దశమం శతకోటయః
అర్బుదం రుద్రసంఖ్యాచ న్యర్బుదం ద్వాదశం భవేత్
ఖర్వం త్రయోదశస్థానం మహాఖర్వం చతుర్దశమ్
పద్మం పంచదశం చైవ మహాపద్మంచ పోడశం
క్షోణీ సప్తదశంచైవ మహాక్షోణీ దళాష్టకమ్
శంఖం నవదశం స్థానం మహాశంఖం తం వింశతిః
త్యేకవింశతిః స్థానం మహాక్షి త్యాద్వివింశతిః
త్రివింళక మధ క్షోభం మహాక్షోభం చతుర్నయమ్&lt;ref&gt;సంస్కృతమున మహాక్షోభాంతముగా నిర్విదినాల్గు స్థానములే చెప్పఁబడినవి.&lt;/ref&gt;
నిధిశ్చ పంచవింశత్యా షడ్వింశత్వా మహానిధిః
పరతం సప్తవింశత్యా అనంతం చాష్టవింశతిః
నవవింశ త్యధో భూరి మహాభూరి దశత్రికమ్
ఏకత్రిదశకం మేరుః మహామేరు ద్విషోడశమ్
త్రిత్రింశం బహుశం స్థానం చతుస్త్రింశంచ బాహుశమ్
పంచత్రింశం సముద్రంచ పటింశం సాగరం భవేత్&lt;/poem&gt;

వ॥ ఏకం, దశం, శతం, సహస్రం, దశసాహస్రం, లక్షం, దశలక్షం, కోటి, దశకోటి, శతకోటి, అర్బుదం, న్యర్బుదం, ఖర్వం, మహాఖర్వం, పద్మం, మహాపద్మం, క్షోణి, మహాక్షోణి, శంఖం, మహాశంఖం, క్షితి, మహాక్షితి, క్షోభం, మహాక్షోభం, నిధి, మహానిధి, పరతం, అనంతం, భూరి, మహాభూరి, మేరు, మహామేరు, బహుళం, బాహుళం, సముద్రం, సాగరం, ఈ ముప్పదియాఱును స్థానముల సంజ్ఞలు.&lt;noinclude&gt;
{{rule}}
{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ax4u4df5ahsiy67hkxeiaaoyu9mqo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562902</id>
      <parentid>562901</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="koc1m3u50p6ebkwlheoxk5o21g9xd67" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|12|పరికర్మగణితము|}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;శ్లో &lt;ref&gt;ఇవిమూలశ్లోకములే.&lt;/ref&gt;ఏకంతు ప్రథమం స్థానం ద్వితీయం దశసంజ్ఞికమ్
తృతీయం శత మిత్యాహుః చతుర్థం తు సహస్రకమ్
పంచమం దశసాహస్రం షష్ఠం స్యాల్లక్ష మేన చ
సప్తమం దశలక్షంతు అష్టమం కోటి రుచ్యతే
నవమం దశకోటిస్తు దశమం శతకోటయః
అర్బుదం రుద్రసంఖ్యాచ న్యర్బుదం ద్వాదశం భవేత్
ఖర్వం త్రయోదశస్థానం మహాఖర్వం చతుర్దశమ్
పద్మం పంచదశం చైవ మహాపద్మంచ పోడశం
క్షోణీ సప్తదశంచైవ మహాక్షోణీ దళాష్టకమ్
శంఖం నవదశం స్థానం మహాశంఖం తు వింశతిః
క్షిత్త్యేకవింశతిః స్థానం మహాక్షిత్యాద్వివింశతిః
త్రివింళక మధ క్షోభం మహాక్షోభం చతుర్నయమ్&lt;ref&gt;సంస్కృతమున మహాక్షోభాంతముగా నిర్విదినాల్గు స్థానములే చెప్పఁబడినవి.&lt;/ref&gt;
నిధిశ్చ పంచవింశత్యా షడ్వింశత్వా మహానిధిః
పరతం సప్తవింశత్యా అనంతం చాష్టవింశతిః
నవవింశ త్యధో భూరి మహాభూరి దశత్రికమ్
ఏకత్రిదశకం మేరుః మహామేరు ర్ద్విషోడశమ్
త్రిత్రింశం బహుశం స్థానం చతుస్త్రింశంచ బాహుశమ్
పంచత్రింశం సముద్రంచ షటింశం సాగరం భవేత్&lt;/poem&gt;

వ॥ ఏకం, దశం, శతం, సహస్రం, దశసాహస్రం, లక్షం, దశలక్షం, కోటి, దశకోటి, శతకోటి, అర్బుదం, న్యర్బుదం, ఖర్వం, మహాఖర్వం, పద్మం, మహాపద్మం, క్షోణి, మహాక్షోణి, శంఖం, మహాశంఖం, క్షితి, మహాక్షితి, క్షోభం, మహాక్షోభం, నిధి, మహానిధి, పరతం, అనంతం, భూరి, మహాభూరి, మేరు, మహామేరు, బహుళం, బాహుళం, సముద్రం, సాగరం, ఈ ముప్పదియాఱును స్థానముల సంజ్ఞలు.&lt;noinclude&gt;
{{rule}}
{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>koc1m3u50p6ebkwlheoxk5o21g9xd67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1950 SaaraSangrahaGanditamu Telugu PDF.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215522</id>
    <revision>
      <id>562903</id>
      <timestamp>2026-07-05T07:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' {{c|సంఖ్యా పరిభాష}}  వ॥ తొమ్మిది లెక్కలకును బరిభాష సంజ్ఞలు  శ్లో శశీ సోమ శ్శశాంకశ్చ ఇందు శ్చంద్రశ్చ రూపకమ్ ప్రళయం భూమి నిలయం మృగాంకశ్చ కళాధరః భూనాచకాస్తు శబ్దా యే ఏక స్థానస్య...'</comment>
      <origin>562903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="tfieg3ee23yvsh9bm5nm7elg7obnlmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;సారసంగ్రహగణితము 13&lt;/noinclude&gt;
{{c|సంఖ్యా పరిభాష}}

వ॥ తొమ్మిది లెక్కలకును బరిభాష సంజ్ఞలు

శ్లో శశీ సోమ శ్శశాంకశ్చ ఇందు శ్చంద్రశ్చ రూపకమ్
ప్రళయం భూమి నిలయం మృగాంకశ్చ కళాధరః
భూనాచకాస్తు శబ్దా యే ఏక స్థానస్య వాచకాః
అక్ష్మీ చతుః కరం నేత్రం లోచనం బాహు కర్ణకమ్
పక్షదృష్ట ద్వయం యుగ్మ మంబకం నయనాఖ్యకమ్
వహ్నీ రామ శ్శిఖీ రత్నం పావకో దహనోనలః
శంకరాక్ష పురీ లోకా శ్రయః కాలా ప్రయో గుణాః
అబ్ధి సాగర బ్రహ్మాస్య వనరాశి యుగార్ణవాః
చతు ర్వార్థి ర్వేదా జలధి ర్నిరధి స్తథా
ఇంద్రియం పంచమం జ్ఞానం కావ్యం బాణశ్చ మార్గణః
వ్రత భూతవిషయ శర ముట్టక ళ్యాణ భూషణమ్
ఋతు శాస్త్ర రసం చైవ షద్దర్శన షదంగకమ్
తర్కం షడ్గుణ షట్కంచ ద్రవ్యార్థం ఋతవస్తథా
అద్రికై లనగా అశ్వా స్సప్త చాచలగోత్రకాః
ముని రిరి తురంగౌ చ నగదారా (వయోఃణి)
అష్టమం గజకర్ణచ దిగ్గజం ద నిహ స్తికమ్
ద్విరదం మత్తమాతంగ వన్నగా వసువారణాః
నవమం నందనంచై వ బ్రహ్మాపురుష పరార్థకమ్
నిధిర్గ్రహశ్చ వేదాశ్చ భ నలబ్ధం చరంధ్రకమ్
ఆకాశం ^గనం శూన్యం అంబరం మరుత్పథమ్
'తారాపథం విష్ణుపదం వ్యోమ ఖం దివి పుష్కరమ్
(1) అర్థ
అర్థ మొకటే అయినను సంస్కృతమూలమున నున్న శ్లోకములు వేఱు ఇవి
నేఱు. ఈ శ్లోకములు కూర్పు సరిగా లేదు.
3
18&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfieg3ee23yvsh9bm5nm7elg7obnlmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562905</id>
      <parentid>562903</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T07:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>562905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2725" sha1="bpbm7pu2n94i9wcqaoz5l42k8m303pp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;సారసంగ్రహగణితము 13&lt;/noinclude&gt;
{{c|సంఖ్యా పరిభాష}}

వ॥ తొమ్మిది లెక్కలకును బరిభాష సంజ్ఞలు

&lt;poem&gt;శ్లో శశీ సోమ శ్శశాంకశ్చ ఇందు శ్చంద్రశ్చ రూపకమ్
ప్రళయం భూమి నిలయం మృగాంకశ్చ కళాధరః
భూనాచకాస్తు శబ్దా యే ఏక స్థానస్య వాచకాః
అక్ష్మీ చతుః కరం నేత్రం లోచనం బాహు కర్ణకమ్
పక్షదృష్ట ద్వయం యుగ్మ మంబకం నయనాఖ్యకమ్
వహ్నీ రామ శ్శిఖీ రత్నం పావకో దహనోనలః
శంకరాక్ష పురీ లోకా శ్రయః కాలా ప్రయో గుణాః
అబ్ధి సాగర బ్రహ్మాస్య వనరాశి యుగార్ణవాః
చతు ర్వార్థి ర్వేదా జలధి ర్నిరధి స్తథా
ఇంద్రియం పంచమం జ్ఞానం కావ్యం బాణశ్చ మార్గణః
వ్రత భూతవిషయ శర ముట్టక ళ్యాణ భూషణమ్
ఋతు శాస్త్ర రసం చైవ షద్దర్శన షదంగకమ్
తర్కం షడ్గుణ షట్కంచ ద్రవ్యార్థం ఋతవస్తథా
అద్రికై లనగా అశ్వా స్సప్త చాచలగోత్రకాః
ముని ర్గిరి తురంగౌ చ నగదారా (ఘావయోః?)
అష్టమం గజకర్ణచ దిగ్గజం ద నిహ స్తికమ్
ద్విరదం మత్తమాతంగ వన్నగా వసువారణాః
నవమం నందనంచై వ బ్రహ్మాపురుష పరార్థకమ్
నిధిర్గ్రహశ్చ వేదాశ్చ భ నలబ్ధం చరంధ్రకమ్
ఆకాశం గగనం శూన్యం అంబరం మరుత్పథమ్
&lt;ref&gt;అర్థ మొకటే అయినను సంస్కృతమూలమున నున్న శ్లోకములు వేఱు ఇవి
నేఱు. ఈ శ్లోకములు కూర్పు సరిగా లేదు.&lt;/ref&gt;తారాపథం విష్ణుపదం వ్యోమ ఖం దివి పుష్కరమ్
&lt;/poem&gt; 
3
18&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bpbm7pu2n94i9wcqaoz5l42k8m303pp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562906</id>
      <parentid>562905</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2748" sha1="c7zc0wctsemiznujlt1hm8bkjm3sfe8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh||సారసంగ్రహగణితము| 13}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|సంఖ్యా పరిభాష}}

వ॥ తొమ్మిది లెక్కలకును బరిభాష సంజ్ఞలు

&lt;poem&gt;శ్లో శశీ సోమ శ్శశాంకశ్చ ఇందు శ్చంద్రశ్చ రూపకమ్
ప్రళయం భూమి నిలయం మృగాంకశ్చ కళాధరః
భూనాచకాస్తు శబ్దా యే ఏకస్థానస్య వాచకాః
అక్షి చక్షుః కరం నేత్రం లోచనం బాహు కర్ణకమ్
పక్షదృష్ట ద్వయం యుగ్మ మంబకం నయనాఖ్యకమ్
వహ్నీ రామ శ్శిఖీ రత్నం పావకో దహనోనలః
శంకరాక్షి పురీ లోకా స్త్రయః కాలా స్త్రయో గుణాః
అబ్ధి సాగర బ్రహ్మాస్య వనరాశి యుగార్ణవాః
చతు ర్వార్థి ర్వేదా జలధి ర్నీరధి స్తథా
ఇంద్రియం పంచమం జ్ఞానం కావ్యం బాణశ్చ మార్గణః
వ్రత భూతవిషయ శర ముట్టక ళ్యాణ భూషణమ్
ఋతు శాస్త్ర రసం చైవ షద్దర్శన షదంగకమ్
తర్కం షడ్గుణ షట్కంచ ద్రవ్యార్థం ఋతవస్తథా
అద్రికై లనగా అశ్వా స్సప్త చాచలగోత్రకాః
ముని ర్గిరి తురంగౌ చ నగదారా (ఘావయోః?)
అష్టమం గజకర్ణచ దిగ్గజం ద నిహ స్తికమ్
ద్విరదం మత్తమాతంగ వన్నగా వసువారణాః
నవమం నందనంచై వ బ్రహ్మాపురుష పరార్థకమ్
నిధిర్గ్రహశ్చ వేదాశ్చ భ నలబ్ధం చరంధ్రకమ్
ఆకాశం గగనం శూన్యం అంబరం మరుత్పథమ్
&lt;ref&gt;అర్థ మొకటే అయినను సంస్కృతమూలమున నున్న శ్లోకములు వేఱు ఇవి
నేఱు. ఈ శ్లోకములు కూర్పు సరిగా లేదు.&lt;/ref&gt;తారాపథం విష్ణుపదం వ్యోమ ఖం దివి పుష్కరమ్
&lt;/poem&gt; 
3
18&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7zc0wctsemiznujlt1hm8bkjm3sfe8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562907</id>
      <parentid>562906</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="rpwfrztku4gy60ddl3ruzejpqwfp424" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh||సారసంగ్రహగణితము| 13}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|సంఖ్యా పరిభాష}}

వ॥ తొమ్మిది లెక్కలకును బరిభాష సంజ్ఞలు

&lt;poem&gt;శ్లో శశీ సోమ శ్శశాంకశ్చ ఇందు శ్చంద్రశ్చ రూపకమ్
ప్రళయం భూమి నిలయం మృగాంకశ్చ కళాధరః
భూనాచకాస్తు శబ్దా యే ఏకస్థానస్య వాచకాః
అక్షి చక్షుః కరం నేత్రం లోచనం బాహు కర్ణకమ్
పక్షదృష్ట ద్వయం యుగ్మ మంబకం నయనాఖ్యకమ్
వహ్నీ రామ శ్శిఖీ రత్నం పావకో దహనోనలః
శంకరాక్షి పురీ లోకా స్త్రయః కాలా స్త్రయో గుణాః
అబ్ధి సాగర బ్రహ్మాస్య వనరాశి యుగార్ణవాః
చతు ర్వార్థి ర్వేదా జలధి ర్నీరధి స్తథా
ఇంద్రియం పంచమం జ్ఞానం కావ్యం బాణశ్చ మార్గణః
వ్రత భూతవిషయ శర ముట్టక ళ్యాణ భూషణమ్
ఋతు శాస్త్ర రసం చైవ షద్దర్శన షదంగకమ్
తర్కం షడ్గుణ షట్కంచ ద్రవ్యార్థం ఋతవస్తథా
అద్రికై లనగా అశ్వా స్సప్త చాచలగోత్రకాః
ముని ర్గిరి తురంగౌ చ నగదారా (ఘావయోః?)
అష్టమం గజకర్ణచ దిగ్గజం ద నిహ స్తికమ్
ద్విరదం మత్తమాతంగ వన్నగా వసువారణాః
నవమం నందనంచై వ బ్రహ్మాపురుష పరార్థకమ్
నిధిర్గ్రహశ్చ వేదాశ్చ భ నలబ్ధం చరంధ్రకమ్
ఆకాశం గగనం శూన్యం అంబరం మరుత్పథమ్
&lt;ref&gt;అర్థ మొకటే అయినను సంస్కృతమూలమున నున్న శ్లోకములు వేఱు ఇవి
నేఱు. ఈ శ్లోకములు కూర్పు సరిగా లేదు.&lt;/ref&gt;తారాపథం విష్ణుపదం వ్యోమ ఖం దివి పుష్కరమ్
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rpwfrztku4gy60ddl3ruzejpqwfp424</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:1950 SaaraSangrahaGanditamu Telugu PDF.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215523</id>
    <revision>
      <id>562908</id>
      <timestamp>2026-07-05T08:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' {{c|గ్రంథకర్తృప్రతిజ్ఞ}}  వ॥ మఱియు నామ్నాయంబులకుఁ బ్రణవంబునుంబోలె సకల గణితంబులకుఁ బ్రథమపరికర్మంబై గుణకారవిఖ్యాతంబగు గుణకారంబును భాగనిర్ణయప్రవర్తకంబగు భాగహారంబును, క్ష...'</comment>
      <origin>562908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4607" sha1="fm18pjl8gpjzdgixaue9rmv4afrkp57" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|14|పరికర్మగణితము|}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|గ్రంథకర్తృప్రతిజ్ఞ}}

వ॥ మఱియు నామ్నాయంబులకుఁ బ్రణవంబునుంబోలె సకల గణితంబులకుఁ బ్రథమపరికర్మంబై గుణకారవిఖ్యాతంబగు గుణకారంబును భాగనిర్ణయప్రవర్తకంబగు భాగహారంబును, క్షేత్రగణిత వ్యవహార
ప్రమాణనిర్ణయస్వరూపంబై విలసిల్లు వర్గువర్గుమూలంబును ఖాతగణిత లక్షణప్రమాణపరీక్షాదక్షిణంబగు ఘనఘనమూలంబును వాణిజ్యవ్యవహారపదంబై యాదాయవ్యయనిర్ణయంబులకు నాలయంబైన సంకలిత వ్యుత్కలితంబులును నని చెప్పనొప్పు నయ్యష్టాధికారంబులు గలు సారసంగ్రహ పరికర్మగణితప్రకారంబును, భిన్న వ్యవహారపదంబై భిన్నప్రశ్నలకు దావలంబై యష్టాధికారంబులు గల్గు భిన్న గణిత ప్రకారంబును బుద్ధికి నాలయంబై యుక్తికి వాసంబై వ్యక్తప్రశ్నలకు నాకరంబై సూక్ష్మవిచక్షణ ప్రకీర్ణంబైన ప్రకీర్ణగణితప్రకారంబును క్రయవిక్రయతులాదినిర్ణయజీవితఋణవృద్ధులుయు మొదలయినలోక వ్యవహారంబులకు నున్కిపట్టయిన త్రైరాశిక పంచరాశిక సప్తరాశిక నవరాశికై
కాదశ రాశికంబు
లంగల తె రాశిక గణితప్రకారంబును సువర్ణ రజతరత్న చాము కర్పూర
కస్తూరికాది వస్తువులక్రయవిక్రయప్రకారనిర్ణయ ప్రపంచమేళనం బైన
మిశ్రగణితప్రకారంబును చతుర మనిష చతురత్రికోణావృత్తి ధనురాకార
మురజ కణయ శూర్పాకా రాంతర్బహిః కోణంబులు మొదలయిన
శేక్షేత్రంబుల గణితనిర్ణయ ప్రమాణ వ్యవహార పాత్రం బగు క్షేత్రగణిత
ప్రకారంబును, వావీ కూపతటా కాదికృతక వాహినీ ఖాతవ్యవహారపద
లక్షణఖ్యాతంబై న ఖాతగణితంబును, ప్రాసాదగోపుర స్తంభ వృక్షచ్ఛాయా
మానావిలంబిత విచక్ష భేదనిర్ణ యంబైన ఛాయాగణితంబును (&lt;ref&gt;ననం గల్గు గణితంబులఁ గల సాగంబెల్ల సంగ్రహింపఁ బడ్డ సారసంగ్రహగణితంబును స్వస్తిక సర్వతోభద్ర చతుర్భద్ర చతుశ్శాలాది గృహపడ్వర్టై కాదళ వర్గంబులు నిర్ణయించు వాస్తులక్షణంబును నానావర్ణమిశ్రితవర్ణంబును నానావర్ణ సువర్ణ క్రయవిక్రయంబును హీనవర్ణకపకంబును శ్రవవర్ణంబు సేయు తెఱంను శ్రేష్ఠ వర్ణ సువర్ణంబును ఇచ్ఛావర్ణంబు సేయు తెఱంగునుం గల సువర్ణ గణితంబును గొంత కొంత&lt;/ref&gt;కలాసవర్ణ
నిర్ణ యంబైన సువర్ణ గణితంబును లోక వ్యవహారములకు సకల సారంబైన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fm18pjl8gpjzdgixaue9rmv4afrkp57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562909</id>
      <parentid>562908</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4616" sha1="c67m1bou15nvanmbtalpvywycbp47yi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|14|పరికర్మగణితము|}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|గ్రంథకర్తృప్రతిజ్ఞ}}

వ॥ మఱియు నామ్నాయంబులకుఁ బ్రణవంబునుంబోలె సకల గణితంబులకుఁ బ్రథమపరికర్మంబై గుణకారవిఖ్యాతంబగు గుణకారంబును భాగనిర్ణయప్రవర్తకంబగు భాగహారంబును, క్షేత్రగణిత వ్యవహార
ప్రమాణనిర్ణయస్వరూపంబై విలసిల్లు వర్గువర్గుమూలంబును ఖాతగణిత లక్షణప్రమాణపరీక్షాదక్షిణంబగు ఘనఘనమూలంబును వాణిజ్యవ్యవహారపదంబై యాదాయవ్యయనిర్ణయంబులకు నాలయంబైన సంకలిత వ్యుత్కలితంబులును నని చెప్పనొప్పు నయ్యష్టాధికారంబులు గలు సారసంగ్రహ పరికర్మగణితప్రకారంబును, భిన్న వ్యవహారపదంబై భిన్నప్రశ్నలకు దావలంబై యష్టాధికారంబులు గల్గు భిన్న గణిత ప్రకారంబును బుద్ధికి నాలయంబై యుక్తికి వాసంబై వ్యక్తప్రశ్నలకు నాకరంబై సూక్ష్మవిచక్షణ ప్రకీర్ణంబైన ప్రకీర్ణగణితప్రకారంబును క్రయవిక్రయతులాదినిర్ణయజీవితఋణవృద్ధులుయు మొదలయినలోక వ్యవహారంబులకు నున్కిపట్టయిన త్రైరాశిక పంచరాశిక సప్తరాశిక నవరాశికై
కాదశ రాశికంబు
లంగల తె రాశిక గణితప్రకారంబును సువర్ణ రజతరత్న చాము కర్పూర
కస్తూరికాది వస్తువులక్రయవిక్రయప్రకారనిర్ణయ ప్రపంచమేళనం బైన
మిశ్రగణితప్రకారంబును చతుర మనిష చతురత్రికోణావృత్తి ధనురాకార
మురజ కణయ శూర్పాకా రాంతర్బహిః కోణంబులు మొదలయిన
శేక్షేత్రంబుల గణితనిర్ణయ ప్రమాణ వ్యవహార పాత్రం బగు క్షేత్రగణిత
ప్రకారంబును, వావీ కూపతటా కాదికృతక వాహినీ ఖాతవ్యవహారపద
లక్షణఖ్యాతంబై న ఖాతగణితంబును, ప్రాసాదగోపుర స్తంభ వృక్షచ్ఛాయా
మానావిలంబిత విచక్ష భేదనిర్ణ యంబైన ఛాయాగణితంబును (&lt;ref&gt;ననం గల్గు గణితంబులఁ గల సాగంబెల్ల సంగ్రహింపఁ బడ్డ సారసంగ్రహగణితంబును స్వస్తిక సర్వతోభద్ర చతుర్భద్ర చతుశ్శాలాది గృహపడ్వర్టై కాదళ వర్గంబులు నిర్ణయించు వాస్తులక్షణంబును నానావర్ణమిశ్రితవర్ణంబును నానావర్ణ సువర్ణ క్రయవిక్రయంబును హీనవర్ణకపకంబును శ్రవవర్ణంబు సేయు తెఱంను శ్రేష్ఠ వర్ణ సువర్ణంబును ఇచ్ఛావర్ణంబు సేయు తెఱంగునుం గల సువర్ణ గణితంబును గొంత కొంత&lt;/ref&gt;కలాసవర్ణ
నిర్ణ యంబైన సువర్ణ గణితంబును లోక వ్యవహారములకు సకల సారంబైన&lt;noinclude&gt;{{rule}}
{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c67m1bou15nvanmbtalpvywycbp47yi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215524</id>
    <revision>
      <id>562911</id>
      <timestamp>2026-07-05T08:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{Center| {{p|fs150}}విషయానుక్రమణిక&lt;/p&gt; }} {{rule|4em}} {{runningheader|పీఠిక||పుట}} {{dotted TOC page listing|  |{{sc|[[కంకణము/పూర్వ చరిత్రము|పీఠిక]]}}   |{{DJVU page link|1|10}} }} {{dotted TOC page listing|  |{{sc|[[కంకణము/అధ్యాయము 1|2. కంకణము మేఘంబై సంచరించుట]]}}   |{{DJVU page link|2|10}} }} {...'</comment>
      <origin>562911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3119" sha1="5agvlbd2napb6r0od7pu4lya1mk45kg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయానుక్రమణిక&lt;/p&gt;
}}
{{rule|4em}}
{{runningheader|పీఠిక||పుట}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/పూర్వ చరిత్రము|పీఠిక]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/అధ్యాయము 1|2. కంకణము మేఘంబై సంచరించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|2|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/గంధర్వ గానవినోదము|3. గంధర్వగానవినోదము]]}} 
 |{{DJVU page link|3|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/సూర్యాస్తమయము|4. సూర్యాస్తమయము]]}} 
 |{{DJVU page link|4|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/కంకణము వా యువశంబగుట|5. కంకణము వాయువశం బగుట]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/వాయు నిరసనము|6. వాయునిరసనము]]}} 
 |{{DJVU page link|7|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/అంధకార వర్ణనము|7. అంధకారవర్ణనము]]}} 
 |{{DJVU page link|9|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/మెఱపులు - నక్షత్రములు|8. మెఱపులు - నక్షత్రములు]]}} 
 |{{DJVU page link|11|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/భూపతనముగాకుండఁ గంకణ మీశ్వరునిఁ బ్రార్థించుట|9. భూపతనముగాకుండఁ గంకణ మీశ్వరునిఁ బ్రార్థించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|14|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/వాయువిజృంభణము|10. వాయువిజృంభణము]]}} 
 |{{DJVU page link|17|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/గాలివానలోఁ గంకణము సాగరమునఁ బడుట|11. గాలివానలోఁ గంకణము సాగరమునఁ బడుట]]}} 
 |{{DJVU page link|19|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/సాగరమునందలి కంకణము|12. సాగరమునందలి కంకణము]]}} 
 |{{DJVU page link|21|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/ముక్తాసక్తితోఁ గంకణము రామునిఁ బ్రార్థించుట|13. ముక్తాసక్తితోఁ గంకణము రామునిఁ బ్రార్థించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|23|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[కంకణము/కంకణము ముక్తయై తరించుట|14. కంకణము ముక్తయై తరించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|25|10}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5agvlbd2napb6r0od7pu4lya1mk45kg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562913</id>
      <parentid>562911</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="cgta5gqwq0eb3llo1mx87tuhp75uac8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయానుక్రమణిక&lt;/p&gt;
}}
{{rule|4em}}
{{right|పుట}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/పీఠిక|పీఠిక]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/ప్రస్తావన|ప్రస్తావన]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 1|1. గంధర్వగానవినోదము]]}} 
 |{{DJVU page link|3|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 2|4. సూర్యాస్తమయము]]}} 
 |{{DJVU page link|4|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 3|3. కంకణము వాయువశం బగుట]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 4|6. వాయునిరసనము]]}} 
 |{{DJVU page link|7|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 5|7. అంధకారవర్ణనము]]}} 
 |{{DJVU page link|9|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 6|8. మెఱపులు - నక్షత్రములు]]}} 
 |{{DJVU page link|11|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 7|9. భూపతనముగాకుండఁ గంకణ మీశ్వరునిఁ బ్రార్థించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|14|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 8|8. వాయువిజృంభణము]]}} 
 |{{DJVU page link|17|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 9|9. గాలివానలోఁ గంకణము సాగరమునఁ బడుట]]}} 
 |{{DJVU page link|19|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 10|10. సాగరమునందలి కంకణము]]}} 
 |{{DJVU page link|21|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 11|11. ముక్తాసక్తితోఁ గంకణము రామునిఁ బ్రార్థించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|23|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 12|12. కంకణము ముక్తయై తరించుట]]}} 
 |{{DJVU page link|25|10}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgta5gqwq0eb3llo1mx87tuhp75uac8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562914</id>
      <parentid>562913</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T08:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>562914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="4g0pxqnyy4f32ktm99pq47mocemt5d1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయానుక్రమణిక&lt;/p&gt;
}}
{{rule|4em}}
{{right|పుట}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/పీఠిక|పీఠిక]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/ప్రస్తావన|ప్రస్తావన]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 1|1-జంటపద్యములు]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 2|2-ఆప్రమత్తత]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 3|3-చింత]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 4|4-సుమములు]]}} 
 |{{DJVU page link|7|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 5|5,6-మూర్ఖుఁడు]]}} 
 |{{DJVU page link|9|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 7|7-పూజ్యులు]]}} 
 |{{DJVU page link|14|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 8|8-వేనవేలు]]}} 
 |{{DJVU page link|17|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 9|9-అధర్మము]]}} 
 |{{DJVU page link|19|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 10|10-దండనము]]}} 
 |{{DJVU page link|21|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 11|11-జర]]}} 
 |{{DJVU page link|23|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 12|12,13-ఆత్మ]]}} 
 |{{DJVU page link|25|10}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4g0pxqnyy4f32ktm99pq47mocemt5d1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215525</id>
    <revision>
      <id>562929</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '! వరాహపురాణ సంశోధితప్రతి - అధోభాగ సంకేత వివరణము నంకేతములు ప్ర. అన్ని ప్ర అన్ని తాళప్ర. (యతి?) (పాస ?) (గణము ?) లు పము వ ప పా తీ. కంటె భిన్నప్ర, వివరణము ప్రతి అన్ని ప్రతులు అన్ని తాళపత్...'</comment>
      <origin>562929</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="870" sha1="g9r1ad3gwyu10rbath8rvacx4o3u13g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;!
వరాహపురాణ సంశోధితప్రతి - అధోభాగ సంకేత వివరణము
నంకేతములు
ప్ర.
అన్ని ప్ర
అన్ని తాళప్ర.
(యతి?)
(పాస ?)
(గణము ?)
లు పము
వ
ప
పా
తీ. కంటె భిన్నప్ర,
వివరణము
ప్రతి
అన్ని ప్రతులు
అన్ని తాళపత్రప్రతులు
యతిభ్రంశము
ప్రాస
గణభంగము
గ్రంథపాతము
వచనము
పద్యము
పాదము
భంగము
i
తీ. ప్రతికంటె భిన్నప్రతులు - అనగా మ, మా, త
తా, తి, హ. ర, క ప్రతులు. ఇట్లే తదితరములు
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9r1ad3gwyu10rbath8rvacx4o3u13g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215526</id>
    <revision>
      <id>562930</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:20:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>562930</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562931</id>
      <parentid>562930</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>562931</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6028" sha1="cn54c4n3u66p11yv79uzr7ifiogeyta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1 కవి పరిచయము :
1 ఆముఖము
శ్రీ హరిలీలా ప్రతిపాదకమగు వరాహపురాణము నాంధ్రీకరించిన హరిభట్టారకుఁడు ప్రాచీనాంధ్రకవివతంసుఁడు,
సంప్రదాయ సముపలబ్ధ సంస్కృత పాండితీమండితుఁడు. కవిచరిత్రలో నితనిని గుఱించి కథన మున్నది. సాహిత్య
చరిత్రములో సంస్తుతి యున్నది, విమర్శక వ్యాసములలో వినుతులున్నవి.
1 కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు ఆధునిక కవులు అను శీర్షికను హరిభట్టుతో ప్రారంభించిన అయిదు
పుటల ప్రస్తావమది. ”చాగంటి శేషయ్యగారు అంత కెనిమిదింత లుగ్గడించినారు. బులుసు వెంకటరమణయ్య గారు కొంత
విన్నవించినారు. “ఆరుద్రగారు సంగ్రహించినారు.
డా, నేలటూరి వెంకటరమణయ్యగారి 'హరిభట్టు' అను వ్యాసము పరిగణింపఁ దగినది, కళాప్రపూర్ణ నిడుదవోలు
వెంకటరావుగారు 'కవి కాలనిర్ణయము - శాసనాధారములు' అను వ్యాసమును వ్రాసినారు. అందలి 'హరిభట్టు - కృష్ణదేవ
రాయలు' అను భాగము కవి కాలనిర్దేశమున కనువుపడు శాసనప్రమాణము నవధరింపఁజేయుటచే అది యమూల్యమైనది.
అందు కృష్ణదేవరాయలనాటి రామసముద్ర దానశాసనము కలదు. తేరాల సత్యనారాయణశర్మగారి 'హరిభట్టు' అన్నది
మఱియొక వ్యాసము.
ఇఁక హరిభట్టు రచించిన తెలుఁగు కృతులలో మొదట ముద్రితమైనది మత్స్యపురాణము. అది 1912 వ
సంవత్సరమున కాకినాడలోని కవితా పత్రికాధిపతుల ప్రచురణము, అందలి యుపోద్ఘాతమువలన, ఆనాఁటికి హరిభట్టుయొక్క
గ్రంథాంతరముగా వారికి తెలియవచ్చినది ఒక్క వరాహపురాణము మాత్రమే యని యవగతమగుచున్నది.
తరువాత 1926వ సం, న ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్ప్రకటనముగా నారసింహ పురాణము - ఉత్తరభాగము వెలు
వడినది. ఇందలి ఓలేటి వేంకటరామశాస్త్రిగారి సంపాదకీయోపోద్ఘాతము హరిభట్టును సాహితీలోకమునకు సవిమర్శ
కముగ పరిచయము చేసినది. సముచితము సమీచీనమునగు వివరణమది.
B
8 'హరిభట్టు శ్రీనాథాదులయిన యెందఱు మహాకవులవో యముద్రిత గ్రంథములు ప్రకటించినది' యవి కవి
సమ్రాట్టుల ప్రశంసకు పాత్రమయినది ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు. తత్కార్యాలయమువారు క్రమముగ తమ ప్రసిద్ధ
'పత్రిక'లో హరిభట్టారకుని భాగవత ఏకాదశ స్కంధమును మూడు సంపుటములలో (41-48) ప్రచురించియున్నారు.
ముష్టిపల్లి సోమభూపాలుఁ డాంధ్రీకరించిన రతిరహస్యమును మదరాసు కల్చరల్ బుక్స్ లిమిటెడ్ వారు
[1950] ప్రకటించిరి. అందు హరిహరుని [హరిభట్టారకుని] సంస్కృతమూలము కూడ కలదు. ఆ గ్రంథమును
పరిశోధించినవారు బులుసు వెంకటరమణయ్యగారు. పీఠికాప్రదాతలు యన్. యస్. సుందరేశ్వరరావుగారు. ఈ పీఠికలో
హరిభట్టు ప్రస్తావము మూఁడు పుటలలో కలదు.
1 ఆంధ్రకవులచరిత్రము, 3 వ భాగము, పు. 1-5. 2 ఆంధ్రకవితరంగిణి, సంపు. 8, పు. 167-195.
5 భారతి - జనవరి 1941,
శ్రీ ఆంధ్రకవిస ప్తశతి, పు. 311. 4. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం, సంపు, 7, పు. 258.
6 భారతి - జూలై 1949, పు. 19-25. 7 వ్యాసభారతి - 2, పు. 94-107,
సం. 1-2, సారస్వతమహాసభ - అధ్యక్షోపన్యాసము, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, పు. 1.
పు. 17-24.
8
8 ఆం.సా.ప. సంపు. 450&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cn54c4n3u66p11yv79uzr7ifiogeyta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562932</id>
      <parentid>562931</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */</comment>
      <origin>562932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6028" sha1="82ddchzbooerb46fp3th9f3yctm0gyq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1 కవి పరిచయము :
1 ఆముఖము
శ్రీ హరిలీలా ప్రతిపాదకమగు వరాహపురాణము నాంధ్రీకరించిన హరిభట్టారకుఁడు ప్రాచీనాంధ్రకవివతంసుఁడు,
సంప్రదాయ సముపలబ్ధ సంస్కృత పాండితీమండితుఁడు. కవిచరిత్రలో నితనిని గుఱించి కథన మున్నది. సాహిత్య
చరిత్రములో సంస్తుతి యున్నది, విమర్శక వ్యాసములలో వినుతులున్నవి.
1 కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు ఆధునిక కవులు అను శీర్షికను హరిభట్టుతో ప్రారంభించిన అయిదు
పుటల ప్రస్తావమది. ”చాగంటి శేషయ్యగారు అంత కెనిమిదింత లుగ్గడించినారు. బులుసు వెంకటరమణయ్య గారు కొంత
విన్నవించినారు. “ఆరుద్రగారు సంగ్రహించినారు.
డా, నేలటూరి వెంకటరమణయ్యగారి 'హరిభట్టు' అను వ్యాసము పరిగణింపఁ దగినది, కళాప్రపూర్ణ నిడుదవోలు
వెంకటరావుగారు 'కవి కాలనిర్ణయము - శాసనాధారములు' అను వ్యాసమును వ్రాసినారు. అందలి 'హరిభట్టు - కృష్ణదేవ
రాయలు' అను భాగము కవి కాలనిర్దేశమున కనువుపడు శాసనప్రమాణము నవధరింపఁజేయుటచే అది యమూల్యమైనది.
అందు కృష్ణదేవరాయలనాటి రామసముద్ర దానశాసనము కలదు. తేరాల సత్యనారాయణశర్మగారి 'హరిభట్టు' అన్నది
మఱియొక వ్యాసము.
ఇఁక హరిభట్టు రచించిన తెలుఁగు కృతులలో మొదట ముద్రితమైనది మత్స్యపురాణము. అది 1912 వ
సంవత్సరమున కాకినాడలోని కవితా పత్రికాధిపతుల ప్రచురణము, అందలి యుపోద్ఘాతమువలన, ఆనాఁటికి హరిభట్టుయొక్క
గ్రంథాంతరముగా వారికి తెలియవచ్చినది ఒక్క వరాహపురాణము మాత్రమే యని యవగతమగుచున్నది.
తరువాత 1926వ సం, న ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్ప్రకటనముగా నారసింహ పురాణము - ఉత్తరభాగము వెలు
వడినది. ఇందలి ఓలేటి వేంకటరామశాస్త్రిగారి సంపాదకీయోపోద్ఘాతము హరిభట్టును సాహితీలోకమునకు సవిమర్శ
కముగ పరిచయము చేసినది. సముచితము సమీచీనమునగు వివరణమది.
B
8 'హరిభట్టు శ్రీనాథాదులయిన యెందఱు మహాకవులవో యముద్రిత గ్రంథములు ప్రకటించినది' యవి కవి
సమ్రాట్టుల ప్రశంసకు పాత్రమయినది ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తు. తత్కార్యాలయమువారు క్రమముగ తమ ప్రసిద్ధ
'పత్రిక'లో హరిభట్టారకుని భాగవత ఏకాదశ స్కంధమును మూడు సంపుటములలో (41-48) ప్రచురించియున్నారు.
ముష్టిపల్లి సోమభూపాలుఁ డాంధ్రీకరించిన రతిరహస్యమును మదరాసు కల్చరల్ బుక్స్ లిమిటెడ్ వారు
[1950] ప్రకటించిరి. అందు హరిహరుని [హరిభట్టారకుని] సంస్కృతమూలము కూడ కలదు. ఆ గ్రంథమును
పరిశోధించినవారు బులుసు వెంకటరమణయ్యగారు. పీఠికాప్రదాతలు యన్. యస్. సుందరేశ్వరరావుగారు. ఈ పీఠికలో
హరిభట్టు ప్రస్తావము మూఁడు పుటలలో కలదు.
1 ఆంధ్రకవులచరిత్రము, 3 వ భాగము, పు. 1-5. 2 ఆంధ్రకవితరంగిణి, సంపు. 8, పు. 167-195.
5 భారతి - జనవరి 1941,
శ్రీ ఆంధ్రకవిస ప్తశతి, పు. 311. 4. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం, సంపు, 7, పు. 258.
6 భారతి - జూలై 1949, పు. 19-25. 7 వ్యాసభారతి - 2, పు. 94-107,
సం. 1-2, సారస్వతమహాసభ - అధ్యక్షోపన్యాసము, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, పు. 1.
పు. 17-24.
8
8 ఆం.సా.ప. సంపు. 450&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>82ddchzbooerb46fp3th9f3yctm0gyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215527</id>
    <revision>
      <id>562933</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము ఈ విధముగ హరిధటు రచనములు సూర్యాలోకయోగమును పొందెను. అయినను కవికి సంబంధించిన కొన్ని సమస్యలకు సముచిత సమాధానము మృగ్యముగనే యున్నది. అతని యింటిపేరు తెలియుటలేదు; ఊరు ఊహమా...'</comment>
      <origin>562933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6947" sha1="blknjxgfst17biem3fkx8ox1rmw5as0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
ఈ విధముగ హరిధటు రచనములు సూర్యాలోకయోగమును పొందెను. అయినను కవికి సంబంధించిన
కొన్ని సమస్యలకు సముచిత సమాధానము మృగ్యముగనే యున్నది. అతని యింటిపేరు తెలియుటలేదు; ఊరు
ఊహమాత్రయోగ్యమైనది; కాలనిర్ణయము క్లిష్టప్రాయము, గ్రంథముల సౌర్యాపర్య వినిశ్చయము. కష్టసాధ్యము.
మజీ యీతని ముద్రిక గ్రంథములయినను సులభముగ లభించునవి కావు. ఇతరములు - వరాహ
పురాణము, భాగవత షష్ఠ ద్వాదశ స్కంధములు - ఇంకను ముద్రణ భాగ్యమునకు నోచుకొని యుండలేదు. 'స్థితస్య
గతిః, చింతనీయా యనునచే ప్రకృత కార్యము.
కవి పేరు కవి హరిభట్టుగా ప్రసిద్ధుఁడు. 'హరిభట్టా సత్కవి గ్రామణి' యని వరాహ
పురాణములో కృతిపతి కృతికర్తను కాచించిన సంబోధనము (ఆవ. 16). ఈ పురాణముయొక్క ఆశ్వాసాంత
గవ్యములతో, &quot;హరిభట్ట : ప్రణీతండైన' యనియే కలదు.
'మీ తండ్రి....హరిభట్టు' అని నారసింహ పురాణములోని
యధరారిక (1-15) తెలియఁజేయుచున్నది. 'హరిభట్టారకుడు' అని మత్స్యపురాణ - నారసింహపురాణ - భాగవత
స్కంధముల ఆశ్వాసాంత గవ్యములలో కానవచ్చుచున్నది. రతిరహస్యములోని తుదిగద్యమున కవి హరిహర నాడు
ధేయుఁడు. వరాహపురాణ చక్రబంధములో 'హరి సూర్' (2-204) అని పేరు కూర్పఁబడియున్నది. రామసముద్ర
బానశాసనమున అకఁడు హరిభట్టోపాధ్యాయులు.
నారసింహపురాణ
గోత్రాదికము: కవి భారద్వాజసగోత్రుఁడు. 'భారద్వాజసగోత్రపవిత్ర'
గద్యమునందును, 'భారద్వాజసగోత్ర సంభవుఁడ' నని మత్స్యపురాణ - అవతారికలోను (1-5) సూచితములై
యున్నవి. ఇతఁడు ఆపస్తంబసూత్రుఁడని మత్స్యక్షురాణ - అవతారిక వలన (ఆపస్తంబుఁడన్ 1–5) తెలియు
చున్నది. కవిది యజుశ్శాఖ. &quot;యాజుష ప్రకటశాఖా ధర్మదుర్యుండు&quot; (వరాహ. అవ. 16). హరిభట్టు తల్లి తిమ్మను,
&quot;తిమ్మమాంబా రాజధ్వర గర్భసంభవుఁడ&quot; నని మత్స్యపురాణమునందు మాత్రమే (1-5) సూచిత మైనది.
తండ్రి : తెలుఁగు కావ్యములలోని గద్యములయందు తన తండ్రిని 'చంద్రనామాంక రామ విద్వన్మణి'
యని హరిభట్టు పేర్కొనెను. ఈ 'గడ్యమందున్న చంద్రనామాంక పదమున కర్థమేమో?' యని వేటూరి
ప్రభాకరశాస్త్రిగారు తమ సంశయమును సూచించియున్నారు. 'ఇంటిపేరు చంద్రాభట్లవారని వినికిడి కలదు. కాని దాని
కాధారములు కనిపించుట లేదు' అని 10తేరాల సత్యనారాయణ శర్మగారు వ్రాసిరి.
-చంద్రనామాంకుఁడు హరిభట్టు తండ్రియే. 1౧రతిరహస్య ముద్రిత ప్రతిలో ఒక చోట 'చంద్రనామాంక
రామవిద్వత్కుమార' అని కలదు. ఇక్కడ రామశబ్దము ఎట్లు ప్రవేశించెనో తెలియదు. ఏలయన, తరువాతి 12 గద్యమున
''చంద్రనామాంక విద్వత్సుత' అనియే పాఠము. వ్రాత ప్రతులలో కూడ 18'చంద్రనామాంక విద్వన్మణికుమార '
యనియును, 14'చంద్రనామాంకసుత' యనియును కలదు.
అసలు హరిభట్టు తండ్రిపేరు రామచంద్రుఁడు. రతిరహస్యమున చంద్రనామమును, తెలుఁగుకావ్యములలో
చంద్రనామాంక రాముఁడనియును కనఁబడుటకుఁగల కారణమిది. 'నామైక దేశ గ్రహణే నామమాత్ర గ్రహణమ్' అని
ఒక న్యాయమున్నది. సత్యభామ యనుటకు సత్యయని, భీమసేనుఁడనుటకు భీముఁడని యనుట లోకప్రసిద్ధి. ఇట్లే
రామచంద్రశబ్దములు సై న్యాయానుసారము వేర్వేణగా నిర్దేశింపఁబడినవి. ఇఁక, దాన ప్రయోజనమునుబట్టి శాసన
సంపు. 3, భాగము 3, 1224-1228,
11 రతిరహస్యము [గద్య] పు. 38
9 త్రైవార్షిక - ఆంధ్రగ్రంథముల పట్టిక,
జి. ఓ. ఎం. ఎల్. 10 వ్యాసభారతి 2, పు. 97
13 అందే వ్రాతప్రతి, Q, 290, 14 అందే పు. 15. జి. ఓ. ఎం. ఎల్ - R.2883
సంధాత - వే, ప్ర.
12
అందే పు. 128, 134&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>blknjxgfst17biem3fkx8ox1rmw5as0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215528</id>
    <revision>
      <id>562934</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము ములయందు గోత్రసూత్రాది వివరములతో నిందు పేరుందుట యెంలేని యవసరము కదా! కావున, రామసముద్ర దానశాసనములో హరిభట్టుతండ్రియొక్క పేరు 'రామచంద్ర భట్టోపాధ్యాయులు' అని స్పష్టము...'</comment>
      <origin>562934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6437" sha1="t9obmyu9fp8nk15jz03l5y9fsssznmn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
ములయందు గోత్రసూత్రాది వివరములతో నిందు పేరుందుట యెంలేని యవసరము కదా! కావున, రామసముద్ర
దానశాసనములో హరిభట్టుతండ్రియొక్క పేరు 'రామచంద్ర భట్టోపాధ్యాయులు' అని స్పష్టముగ కానవచ్చుచున్నది.
మఱియును హరిభట్టు తండ్రికి రాఘవనామముకూడ కలదు. 'రాఘూర్య హరిభట్టా యని వరాహపురాణమున [అవ. 16]
'
కృతిభర్త కృతికర్తను పేర్కొనెను. రాఘూర్యుని కుమారుఁదు హరిభట్టు - అని దీని అభిప్రాయము. రాఘవ శబ్దము
రామశబ్దమునకు పర్యాయ పదము. కావ్యములందు ఇట్టి మార్పులు ఛందోఒనురోధమువలన ఏర్పడుచుండును.
తనకుమారునకు రాఘవ నానుమునే పెట్టెను. ఈ సంగతి నారసింహపురాణ - అవతారికా భాగములో కలదు (1-15).
హరిభట్టు
కావ్య గద్యములలో కానఁబడు 'చంద్రనామాంక రామవిద్వన్మణి'యే శాసనములో 'రామచంద్ర భట్టో
పాధ్యాయులు”గా దర్శన మిచ్చుచున్నాఁడు. ఇందలి భట్టశబ్దమునకు విద్వద్విపుఁడని సామాన్యార్థము. నందికేశ్వర
ప్రో క్తమైన ! 5 అభినయదర్పణమున సభాసప్తాంగ లక్షణ మిట్లున్నది.
1
&quot;విద్వాంసః కవయో భట్టాః గాయకాః పరిహాసకాః
ఇతిహాస పురాణజ్ఞాః సభాసప్తాంగ లక్షణమ్.
ఇక్కడ భట్టశబ్దమునకు వందియని యర్థముకాఁబోలును. శబ్దరత్నాకరమున ఈ యర్థమే కలదు. 16 రాను
చంద్ర భట్టోపాధ్యాయుల పుత్రుఁడు హరిభట్టోపాధ్యాయులు అని - శాసనపాఠము. భట్ట - అమాత్య శబ్దముల పర్యా
లోచనము సాగుచునే యున్నది.
17డా. దివాకర్ల వేంకటావధానిగారు నన్నయకాలమున నీ పదద్వయము వైదిక నియోగ్యర్థ నిర్దేశకము
కాదని తెల్పిరి. అనంతరకాలమున భట్టశబ్దము వైదికుని, అమాత్య శబ్దము నియోగిని సూచించుట పరిపాటియైనది.
భట్ట అమాత్యులు ఇరువురును వేడాశాస్త్రాది విద్యాప్రవీణులే కావచ్చును. పై దికవృత్తి నాశ్రయించిన భట్టు లుపాధ్యాయు
లైనారు. 'ఉపాధ్యాయోధ్యాసకః' అని 'యమరకోశము. వేదమును చదివించువారు అని భావము. నియోగులు
ఆ నామములు క్రమముగా వారి సంతతివారికిని
రాజాశ్రయములో నియుక్తులై యమాత్యపదమును గ్రహించిరి.
సంక్రమించినవి.
నన్నయగారు భట్టోపాధ్యాయులు. &quot;క. నెట్టుకొని కొలురు నన్నయ భట్టోపాధ్యాయ సార్వభౌముని ..... అని
శ్రీనాథభట్ట సుకవి వచనము (భీమ. 1-8), పినవీరనయు ..... కవితా పట్టాభిషిక్తు నన్నయ భట్టోపాధ్యాయు.... అని
స్తుతించెను (శృం. శా. 1-11).
ఈ సందర్భమున భట్టశబ్దార్థ· మించుక సమాలోచనీయము.
కణాద న్యాయముతయోః బాలవ్యుత్పత్తి సిద్ధయే |
అన్నంభట్టేన విదుషా రచితః తర్క సంగ్రహః ॥
సంస్కృతమున, అన్నంభట్టు తర్క సంగ్రహమను శాస్త్రగ్రంథమును రచించి, దానికి దీపిక యను స్వీయ
వ్యాఖ్యనుకూడ వెలయించెను, ఈ దీపికకు తర్కసంగ్రహదీపికాప్రకాశమును నామాంతరముగల నీలకంఠీయమును
శ్రీరామభట్టతనూజుఁడగు నీలకంకభట్టు వ్రాసెను. అందు గ్రంథాంతమున నిట్లున్నది.
ఇతి శ్రీమత్పాణ్యోసనామక కౌండిన్యవంశపయః పారావార రాకాచంద్రాయమాణ పదవాక్యప్రమాణ పారావార
పారీణ శ్రీరామభట్టతనూజ శ్రీ నీలకంఠభట్ట విదుషా విరచితః తర్క సంగ్రహదీపికాప్రకాశః సమాప్తః,
.
.....
15 పు. 4 (1887), 16 రామసముద్రదాన శాసనము. 17 నన్నయ భారతము, పు. 673, 18 ద్వి. కాం..
బ్రహ్మవ. 6.
ESY&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t9obmyu9fp8nk15jz03l5y9fsssznmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215529</id>
    <revision>
      <id>562935</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము నీలకంఠరట్టసూనుఁడగు లక్ష్మీనృసింహసూరి ఆ నీలకంఠీయమునకు భాస్కరోదయనును వ్యాఖ్యను సవదరించి ఆ గ్రంథాంతమున భట్టశబ్దనిర్వచనమును ఈ విధముగా కావించియున్నాఁడు. శ్రీరామభ...'</comment>
      <origin>562935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6700" sha1="ef5yqsjodlu1mjz3llp6oi58fuynvoa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
నీలకంఠరట్టసూనుఁడగు లక్ష్మీనృసింహసూరి ఆ నీలకంఠీయమునకు భాస్కరోదయనును వ్యాఖ్యను సవదరించి
ఆ గ్రంథాంతమున భట్టశబ్దనిర్వచనమును ఈ విధముగా కావించియున్నాఁడు.
శ్రీరామభట్టతనూజిః — &quot;సా హి శ్రీ రసృతా సతా” | మితి క్రుతిబోధిత వేదత్రయీరూప శ్రీసహితత్వ
మత్ర వివక్షితమ్. భట్టత్వం వేదశాస్త్రార్థ తత్వజ్ఞత్వమ్ తాదృశ రామనామకన్య తనూజః సూనుః. తేనానూచానపాండిత్యం
సిద్ధమ్. శ్రీ నీలకంఠభట్టః తథావిధ శ్రీ సాహిత్యవిశిష్టః, తథావిధ భట్టత్వ విశిష్టశ్చ నీలకంఠశర్మా గ్రంథకారః. విదుషా
వేద వేదాంగ నిఖిలతంత్ర సిద్దాంత జ్ఞానజనితానేకగ్రంథ సందర్భరచనాథాయక కల్పనా విశేషవతా, రచితః నిర్మితః తర్క
సంగ్రహదీపికాప్రకాశ ః,
దీనివలన దట్టశబ్దమునకు వేవశాస్త్రార్థతత్వజ్ఞుఁడనియును, విద్వచ్ఛబ్దమునకు వేద వేదాంగ పరిజ్ఞానజన్య జ్ఞాన
విశేషముచేత గ్రంథములను రచించు సామర్థ్యముకలవాడనియును తెలియుచున్నది. కావున రామచంద్రభట్టు, రామవిద్వన్మణి
అను పేర్లలోని భట్ట విద్వచ్ఛబ్దములకు పై రీతిని అర్థసమన్వయము చేయుట సముచితమగును.
ఈ సందర్భమున హరిభట్టారక నామమందలి భట్టారక శబ్దము పరిశీలనార్హ మగుచున్నది. భట్టారక పదమునకు
ముని, సూర్యుఁడు, పండితో త్తముఁడు అను నర్థములు కనుపట్టుచున్నవి. వీనిలో మూఁడవది ప్రస్తుతార్థము. విశేషణ
మైనచో పూజ్యార్థకము. నాట్య
= రాజు, భర్తృదారిక
పరిభాషయందు–భర్తృదారిక = యువరాజు, భట్టారకుఁడు
పుత్రి, భట్టిని = పట్టపురాణికాని భార్య [భోగపత్ని] అను పదములున్నవి.
19 నాట్యోక్తో-యువరాజస్తు కుమారో భర్తృకారకః।
రాజా భట్టారకో దేవః తత్సురా భర్తృదారికా|
దేవీ కృతాభిషేకాయాం ఇతరాసు తు భట్టినీ।
= రాజ
రాజపూజ్యుఁడగు విద్వద్విపుఁడు అనునర్థమున భట్టశబ్దమునకు భర్తృశబ్దము మూలముగునేమోః భర్తృహరి,
భట్టహరి, హరిభట్ట7] భట్టారకో భట్టరకో భట్ట స్తత్రభవాన్ భవాన్ - అని వైజయంతి పేర్కొనుచున్నది. భట్టారకశబ్దము
పూజ్యవాచకము.
ఆ
కవియొక్క నివాసస్థలము తెలిసికొనుటకు గ్రంథాధారములు కానరావు. కొలిపాక ఎఱ్ఱయ వరాహపురాణ
కృతిపతి. అతఁడు కంబము మెట్టపురమునకు 'స్థలకరణికుఁడు', కొలిపాక ఒక గ్రామము. ఇది నల్గొండజిల్లాలో కలదు.
నాఁటి కంబముమెట్ట నేఁడు కమ్మముమెట్టగా వ్యవహృతమై వరంగలుజిల్లాలో కాననగుచున్నది. ఉద్యోగధర్మమువలన
కృతిపతికి కంబముమెట్టలో కాఁపురము. ఆ పురమో, దానికి సమీపగ్రామమో కవి నివాసస్థానమై యుండును. హరిభట్టు
కంబముమెట్టపురమును మిక్కిలి యభినివేశముతో రెండు పద్యములలో (ఆవ, 9, 10) రమణీయముగ వర్ణించియుండుట
పై యూహకు కారణము, కంబముమెట్టకు స్తంభాచలమని సంస్కృతీకరణము (అవ. 46). కవి తొలుత ఈ పురమున
నివసించియుండి, పిదప తనకు శాసనపూర్వకదత్తమైన రామసముద్ర మను నామాంతరముగల చిన్నపల్లెను చేరియుండును.
ఈ చిన్నపల్లె ఏ సీమలోనిదో ఇఁక, కంబముమెట్టపురము చరిత్రప్రసిద్ధి గాంచినది. ఈ దుర్గమును శ్రీకృష్ణదేవరాయలు,
2 ఇబ్రహీం కుతుబ్ ముల్క్ అను పాలకులు తమ కై వసము గావించుకొనియుండిరి.
* చూ, తై త్తిరీయం,
19 అమరము, ప్ర. కాం. నాట్యవ, 12
20 పారిజాతాపహరణము, అవ. 23 21 తపతీసంవరణోపాఖ్యానము, అవ. 24.
• పు. 233, వావిళ్ళ, 1958&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ef5yqsjodlu1mjz3llp6oi58fuynvoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215530</id>
    <revision>
      <id>562936</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము 2 కాలసూచనము : శాసనాధారము : హరిభట్టునకు క్రీ. శ. 1513వ సం. న చిన్నపల్లె యను గ్రామము దానముచేయఁబడినది. దాత శ్రీ వీక రామనాయకులవారు. పై గ్రామమునకు శ్రీరామసముద్రమని ప్రతినామముచ...'</comment>
      <origin>562936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7025" sha1="4j97fu8zlc9iz6j41s9zoteuhq9i9gq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
2 కాలసూచనము :
శాసనాధారము : హరిభట్టునకు క్రీ. శ. 1513వ సం. న చిన్నపల్లె యను గ్రామము దానముచేయఁబడినది.
దాత శ్రీ వీక రామనాయకులవారు. పై గ్రామమునకు శ్రీరామసముద్రమని ప్రతినామముచేసి, దానముచేసినట్టు లా శాసన
మునఁ గలదు. అపుడు రాజ్యసాలనము చేయుచుండినది కృష్ణదేవరాయలు. కావున ఆ శాసనమునకు కృష్ణకాయల శాసనమని
వ్యవహారము. ఇది తామ్రశాసనము, కృష్ణరాయలపాలనకాలము క్రీ.శ. 1509-1530. ఈ 'శాసనము నొక వ్యాసమున
సవిమర్శముగ ప్రకటించి యుపకరించినవారు కళాప్రపూర్ణ నిడుదవోలు వెంకటరావుగారు. శాసనపాఠము క్రింది రీతి నున్నది.
శుభమస్తు. స్వస్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహనశకవర్షంబులు 1435 అగు నేటి శ్రీముఖ సంవత్సరం
ఆశ్వీజ బ 12 పుణ్యకాలమందు శ్రీ మన్మహారాజాధిరాజ రాజపరమేశ్వర శ్రీ వీరప్రతాప శ్రీకృష్ణరాయమహారాయలుగారు
సుభానురాగం శ్రీరాజ్యం జేయుచుండగాను శ్రీమద్రఘుపతి నాయకాచార్యులైన శ్రీ వీక రామనాయకులవారు శ్రీ భారద్వాజ
గోత్రం ఆప స్తంబసూత్రం యజుశ్శాఖాధ్యాయులైన శ్రీరామచంద్ర భట్టోపాధ్యాయుల పుత్రులైన హరిభట్టోపాధ్యాయులకు
ఇచ్చిన తామ్రశాసనమెట్లం బేను మాఅధికారానికి జేరిన చిన్నపల్లె అనుగ్రామమునకు శ్రీరామసముద్రం అని ప్రతినామం జేసి
మా మాతాపితృవులకు పుణ్యలోక ప్రాప్తికై శ్రీరామసన్నిధిలో సహిరణ్యోదక దానధారాపూర్వకంగాను సమర్పించిరి. ఈ.
గ్రామానికి జెల్లే నిధ్యాది సమస్త తేజస్స్వామ్యములున్ను మీరు పుత్రపౌత్రాదులుగా అనుభవించుకొని మావంశస్థులకు
శ్రేయఃప్రార్థన జేసుకుని సుఖంగా వుండేది అని వ్రాయించి యిచ్చిన తామ్రశాసనం..
దాత తనమాతాపితరులకు పుణ్యలోక ప్రాప్తికై చేసిన దానమిది, పాత్రమెఱిఁగి చేసిన ప్రశస్త దానమిది, హరి
భట్టు ఆకాలమున లబ్ధప్రతిష్ఠుఁడు. ఆముష్యయణుఁడు, 'వేదశాస్త్ర వివిధ గ్రంథార్థ నిర్ణేతయై' (వరాహ,అవ.16) భట్టోపా
ధ్యాయ బిరుదము నన్వర్థము గావించుకొనియుండెను. ఆతని క్రీగ్రామము పడయుటకు పైయోగ్యతయే ప్రధాన కారణము
కావచ్చును.
పండితుఁడుగా, కవిగా, అవధానిగా అతని కీర్తి యప్పటికే బహుముఖవ్యా ప్తిని పొందియుండును. కడుపు
కక్కుఱితికై కన్నవారి నాశ్రయంచి కావ్యములను అమ్ముకొను దుర్దళ గడచియుండును. అనఁగా, ఏ యఱువడేండ్లో
దాఁటినవాఁడని తోఁచుచున్నది. కావున అతని జననకాలము ఇంచుమించు క్రీ.శ. 1450 సం. కావచ్చును. రాజాశ్రయమును
గర్హించి, యదృచ్ఛాలాభముతో సంతోషించు స్వభావము కలవాఁడగుటచేత రాచమన్ననలను ఆశించియుండఁడు. ఈ విషయ
మున పోతనకు దీటయినవాఁడు హరిభట్టారకుఁడు.
అతని గ్రంథానుక్రమమును పరిశీలించినచో హరిభట్టు డెబ్బదియేండ్లకు తక్కువలేక జీవించియుండునని తోఁచును.
అనఁగా కవి కాలము క్రీ. శ. 1450-1520 కావచ్చును.
గ్రంథస్థాధారము ; హరిభట్టు కృతులలో నారసింహపురాణ - ఉత్తరభాగ మొక్కటే అతని కాలనిర్ణయమునకు
కొంతవఱకు నుపకరించునది. అయిదాశ్వాసములు గల యీ కావ్యమును రచించినది హరిభట్టు. కాని దానిని హరిభట్టు
కుమారుఁడు రాఘవమనీషి ప్రోలుగంటి రంగన్నకు అంకితము కావించెను. అంకితమునకు అనువగురీతిని అవతారికను,
ఆశ్వాసాంత పద్యములను రచించి పొందుపఱచెను. ఆ భాగమే ప్రకృతము కవి కాలసూచనమునకు కొంత ఉపయోగపడు
చున్నది.
1 భారతి, జూలై, 1949, పు. 21–22.
* A.R. of Mysore Archeologica' Report 1927 Kolar inscriptions No. 69; Page 77. A
copy of Ramasamundra grant of king Krishnaraya of Vizianagaram dated Saka 1435 in the pos
session of Sawle Seshachar in Kolar town.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4j97fu8zlc9iz6j41s9zoteuhq9i9gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215531</id>
    <revision>
      <id>562937</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2 ఆముఖము 1. నారసింహపురాణమునకు ఉపోద్ఘాతమును వ్రాసిన ఓలేటివారు కాళ్లకు వలంబన న్యాయానుసారముగ కవి జీవితకాలము నూహించిరి, వారి చర్చాసారాంళ్ల మీది (1) ప్రోలుగంటి రంగన, హావళి చినయో...'</comment>
      <origin>562937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6690" sha1="nbm9t8bsjzjj81drqkxvrvgvq46bzkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2
ఆముఖము
1. నారసింహపురాణమునకు ఉపోద్ఘాతమును వ్రాసిన ఓలేటివారు కాళ్లకు వలంబన న్యాయానుసారముగ కవి
జీవితకాలము నూహించిరి, వారి చర్చాసారాంళ్ల మీది
(1) ప్రోలుగంటి రంగన, హావళి చినయోబభూపాలునియొద్ద దండనాథుఁడు. ఈ భూపాలుఁడు, ఆరెవీటి
బుక్కరాజువంశములోనివాఁడని కళాపూర్ణోదయ - అవతారికవలన తెలియుచున్నది. బక్కరాజునకు ఆఱవతరములోనివాఁడగు
హావళి చినయోబభూపాలుడు క్రీ.శ. 1560 ప్రాంతమున నుండినవాఁడు. అతని దండనాథుఁడగు రంగనయు అతనికి
పురాణము నంకితముచేసిన రాఘవమనీషియు నా కాలములోనివారే అగుదురు. హరిభట్టు పరమపదించిన పిదప సుమా తిరువ
డేండ్లకు- నీ యంకితకార్యము జరిగియుండును. అపుడు హరిభట్టు నిర్యాణము క్రీ. శ. 1540 వ సం॥ ప్రాంతము కావచ్చును.
కవికి అపు డేఁబదియేండ్లని భావించినచో, అతని జననకాలము క్రీ. శ. 1430 కావచ్చును. కావున, కవి జీవితకాల మించు
మించు క్రీ. శ. 1490–1540 కావచ్చును. అతఁడు కృష్ణదేవరాయలకు సమకాలికుఁడు.
(2) ప్రోలుగంటి రంగనకు తిప్పన ముత్తాత యనియును అతఁడు ప్రౌఢదేవరాయల దండనాథుఁడనియును
రాఘవుఁడు నారసింహ పురాణ అవతారికలో పేర్కొనియున్నాఁడు. ఈ ప్రౌఢదేవరాయల రాజ్యపాలనకాలము క్రీ. శ.
1422–1447. తిప్పనకు మూఁడవతరమువాఁడగు రంగన (1447 60) క్రీ.శ. 1507 సం॥ ప్రాంతమువాఁడగును,
మొ త్తముమీఁద ప్రోలుగంటి రంగన 16 వ శతాబ్ది పూర్వార్ధమున ఉండినవాఁడగుటచే, నాతనికిముందున్న హరిభట్టు
15 వ శతాబ్దియం దు త్తరభాగమున నున్నవాఁడనుటకు సందేహముండదు,*
2. హరిభట్టుకాలము ఓలేటివారిచే నిర్ణయింపఁబడినదానికంటే తరువాతిది యని డా. నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
గారి శ్రీ సిద్ధాంతము. దాని సారమిది :
ప్రోలుగంటి వంశజులలో మొదటివాఁడు తిప్పన. అతని పౌత్రుఁడు చెన్నకవి, తిప్పనకు ప్రపౌత్రులలో
(మరొక ఫౌత్రునిపుత్రుడు) నొకఁడు రంగన. ఇతఁడు నారసింహపురాణమునకు కృతిపతి, సం
(1) తిప్పన ప్రౌఢరాయలకు సమకాలికుఁడు. ఇతడు ఓలేటివారు సూచించిన ప్రౌఢదేవరాయలు కాడు. అతని
కుమారుఁడగు మల్లి కార్జున దేవరాయలు. ఇతనికి ప్రౌఢదేవరాయ నామముకూడ కలదు. ఇతని పాలనకాలము క్రీ.శ.
1448–1495. ప్రోలుగంటి తిప్పన ఈతనికాలములోనే దండనాథుఁడు.
(2) ప్రోలుగంటి చెన్నకవి క్రీ. శ. 1500-1525 సం.ల మధ్యమున వేలసినవాఁడు, ఇతఁడు గ్రంథకర్తయై
నరసింగరాయల మెప్పు పడసెను,
(3) నారసింహపురాణ కృతిపతియగు ప్రోలుగంటి రంగన, హావళి చినయౌబళరాజు యొక్క పినతండ్రి
యైన యౌద్ధళ మహారాజుగారొసఁగిన వైష్ణవాగ్రహార దానశాసమున నొక వృత్తికి స్వామిగ పేర్కొనఁబడియున్నాఁడు. ఆ
శాసన కాలము క్రీ.శ. 1543వ సం॥. ఇతఁడు నారసింహపురాణమును క్రీ.శ. 1513-1548 సం.ల మధ్యకాలమున
సంకితము గొనియుండును. అప్పటికి హరిభట్టు పరమపదించెను. అతఁడు కృష్ణదేవరాయలకును, పిదప అచ్యుతరాయల
కును సమకాలికుఁడై యుండెననుట నిస్సంశయము.
3. చాగంటి శేషయ్యగారు ఓలేటివారి అభిప్రాయమును ఆమోదించిరి. డా. నేలటూరివారి శాసనప్రమాణ
నిర్ణయమును సరియని యంగీకరించిరి. మఱియు, కృతిపతి రంగన కందాళ రంగాచార్యుల శిష్యుఁడగుట చేతను, రంగా
చార్యులకు సంబంధించిన శాసనములు తిరుపతియందు క్రీ.శ. 1545 ప్రాంతమున కనఁబడుటచేతను ప్రోలుగంటి రంగన
2 పు. 9. 3 నారసింహ - ఉపోద్ఘాతము, పు. 9-10, 4 భారతి, జనవరి, 1941, పు. 17–24.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nbm9t8bsjzjj81drqkxvrvgvq46bzkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215532</id>
    <revision>
      <id>562938</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము 7 5 లు. యొక్క కాలముకూడ అదియే యని ధ్రువపఱచిరి. హరిభట్టు కాలము క్రీ. శ. 1475-1535 అనియును, అతఁడు 1500–1535 సం.ల నడుమ గ్రంథములను రచించియుండుననియును నిశ్చయించిరి. ఓలేటి వేంకటరామశాస్త్...'</comment>
      <origin>562938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6064" sha1="9v6lu9cfvyc24xzsco6ep8688kl23jk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
7
5
లు.
యొక్క కాలముకూడ అదియే యని ధ్రువపఱచిరి. హరిభట్టు కాలము క్రీ. శ. 1475-1535 అనియును, అతఁడు
1500–1535 సం.ల నడుమ గ్రంథములను రచించియుండుననియును నిశ్చయించిరి.
ఓలేటి వేంకటరామశాస్త్రిగారును, డా. నేలటూరు వెంకటరమణయ్యగారును, చాగంటి శేషయ్యగారును తమ
తను అభిప్రాయములను విస్తరించి వ్రాసియున్నారు మువ్వురు నూహలపై ఆధారపడి వ్రాసినవారే. ఆ యూహలన్నియు
నారసింహపురాణ–ఉత్తర భాగమునకు కృతిపతియగు ప్రోలుగంటి రంగనకు సంబంధించియున్నవి. హరిభట్టు అతనికంటే
ఎంత పూర్వుఁడో నిశ్చయించుటకు నవి అంతగా ఉపకరించునవి కావు. కావున శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలమునాఁటి దాన
శాసన మొక్క సే కవికాలనిర్ణయమునకు శరణ్యమగుచున్నది. కవికాలము క్రీ.శ. 1450-1520 కావచ్చునని కవివ్రాసిన
గ్రంథపౌర్వాపర్య నిర్ణయావసరమున కొంత వివరింపఁబడును.
లి గ్రంథానుక్రమము :
తిక్కన, భారతములో తన నిర్వచనోత్తర రామాయణమును పేర్కొనియుండలేదు. దీనికి కారణములు
చెప్పవచ్చును. రామాయణము నరాంకితము. భారత మట్టిది కాదు. రామాయణ కాలమున తిక్కన తిక్కనయే. భారత
కాలమున ఆతఁడు సోమయాజి. ఏలొకో కవి చెప్పలేదు. అతనికి ప్రియశిష్యుఁడగు కేతన కూడ తిక్కనను 'మఖి'
యని వినుతించెనేకాని, ఆతని భారత రామాయణములమాట యెత్తలేదు. పలువురు కవులిట్లే తమ పూర్వరచనములను
సమనంతర కావ్యములలో ప్రస్తావించియుండలేదు. హరిభట్టారకుఁడు నిట్టి మూకీభావమును వహించినవాఁడే. ఇతఁడేమి
యంత తక్కువగా వ్రాసినవాఁడును కాఁదు. వ్రాసినవి వమ్ము కాలేదు. నేఁటికి లభించు గ్రంథముల ఆనుపూర్వి యెట్టిది?
అవి యే వరుసలో... వ్రాయఁబడినవి ఏ గ్రంథ మే దశలో రచింపఁబడినది? ఈ ప్రశ్నములకు పరియైన సమాధానము
లభించుట కష్టము. ఊహించి తృప్తిచెందవలసినదే
2
నారసింహపురాణ – ఉ త్తరభాగపు ఉపోద్ఘాతములో ఓలేటివారు సూచించిన గ్రంథానుక్రమ మిది-:
1. వరాహపురాణము,
-
2. మత్స్యపురాణము, 3. భాగవతములోని షష్ఠ - ఏకాదశ - ద్వాదశ స్కంధములు,
4. నారసింహపురాణము - ఉత్తరభాగము. ఈ క్రమమునే చాగంటి శేషయ్యగారును అనువదించిరి. దీనికి వారు ఉటంకించిన
కారణము లివి :
చేసెను.
కవి, వరాహపురాణమును నరాంకితము కావించెను. తత్పాపపరిహారార్థము తరువాతి రచనములను దైవాంకితము
సీ. ధనమునకై నరాధముల సన్నుతి సేయఁ, బొడమిన పాపముల్ చెడుట కొఱకు. (మత్స్య. 1-7)
కడుపులకై నరాధములఁ గావ్యముఖంబుల సన్నుతింపఁగాఁ, బొడమిన పాపజాలముల బొట్టణఁగన్....
(షష్ఠ స్కంధ, ప. 4)
కడపటి కృతియగు నారసింహపురాణము నేకారణముననో యెవరికిని అంకితము చేయలేదు. ఇందలి కవిత్వ మితర గ్రంథ
ములలోనిదానికం టె కొంత ప్రౌఢమై తోచును. గ్రంథమును ముగించి యవతారికను వ్రాయుటకుమునుపు కవి కాలధర్మ
మును చెందియుండవచ్చును. భాగవత ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధముల ప్రస్తావము నారసింహపురాణమున కానఁబడుచున్నది.
కావున నీ స్కంధన్వయము దానికి పూర్వమున రచింపఁబడినవి.
5 ఆం. క.త. సంపు, 8, పు, 188&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v6lu9cfvyc24xzsco6ep8688kl23jk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215533</id>
    <revision>
      <id>562939</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ': ఆముఖము &quot;విను రాఘువమనీషిః ....యేకాదళ ద్వాదశ స్కంధముల్, తెనిఁగించే మీతండ్రి...&quot; (నారసింహ.. 1-15) - ఓలేటివారు హరిభట్టురచించిన రతిరహస్యము నెఱుఁగరు. వేళమును చూపలేదు. (ఆం.క. తరం. సంపు, 8. పు. 195...'</comment>
      <origin>562939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8124" sha1="0tpdin46la8etg4tis2iyn7bqkvqq0a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:
ఆముఖము
&quot;విను రాఘువమనీషిః ....యేకాదళ ద్వాదశ స్కంధముల్, తెనిఁగించే మీతండ్రి...&quot; (నారసింహ.. 1-15) -
ఓలేటివారు హరిభట్టురచించిన రతిరహస్యము నెఱుఁగరు.
వేళమును చూపలేదు. (ఆం.క. తరం. సంపు, 8. పు. 195)
చాగంటివారీ గ్రంథవిషయమున నెక్కువ యభిని
గ్రంథానుక్రమ పరిశీలనమునకుముందు, ఒకటి రెండంళములను గూర్చి ప్రస్తావించుట సమంజనమై తోఁచు
చున్నది. హరిభట్టు తనతండ్రియైన రామవిద్వన్మణియొద్ద వేదశాస్త్రాది సకలవిద్యల నభ్యసించినవాఁడు. కట్టోపాధ్యా
యుఁడైన తండ్రి యుండఁగా, కుమారునకు వేరొక గురువును అన్వేషించు శ్రమ లేకపోయినది. తండ్రియే గురువు.
అందులకే ఆతని రచనములలో ప్రత్యేకముగా గురువు యొక్క ప్రస్తావము కానరాదు. గురువగు తండ్రిపేరు పూర్తిగా
పేర్కొనుటకు శిష్టాచారము అడ్డుపడినది. అందుచేతనే కాఁబోలును తండ్రిపేరును &quot;చంద్రనామాంక రామవిద్వన్మణి'
యని విభజించి ప్రస్తుతించెను. కవికి సంస్కృతభాషాభిరుచి, శాస్త్రరంగమందు అభిలాష యంకురించిన కారణములచే
మొదట రతిరహ్యము రచింపఁబడినది. అది యౌవనవశ, ముప్పదేండ్ల ప్రాయము కావచ్చును. పాండిత్యమునకుతోడుగా
అతనికి ఆశుకవిత యనభ్య_స్తవిద్యగా వశమైనది. అతనికి ఇష్టదైవము హనుమంతుఁడు. హనుమన్మంత్రోపాసకుఁడై దానిలో
సిద్ధినంది, కవితాసిద్ధియు నందు కొనెను. అనర్గళధారాశుద్ధిచే అవధానకళయందారితేజెను. తెలుఁగులో కావ్యరచనమునకు
ఉపక్రమించెను, ఒకవంక జీవికయు, మరొకవంక కీర్తికాంక్షయు నతనిని వేధించుచున్నవి. 'నిరాశ్రయా న శోభంతే
పండితా వనితా లతా' అను సూక్తి కలదు కదాః హరిభట్టునకు మహదాశ్రయము కావలసి వచ్చినది. ఇది యాతని
రెండవదశ, ఏఁఐదేండ్లు దాఁటని ప్రాయము, కవి యదివటకు శివ కేశవాభేదమును పాలించిన స్మార్తవైదిక విప్రుఁడు,
శ్రీవైష్ణవ మతమునకు వ్యాప్తి, సమాదరము గల కాలమది. కాలమహిమకు లోఁగినాఁడు. విష్ణుభక్తి కలుగుట కష్టము.
కలిగెనా ఆప్రభావము తొలఁగదు. ఆది నిగూఢ సత్యము. హరిభట్టు మొదట అద్వైతి. ఇపుడు 'విశిష్ట' పూర్వుఁడయినాఁడు.
అతనిలో వాసుదేవుఁడే పరతత్త్వమను భావము పొటమరించినది. ఇది చిత్తసంస్కారమునకు సంబంధించిన పరిణామము.
ఆత్మోద్ధరణము తప్ప తదన్యమును ఆశింపని విశిష్టదళ; మూఁడవదశ; చివరిది.
కవి 15 వ శతాబ్దము మధ్యమున ఉదయించినవాఁడు. రాచవారితో బుజములు రాచుకొనుచు, కవిదాడై, విద్యాధి
కారియై, కవిసార్వభౌముఁడైన శ్రీనాథుఁడు అప్పటికే కవితా సామ్రాజ్యమును పాలించినాఁడు. నాఁడాతని రాజసమునకు
లోనుకాని కవిశబ్దవాచ్యుఁడు కానరాఁడు. ఏ పల్లెలోనో భక్తి కవితా కుటీరమును స్థాపించి, శుకాలాపాభిరామముగా, బమ్మెర
పోతన భాగవతమును పలుకుచుండినవాఁడు. మహత్త్వ కవిత్వ పటుత్వ సంపదకు భవహరమగుటయే పరమార్థమని విశ్వ
సించిన మహానుభావుఁడు పోతన. హరిభట్టు తొలుత శ్రీనాథుని 'రాజసదీ ప్తికి' చిట్టాడిపోయెను. కావ్యరచనములో ఇది యతని
తొలి యవస్థ. శ్రీనాథుని కవితా ప్రౌఢిమకు వళుఁడై, నారసింహ పురాణ ఉత్తరభాగమును సంతరించెను, పరాశ్రయమునకై
ప్రాకులాట ప్రారంభమైనది. హరిభక్తుఁడైన, వరాహపురాణమునకు కృతిపతిత్వమును అభిలషించిన మాన్యుఁడే లభించెను.
అదివటలో వ్రాసియుండిన నారసింహపురాణ తాళపత్రములను నిరంకితముగానే కట్టకట్టి, వరాహపురాణము నాంధ్రీకరించి,
నరాంకితముచేసి, తృణమో పణమో పడసెను. త్వరలోనే ఆశ్రయ లాభములోని యుబలాట మణఁగారినది. ఆ ఆ స్థితి
యనుభవైకవేద్యము. తనకు ప్రాంతీయుఁడైన పోతనామాత్యుని చిత్తపరిపాకమును గ్రహించెను. అతని సాత్త్విక
ప్రవృత్తికి లోఁగిపోయెను. కృతిని నరాంకితము కావించినందులకు పశ్చాత్తాపపడెను, అతనిలో తీవ్రభావవిపరిణామము
కలిగెను, కవితాపరిపాకమునకు సరసతాసారళ్యములు ప్రధాన చిహ్నములగును కాని, ప్రౌఢత కాదని గుర్తించెను. ఆ కవిత
ఆత్మనామ గురోర్నామ నామాతికృపణస్య చ
శ్రేయస్కామో న గృహ్లియాత్ జ్యేష్టాపత్యకళత్రయోః!!
ED&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0tpdin46la8etg4tis2iyn7bqkvqq0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215534</id>
    <revision>
      <id>562940</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము భగవదర్పణము కావలయును. భాగవత ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములు రచించి యిష్టడై నమునకు అంకితము చేసెను. కొంత కాలము తీర్థ క్షేత్రములను సందర్శించెను. అప్పటికి ఆతనిలో హరిభక్తి స్థిర...'</comment>
      <origin>562940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6495" sha1="340hqwlqxnva0ejfrvj28pdfk0w9pzz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
భగవదర్పణము కావలయును. భాగవత ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములు రచించి యిష్టడై నమునకు అంకితము చేసెను. కొంత
కాలము తీర్థ క్షేత్రములను సందర్శించెను. అప్పటికి ఆతనిలో హరిభక్తి స్థిరపడేను. నీలాచల జగన్నాథునకు 'నూలు
పోగు'గా భాగవత షష్టస్కంధమును రచించి సమర్పించెను.
వైష్ణవులకు ముక్తిక్షేత్రము శ్రీరంగము. శ్రీరంగనాథునకు నౌక కావ్యమును సమర్పింపవలయును. విష్ణు పర
త్వమును వేనోళ్ళ కొనియాడి, మత్స్యపురాణమును తెనిఁగించి రంగనాథునకు నంకితము చేసెను. జీవిత చరమదశ కడచి
నది. కవికి భవహర మైనది.
తరువాత కొంతకాలమునకు, కొడుకు రాఘవమనీషి తన తండ్రి కట్టిపెట్టిన ఆ నారసింహపురాణ కృతికి కల
వాని వరుని వెదకి, హరువుగా మురువుగా అవతారిక సవదరించి, కన్యాదానముచేసి కృతార్థుఁడయ్యెను. ఇవికాక హరికట్టు
కృతులను పరిశీలించువారికి నింకను ఒకటి రెండు విషయములు సుబోధములు కాఁగలవు,
మొదటిది–ఇతని తెనుఁగు కావ్యములన్నియును పురాణానువాదములే. 15 వ శతాబ్దము పురాణయుగము. కవి
ఆ కాలములోనివాఁడు కనుక, కాలప్రభావమునకు లోనైనట్లు స్పష్టము. రెండవది తనకు పూర్వులగు ప్రసిద్ధ కవులు
రచించిన గ్రంథములు పరికించి, తత్సంబంధములైన రచనలు సేయుట కవికి నభిమతమని తోఁచును.
సింహశీయ కొక్కోక పండితుఁయ రచించిన రతిరహస్యము (14 వ శతాబ్దాంతము) ఆంధ్రదేశమున అఖండ
ప్రశస్తిని గడించినది. దానిని కూచిరాజు ఎఱ్ఱయ 1480 ప్రాంతమున నాంద్రీకరించెను. హరిభట్టుకూడ శృంగారదీపిక
యను నామాంతరముగల రతిరహస్యము అను కామశాస్త్ర గ్రంథమును రచించెను. ఇది 1480 ప్రాంతమున జరిగియుందును.
చెదలువాఁడ యెఱ్ఱన నృసింహపురాణ-పూర్వభాగమును రచింపఁగా, తాను ఉత్తరభాగమును సంతరించెను. ఇది
1430 ప్రాంతమున జరిగియుండును,
నంది మల్లయ ఘంట సింగనలు సంస్కృత వరాహపురాణము నాంద్రీకరించియుండఁగా, తానును మఱియొక్క
వరాహపురాణమువై పు దృష్టి సారించెను. నామసాదృశ్యమున్నను స్వీకరింపఁబడిన యితివృత్తమున విభేదము కలదు.
కాలము 1495 ప్రాంతము కావచ్చును.
పోతన రచించిన భాగవతములో కొన్ని స్కంధములు లుప్తములై యుండఁగా, ఆ యేకాదశ ద్వాదశ స్కంధ
ములను 1500 సం. ప్రాంతమునను, షష్ఠమును 1520 సం. ప్రాంతమునను పూరించి ధన్యుఁడయ్యెను.
ఇంతవఱకు పేర్కొనఁబడినవి ఒకవిధముగా అనుసంధాన గ్రంథములు - లేదా భాగములు.
ఇతని కృతులలో కడపటిది మత్స్యపురాణము. కాలము 1525 సం. ప్రాంతము కానోపును. మత్స్యపురాణము
ననువదించినవా రతనికి మునుపు కానరారు. ఒక విధముగ నిది ఇతని తొలి స్వతంత్రానువాదము. ఈ యాశయమువలన కవి
రచనములలో నిదియే కడపటిదై యుండును. మత్స్యపురాణము తక్క తక్కినవన్నియు ననుబంధరచనములవంటివి యని
భావించుటకు కారణమేమి? యను విచికిత్సకు అవకాశము కలుగుచున్నది.
ఎంత గొప్ప కవికై నను కీర్తిప్రతిష్ఠల విషయమున ఆత్మప్రత్యయము ప్రబలముగ నుండఁజాలదు. కాళిదాసుత
చాఁదు &quot;మందః కవియశః ప్రార్థీ&quot; యని కొంత జంకుకొంకులను ప్రకటించియుండఁగా, హరిభట్టునుగూర్చి వేఱుగ చెప్ప
నక్కఅలేదు. అతనికొక మార్గము సుగమమని తోచినది. మహాకవుల రచనలలో ఏవేని యవశేషము లన్నవా తని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>340hqwlqxnva0ejfrvj28pdfk0w9pzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215535</id>
    <revision>
      <id>562941</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '10 ఆముఖము పరికించెను. అవి ప్రసిద్ధగ్రంథములయినచో, కాలానుగుణముగా నట్టివాని నేన్నుకొని, పూరించి సఫలతను సదయవచ్చును. గదా ! అపుడు గ్రంథగౌరవముతోఁదాటు తన రచనములకును ప్రచారము కలుగ...'</comment>
      <origin>562941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7149" sha1="tcyyacutjed1iki23wvyg2i7z4p33pn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;10
ఆముఖము
పరికించెను. అవి ప్రసిద్ధగ్రంథములయినచో, కాలానుగుణముగా నట్టివాని నేన్నుకొని, పూరించి సఫలతను సదయవచ్చును.
గదా ! అపుడు గ్రంథగౌరవముతోఁదాటు తన రచనములకును ప్రచారము కలుగును. ప్రచారమువలన ప్రతిష్ఠ మిగులును.
ప్రతిష్ఠనలన కృతులకు స్థిరత్వము సిద్ధించును.
ఇఁక నీ యంశములను నుఱికొంత విశదముగా, విపులముగా పర్యాలోకించినచో, అతని గ్రంథానుక్రమమును,
ఆయా గ్రంథముల రచనాకాలమును కొంతవఱకు సమన్వయము కాఁగలడు.
(1) రతిరహస్యము :
ఇది కవికి హరిహరుఁడు అను వ్యవహార నామముండిన కాలమున రచింపఁబడినది. తొలి గ్రంథము. కారు శాస్త్ర
విషయకము. తాళపత్రములకు అమూల్య భద్రతలనాపాదించునది. సహృదయులు దీనారటంకమువలె వలచి దాచుకొన
వలసినది. గ్రంథ మచిక కాలములోనే వ్యాప్తిగాంచుట కొంతకన్న సుజేమి కావలయునుః
“ఇది శ్రీ సర్వవిద్యానవద్య, సహజ సారస్వతానవద్య, చంద్రనామాంక విద్వన్మణికుమార, హరిహరనాడుక
విరచితాయాం రతిరహస్యే.....&quot; అనునది ''వ్రాతప్రతులలోని గద్యము. ఇందలి 'సర్వవిద్యానవద్య' బిరువవాచకము
ముద్రితమైన ఖరతిరహస్యములో కానరాదు. ఇది కవియొక్క పాండితీ ప్రకర్షను సూచించు విరుదము; భట్టశబ్దార్థద్యోతకము.
అతనికి తెలుఁగు కావ్యములు రచించుకాలములో ఆబిరుదముపై అభిరుచి తొలఁగినట్లున్నది. 'అహమేవ పండితః' అను
భావతీవ్రత తగ్గినది. 'అహం చ పండితః '
కలిగినది. హరిభట్టనామము చాలునని
ఉత్తరపదమైన 'హర'కు భట్టశబ్ద మేకాదేశమైనట్లున్నది. రతిరహస్యరచనమునాఁటినుండి యతని కృతులలో స్థిరపచిన
బిరుదము 'సహజసారస్వత' యనున దొక్కటే. తక్కినవి దూకాయాతములు.
2
అనుభావము
తోచినది.
రతిరహస్యమునకు శృంగారదీపికయను నామాంతరము కలదు. 1422-1447 మధ్యకాలమున, విజయనగర
ప్రభువైన ౨ ఇమ్మడి ప్రౌఢదేవరాయలు రచించిన కామశాస్త్ర, గ్రంథము 'రతిరత్నప్రదీపిక'. ఈ రాజగ్రంథము సుప్రీ
సిద్ధమై యుండును. అప్పటికే కొక్కోకుని రతిరహస్యము మహాఖ్యాతి నార్జించినది. సుమారు 1480 ప్రాంతమున దానిని
కూచిరాజు-ఎఱ్ఱయ అనువదించియుండెను. వీనికి సంబంధిగా హరిహరుఁడును రతిరహస్యమును శ్లోకరూపమున స్వతంత్ర
ముగ రచించియుండును. కాలము సుమారు 1480 సం. ప్రాంతము కావచ్చును,
నారసింహ పురాణ–ఉత్తరభాగమునకు ప్రోలుగంటి రంగన కృతిపతికదా! అతని ముత్తాత తిప్పన ప్రౌఢదేవ
రాయలయొద్ద దండనాథుఁడు. ఈ విషయమును రాఘవమనీషి తాను వ్రాసిన అవతారికలో తెలిపియున్నాఁడు, (నారసింహ,
1−22). ఈ ప్రౌఢదేవరాయలు 'ఇమ్మడి' పూర్వపదనామధేయుఁడే కాని &quot; డా॥ నేలటూరివారు సూచించిన ముమ్మడి ప్రౌఢ
దేవరాయలను నామాంతరముగల మల్లి కార్జున దేవరాయలు కాడు. ఏలన తండ్రి రచించిన శృంగార దీపికయును, తత్పూ
ర్వము (ఇమ్మడి) ప్రౌఢదేవరాయ కృతమగు రతికత్నప్రదీపికయును రాఘవమనీషి తలఁపున మెదలుచుండియుండును.
'దీపికా’నామము భ్రాంతిజనకము కావచ్చునని భావించి, హరిహరుఁడు రతిరహస్యమను నామాంతర మొసఁగినట్లున్నది.
కొక్కోకుని రతిరహస్యముకంటే నిది భిన్నమైనదని సూచించుటకు కాఁబోలును దీనికి రతిదర్పణమను నామమును తుది
గద్యలో (పు. 134) లేఖకులు వ్రాసికొన్నటులు తోచుచున్నది. రతిరహస్యమే యైనను రచనములో స్వైరిత కానరాదు.
సంప్రదాయపు హద్దు లెందును మీటని నిగ్రహముతో కూడిన రచనమిది. అందుచే నిది పండితుల ప్రశంసకు పాత్రమైనది.
1 ఆర్. నం. 1054 (బి); డి. 3899 జి.ఓ.ఎం, ఎల్, కల్చరల్ బుక్స్ లిమి టెడ్, మదరాసు.
*
2. History of Classical Sanskrit Literature, పు. 893. 3. భారతి జనవరి, 1941, పు. 20,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcyyacutjed1iki23wvyg2i7z4p33pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215536</id>
    <revision>
      <id>562942</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము 11 4 'కొక్కోకుని రతిరహస్యము కంటెను ఈయన గ్రంథము చాల సంప్రదాయకుద్ధముగాను, కామసూత్రోద్దేశ నిబద్ధముగను ఉన్నది.' క 'అసలే కొక్కోక మహాకవి క్రొత్తత్రోవ త్రొక్కినాఁడు. ఆపైని ఎ...'</comment>
      <origin>562942</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6560" sha1="4aittlecmtb776k1f5y2hj1q51l2vg6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
11
4 'కొక్కోకుని రతిరహస్యము కంటెను ఈయన గ్రంథము చాల సంప్రదాయకుద్ధముగాను, కామసూత్రోద్దేశ
నిబద్ధముగను ఉన్నది.' క 'అసలే కొక్కోక మహాకవి క్రొత్తత్రోవ త్రొక్కినాఁడు. ఆపైని ఎఱ్ఱయ మఱియొక ఆకు
ఎక్కువ చదివినాఁడు' ___అని పంచాగ్నుల ఆదినారాయణశాస్త్రి గారు గ్రంథద్వయమును తులనాత్మకముగా శీలించి
హరిభట్టుకృతి నభినందించినారు.
హరిభట్టు రతిరహస్యములో నాలుగు పరిచ్ఛేదములు కలవు. స్త్రీ విట విధాగావస్థాది లక్షణము, స్త్రీ, పురుష
జాత్యాది నిరూపణము, భోగ బంధాది నిరూపణము, వశ్యౌషధాది నిరూపణము అందలి ప్రధానాంశములు.
హరిభట్టు శ్లోకరూపమున రచించిన రతిరహస్యమును ముష్టిపల్లి సోమభూపాలుఁ డాంధ్రీకరించెను. మూలము
ననువాదముతోఁజేర్చి కల్చరల్ బుక్స్ లిమిటెడ్ ్వరు ప్రచురించిన సంగతి ఉక్తపూర్వము. సోమభూపాలుని కృతికి నీ
హరిభట్టీయము సంస్కృతీకరణమని గోలకొండ కవుల సంచిక (పుట 406) సూచించుట ప్రామాదికము.
క్రీ. శ. 1846 సం॥న VON RICHARD SCMIDT (ఫాన్ రిషర్డ్ ష్మిట్) అను పాశ్చాత్య పండితుఁడు
హరిహరుని రతిరహస్యమును జర్మనీ దేశమున మొదటిసారిగా ప్రచురించెను.
హరిభట్టు నిందుజవ్వనమున ఈ రతిరహస్యమును సంతరించియుందుననుట సముచితము, ముప్పడేండ్లు దాఁటని
ప్రాయము. విద్వత్కవులు శాస్త్రగ్రంథరచనముతో కావ్యరంగమున కాలూనుట కలదు. 'పాండిత్యహీనాః కవయో భవంతి'
యను అపప్రథ కగ్గము కారాదని వారి యాశయము. 'విద్వత్కవయః కవయః....' అను నాభాణకములోని మర్మమును
హరిహరుడు గుర్తించి, శాస్త్రగ్రంథమును రచించి ప్రసిద్ధికి వచ్చెను. ఆశుకవియై, అవధాన విద్యానిపుణుడై 'అష్టఘంటావ
ఛాన’-బిరుద విభ్రాజి యైనాఁడు. రతిరహస్య రచనానంతర మార్జించిన బిరుదమిది. ముచ్చటపడి ఈ బిరుదమును చాల
నఱకు తన తెలుఁగు కృతులలో నిక్షేపించుకొన్నాఁడు. ఇంతకు రతిరహస్య మాతని తొలి రచనమని భావించుట యుక్తము.
(2) నారసింహ పురాణము - ఉత్తర భాగము :
(కవి తొలి కృతి). ఈ పురాణమున ఇతివృత్త భాగమును సంపూర్ణముగా రచించినది హరిభట్టు.
ప్రోలుగంటి రంగన కంకితము చేయుటకై అవతారికను, ఆశ్వాసాంత పద్యములను సమకూర్చి పెట్టినది
హరిభట్టు కుమారుఁడైన రాఘవుఁదు. ఇట్టిది అపూర్వము కాకున్నను విచిత్ర సంఘటనము.
ఇది వివాదములకు దారితీయవచ్చును.
కవి యీ నరసింహపురాణము నేకాలమున వ్రాసియుండును? రచించిన గ్రంథములలో నిది యెన్నవది? కవి
దీనికి అవకారికను కచింపలేదా? లేక వ్రాసినదానిని రాఘవుఁడు స్వానుకూలముగా మార్చివేసెనా? యనునవి వివాదాంశ
ములు. ఆశ్వాసాంతగద్య మిట్లున్నది.
&quot;ఇది శ్రీ హనుమత్కటాక్ష లబ్ధవరప్రసాద, సహజసారస్వత చంద్రనామాంక భారద్వాజసగోత్రపవిత్ర రామ
విద్వన్మణికుమా రాష్ట్రఘంటావధానపరమేశ్వర హరిభటారకప్రణీతంబైన శ్రీ నృసింహపురాణోక్తంబగు నుత్తరభాగంబు
నందు....”
రతిరహస్యములోని గద్యముకన్న ఇది విభిన్నమైనది. విశిష్టమైనది. కవికి హనుమత్కటాక్షమువలన కవితాసిద్ధి
కలిగినది; అవధానిగాఁగూడ ప్రసిద్ధికి మచ్చెను. పురాణమును హరిభట్టు రచించెనమటలో విప్రతిపత్తి లేదు.
4 వాత్స్యాయన కాడుసూత్రములు, చదువరులకు విజ్ఞ ప్తి, పు. 19, 5 అంటే, పు. 25.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4aittlecmtb776k1f5y2hj1q51l2vg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215537</id>
    <revision>
      <id>562943</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '12 అముఖము ప్రోలుగంటి రంగన, నందెల చినయోబభూపాలునికడ దండనాథుఁడు. 'రెండవ యింద్రు కూడి ...... గొలువు గూర్చుండి హరికథాగోష్ఠి (దవిలి, (1-13) రాఘవుని పిలువఁబనిచెను. అర్ధనన మొసఁగి యాదరించి వ...'</comment>
      <origin>562943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6700" sha1="6xg1fuu5bsvobbe1up56fod6cvo21ad" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;12
అముఖము
ప్రోలుగంటి రంగన, నందెల చినయోబభూపాలునికడ దండనాథుఁడు. 'రెండవ యింద్రు కూడి ...... గొలువు
గూర్చుండి హరికథాగోష్ఠి (దవిలి, (1-13) రాఘవుని పిలువఁబనిచెను. అర్ధనన మొసఁగి యాదరించి వినయమున ఇట్లనెను.
తే.
సీ. చిను రాఘవకునీషి! హనుమత్కృపావర| లబ్ది కవిత్వవిలాసముహిమఁ
}
దనరి, యేకాదశ ద్వాదశ స్కంథముల్ | డెనిఁగించే మీతండ్రి ధీయుకుండు
హరిభట్టు నిఖిలవిద్యాచతురాస్యుండు | రాజమాన్యుఁడు కవిరాజనుతుఁడు,
నారసింహపురాణ పౌర స్త్యభాగంబుఁ | జెవలవాఁడెన మొదలు సేయఁ
|
బ్రతిభ దళు కొత్త నుత్తరభాగ మిప్ప డంధ్రభాషను పదనకావ్యం బొనర్చె
నా ప్రబంధంబు నా పేర నుకితముగ | నీవు గావింపలయుఁ గవీంద్రగణ్యః
(నారసింహ. 1-15)
ఈ పద్యమున వినుతింపఁబడినవాడు పురాణము నాంధ్రీకరించిన హరిభట్టు; అతనికుమారుఁడు రాఘవమునీషి
కాఁడు.హరిభట్టు ప్రతిభాదికము పై పద్యమున ప్రశంసితము. అతని కృతులలో నేకాదశ ద్వాదశ స్కంధముల ప్రస్తావము
సూత్రమే కలదు. కావున నాస్కంధర్వయము ఈ నారసింహ పురాణరచనమునకు మునుపు రచితములయినట్లు భ్రమ
కలుగుట వాస్తవము. అపుడు కవి రచించిన తక్కిన కృతులేమయినట్లు ఓలేటివారు ఇట్లు వ్రాయుచున్నారు.
:
'నారసింహపురాణమునకును బరమంచే వరాహ మత్స్య పురాణములు విరచింపఁబడిన వనుకొందమన్నచో
నా గ్రంథములు రచియించునంతకాలమువటకు నీ నారసింహపురాణము కవిచే నెవ్వరి పేర నంకితము చేయఁబడక
మిగిలియుండి యిట్లేల కవిపుత్రునిచేఁ గృతి యీయబడునని సంశయింపవలసివచ్చును.... గ్రంథక చనాక్రమమును గూర్చి
ఓశేషతర్కము... పనిలేదు. కాని గ్రంథకర్తడే నెవ్వరికి నంకితము చేయఁబడక మిగిలియున్నడగుటచేతను...నిందలి
కవిత్వము కొంత ప్రౌఢముగాఁ గాన్పించుటచేతను నీ నారసింహ పురాణ మీకవి గ్రంథములన్నింటిలోను గడపటిది.....
6
ఎవరికి నంకితము కాకుండుట, కవిత్వము ప్రౌఢముగనుండుట యను రెండు కారణములచేత ఈ పురాణము హరి
భట్టు రచనములలో కడపటిదని నిరూపించుట యు క్తిసహమగునా? పరిశీలింపవలయును.
నారసింహ
1. రాఘవమనీషియే తన తండ్రి యొక్క కృతుల వివరములను కృతిపతి రంగనకుఁ దెలిపియుండ
వలయును. రతిరహస్యము సంస్కృత గ్రంథము. కావున సంకితముతో పనిలేదు.
పురాణము నికంకితము. ఎవరికో అంకితమైపోయిన వరాహపురాణమును గూర్చి ఆతరుణమున
రంగన ప్రస్తావించుట
భావ్యము కాదు. ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములు హనుమదంకితములు. షష్ఠస్కంధము జగన్నాథార్పితము. మత్స్యము
శ్రీరంగనాథునకు సమర్పితము. వీనిలో-షష్ఠస్కంధమునందును, మత్స్యపురాణమునందును కృతిని నరాంకితము చేయుట
పాపకార్యమని కవి ముక్తకంఠముతో చెప్పియే యున్నాడు. కాఁబట్టి వీనిని ప్రస్తావించుటలోను సందర్భశుద్ధి కానరాదు.
ఇఁక మిగిలినవి యేకాదశ ద్వాదశ స్కంధములు. కవి హనుమద్భక్తుఁడు. కవిత అతని కృపాలబ్ధమైనది. ఆ కారణమున నీ
రెండు స్కంధములును హనుమదంకితములయినవి. మరొక విషయము. ఈ స్కంధవ్వయమును రచించుటచేత పోతన
ఈ
భాగవతము పూరింపఁబడినది. అది యొక సమగ్రాకృతినందుటచేత హరికథా ప్రియులు సంతసించిరి. కవి వారి మన్ననలకు
పాత్రుఁడై ఆకాలములో వాసికెక్కి యుండెను. అందులకే యీ రెండు స్కంధముల ప్రస్తావము మాత్రము పై పద్యమున
6. నార. పురా. ఉత్తరభాగము - ఉపో - పు. 12.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xg1fuu5bsvobbe1up56fod6cvo21ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215538</id>
    <revision>
      <id>562944</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము 13 కన్పట్టుచున్నది. ఇఁక నారసింహపురాణము రంగనచే సమీహితము కాఁగా, రాఘవమనీషి అంకిత కైంకర్యము కావించెను. కావున నారసింహపురాణము కడపటిదనుటకు ఇది కారణము కాఁజాలదు. 2. ఇఁక హరిభట...'</comment>
      <origin>562944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6801" sha1="jp3mwo8imywgx5efv9e8rvdnq9mndgt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
13
కన్పట్టుచున్నది. ఇఁక నారసింహపురాణము రంగనచే సమీహితము కాఁగా, రాఘవమనీషి అంకిత కైంకర్యము
కావించెను. కావున నారసింహపురాణము కడపటిదనుటకు ఇది కారణము కాఁజాలదు.
2. ఇఁక హరిభట్టుయొక్క ఆద్యకృతి కావున, నిందులో పాండితీస్ఫోరకమగు శైలి కానఁబడును. మఱియు
నిది 'ప్రబంధ పరమేశ్వరుఁదు' 'ప్రబంధ రచనా ప్రావీణ్యము' తో రచించిన నృసింహపురాణమునకు పూరక గ్రంథము
కదా! కావున ఈ కృతి కూడ 'తద్రచనయకా' ఉందుట యుక్తము. కావున కవిత ప్రౌఢమైనది. అంతియకాని కడపటి
రచన యను కారణముచేత రచన ప్రాధము కాలేదు. వరాహపురాణము ముద్రితమై యుండలేదు. కనుక వారు దానిని
సునిశితముగా పరిశీలించుట కవకాశము తక్కువ. పరిశీలించినచో ప్రౌఢిమలో వరాహపురాణము ప్రాథమ్యము వహించునని
వారును గ్రహించియుందురు.] వ్రాసిన కొలఁది, కవితలో ప్రౌఢిమ యఱుగువడి, ప్రసన్నత కుదురుకొనుట మహాకవుల
రచనలలో కనవచ్చు గమనార్హమగు పరిణామము. హరిభట్టు మహాకవి. అతని కావ్యములలో ఈ పరిణామము కానవచ్చును.
తిక్కన రచించిన రామాయణ భారతభాగములలో ఈ వ్యత్యాసమును విమర్శకులు గుర్తించియే యున్నారు.
కావున నరసింహపురాణము తుది రచనమని తలఁచుటకు ఈ కారణము కూడ అంతగా సాధకమైనది కాదు. తొలి రచనయై
యుండునని భావించుటలో బాధక మేమాత్రమును కానరాదు.
చాగంటి శేషయ్యగారి అభిప్రాయము కూడ కవి రచనములలో నారసింహ పురాణము చివరిదనియే.
అట్లనుకొనుటలో దోషము లేదు. కాని, 'హరిభట్టు రచించిన కృత్యాదిపద్యములను రాఘవమనీషి మాన్చి వేసినాఁడనుటయే
యు క్తము’8 అను అభియోగము మాత్రము నిరాకరమైనది. మఱియు ద్రవ్యలోభముచే రాఘవమనీషి యటువంటిపని
చేసియుందుననుట అభినీతము కాని మాట. [బిల్హణీయకృతి విషయమున జరిగిన తెరమఱుఁగు నాటకము వంటిది ఇండేదియు
కానరాదుకదాః] కృతి చివరిదే యైయుండినచో హరిభట్టు దానిని భగవదంకితము చేసియుండవలయును. కారణము, కవి
నరాంకితము చేయుటకు అప్పటికే విముఖుఁడు. ఏదైవమునో నిర్ణయించుకొనుటలో కవి తికమకపడ నవసరమును లేదు.
కదా! అర్పణపద్యములను కొన్నింటిని వ్రాసినను చాలునే:
వరాహపురాణము నరాంకితము. అందులోకృతిపతి వంశాదిక వర్ణనసులుండుట అనివార్యము. కావున అవ
తారికలో మొత్తము పద్యగద్యముల సంఖ్య 50. ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములలో 6; షష్ఠస్కంధమున 9. మత్స్య
పురాణము ముద్రిత ప్రతిలో 14, తాళ పత్రప్రతులలో 20. ఇది యాతనిపద్ధతి. దైవార్పితములయిన యీ కొన్ని
పద్యముల భాగమును కుమారుఁడు రాఘవుఁడు మార్చివేయుట యన ఇటు పితకు, నటు దేవతకును ద్రోహము తల
పెట్టుట కాదా?
ఆ 'మనీషి' ఆ పాపకృత్యమునకు నొడిగట్టి యుండునా?
మఱియొక దృష్టాంతము. కవి కృతులలో వరాహపురాణము మొదటిదని ఓలేటివారును, చాగంటివారును
నిర్ధరించి యున్నారు. ఆ పురాణములో కృతిపతి కవిని &quot;అమృతప్రాయ వచోవిశేష రచనా హంభావ పుంభావ వాగ్రమణీ
మూర్తివి....ఏకముఖ బ్రహ్మవు.... సత్కవిగ్రామణీ : (అవ. 16) అని వినుతించియున్నాఁడు. ఈ వినుతికి, తత్పూ
ర్వమే ప్రౌఢకావ్య మేదియైన నా కవిచే కచితమై యుండవలయును కదా! అతని రతిరహస్యమో, అవధాన ప్రాభవమో
కారణమని తలఁచుట హాస్యాస్పదమగును. ఈ దృష్టితో పరికించినను నారసింహపురాణమే తొలికృతియై తద్వినుతికి
పాత్రమై
యుండియుందును.
7. ఎఱ్ఱన నృ. పు. 1_17, 20. 8 ఆం.క.త, సంపు. 8, పు. 176, 9 అందే ఫు, 175&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jp3mwo8imywgx5efv9e8rvdnq9mndgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215539</id>
    <revision>
      <id>562945</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '14 అముఖము నారసింహపురాణము హరిభట్టు వ్రాసిన తెనుఁగు కృతులలో మొదటిది. పూర్వభాగమును ఎఱ్ఱన రచించి యుండెను. కావున ఉత్తరభాగమును తాను రచించినచో కీర్తి కలిసివచ్చునను అభిలాష యకనిల...'</comment>
      <origin>562945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6688" sha1="hdb1n4cki8yq0k3m4kij4ybi41pffgc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;14
అముఖము
నారసింహపురాణము హరిభట్టు వ్రాసిన తెనుఁగు కృతులలో మొదటిది. పూర్వభాగమును ఎఱ్ఱన రచించి
యుండెను. కావున ఉత్తరభాగమును తాను రచించినచో కీర్తి కలిసివచ్చునను అభిలాష యకనిలో నంపరించియుందును.
ఈ కృతికన్యను వలచి విలుచుకొను జామాత మాత్రము గొరికియే యుండినచో, తప్పక ఆ ప్రబంధమును తన్నా
మాంకితము కావించియుండును. ఇంతలో వరాహపురాణమును వలచిన యల్లుఁడు మాత్రము లభించినాఁడు. కావున
మూలఁబడిన నారసింహపురాణమున అవతారిక కానరాదు. తరువాత ఏబ్రడేండ్ల పిదప కావచ్చును, ప్రోలుగంటి కంగన
యభ్యర్థింపఁగా, రాఘవమనీషి యవతారిక సంతరించి, అంకితము కావించియుండును.
కవి తన తొలిరచనము నిట్లు
జేసియుండరాదా? అనుశంక కలుగవచ్చును.
మూలఁబడవేయుట యెందులకు? తరువాత నెప్పుడైన దైవార్పణమైనను
ఏ నరునకో అంకితముచేసి, యింతగడింతమని యాశించి, రచించి, యా కోరిక సఫలము కాకపోఁగా, మటల
దాని నే భగవంతునకై న సమర్పింప హరికట్టు తలఁచియుండెనేని అది యాకని భట్టత్వమునకే భ్రష్టత్వమును కలిగించి
యుండును. అది రెంటికిం జెడిన రేవడి కార్యము.
రతిరహస్యములోని తుదిగద్యమునుబట్టి తొలుత నాతనిపేరు హరిహరుఁడు. హరిహరదేవ ప్రస్తావము
నారసింహపురాణ ఉత్తరభాగములో కలదు. ప్రథమాశ్వాసమున శివ కేశవులు శరభ నరసింహాకారములు ధరించి సమరము
కావించుట, పిదప వైష్ణవశ్రేష్ఠులును, శైవవరులును వినుతింపఁగా &quot;హరిహర స్ఫూర్తి యేకదేహమున నిలుచుట&quot;
(1-227); పంచమాశ్వాసమున - ప్రహ్లాదుఁడు వైకుంఠముపై దాడి వెడలుట మున్నగు అంశములు విష్ణుభక్తులకు సంగీ
కార్యములు కావు, &quot;ప్రహ్లాదో జన్మ వైష్ణవః&quot; అని కదా పురాణవాక్యము. అట్టివానికా హరిపై వైరము:
కాన, కవి శివకేశవులకు నభేదము నంగీకరించియుండిన తరుణమున వ్రాసిన పురాణనది. ఆ వయసున
అతని భ క్తిభావము బురదలో పాతిన కంబమువలె నుండినది.
వరాహపురాణరచనమునాఁటికి అతనిలో విష్ణుభక్తి కొంత యూర్జితమైనది. మత్స్య పురాణమును రచించు
నాఁటికి హరియే పరతత్వమను గాఢ ప్రత్యయము స్థిరపడినది. కావున తన హరిహరనామము వలె, హరిహరాభేదమును
ప్రతిపాదించు నారసింహపురాణము కూడ విస్మరింపఁబడినది; తరువాతిరచనముపై దృష్టి పాఱినది.
ప్రహ్లాదునిలో సాత్త్వికప్రవృత్తి శమించి, తమోగుణము విజృంభించినపుడాతడు స్వర్గముపై వాడివేడుట,
వైకుంఠమును ముట్టడించుట, పశ్చాత్తప్తుఁడగుట, అతనికి శ్రీమన్నారాయణుఁడు హరివాసరమహిమ నుపదేశించుట
ప్రధానముగ పురాణములోని ఇతివృత్తము. అయిదాశ్వాసములలో 900 పద్యగద్యములలో, ప్రబంధోచిత వర్ణనముతో
పరిపూర్ణమైన పురాణమిది. కావ్యాంతమందలి మండేహోపాధ్యానయొక రసవర్ఘట్టము, పాండురంగమాహాత్మ్యమందలి నిగరు
శర్మ మండేహునియొద్ద పాఠములు చదివినవాడనిపించును. తెనాలికవిశైలికి, రచనమునకు హరిభట్టుకవిత ఒజ్జబంతి.
పోల్చి చదువుకొను రసికుల కీవిషయము వినోదకరము. కవి యీ నరసింహపురాణము. ఉత్తరభాగమును 1400 సం.
ప్రాంతమున రచించియుండును.
(3) వరాహపురాణము :
రెంటిని
సంస్కృత వరాహపురాణమునకు సముచితానువాదము నంది మల్లయ ఘంట సింగయల కృతి. అది భరజీవరాహ
సంవాదరూపకము. కాని, వరాహవతార మహిమాతిశయమును వర్ణించునది కాదు. నేతిదీరకాయ. ఒకవిధముగనది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hdb1n4cki8yq0k3m4kij4ybi41pffgc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215540</id>
    <revision>
      <id>562946</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:26:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము వ్రతకల్పగ్రంథము. హరిభట్టు రచించిన వరాహపురాణము కోమశ మార్కండేయ సంభాషణాత్మకము. అవతార ప్రయోజనాదికము నభివర్ణించునది. అన్వర్థమైనది. కవి యీ పురాణమును కొలిపాక యెజ్జయకు...'</comment>
      <origin>562946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6489" sha1="8amtggn4d9ll0w4zpnydgrezbb9capd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
వ్రతకల్పగ్రంథము. హరిభట్టు రచించిన వరాహపురాణము కోమశ మార్కండేయ సంభాషణాత్మకము. అవతార
ప్రయోజనాదికము నభివర్ణించునది. అన్వర్థమైనది.
కవి యీ పురాణమును కొలిపాక యెజ్జయకు అంకితము కావించెను. అతఁదు కంబము మెట్టకరణము.
కుమ్మరికోనయ్యను కొసరినచో ఒకప్రమిద ఎక్కువగా దొరకును, అంతే! హరిభట్టు పరిస్థితియు అట్టిదే కావచ్చును. తన
నారసింహపురాణము నిరంకితముగ నుందుటయు, వరాహపురాణము అంకితమైనను 'అభిలషితార్థము' సిద్ధింపక పోవుటయు
కవిని అంతర్మనుని కావించియుండును. ఈ సన్నివేశమే అతనిలో పరాశ్రయ వైముఖ్యమును భాసింపఁజేసియుండును.
దైవార్పణమే తరణోపాయమును తాత్పర్య మాతనిలో నేలకొనియుండును. అందుచేతనే హరిభట్టు తన తరువాతి
కృతులను భగవవంకితములు కావించెను. వరాహపురాణ రచనాకాలము 1495 సం॥ ప్రాంతము కావచ్చును. ఈ పురాణ
ప్రశస్తి 'అనుశీలన'నను తర్వాత శీర్షికాంశనుగును.
(4) భాగవతము - ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధము 3
దినకరునకు దీపారాధనముచేసి తృప్తిపడునట్లు, కవి
ఈ స్కంధవ్వయము హనుమన్నామాంకితము.
హనుకుల్లబ్ధ కవిత్వము నీ స్కంధరూపమున అతనికే సమర్పించి అంజలించెను.
శా.
బంధూక ప్రసవాతిర క్తవడనున్. బ్రధాతునిన్, రాము హృ
ద్బంధున్, వాయుతనూభవున్ దలఁచి, విద్వత్కోటి మద్వాగ్వికూ
తం ధాత్రిన్వినుతింప, భాగవతమం దేకాదశ ద్వాదశ
స్కంధంబుల్ తెనిఁగింతుఁ బూర్వకథిత స్కంథానుసారంబుగన్.
పోతన భక్తినిర్భరుఁడై మహాభాగవతమును తెనిఁగించెను. అందు కొన్ని స్కంధములు లు ప్తప్రాయములై నవి.
పోతన వాజ్ మాధుర్య మనిదంపూర్వము. ఆ రీతిని స్కంధరచనలో సహృదయ సమ్మతముగా అనుకరింప యత్నించినది
హరిభట్టొకఁడే. తన వాగై ్వభవమును విద్వాంసులు వినుతింపవలయును. కవితలో భక్తి వాసింపవలయును. ఆ
అతఁడు లు ప్తస్కంధములను పూరించెను. 'అసర పోతన'గా రాణించెను.
దృష్టితో
కూచిమంచి తిమ్మకవి 1740 ప్రాంతమున సర్వలక్షణ సారసంగ్రహము రచించెను. అందు భాగవత గ్రంథ
బాతించినఁ, జీవికి యందొకకొంత శిథిల
ఖననగాథ కలదు. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుఁడు 'అలిగి యా పుస్తకం బవనిఁ
మయ్యెఁ, గ్రమ్మరనది వెలిగందల నారపరాజును, ముడి బొప్పరాజు గంగరాజు మొదలగు కవివరుల్ తేజమెసఁగఁ
జెప్పిరి ..... (3-344). తిమ్మకవి ఈ యుదంతమును కర్ణాకర్ణిగ వినియుండును. ఇందలి సత్యాసత్యవిచార మంత
ముఖ్యము కాదు. కాని, యిప్పటికి 250 సం.లకు పూర్వము తిమ్మకవి చెప్పియుండుట నిజము. 'మొదలగు కవివరుల'లో
హరిభట్టు కూడ అన్యతముఁదని భావింపనగును,
రాజులు సరకృత తిరస్కారమును సహింపరు. వారి నిగ్రహానుగ్రహ చాపల్యమే నాటి దేశ చరిత్ర. 'గుడి
మ్రింగేవారికి తలుపులన్పదాలు' దేశములపై దండయాత్రలు సేయువారికి 'బీద కవి' యొక లెక్కయా: 'హేమపాత్రాన్నము
భుజించిన కవిసార్వభౌముఁడే 'నగరివాకిటనుండు నల్ల గుండు'ను భరించెను గదా! కవులకు నరపతులపై వైముఖ్య మేల
కలుగును? 'రాజుల్ మత్తులు వారిసేవ నరక ప్రాయంబు' అని ధూర్జటి ఆక్రోశించెను. 'రాజసేవా మనుష్యాణా మసిధారావలే
హను' అని సుభాషితము. పరమసాధుశీలి పోతనయు రాజులను నిందించెను. అవి చాటువులని సాకులు చెప్పవచ్చును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8amtggn4d9ll0w4zpnydgrezbb9capd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215541</id>
    <revision>
      <id>562947</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'میله : ఆముఖము మనకు సమ్మతములు కానివన్నియును అసత్యములే అయినచో, ఇంక రాజులందఱును 'రఘువంశము'లోని చారలే కావలయును. సింగభూపతి పోతనకు ఏయపకృతిని చేసియుండక పోవచ్చును. తిమ్మకవి పేర్కొ...'</comment>
      <origin>562947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5773" sha1="8f4n1se56yqyqeje8kalaaxwc8aus0r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;میله
:
ఆముఖము
మనకు సమ్మతములు కానివన్నియును అసత్యములే అయినచో, ఇంక రాజులందఱును 'రఘువంశము'లోని చారలే
కావలయును.
సింగభూపతి
పోతనకు ఏయపకృతిని చేసియుండక పోవచ్చును. తిమ్మకవి పేర్కొన్నకథ 'కట్టుకత'
కావచ్చును. ఆరాజునకు కళంకము కలుగరాదని చాగంటి శేషయ్యగారు &quot;సింగమనీఁడు క్రీ.శ. 1340–1410 సం॥ల నడుమ
నుండెను' 1 అనియు, 'పోతన జననము క్రీ. శ. 1450 సం; క్రీ. శ. 1490 ప్రాంతమున భాగవతము
పుట్టి
యుండునని'' యును నిశ్చయింప యత్నించుట యేలొకో : వారి యూహ చొప్పున శ్రీనాథ పోతనలు సమకాలికులు
కాకపోయిరి. భోగినీదండక నారాయణ శతకము లన్యకృతములే యాయెను. కాని, పోతన భాగవతమును 1470 ప్రాంత
ముననే పూర్తి చేసియుండునని పలువురు విశ్వాసము.
పోతన పదునేనవశతాబ్దము పూర్వార్ధములోనివాఁడని వీరేశలింగం పంతులుగారి యభిప్రాయము. అనుముల
సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రిగారు క్రీ. శ. 1410-1470 అని నిర్ణయించిరి (పోతన, పు.18). 'పోతన 15వ శతాబ్దము ఉత్తరార్ధము
నందున్నవాఁడు, 12 అని శ్రీ మహాభాగవతము పీఠికలో కలదు.
హరిభట్టు క్రీ. శ. 1500 ప్రాంతమున నేకాదశ ద్వాదశ స్కంధములను పూరించియుండును. ఇదే భాగవత
మునకు 'తొలిపూరణము' కావచ్చును. తరువాత నితని పద్యముల నాదరించి, పోతనకు ప్రియశిష్యుఁడు వెలిగందల నారయ
సంగ్రహముగా రచించియుండును. నారయయొక్క యన్యరచన మేదియును కానవచ్చుటలేదు. కనుక నారయ హరిభట్టు
రచనము ననుసరించి సంగ్రహించి యుండును కాని, హరిభట్టు నారయ ననుకరించే ననుట సరికాదు. హరిభట్టు పద్యములు
అటనట నారయరచనములో వచనములో నున్నవి. భాగవతప్రతులు వ్రాసికొన్నవారు నారయ పూరణము నాదరించినట్లు
హరిభట్టు రచనమును గూడ అనుసంధించుకొని యున్నారు. ఉదాహరణమునకు - తిరుపతిలోని శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వ
విద్యానిలయ ప్రాచ్య పరిశోధనాలయమునఁగల ఆర్. నం. 681 గల తాళపత్ర ప్రతిని గ్రహింప వచ్చును.
'హరిభట్టు రచన ధారాళుద్ధిశోభితమై మనోహరముగా నుండుటచేఁ గొందఱు భాగవతమును వ్రాసికొను
నప్పుడు నారయ రచనకు బదులుగా, హరిభట్టు రచనను వ్రాసికొనుచుండిరి. అందుచేతనే కొన్ని తాళపత్రప్రతులు
హరిభట్టు రచనతోఁ గూడియుండుట సంభవించినది. నారయరచనలోఁ చెక్కుచోట్ల హరిభట్టు రచనయో దాని ననుస
రించిన రచనయో కనవచ్చుచున్నది.' అని '' అకాడమి భాగవత పీఠికలోని విమర్శకాభినందనము నిష్పాక్షికమై యున్నది.
నారయయొక్క కృత్యంతరము లభించువఱకును 'నారయ వచనములుగా వ్రాసినవానిని హరిభట్టు సద్యములుగా
వ్రాసెను' అను ''నిడుదవోలు వారి పలుకులు సమర్థనీయములగునా ? నాకన తాను పోతనకు ప్రియ శిష్యుఁడనని చెప్పి
కొనుటచే నతని రచనమునకు విశేష ప్రచారము కలిగియుండును.
పు, 66.
10 ఆం.కె.త. సంపు. 6, పు. 197, 11 అందే పు. 191, 12. ఆం. ప్ర. సా, అకా. పు. 12, 13.
• Sri Venkateswara University Oriental Research Institute; Tirupati (A.P) 13. భాగ. పీఠిక,
14. పోతన - పుట 186.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8f4n1se56yqyqeje8kalaaxwc8aus0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215542</id>
    <revision>
      <id>562948</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము క. పలికెడిది భాగవతమఁట పలికించెడువాఁడు రామభద్రుండఁట: నేఁ 1 బలికిన భవహరమగునఁట పలికెద, వేళొండు గాథ పలుకఁగ నేలా? అనునది పోతరాజుగారి పవిత్ర భావన. హరిభట్టు కూడ ఆ మార్గమునన...'</comment>
      <origin>562948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6683" sha1="olfy1p8xjtipksf9rjnis2lg5d3nxuw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
క. పలికెడిది భాగవతమఁట పలికించెడువాఁడు రామభద్రుండఁట: నేఁ
1
బలికిన భవహరమగునఁట పలికెద, వేళొండు గాథ పలుకఁగ నేలా?
అనునది పోతరాజుగారి పవిత్ర భావన. హరిభట్టు కూడ ఆ మార్గముననే పయనించెను.
క. మారుత సుతుఁడఁట కృతిపతి | పారీణత భాగవతము పలికెడివఁట : యీ
17
సారస్య మిచటఁ గలుగఁగ | వేరొక మార్గమునఁ బోవు వెఱియుఁ గలఁడే: (11 వ స్కం, ప. 4)
పూరింపవలసిన భాగవతము ఉండఁగా, కృతిపతిగా ఇష్టదైవము హనుమంతుఁ డుండఁగా, ఇతివృత్తమునకై
కృతిపతికై ప్రాకులాడిన తన యలనాఁటి బాలిశ భావము తలఁపునకు వచ్చినది కాఁబోలును;
ఈ స్కంధము ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్తువారి యాజమాన్యమున ప్రకటింపఁబడిన సంగతి విదితమైనదే.
ద్వాదశస్కంధము చిన్నదైనను ముద్రణ భాగ్యము నందలేదు. ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధముల విషయానుక్రమణిక యిది.
కశ్యపాదిముని సమాగమము, విప్రశాపమిషను యాదవవంశ సంహరణము, ఉద్ధవ జనార్దన సంవాదము,
వాసుదేవుఁడు మానుషదేహమును వీడి ఆత్మయోగమున పరమపదమునకు చనుట, తత్కాంత లనలప్రవేశము సేయుట
ఇవి ఏకాదశ స్కంధములోని విషయములు.
కలియుగ రాజవంశములు, కలియుగ ధర్మములు, చతుర్విధ ప్రశయ లక్షణములు, బ్రహ్మనిరూపణము, పరీక్షి
న్నిర్యాణము, జనమేజయ సర్పయాగము, వేదశాఖా ప్రమాణము, పురాణలక్షణములు, మార్కండేయోపాఖ్యానము,
పురాణక్రమము - అనునవి ద్వాదశ స్కంధములోని కథాంశములు.
(* నందవర వంశ్యుడైన సంజీవరాయకవి కూడ నేకాదశ ద్వాదశ స్కంధములను రచించెనఁట.)
పోతనగారి భాగవతములో చివరి రెండు స్కంధములను హరిభట్టు పూరించుటవలన అతనికి అఖండఖ్యాతి
కలిగియుండును. అదిగాక ప్రగాఢపాండితి, యవధాననైపుణి, కవితావిభూతి, నూశ్రయ విముఖత, హరిభక్తి యనునవి
యతనిలోని విశిష్టగుణములు. ఇవి యన్నియు నాతనియెడ ప్రజలకు పూజ్యభావమును గలిగించియుందును. క్రీ. శ. 1513
సం, న అతనికి నొక యగ్రహారము దానముగా ఒసఁగఁబడినది. హరిభట్టును భట్టోపాధ్యాయులుగా గౌరవించి,
శ్రీ వీరరామ నాయకుఁడు శ్రీరామసన్నిధిలో చిన్నపల్లె యను గ్రామమునకు శ్రీ రామసముద్రమని ప్రతినామముచేసి, తన
పితరుల (తల్లిదండ్రుల)కు పుణ్యలోకప్రాప్తికై ధారాపూర్వకముగా దానము చేసెను. ఈ యగ్రహారము లభించుటచేత
కవికి జీవిక సుకరమై యుండును. &quot;వినా దైన్యేన జీవన&quot;మ్మను కోరిక ఫలించెను. ఇఁక కావలసినది భగవదారాధన
మొక్కటే.
దానశాసనకాలమున హరిభట్టు అఱువడేండ్ల ప్రాయమువాఁడు కావచ్చును. ఈ శాసనకాలమును ప్రమాణముగా
స్వీకరించియే యతని జననకాలము, గ్రంథ రచనాకాలము ఇదివటలో పరామర్శింపఁబడినవి.
గృహస్థులకు సుఖశాంతులు సమకూరినప్పుడు తీర్థయాత్రాభిలాష కలుగును. హరిభట్టు అయిదాజేండ్ల కాలము
తీర్థయాత్రలోఁ గడపియుందును. అతఁడు జగన్నాథ క్షేత్రమును సందర్శించెను. ఆ క్షేత్రము &quot;సర్వం జగన్నాథమ్మను
వినుతికి పాత్రమైనది. భగవద్రామానుజులు సందర్శించిన పుణ్యక్షేత్రమది. వీరు తరువాత శ్రీరంగమున నెలకొనిరి. అది
వైకుంఠం రంగమందిక”మ్మను ప్రశంసకు పాత్రమైనది. హరిభట్టుకూడ శ్రీరంగమును సందర్శించెను. శ్రీరామానుజుల
త త్త్వమార్గ మాతనికి అనుసరణీయముగా తోఁచినది. జగన్నాథునకు ఒకకృతిని, శ్రీరంగనాథున కొకకృతిని ఈ సమయ
మున సమర్పించెను.
• మీఁగడ తఱకలు, పు. 94.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>olfy1p8xjtipksf9rjnis2lg5d3nxuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215543</id>
    <revision>
      <id>562949</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '18 (5) భాగవతము - షష్ఠ స్కంధము : ఆముఖము దీనిని..... ఇదివఱలో రచించియుండిన ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములకంటే షష్ఠ స్కంధము మెఱుఁగైనది. దీనిని 35&quot;సకలదేవతానాయకుండై యింద్రద్యుమ్నసరోవర తీరంబున న...'</comment>
      <origin>562949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="n6exvl5qepycmxulpmdblcoz0vlg2bz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;18
(5) భాగవతము - షష్ఠ స్కంధము :
ఆముఖము
దీనిని.....
ఇదివఱలో రచించియుండిన ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధములకంటే షష్ఠ స్కంధము మెఱుఁగైనది. దీనిని
35&quot;సకలదేవతానాయకుండై యింద్రద్యుమ్నసరోవర తీరంబున నీలగిరి నిలయుండైన జగన్నాథదేవునకు
ననంతంబులైన సాష్టాంగ దండప్రణామంబులు సమర్పించి, తత్పాద పద్మంబులు మదీయమనః పద్మంబునం గీలుకొల్పి
తదర్పితంబుగా షష్ఠ స్కంధంబు మతి గోచరించుకొలఁగించెద నని యవతారికలో నివేదించుకొనెను.
} }
'మతి గోచరించుకొలఁదిని' రచించుట యనునది వినయము నిండిన పలుకు. పోతన చెప్పినట్లు &quot;తెలియ
వచ్చినంత తేటపటచుట” యగును. “బుద్ధిఁ దోచినంత బుధులచే విన్నంత&quot; అని ఏర్చూరి సింగనయును వక్కాణు
చెను (6వ స్కం. ప. 23).
హరిభట్టు 'నరాధముల' సన్నుతించి యుండెను. అ పాపపంకము ప్రక్షాళితము కావలయును. దానికై విష్ణువును
విసుతింపవలయును. ఈ భావము, ఏకాదశ ద్వాదశ స్కంధముల రచనమునకు ననంతరమే యాకనిలో నావిర్భవించి
మండవలయును. చూడుఁడు.
16ఎడపక విష్ణునిం బొగడ నెన్నఁడు నొల్లక, దుర్మదంబునన్
గడుపులకై నరాధములఁ గావ్యముఖంబుల సన్నుతింపఁగాఁ
బొడమిన పాపజాలముల బొటణఁగం డొలియించు ము కిఁ బొం
దెడుకొఱకై రచింతుఁ గృతి, నీలగిరీంద్రున కర్పితంబుగన్.
పై పద్యము, పోతన రచించిన &quot;ఇమ్మనుజేశ్వరాధముల కిచ్చి&quot; (భాగ. 1-13) యను పద్యమునకు ననుసరణముగును.
పోతన నిర్వహించిన ప్రాసముతోనే, ఏర్చూరి సింగన తన పష్ఠ స్కంధమున, పోతన నిట్లు స్తుతించెను.
ఉ. ఎమ్మెలు సెప్పనేల, జగమెన్నఁగఁ బన్నగరాజశాయికిన్
సొమ్ముగ వాక్యసంపదలు సూజలుచేసినవాని, భ క్తి లో
నమ్మినవాని, భాగవత నైష్ఠికుఁడై తగువానిఁ, బేర్మితో
బమ్మెర పోతరాజుఁ, గవిపట్టపురాజుఁ దలంచి మ్రొక్కెదన్. (ప, 13)
హరిభట్టు 17 కృష్ణ (జగన్నాథ) ప్రీతిగా తెనుఁగుసేసిన స్కంధమిది, (&quot;విష్ణుఁ దలంచి భాగవత పౌరాణీయ
మైనట్టి షష్ఠ స్కంధంబుఁ దెనుంగుఁజేసెవను గృష్ణప్రీతిగా వేడ్కతోన్&quot;) సింగనయును 'శ్రీ మహాభాగవత పురాణంబు
నందు షష్ఠస్కంధం బాంధ్రభాష రచియింపంబూని.... యీ కృతిఁ గృష్ణార్పణంబు&quot; చేసెను (భాగ, 6–15)
క, 18కృతినాథుఁడు నీలాచల | పతి యఁటః శుకయోగివదన భాషితమగు త
త్కృతి భాగవతంబఁట : యిది | మతిఁ దలఁపఁగ నింతకన్న మాన్యము గలదే ?
అని హరిభటు పోతనతీరున విన్నవించెను. సింగనయును.
ట
15. (§. 2o. Lato. (Xo. ≤5. 1069.
16. 6 వ స్కం, ప. 4. 17. 6వ స్కం. అవ. 5. ఆర్. నం. 1069 శ్రీ వేం. వి. ప్రా. గ్రం, తిరుపతి.
18 అందే. ఆవ, 6.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n6exvl5qepycmxulpmdblcoz0vlg2bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏనుగుల మహల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215544</id>
    <revision>
      <id>562950</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ' {{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  =  ఏనుగుల మహల్  | ముందరి = [[../ఏకకణ జీవులు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1930 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha...'</comment>
      <origin>562950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="53hhxe0nhodneagpni0hi6zjutmqcem" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏనుగుల మహల్
 | ముందరి = [[../ఏకకణ జీవులు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=453 fromsection=&quot;453B&quot; to=454 tosection=&quot;454A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవశాస్త్రం]]</text>
      <sha1>53hhxe0nhodneagpni0hi6zjutmqcem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>562954</id>
      <parentid>562950</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T10:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:జీవశాస్త్రం]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>562954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="5yf5w0t585a9cv8jj13gt9sgd0tbb19" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏనుగుల మహల్
 | ముందరి = [[../ఏకకణ జీవులు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=453 fromsection=&quot;453B&quot; to=454 tosection=&quot;454A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>5yf5w0t585a9cv8jj13gt9sgd0tbb19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215545</id>
    <revision>
      <id>562953</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము రించినాఁడు. ఆ. `వె. &quot;పలుకఁగలిగె మొదల భాగవతార్థంబు | భర్త కృష్ణుఁడయ్యే భాగ్య మొద వె&quot; అని పోతన ననుక షష్టస్కంధ రచనలలో సింగన హరిభట్టుల పోటి వ్యక్తము కాఁగలదు. హరిభట్టు 9 పద్య...'</comment>
      <origin>562953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6474" sha1="npeasu1k3f7fnelbpstxrkbafhkzg2f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
రించినాఁడు.
ఆ. `వె. &quot;పలుకఁగలిగె మొదల భాగవతార్థంబు | భర్త కృష్ణుఁడయ్యే భాగ్య మొద వె&quot; అని పోతన ననుక
షష్టస్కంధ రచనలలో సింగన హరిభట్టుల పోటి వ్యక్తము కాఁగలదు. హరిభట్టు 9 పద్యములలో అవ
తారికను రచించెను.
ఆ. వె, &quot;శ్వపచుఁడైన విప్రవరుఁడైన శ్రీ విష్ణు భక్తి కొక్కసమము పరిచరింప”
అనునది యతని విశ్వాసము (6 స్కం. అవ. 8). దీనికి నాధారములు.--
శునిచైవ శ్వపాకే చ పండితాః సమదర్శినః (గీత. 5-18)
విప్రాద్ద్వి షడ్గుణయుతా దరవిందనాభ
పాదారవింద విముఖాత్ శ్వపచం వరిష్ఠం॥ (భాగ, 7-9-10)
శ్వపచోఒపి మహీపాల : విష్ణుభక్తో ద్విజాధికః |
విష్ణుభక్తి విహీనస్తు యతిశ్చ శ్వపచాధమః ॥ (రహస్యత్రయసారము)
షష్ట్యబ్దములు గడచుసరికి హరిభట్టోపాధ్యాయులలో నీ సమదృష్టి బలపడినది. ఇది శ్రీమద్రామానుజుల నుతాభి
నివేశమువలన ఏర్పడియుండును. విశిష్టాద్వైతమత ప్రచారమునకు ఈ సమదర్శిత విశిష్టముగా నుపకరించినది కదా :
ఏర్చూరి సింగన రచించిన షష్ఠస్కంధమునకే భాగవతము ప్రతులలో బహుళ ప్రచారము కలదు. పోతనవలె
నితఁ డదై ్వత మార్గగామి, హరిభట్టునకు విశిష్టాద్వైతమున నాదరము. కావున సింగనకృతులకు కలిగిన వ్యాప్తి యితనికి
కలుగలేదు. కవితా విషయమున పోతన శైలి ననుసరించుటలో సింగనకంటే హరిభట్టు చతురుఁడు. భాగవత ప్రతులు
కొన్నింటిలో హరిభట్టారకుని షష్ఠస్కంధమును చేర్చినవారు తత్య్రాంతీయులుకాని, విశిష్టాద్వైతాభిమానులుకొని కావచ్చును.
హరిభట్టుయొక్క భాగవత స్కంధములనుగూర్చి వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రులవారు ఇట్ల భిప్రాయపడియున్నారు,
-*పోతరాజుగారు భాగవతము నద్వైత సిద్ధాంతానుగుణముగా శ్రీధర వ్యాఖ్య ననుసరించి రచించిరి. హరిభట్టు
విశిష్టాద్వైత సిద్ధాంతానుగుణముగా ష షైకాదశ ద్వాదశ స్కంధములను బూరించెను.... తెలుఁగు భాగవతము వ్రాత
ప్రతులు పెక్కులు ఏర్చూరి సింగన షష్టస్కంధముతోను, వెలిగందల నారయ యేకాదశ ద్వాదశ స్కంధములతోను
నుండును. కాని యక్కడక్కఁ గొన్ని ప్రతులలో హరిభట్టు రచనములు కూడఁ గలసియున్నవి. అమృత ప్రవాహము
వంటి పోతరాజుగారి రచనము నశించుటచేతఁ, దత్తుల్యముగా లుప్తభాగములను బూరింపఁగోరి హరిభట్టువలెనే రచనముల
నెఱపిరి. (మీఁగడ తఱకలు, పు. 81–82.)
19**సర్వన యను కవికూడ షష్ఠస్కంధమును రచించెనఁట. ఈతని గ్రంథము దొరకలేదు. ఈతఁ దెప్పటి
వాఁడో యెఱుఁగరాదు. ప్రబంధ రత్నావళిలో నీతని గ్రంథమునుండి పద్యము లుద్ధరింపఁబడియున్నవి.”
కవుల షష్ఠము - దీనికి శృంగారషష్ఠము అను నామాంతరము కలదు. రాచనుల్లు కవులు రచించినట్లు లాక్షణికు
లుదాహరించిన పద్యములవలన తెలియుచున్నది. ఇదియును భాగవత- షష్ఠస్కంధమే యయినను గ్రంథము లభ్యము
కాలేదు. కొన్ని పద్యములు మాత్రము లభించుచున్నవి. ఈ పేరుగల కవు లెవరో కవి చరిత్రకారులు స్పష్టముగా నిర్ణయింప
లేకున్నారు. &quot;&quot;రాచముల్లువారనఁగా నందిమల్లయ ఘంటసింగయ కవులు” అని నిడుదవోలు వెంకటరావుగారి సిద్ధాంత
వాక్యము. కాని వారు దీనికి ఆధారమును చూపియుండలేదు. వేటూరివారు తమ అభిప్రాయమును ఇట్లు నుడివియున్నారు.
19. మీఁగడ తటకలు, పు. 83, 20 పోతన, పు. 173.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npeasu1k3f7fnelbpstxrkbafhkzg2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215546</id>
    <revision>
      <id>562955</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము &quot;రాచమల్లువారు &quot; ఇద్దతో ముగ్గులో వీరిపే క్లే మో యెుఁగూదు. వీరు గూడ షష్ఠస్కంధమును డెనిఁగించిరి. లక్షణ గ్రంథములందు వీరిగ్రంథమునుండి యుద్ధరింపఁబడిన పద్యములు పెక్కులు...'</comment>
      <origin>562955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7215" sha1="i221z042c74zuq0bkv0nk6top2uhchx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
&quot;రాచమల్లువారు &quot; ఇద్దతో ముగ్గులో వీరిపే క్లే మో యెుఁగూదు. వీరు గూడ షష్ఠస్కంధమును డెనిఁగించిరి.
లక్షణ గ్రంథములందు వీరిగ్రంథమునుండి యుద్ధరింపఁబడిన పద్యములు పెక్కులు గానవచ్చును. శృంగారషష్ఠముని
వీరి గ్రంథమునకుఁ జేరు, షష్ఠస్కంధము నిందఱు పూరించుటకుఁ గల విశేషమేమో”: (మీఁగడ తటకలు, పు. 83)
(6) మత్స్యపురాణము :
ఇదివఱకు తెలిపిన హరిభట్టు కృతు లొకవిధముగా అనుబంధ రచనములు. మత్స్యపురాణము అట్టిది కాదు.
అతనికి పూర్వ మాపురాణము ననువదించినవారు మృగ్యులు.
ఇది పురాణఖండము. 'మత్స్యపురాణ ఖండంబగు విష్ణుధర్మోత్తరము' అని యాశ్వాసాంత గద్యములందు
పేర్కొనఁబడి యున్నది. 'విష్ణుధర్మోత్తరంలు రంగనాథునకు నర్పింతు' ననియును, 'తలఁచి చూడ విష్ణుధర్మోత్తరమునకు
నాయకుండు రంగనాథుఁడు' అనియు నవకారిక (ప. 7-8)లో కవి వ్రాసికొన్నాఁడు. నారాయణ మునీంద్రుఁడు శౌనకమునికి
వైష్ణవధర్మము లుపదేశించుట యిందులి ఇతివృత్తము. కావున దీనికి విష్ణుధర్మోత్తర ఖండము - అనియును ప్రసిద్ధి.
ఇది కవికృతులలో కడపటిది. శ్రీరంగనాథునకు నంకితమైనది. కవి యిందు గోత్రసూత్రములను పేర్కొని,
తాను 'శ్రీరామానుజ పాదపద్మయుగళీ చింతా సమాసక్తుఁడన్' అని ప్రవచించియుండుట యీ పురాణావతారికలో కనుపట్టు
నూతన విషయము. కొన్ని తాళపత్ర గ్రంథములలో దీనికి పాఠాంతరము 'శ్రీరామావర పాదపద్మయుగళీ' యని యున్నది.
కాని యిది సందర్భోచితముగా కనుపట్టదు. కారణము, ద్వితీయాశ్వాసాది పద్యమున 'శ్రీరామానుజముని వచనారూఢమత ప్రకాశ '
యని కవి కృతి కధీశ్వరుండైన శ్రీరంగనాథుని సంబోధించియున్నాఁడు. శ్రీరామానుజులు సిద్ధిపొందిన స్థలము శ్రీరంగము,
శ్రీరంగనాథునిపై భక్తియు, శ్రీరామానుజ సిద్ధాంతముపై రక్తియు వార్ధకమున హరిభట్టునకు కలిగినవి.
వ
కవితా పత్రికాధిపతులు 1912 వ సం.న. మత్స్యపురాణమును ప్రకటించిరి. ముద్రితప్రతి &quot;హరికి సమర్పిత
మగు కృతి' అను పద్యముతో ప్రారంభమైనది. గ్రంథాదిలో భగవన్నుతి కానరాదు. వస్తు నిర్దేశముతో ప్రారంభమైనట్లు
తోఁచును. ఈ కారణముచేతనే కాఁబోలును &quot;అపూర్వముగు గ్రంథోపక్రమమును బట్టి చూడ నీతఁడు మిక్కిలి ప్రాచీనుఁ
డయినట్లు తోఁచుచున్నది&quot; అని పరిష్కర్తలుపోద్ఘాతమున వ్రాసియున్నారు. వారికి లభించిన మూలప్రతిలో అవతారిక
సమగ్రముగ ఉండియుండదు. అందుచేత వారికా కృతి 'అపూర్వముగ' తోఁచియుండును. తాళపత్రప్రతులను కొన్నింటిని
పరిశీలింపఁగా, సమగ్రమైన అవతారికాభాగము లభించినది. అది పరిశీలనార్థము రెండవ యనుబంధములో పొందుపఱుపఁబడి
యున్నది. ఉపలబ్ధ ములయిన యందలి పద్యములు మిక్కిలి ఉపయోగకరములు. కవి యాత్మీయతకు దర్పణములు.
దైవస్తుతి సందర్భములో &quot;దేవతాంతర నమస్కారంబు పరిత్యజించి, లక్ష్మీకాంతున కనంతంబులయిన
సాష్టాంగ దండప్రణామంబు లాచరించు' (2 వ అను - 5) నంతగా నాతనిలో విష్ణుభక్తి కుదురుకొన్నది. దీనికి కవి సమ
ర్థన మిట్లున్నది.
-
చ. గురుతర నవ్యరత్నములకుం ధరణీశుఁడు దక్క, మౌళిపై
నరుదుగఁ దాల్ప నన్యజను లక్షులుగాని విధంబునన్, నమ
స్కరణ మహార్ష సన్మణులఁ గైకొన విష్ణుఁడె కాని, దేవతా
వరు లసమర్థులంచు నభివందన మా విధు కే నొనర్చెదన్. (2 వ అను, ప. 4)
గొప్ప రత్నములను 'శిరోమణి'గా ధరించుటకు ధరణీకుఁడు (రాజు) మాత్రమర్లు (డు. 'రత్నహారీ తు పార్థివః'
అని కదా రాజనీతి: హరిభట్టు ఇక్కడ 'ధరణీశ' శబ్దమును విష్ణువు (ధరణికి భర్త) అను నర్థములో సమన్వయమగునట్లు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i221z042c74zuq0bkv0nk6top2uhchx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215547</id>
    <revision>
      <id>562956</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆముఖము 21 ప్రయోగించియున్నాడు. అంతేకాని, యతనికి నృపతియను సామాన్యార్థమున వివక్ష లేదు. నమస్కారము గొప్ప రత్నము. దాని కర్ణుఁడు విష్ణుఁడే. అన్యదేవతలు కారు. &quot;వైష్ణన ధర్మప్రశ స్తను...'</comment>
      <origin>562956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5854" sha1="tfj6nna4okd8puew4imyglo8fpq6z5a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆముఖము
21
ప్రయోగించియున్నాడు. అంతేకాని, యతనికి నృపతియను సామాన్యార్థమున వివక్ష లేదు. నమస్కారము గొప్ప రత్నము.
దాని కర్ణుఁడు విష్ణుఁడే. అన్యదేవతలు కారు.
&quot;వైష్ణన ధర్మప్రశ స్తనుగు విష్ణు ధర్మోత్తరమును&quot; (అను. 2-7) రచించుటే కాదు. దానిని హరికి సమర్పింప
వలయును. అపుడే యది శ క్తిమధ్య గత జలబిందువు వలె సరస 'ముక్త' నుగును. హరికి సమర్పితము కాని కృతి, త ప్త
లోహమునఁ బడిన జలబిందువువలె 'విరస' మగును (అను 2-8). విరసమనఁగా 'అనామకమై నశియించుట' కాఁబోలును:
కవిలో కలిగిన యీ విష్ణుభక్తి పరిణామమును పరిశీలించి. ఆ భావనలకు దర్పణము పట్టు ఈ మత్స్య
పురాణము కవికృతులలో చివరిదనియును, నారసింహపురాణము - ఉత్తరభాగము మొదటిదనియును నిర్ణయింపవలసి
వచ్చినది.
మత్స్యపురాణములోని యవతారికయందలి పూర్వకవిస్తుతి కొంత చిత్రముగ కనుపట్టును. కవి ప్రాచీన గీర్వాణ
కవులయిన వ్యాసాదులకు వందనము చేసెను. 'పద పద్యములు దేశభాషల రచియించి, వెలసిన కవుల కంజలులొనర్చి '
యని సమష్టిగా తెలుఁగుకవులను సుతించెనే కాని, నన్నయాదుల నామధేయములను వాకొనలేదు. ఆ ప్రస్తావమును వరాహ
పురాణముతో నాపివేసెను. ఈదృశ కవిస్తుతి యితర కృతులలో కానరాదు.
తన వార్ధకమున కవి శ్రీరంగనాథు నాశ్రయించెను. ఆ దశలో ఆయురారోగ్య విభవము లవసరము. ధనమునకై
నరాధములను సన్నతి సేసిన పాపమునకు ప్రాయశ్చిత్తము కావలయును. జీవిత నాటకరంగమున భరతవాక్యము పలుకునపుడు
తలఁపులో హరిస్మరణ రావలయును.
పరమ పదమును పడయవలయును.
[“అంతకాలే చ మామేవ స్మరన్ ముక్త్వా కళేబరం:
యః ప్రయాతి స మద్భావం యాతి నాస్త్యత్ర సంశయః॥ (గీత. 8–5)]
ఈ భావములు కవిపలుకులలో కనఁబడు తీరు గమనింపుఁడు !
సీ. ఆయురారోగ్య నిత్యై శ్వర్యములు గల్గి, విభవంబుతో ధాత్రి వెలయుకొటకు
ధనమునకై నరాధముల సన్నుతి సేయఁ, బొడమిన పాపముల్ చెడుట కొఱకు
తి
హృదయంబు లక్ష్మీశ పదపంకజములందు, నిశ్చలవృత్తితో నిలుచుకొఱకు
రౌరవంబులఁ బాసి రయమున వై కుంఠ, సదనంబునకు వేడ్కఁ జనెడుకొఱకుఁ
తే. బరమ వైష్ణవజను లెల్లఁ బ్రస్తుతింప, మత్కృతం బయ్యు హరికథా మాన్యముగుచు
ను త్తమంబగు విష్ణుధర్మోత్తరంబు, రంగనాథున కర్పింతు రాణ మెఱసి.
(మత్స్య. 1-7)
ఎ. గీ. &quot;వృత్త్యనుప్రాస గణ వర్ణ వృత్త నియమ, లలిత శబ్దార్థ రస బంధములు చెలంగ
నఖిల సన్నుత మగునట్ల యంధ్ర భాషఁ బొలుపుతో&quot;
(అను 2–6)
చెప్పిన కృతి మత్స్య పురాణము. కవిత కుసుమగుచ్ఛసదృశము. శ్రీరంగనాథ పూజార్హమైన యా పద్యపుష్పము లేవిధ
ముగా నుండవలయును? చక్కని శ్లేష, చిక్కని భావము గల పద్యము నమాధానము.
చ. లలిత మనోజ్ఞ వర్ణ సదలంకృతమై, సరసాంత హృద్యమై,
దశగణ తుల్యమై, శ్రవణధారణ వాంఛితమై, నవీనమై,
నలఁకువ నొంద కచ్యుత గుణ ప్రకరంబులతోడ యుక్తమై,
పొలుపగు కావ్యపుష్పతతిఁ, బూజ యొనర్చెద రంగభర్తకు.
(మపు, 1-4)
1
1
1
1&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfj6nna4okd8puew4imyglo8fpq6z5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215548</id>
    <revision>
      <id>562957</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '22 ఆముఖము ఈ పురాణము ఆశ్వాసములలో, 800 పద్య గద్యములలో సంతరింపఁబడినది. నారాయణముని శౌనక మునికి తెలియఁజేసిన విష్ణుధర్మము నీ పురాణఖండములోని యితివృత్తము. ఆశ్వాసానుక్రనుమున కథాంశమ...'</comment>
      <origin>562957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="7d0uahp7nkvrv06kpo2avdnq8knr99b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;22
ఆముఖము
ఈ పురాణము
ఆశ్వాసములలో, 800 పద్య గద్యములలో సంతరింపఁబడినది. నారాయణముని శౌనక
మునికి తెలియఁజేసిన విష్ణుధర్మము నీ పురాణఖండములోని యితివృత్తము. ఆశ్వాసానుక్రనుమున కథాంశము లివి,
ప్రథమాశ్వాసము – నారాయణమున్యాశ్రమమునకు శౌనకముని వచ్చుట. బ్రహ్మనారవ సంవాదము, మధుకైటభ
సంహారము, మేధిన్యుత్పత్తి, రుద్రజననము, సృష్టిచింతనము, సాతోక్యాది చతుర్విధము క్తి స్వరూపము, సుజ్ఞాన ప్రసక్తి.
ద్వితీయాశ్వాసము - సృష్టి క్రమము, ముక్తి హేతువు, హరినామజపాదికము, అన్నదాన మహత్త్వము, వాస
వుఁడను విప్రుని కథ (ఇది 'భీము క్తము'లోని సూలదాసరి కథను పోలినది). ఆచారధర్మములు.
తృతీయాశ్వాసము - సాలగ్రామ మహత్త్వము, తులసీ వృత్తాంతము, దేవలోపాఖ్యానము, రోగ కారణములు,
చతుర్థాశ్వాసము - పుండరీకరాజు కథ, వైష్ణవధర్మములు, ఏకాదశీ మహిమ.
పంచమాశ్వాసము - ఏకాదశీమహిమను దెల్పు విష్ణుదత్తోపాఖ్యానము, నారదవృత్తాంతము, పులహోపాఖ్యానము,
సప్తసంతాన ప్రశస్తి, ఫలశ్రుతి.
బడినవి.
ఇంతవఱకు హరిభట్టు రచించిన కృతుల సౌర్వపర్యము, వాని కాలసూచనము, రచనా వైశిష్ట్యము ప్రస్తావింపఁ
1. లౌకికదృష్టితోను, పురుషార్థక్రమమునను పరిశీలించినచో - రతిరహస్య వరాహపురాణము లార్థిక దృష్టితో
రచితములు. భాగవత స్కంధములు, మత్స్యపురాణము పారమార్థిక భావనతో సంతరింపఁబడినవి. సంప్రదాయమునకు
న కవి యీ విధముగా క్రమముగా - త్రివర్గ సోపానముల నధిరోహించినట్లు వ్య క్తమగుచున్నది.
మందినది.
2. తొలుత పాండితీప్రకర్షద్యోతకముగ ప్రభవించిన శైలి, కాలక్రమమున ప్రసన్న గంభీరముగా పరివర్తన
3. మొదట భాసించిన హరిహరాభేదభావము, క్రమముగా విశిష్టాద్వైత తత్వానుసరణమున పర్యవసించినది.
4. కవికి పురాణానువాదమున మిక్కిలి మక్కువ. అది భాగములో, స్కంధములో, ఖండములో యగుట
యొక విశేషము. కావ్యావతారికలు - నరాంకితమైన వరాహపురాణమున విస్తరముగ, నికరకృతులయందు సంగ్రహముగ
నుండుట గమనార్హమ
ము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7d0uahp7nkvrv06kpo2avdnq8knr99b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215549</id>
    <revision>
      <id>562958</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2. అనుశీలనము (వరాహపురాణ పరిశీలనము) : 1 అవతారిక : కృతిపతి - కొలిపాక యెఱ్ఱయ. అతఁడు కంబముమెట్ట కరణము. ఉపనామమైన కొలిపాక (కొలనుపాక) నేఁడు నల్గొండజిల్లాలో ఒక కుగ్రామము. ఒకనాఁది చరిత్ర...'</comment>
      <origin>562958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="mai0p8ln7ru2ryj43ipwntva3tw50tq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2. అనుశీలనము
(వరాహపురాణ పరిశీలనము)
:
1 అవతారిక :
కృతిపతి - కొలిపాక యెఱ్ఱయ. అతఁడు కంబముమెట్ట కరణము. ఉపనామమైన కొలిపాక (కొలనుపాక)
నేఁడు నల్గొండజిల్లాలో ఒక కుగ్రామము. ఒకనాఁది చరిత్రప్రసిద్ధి గాంచిన నగరమని 'ఆదిరాజు వీరభద్రరావుగారు తమ
ప్రాచీన - ఆంధ్రనగరములు - ప్రథమ భాగములో, కొలనుపాక కథనమున పేర్కొన్నారు. ఎఱ్ఱయ కంబముమెట్ట
పురమునకు స్థలకరణికాగ్రగణ్యుఁడు (అవ.11, 46). ఈ పురము నేఁడు వరంగలుజిల్లాలో చేరియున్నది. ఆనాఁడు
పురముయొక్క శోభ యిట్లుండినది. పురప్రాంతమున నెడతెగకపాలు మున్నేరు; పురములో మదనగోపాలస్వామికి,
నరసింహమూర్తికి, బాలేందుమౌళికి భవ్యమందిరములు. పురముహోన్నత సౌధములు సకలవర్ణములవారికి నునికిపట్టులు.
ఆ మెట్ట ఆంధ్రమండలమున నెన్నికకెక్కిన గిరిదుర్గము (అవ. 9-10). అట్టి శ్రీ మహిత స్తంభాచలమునకు (కంబము
మెట్ట) మన యెట్టయ 'స్థల గణకగ్రామణి' (అవ, 46).
2
9......కవి కృతినాయకుని (ఎఱ్ఱయను) నెంతగా నభివర్ణించినను.... అతఁడాయూరికి కరణము” అని
కందుకూరివారి చిన్నచూపు. యథార్థమేమనఁగా, నాఁటి కరణికుఁడు ఒక్క పాళెగానితో సమానుఁడు. నేఁటి జిల్లాకలెక్టరు
పదవివంటిది. వారిసనవి, ప్రతిష్ఠ 'పురము' ననుసరించి యుండును. ఈ యెట్టన &quot;సుతులు హితుల్ పురోహితులు కూరులు....
మంత్రి శేఖరులు..... చేరికొల్వఁగ సభాభవనాంతర రత్నపీఠికా స్థితుఁడయి, విష్ణుకీర్తన విశిష్టపురాణము” లాలకించువాఁడు
(అవ. 14). అనఁగా - విభవము, విష్ణుభక్తి, విద్యార క్తి నిండుగాఁ గలవాఁడు.
కవి హరిభట్టు - 'కవితానిష్ఠా ద్వితీయ దివిజ జ్యేష్ఠుఁడు&quot; (అవ. 15). అమృతప్రాయ వాగ్విలాసముగల
పుంభావవాణి. సత్కవి. వేదశాస్త్ర వివిధ గ్రంథార్థ నిర్ణేత. ఏకముఖ బ్రహ్మ. 'అష్టఘంటావధాన' విశిష్ట బిరుదాంచితుఁడు
(అవ. 16-17).
ఎఱ్ఱయ హరిభట్టు నాహ్వానించి సత్కరించెను. అతఁడు రచింపఁ దలంచిన 'నిరుపమార్థ రమ్యమగు' వరాహ
పురాణమును (ప. 17) తన పేర నంకితము సేయుఁడని సవినయముగా అర్థించెను. కవి అంగీకరించెను.
కవి సంప్రదాయానుగుణముగా పరాహపురాణకృతిని ఎఱ్ఱయకు
శిరోమణి&quot; వంశావతారము నభివర్ణించెను (అవ. 18-50).
ఎఱ్ఱయకు అంకితము చేసెను. &quot;అయ్యమాత్య
మరీచి సంయమికి పుత్రుఁడు కశ్యపముని. అతఁడు కృతిపతికి గోత్రకర్త.
1 పు, 40-48. 2, ఆం, క. చ. 3 వ భా, పు, 1-2,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mai0p8ln7ru2ryj43ipwntva3tw50tq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215550</id>
    <revision>
      <id>562959</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'చిన్న మంత్రి (అక్కమాంబ) బసవవీధుఁడు అనంతామాత్యుఁడు వంశవృక్షము కాశ్యప గోత్రము 1 ఎఱ్ఱ మంత్రి (భార్య - మల్లమాంబ) అనంత మంత్రి (గంగమాంబిక) అనుశీలనము (కొలిపాక) సర్వ మంత్రి (గంగాంబ) రా...'</comment>
      <origin>562959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4100" sha1="1ke09z8m83j38auog3pdlqoglpm86nm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చిన్న మంత్రి
(అక్కమాంబ)
బసవవీధుఁడు అనంతామాత్యుఁడు
వంశవృక్షము
కాశ్యప గోత్రము
1
ఎఱ్ఱ మంత్రి (భార్య - మల్లమాంబ)
అనంత మంత్రి
(గంగమాంబిక)
అనుశీలనము
(కొలిపాక) సర్వ మంత్రి
(గంగాంబ)
రామ మంత్రి
(వీరమాంబ)
చిన్నరి
ఎఱ్ఱయ (కృతిపతి)
(మాదమాంబ)
వేద మంత్రి
అనంతామాత్యుఁడు
ఎఱ్ఱయ నియోగి. (నియోగులు - అమాత్య విభు మంత్రి పద వాచ్యులు) అతనికి తిరుమల నారాయణుఁడు గురువు.
కావున ఎఱ్ఱయ వైష్ణవమతానుయాయి. 15వ శతాబ్దమునుండి అనేక నియోగులకు నీ తిరుమల వంశ్యులు గురువులు.
'కర్మవిపాకము' అను కృతిలో తిరుమల వంశజుల ప్రాథనము వర్ణింపఁబడి యున్నట్లు మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారు
తమ 'తెనాలి కవులు' అనువ్యాసమున తెలియఁ జేసిరి. అందులో ఎఱ్ఱయకు గురువైన నారాయణగురు ప్రశంస యున్న
డేమో! ఆ గ్రంథము మృగ్యము.
ప్రస్తుతి :
సరోజాక్ష శంభు విరించి వాగ్దేవీ గణపతులను స్తుతించి, తదేవతాసరముగ కృతిపతికి నాయురారో
గ్యైశ్వర్యములు కలుగవలయునని హరిభట్టు మంగళాశాసనము పలికి, తరువాత కవిస్తుతి కావించెను. పూర్వకవి వందన
ములలో మొదటి మర్యాదను వ్యాసులవారికి చెల్లించెను. పురాణములన్నియు వ్యాసప్రోక్తములు. “అష్టాదశ పురాణానాం
కర్తా సత్యవతీసుతః&quot; అని ప్రమాణము. తాననువదించునది పురాణము కదా ! అందులకే వ్యాసులవారికి మొదటి పీట.
(+'వ్యాసో నారాయణః స్మృతః' వ్యాసుఁడు సాక్షాన్నారాయణావతారముకదాః) ఆ తరువాతనే వాల్మీకి కాళిదాస బాణ మయూర
చోర శ్రీహీర సూఘులకు వినతులు. ఇంతవటకు సీసపద్యభాగము ముగిసినది. ఎత్తు గీతిలో - ఆంధ్ర వచోధుర్యుఁడగు
నన్నపార్యుని, సూక్తిమణిరాజియగు సోమయాజిని, సురాచార్యమతియగు ఎఱ్ఱనను (కవిత్రయమును) మాత్రము సాహితీ
రూఢమతియై సంస్తుతించెను. (అ వ. 6). సీసమున సంస్కృత కవీంద్రులను, ఎత్తు గీతిలో తెలుఁగు కవులను కొని
యాడుట గణ్య ప్రక్రియ.
3. మానవల్లి కవి రచనలు, పు. 314.
* ఆదిమపండితుం గొలుతు నచ్యుతమూర్తిఁ బరాశరాత్మజున్ (నృసింహ. 1-8).
P&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ke09z8m83j38auog3pdlqoglpm86nm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215551</id>
    <revision>
      <id>562960</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 25 కవిరాజుల కావ్యకోశములనుండి వాక్యమాణిక్యముల నపహరించి, సందుగొందులలో సంచరించి. పోఁకవక్క కయినంతకు నమ్ముకొను దుష్కవి చోరులను నిరసింపకపోలేదు (అవ. 7). తరువాత, 'శబ్దార్...'</comment>
      <origin>562960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5752" sha1="q1b3quqrffawg8x9lnvp4xlmetwx5u7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
25
కవిరాజుల కావ్యకోశములనుండి వాక్యమాణిక్యముల నపహరించి, సందుగొందులలో సంచరించి. పోఁకవక్క
కయినంతకు నమ్ముకొను దుష్కవి చోరులను నిరసింపకపోలేదు (అవ. 7).
తరువాత, 'శబ్దార్థ భావ రసాలంకార బంధంబుగా నొక్క ప్రబంధం బంధ్రభాషా భవ్యంబగు వచన కావ్యంబుగా
రచియింప' పూనెను (అ వ. 8). ఒక విధముగా నిది కవియొక్క ప్రతిజ్ఞావాక్యము. తన కావ్య మేతద్విశిష్ట లక్షణ సంభరి
తమై యుందునని కవిహృదయము.
పై ప్రతిజ్ఞా వాక్యములో కవి తన గ్రంథమును 'వచన కావ్యము'గా పేర్కొనెను. ఇందలి ‘వచన' శబ్దము
విమర్శనీయమై కనుపట్టుచున్నది.
4&quot;వచన కావ్యమునకు గద్య పద్య కావ్యమని యర్థము గ్రహింపవలెను. లేదా వచన శబ్దమును పద్య అని
మార్చుకొనవలయును” అని చాగంటి శేషయ్యగారు వ్రాసియున్నారు. ఇట్టి యభిప్రాయముతోనే కవి ప్రయోగమును
మార్చివేసిన ప్రాచీన పరిష్కర్తలుకూడ నున్నారు.
క. నీవిప్పు డాంధ్రభాషం, గావించుచునున్న 'వచన' కావ్యంబగు నీ
శ్రీ విష్ణుపురాణము నా, కీవలయు మదీయకీర్తి యిలలో నెగడన్.
అని తాళపత్రప్రతిలోని పాఠము (డి. నం. 311, జి. ఓ. ఎం. ఎల్.)
ఈ విష్ణుపురాణము మొదట 1831 సం.లో, చెన్నపురి, సరస్వతీ నిలయ ముద్రాక్షరశాలయందు ప్రకటింపఁ
బడినది. అందు, --పై పద్యములోని రెండవ పాదము &quot;గావించుచునున్న చంపుకావ్యమ్మగు నీ&quot; యని మార్పు చెందినది.
ఈ ముద్రిత ప్రతి పాఠమునే తర్వాత 'వావిళ్ళ' ప్రతియు స్వీకరించినది. కారణము పై విమర్శకులును, పరిష్కర్తలు
నీ వరాహ విష్ణుపురాణములను చంపూకావ్యములుగా తలఁచిరి. వచనకావ్యమన్నచో కేవల 'వచన కావ్యములు' కావలసి
వచ్చునని శంకించిరి.
పురాణములు, కావ్యములు సంస్కృతభాషలో నుండఁగా వానిని తెలుఁగుకువు లనువదించెడివారు. అనువ
దించుట యనఁగా అనుసరించి వచించుట. సంస్కృత కావ్యము ననుసరించి ఆంధ్రభాషలో వచించిన కావ్యము- అని
సామాన్యార్ధము, సంస్కృత సాహిత్యములో రఘువంశాకాదులు పద్యకావ్యములు. కాదంబర్యాదులు గద్య కావ్యములు.
భోజుని రామాయణము, వేంకటాధ్వరి విశ్వగుణాదర్శము చంపూ కావ్యములు. &quot;గద్య పద్యోభయం కావ్యం చంపూరిత్య
భిధీయతే” యని లాక్షణికోక్తి. ఆంధ్రవాఙ్మయమునఁగల ఇతిహాస పురాణ ప్రబంధము లన్నియును సామాన్యముగా చంపూ
కావ్యములే. స్తుతి వచనములు, బిరుదు గద్యములు అనునవి విశిష్ట రచనములు. ఈ సమయమున వచన శబ్దార్థము
నించుక పరామర్శ కావించుట అవసరము.
00
వచనము అనఁగా పలుకు. 'వ్యాహార ఉక్తి ర్ల పితం భాషితం వచనం వచః' అని అమరము (వాగ్వర్గము. 1).
“భాసుర నవార్థ వచన రచనా విశారదులయిన మహాకవులును' అని నన్నయ (భార. అవ. ప. 8).
'ఆరయ నతని వచనరచన నంతయుఁ దెలిసెన్' అని తిక్కన (భార. ఉద్యో. 3-389).
'అపూర్వ వచనరచనా బంధుర కావ్యరసాభిజ్ఞుడు' అని మడికి సింగన (వాసిష్ఠ, 1-10)
4. ఆం. క.త. సంపు. 8, పు. 174.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1b3quqrffawg8x9lnvp4xlmetwx5u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215552</id>
    <revision>
      <id>562961</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '28 అనుశీలనము క. తెనుఁగైన నేమిః కవితా, జనతాలంకార చిత్ర సంగత పద వ జైన వచనరచన చతురత. విన యోగ్యం బయిన కృతియ విండ్రు మహాత్ముర్, అని వర్ణనరత్నాకరము (భాగం 4, వ. 3851). పై లక్ష్యములవలన 'వచనరచ...'</comment>
      <origin>562961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5412" sha1="n9k303jflzyk71lbseqzf6n1y5v5yk6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;28
అనుశీలనము
క. తెనుఁగైన నేమిః కవితా, జనతాలంకార చిత్ర సంగత పద వ
జైన వచనరచన చతురత. విన యోగ్యం బయిన కృతియ విండ్రు మహాత్ముర్,
అని వర్ణనరత్నాకరము (భాగం 4, వ. 3851).
పై లక్ష్యములవలన 'వచనరచన' యనఁగా పలుకులకూర్పు అని తెలియుచున్నది. ఆ సన నిర్మాణము పద్య
ములోఁగాని, గద్యములోఁగాని, ఉభయములో గాని ఉండవచ్చును గదా !
నేఁడు వచనశబ్దము (Prose) అను ఆంగ్ల పదమునకు సమానార్థమున కూఢియై యున్నది. గద్యము ఆక్వా
సాంతములయందు గోచరించు విశిష్ట రచనముగా కలదు. ఇంక వచన గ్యు శబ్దముల నొకే యర్థమున వ్యవహరించిన ప్రాచీన
కవులును కలరు. తిక్కనగారి ఉత్తర రామాయణము నిర్వచనమైనది; అందు వచన సర్య పదము లేకార్ధములో నుప
యోగించినట్లు తెలియుచున్నది.
&quot;వాక్య సాంగత్యము సేయుచో నయిన గవ్యము తోడుగఁ జెప్పి పెట్టను&quot;.
&quot;వచనము లేకయు వర్ణన రచింపఁగఁ గొంత వచ్చుఁ బ్రౌథులకున్”.
ఈ విధముగా వచన శబ్దమునకు ప్రకరణోచితమైన యర్థము లేర్పడినవి.
నారసింహ పురాణము
(నిర్వ ఉ.రా. 11-4. 15)
ఉత్తరభాగములో హరిభట్టు కుమారుఁడు రాఘవమనీషి కృతిపతిచేత నీ విధముగ
పలికించినాఁడు. &quot;హరిభట్టు.... ఆంధ్రభాషను వదన కావ్యం బొనర్చె. ఆ ప్రబంధంబు ....” (అవ. 16).
నారసింహ వరాహ పురాణములు వచన (Prose) కావ్యములగుట అసంభవము. అందలి రచనా ప్రక్రియయే
ఆ విషయమును చాటుచున్నది. వచన కావ్యమనఁగా ప్రబంధమనియే యర్థము, ఆ యర్థమే కవికి అభిమతము కూడ,
వరాహపురాణ ప్రస్తావము
హరిభట్టు వరాహపురాణము నేల రచించెను? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానము కొంత గ్రంథానుక్రమమున పూ
మర్శింపఁబడినది. నేఁడు లభించు ముద్రిక సంస్కృత వరాహపురాణమును, దానికి అనువాదమైన నందిమల్లయ ఘంట
సింగనల వరాహపురాణమును టేకుమళ్ల అచ్యుతరావుగారు విమర్శించి యున్నారు. వారి యభిప్రాయమిది.
*&quot;వ్యాసభట్టారక విరచితములగు నష్టాదశ పురాణములలో నొకటియైన యీ వరాహపురాణము (మల్లయ
సింగనలకృతి) నేతిబీరకాయ వంటిది. నేతిదీరకాయయందు నేయి లేదు. వరాహపురాణమునందు వరాహావతార విషయము
లేదు. అది వరాహమూర్తి ధరణీవరారోహకు సృష్ట్యాది విషయములనుగూర్చి చెప్పిన పుణ్యకథలు మున్నగునవి యెన్ని
యేని దీనియందున్నవి. కాని,
“చాపచుట్టఁగఁ జుట్టి చంక బెట్టుకపోఁడె, ధరణి హిరణ్యాక్ష దానవుండు”
అని యీ కవులు తమ ప్రబోధచంద్రోదయమునఁ జెప్పినట్లు ధరణీరమణిని హిరణ్యాట్లుఁడెట్లు గాసిపెట్టెనో, యేలాగున
శ్రీ మహావిష్ణువు వరాహరూపమున భూదేవి నుద్ధరించెనో యా కథ యేమాత్రము నేతద్వరాహపురాణమునఁ గాన్పించదు.
ఇది బహు విచిత్రము గదా !”
* విజయనగర సామ్రాజ్యమందలి ఆంధ్రవాఙ్మయచరిత్రము, ప్ర. భా. పు. 254-255,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9k303jflzyk71lbseqzf6n1y5v5yk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215553</id>
    <revision>
      <id>562962</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము నంది - ఘంట కవిద్వయము రచించిన వరాహపురాణమున కంటె విభిన్నమైన కథాభాగముగల వరాహపురాణ మూల మొకటి హరిభట్టునకు లభించి యుండవలయును. అందు రెండు ఖండము లుండునట్లు తెలియు చున్...'</comment>
      <origin>562962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5658" sha1="turbpsy514wrywaxkdhethzgdcbn9n3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
నంది - ఘంట కవిద్వయము రచించిన వరాహపురాణమున కంటె విభిన్నమైన కథాభాగముగల
వరాహపురాణ మూల మొకటి హరిభట్టునకు లభించి యుండవలయును. అందు రెండు ఖండము లుండునట్లు తెలియు
చున్నది (5–262) 1. కైవల్యఖండము. 2. విజ్ఞానఖండము. హరిభట్టు కైవల్యఖండమును మాత్ర మాంద్రీకరించెను.
ఇందు వరాహావతారప్రశస్తి విపులముగ వర్తింపఁబడియున్నది.
కృతిపతియగు కొలిపాక యెఱ్ఱయమంత్రి హరిభక్తుఁడను విషయ మవతారికాభాగమువలనను, ఆశ్వాసాద్యంత
పద్యములవలనను సుబోధము కాఁగలదు. పైఁగా నాతఁడు తిరుమల నారాయణుల శిష్యుఁదు. అందువలన విశిష్టాదై ్వత
మతావలంబకుఁడు. ఆతఁడు కైవల్యఖండ భాగముగల వరాహపురాణమును సంపాదించి హరిభట్టునకు నిచ్చియుండును.
“శ్రీరమణ ప్రతిపాదక | వారాహపురాణ తత్త్వవార్తాశ్రవణో | దార పరితోషచిత్తన | మారోపిత పులకః” [5–1]
అను సంబోధనమువలన నదివఱకే కృతిపతికిఁగల వరాహపురాణ శ్రవణ కుతూహలము అభివ్య క్తమగుచున్నది,
హరిభట్టు కృతులన్నియును పురాణఖండానువాదములే. శ్రీహరి విభవాభివర్ణన మాతని కభిమతము కాఁబోలును,
కవి యా తలంపుతో తన రచనములను సంతరించెను.
వరాహావతార ప్రశంస వేదోపనిషత్తులయందును, పురాణాదులయందును కానవచ్చుచున్నది.
* ఉద్ధృతాసి వరాహేణ కృష్ణన శతబాహునాభూమిర్దేనుర్ధరణీ లోకధారిణీ ॥
హే మృత్తికే : త్వం : భూమిరూపాసతీ కృష్ణవర్ణేన శతసంఖ్యాక బాహుయుక్తేన వరాహావతారేణ పూర్వ
ముద్ధృతాఒసి | కీదృశీ భూమిః | ధేనుః కామధేను వత్ప్రణయిత్రీ (సాయణభాష్యం, 1-1).
1
ఓ భూమీ ! నీవు వరాహరూపుఁడయిన భగవంతునిచేత పాతాళమునుండి యుద్ధరింపఁబడితివి. సమస్త కామము
లను పిదుకునది కావున ధేనువనియును, నిశ్చలముగా నుండుటచే ధరణి యనియును నిన్ను పిలుచుచున్నారు - అని భావము.
మంత్రశాస్త్రములో వరాహమంత్రము ప్రసిద్ధము. దీనిని భూపతిత్వ సిద్ధికై జపింతురు.
&quot;ఓం నమో భగవతే మహా వరాహాయ స్వాహా”.
శ్లో. శ్రియా పురా ప్రార్థిత దివ్యరూపం ॥ యజ్ఞోద్భవం యజ్ఞవరాహరూపం |
రాకేందుతుల్యం తిలకం దధానం | శ్రీ భూ సమేతం సతతం నమామి ॥
1
ఓం నమో మహావరాహాయ, దంష్ట్రాకరాళవదనాయ, వరాహాయ ననుః | భూపతిత్వం మే దేహి స్వాహా ॥ అని
మంత్రము. (గురూపదేశము లేక మంత్రమును జపించుట యనర్ధ హేతువని సంప్రదాయజ్ఞుల యభిప్రాయము.)
పింగళఫణి, గరుడ భయమువలన ఉచ్చరించిన పలుకులు ఛందస్సూత్రములుగా లభించినవి. అవి-
1, ధీశ్రీస్త్రీమ్, 2. వరాహాయ్, 3. కాగుహార్, 4. వసుధాస్,
7. కింవదళ్, 8. సహసన్. కావ్యాలం. చూ. 7-10.
5. సాలేక్వత్,
6. కదాసజ్,
ప్రతిసూత్రమునకును ప్రత్యేకముగా నిర్దిష్టార్థము లేకున్నను 2, 4 సూత్రములు వరాహమూర్తిని, వసుధను
నిర్దేశించుట గమనార్హ మగును.
*
తైత్తిరీయోపనిషత్తు - నారాయణవల్లి, ఉ. 23-29,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>turbpsy514wrywaxkdhethzgdcbn9n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215554</id>
    <revision>
      <id>562963</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము Q శ్రీనాథకవిసార్వభౌముఁడు స్కాందపురాణ ఈశానసంహిత ఈశాన సంహిత నాధారముగాఁ గైకొని శివరాత్రి మాహాత్మ్యము అను శైవప్రబంధమును సంతరించెను. అందు వరాహప్రస్తావము రెండుసా...'</comment>
      <origin>562963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5055" sha1="5gc3ypks7g8ue6l6arbzlkdxqkx7oef" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
Q
శ్రీనాథకవిసార్వభౌముఁడు స్కాందపురాణ ఈశానసంహిత
ఈశాన సంహిత నాధారముగాఁ గైకొని శివరాత్రి
మాహాత్మ్యము అను శైవప్రబంధమును సంతరించెను. అందు వరాహప్రస్తావము రెండుసారులు వచ్చును. ప్రశ
యాంతమున సంభవించిన సలిలోపద్రవమున భూమి సప్తపాతాళము నట్టడుగున అణఁగి పోయెను. నారాయణుఁడు వరా
హావతారమును ధరించి, జల సంరంభమును దీర్చి, వసుంధరను పూర్వ స్థానమున సంస్థాపించెను. తరువాత మూల
రూపముతో పై కుంకమును చేరెను. అపుడు ధరణి సుద్ధరించినందులకు నారాయణునిలో శివమాయవలన సహంకార
మంకురించెను. ఆ సమయమున సర్వలోకములను సృజించిన బ్రహ్మకుఁ గూడ తనతో సాటి రాఁగలవాఁడు లేఁడని గర్వము
తలసూపేను. ఈ యాధిక్యాతిశయమున హరి విరించులకు వైరము కలిగెను. వారు ఘోరముగా పోరాడసాగిరి.
ములు తల్లడిల్లెను. ఆ సమయమున వారికలహము నపనయింప శంకరుఁడు వారి మధ్యలో స్తంభరూపమున జ్యోతి
ర్లింగమై యుద్భవించెను. వారు కలహము పూని శివుని సంస్తుతించిరి. ఆ స్తంభముయొక్క యాద్యంతముల నరయుటకు
పద్మాక్ష పద్మాసనులు మాఱు రూపములను గై కొనిరి. అపుడు హరి రెండవ సారి వరాహరూపమును ధరించెనఁట:
తే. హంస రూపంబుఁ దాళ్చెఁ బద్మాసనుండు, దంష్టిరూపంబుఁ గైకొనే దనుజరిపుఁడు
లోక
పోయి రంబరమున కధోభువనమునకు, నూర్ధ్వమును గ్రిందు గానుగ నుత్సహించి. (శివరా, 1-10)
ఇఁక శాసనములలోని వరాహప్రశంస.
5 హనుమకొండ శాసనము. (కాకతిరుద్రభూపతి. శా.శ. 1084)
2990
యస్యోత్తుంగ తరంగ తాడిత వియత్సప్తార్ణవీయం
పాదాంగుష్ఠనభా గదఘ్నమభవద్భూమండలోద్ధారణే|
దంష్ట్రా కోటికుటీరకోటరగతం త్రైలోక్య మబ్బిందువత్
బ్రహ్మాండా ఇవ రోమకందనికలో వండే వరాహం హరీం!!
6బెక్కల్లు శాసనము (ఆరాజులనాఁటిదే)
పాతు ప్రీతమనాః సదా త్రిభువనం వారాంనిధే రుద్ధర
న్నుర్వీం సూకరదేహభృత్ స భగవా నుద్భూతనాళాంకురే
భూమిః పద్మతి, కేసరంతి గిరయః, పత్రంతి దిగ్భిత్తయః
పాథోధి ర్మకరందతి, ప్రవితతో మేరుశ్చ కింజల్కతి॥
7 ఉప్పరపల్లి శాసనము (రేచర్ల కాటయ క్రీ.శ. 1236)
క. ఉరగేంద్రదిగ్గజములకుఁ, బరమోత్సాహముగ నాతపత్రము వోలెన్
ధునెత్తిన కీరివరుఁడగు, హరి కాటయ కీవుతము దయామతి శుభముల్
8 తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులయింట వరాహముద్ర గల శాసనము
హరే లావరాహస్య దంష్ట్రాదండః స పాతు వః॥
హేమాద్రికలశా యత్ర ఛాత్రీ చ్ఛత్రక్రియం దధా॥
5. కాకతీయసంచిక. పు. 32, 6. అందే. పు. 42,
7. Telugu Inscriptions, Page 80, 8. Cuddapah inscriptions, Page 523, G.O.M.L. (1972)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gc3ypks7g8ue6l6arbzlkdxqkx7oef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215555</id>
    <revision>
      <id>562964</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:43:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 29 ఎఱ్ఱయ, తన కాలమునాఁటి కాకతిప్రభువులకువలె విజయనగరరాజులకును వరాహలాంఛనము కలదు. [1495 ప్రాంతము] విజయనగరాధీశుల కటాక్షవీక్షణాకర్థమునకు నీ వరాహపురాణ కృతిపతిత్వము నభిల...'</comment>
      <origin>562964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6208" sha1="b8hkw0i187ypdelr0dwp8l818p61s9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
29
ఎఱ్ఱయ, తన కాలమునాఁటి
కాకతిప్రభువులకువలె విజయనగరరాజులకును వరాహలాంఛనము కలదు.
[1495 ప్రాంతము] విజయనగరాధీశుల కటాక్షవీక్షణాకర్థమునకు నీ వరాహపురాణ కృతిపతిత్వము నభిలషించియుండును.
దీనివలన తీర్థము స్వార్థము రెండును సమకూరియుండును.
నియోగులకు కరణికవృత్తి రాజదత్తమగుట యొక చిత్రమైన సంఘటనము. ఈ విషయము 'కరణీకోద్భవ
ముంజరి' యను పద్యకావ్యమున ఉల్లేఖింపఁబడియున్నది.
యగ్రామములకుం
9 &quot;వ. అవ్విప్రపుంగపుల నండు రావించి, నిజ సింహాసన సమీపోపవిష్ణుండగు రామయామాత్యుఁ
డందియీయ వేరు వేరుగాఁ గర్పూర తాంబూల సమేతంబుగా దానపత్రంబులొసంగి మీరలు మీ మీ నిర్ణ
జని స్వామికార్య నిర్వహణ ప్రవీణులై గ్రామణిత్వాధికార ధర్మంబు లనుష్ఠింపుచుఁ దత్ప్రయోజనకర్త బులగు వృత్తి
స్వాస్థ్యప్రముఖ నిరూపణద్రవ్యంబు లనుభవింపుచు సుఖంబున నుండుఁడని యానతిచ్చిన, వారును తర్వాత తమ తమ
గ్రామములకుం జనిరి.
[వి. వి.] గజపతి వంశ్యుఁడగు గణపతి భూపాలునివలన గోపరాజు రామప్రధానుఁడు .... కరణికములను
నియోగి బ్రాహ్మణుల కిప్పించిన కథ పద్యకావ్యముగా రచింపఁబడినది. రచయిత ఊరె వీరభద్ర కవి.””
ఇట్టి పరిస్థితిలో కరణికులగు నియోగులకు రాజులను మెప్పించుట అవశ్యకర్తవ్యము కదా ! కావున, ఎఱ్ఱయ
వరాహపురాణమును వ్రాయ హరిభట్టు నభ్యర్థించుట జరిగియుండును.
కవులు కథాప్రారంభమును &quot;నా యొనర్పం బూనిన&quot; యిత్యాది వచనముతో నుపక్రమించుట కవి సంప్ర
దాయము. కాని హరిభట్టు—
అచలితాభ్యుదయ పరంపరాభివృద్ధిగా, సుధాకర మధురోక్తి గారవమునఁ
గణఁగి, యేఁ జేయు నిమ్మహా గ్రంథమునకు, నేధమాన కథాసూత్ర మెట్టిదనిన. (అవ. 51]
అని తేటగీతిలో మధురముగా నాలాపించుట యొక క్రొత్త రీతి.
2. కథాసంగ్రహము :
ప్రథమాశ్వాసము : రోమశముని వేద పురాణ తత్త్వజ్ఞుఁడు. చర్మణ్వతీ నదీతీరమున నాతని యాశ్రమము. అది
ప్రశాంతము, పావనము, సుందరము. శివపూజాతత్పరుఁడై సన్మునిగణముతో బయలుదేరిన మార్కండేయముని మధ్యే
మార్గమున రోమశాశ్రమమున విడిసెను. మునీంద్రులు పరస్పరము కుశలప్రశ్నము గావించుకొనిరి. వచ్చిన అతిథికి
సపర్యలు జరిగినవి. మార్కండేయ మహర్షికి హరివీలాకర్ణనమున ఆసక్తి యధికము. అతనిది తార్కిక ప్రశ్నము.
రోమశులది తాత్త్విక సమాధానములు. అతఁడు శ్రోత. ఇతఁడు వక్త. హరిమాహాత్మ్య కథనము ప్రారంభమైనది.
విష్ణువు పురాణపురుషుఁడు. సృష్టి స్థితి లయ కర్త. సర్వాంతర్యామి. జగమంతయు విష్ణుమయము. అతని నిజ
రూపమును బ్రహ్మరుద్రాదులును తెలియఁజాలరు. అతఁడు దుష్టశిక్షణమునకు శిష్టరక్షణమునకు ప్రతియుగమునందు నవత
రించును. అతని ఆదివరాహావతారమునకు నట్టి కారణమున్నది. అది హృదయాహ్లాదిని యగు కథ.
పద్మకల్పమున దై త్యు లుదయించిరి. వారి యౌద్ధత్యమునకు, శివుఁడు కోపించి, వారిని భస్మము చేసెను..
ఆ భస్మమునుండి యువదివేల చైత్యులు మటల జన్మించిరి. తీవ్రతపము గావించి శంకరుని మెప్పించి, వరములు పడసిరి.
9. D.c. Vol. 13, Page 2854, G.O.M.L.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b8hkw0i187ypdelr0dwp8l818p61s9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215556</id>
    <revision>
      <id>562965</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'I 30 అనుశీలనము మజల విజృంభించిరి. సురపతి స్రుక్కపోయెను. హరియే శరణ్యుఁడని బృహస్పతి బోధించెను. విష్ణుపూజా విధానమును వివరించెను. ప్రాస్తావికముగా సాలగ్రామ మహత్త్వమును, ఏకాదశీ వ...'</comment>
      <origin>562965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8095" sha1="7apkkp4y54u3b97xmun9feb9rt1692y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;I
30
అనుశీలనము
మజల విజృంభించిరి. సురపతి స్రుక్కపోయెను. హరియే శరణ్యుఁడని బృహస్పతి బోధించెను. విష్ణుపూజా విధానమును
వివరించెను. ప్రాస్తావికముగా సాలగ్రామ మహత్త్వమును, ఏకాదశీ వ్రత సూహాత్మ్యమును వర్ణించెను.
ఆ సమయముననే టాడేనియు నింద్రసభకు వచ్చెను. ఆమె రాకకు హేతువుకూడ అసురవీడయే. భూకాంతను
పురస్కరించుకొని, ఇంద్రుఁడు సురగణముతో, నారదాది మునులతో, సనకాదియోగులతో హరిపురమునకు పయనమయ్యెను.
పాలకడలిని చేరెను. వైకుంఠమును దర్శించి పురవందన మాచరించెను. ముందుగా భూదేవి ప్రాగ్ద్వారముఖంబున నగరు
ప్రవేశించి, హరిమందిరము చొచ్చి, హరిని స్తుతించెను. నారాయణుఁడు వసుంధర యొక్క విన్నఁబాటును గ్రహించి,
ఆమె సంకపీఠమున నాసీనఁగా చేసికొని సాంత్వన పంచెను. దొవారికులు వాసవాదుల నడ్డుపెట్టఁగా, వారు ద్వారము
దగట నిలిచియుండుటను వసుంధర మనవి చేసెను.
{
శుద్ధాంత ప్రవేశమునకు సిద్ధపడిన ఇంద్ర సుర మునిగణమును జయ విజయులు వారించిరి. ఆగంతుకులు కార్య
త్వరితులై ముందుకు పోవఁజూచిరి. దౌవారికుల కాగ్రహము కలిగినది. వారు హస్తవేత్రములను ప్రయోగించిరి. దండి
తులు రోష భీషణజలై - శ్రీ హరికి విరోధులై జన్మత్రయము రాక్షస కులమున పుట్టుఁడని - జయవిజయులకు ఘోరశాపము
నిచ్చిరి. ఈ కలకలమును శౌరీ వినెను. జయవిజయుల నూరడించెను. దైవిక దుఃఖము తప్పరానిది, దితి గర్భమున
పుట్టుఁడనెను. అపుడు తానవతరించి కడతేర్తునని అభయమిచ్చెను. తన్ను నిందించుటవలన దోషము కలుగదనెను. రాక్షస
జన్మము గర్హ్యమని తోఁచినచో, జన్మసప్తకమును సద్విపులై గడపి, శాపమును నిస్తరింప వచ్చునని బోధించెను. అంత
కాలము శ్రీహరి వియోగమును సహింపని జయవిజయులు, రాక్షసత్వము నంగీకరించి దితిగర్భమును ప్రవేశింప తరలిరి.
ద్వితీయాశ్వాసము : విష్ణువు ముని బృందారక బృందము నూరడించి, వారు వచ్చిన పని సఫలమయ్యెనని పలికి
పంపి వేసెను. జయవిజయులు దితి గర్భమున హిరణ్యాక్ష హిరణ్యకశిపులై జన్మించిరి.
హిరణ్యాక్షుఁడు పంచజనావత పట్టణమును నిర్మించెను. తపము చేసి పరమశివునివలన వరములను బడసి
పాలింపఁ దొడఁగెను. అతని నసురగురుఁడు శుక్రుఁడభినందించెను. హిరణ్యాక్షుఁడు కోరఁగా జగమత్పత్తి ప్రకార
మును, లోకత్రయవై శిష్ట్యమును, మేరువు ఘనతను, జంబూద్వీప వైభవమును వర్ణించెను. మహా ప్రశయ విధానమును
వినిపించెను. సురలోక రామణీయకము నభివర్ణించెను. దేవతలను నిర్జించి ఇంద్రపదము నాక్రమించి, అసురులనుద్ధరింపు
మని బోధించెను. విశ్రవునిశాపమువలన సురలకది పరాజయకాలమును రహస్యమునుగూడ వ్యక్త పఱచెను.
ఆ కథ యిది.
పుండరీకపురమున విశ్రవుఁడను విప్రుఁడుండెను. వాఁడు విత్తాభిలాషియై తన జ్యేష్ఠ కుమారుని విక్రయించి
లభించిన విత్తమును వృద్ధిమూలమున పెంచి, యనుభవింపనేరక, పేరాసతో తొల్యుఁడను వైశ్యునకు మజల వడ్డీ కిచ్చెను.
ఆ ధనము దొంగల పాలగుటతో నతఁడు విరక్తిచెంది, బిందుసరోవరమున నొక స్వర్ణపద్మమున ఆసీనుఁడై విష్ణుని
గుఱించి తపము సేయుచుండెను. అక్కడికి నింద్రుఁ డై రావతము నెక్కి అరుదెంచెను. వేడుకతో ఆ సువర్ణ కమలమును
తన గజముచే తివియించెను. విశ్రవుఁడలిగి అతని వై భవము రాక్షసాక్రాంతమగునట్లు శపించెను.
-
ED
హిరణ్యాక్షఁడు కథ వినెను. అసుృతోత్పత్తిని వినఁగోరెను. అసురగురుఁడు - కూర్మావతారము, గరళ
క్షోభము, శ్రీదేవి ప్రాదుర్భావము, సుధాపహరణము, మోహిన్యవతారము, అమృతము దేవార్పితమగుట, రాక్షసులు వంచితు
లగుట - ఇత్యాది క్షీరసాగర మథన వృత్తాంతమును సవిస్తరముగా వినిపించెను. కథ ముగిసెను. హిరణ్యాక్షునిచే సేవి
తుఁడై శుక్రుఁడు మటలెను.
హిరణ్యాక్షుఁడు సురపురిపై దండెత్తెను. దేవదానవులకు భీకరసమరము జరిగెను. తలదాచుకొన అమరులు
మేరుపర్వతమునకు పలాయితులైరి. దేవరాజ్యమున అసురపతియొక్క నిరంకుశపాలనము సాగుచున్నది. హిరణ్యాక్షినకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7apkkp4y54u3b97xmun9feb9rt1692y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215557</id>
    <revision>
      <id>562966</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 31 సునాసీరుఁడను దానవవీరుఁడు రాజనీతిని విన్నవించెను. శత్రుశేషము నుంచరాదు కదా! కావున భూమితోఁగూడ మేరువును పెకలించి వారిధిలో పడవేయుమని హితము సెప్పెను. హిరణ్యాక్షు...'</comment>
      <origin>562966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7242" sha1="q6gy4sbyq4i1dj6qyuhonseapp86jeu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
31
సునాసీరుఁడను దానవవీరుఁడు రాజనీతిని విన్నవించెను. శత్రుశేషము నుంచరాదు కదా! కావున భూమితోఁగూడ
మేరువును పెకలించి వారిధిలో పడవేయుమని హితము సెప్పెను. హిరణ్యాక్షుఁడు సన్నద్ధుఁడయ్యెను. మజల దేవదాన
వులకు పోరు కలిగినది. రాక్షసరాజు మేరువును భూమితో నుత్పాటించి, సముద్రములోఁ బడవైచెను. విష్ణువు యజ్ఞ
వరాహరూపమున అవతరించెను.
తృతీయాశ్వాసము : వరాహమూర్తికి సప్తసాగరములు జానుదఘ్నములైనవి. ఆ భయానక రూపము
నసురపతి చూచెను. యుద్ధమునకు సిద్ధపడెను. తుదకు వరాహదంష్ట్రాదళితాంగుఁడై మడిసెను. ఆదివరాహమూర్తి
తనదంష్ట్రాగ్రముతో వసుంధర నుద్ధరించెను. మేరువును స్వస్థానమున స్థాపించెను. భూదేవి వరాహమూర్తిని వేవిధముల
వినుతించెను. ఇంద్రునికి స్వారాజ్యము దక్కెను. ప్రధానకథ ముగిసెను.
మార్కండేయముని మజల ప్రశ్నించెను. వేదసమ్మతమైన కర్మమేది ? ముక్తిదాయకమైన కర్మమేది &quot; ఏది
దురితహరము ?
పూర్వము దంష్ట్రాగ్రవాసినియగు వసుంధర యీ ప్రశ్నములనే యాదివరాహము నడిగియుండెను. ఆ భూ వరాహ
సంవాదమునే బ్రహ్మ నారదునకు వివరించియుండెను.
ఆ బ్రహ్మ నారద సంవాదమును రోమశముని మార్కండేయమౌనికి నిట్లు వినిపించెను.
భూలోకము కర్మభూమి. భాగవత ధర్మానుష్ఠానమును, విష్ణుపూజనమును విష్ణుప్రీతిగా నాచరింపవలయును. ఇవి
ము క్తి ప్రదములైన కర్మము. విష్ణువు కాలస్వరూపి. కాలము యుగభేదములు గలది. ఆచారములు యుగానుసారములై
విహితములై యున్నవి. చాతుర్వర్ణ్య ధర్మములున్నవి. విప్రులకు విశిష్టధర్మములున్నవి నిత్య నైమిత్తికాది కర్మములు
గలవు. హరినాను సంకీర్తనము, హరిసేవాసక్తి, హరిభక్త జనాచరణ మనఃనవి విష్ణులోకమునకు సోపానములు.
ఈ సందర్భమున రోమశముని విష్ణుపూజాక్రమమును, సాలగ్రామ సంభవ స్థానములను, తత్స్వరూప విశేషములను
వివరించెను. అంత్యకాలమున సాలగ్రామతీర్థమును సేవించి హరిపురికేఁగిన శూరాస్యుఁడను చోరుని కథను దెలిపెను.
హరికీర్తన ప్రశస్తిని, ధ్యానయోగ విధానమును వివరించెను. జీవునికి పుణ్య పాప ఫలానుభవము తప్పదు. పాపమెట్లు
సంభవించునో చెప్పుట కష్టము. దీనికి విష్ణువర్ధనోపాఖ్యానమును దృష్టాంతముగా పరికింపవలయును.
విష్ణువర్ధనుఁడు సద్విపుఁడు. నిష్ఠాగరిష్ఠుఁడు. పుణ్యశ్లోకుఁడు, ఇహము వీడి స్వర్గమున కేగెను. ఇంద్రుఁ
డతనిని గొనియాడెను. స్వర్గ సౌఖ్యముల ననుభవింప ననుమతించెను. కాని యొకప్పు డాతని యర్ధాంగి ధాతురు
నన్నము పెట్టక తఱుమఁగొట్టెను. ఈ సంగతి, పాపమా బ్రాహ్మణునికిఁ దెలియదు. కాని చిత్రగుప్తుని చిట్టాలో చేరిపోయెను,
కావున నా పాపములో సాఁలాతనికి సంక్రమించినది. తత్ఫలము ననుభవింపకతీరదు. బ్రాహ్మణుఁడు మొదట పుణ్య
ఫలముగా స్వర్గసుఖమును యుగమొక క్షణముగాఁ గడపెను. తరువాత నరకమున పాపఫలమును క్షణమొక యుగముగా
ననుభవించెను. పిదప జంబుకజన్మమెత్తెను. ఆపై హరిపురికేఁగెను,
మార్కండేయముని విజయుని వృత్తాంతమును వినఁగోరెను. విజయుఁడు హిరణ్యకశిపుఁడై పుట్టుట'
ప్రహ్లాదచరితము, నరసింహావతార కథ, ప్రహ్లాద పట్టాభిషేకము మున్నగువానిని రోమశుఁడు సవిస్తరముగా వినిపించెను.
తరువాతికథను సంగ్రహముగ నిట్లు తెలిపెను. జయవిజయులు రెండవజన్మమున రావణ కుంభకర్ణులై పుట్టిరి. 'శ్రీరామునిచే
'నిహతులైరి. 'మూఁడవజన్మమున శిశుపాల దంతవక్త్రులై జన్మించి, శ్రీ కృష్ణునిచే హతులై వైకుంఠమును జేరిరి. నిజ
స్వరూపములను గై కొనిరి.
Qwarce&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6gy4sbyq4i1dj6qyuhonseapp86jeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215558</id>
    <revision>
      <id>562968</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 అనుశీలనము చకుర్థాశ్వాసము : మార్కండేయముని హరికథాశ్రవణ కుతూహలియై, విష్ణువుయొక్క విచిత్ర చరిత్ర మెట్టిది ? హరి, సృష్టి స్థితి లయ కారకుఁ డెట్లయ్యెను? కీటతుల్యులైన దైత్యులను...'</comment>
      <origin>562968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7654" sha1="5baa1mqfxd2cvzewd3c92c6sl7nb6i7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;32
అనుశీలనము
చకుర్థాశ్వాసము : మార్కండేయముని హరికథాశ్రవణ కుతూహలియై, విష్ణువుయొక్క విచిత్ర చరిత్ర
మెట్టిది ? హరి, సృష్టి స్థితి లయ కారకుఁ డెట్లయ్యెను? కీటతుల్యులైన దైత్యులను సంహరించుట కొన్నిసారు
లవతరింపనేల ? సర్వసమునకు నసురులపై వైరమేల? తపోజ్ఞానులగు వసిష్ఠాదు లింకను ముక్తులు కాకపోవుటకు
కారణమేమి? హరికి మీ నాద్యవతారములేల? ఇత్యాదిగ పలుప్రశ్నములు వేసెను. రోమశముని వీనికన్నింటికి నిట్లు
సమాధాన మొసఁగెను.
:
మొదట బ్రహ్మ సమస్తమును సృష్టించెను. అందు జీవరాసులు పునఃసృష్టి జరుపలేక నశించినవి. బ్రహ్మ
విష్ణువును బ్రార్థించెను. అతఁడు యోగనిద్రలో నుండెను, కావున యోగమాయను వినుతించెను. ఆమె యనుగ్రహించి,
హరియొక్క నయనపద్మమునుండి వెలువడెను. అపుడు విష్ణువు మేలుకొనెను. పరిస్థితిని గ్రహించెను. విశ్వమును
సృష్టించెను. యోగమాయవలన స్త్రీపురుషాంశములు ఏర్పడినవి. జీవజాలమునకు సృజనశక్తి కలిగినది. దుర్జనులు
విజృంభించినప్పుడు హరి యవతరించును. వారి నంతమొందించును.
కశ్యపమునికి దితి, యదితియు భార్యలు. దీనికి దైత్యులు, అదితికి నాదితేయులు జన్మించిరి. అదితిపుత్రులు
హరిసేవాపరులు. హరికి వారు దేహతుల్యులు. వారికి కీడు తలఁచువారు హరికి శత్రువులు. అందుచేత దైత్యులను
విష్ణువు పలుమారు సంహరించును. సజ్జన సంరక్షణమునకై మీనాద్యవతారములను వహించును. భూసురులు గర్వితులై
వేదములకు నష్టార్థములు కల్పించినపుడు సోమకాసురుని సృష్టించి, వేదములు నపహరింపఁజేసెను. వేదములు విష్ణు స్వరూ
పములు. పశ్చాత్తప్తులైన విప్రులు తపముచేసి విష్ణువును ప్రార్ధింపఁగా, హరి మీనమై యవతరించి, సముద్ర గర్భమున
దాఁగిన యా సోమకుని సంహరించి, వేదముల నుద్ధరించెను. మార్కండేయముని కీ యంశము రుచింపలేదు. అడుసు
త్రొక్కనేల కాలు కడుగనేల? యన్నట్లు సోమకుని పుట్టింపనేల? మఱల వధింపనేల? విషవృక్షమునైనను పెట్టినవాఁడు
సెకల్పఁడు కదా ! దీనికి రోమకుల సమాధాన మిది.
?
హరి కార్యార్థమై తన దాసులయందొక తప్పు కల్పించి, వారు రాక్షసులుగా జన్మించునట్లు చేయును. వారు
దుర్మదాంధులు గర్వము నణఁచివేయుదురు. పిడప తానే వారిని వెదకి వధించి, ముక్తులను జేయును. హరిచే చావనివాఁడు
భవబద్ధుఁడగును. దేవతలు గర్వించినచో, రాక్షసులచేత వారి గర్వము నంతమొందించును. అసురులు విజృంభించినచో వారిని
దేవతలచేత చంపించును. అతని దశావతారములకు నిట్టివే కారణములు. తరువాత శ్రీకృష్ణుఁడు శిశుపాలుని వధించిన
వృత్తాంతమును, జీవుని కర్మబంధమును రోమశముని వివరించెను.
పంచమాశ్వాసము : హరినామము సుహామహిమాన్వితము. దీనిని ప్రతిపాదించునది శివశర్మోపాఖ్యానము.
శివశర్మ దేవవిశారదుఁడైన విప్రుఁడు, అనపత్యుఁడు. కులము తెలియని యొక పసికందును దాదిని పెట్టి
పోషించి పెద్దచేసెను. అతని పేరు శీలుఁడు. పాశుపాల్యాదిక మాతని పని. అతఁడు తన్ను సంరక్షించిన విప్రదంపతు
లను గురుభావముతో నారాధించుచుండెను. వారికి వానియె పుత్ర మమకారము. అతఁడు శీలసంపన్నుఁడు.
శివశర్మపత్నికి నోఁచినసొమ్ముగా నొకకన్య కలిగినది, ఏఁడవయేఁట నామెకు వివాహమైనది. ఏడవ దినమున
భర్తను గోల్పోయినది. అది పురాకృత కర్మఫలనుని జ్యోతిషికుఁడైన శివశర్మ తలఁచెను.
వాసవిలో నిండుజవ్వన మంకురించినది. కామారయైనది; తమోభిసారికయై శీలుని సమీపించినది. శీలునకు
నామెయందు సోదరీప్రీతి. నీకులు చెప్పెను. ఆ చెప్పుటలో కొంత కాఠిన్యము తోఁచెను. వాసవి అభిమాన క్రోధములతో
'వెనుతిరిగెను. బంధకిగా మాటెను. ఒకనాఁడు శీలునకు విషాన్నము పెట్టెను, శీలుఁడిహలోకమును వీడెను. విప్రదంపతులు
E&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5baa1mqfxd2cvzewd3c92c6sl7nb6i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215559</id>
    <revision>
      <id>562969</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 33 శోకించిరి. శివశర్మ శీలునకు ఔన్దదై హికక్రియలు చేసెను. భూసురాన్నభోజనము, పుణ్యవర్తనము శీలునకు స్వర్గలోక ప్రాప్తిని కలిగించినవి. యముఁదు శీలుని పితృభక్తి ని మెచ్...'</comment>
      <origin>562969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7935" sha1="l5m2kdkqaol1f2tcc6it02ge8usgs8y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
33
శోకించిరి. శివశర్మ శీలునకు ఔన్దదై హికక్రియలు చేసెను. భూసురాన్నభోజనము, పుణ్యవర్తనము శీలునకు స్వర్గలోక
ప్రాప్తిని కలిగించినవి. యముఁదు శీలుని పితృభక్తి ని మెచ్చుకొనెను. అతనిని తనకింకరులలో నొకనిఁగా నియమించెను.
శీలుఁదు స్వధర్మనిర్వహణార్థ మొకసారి భూలోకమునకు వచ్చెను. శివశర్మను చూచెను. శివశర్మ శీలుని
చూచెను. అతని దివ్యశరీరమును చూచి శివశర్మ యబ్బురపాటు చెందెను. అతని చరితము విని యానందించెను. బొందితో
స్వర్గమునకేఁగి యందలి వింతలు చూడ కుతూహలపడెను. అది కాని కార్యము. శీలుఁదు శివశర్మకు దివ్యదేహమునిచ్చి,
యతనిని యమలోకమునకు తోడుకొనిపోయెను. నరకములో జీవు లనుభవించు యాతనలను శివశర్మ చూడలేకపోయెను.
వారు పదు బాధల సహింపఁజాలక మున్మూరు నారాయణ నామము నుచ్చరించి, చెవులు మూసికొనెను. ఆ నామమును విన్న
మాత్రాన నరకబాధ తప్పి యుదఱును వైకుంఠమున కేఁగిరి. ఉన్నట్లుండి యమలోకము శూన్యమైనది. యమునికి
ఆశ్చర్యము కలిగెను. కారణమును తెలిసికొనెను. ఇఁక్రమీఁద పొరపాటుననైనను విష్ణుభక్తులను యమపురికి నెవరును
పిలుచుకొని రాకూడదని శాసించెను. హరినామప్రభావ మట్టిది, మార్కండేయముని చాల సంతోషించెను. సూర్య చంద్ర
వంశ్యుల జన్మకర్మవర్తనములను వెలియఁగోరెను. రాజులు గర్వితులై సూర్యు నెదుర్కొనుటయు, అతఁడు వారి నందటిని
మ్రింగివేయుటయు, లోకమరాజకముకాఁగా, బ్రహ్మ సూర్యచంద్రాంశములనుండి రాజన్యులను పుట్టించి, జగము నుద్ధరించిన
సంగతిని రోమశముని వివరించెను. ఆ రాజులలో విష్ణుభక్తి విహీనులు తేజోహీనులై నశించిరి. ఎంత గొప్ప చక్రవర్తి
యైనను తనతో దేనిని దీవికి తీసికొనిపోలేఁడు. కావున మనుష్యులు దారాది మోహబంధములో తగులునడి ముక్తికి
దూరులు కారాదు. దీనికి మయూరధ్వజోపాఖ్యానము చక్కని యుదాహరణము.
మయూరధ్వజుఁడు రాజు. పరమలోభి. అతని రాజ్యములో దుర్భిక్షము ప్రబలెను. అతనికి ధర్మమును
బోధింప వసిష్ఠాది మహర్షులు విచ్చేసిరి. వర్షప్రదమగు నొక యాగము సేయుటకై పదివేల నిష్కములు నడిగిరి.
ఆ మాటలు విన్నంతనే యా లోభి ప్రాణములు పైకి వెడలిపోఁజొచ్చెను. మును లారాజుపై మంత్రపునీశులు చల్లిరి. అతఁడు
నిద్రించెను. నిద్రలో స్వప్నము. ఆ స్వప్నానుభూతి విచిత్రమైనది. రాజు తురగారూరుఁడై వేలకొలఁది యోజనములు
పయనించెను. మధుసాగరతీరమున నొక వటవృక్షమూలమునఁ బడెను. ఆకలిదప్పులు బాధించుచున్నవి. సమీపమున
మాయాపురము. చండాల ధామము. ఇంటింట గోహత్యలు. అతనికి దుర్భరమైనది. రాత్రి యెటులో పుచ్చెను. అక్కడికి
లజ్జావిహీనుఁడైన సిద్ధుఁడొకఁడు వచ్చెను. అతని కూఁతురు కమలహూతి. చండాలప్రమద. మయూరధ్వజుఁడు మరులు
కొని దానిని పెండ్లాడెను. వారికి సంతానము తామరతంపర. అతనికి వార్ధకమునఁ గూడ పుత్రకాంతా వ్యామోహ ముదుగలేదు,
ఒకనాఁడు తన కాంత కాలుజాణి క్రిందపడి మరణించెను. మయూరధ్వజుఁడు పొక్కి పొక్కి యేడువఁ గొడఁగెను.
వసిష్ఠాదులు నవ్వుచు రాజును మేలుకొలిపిరి. ముహూర్తమాత్ర స్వప్నమున చిరకాలము సుఖదుఃఖము
లనుభవించినట్లు తోఁచెను. రాజాశ్చర్యచకితుఁడయ్యెను. సంసారము కూడ నిట్టి స్వప్నానుభూతిని పోలినదే యని మును
లతనికి బోధించిరి. భోగములను పరిత్యజింపుకుని యుపదేశించిరి. దానముచే దురితములు నశించుననిరి. విష్ణుపూజా ప్రభావ
మును వర్ణించిరి. మయూరధ్వజుని చిత్తము నిర్మలమైనది. మోహపాశములు వీడినవి. ఆతఁడు హరిని ధ్యానించుచు
నై దుదినములలో పరమపదము నలంకరించెను.
రోమశముని మార్కండేయాది మునులకు నీవిధముగా వరాహపురాణాంతర్గత కైవల్యఖండ మాహాత్మ్యమును
వివరించెను. - వారు తరువాత విజ్ఞానఖండ శ్రవణ కుతూహలు లయిరి.
మైనది.
ఇంతదనుక సుమారు 1250 పద్య గద్యములలో హరిభట్టు రచించిన వరాహపురాణ కథాదికము సంగృహీత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l5m2kdkqaol1f2tcc6it02ge8usgs8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215560</id>
    <revision>
      <id>562970</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '32 మూలము సూచన అనుశీలనము 1 సంస్కృత వరాహపురాణమొకటి ముద్రితము. పరిష్కర్త పండిత హృషీ కేశశాస్త్రిగారు. దీనిననుసరించి, బొంబాయి వేంకటేశ్వర స్టీమ్ సేన్ వారు 1902 సం. లో మరొక ముద్రణమున...'</comment>
      <origin>562970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5700" sha1="nl3sprikf1gdhlc8yandggob2bbq77a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;32
మూలము సూచన
అనుశీలనము
1 సంస్కృత వరాహపురాణమొకటి ముద్రితము. పరిష్కర్త పండిత హృషీ కేశశాస్త్రిగారు. దీనిననుసరించి,
బొంబాయి వేంకటేశ్వర స్టీమ్ సేన్ వారు 1902 సం. లో మరొక ముద్రణమును వెలయించిరి.
ఈ పురాణములోని విషయవివరణము విస్తరకార్యసుగును. 'బాదరాయణ సంబంధము' తప్ప హరిభట్టుకృతి
కిది మూలము కాదు. నందిమల్లయ ఘంటసింగనల యనువాదము యథానుకూలముగా పై ముద్రిక సంస్కృతమూలము
ననుసరించుచున్నది. ఇట్లుండఁగా, సంస్కృత వరాహక్కరాణమునఁ గొంతభాగమును మాత్రమే యీ కవులు
తెనిఁగించిరి&quot; అని టేకుమళ్ల అచ్యుతరావుగారు వచించుటకు కారణము కానరాదు.
3. కైవల్యఖండ ప్రకాశిక :
కైవల్యఖండము : హరిభట్టు, వరాహపురాణములోని పూర్వ భాగమును మాత్రము రచించెను. ఆ భాగమునకు
'కైవల్యఖండము' అని పేరు. దానికే 'ఆదిఖండ మని నామాంతరమున్నట్లు ఫలశ్రుతి [5-263] తెలియఁజేయుచున్నది.
అనంతరభాగము విజ్ఞానఖండమఁట [5-262]. దాని సంగతి విజ్ఞాతమగుట లేదు. ఖండము అనఁగా గ్రంథైకదేశము.
మోక్షశబ్దమునకు ఈషవర్థ భేవముగల పర్యాయపదము అనేకములున్నవి. వానిలో కైవల్య శబ్దమొకటి. అద్వైతి
యగు పోతనకు కైవల్య పదముపై మక్కువ యెక్కువ. కాఁబట్టి తన భాగవతమునకు శ్రీ కైవల్య పదముతో శ్రీకారము
చుట్టెను.
&quot;శరీరేంద్రియ విరహిణః ఆత్మనః అద్వితీయతీయా అవస్థానం కైవల్యం&quot; అని యమరకోశవివృతి [1, ధీ-6].
ఈ అద్వితీయస్థితి త్రిమతాచార్య సువిదంశము.
క. హరినామ కీర్తనామృత హరిపదతీర్థంబులాని యతివినులుండై
I
హరిభక్తిపరవకుండగు | పురుషుఁడు కైవల్యపదముఁ బొందుట యరుదే? [1-40]
అనునది హరిభట్టారకుని యభిమతము. ఇదే భాగవత ధర్మము,
ట
కొన్ని పురాణములు ఖండములుగ విభజింపఁబడియున్నవి. 'స్కందపురాణ సంహితకు ఖండము లేఁబది'యని
కాశీఖండ పీఠికలో [1-8] శ్రీనాథుఁడు నుడివియున్నాఁడు. దానిలో నేఁడు ఎన్నిఖండములు లభించుచున్నవి? పాండురంగ
మాహాత్మ్యకథ స్కాందములోనిదని తెనాలికవి వ్రాసెను. కాని నేఁటివలకు ఆ భాగము కనఁబడలేదు కదాః శ్రీనాథుఁడు
తన 'కాశీ - భీమములను ఖండములనెను. ఇతర కవులును పురాణ సంజ ననుసంధించి భాగములనో, ఖండములనో
వ్రాసినారు. హరిభట్టుకూడ ఖండములు వ్రాసెను. వానిని పురాణములని వ్యవహరించెను. అతని మాత్స్య వారాహము
లిందులకు ప్రబల నిదర్శనములు.
గీర్వాణ కైవల్యఖండము నేఁడు లభించుట లేదు. ఇదివటలో సూచించిన ముద్రిత వరాహపురాణములో సుమారు
పదివేల శ్లోకములు కలవు. కాని వరాహపురాణములో ఇఱువదినాలుగు వేల శ్లోకము లున్నట్లు పురాణవాక్యము.
&quot;బ్రాహ్మం దశ సహస్రాణి పాద్మం పంచోనషష్టి చ
అని శ్రీమద్భాగవతవచనము (అధ్యా. 13, 4-7)
. చతుర్వింశతి వారాహం ॥
|
1 Published by the Asiatic Society of Bengal, Calcutta, 1893.
2 విజయనగర సామ్రాజ్యమందలి ఆంధ్ర వాఙ్మయ చరిత్రము, థా. 1. పు. 258,
'
.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nl3sprikf1gdhlc8yandggob2bbq77a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215561</id>
    <revision>
      <id>562971</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 35 కావున వరాహపురాణములో నింకను పదునాలుగువేల శ్లోకములు కనుమఱుఁగై యున్నవి యని విదితమగు చున్నది. ఈ కైవల్యఖండ మందులో చేరియుందునేమో ! ప్రస్తుతము లభించుచున్న ముద్రిత...'</comment>
      <origin>562971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6119" sha1="19yjwz20gdq2lclyp8ckg2x1kb1qi10" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
35
కావున వరాహపురాణములో నింకను పదునాలుగువేల శ్లోకములు కనుమఱుఁగై యున్నవి యని విదితమగు
చున్నది. ఈ కైవల్యఖండ మందులో చేరియుందునేమో !
ప్రస్తుతము లభించుచున్న ముద్రిత వరాహపురాణము (పదివేలు శ్లోకములు గలది) సమగ్రమనియు, ఇఱువది
నాలుగువేల శ్లోకములు గలవనుట యతిశయోక్తి యనియు అనుకొనుటకు వీలులేదు. పురాణాదులలో ప్రక్షేప విక్షేపాదులు
బహుధా సంభవించినవి. ఆనందతీర్థులు 'మహాభారత తాత్పర్య నిర్ణయము' వ్రాయుచు నందులో నిట్లు ప్రవచించియుండుట
పరిశీలనార్హ నుగును.
&quot;క్వచిద్య్రంథాన్ ప్రక్షిపంతి క్వచిదంతరితానపి । కుర్యుః క్వచిచ్చ వ్యత్యాసం ప్రమాదాత్క్వచిదన్యథా |
అనుత్సన్నా అపి గ్రంథా వ్యాకులా ఇతి సర్వశః | ఉత్సన్నాః ప్రాయశః సర్వే కోట్యంతోఒపి న విద్యతే |
గ్రంథోఒ స్యేవం విలులితః కిన్వుతో దేవదుర్గముః | కలావేవం వ్యాకులితే నిర్ణయాయ ప్రచోదితః |
..... శాస్త్రాంతరాణి సంజానన్ వేదాంశ్చాస్య ప్రసాదతః |
దేశే దేశే తథా గ్రంథాన్ దృష్ట్వా చైవ పృథగ్విధాన్ ॥ (అధ్యా. 2, క్లో. 3–5, 7).
వరాహపురాణమునకును ఈ పరిస్థితి యేర్పడియుందు ననుటకు నిదర్శనములున్నవి.
1. ముద్రిత వరాహపురాణముకంటే హరిభట్టుకృతి పూర్తిగ విభిన్న మైయుండుట.
2. ముద్రిత వరాహపురాణములో ప్రధానమైన వరాహావతార వృత్తాంతము లేకపోవుట.
3. వరాహపురాణాంతర్గతముగా ప్రసిద్ధిలోనున్న వేంకటాచల మాహాత్మ్యము (రెండు భాగములు) ముద్రిత
ప్రతిలోఁగాని, కైవల్యఖండములోఁగాని కానరాకుండుట.
4. సాలగ్రామ లక్షణమును దెల్పు తాళపత్రప్రతి (డి. నం. 5313, జి. ఓ. ఎం. ఎల్) కలదు. ఇది వరాహ
పురాణములోనిదని యా గ్రంథాంతమున ఇట్లు కలదు.
&quot;ఇతిశ్రీ వరాహపురాణే సాలగ్రామస్య లక్షణం నాను అష్టమోధ్యాయః&quot; ఈ యధ్యాయభాగము ముద్రిత
ప్రతిలో కానరాదు. కాని హరిభట్టు ఆంధ్రీకరించిన వరాహపురాణమున పైదానికి అనువాద మున్నది.
ఈ కారణములచేత, ముద్రిత వరాహపురాణప్రతి యసమగ్రమైనవనియును, లుప్తభాగములలోని కైవల్య
ఖండమొకటి యానాఁడుండెననియు ఊహింపవలసియున్నది.
పురాణము - ఆంధ్రీకరణము
పురాణమునకు నిష్పత్తిక్రమమున్నది. ఆ శబ్దమునకు నిర్వచనమున్నది. సంఖ్యాపరిగణనము కలదు. పురాణ
లక్షణములున్నవి. ప్రయోజన ముద్దిష్టము. వర్గీకరణము వ్యక్తీ కృతము. ఉపపురాణములు నున్నవి.
వీనినిగూర్చి విపులనుగు వివరణములు, విమర్శలు వెలువడియున్నవి. అవి భారతదేశ విభిన్నభాషలలో
సహస్రాదికములు. పాశ్చాత్య పరిశోధనకును మేటలేదు. ఇటీవల తమ సిద్ధాంతవ్యాసములో డా॥ జి. వి. సుబ్రహ్మణ్యం
గారీయంశములను (ప్రథమాంధ్ర మహాసరాణము మార్కండేయపురాణము పు. 1-40) వ్యాకరించియున్నారు.
ఉ క్తము సువిదితమునైన ఆ యంశములను ముటల వచించుట చర్వితచర్వణమగును. కాన ప్రస్తావించుటలేదు. .
పురాణలక్షణములను విస్మరింపక, ప్రయోజనమును గుర్తించి హరిభట్టు కైవల్యఖండమును రచించెను. పురాణ
లక్షణములకు గ్రంథములోని కొన్ని సూచనలు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>19yjwz20gdq2lclyp8ckg2x1kb1qi10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215562</id>
    <revision>
      <id>562972</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:45:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '36 అనుశీలనము 1. సర్గప్రతిసర్గల ప్రస్తావము 2; 42–77; 4; 25–76, 2. విభవాభివర్ణనము (అవతార ప్రశస్తి) 4; 84-147. 3. వంశము, వంశానుచరితము - (సూర్య చంద్రవంశ ప్రశస్తి) 5; 87-153. 4. పూజలు, వ్రతములు :- సాలగ్రామ వృత్తా...'</comment>
      <origin>562972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5425" sha1="s9in2l9t8jg5g8mf5vr7eefboq53e2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;36
అనుశీలనము
1. సర్గప్రతిసర్గల ప్రస్తావము 2; 42–77; 4; 25–76,
2. విభవాభివర్ణనము (అవతార ప్రశస్తి) 4; 84-147.
3. వంశము, వంశానుచరితము - (సూర్య చంద్రవంశ ప్రశస్తి) 5; 87-153.
4. పూజలు, వ్రతములు :- సాలగ్రామ వృత్తాంతము (విశిష్టరీతిలో వివరింపఁ బడియున్నది).
1; 109-112, 3; 66-116, ఏకాదశీ మాహాత్మ్యము 1: 111-115.
5. క్షేత్రమాహాత్మ్య వృత్తాంతములు - విస్మృతములు,
6. పోషణము (భ క్తజన పాలనము) - ప్రహ్లాద చరిత్ర, 3; 224–809,
1. ఊతులు (కర్మవాసనలు, కర్మయోగము ఇత్యాదులు) 3; 62-64, 4; 224-225, 5; 8–6.
8. హరినామ మహత్త్వము 5; 8-12.
పురాణమునకు ప్రయోజనమున్నది. అది వేదప్రయోజన ప్రదర్శకము. ధర్మాచారములను లోకహితార్థము
తెలియఁజేయునవి వేదములు. అవి యపౌరుషేయములనుట సంప్రదాయము. అందలివి శాసనము లాదేశ పూర్వకములు.
కావున ప్రభుసమ్మితములందురు. వేదాంశములు పురాణములలో నుపబృంహితము లయినవి. వ్యాసాది మహర్షులు శిష్య
ప్రశిష్యుల మూలముగా ఆభ్యాప్రాయములుగా వానిని సుబోధముచేసిరి. అవి స్నిగ్ధములు, సందేశ పూర్వకములు. కావున
మిత్రసమ్మితము లయినవి.
ఆంధ్రమహాకవుల పురాణానువాదము చిత్రమైనది. అది &quot;వేదముల్ నోసిన గాదె, శాస్త్రముల పుట్టినయిల్లు,
కళా కలాపముల్ డాసిన రచ్చ&quot; యని వినుతింపఁదగినది. శ్రీనాథాదులను కేవల పురాణకవులని యనలేము. హరిభట్టు
వారిమార్గమున నడచిన కవి. ఇతని వరాహపురాణము 'దేహశీదత్త దీపము.' ఇటు పురాణసౌధమునకు అటు ప్రబంధ
వీధికి వెలుఁగు చూపుచున్నది. పురాణములకు ప్రధానధర్మముగు ధర్మప్రబోధమును విస్మరింపక, ప్రబంధ శిల్పమును
పరిమిత పరిధిలో ప్రదర్శించుటకు నుద్యమించిన కవి - హరిభట్టు.
ఇతని యాంధ్రీకరణమును మూలముతో పోల్చి పరిశీలించుటకు కొంత యుపకరించునది. 'సాలగ్రామ
లక్షణ' ఘట్టము,
ర్తించుట
''సాలగ్రామ లక్షణమ్' అను తాళపత్రప్రతి యొకటి కలదు. అది అతిశిథిలము, శ్లోకములను గు
శ్రమకరము, అందులో సుమారు 300 శ్లోకము లుండవచ్చును. గ్రంథాంత గద్యమువలన అది వరాహపురాణాంతర్గతమని
తెలియుచున్నది. ఈ విస్తృత గ్రంథభాగమును హరిభట్టు 45 పద్య గద్యములలో సమాహారపఱచి సంగ్రహించెను.
సంగ్రహీకరణము పురాణానువాద క్రమములో నొక యంశము.
అందుండి కొన్ని పాదము లిక్కడ సుద్ధరింపఁబడును. (పు. 8-16). అనువాదరీతి ప్రదర్శింపఁబడును.
1. సుదంష్ట్రాభ్యాం సమోపేతం వారాహం ధరణీప్రదం ..... వరాహం శక్తియుక్తం చ చక్రే తు విషమే స్థితే |
తే. శక్తిలింగకమనఁగ దంష్ట్రాఖురాది | కములు గైకొని, విషమచక్రములు దాల్చి
సేవకాభీష్టదాన ప్రసిద్ధమగుచుఁ | దనరునది కోలమూర్తి సజ్జనవరేణ్య (3-95)
2. ఇంద్రనీలనిభం స్థూలం త్రిలేఖాలాంఛితం శుభం |
1. డి. నం. 5813, D.C. Vol Pege 4521, G.O.M.L&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s9in2l9t8jg5g8mf5vr7eefboq53e2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215563</id>
    <revision>
      <id>562973</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 37 క. స్థూలంబై వాసవమణి| నీలం విబుధవర్ణ నీయం ఖా లాంఛన త్రయంబై | కాలేడునది కూర్మమూర్తి గౌరవనిలయా : (3-96) 1 3. అతసీ కుసుమప్రఖ్యం కించిదున్నత మస్తకం ॥ తద్వామనం కామదం స్యాత్ క...'</comment>
      <origin>562973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5563" sha1="o4sq9pr526c6rb7qsic6thlibl9dmm7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
37
క. స్థూలంబై వాసవమణి| నీలం విబుధవర్ణ నీయం
ఖా లాంఛన త్రయంబై | కాలేడునది కూర్మమూర్తి గౌరవనిలయా : (3-96)
1
3. అతసీ కుసుమప్రఖ్యం కించిదున్నత మస్తకం ॥ తద్వామనం కామదం స్యాత్ కించిద్విస్పష్ట చక్రకం ॥
క. అతసీ నూతన కుసుమ | ద్యుతియును, విస్పష్టబిందుయోగము, కమ్యా
కృతియుఁ ద్రివిక్రమమూర్తికి | శ్రుతిభాషిత చిహ్నములు యశోధనవర్యా (3-101)
4. హ్రస్వం సువర్తులం చైవ వామనం పరిచక్షతే॥
వర్తులతయు హ్రస్వభావమును రూఢిగ వామనమూర్తి చిహ్నముల్, (3-100)
1
5. నారసింహో మహాదేవః పృథుచక్రః సుదంష్ట్ర కఃః | బ్రహ్మచర్యేణ పూజ్యేత నాన్యథా పూజనం భవేత్ |
వానుపార్శ్వస్థితే చక్రే కృష్ణవర్ణః సబిందుకః | లక్ష్మీనృసింహో విజ్ఞేయః భుక్తిముక్తి ఫలప్రదః!
క. పృథువక్త్రమై సుచక్ర ప్రధితంబగు నృహరిమూర్తి పరులకుఁ బూజా
గ్రథన మొనరింపరాద | శ థమానసుఁడైన బ్రహ్మచారికిఁ దక్కన్. (3-93)
తే. పంచబిందుక కపిలంబు, భాసురత్రి ః బిందుయుత నారసింహంబు పృథుతర ప్ర
యత్నమునఁ బూజ యొనరించు నర్చకులకు నపునరావృత్తి ముక్తిదాయకము లనఘ :
6. లసత్పరశు రేఖాఢ్యా దూర్వాశ్యామ సథోన్నతః ।
(3-94)
సీ. డాపల గండ్రగొడ్డలి దక్షిణమునఁ జ | క్రము గల్గ భార్గవ రామమూర్తి. (3-105)
7. ధనురాకృతికారేఖా దృశ్యతే పార్శ్వతో ఒపి వా బాణతూణీర చాపాఢ్యః వీరరామః క్రియావహః॥
ఎ. గీ. చాపసాయక రేఖలు సవ్యసీమ | రమణఁ గైకొన్నయది రఘురామమూర్తి, (3-105)
8. సువర్ణబిందుభిర్యుక్తం బృహచ్చక్రం బృహన్ముఖం। వక్త్ర దంష్ట్రా నృసింహాఖ్యం యతీనాం ప్రీతిదం సదా ।
సీ. భూరిన క్త్రమును దంష్ట్రా రేఖయును యతి । నికరపూజ్యము నుగ్రనృహరిమూర్తి (3–105)
9, `దక్షపార్శ్వే స్థితే చక్రే సమలగ్నే ప్రదేశతః | వనమాలాయుతో లక్ష్మీ వారాహః పరికీ ర్తి త ః ॥
క, చారు సమచక్రయుతము, శి॥ లోరూఢ సువర్ణబిందు రుచిరము వన మా
లా రమ్యమునై లక్ష్మీ ! నారాయణమూర్తి తనరు నత సౌఖ్యదమై. (8-107)
పై యుదాహరణములవలన హరిభట్టు రచనమునకు ఒక వరాహపురాణ ప్రతి మూలమై యుండినట్లు తెలియుటయేకాక,
అతని యనువాద విధానము కూడ రేఖామాత్రముగ నవగతము చేసికొనుటకు నవకాశము కలుగుచున్నది.
మఱియును, పాంచరాత్రాగమాంతర్గతమగు శ్రీ పురుషోత్తమ సంహితలో 28 వ యధ్యాయమున సాలగ్రామ
లక్షణము కలదు. ఇది పైని పేర్కొన్న తాళపత్రప్రతిలోని పాఠములను పోలియున్నది. సంహితలోని భాగమునకును
వరాహపురాణమే మూలము కానోపును !
‘హరేక్లీ లావరాహస్య దంష్ట్రాదండః స పాతు వః ॥
హేమాద్రికలూ యత్ర ధాత్రీ చ్ఛత్రక్రియం ద!
ఈ శ్లోకము కొన్ని శాసనములలో కాననగును. ఇది వరాహపురాణమునుంది సంగృహీతము కాఁబోలును : దీనిని హరిభట్టు
సుందరముగా కందములో ననువదించి యున్నాఁడు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4sq9pr526c6rb7qsic6thlibl9dmm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215564</id>
    <revision>
      <id>562974</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '35 కీరివర దంష్ట్రాదండో ! సరిభాగమునందు నాతపత్రము కరణిన్ అనుశీలనము ధరణీచక్రము తనరెను | సురతైలను పసిఁడిగుబ్బ చొప్పున నొప్పెన్. (3-14) హరిభట్టుయొక్క యాంధ్రీకరణ వైఖరి సరయుటకు మార్...'</comment>
      <origin>562974</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5921" sha1="8dspzpcq34ykxn13jy0h53hc302ey59" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;35
కీరివర దంష్ట్రాదండో ! సరిభాగమునందు నాతపత్రము కరణిన్
అనుశీలనము
ధరణీచక్రము తనరెను | సురతైలను పసిఁడిగుబ్బ చొప్పున నొప్పెన్. (3-14)
హరిభట్టుయొక్క యాంధ్రీకరణ వైఖరి సరయుటకు మార్గాంతరము కలదు. అతఁడు బహుశ్రుతుఁడు.
కావున ప్రాచీన మహాకవుల శ్లోకములను, ఉపనిషద్వాక్యములను పక్కింటి ననువదించి వరాహపురాణములో పొందుపఱచి
యున్నాఁడు, ఒకటి రెండు ఉదాహరణములు.
ఊర్ధ్వమూల మధశ్శాఖ మశ్వత్థం ప్రాహు రవ్యయం ।
ఛందాంసి యస్య పర్ణాని య స్తం వేద స వేదవిత్ ॥ (గీత. 15–1)
*చ్వాసుపర్ణా సయుజా సఖాయా, సమానం వృక్షం పరిషస్వజాతే |
తయోరేకః పిప్పలం స్వావ్వత్తి అనక్నన్నన్యో అభిచాకశీతి ॥
పై గీతా-ఉపనిషత్తుల భావము సరళముగా సీనములో అనువదింపఁబడినది. పద్యము నన్నయతైలిని పుణికి పుచ్చు
కొన్నట్లున్నది.
సీ. మూలముల్ మీఁదు, కొమ్ములు క్రిందునై చాల । నున్నతంబై మించు నొక్కతరువు
వేదపర్ణంణుల విలసిల్లుఁ, దత్పక్వ ఫలము లెవ్వారికిఁ దెలియఁబడవు,
ఆహారియును నిరాహారియునై రెండు ॥ పక్షలు తరువునఁ బాయకుండు
నతినిశ్చలంబైన యాఖగ ద్వితీయంబు | నురుశక్తి నైక్యంబు నొందఁజేసి
!
తే. యమ్మహీజమ్ముఁ బాలింప నణఁపఁజాలి, తత్పలశ్రేణి నిజభ క్తతతికి నొసఁగు
నీ మహత్త్వంబు వర్ణింప నేర్తు నెట్లు? శరధికన్యాకశత్ర: తామరసనేత్ర : (4–88)
విషవృక్షోఒపి సువర్ధ్య స్వయం ఛేత్తు ముసాంప్రతం॥
ఇది కాళిదాస మహాకవి కుమారసంభవములోని ప్రసిద్ధోక్తి; బ్రహ్మవాక్యము. దీనికి ననువాదము-
......... విషవృక్షమునై నను బెట్టి, పెంచి, తాఁ
బెకలిచివైచునే ? కరుణపేరు నెఱుంగని ఘాతుకాత్ముఁడున్. (4–85)
ఇట్టిదే యనువాదము పోల్చి చదువుకొని యానందించుటకు శ్రీనాథుని సీసమందలింది.
&quot;విషవృక్ష మేనియు వృద్ధిపొందఁగఁజేసి। తనకుఁ దాఁ బెఱుకుట తగవు కాదు&quot; (హర, 3-18)
ఇతివృత్తము....ఈ పురాణములో విష్ణుపారమ్యము నుగ్గ డించుట ప్రధాన లక్ష్యము. ఆ ప్రయోజనము సిద్ధించు
టకు కవి యితివృత్తము ననుసంధానము చేసెను. ఇది కృతిపతికి నభీష్టము; ఆనంద జనకము. కవికి శివస్తుతి గర్హ్యము
కాదు. అందుకే ఇష్టదేవతా స్తుతిలో అచుంబిత భావసంపదతో శంభు స్తుతి కానవచ్చుచున్నది.
శైత్యవిశేష శైలమున సంభవమందినపాలు, జన్మసాం। గత్యము లేనిపాలు
గల కాయమునన్ జగదేక చిత్ర దాం। పత్యము దాల్చు శంభుఁడు....” (అవ. 2)
రాక్షసులు పరమశివభక్తులు. వారు శివుని స్తుతింతురు (1; 67-76). హరిభట్టు శివభక్తికి ఇది నిదర్శనము.
కాకున్నచో ఆ పద్యము లంత రసభరితములుగా నుండఁజాలవు. ఇది కావ్యాదిలో ఁగల వృత్తాంతము.
హిరణ్యాక్ష హిరణ్యకశిపులు శివునిగూర్చి తపము సేయుదురు. కాని
యక్కడ తెలుపలేదు. ఏడియో సాకు పెట్టి కవి యిట్లు శివ స్తుతి కావించుట 'కృతిపతికి
యాజుషీ - శ్వేతాశ్వతరోపనిషత్తు, 4–5,
వారు కావించిన శివ స్తుతి ఎట్టిదో కవి
రుచింపడేమో!' యని కవి భావించి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8dspzpcq34ykxn13jy0h53hc302ey59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఏషియా క్రీడలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215565</id>
    <revision>
      <id>562975</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ' {{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  =  ఏనుగుల మహల్  | ముందరి = [[../ఏనుగుల మహల్/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1930 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha...'</comment>
      <origin>562975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="673" sha1="qh428m43sbclbzal3a8zuddeshws6eg" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏనుగుల మహల్
 | ముందరి = [[../ఏనుగుల మహల్/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=454 fromsection=&quot;454B&quot; to=456 tosection=&quot;456A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>qh428m43sbclbzal3a8zuddeshws6eg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563049</id>
      <parentid>562975</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="679" sha1="1zr4v8dijp8x5x7m3z3burstcfa78kw" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఏషియా క్రీడలు
 | ముందరి = [[../ఏనుగుల మహల్/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=454 fromsection=&quot;454B&quot; to=456 tosection=&quot;456A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>1zr4v8dijp8x5x7m3z3burstcfa78kw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215566</id>
    <revision>
      <id>562976</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 39 నట్లున్నది. మొదట రాక్షసులకు సాక్షాత్కరించిన శివస్వరూపము (1-65), తరువాత హిరణ్యాక్షునకు పొడగట్టిన శంకర రూపము (2–23) రెండును సీససవ్యములోనే వర్ణింపఁబడియున్నవి. అవి శ్ర...'</comment>
      <origin>562976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6992" sha1="bsshuxkr6xuxeobibpa1sc2ry78fpkw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
39
నట్లున్నది. మొదట రాక్షసులకు సాక్షాత్కరించిన శివస్వరూపము (1-65), తరువాత హిరణ్యాక్షునకు పొడగట్టిన శంకర
రూపము (2–23) రెండును సీససవ్యములోనే వర్ణింపఁబడియున్నవి. అవి శ్రీనాథుని గడుసుపోకడలోని సోయగమును
తలఁపునకు తెచ్చును. హిరణ్యకశిషునకు ప్రత్యక్షమైన శివరూపము వర్ణింపఁబడలేదు.
ఎ
ఈ పురాణమునకు వక్త కోమళముని హరిభక్తుఁడు. శ్రోత మార్కండేయ మహర్షి హరభక్తుఁడు, ఈ
యుభయుల సమ్మేళనము, ఉక్తి ప్రత్యుత్తరములు చిత్రములు; విజ్ఞాన ప్రదములు.
హిరణ్యాక్షునకు గురువు శుక్రుఁడు. ఇతఁ డసురపతికి జగదుత్పత్తి క్రమమును వినిపించుచు (2, 36–146)
మధ్యలో విష్ణుమహిసును వివరించుట వింతగ నుండును, హిరణ్యాక్షుఁడు 'జయుఁ'డను విష్ణుద్వారపాలకుఁడు కదా! సన్ని
వేశములకు ననుగుణముగా, కథానిర్మితి జరిగినది. కథలలోని కొన్ని యంశము లితర గ్రంథములకు సంవాదములుగాను,
విసంవాదములుగాను కానవచ్చుచున్నవి.
ప్రథమాశ్వాసమున శ్రోతవక్తల సమావేశము కథం పునాది. జయ విజయులకు కలిగిన శాపముతో ఆశ్వాస
మంతమగుచున్నది. ఇతర పురాణములలో - సనక సనందనులు జయ విజయులను శపించినట్లు కలదు. ఇందులో ఇంద్రాదులు
శపించినట్లున్నది. ఈ 'ఆదుల'తో ఆ సనకాదులున్నారని భావింపనగునేమో : (1-103). ఎఱ్ఱనగారి నృసింహపురాణము
లోను సనక సనందనాదులు జయ విజయులను శపించినట్లు కలదు (చూ. ఆశ్వా. 1),
!
!
ద్వితీయాశ్వాసమున జయుఁడు హిరణాక్ష్యఁడుగా జన్మించిన వృత్తాంతము కలదు. ఆశ్వాసాంతమున 'యజ్ఞ
వరాహావిర్భావము' ఒక సీసమున (2-202) కనులకు కట్టునట్లు వర్ణింపఁబడినవి.
ఈ పురాణములో తృతీయాశ్వాసము 'మధ్యమమణి.' (సామాన్యముగా ప్రబంధములలోని తృతీయాశ్వాసములు
కవికి ప్రతిష్ఠా జనకములు). ఇందులో - వరాహవిహారము, హిరణ్యాక్ష వధ, భూ సముద్ధరణము, హిరణ్యకశిపు
వృత్తాంతము ప్రధాన కథాభాగములు. పోతన భాగవతములోని కథాభాగముతో పోల్చి పరిశీలింపఁదగిన ప్రహ్లాచచరిత్ర
యిందుఁ గలదు. ఇందుకో నరసింహావిర్భావమున నొక విశేషము కలదు. నృసింహుఁడు స్తంభోద్భవుఁడనుట ప్రసిద్ధము.
కాని, తేజఃపుంజమునుండి యవతరించినట్లు ఏ పురాణములోఁ గలదు.
క. ప్రశయానల సన్నిభమై | జలజాధిప కోటికోటి సంకాశంబై
యిల నొక తేజఃపుంజము | కలయఁగ దిశలెల్లఁ గప్పి కనుగొనఁబడియెన్. (3-30)
.....నరసింహాకృతి దాల్చి యందు వెడలె న్నారాయణుండు గ్రుఁడై (3-302). ప్రధానేతివృత్తభాగ మింతటితో
ముగిసినది. ఇఁక, ఉపాఖ్యానములు, భాగవతధర్మములు, కర్మయోగరహస్యము, సాలగ్రామమాహాత్యము కలవు. చతుర్థా
శ్వాసమున - హరికథామృతచరితము గలదు. పంచమాశ్వాసమున - త్రివిధయోగములు, హరినామ మహత్త్వము, సూర్య
చంద్ర వంశానుక్రమము, రెండు ఉపకథలు గలవు.
ఉపాఖ్యానము – పురాణములలో కథనశిల్పమును ప్రదర్శించుటకు ఉపకరించునవి ప్రాసంగికేతివృత్తములు లేదా
యుపాఖ్యానములు. ఈ ప్రబంధములో నిట్టి యుపాఖ్యానములు కొన్ని కలవు. అవి తృతీయాశ్వాసమునుండి కాననగును.
వానిలోని పేర్లు సాంకేతికములు. తృతీయాశ్వాసములో - విష్ణువర్ధనోపాఖ్యానము (163-206). పంచమాశ్వాసమున -శివశర్మో
పాఖ్యానము (16–81); మయూరధ్వజోపాఖ్యానము (160–262).
విష్ణువర్ధనోపాఖ్యానము - పుణ్య పాపఫలములు నుగ్గడించు కథ. పుణ్యఫలములు స్వర్గభోగ్యములు, పాపఫలములు
నిరయభోగ్యములు. విష్ణువర్ధనుఁడు సమాూర్జించిన పుణ్యమునకు ఫలముగా స్వర్గమున సురసుందరీమణులతో సుఖము ననుభ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bsshuxkr6xuxeobibpa1sc2ry78fpkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215567</id>
    <revision>
      <id>562977</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '40 వించును. అనుశీలనము ఆ సుఖానుభూతి సంభర గమనముతో, మత్తేభయానముతో సొంపారుచున్నది. హరిభట్టు రతిరహస్యమును రచించిన రసికుఁడు కదా ! ప్రమదంబందుకుఁ జూచు నొక్కప్పుడు, రంభా నర్తకీరూపి...'</comment>
      <origin>562977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5220" sha1="7u6fn31lea7ymq6wg1qeqpfifwn0xpw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;40
వించును.
అనుశీలనము
ఆ సుఖానుభూతి సంభర గమనముతో, మత్తేభయానముతో సొంపారుచున్నది. హరిభట్టు రతిరహస్యమును
రచించిన రసికుఁడు కదా !
ప్రమదంబందుకుఁ జూచు నొక్కప్పుడు, రంభా నర్తకీరూపిత
భ్రమరీనృత్య విసార్యనూణవిలస ద్భాహాద్వయీమూల భా
మనోహరి సువర్ణ రేణు నిభ రంగత్కాంతి సందోహ వి
థ్రకణోత్పన్న తటిల్లతావలయ సౌభాగ్యంబులన్ నిచ్చలున్. (3-194)
ఈ సమాసగ్రథనము శ్రీనాథుని స్మరణమునకుఁ దెచ్చును. శివశర్మోపాఖ్యానము - ఇది హరినాను. మహత్త్వ
మును దెలుపు కథ. ఇందలి ఉపాధ్యానములలో నుత్తమమైనది. శివశర్మ కులము పేరు తెలియని యొక బిడ్డను మిక్కిలి
వాత్సల్యముతో సంరక్షణ చేసెను. వాని పేరు శీలుఁడు. వాని శీలమునకు తగిన పేరు. కులముకన్న గుణము ప్రధానకును
త త్వమును బోధించు కథ. ఇది కవియొక్క యాత్మేయతకు దర్పణప్రాయమై యున్నది. శివశర్మకు లేకలేక యొక యాడు
బిడ్డ కలిగినది, పేరు వాసవి. బాల్యముననే భర్తను గోలుపోయిన యభాగ్యురాలు, ప్రాయమున వైధవ్యము బహు విషాద
కరము. కవి ఇట్లనుచున్నాఁడు.
భవ్య నివాస హేతువగు ప్రాయమొకించుక యంకురింప, భో
గ వ్యవహారయోగ్యమగు కాలమునంద, యనుంగుబిడ్డ వై
ధవ్యము నొండెనేనిఁ, దలిదండ్రుల యేటికీ దానిఁ గన్నచో,
నవ్యయ దుఃఖసాగరమునందు మునుంగరే వీతరాగులున్ : (5–31)
ఒకనాఁటి రేయి వాసవి శీలుని చెనకినది. అతడు భారత కచునికన్న నుత్తముఁదు.
&quot;తల్లి : నీ, వేలరుదెంచితిట్లు ? మన యిద్దఱికిన్ శివశర్మ తండ్రి, దు
శ్శీలము మాను, నా యనుఁగుఁడెల్లెల వీ విధి నీకు ధర్మమే ? (5-34)
అని హితము నుపడేశించి సాగనంపెను. ప్రవరునిశీలము, శీలునిశీలము నీ రెంటిని తులనాత్మకముగ శీలించు సాహితీ కసి
కులకు తారతమ్య మవగతము కాకపోదు.
మూఁడవ యాశ్వాసములో, విష్ణువర్ధనుని నరకయాతనానుభవము వర్ణింపఁబడినది. శివశర్మ కథలో నరకలోక
వర్ణనము, జీవుల యాతనానుభవము వివరింపఁబడినది. (5; 55–67)
మయూర ధ్వజోపాఖ్యానము –
&quot;సంసార నిస్సార సౌఖ్యముల్ వివరింప| స్వప్నమిథ్యాభోగ సన్నిభములు” (5–157)
అను త త్త్వమును బోధించుచున్నది. మయూరధ్వజుఁ డొక రాజు; లోభి. రాజధర్మమును విస్మరించినవాఁడు. అతఁడు-
విడిముడి గలిగియు నొరులకు నిడనేరక, యనుభవింప నేరక, మదిలో
నుడుగని లోభము దాల్చినః గడుసరి జీవన్మృతుండు కాఁడె తలంపన్: (5–178)
మయూరధ్వజుని స్వప్నానుభవము కథలోని రసవద్దృశ్యము. స్వప్నకథకు మాయాపురము రంగభూమి. అక్కడ
చండాల ప్రమదతో పెద్దకాలము కాఁపురము; ఫలితముగ పుత్రపౌత్ర సంతానము; భార్య మరణము; మయూరధ్వజుని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7u6fn31lea7ymq6wg1qeqpfifwn0xpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215568</id>
    <revision>
      <id>562978</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము ప్రలాపము - ఇది యంతయు భూతములైన సుఖదుఃఖములు. వలన గ్రహించెను. 41 'వెడమాయఁ గనిన కల' (5-225), ముహూర్తమాత్ర స్వప్నమున చిరకాలాను రాజు అచ్చెరువు చెందెను. జీవితము స్వప్నానుభూతివ...'</comment>
      <origin>562978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6246" sha1="az9pbbrxt8kgjr56zu535kci715wtjw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
ప్రలాపము - ఇది యంతయు
భూతములైన సుఖదుఃఖములు.
వలన గ్రహించెను.
41
'వెడమాయఁ గనిన కల' (5-225), ముహూర్తమాత్ర స్వప్నమున చిరకాలాను
రాజు అచ్చెరువు చెందెను. జీవితము స్వప్నానుభూతివంటిదని మునుల యనుగ్రహము
పురాణములలో సామాన్యముగా నిట్టి కథలు కాననగును. మడికి సింగన రచించిన వాసిష్ఠ రామాయణమున-
లవణోపాఖ్యానము (2, 214–236). గాధ్యుపాఖ్యానము (4, 98-108) అను రెండు కథలు కలవు. వక్త వసిష్ఠులే. ఈ
రెంటిని గలిపినచో నది మయూరధ్వజోపాఖ్యానము వలె కానిపించును. ఆ కథలకున్న పోలికలు మిక్కిలి సన్నిహితములు.
సింగన కథ లద్వైతపరములు. హరిభట్టు కథ విష్ణుపారమ్యమును బోధించును. రాధామాధవ కవి రచించిన విష్ణుమాయా
నాటకమున పుండరీక వృత్తాంతము కలదు. అదియును కొంతవటకు నీ కథను పోలియున్నది,
ఇంతకును మయూరధ్వజోపాఖ్యానము - శరీరము అనిత్యములు, విభవము అశాశ్వతములు (అనిత్యాని శరీరాణి
విభవో నైవ శాశ్వతః) అను సత్యాంశమును చాటుట కనుసంధింపఁబడినది. కవి యీ కథాముఖమున “మనుజేశ్వరుల వస్తు
జాలమెల్ల నిలయమును బొంచెఁ గాని తద్విభులవెంట నరుగ గొకటైన&quot; నని వ్రాసియున్నాఁడు. ఈ యభిప్రాయము
శ్రీ గురుజ్ఞాన వాసిష్ఠాంతర్గత వరాహోపనిషదర్థ ప్రతిపాదకమైన యజ్ఞ వరాహ భగవద్గీత యందలి చివరి శ్లోకములలోఁ
గలదు.
క్వ ధనాని మహీపానాం బ్రహ్మణః క్వ జగంతి వా (129)
కోటయో బ్రహ్మణో యాతా భూపా నష్టాః పరాగవత్ (130)
విష్ణుపురాణములో (అం. 3, అధ్యా. 6) ఆఖ్యానోపాఖ్యానముల ప్రసక్తి యిట్లు కలదు.
&quot;స్వయం దృష్టార్థకథనం ప్రాహు రాఖ్యానకం బుధాః |
శ్రుతస్యార్థస్య కథనముపాఖ్యానం ప్రచక్షతే ॥
కవులు దృష్టారములను, శ్రుతార్థములను, మనోహరముగ మేళవించి ఉపకథలు వ్రాయుదురు. దృష్టార్థమున సహజతయు
శ్రుతార్థమున నూహయు కానవచ్చును. ఇందలి శివశర్మ కథ దృష్టార్థమునకును, మయూరధ్వజోపాఖ్యానము శ్రుతార్థమునకు
నుదాహరణములు.
-
రస స్పర్శ – నేతృ ప్రశంస: వరాహపురాణము ధార్మిక గ్రంథము. ప్రధాన కథలో ఁగాని, యుపాఖ్యానములలో (
గాని సన్నివేశ సంవిధానమునకు ననుకూలముగా రసస్పర్శ యుండును. అంతే. విష్ణువర్ధనుని సురలోక సుఖానుభూతి ఘట్ట
ములో (3, 193–195) శృంగార రసస్పర్శ కలదు. అట్లే శివశర్మ సందర్శించిన యమలోక దృశ్యము బీభత్సమునకు
నాకరము (5–57). వరాహమూర్తి హిరణ్యాక్షుని సంహరించు పట్టున వీరరసము వర్ణితము (3, 3-9)
పురాణములలో నాయకప్రశంసకూడ రసపోషణమువలె దృశ్యాదృశ్యముగ నుండును. వరాహ పురాణమువఱకు
వరాహమూర్తియే నాయకుఁడు. అతని మాహాత్మ్య ప్రకటనమే ప్రధానోద్దేశము కావున, విభావానుభావాదులకు అంతగా
స్థానముండదు. భక్తిని రసముగా నంగీకరించినప్పుడు ప్రధాన కథ, ఉపకథలు అన్నియు నందులో పర్యవసించును. కథా
ప్రయోజనము ననుసరించి, పాత్రచిత్రణము రూపుగాంచును.
వర్ణనములు : శ్రీనాథుని కాలమునకే కావ్యములలో ప్రబంధోచిత వర్ణనములు కథానుగుణములుగా ప్రవేశించి
-నేవి. వరాహపురాణము ప్రబంధమని, కావ్యమని కవి పేర్కొన్నాఁడు (అవ; 8, 17). కథకు దీప్తి యవసరము. పతిత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>az9pbbrxt8kgjr56zu535kci715wtjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215569</id>
    <revision>
      <id>562979</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ': 42 అనుశీలనము లను, శ్రోతలను, పాఠకుల నున్ముఖులఁ జేసికొనుటకు వర్ణనములు తోడుపడును. ఆ వర్ణనములకు సందర్భోచితి ముఖ్యము కాని, సంఖ్యాధిక్యము కాదు, మార్కండేయుఁడు రోమకముని యాశ్రమము...'</comment>
      <origin>562979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5330" sha1="jdj0g5f2bkzy8ih4sh8ohquh0a8zwk8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:
42
అనుశీలనము
లను, శ్రోతలను, పాఠకుల నున్ముఖులఁ జేసికొనుటకు వర్ణనములు తోడుపడును. ఆ వర్ణనములకు సందర్భోచితి ముఖ్యము
కాని, సంఖ్యాధిక్యము కాదు,
మార్కండేయుఁడు రోమకముని యాశ్రమమునకు విచ్చేసెను. ఆ ఆశ్రమ ప్రాంతము ప్రశాంతము,
పావనము, భావనలు ప్రసన్నములు. ఇక్కడ వర్ణన మవసరము. వర్ణనమునకు నుచితమైన భావన, భావనకు సరిపడు భాషా
ఛందోగతులు ప్రధానములు. ఈ సన్నివేశ రామణీయకము పది పద్యగద్యములలో వర్ణితమై యున్నది.
ఒక యుదాహరణము
ED
సీ. గంధసారమహీజ బంధురోరగరాజ॥ భుక్త ము కంబులై పొదలి పొదలి,
భూసార జలపూర కాసార కుమువారు వింద బృందమ్ముపై విడిసి విడిపి,
కోమల మాకంద కుసుమ గుచ్చమరంద
భామినీ సురతాంత భవ ఘర్మజల తాంత
కణగణంబుల సొంపు గమిచి గమిచి,
గండమండలములఁ గదిసి కదిపి,
తే. చిన్నివెన్నెల లేఁగొనల్ చిదిమి చిదిమి | పరువు మరువంపుఁదావుల బలసి బలసి,
మునుల తనువుల కింపుగా మొనసి మొనసి । మంద మందానిలము వీచె మలసి మలసి ॥ (1-10)
మలయ పవనము హితముగా, మితముగా, మందముగా వీచుట సమ్మోదప్రదము. వాతపోతము మలయము
నుండి పొదలినది. ఆశ్రమములోని మునుల తనువుల కింపుగా మలసి వీచినది. పవనగతిలోని సొంపు పద్యగమనములోను,
స్పర్శములోని హాయి భావములోను వెలార్చు సుందరమైన సీస మిది.
మఱియొక యుదాహరణము. పంచమాశ్వాసమున చంద్రవంశ ప్రశస్తి కలదు. వంశమునకు మూలపురుషుఁడు
చంద్రుఁడు. అట్టివాఁ డెట్టివాఁడై యుండవలయునో! చూడుఁడు:
సి. శిరసుపు వ్వంబికా జీవితేశ్వరునకు,। నిందిరాధవునకు నెడమకన్ను,
వాకట్టుబదనిక వనరుహశ్రేణికి, నమృతాశనులకు నాహారఘటము,
గారాపుఁగొనురుండు కలశవారాశికిఁ గలిమిచేడియకు దగ్గఱినతోడు,
మొగసిరిమందు చెందొగమొత్తమునకును, జారచోరులకు నంగారవృష్టి,
తే. విరహులకుఁ బెట్టు, చలువల విడిదిమట్టు, తిమిరముల నెవ్వ, శిశుచకోరముల బువ్వ,
మన్మథుని మామ, కాంతిసంపదల సీమ, చంద్రుఁ తొప్పారుఁ గౌముదీ సాంద్రుఁ డగుచు. (5-145)
పెద్దనకూడ రేవెలుంగు ప్రవరమును పెద్దగా వర్ణించెను (మను, 1-18) పోల్చి చూడనగును. ప్రబంధక వికీ
మన పురాణకవి 'తీసికట్టు' కాదనిపించును. సంశయమున్నచో నిట్టిదే మరొక పద్యమును చూడవచ్చును. (2-152)
ప్రబంధోచితమగు వర్ణనములిందు మఱికొన్నింటిని గూడ గమనింపవచ్చును. వైకుంఠపుర వర్ణనము
1, (129-131), సూర్యా స్తమయ చంద్రోదయ ప్రభాతవర్ణనములు (2, 148-155).
పై ప్రకృతివర్ణనము వలెనె, స్వరూప స్వభావ వర్ణనములును హృద్యములై భాసించును. ఉదాహరణముగా
వైష్ణవీ మాయాదేవి వర్ణనమును (5-53) గ్రహింపవచ్చును. ఆ వర్ణనములోని 'ఉపమా' రామణీయకము మనోజ్ఞము,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdj0g5f2bkzy8ih4sh8ohquh0a8zwk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215570</id>
    <revision>
      <id>562980</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆనుశీలనము · 43 విష్ణుమాయాదేవి ము త్తియపు ముక్కరను ధరించియున్నది. ఆ సోయగము హృద్యమై భాసించుచున్నది. &quot;చరమ సంధ్యా రుణ జలధర రేఖా గ్రంబున వీక్షణీయంబగు నక్షత్రంబు తెఱంగున, నధర పల్...'</comment>
      <origin>562980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5438" sha1="eslidn4k6x1zs886pv3h2uyndybyr5z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆనుశీలనము ·
43
విష్ణుమాయాదేవి ము త్తియపు ముక్కరను ధరించియున్నది. ఆ సోయగము హృద్యమై భాసించుచున్నది. &quot;చరమ సంధ్యా
రుణ జలధర రేఖా గ్రంబున వీక్షణీయంబగు నక్షత్రంబు తెఱంగున, నధర పల్లవో పరిభాగంబున నాసాభరణమౌక్తికంబు”
చూపట్టుచుండెను. ఇట్టి సుందర భావన లిందెన్నేని కలవు.
హరిభట్టు శైలి...
కవితా రచనావిధానమునకు శైలి యని పేరు. &quot;శీలస్య ఇయం శైలీ&quot; అని వ్యుత్పత్తి. శీలసంబంధిని యని
భావము. | శీలము సంస్కారజన్య విశేషము. ఇది విలక్ష్యమై, ఆనందసంధాయకమై యుందును. ఆలంకారికులు దీనిని
'రీతి' యని పేర్కొనిరి. నన్నయ భట్టారకులు &quot;అక్షర రమ్యత” యనిరి. శైలి, వ్యక్తిత్వమువలె విభిన్న మై
యుండును.
సంస్కృత సాహిత్యములో ఆయా రచనాప్రక్రియల కనుగుణముగా శైలి లేదా రీతి భాసించును. అనఁగా,
2 కథలయందు, కావ్యములయందు, పురాణములయందు, శాస్త్రములయందు శై లీవిభేదము స్పష్టముగా కానవచ్చును. కాని
తెలుఁగు సాహితిలో నన్నయ శైలి, తిక్కన శైలి, పోతన శైలి ఇత్యాదిగా సహృదయ సంవేద్యములై యున్నవి.
మతొకవిధముగా, పురాణశైలి, ప్రబంధశైలి, శతకశైలి యనియును గుర్తింపఁబడుచున్నవి. ఇతిహాస పురాణముల
యందును పురాణ శైలితోఁబాటు ప్రబంధశైలికూడ తరతమభేదములతో కానవచ్చుచుండును. కావున, హరిభట్టు రచనము
కూడ, ప్రాయికముగా ప్రబంధశైలిలోను, విశేషించి - పురాణ శైలితోను సాగినదని భావింపనగును.
పురాణళై లికి భావబోధకత్వము ప్రధాన లక్షణము. ప్రసన్నకథన మున్నపుడే వేదవిహిత ధర్మములు సుగ్రాహ్య
ములు కాఁగలవు. వివిధ ధర్మములను తేటపఱచుటకుఁగాను హరిభట్టు ద్రాక్షాపాకము నాశ్రయించెను. ఇందు, అన్వయక్లిష్ట
తకు పదాడంబరమునకు నవకాశము లేదు. సన్నివేశ సందర్భముల ననుసరించి, శైలిలో వైవిధ్యమును ప్రదర్శించుట
మహాకవుల లక్షణము.
కథన సందర్భమున----
చతురామ్నాయ విశారదుం. డఖిలశాస్త్రగ్రంథ నిర్ణేత, స
త్రతునిర్దూక సమస్త కల్మషుఁడు, రాగద్వేషమారుండు, సు
వ్రతుఁ డొప్పున్ శివశర్మనా, ధరణి జీవశ్రేష్ఠుఁ; డా సద్గుణో
న్నత చర్యుం డొకనాఁడు ప్రొద్దున సుషస్నానార్థియై యేటికిన్. (5–18)
వర్ణన పద్ధతి ---
జలజాతంబులు నిద్ర మేలుకొన, నక్షత్రంబు లెందేనియుం
దొలఁగంబాఱ, విహంగ సంఘములు జంతుల్ సేయఁ, గహ్లార మం
డలి లావణ్యముజాఱ, జక్కవలు వేడ్కన్ నిక్క, మండానిలం
బెలమిన్ వీవఁ, బ్రభాతమయ్యే జగతిన్ హృద్య ప్రభాన్వీతమై, (2-154.)
1 చి త్తప్రసుప్త సంస్కారబోధినీ మోదదాయినీ।
విలక్షణా హి సా శైలీ కవీంద్ర మతికల్పితా ॥ (లక్ష్మీ స్వయంవరం)
J
* మదమత్తకపోలస్య గతి రన్యా హి దంతినః కథా కావ్య పురాణానాం రీతయో హి పృథక్ పృథక్ B&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eslidn4k6x1zs886pv3h2uyndybyr5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215571</id>
    <revision>
      <id>562981</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:48:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '44 వివరణ రీతి గిరులన్, వృక్షములన్, సరీసృపములన్. గీర్వాణలన్, వహ్నులన్, ధరణీదేవతలన్, సముద్రముల, మార్తాండావళిన్, యక్షలన్, వరలోకంబుల, నాశ్రమంబుల, నదీవ్రాతంబులన్, గోపులన్ హరిరూపం...'</comment>
      <origin>562981</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="c1x6583tyagotkka1634fdu016sxu2m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;44
వివరణ రీతి
గిరులన్, వృక్షములన్, సరీసృపములన్. గీర్వాణలన్, వహ్నులన్,
ధరణీదేవతలన్, సముద్రముల, మార్తాండావళిన్, యక్షలన్,
వరలోకంబుల, నాశ్రమంబుల, నదీవ్రాతంబులన్, గోపులన్
హరిరూపంబులుగా నెఱుంగు మమరాహారోల్ల సద్భాషణా : (1–46).
సూక్ష్మాంశ కథనము..
ప్రణవము కామరాజము, ప్రభంజనబీజము, నిందికా వధూ
మణి నిజబీజయుగ్మము క్రమంబున బిందు సమన్వితంబులై
ప్రణుతికి నెక్కఁ గూర్పనగు ధాసురతావక మంత్రమున్, మనో
గణితము చేసి, శాశ్వత సుఖంబులు గాంతురు సజ్జనోత్తముర్. (4-43).
అకట ! నిజప్రయోజన సహాయతకై హరి, తానె మున్ను సో
ముకుని సృజించి, క్రమ్మర సముద్రములోన వధించెనన్న, నే
రికి విన నింపు గాదు; విషవృక్షమునై నను బెట్టి, పెంచి, తాఁ
బెకలిచివై చునే కరుణపేరు నెఱుంగని ఘాతుకాత్ముఁడున్ : (4-85)
అనుశీలనము
పురాణ రచనకు దీప్తి నిచ్చునది శైలీ విభేదము. విషయ బోధనానుకూలముగ పదసంయోజనము, ఛందో
గతి మాఱుచుండును. ఈ దృష్టిలో హరిభట్టు రచన నన్నయ రచన వంటిది. శైలీ ధారాశ ధోరణి పురాణ పఠనమున
కుత్సాహమును కలిగించును. సంస్కృత పురాణములకు 'అనుష్టుప్ ' శ్లోక ముపకరించును. తెనుఁగు పురాణములకు కంద
గీత సీసములు తోడుపడును. తిక్కన - కందములయందము, శ్రీనాథుని - సీనముల చెలువు, హరిభట్టు కవితలో
సాక్షాత్కరించుచుండును.
పోతన కవిత శబ్దాలంకార భూషితము. దానికొక ప్రయోజనమున్నది. భక్తిరస ప్రధానమగు రచనలలో
స్తుతులు మెండు. భావములు, పదములు పునరు లగుచుండును. పాఠకులకు విసుగు జనించును. తన్నిరాసమునకై
6
لد کے کی
* వరాహ పురాణములోని పద్యముల పట్టిక
మ. మత్త. స్వాగ మాలిని లయ లయ కం,
ఉ. చం.
5%.
సీ. తే.. ఆ.వె. శ్లో. మొత్తము
వి. గ్రా.
అవ.
6
2
7
4
12
9
1
44
ఆ. 1
19
24
3
15
1
1
67
27 7
3
167
2
22
27
10 14
1
55
24 10
12
176
3
39
29
13
14
1
96
35 21
18
267
4
32 28
4
16
1 1
63
27
19
5
198
5
28
40
19
1
74
30 27
238
మొత్తము 148
150
40
44
82
2 15
1 2 367
152
87 50
1090&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1x6583tyagotkka1634fdu016sxu2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215572</id>
    <revision>
      <id>562982</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 45 పోతన అనుప్రాసాదులను సంఘటించి, పద్యములను శ్రవణ సుఖదములుగా మలిచివేయును. హరిభట్టు కూడ ನಿಟ್ಟೆ సంద ర్భములందు పోతన ననుకరించి, తన శైలిని శబ్దాలంకారములతో మెఱుఁగుపఱచ...'</comment>
      <origin>562982</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="6egarfspdg2nsvdvq3y6u1t7q1zzkzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
45
పోతన అనుప్రాసాదులను సంఘటించి, పద్యములను శ్రవణ సుఖదములుగా మలిచివేయును. హరిభట్టు కూడ ನಿಟ್ಟೆ సంద
ర్భములందు పోతన ననుకరించి, తన శైలిని శబ్దాలంకారములతో మెఱుఁగుపఱచెను. ఇతని కవితలో నన్నయధారా
ధారాశధోరణి, తిక్కన తెనుఁగుందనము, ఎఱ్ఱన ఉక్తివై చిత్రి, శ్రీనాథుని యెత్తుగడ, పోతన యనుప్రాసములు మేలిల్లు
చుండును. దానికితోడు హరిభట్టు 'సారస్వత నిరాతంకుఁడు; అష్టఘంటావధాన పర మేశ్వరుఁడు”. కావున, అకుంఠిత
పాండిత్యము, అత్యాశుకవితాధార యతని కవితలో భాసించుచుండును.
అనుసరణములు-
హరిభట్టు కవిత్రయమువారిని, శ్రీనాథ పోతనలను గౌరవించి. యనుసరించిన రచనా ప్రస్థానములిందు చాల
కన్పట్టుచున్నని. ఈ ప్రబంధమును పరికించువారి కది కరతలామలకము. మచ్చునకు - ఒకటి రెండు.
1. పోతనార్యుని అంత్యానుప్రాసము ననుకరణము.—
శా. చండస్ఫూర్తివటుండు కాంచె బహుధాజల్పన్నిశాటంబు, ను
ద్దండాహూత మునీభ్యబిభ్యదమృతాంధ స్సిద్ధ కూటంబు, వే
దండాశ్వధ్వజినీ కవాటము, మహోద్యద్ధూను సంఛన్న మా
ర్తండ స్యందన ఘోటమున్, బలిమఖాంతర్వేదికా వాటమున్. (భాగ; 8-529)
ఉ. స్వర్వనితావిహార విలసద్వనఝాూటము, శేముషీ తపః
కుర్వదనేక మౌనియుత కూటము, శాఖిశిఖా నిరుద్ధ స
ప్తార్వరథోరు ఘోటము, ననంతవనాటము, శోభమాన సౌ
పర్వణ సర్వత ప్రవరభర్మ కిరీటము, హేమకూటమున్. (వరాహ; 2-19).
2. పోతనార్యుని 'భాగవతాఖ్య కల్పతరువునకు' ననురూపముగా, హరిభట్టు 'రవి వంశస్వర్గ భూజమును'
ప్రోదిచేసెను.
మ. లలితస్కంధము, కృష్ణమూలము. శుకాలాపాభిరామంబు, మం
జులతా శోభితమున్, సువర్ణ సుమనస్సు జ్ఞేయమున్, సుందరో
జ్వైలవృత్తంబు, మహాఫలంబు, విమల వ్యాసాలవాలంబునై
వెలయున్ భాగవతాఖ్య కల్పతరు వుర్విన్ సద్ద్విజశ్రేయమై. (భాగ; 1-22)
మ. హరితేజో నవబీజకంబు, మనువర్యాంకూర, మిక్ష్వాకు బం
ధుర కాండంబు, దిలీపముఖ్య నృపతిస్తోమోరుశాఖంబు, దా
శరథి స్వచ్ఛఫలంబునైన రవివంశ స్వర్గభూజంబు, త
త్పురరాజంబను నాలవాలమున నొప్పున్ సద్ద్విజావాసమై.
(వరాహ, 5–114)
3. శ్రీనాథుని చాటుపద్యములకుఁ గల ప్రచార మనన్యసామాన్యము. అందొక చాటువులోని యశ్లీ లమును
తొలఁగించి, హరిభట్టు అనుకరించిన విధానము శ్లాఘ్యము. ఎత్తుగడ, నిర్వహణ ము హృద్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6egarfspdg2nsvdvq3y6u1t7q1zzkzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215573</id>
    <revision>
      <id>562983</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '46 అనుశీలనము శ్రుతిశాస్త్రస్మృతులభ్యసించుకొని విప్రుండంత నానాధ్వర వ్రతుఁడై పోయి కనుం, బుకందకపురారామద్రుమానల్పక ల్పతరుప్రాంత లతాకుడుంగ సుఖసు ప్తప్రాప్త రంభాభగ.. ప్రతిర...'</comment>
      <origin>562983</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="r11lw2fm0vomlwwk724cuwboiirq6af" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;46
అనుశీలనము
శ్రుతిశాస్త్రస్మృతులభ్యసించుకొని విప్రుండంత నానాధ్వర
వ్రతుఁడై పోయి కనుం, బుకందకపురారామద్రుమానల్పక
ల్పతరుప్రాంత లతాకుడుంగ సుఖసు ప్తప్రాప్త రంభాభగ..
ప్రతిరోమాంకుర పాటనక్రమకళా పాండిత్యశాండీర్యమున్. (చాటువు)
శ్రుతిపారంగతుఁడై సదక్షిణ సుభస్తోమంబు పాటించి, సం
గతపుణ్యండగు భూసుకో త్తముఁడు, నాకంబందుఁ బ్రాపించు, నూ
ర్హిత కల్పద్రుమమంజరీ మధుర మైరే దూమృతాస్వాద గ
ర్వీత గీర్వాణ వధూ నితంబభర నీవీ మోక్ష సత్సౌఖ్యముల్. (వరాహ, 2-83)
4. మాదయ్యగారి మల్లన రచించిన రాజశేఖర చరిత్రములో, తేటగీతిలో నాలాపింపఁబడియున్న ధావమించుక
మార్పుతో నొక యుత్పలములో నిందు వాసించుచున్నది. ఎవరెవరి ననుకరించినను ఆ భావము మాత్రము హృద్యము.
నీలకంటని శిరసుపై నీళ్లు చల్లి। పత్తిరిసుమంత యెవ్వఁడు పాటపై చుఁ
గామధేనువు వానింటి గాడిపసర॥ మల్ల సురశాఖి వానింటి మల్లె చెట్టు. (రాజ; 1-65)
నీకలితో త్తమాంగమున నీళ్ల ను దోసెఁడు చల్లువాఁడు మం
దాకిని మోచుఁ, బువ్వొకటిఁ దానిడువాఁడు ప్రసన్నచంద్రరే
భాకుసుమంబుఁ దాల్చు, సిరిగంద మలందినవాఁడు మన్మథ
ప్రాకటభూతిఁ గై కొనుఁ, బురాకృతపుణ్యఫలంబు తప్పునే : (వరాహ, 1-76)
5, కృతిపతి యెఱ్ఱయ హరిభట్టును కొనియాడిన తీరును, తెనాలి రామకృష్ణుని అతని కృతిపతి యభినందించిన
విధము నొక్క రీతిఁ గలదు,
అమృతప్రాయవచోవిశేష రచనాహంభావపుంభావవా
గ్రమణీమూ ర్తివి, వేదశాస్త్ర వివిధ
గ్రంథార్త నిర్ణీతి వే
కముఖబ్రహ్మవు, యాజుష ప్రకటశాఖాధర్మధుర్యుండ వ
ర్యమతేజుండవు రాఘవార్యహరిభట్టా సత్కవి గ్రామణీ [వరాహ, ఆవ, 16]
ఉదయం బ స్తనగంబు సేతువు హిమవ్యూహంబునుం జుట్టిరా
విదితంబైన మహిన్, మహాంధ్ర కవితా విద్యాబల ప్రౌఢి నీ
కేదురేరీ? సరసార్థ బోధఘటనా హేలాపరిష్కార : శా
రద నీ రూపము, రామకృష్ణకవిచంద్రా : సాంద్ర కీ ర్తీశ్వరా ! (పాండు, 1-27)
6. విభిన్న వ్య క్తిత్వముగల యిరువురు కవులలో సమానభావము లచ్చుగుద్దినట్లు కానవచ్చుట చిత్రము
వేమన హరిభట్టును అనుకరించెనా : లేక హరిభట్టు వేమన ననుసరించైనా : నిర్ణయము దుష్కరము.
ఆ. వై. లోభివానిఁ జంప లోకంబు లోపల మందు మాకు వలదు, మాట గలదు,
పైక
క మడిగినంత భగ్గునఁ బడి చచ్చు ॥ విశ్వ॥&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r11lw2fm0vomlwwk724cuwboiirq6af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215574</id>
    <revision>
      <id>562984</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ': అనుశీలనము చ. ఘనతరకష్టలోభిఁ దమకంబునఁ జంపెడునంత యల్క నె మ్మనమునఁ బుట్టెనేని, విష మారణకర్మ కృపాణ ముఖ్య సా ధనములు గూర్పనేల ? ప్రమదంబున దగ్గఱి, కాసువీస మి మ్మనుటయె చాలు, వాని ని...'</comment>
      <origin>562984</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4571" sha1="bp2wub1hf0znxunt6jxf62t24ohkhdy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:
అనుశీలనము
చ. ఘనతరకష్టలోభిఁ దమకంబునఁ జంపెడునంత యల్క నె
మ్మనమునఁ బుట్టెనేని, విష మారణకర్మ కృపాణ ముఖ్య సా
ధనములు గూర్పనేల ? ప్రమదంబున దగ్గఱి, కాసువీస మి
మ్మనుటయె చాలు, వాని నిమిషార్ధమునన్ మృతిఁ బొందఁజేయఁగన్. (వరాహ, 5-184)
7. ఒక పదబంధము.
ప్రాణము ప్రాణము - మిక్కిలి ప్రియము.
ప్రాణము ప్రాణమైన ప్రియభామిని (వరాహ, 4-142)
నిర్భరకరుణాధురీణ యగు ప్రాణము ప్రాణము తల్లి ..
(శివరాత్రి. 3–19)
ప్రాణము ప్రాణమైన తనయామణి (రాజశే, 3-137)
47
సుకుమార మానసుఁడు గొం
తికిఁ బ్రాణము ప్రాణమితఁడు (భార, విరాట, 5-328)
శ్రోత్రస్య శ్రోత్రం మనసో మనః యవ్వాచో హ వాచం స ఉ
ప్రాణస్య ప్రాణః కేనోపనిషత్తు, ప్ర. ఖం. 2]
8. ఒక నానుడి.
అంగారకపాలములో కమలము. కుంపటిలో తామర యని దీని భావము. ఇది లోకమున అసంభవము. కవిలోక
మున సంభవము. జన్యజనకభావమున వైరుధ్యము కనుపట్టుట యిందులోని విశిష్టత. హిరణ్యకశిపుఁడు తామసవృత్తి
ప్రధానుఁడు; విష్ణుడ్వేషి. వాని కడుపున పుట్టిన ప్రహ్లాదుఁడు సాత్వికమూర్తి; పుట్టినదాదిగా విష్ణుభక్తుఁడు. ఈ విరుద్ధ సంఘ
టనమును పై నానుడి వివరించును.
క. నీ మగని తేజమున నుద్దామశమ సమగ్రుఁడనఁగఁ దగి 'కుంపటిలోఁ
దామర' మొలచినక్రియఁ, దన్వీ మునినిభుఁడైన సుతుఁడు నీకుదయించున్.
క. నారాయణ భక్తి కళా పారాయణుఁ డగుచుఁ బుట్టె బ్రహ్లాదుం, డా
క.
[ఎఱ్ఱన-నృసింహ. 3-127]
వీరాగ్రగణ్యునకు 'నంగారకపాలంబులోనఁ గమలము' వోలెన్. [వరాహ, 3-224]
గ్రామగ్రామంబున నొక సామంతునికిడిన చలువ చప్పరములు త
[ఆముక్త. 2-69]
న్పై, మేదినిఁ 'గుంపటిలో తామరలుం' బోలె నట్టితఱి నొప్పారెన్.
నృసింహ పురాణమందలి పద్యము, వరాహ పురాణమందలి పద్యము నొకే సందర్భమును - హిరణ్యకశిపునకు
ప్రహ్లాదుఁడు జన్మించిన తీరును - తెలియఁజేయుచున్నది. ఎఱ్ఱనగారి నానుడిని హరిభట్టు సంస్కృతీకరించుకొనెను. తెలుఁగు
పలుకుబడికి ముగ్ధుఁడై రాయలు యథాతథముగ స్వీకరించి, గ్రీష్మ వర్ణనమున జోడించెను. ఇందు సన్నివేశ వైరుధ్యము -
నిప్పులు గ్రక్కు టెండలలో చలువ చప్పరములు - కుంపటిలో తామరల వలె సొంపారెను. ముగ్గురు కవులును ఒక
లోకో కి నింత యందముగా, కందములోనే పొందుపఱచియుండుట గమనింపదగిన విషయము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bp2wub1hf0znxunt6jxf62t24ohkhdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215575</id>
    <revision>
      <id>562986</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '48 9. సమాసగ్రహణము అనుశీలనము 2 B నన్నయ - నిరాతంకమతి; తిక్కన - హృదయాహ్లాది. ఈ యభిప్రాయమున హరిభట్టుసమ్మతి కలదు. 1. క. పంకజభవ సన్నిభుఁ డఘ పంకక్షాళన మహాతపస్సలిలుఁ డనా తంకమతి పై లశిష్యుఁ...'</comment>
      <origin>562986</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4298" sha1="nqao9dmngfugomgacp42cji99bob6aw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;48
9. సమాసగ్రహణము
అనుశీలనము
2
B
నన్నయ - నిరాతంకమతి; తిక్కన - హృదయాహ్లాది. ఈ యభిప్రాయమున హరిభట్టుసమ్మతి కలదు.
1. క. పంకజభవ సన్నిభుఁ డఘ పంకక్షాళన మహాతపస్సలిలుఁ డనా
తంకమతి పై లశిష్యుఁ డు। దంకుండను మునివరుండు తద్దయు భక్తిన్ భార. ఆది. 1-91]
ఉ. పంకజనాధుఁ డాత్మపదభ క్తుల..
“నిరా
తంకమతి&quot;న్వహింపఁడె యతండు ఝుష ప్రముథావతారమున్ [వరాహ, 4-77)
2. మ, 'హృదయాహ్లాది' చతుర్ధమూర్జితకథోపేతంబు నానారసా
భ్యుదయోల్లాసి విరాట పర్వము.
#5
.భార. విరాట. 1-71
క. ఏది నిమి త్తము విష్ణుం। డాదివరాహస్వరూపముగుటకు ? 'హృదయా
హ్లాదిని'యగు నాకథ నా। కావరమునఁ దెలియ నౌడువు మనులచరిత్రాః [వూహ 1-55]
10. భావగ్రహణము
భారత భారతీసముద్రమును దఱియంగ నీఁదుటకు విధాతృనకైన నెన్నుటకు నలవికాదు. అట్లే పరమశివుని
గుణగణములు నలువకైన నెన్నుటకు నలవికాదు. ఇఁక విష్ణుమాహాత్మ్యమును ప్రబోధింపని చదువు చదువే కాదు.
చ. అనులిన తారకా సముదయంబుల నెన్నను, సర్వవేద శా
స్త్రముల యశేషసారము ముకులునఁ బొందను, బుద్దిబాహు వి
క్రమమున దుర్గమార్థజల గౌరవ భారత భారతీ సము
ద్రముఁ దఱియంగ నీఁద్రను విధాతృనకై నను నేరఁబోలునే?
(భార. ఆది, 1-19]
ఆ. వె. భూ పరాగముల, శమీ పలాశములఁ, దా। రల, నుదగ్రవృష్టి జలకణముల
నెన్నవచ్చుఁ గాని, యీశ : మీగుణములు నలువకైన నెన్న నలవికాదు; వరాహ. 1-73]
I
ఎ.గీ. చక్రహస్తుని బ్రకటించు చదువు చదువు [భాగ. 7-164]
ఆ.వె. చక్రిఁ దెలుపలేని చదువు చదువె [వరాహ. 3-261]
వరాహపురాణము హరిభక్తి కథాత్మకము, వైజయంతీవిలాసము హరిభక్త కథాత్మకము. సారంగు తమ్మయ
వరాహపురాణమును చదివియుండును. దేవాలయముపై రావి మొలచినచో నది సుభద్రమైన గుడినే గుల్ల చేయునఁట:
ఉ. న్యాయపథంబు దప్పి, కులనాశకుఁడై జనియించె వీఁడు, దే
వాయతనంబుఁ గూల్చుటకునై యుదయించిన రావి వోలె [వరాహ. 3-263]
ఉ. కాకులు రావిపండ్లు తిని కార, శిలామయ దేవమందిరా
నీకములందు రావులు జనించును, సజ్జనచిత్తవృత్తి య
వ్యాకులలీల జాతిగుడివంటిది, లోకములోన వేశ్యలున్
·
గాకులవంటివార, లటుగానఁ బ్రమాదము చేరనిచ్చినన్ (వైజయంతీ, 2-98)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nqao9dmngfugomgacp42cji99bob6aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215576</id>
    <revision>
      <id>562987</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ': అనుశీలనము 49 మడికి సింగన పద్మపురాణము నాంధ్రీకరించెను. అందు సప్తమాశ్వాసములో వరాహావతారకథ సంగ్రహముగాఁ గలదు (ప. 11-24). సాలగ్రామ మహత్త్వముకూడ ఒకచోటఁ గలదు. అందొక పద్యము హరిభట్టు రచ...'</comment>
      <origin>562987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5363" sha1="a7fejib3hr2izwdjg9szvo6kcs5tzxe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:
అనుశీలనము
49
మడికి సింగన పద్మపురాణము నాంధ్రీకరించెను. అందు సప్తమాశ్వాసములో వరాహావతారకథ సంగ్రహముగాఁ
గలదు (ప. 11-24). సాలగ్రామ మహత్త్వముకూడ ఒకచోటఁ గలదు. అందొక పద్యము హరిభట్టు రచనముతో
సంవదించుచున్నది.
క. సాలగ్రామశిలా ప్ర క్షాళిత తీర్థంబుఁ గ్రోలి, కమలోదరు ది
వ్యాలయముఁ జేరి, యెన్నఁడుఁ గ్రోలఁడువో నరుఁదు మాతృకుచదుగ్ధ ములన్. (వరాహ. 1-110)
క. విను సాలగ్రామశిలా॥ వినుతజలం బానునతఁడు, వెండియు జననీ
స్తనపాన మాచరింపక| ఘనముగ వైకుంఠమునను గాఁపురముండున్. (పద్మపు. 2-122)
11. ఒక ప్రౌఢ భావన.
లోకమున 'తేజ స్తిమిరన్యాయము' అని యొక ఉక్తి కలదు. విరుద్ధవస్తుసమావేశము (అసంభవము)న దీని
నుదాహరించుట కలదు. వెలుఁగున్నచోట చీఁకటి యుండదు. చీఁకటి యున్నచోట వెలుఁగు లేదనియే కదా! ఈ రెంటి నేకత్ర
సమావేశపఱచు టెట్లు? అసాధ్యము. కాని, కవికి సాధ్యము కానిది లేదు. 'రవి గాననిచోఁ గవి గాంచునే కదా': చూడుఁడు.
ఉ. తామరసా ప్రకాంతి సముదాయముతోడుత నంధకారముల్
ప్రేమదలిర్పఁ జెల్మి యొనరించునొకో : యనఁ బొల్చుఁ, దన్మరు
ద్ధానమునందు వప్రసముదంచిత నిర్మల పద్మరాగ సు
త్రామనుణిప్రభల్ సభముఁ డార్కొని యొక్కటఁ గూడి పర్వినన్. (వరాహ. 2-86)
నాకపురమందలి వజ్రము లాకాశము నంటుచున్నవి. పెద్దనగారి పలుకులలో చెప్పఁదలఁచినచో, ఆ వప్రస్థలులు
చుంబితాంబరములు. వానిలో అశేషపద్మరాగములు, ఇంద్రనీలములు ఖచితములై యున్నవి. ఆ మణులకాంతులు పరస్ప
రము కలసిమెలసి యెగఁబ్రాకుచున్నవి, పద్మరాగము లెఱుపు. కావున వాని కాంతి సూర్యుని తేజమువలెను, ఇంద్రనీలము
నలుపు, కాఁబట్టి వాని ప్రభ తిమిరమువలెనుఉంది, ఒకదానితో నింకొకటి కూడుకొని, మైత్రీభావము నెఱుపుచున్నట్లు భాసిం
చెను -అని భావము. సొగసైన యుత్ప్రేక్ష.
12. వర్ణ్యవైభవము.
పురాణములయందు వరాహావిర్భావ మద్భుతముగా వర్ణింపఁ బడియున్నది. ఒక సీసములో మూసపోసినట్లున్న
యా యా కవులరచన ప్రౌఢగంభీరముగా, వర్ణ్యవస్తువును కనులముందు సాక్షాత్కరింపఁ జేయుచున్నది. పోల్చి చదువు
కొనువారి కాపద్యములు హృద్యములు.
సీ. కఠినసటాచ్ఛటోత్కటజాత వాత ని। ర్దూత జీమూతసంఘాత మగుచు,
క్షరనిభ సునిశిత ఖురపుటాహత చల తృణిరాజదిగ్గజ ప్రచయ మగుచుఁ
జండదంస్త్రోత్థ వైశ్వానరార్చిత్ప్రవ॥ ద్రజత హేమాద్రి విస్రంభ మగుచు,
ఘోరగంభీర ఘుర్హుర భూరి నిస్వనః పంకిలాఖిల వారి సంకులముగఁ
తే. బొరలుఁ, గెరలు, నటించు, నంబరము డెరల రొప్పు, నుప్పరమెగయును, గొప్పరించు,
ముట్టె బిగియించు,ముసముస మూరుకొనుచు। నడరు సంరక్షితక్షోణి, యజ్ఞఘోణి (భాగ. 3-114)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7fejib3hr2izwdjg9szvo6kcs5tzxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215577</id>
    <revision>
      <id>562988</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '50 పూనా; 1971. సీ, కాఁడిపాఱిన మేనిగరులు బ్రహ్మాండంబు కనుపపూబంతి కక్కజముదోఁప, ఖురపుటంబునఁ గీలుకొని మేరుకుధరంబు। మువ్వలోపలి జాతిమురువు వడయ, దీర్ఘ కంఠ కఠోర ఘుర్షురస్వనమునఁ। బాత...'</comment>
      <origin>562988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5342" sha1="4fv7sobgujunpqq8p7pab4wsmhrmwhu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;50
పూనా; 1971.
సీ, కాఁడిపాఱిన మేనిగరులు బ్రహ్మాండంబు కనుపపూబంతి కక్కజముదోఁప,
ఖురపుటంబునఁ గీలుకొని మేరుకుధరంబు। మువ్వలోపలి జాతిమురువు వడయ,
దీర్ఘ కంఠ కఠోర ఘుర్షురస్వనమునఁ। బాతాళగోళంబుఁ బాతలింప,
మ
నీలాంబుదశ్యామ నిబిడ దేహచ్ఛాయఁ। బ్రళయాంతకాలంబుఁ దొలఁకరింప,
అనుశీలనము
తే. సప్తపాతాళముల క్రిందఁ జాఁగిపడిన యవనినైత్తె నిశాత దంష్ట్రాంకురమున
నభినవ స్తబ్ధరోమ దివ్యావతారుఁ డంబురుహ లోచనుండు కల్పాదియందు. (శివరాత్రి. 1-61)
సీ. ఘనతర ఘోణాగ్రమున నొక్కచో ధాత్రి। ముగ్ధురధ్వనులతోఁ గుద్దలించుఁ,
బాదుగా నిల్చి సంభ్రమమున నొకచోటఁ గొనవెండ్రుకలు నిక్కఁ గొప్పరించుఁ,
గఠినవాలము బెట్టుగా ఁ దీసి యొకచోటఁ గడిమిపై రొప్పుచు గద్దరించు,
భూరిదంష్ఠాటంకముల గ్రుచ్చి యొకచోట నగముల నుడువీథి కెగురఁజిమ్ముఁ,
తే. జరణఖుర ఘట్టనంబుల జలధిమధ్య: జంతుజాలంబు నొకచోట సంహరించు,
దుష్టశిక్షణ భ క్తివిశిష్ట రక్షః ణాకులంబైన యమ్మేటి యేకలంబు. (వరాహ. 3-4)
సీ. పొరిఁ గాలు ద్రవ్వుచో గొరిజల తాఁకును నురగఫణామణు లొరసిరాలఁ,
దఱిమి క్రోడాడుచో దంష్ట్రానిలంబునఁ దివ్యవిమానముర్ తెరలిపాఱఁ,
గెరలి దిగనఁబడి పొరలి యుంకించుచోఁ గంపించి జలధులు రొంపిగాఁగ,
దట్టించి ఘుర్ఖురధ్వని సేయునప్పుడు। బ్రహ్మాండభాండంబు పాదు కదల
తే. ముట్టెతాఁకున దిక్కు అట్టిట్టుపడ ఁ గ॥ నజభవాదుల చూడ్కి కక్కజముగాఁగ
భూత సంఘములకు భీతి పొడమఁ జేర్చి, నిలిచె నత్తటి జగముల నిలుపఁగోరి. (పద్మపు. 7-22)
ఎ. గీ. యజ్ఞ రూపంబుతోడ బ్రహ్మాండమెల్ల (1 దానయై నిండి సురలద్భుతంబు నొంద ।
2
భ క్తవత్సలుఁ డిందిరా ప్రాణవిభుఁడు। రాక్షసధ్వంసి యాదివరాహ మయ్యె. (వరాహ. 2-202)
యజ్ఞాంగములకు, వరాహాంగములకు నభేద కల్పనమే యజ్ఞ వరాహ స్వరూపము - ప్రమాణము.
રે
11
| వేదపాదో యూపదంష్ట్ర ః క్రతుదంతః చితీముఖః | అగ్నిజిహ్వో దర్భలోమా బ్రహ్మశీర్షి మహాతపః ॥
అహోరాత్రేక్షణధరో వేదాంగశ్రుతిభూషణః । ఆజ్యనాసః స్రువస్తుండః సామఘోషస్వనో మహాన్ ॥
ధర్మసత్యమయః శ్రీమాన్ క్రమవిక్రమ సత్కృతః | క్రియాసత్రమహా ఘోణః పశుజాను ర్మహాకృతిః ॥
ఉద్గాతాంగో మహాలింగో బీజౌషధిమహాఫలః ॥ వాయ్వంతరాత్మా మంత్రస్ఫిక్ వికృతః సోమశోణిత ః ॥
వేదిస్కంధో హవిర్గంధో హవ్యకవ్యాతివేగవాన్ | ప్రాగ్వంశకాయో మతిమాన్ నానాదీక్షాభిరచితః ॥
దక్షిణాహృదయో యోగీ మహాసత్రమయో మహాన్ | ఉపాకర్మోష్ఠరుచకః ప్రవర్గ్యావర్తభూషణః ॥
1
11
1 హరివంశమ్, పు.. 598, సంశోధిత ముద్రణము, భండార్కర్ ఓరియంటల్ రీసర్చ్ ఇన్స్టిట్యూట్,
:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4fv7sobgujunpqq8p7pab4wsmhrmwhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215578</id>
    <revision>
      <id>562989</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము నానాఛందోగతిపథో గుహ్యోపనిషదాససః ॥ ఛాయాపత్నీ సహాయో పై మణిశృంగ ఇవోచిత ః ॥ భూత్వా యజ్ఞ వరాహోఒసౌ ద్రాగధః ప్రవిశద్గురుః | అద్భిః సంఛదితాముర్వీం స తామరత్ప్రజాపతిః రస...'</comment>
      <origin>562989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5399" sha1="ixtk40tsfemuyb3d8uwznbw8z3sypj1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
నానాఛందోగతిపథో గుహ్యోపనిషదాససః ॥ ఛాయాపత్నీ సహాయో పై మణిశృంగ ఇవోచిత ః ॥
భూత్వా యజ్ఞ వరాహోఒసౌ ద్రాగధః ప్రవిశద్గురుః | అద్భిః సంఛదితాముర్వీం స తామరత్ప్రజాపతిః
రసాతలతలే మగ్నాం రసాతలతలం గతః | ప్రభుర్లోకహితార్థాయ దంష్ట్రా శ్రేణోజ్ఞహార గాం ॥
Į
1
తతః స్వస్థాన మానీయ పృథివీం పృధివీధరః | ముమోచ పూర్వం సహసా ధారయిత్వా ధరాధరః ॥
తతో జగామ నిర్వాణం మేదినీ తస్య ధారణాత్ ॥ చకార చ నమస్కారం తస్మైదేవాయ శంభవే ॥
1
ఏవం యజ్ఞవరాహేణ భూత్వా భూతహితార్థీనా | ఉదృతా పృథివీ దేవీ లోకానాం హితకామ్యయా ॥
ఏ తదనువాదము ఎఱ్ఱాప్రెగ్గడ - హరివంశములో నిట్లు గలదు.
॥
51
వ. ఆశ్రితాభయప్రదాన విద్యా విదగ్ధుండును, గేవల విదగ్ధుండును, సర్వభూతజ్ఞ చిత్తుండును బ్రవర్తితాఖిల
యజ్ఞుండును నగు యజ్ఞ పురుషుండు యజ్ఞ వరాహదేహం బవ్యాహతబాహులీలా లలితంబును బ్రభూత దివ్యాయుధ కలితం
బునుంగా నుద్భవించి,
క. చనుదెంచి పాంచజన్యః స్వనమున దానవుల హృదయ సంపుట భేదం
బొనరించుచుఁ దనునీలిమ। పెనుజీఁకటి గదిసి రిపులు బెగ్గిలి కలఁగన్. (ఉ.భా. ఆ. 9; పు. 247)
13. వర్ణనప్రాగల్భ్యము
చ. కమలినిఁ బుష్పిణిన్ మధువికారవతిన్ ద్విజరాజదూషితన్
ప్రమదముతోడఁ గూడి, యనురాగవశంబునఁ గ్రీడసల్పఁగా,
నమరఁగ ర క్తమయ్యెనని,యంబరమున్ విడనాడి, వార్ధిలో
దుమికె శరీరశుద్ధికనఁ,దోయరుహాప్తుఁడు గ్రుంకె నత్తటిన్
(5–195)
ఈ పద్యమున–సూర్యుఁ డస్తమించెను - అనునది ప్రకృత విషయము. అప్రకృతమైన కాముక వ్యాపార మొకటి
యిందు స్ఫురించుచున్నది, కావున నిది సమాసోక్త్యలంకారము, ఆ యప్రకృతార్థమునకు పుష్పిణి, మధువికారవతి, ద్విజ
రాజ దూషిత, ప్రమదము, అనురాగము, రక్తము, అంబరము - అను శబ్దములలోని శ్లేష సాధకమగుచున్నది. అనన్, అను
నది ఉత్ప్రేక్షా వ్యంజక శబ్దము. కావున ఉత్ప్రేక్ష.
కవులు వ్యర్థముగా వర్ణన సేయరు. అందులో ఏదే నొక్క ధర్మ సూక్ష్మమును గూర్చియుందురు. •సూర్యోదయ
వర్తనములో నొక ధర్మశాస్త్ర విషయము ప్రతిపాదింపఁబడియున్నది కదా అట్లే యిందుఁ గూడ. రజస్వలా సంపర్కము
పాపకార్యము; శాస్త్ర దూషితము. అది కావించినవాఁడు తద్దోషపరిహార్థము స్నానముచేసి పరిశుద్ధుఁడు కావలయును.
“స్నాత్వా శుద్ది మవాప్నుయాత్&quot;అని ధర్మశాస్త్రము నుడువుచున్నది. ఆ నియమమును క్రింది చాటుల్లోకము రమ్యముగా ప్రతి
పాదించుచున్నది.
300
లతాం పుష్పవతీం స్పృష్ట్వా స్నాతో విమలవారిషుః పునః సంపర్కశంకీవ మందం చరతి మారుతః॥
2 స్టార్ ఆఫ్ ఇండియా ముద్రాక్షరశాల, చెన్నపురి, 1901.
-
* చూ. పరిష్కరణప్రవేశిక, ప. 2-148&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixtk40tsfemuyb3d8uwznbw8z3sypj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215579</id>
    <revision>
      <id>562990</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'i 52 14. ఎత్తుగడ అనుశీలనము మహాకవులరచనములలో పద్యములయెత్తుగడ ప్రౌఢముగా భాసించుచుండును. అందులోను కవిసార్వభౌముని కరకాశల మద్భుతావహము, హరిభట్టు, అనుకరించిన యొకపట్టు రమ్యమై తోఁచు...'</comment>
      <origin>562990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5787" sha1="i708epxn62qp9rtp5axlqpoibkco60w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;i
52
14. ఎత్తుగడ
అనుశీలనము
మహాకవులరచనములలో పద్యములయెత్తుగడ ప్రౌఢముగా భాసించుచుండును. అందులోను కవిసార్వభౌముని
కరకాశల మద్భుతావహము, హరిభట్టు, అనుకరించిన యొకపట్టు రమ్యమై తోఁచుచున్నది. దానిలో పోతరాజుగారి
కై వాడము కూడ కలదు,
సీ. కబరికాధారంబు కై పెక్కు విరులతో నవటుభాగంబుపై నత్తమిల్ల, (కాశీ, 1-3)
సీ. కబరికాభారంబు గమనవేగంబునఁ గుప్పించి మూఁపున గునిసియాడ. (వరాహ. 1-117)
నీ, కుప్పించియెగసిన గుండలంబులకాంతి గగన భాగంబెల్ల ఁ గప్పికొనఁగ. (భాగ, 1-222)
ఈ యుదాహరణములు స్థాలీపులాకన్యాయముగా ప్రదర్శింపఁబడినవి.
బిరుదములు:
-
‘బిరు' పదము - ఆన్యదేశ్యము. దానికి ప్రబల విరోధమని యర్ధము. ఆ విరోధమును కలిగించునదే బిరుదము.
పూర్వము . వంది మాగధులు రాజులను బిరుదావళులతో కైవారము చేసెడువారు. ఆవిరువములలో నారాజుల వంశ ప్రశస్తి,
రణ వితరణ శౌర్యము, చిహ్నములు కీర్తింపబఁడును. అది శత్రురాజులకు కర్ణకఠోరములై భయజనకములై యుండును.
క. బిరు శబ్దంబు విరోధో! త్కరము మహారాష్ట్రభాషఁ, దత్ప్ర్పదవిధులన్
బిరుదములనఁ జను, వానినః ధర బిరుదావళి యొనర్పఁ దగునండ్రు బుధుల్. (కావ్యా. చూ. 4-25)
క్రమముగా నీబిరుదములు కవిరాజులకును సంక్రమించినవి. అవి యాయా కవుల పాండిత్యాతిశయమును, కవితాపాటవమును
ప్రదర్శింపఁజేయును. అవి సుకవులకు మోదమును, కుకవులకు భేదమును కలిగించును.
హరిభట్టుకు - సహజ సారస్వత, అష్టఘంటావధానపర మేశ్వర యని రెండు బిరుదములు కలవు. పోతనకుఁ గల
'సహజపాండిత్య' హరిభట్టుకుఁ గల 'సహజసారస్వత' యను బిరుదములు సమార్థకములు. సహజసారస్వతుఁడనఁగా,
స్వయంపండితుఁడని అర్థము కాదు. అతఁడు ఆచార్యుని సేవించి, యిద్ధబోధమును సంగ్రహింపక పోలేదు. కాని, కష్టించి
చదివి నేర్చినదానికంటె నతిశయ శక్తిని పడసినట్లు, భావింపవలసియున్నది. అందుకే కవి-హనుమల్ల బ వరప్రసాద సకల
విద్యానవద్య, 'సహజసారస్వత ' యని భాగవత గద్యము (స్కం. 12) లో వివరించెను,
MQ
అష్టఘంటావధాన పరమేశ్వరుఁడు - ఈ బిరుదము కవికిఁ గల యవధాన కౌశలమును చాటుచున్నది. అందలి
ఘంటశబ్దము లేఖినిని లేదా గంటను పేర్కొనుచున్నది. అష్టఘంటావధానమునకును, నేఁటి ఆష్టావధానమునకును నిర్వహణ
ములో భేదము కానవచ్చును. సాహిత్యములో నుపలబ్ధమగు నవధాన ప్రసంగము ఇంచుక పరామర్శింపఁబడును.
అవధానమనఁగా_చి తముయొక్క యేకాగ్రత. &quot;చితైకాగ్ర్యం అవధానం: చిత్తస్య ఏకాగ్ర్యం బాహ్యార్థ
నివృత్తిః। తదవధానమ్&quot; అని వామనుఁడు.
ప్రతిభా ప్రదర్శనము, కవితావినోదము, పాండిత్యస్పర్ధ యనునవి యవధానమునకు మూలద్రవ్యములు.
బుద్ధిప్రసరణము, ఎనిమిది విషయములపై నున్నచో నది అష్టావధానము. నూఱంశములపై చూపినచో శతావధానము.
సంఖ్యానియను మవధానియొక్క యభీష్టమును, సామర్థ్యము ననుసరించియుండును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i708epxn62qp9rtp5axlqpoibkco60w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215580</id>
    <revision>
      <id>562991</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అసుశీలనము 53 అవధానకళ యెపుడు ప్రాదుర్భవించెనో గుర్తించుట కష్టము. మొదట వేదావధానములు ప్రదర్శింపఁబడుచుండి నట్లు తెలియుచున్నది. ఒక ఋక్కు ననులోమ విలోమ పద్ధతిలో చెప్పుట, యా ఋక్...'</comment>
      <origin>562991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5442" sha1="6a46e9s7v9ylk1fc8u5q7mtuf52e4yz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అసుశీలనము
53
అవధానకళ యెపుడు ప్రాదుర్భవించెనో గుర్తించుట కష్టము. మొదట వేదావధానములు ప్రదర్శింపఁబడుచుండి
నట్లు తెలియుచున్నది. ఒక ఋక్కు ననులోమ విలోమ పద్ధతిలో చెప్పుట, యా ఋక్కు, ఎందులోనిది ? అందులో ఒకా
నొక యక్షరముగాని, పదముగాని యెన్ని పర్యాయములు వచ్చినవి ? యని ప్రశ్నించుట మున్నగునవి వేదావధానములోని
యంశములు.
ఆంధ్రదేశమున నారాయణసూరి గొప్ప మేధావి. అతఁడు సాహిత్యరత్నాకర కర్తయగు ధర్మసూరికి పెద
తండ్రి (క్రీ.శ. 1414-30). ఇతనికి అవధానేశ్వర శరభఘటా గండభేరుండ అను బిరుదము కలదు.
వ్యాఖ్యాతృచక్రవర్తి కొలచెలమ మల్లి నాథసూరి శతావధాని యని తెలియుచున్నది. అతఁడు ప్రతాపరుద్రునిచే
సమ్మానింపఁబడినట్టు లావంశజుఁడు, చంపూరామాయణమునకు పదయోజనమను వ్యాఖ్యను వ్రాసిన నారాయణపండితుఁడు–
ఆ వ్యాఖ్యాపీఠికలో తెలియఁజేసి యున్నాఁడు.
2‘కొలచెల్మాన్వయాబ్ధిందుః మల్లి నాథో మహాయశాః | శతావధానవిఖ్యాతో వీరరుద్రాభివర్షితః”
మనకుఁ దెలియవచ్చిన శతావధాన చతురులలో నెల్ల నీతఁడే ప్రాచీనతముఁడు. అద్భుత ప్రతిభాప్రదర్శకమైన యాశ తావ
ధానచాతుర్యమునకు మెచ్చి కాకతీయ ప్రతాపరుద్రచక్రవర్తి మనపండిత పరమేశ్వరునకుఁ గనకాభిషేక సత్కారముఁ
గావించినాఁడు'' అని ప్రభాకరశాస్త్రులవారు తెలియఁజేసి యున్నారు.
g
5 నాట్యచూడామణి యనుగ్రంథమును వ్రాసిన సోమన యష్టావధాని. ఈ సోమన ఉత్తరహరివంశమును
రచించిన నాచన సోమన కావచ్చునని సంస్కృత సాహిత్యచరిత్రమును వ్రాసిన ఎం. కృష్ణమాచార్యు లభిప్రాయపడిరి
(పు. 1018).
అష్టావధాన విఖ్యాత సోమనార్యేణ వక్ష్యతే। నాట్యచూడామణిర్నామ గ్రంథో విబుధ సమ్మత ః॥
ఆంధ్రకౌముది క ర్త మండ లక్ష్మీనృసింహ కవి. ఇతఁడు సహస్రావధాని, 'అష్టభాషా సరస్వతి' యను బిరుదు
దాల్చినవాఁడు. 4&quot;ధన్యః సహస్రావధానీ హ్యష్టభాషావిశారదః॥
ఆంధ్రదేశమున అవధానకళ మూఁడుపూవు లాఱుకాయలుగా వర్ధిల్లినది. నన్నయ భారతముతో తెనుఁగు
సాహిత్యమునకు శ్రీకారము చుట్టెను. అప్పటికే యవధానముకూడ నాదరింపఁబడియుండినది. భారతరచనములో నన్నయ
భట్టారకునకు సహకరించి, యువకరించిన నారాయణభట్టుకు &quot;అష్టావశావధాన చక్రవర్తి”యను బిరుదమున్నట్లు 'నందంపూడి
శాసనము తెలియఁజేయుచున్నది.
5&quot;త స్మై సకలజగదభినుత గుణశాలినే, సరస్వతీ కర్ణావతంసాయ, అష్టాదశావధారణ చక్రవర్తినే, నన్ని నారా
యణాయ””. ఈ శాసన కాలము క్రీ.శ. 28-11-1063.
1. సంస్కృత భాషలో కొందఱు శతావధానులు - శ్రీ ఈయూణ్ణి వేంకట వీరరాఘవాచార్యుల వ్యాసము.
2. మీఁగడతటకలు, పు. 192-194 3. &amp;.50. 1239, 2.2.20.25.
4. డి.నం. 1223, జి.ఓ, ఎం. ఎల్. 5 ఆం.సా.ప. సంపు. 1, సం.1, పు. 61.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6a46e9s7v9ylk1fc8u5q7mtuf52e4yz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215581</id>
    <revision>
      <id>562992</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '54 అనుశీలనము కొక్కోకమును రతిరహస్యముగా అనువదించిన యెఙ్ఞయకు అష్టభాషా కవితాప్రవీణ, నవఘంట సురత్రాణ అను బిరుదము లున్నట్లు గ్రంథాంతగద్యము తెల్పుచున్నది. ఇతని యితర గ్రంథము సకల...'</comment>
      <origin>562992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="4dbyo54rf4lwfor0edqa5xbc5y40m4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;54
అనుశీలనము
కొక్కోకమును రతిరహస్యముగా అనువదించిన యెఙ్ఞయకు అష్టభాషా కవితాప్రవీణ, నవఘంట సురత్రాణ
అను బిరుదము లున్నట్లు గ్రంథాంతగద్యము తెల్పుచున్నది. ఇతని యితర గ్రంథము సకలనీతి కథా నిధానము.
'అష్టావధానంబులఁ గ్రీడించు' వారలను, (శివరాత్రి, 4-43) శ్రీనాథుఁడు గుర్తించియున్నాఁడు. అతని
సమస్యాపూరణములు ప్రసిద్ధములు. అతఁడు నవధాని యగు నేమో!
చరిగొండ ధర్మన చిత్రభారతమును రచించెను. అతఁడు 'శతలేఖినీ సురత్రాణ' బిరుదభూషితుఁడు (అవ. 17).
మఱియును 'నవఘంట సురత్రాణ' బిరుదాంచితుఁడు (ఆశ్వాసాంతగద్య).
భూ
నర సభుపాలీయకర్త భట్టుమూర్తి. ఇతఁడు శతలేఖినీ పద్య సంధాన ధౌరేయుఁడు, ఘటికాశత గ్రంథ
కరణధుర్యుడు, ఓష్ఠ్య నిరోష్ఠ్యజ్ఞుడు, ఆకుప్రబంధబంధాభిజుఁడు, అచలజిహ్వోక్తి నిపుణుఁడు, తత్సమభాషావితానజ్ఞుఁడు,
బహుపద్యసాధిత వ్యస్తాక్షరీధురీణుఁడు, ఏకసంధోదిత శ్లోకభాషాకృత్యచతురుఁడు, ఓష్ఠ్యనిరోష్ఠ్య సంకరజ్ఞుఁడు, అమిత
యమకాశునిధి (1−13). ఈ కవితావినోదికి 'నిరుపమానావధాన' యను బిరుదమున్నట్లు గద్యము తెల్పుచున్నది.
రెంటూరి రంగరాజు థానుమతీ పరిణయము
-
అను ప్రబంధమును రచించెను. ఈ రంగరాజును, కృతిపతి
వెలుగోటి రాయనృపాలుఁడును కందాళ శ్రీ రంగాచార్యులకు శిష్యులు. గ్రంథావతారికలో కవియొక్క పాండితీ ప్రకర్షను
వర్ణించు పద్య మిట్లున్నది.
సీ. వ్యస్తాక్షరీధుర్య వి స్తీర్ణ భావంబు, క్రముక సంఖ్యాధ్యాన కౌశలంబు,
నారోహణావరోహణ లేఖనప్రౌఢి, యగ్రపద్య గ్రహణాభిర క్తి,
యనవలోకిత శారికాభిఖేలనరీతి, వరసమస్యాపూర్తి వై భవంబు,
సముదగ్ర శిక్షిత చతురంగబల కేళి - కా విలాసము నేకకాలముననె
తే. యలరఁ, బ్రకటింపనేర్తు వష్టావధానః కలిత శతలేఖినీ పద్యగద్యశక్తిఁ
బాటిమీఱితి వంధ్రకర్ణాటచోళః రాజసభలను రెంటూరి రంగనార్య :
చిత్రకవితా ప్రదర్శనశాలయైనది - ప్రబంధరాజ శిరోభూషణ ప్రకృష్ణ బలరామ చరిత్ర. దీనిని గుడారు వేంకట
దాసు నిర్మించెను. అతఁడు, అష్టభాషావధానియఁట : పైగా....
సీ. బహుళ సందర్భాష్ట భాషావధాన దు। ప్రాస దుష్కరబంధభావ గద్య
పదమైత్రి రస జాతి పద్యశబ్దశ్లేషః దురవగాహార్థ విస్తరనిగూఢ
ఘటికాప్రబంధ హృద్గత సమస్యాగీత ఠాయ నావీన నాటక విభేద
భరతకళాశాస్త్ర పాదార్థ గుప్త్యనుః లోమ విలోమానలోష్ణ జిహ్వ
తే. సదుపమాలంకృతి కవిత్వ సాంఖ్యయోగః సంత్ర ష ట్తంత్ర తత్తంత్ర యంత్ర పార
గంతృ విజ్ఞాననిధి విజ్ఞగమునఁ గవులు। నీ సరెవ్వరు వేంకటదాససుకృతిః
6. డి. నం. 858, జి. ఓ. ఎం. ఎల్. 7. అందే డి. నం. 602. 8. అంటే డి. నం. 581.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4dbyo54rf4lwfor0edqa5xbc5y40m4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215582</id>
    <revision>
      <id>562993</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనమ మిత్రవిందా పరిణయమును రచించిన కుందుర్తి వేంకటాచలకవి కాళహస్తి దేశికు నిట్లభినందించినాఁడు. సీ. అష్టభాషా మహితాశు ప్రబంధ ని ర్మితచాతురీదుర్యు, శత సహస్ర లేఖినీ లేఖ్...'</comment>
      <origin>562993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5772" sha1="8e64e857tyup9n18o4di695kyaxcfm0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనమ
మిత్రవిందా పరిణయమును రచించిన కుందుర్తి వేంకటాచలకవి కాళహస్తి దేశికు నిట్లభినందించినాఁడు.
సీ. అష్టభాషా మహితాశు ప్రబంధ ని ర్మితచాతురీదుర్యు, శత సహస్ర
లేఖినీ లేఖ్యకలిత కవిత్వాపాదః నాహృతవ్యస్తాక్షరాదిచతురు (
జలజిహ్వీకాచలాచల జిహ్వికాచలం జిహ్వికా రచనా విశేషనిపుణు
నోష్ఠ్యనిరోష్ఠ్య వర్ణోదీర్ణ కల్పనుఁ॥ గఠినత్రిపాద సంఘటన కుశలు,
తే. నఖిల లక్షణ లక్ష్య సిద్ధాంత పాణి। నీయ కాణాద కాపిలానేకతంత్ర
కోవిదుని, రేవురి కులాబ్ధికుముదబంధుఁ జెలఁగి వదిఁ గాళహస్తిడేశికు భజింతు.
ఘట్టు ప్రభువు, ఆశుకవితలో గట్టివాఁడయినట్టు లాతని కుచేలోపాఖ్యానము చాటుచున్నది.
సీ. &quot;ఘటికాశతగ్రంథ ఘటనా సమంచిత చాతుర్యమహిమకుఁ జాలినాఁడ',
ఆంధ్రదేశమున నిటీవలి కాలమున, అష్టావధాన శతావధానములచే కవితా చైతన్యమును గలిగించినవారు
‘కింకవీంద్ర ఘటాపంచానన' ఇత్యాది బిరుదాంచితులు తిరుపతి వేంకటేశ్వరకవులు. వీరిది వశ్యవాక్కు. వీరు
“శతఘంటకవనంబు సల్పుసంగతియన్న। నల్లేరుపై బండినడక మాకు”
అని యవలీలగా అష్టావధాన శతావధానములను కావించి, మించి, జయభేరి మ్రోగించి: ధరణీంద్రులు
మ్రొక్కఁగ నిక్కినవారు. వీరి కంటెఁ గొంత పూర్వకాలికులు, శతావధానములో విఖ్యాతి నార్జించినవారు, శ్రీమాన్ మాడ
భూషి వేంకటాచార్యులుగారు. వీరు 'అభినవ పండితరాయ' బిరుద భూషితులు. వీరి శతఘంటావధానము విశిష్టమైనదఁట:
నూఱు కంచుచెంబుల ధ్వనిని విని, చెంబుల సంఖ్యను సరిగా చెప్పెడివారఁట: 'మహాకవీనాం మతయశ్చ భిన్నాః' అనురీతి
నొక్కొక్క కవియొక్క ప్రతిభాకౌశలము కూడ భిన్నమై యాశ్చర్యజనకమైనది. అందులకే 'ముఖే ముఖే సరస్వతీ' యను
నానుడి యేర్పడినది.
అవధానప్రశంస - 10 ‘లక్షణదీపిక' యను అముద్రితగ్రంథములో నిట్లున్నది.
“ఆశుకవిత్వంబన్నది యేకపాద త్రిపాద కఠిన ప్రాస విషమ సమస్యాపూర్తులు. వ్యస్తాక్షరీ సంఘటిత పద్యంబును
ఇష్టార్థదేవతావర ప్రతివాది నిషేధాక్షర రచనా చమత్కృతియును, నవఘంట లిఖిత మేకైక మిష్టార్థ దేవతాపరనానా
విధవృత్త భేదనిర్మిత రచనార్థ సమర్థతయును. అష్టావధానంబులును, ఘటికాశతగ్రంథ కల్పనయును, ఆకాశపురాణంబు
లనియును తత్కాలోచితాతి త్వరిత గతిని రచియింపంబడునది”.
ఈ విధముగా, అవధానకళ కాలాను రీతిగా, కవుల ప్రతిభానుగుణముగా, బహుభంగులుగా భాసిల్లినది. అది
అభ్యాసమున వశమగు విద్య కాదు. దైవానుగ్రహ లబ్ధము. ప్రాచీనులట్లే భావించిరి,
చిత్రకవిత్వము :
కవితా కల్పవృక్షమునకు ప్రధానశాఖలు నాలుగు. అవి: 1. ఆశువు 2. మధురము 3. చిత్రము 4, వి స్తరము.
వీనిలో ఆశువు అవధానమునకు; మధురము యక్షగానాది కృతులకు; విస్తరము పురాణాది రచనములకు నుపయు క్తములు.
9. అందే డి. నం. 945, 10. డి. నం. 1329, జి. ఓ. ఎం. ఎల్; పు. 189.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8e64e857tyup9n18o4di695kyaxcfm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215583</id>
    <revision>
      <id>562994</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '56 అనుశీలనము ఇంక చిత్రకవిత, దీనికి ప్రత్యేకముగా ప్రాధాన్యము లేదు. కాని కవులు స్వతంత్రులు. నిరంకుశ ప్రతిభా ధాసురులు. ఆ కారణముచేత తమచిత్తవృత్తియే నిదానముగా, ప్రబంధములయందు వి...'</comment>
      <origin>562994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7819" sha1="9eutxf53ottvwtoc2e8zbjjak0wlnyr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;56
అనుశీలనము
ఇంక చిత్రకవిత, దీనికి ప్రత్యేకముగా ప్రాధాన్యము లేదు. కాని కవులు స్వతంత్రులు. నిరంకుశ ప్రతిభా ధాసురులు. ఆ
కారణముచేత తమచిత్తవృత్తియే నిదానముగా, ప్రబంధములయందు వివిధ విచిత్ర బంధములను నిబంధించిరి. వీనిని
సంస్కృతాంధ్ర కావ్యములందు విశేషముగా కాననగును. సంస్కృతమున సాహిత్యరత్నాకరము, తెలుఁగున అప్ప
కవీయము మొదలగు లక్షణగ్రంథములు చిత్రకవితా లక్ష్య లక్షణములను నిర్దేశించియున్నవి.
కావ్యమునకు లక్షణమేమి? అను విషయమున భిన్నాభిప్రాయములు కలవు. &quot;కావ్యస్యాత్మా రసః&quot; కావ్యము
నకు రసము జీవము - అను సిద్ధాంతమును పలువురంగీకరించియున్నారు. ఆ దృష్టితో చూచినప్పుడు, చిత్రకవిత్వములో
రసమునకు స్థానము లేదు. 'ప్రాయస్తు యదుకే చిత్రే రససృష్టిర్నవిద్యతే'-యని యాలంకారికుల యథియు క్తి. అయినచో
కవులు రసహీనమైన చిత్రకవిత్వము నెందులకు వ్రాసినట్లు? రసహీనమైనంత మాత్రాన అది నిష్ప్రయోజకములు కావు,
ఉపయు క్తముకాని వస్తువు బ్రహ్మసృష్టిలో మాత్రము కనిపించునా ? చిత్రకవిత్వములో చమత్కారమను గుణవిశేషమొకటి
కలదు. అది కొందఱి నాకర్షించును. మఱికొందఱిని 'ఔరా:' యని ముగ్ధులను జేయును. దీనిని లౌకిక దృష్టాంతములతో
వివరింపఁదలఁచినచో -సరసకావ్యములు సినిమాల వంటివి. చిత్రకవిత సర్కసువంటిది. రెంటికిని ప్రేక్షకులుందురు. కాని
యభిరుచిలో, ననుభవములో, అవస్థలో భేదము కలదు.
చిత్రకవిత్వములో బంధకవిత్వముకూడ చేరియున్నది. బంధములు రసాస్వాదనమునకు ప్రతిబంధకములయినను,
దానిబలమువలన సాహిత్యములోని కొన్ని నిగూఢాంశములు బహిర్గతములు కాఁగలవు. దీనికొక దృష్టాంతము.
వా
బిల్లణీయమను కావ్యము పండిపెద్ది కృష్ణస్వామి రచితముగా ప్రసిద్ధిలోనికి వచ్చినది. ఈ సంగతి యాగ్రంథము
లోని యవతారికవలన, ఆశ్వాసాంత గద్యమువలన తేట పడఁగలదు. కాని, నిజమున కాగ్రంథమును రచించినది - చిత్రకవి
సింగరార్యుఁడు. మరణించిన తరువాత, అతని కుమారుఁడు నారసింహకవి, ధనాశచేతఁ గాఁబ్రోలును, తన తండ్రి రచించిన
బిల్హణీయమును, పండిపెద్ది కృష్ణస్వామికి సర్వస్వామ్యముగా నిచ్చివేసెను. తదనుగుణముగా అవతారికను, ఆశ్వాసాంత
గద్యములను వ్రాసిపెట్టెను. గ్రంథచౌర్యము జరిగిపోయెను. కంచెయే చేను మేసినచో కాఁచువారెవ్వరు ? తండ్రియొక్క
కీర్తిచంద్రుని కుమారుఁడే రాహువై కబళించి చెను. రహస్యముగా జరిగిపోయిన యా సంగతి బయలుపడు డెట్లు?
అసలు కవియే, కావ్యములో ఒకచోట గ్రంథ కర్తృత్వమును నిగూడముగాఁ దాచియుంచెను, ఆ రహస్యనటు
కవికుమారుఁడును, ఇటు కవియశఃకండూతి గల కృష్ణస్వామియును గుర్తించియుండ లేదు. ఇటీవలి విద్వాంసు లారహస్య
మును బట్టబయలు చేసి, కావ్యకర్తకు మహోపకృతి చేసినవారయిరి. ప్రథమాశ్వాసాంతమున - “ధన్యాసింహభ చంద్ర
కీ రి”యను పద్యము కలదు. అది సామాన్య పద్యము కాదు. చక్రబంధము గల పద్యము. బంధములో మూఁడవ
చుట్టున &quot;సింగరార్య కవి” యని కృతికర్త పేరు కానవచ్చును. ఈ రహస్యము బంధకవిత్వములో నిగూఢముగా దాఁగి
యుండి, యుపకరించినది. కావున బంధాది చిత్రకవిత్వమునకు నొక విధమైన ప్రయోజనము కలదు. లేకున్నచో కవులేల
వ్రాయుదురు? పండితులేల శ్లాఘింతురు?
హరిభట్టు పైన పేర్కొన్న చతుర్విధ కవితలలో నందె వేసిన చేయి. అతని అష్టఘంటావధాన బిరుదము
ఆశుకవితా ప్రావీణ్యమును చాటుచున్నది. చిత్రకవితకు వరాహపురాణములోని కొన్ని పద్యములు, బంధములు సాక్ష్యములు
కాఁగలవు. మధుర కవిత్వములోకూడ, కవికి నభినివేశము కలదేమో యని యూహించుటకు...
&quot;పదపద్యములు దేశభాషల రచియించి, వెలసిన కవుల కంజలి యొనర్చి (మత్స్య. అవ. 6)
అనెడు స్తుతివాక్యము కొంత యవకాశమును కలిగించుచున్నది. విస్తరకవితకు ఆతని పురాణానువాదములు లక్ష్యములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9eutxf53ottvwtoc2e8zbjjak0wlnyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215584</id>
    <revision>
      <id>562995</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము ఇఁక, వరాహపురాణములో హరిభట్టు చూపిన చిత్రకవితా వైదుష్య మెట్టిదో పరిశీలింపనగును. 1. శ్రీ నిత్యుండగు చెన్నమంత్రి సరిగాఁ జింతింతుఁ, దేవో నయ జ్ఞానైశ్వర్య రుచి స్వరూప...'</comment>
      <origin>562995</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="dhk0rb33ub12khpjxqz6poemmmr3hvr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
ఇఁక, వరాహపురాణములో హరిభట్టు చూపిన చిత్రకవితా వైదుష్య మెట్టిదో పరిశీలింపనగును.
1. శ్రీ నిత్యుండగు చెన్నమంత్రి సరిగాఁ జింతింతుఁ, దేవో నయ
జ్ఞానైశ్వర్య రుచి స్వరూప జనరక్షా పాత్రదానంబులన్;
భానున్ భార్గవు భారతీర మణునిన్
భర్మాద్రి బాణాసనున్
భానీకప్రభు భావజున్ భరతునిన్ భాస్వత్తనూజాతునిన్. (అవ. 32)
ఈ పద్యములో కృతిపతి వంశ్యులలోని చెన్నమంత్రి వర్ణితుఁడు.
57
అతఁడనేక గుణగణ మండితుడు - అని
పద్యభావము. ఆ గుణము లేవి ? వానికి సాటిరాఁగల వారెవ్వరు? అను ప్రశ్నములకు క్రమాన్వయమున సమాధానము
వచ్చును. సాటి వ్యక్తులు లేదా మహనీయులు - అందఱును 'భామ వర్ణయుక్తులే' యగుట చిత్రము.
గుణములు
1. తేజస్సు (పరాక్రమము)లో
2. నయము (నీతి)లో
3. జ్ఞానములో
4. ఐశ్వర్యములో
5. రుచి (కాంతి)లో
6. స్వరూపము (అందము)లో
7. జనరక్ష (పాలనము)లో
8. పాత్రదానములో
సామ్యపురుషులు
1. భానుఁడు (సూర్యుఁడు)
2. భార్గవుఁడు (శుక్రుఁడు)
3. భారతీరమణుఁడు (బ్రహ్మ)
4. భర్మాద్రి బాణాసనుఁదు (శివుఁడు)
5. భానీక ప్రభుఁడు (చంద్రుఁడు)
6. భావజుఁడు (మన్మథుఁడు)
7. భరతుఁడు
8. భాస్వ త్తనూజాతుఁడు (కర్ణుఁడు)
2. సవతెంతున్ గొలిపాక యెఱ్ఱనికిఁ, డేజ శ్శౌర్య గాంభీర్య స
త్త్వ విభుత్వోక్తి ధనుర్జయోన్నతి శమ త్యాగక్రియా కాంతులన్;
సవితన్ సాత్యకి సింధు సీరి సురశాస్తన్ సూతు సేనాని సైం
ధవనిర్భేదను సోము సౌమ్యఘను సంతానంలు సస్యాధిపున్. (అవ. 41)
ఇది అక్షరగుణిత వృత్తము. అనఁగా పద్యములో నొక యక్షరముయొక్క (సకారము) గుణితము క్రమముగా
కాననగును. కృతిపతియైన యెఱ్ఱమంత్రి బహుగుణములలో వర్ణన కెక్కినవాఁడు. ఇందులో క్రమాన్వయమున ఆతని
గుణములు, వానికి సాటిరాఁగల పురుషులు కలరు. వారు గుణితక్రమములో అమరియుండుట యొక చిత్రము.
గుణములు
1. తేజస్సులో
2. శౌర్యములో
3. గాంభీర్యములో
సామ్యపురుషులు
సవిత (సూర్యుఁడు)
సాత్యకి (కృష్ణ సోదరుఁడు)
సింధువు (సముద్రము)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dhk0rb33ub12khpjxqz6poemmmr3hvr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215585</id>
    <revision>
      <id>562996</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 58 4. సత్త్వము (బలము)లో 5. విభుత్వములో 6. ఉక్తి (పలుకు)లో 7. ధనుస్సు (విలువిద్య)లో 8. జయములో 9. ఉన్నతిలో 10. శమము (నిగ్రహము)లో 11. త్యాగక్రియ (దానము)లో 12. కాంతిలో సీరి (బలరాముఁడు) సురశ...'</comment>
      <origin>562996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="mm39rmecuhm8996lkr2l9coycxccy7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
58
4. సత్త్వము (బలము)లో
5. విభుత్వములో
6. ఉక్తి (పలుకు)లో
7. ధనుస్సు (విలువిద్య)లో
8. జయములో
9. ఉన్నతిలో
10. శమము (నిగ్రహము)లో
11. త్యాగక్రియ (దానము)లో
12. కాంతిలో
సీరి (బలరాముఁడు)
సురశాస్త (ఇంద్రుఁడు)
సూతుఁడు (పురాణవక్త )
సేనాని (సుబ్రహ్మణ్యుఁడు)
సైంధవ నిర్భేదనుఁడు (అర్జునుఁడు)
సోముఁడు (శివుఁడు)
సౌమ్యుఁడు (బుధుఁడు)
సంతానము (కల్పవృక్షము)
సస్యాధిపుఁడు (సః + స్యా) చంద్రుఁడు
ఇటువంటి అక్షరగుణిత పద్యము పారిజాతాపహరణమునఁగూడ కలదు. అది శవర్ణ గుణితము (చూ.2-57).
భకారగుణిత శ్లోకమొకటి సంస్కృత భోజచరిత్రమున కలదు.
భట్టిర్నష్టో భారవిశ్చాపి నష్టః। భిర్నష్టో భీమసేనో ఒపి నష్టః
భుక్కుండోఒహం భూపతి స్త్వంహి రాజన్: భబ్భావళ్యామంతకః సన్నివిష్టః॥ (పు. 246)
3. సీ. భుజశౌర్య వైభవ సుజనరక్షణముల నర హరి విఖ్యాతిఁ బరిణమించి (అవ. 42)
ఇదియు నెఱ్ఱనయొక్క మహిమాతిశయమును వర్ణించు పద్యము. ఇందులో 'గూఢతృతీయము' అను శబ్దార్థ
వైచిత్రి కలదు. అదెట్టిదనఁగా - సీసపద్యముయొక్క ప్రతిపాదములోను మొదట మూఁడు గుణములు చెప్పఁబడును.
వెంటనే యా గుణములకు సాటి రాఁగలవారు ఇరువురు మాత్రము కానిపింతురు. ఆ యిరువురిలోనే మూఁడవ సాటి
వ్య క్తిని గుర్తించుటకు నేర్పు - అవసరము కదాః తరువాత, క్రమాన్వయముగా సరిపుచ్చుకొనవలయును. అపుడు అర్థము
సుగమము కాఁగలదు. మచ్చునకు మొదటి పాదము వివరింపఁబడును,
గుణము
1 భుజశౌర్యమున
2. వైభవమున
3 సుజన రక్షణమున
సాటివారు
1 నర (అర్జునుఁడు)
2. హరి (ఇంద్రుఁడు)
1 నరహరి (విష్ణువు)
ఇందు 3 వ ఉపమానమైన 'నర హరి' క్రమాన్వయములో కానరాదు. కాని, సమాప్త పునరాత్తముగా
మొదటి, రెండవ యుపమానముల నేకముగా స్వీకరించి, దానిని మూఁడవ ఉపమానముగా అన్వయించుకొనవలయును.
తక్కిన మూఁడు పాదములకు ఇట్లే సమన్వయము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mm39rmecuhm8996lkr2l9coycxccy7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215586</id>
    <revision>
      <id>562997</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము 59 4. బంధకవిత్వము ; నాగబంధము. (చూ. అనుబంధము 1, ప. 1-188) దీని లక్షణము మ. సరిగా నల్ నవకోష్ఠముల్ నెఱపి, లో సందంశరీతిం బర స్పర రేఖల్ గదియించి, పార్శ్వము లధోభాగంబు కోణంబులుం బరివే...'</comment>
      <origin>562997</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="o8dofjvpk3w0sudw7583hf5prgrxis0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
59
4. బంధకవిత్వము ;
నాగబంధము. (చూ. అనుబంధము 1, ప. 1-188)
దీని లక్షణము
మ. సరిగా నల్ నవకోష్ఠముల్ నెఱపి, లో సందంశరీతిం బర
స్పర రేఖల్ గదియించి, పార్శ్వము లధోభాగంబు కోణంబులుం
బరివేష్టింపఁగఁ జుట్టి, పుచ్ఛముఖముల్ ప్రాగ్రేఖలం దీర్చి, స్ర
గ్గరయో, చంపకమాలయో యొగి నిడంగా నాగబంధంబగున్.
చక్రబంధము. (చూ. అనుబంధము 1, ప. 2-204)
దీని లక్షణము
మ. పయిఁబై ఁగా బదిచుట్లు నాఱుదశముల్ ప్రాగ్రేఖలం దీర్చి, స్వా
హ్వయ పత్యాహ్వయ ముఖ్యచిహ్నములు గన్పట్టంగఁ బాదత్రయా
శ్రయ రేఖాంత్య పదాశ్రయాదివృతిగా, శార్దూలవిక్రీడితా
హ్వయవృత్తంబు యథాక్రమంబుగ లిఖింపం, జక్రబంధంబగున్.
వరాహపురాణ చక్రబంధములో కృతి, కృతికర్తృ, కృతిపతి నామములు గలవు.
మూ
గోముత్రికాబంధము. (చూ. అనుబంధము 1, ప. 3-312)
8 దీని లక్షణము
కుటిలంబై పొడవై మిథోఒభిముఖమౌ గోమూత్రరేఖాకృతి
స్ఫుట రేఖాద్వయి, రెండు గీట్ల నడుమం బొందించియో, లేక త
త్పటు రేఖాంతరగేహ పంక్తి యుగళిన్ వాల్నిల్ఫి యొండొంటఁ బ
ల్కుట కర్ణంబుగనో ఘటింతురు కవుల్, గోమూత్రికాబంధమున్ .
5. సీ. సకలజగన్నాథః శంఖచక్రాంకితః జలజాలయాధీశ జలజనయనః [4-103]
ఇది నిరోష్ఠ్యసీసము. ఓష్ఠ్యములుఉ ఊ ఒ ఓ ప ఫ బ భ మ - అను అక్షరములు లేని పద్యము. మరింగంటి
సింగరాచార్యులు దశరథరాజనందన చరిత్ర (నిరోష్ఠ్య రామాయణము) రచించెను. ఇతఁడు శతఘంటావధానాదులు
ప్రదర్శించిన కవి. కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుగారు శుద్ధాంధ్ర నిరోష్ఠ్య నిర్వచన నైషధమును రచించినారు.
1, 2, 3 మండపాక పార్వతీశ్వర కవిగారి - ప్రబంధ సంబంధ నిబంధన గ్రంథము; అముద్రిత గ్రంథ
చింతామణి; సంపు. 5, సం. 12, (1892).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o8dofjvpk3w0sudw7583hf5prgrxis0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215587</id>
    <revision>
      <id>562999</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '60 6. నీ, దేవ దేవేశ్వర దేవారిఖండన, నిత్య నిత్యోదయ నిత్యచరిత .... (1.188) అనుశీలనము ప్రతి సీసపాదమును రెండుగా విభజింప వలయును. వానిలో ఒక్కొక్క విభాగములో నొక్క పదము పునూ వృత్తమగుచుండును...'</comment>
      <origin>562999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4741" sha1="5enaxu0ksy3181ndjlfwegf49q2rsib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;60
6. నీ, దేవ దేవేశ్వర దేవారిఖండన, నిత్య నిత్యోదయ నిత్యచరిత .... (1.188)
అనుశీలనము
ప్రతి సీసపాదమును రెండుగా విభజింప వలయును. వానిలో ఒక్కొక్క విభాగములో నొక్క పదము పునూ
వృత్తమగుచుండును. ఇదియే యిందలి వైచిత్రి.
7. ఆ.వె. కువలయప్రమోదకుండగు రాజు లే॥ కున్న సత్పథంబు వన్నె దిగదె ?
కువలయప్రమోదకుండగు రాజు లే కున్న సత్పథంబు వన్నె దిగదె?
(5-91)
ఈ పద్యములోని ప్రథమ ద్వితీయపాదములే తృతీయ చతుర్ధ పాదములుగా వచ్చినవి. ఇది యమక మను శబ్దాలంకారము.
8. 1. రోషదూర శమ రూపిత వేషా॥ వేషయోగ్య.... (4-226)
2. ఫణిశయన చరణకముల (4-227)
పై రెండు పద్యములయందు ముక్తపదగ్ర స్తమను శబ్దాలంకారము కలదు.
ఈ వరాహపురాణమున 'గర్భకవిత' కానరాదు.
హరిభట్టు చిత్రకవిత్వము వ్రాసినను, అవి కథా గమనమునకుఁగాని, రసస్ఫూర్తికిఁగాని యాటంకము కాలేదు.
రసస్ఫురణము లేని కావ్యము నిష్ఫలమని (1-39) కవితలంపు. కావున, ఆ పద్యములనన్నింటి నవతారికలోను, ఆశ్వా
సాంతములలోను, స్తుతులలోను నిక్షేపించియుండుట కవియొక్క యౌచిత్య పరిజ్ఞానమునకు నిదర్శనము,
లక్షణ ప్రతి
ఈ విభాగములో ఛందో వ్యాకరణ విశేషములు ప్రదర్శింపఁబడును. కవిత వనితవలె లక్షణవతిగా నుండ
వలయును. అపుడే పుట్టినయింటికి (కవికి), మెట్టినయింటికి (కృతిపతికి) కీర్తి వచ్చును.
లాక్షణికులు హరికటుకవితను ప్రమాణముగా కై కొనిరి. అప్పకవికి గ్రంథము లభింప లేదు. కాని కూచిమంచి
తిమ్మకవి యీ వరాహపురాణమునుండి రెండు పద్యములను మత్స్యపురాణమునుండి యొక పద్యమును స్వీకరించి తన
సర్వలక్షణసారసంగ్రహమున నుదాహరించెను.
1, పాయకటై త్యు లిట్లు..
. కళ త్రాయ నమో నిశాచరహరాయ నమోయనుఁ గాని
నమశ్శబ్దమునకు 'నమో' అను రూప మిందుండి లక్ష్యముగా గ్రహింపఁబడియున్నది. (చూ. సర్వల. 1-193)
2 .. సాదరజల్పునకు సత్యసంకల్పునకున్ (అవ. 44)
పై పద్యపాదమును తిమ్మకవి నిత్యసమాసవశులలో పేర్కొని యున్నాఁడు. (2–272)
(3-275)
హరిభట్టుకవితలో కొన్ని విలక్షణ ప్రయోగములు, రేఫ టకారముల సాంకర్యము, అఖండయతి మున్నగునవి
కలవు. కవి పోతనగారి కవితామార్గము ననుసరించినవాఁడని భావింపవలెను. లేదా 'నిరంకుశాః కవయః' అను సూక్తి
కలదు గదా!
ఛందోవిశేషములు
సహార్థకయతి... సాదరజల్పునకు సత్య-సంకల్పునకున్ (అవ.44), సాదర బుద్ధిం బరించు–సరసులు .... (4-52)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5enaxu0ksy3181ndjlfwegf49q2rsib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215588</id>
    <revision>
      <id>563000</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'అనుశీలనము నిత్యసమాసయతి B1 శాండిల్య పులహ వి-శ్వామిత్ర.....(మిత్రేచర్షా) (1-1), నారాయణుఁడెన్న మద్వీమతుఁ-డాకుటిలాత్ముని .... (3-264) కర్ణర। సాయనముగనొకటి చెప్పె-నది.... (3-33), వృత్తాంతము చెప్పి...'</comment>
      <origin>563000</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="s4l87yi61jnvwoiqjfe30q6azynme09" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అనుశీలనము
నిత్యసమాసయతి
B1
శాండిల్య పులహ వి-శ్వామిత్ర.....(మిత్రేచర్షా) (1-1), నారాయణుఁడెన్న మద్వీమతుఁ-డాకుటిలాత్ముని ....
(3-264)
కర్ణర। సాయనముగనొకటి చెప్పె-నది.... (3-33), వృత్తాంతము చెప్పి పోవుటయు-నా చపలాత్ముఁడు....
హరిమంత్ర భజనప-రాయణుండు (5–245)
(4-176)
ప్రాదియతి
అత్యాయత బాహుదర్పమునఁ-దద్గిరి మధ్య..(1-62) మనోహరముగ నీతిశాస్త్రము స–మ స్తము......
అనునాసికాక్షరయతి__మండలుఁడయి యమ్మహాత్మువల నన్ ద్రుహిణాండ .... [2–39]
అనునాసికవికల్పయతి__సఃన్మునిమను మానవామరమ నోభవ.... (4–9]
ఋవళి_వివ|రించ హయగ్రీవమూర్తి-ఋషికులతిలకా [3-98]
కాకుస్వరవళి
అర్యమతేజుండవు రాఘవార్యహరిభ-ట్టా!....(అవ. 16], నెఱయఁగ వర్ణింప నేర్తు-నే: దనుజేంద్రాః
[3-255]
[3-260]
[4-27]
నీ। కభయంబిచ్చితి నేఁగు నీపురికిఁ బుత్రా.....[3–287], భూషాకీర్ణాంగ ముకుంద కేశవ నృసిం—హాః.....
ఆవేశంబొప్ప భుజించి యాగఫలమీ-వే. .... [ 4–160]
సంయు క్తవి శేషయతి
స్నానమాడిన జనులపా—తకము లణఁచు [5–249]
స్నాంబుదీర్చి ధౌ-తములై న వస్త్రముల్ [మత్స్య పు, చూ. సర్వల; 2-162]
అఖండయతి
భానీకప్రభు భావజున్ భరతునిన్ - భాస్వ తనూజాతునిన్ [అవ. 32]
జంభారాతిప్రతిమానుఁడై వసుమతీ భాగంబు .... (2-8]
దయయు దాక్షిణ్య మఖిలశా - స్త్రార్థదృష్టి [3-50]
శక్రోదిత కార్యుఁడై నిజపురోహితులన్ .... [3-226]
చూడం|ద్రనుజేంద్రుఁడు చారముఖమునందా ప్రహ్లా [3-282]
1
పై | ద్రవమున నెత్తివై చుటయు నాశిశువప్పుడు.... [4-196]
....నొరులకు నిడనేరక యనుభవింప నేరక .... (5–178)
....యనిఃరుద్ధమూర్తిగా నెఱుంగవలయు (3-89)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4l87yi61jnvwoiqjfe30q6azynme09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215589</id>
    <revision>
      <id>563002</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '62 అనుశీలనము వరజ పాస రాధాధర ........ ! దాథామృత (ధ - భ) (ఆవ. 47) ఉద్యత్ప్రతాప నిర్ణీత / మధ్యందిన (ద + ర - ఱ ప్రాస హరి మధ్యమస్ఫూర్తి - నిఱుపేద........ CA (ద - ధ) (అవ. 49) నిఱుపేద........ప్రాసయతి (1-8), ధారుణీ...... : ( బాటె ....'</comment>
      <origin>563002</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="mvz1l21wtuyrvu1bizyupjyo9amj6ni" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;62
అనుశీలనము
వరజ పాస
రాధాధర ........ ! దాథామృత (ధ - భ) (ఆవ. 47)
ఉద్యత్ప్రతాప నిర్ణీత / మధ్యందిన (ద
+
ర - ఱ ప్రాస
హరి మధ్యమస్ఫూర్తి - నిఱుపేద........
CA
(ద - ధ) (అవ. 49)
నిఱుపేద........ప్రాసయతి (1-8), ధారుణీ...... : ( బాటె ........ (1-81)
1 ( ....
సరణి నడువక పరబుద్ధిఁ - గుఱుచపడక (1-91). ఎఱుఁగరు బొరయరు (2-47)
హరి గలఁడు.... 1 వెలువక
పురుషుఁడు........ । నెఱిఁగియధర్మ.
ఎఱుక చెడి....... } పరవశుఁడె
.....
(2-97). దొరకిన నుబ్బి మై : మలచు(ప్రాసయతి) (3-24)
(3-158). పురుషవరేణ్య....
(3-247), శ్రీ రమణుఁడు
1
1
నెఱిఁగిన(3-235)
మీటిన
(4-7)
నిఱుపేదలైన నీపద। సరసిజములు....
(4-47), హరిమాయా....
| నెఱుఁగక
(4-112)
హరిదాసుల్ ........ ! తఱుచై ...
1
(5-74)
పంచప్రాస
।
ఫలితములయ్యె.... | గళితములయ్యె.... నిర్మలితము లయ్యె.... | కలితము లయ్యె.....1 (1-26)
!
వృత్తప్రాస సీసము
శోధించితివి........ ! సాధించితివి బాధించితివి : రోధించితివి
1
1
రోధించితివి........ :
1 (2-33)
వ్యాకరణ విశేషములు
1
&quot;
మఱ్ఱాకు (మట్టీ + ఆకు; ఇకార సంధి; 1-21) రాక్షస పుంగవుర్ : వినుఁడు (ఆరగాగమ రహితము; 1-78)
దివిజుర్ పంజర రాజకీరముల........( , 1-130) కడలివిభుండు (మిశ్ర సమాసము; (1-126) గృహస్థు (వృద్ధాది
గణము) (1-181) చిహ్నవాని (చిహ్న చరిత్రాది గణము) (1-138) రోధించితివి యప్సరో.......(మధ్యమ పురుషే
కారసంధ్యభావము) (2-33) ఎందుకు (ఎందులకు.) (2-181) ఏలుకన్నన్ (ఏలుటకన్నన్ భావార్థ'ట' వర్ణలోపము)
(2-185) మోహపుట్టించి పడ్వాది గణమున పుట్టుధాతువు) (2-141) నలుగడ (1-166), నల్గడ (3-80) ఆచ్చిక
ద్విగువు; ఏకవచనము. వివరించ ( ంచ ప్రాస) పత్వము రాకుండుట, (3-98) విష్ణో: యనుచున్ (విష్ణూ :) (3-22)
వరాహాయని (వరాహాయ అని) (3-25) జీవకోట్లు (కోటి + లు కోటులు - కోట్లు, తత్సమ శబ్దమున ఉత్వలోపము)
(3–201) మిక్కిలిం గలిసి (మిక్కిలియును; యు - లోపము; 3-305) అంభోముచములు (ఋత్విగాది గణము; 4-65)
పై నవ (పైని + రవ; స్వరలోపము; 4-196) నావుడ క్రూరుఁడును (నావుడున్ + అక్రూర; ద్రుతస్వరసంధి;
4-208) పూర్మేయు (పూరి మేయు; స్వరలోపము; 4–220) పుట్నిల్లు (పుట్టిన ఇల్లు; 5-17) ఆర్నూలు
(ఆఱు
ఆఱు + సూఱు; 5–60) చేతువు (4-29), చేతురు (5-8) యు దులకు తకారము. రాజుకవధ్యుఁడు (4.171), కాసుకు
(4-220) నగాగము రహితము.
పై వానిలో నిప్పటి లక్షణ గ్రంథములకు లొంగని ప్రయోగములు కొన్ని కలవు. వాని
యపహసింపరాదు. మహాకవుల ప్రయోగములు కాలానుగములు, మాన్యములు.
&quot;ఆర్యవ్యవహారంబుల దృష్టంబు గ్రాహ్యంబు&quot; బాల; సంజ్ఞ; 23]
నలాక్షణికములని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mvz1l21wtuyrvu1bizyupjyo9amj6ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215590</id>
    <revision>
      <id>563003</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '3. ఆవిష్కరణము 1. తాళపత్ర గ్రంథ పరిచయము నేఁడు వ్రాఁతకు సాధన సంపదలయిన కాగితము, కలము, సిరా ఇత్యాదులును, ముద్రణ యంత్రములును మన భారత దేశమునకు రెండు వందల సంవత్సరముల లోపున దిగుమతియ...'</comment>
      <origin>563003</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5239" sha1="qyy3sekh5zxyn550rr05l3j5lgacxj9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;3. ఆవిష్కరణము
1. తాళపత్ర గ్రంథ పరిచయము
నేఁడు వ్రాఁతకు సాధన సంపదలయిన కాగితము, కలము, సిరా ఇత్యాదులును, ముద్రణ యంత్రములును మన
భారత దేశమునకు రెండు వందల సంవత్సరముల లోపున దిగుమతియైన క్రొత్త సరుకులు. అంతకు పూర్వము వ్రాఁతకు
పరికరములు రెండే. కాగితములకు బదులుగా తాళపత్రములు. కలమునకు మాఱుగా గంటము. గంటమునకు లేఖిని యని
నామాంతరము.
పరికరములు :_తాళపత్రములు మిక్కిలి లేఁత్రయును, ముదురును కారాదు. నడుమంతరముగ నుండవలయును.
ఆకులను చక్కఁగా ఈనెలు తీసి, చుట్టలు చుట్టి, పలుచని పేడనీళ్లతో కొద్దిగా ఉడుకఁబెట్టి, నీడలో నార్చి, నిలువచేసి
యుంచుకొనవలయును. ఆ పత్రములకు 'ఆలేఖములు' అని పేరు.
ఘంటము తత్సమపదము, గంటము తద్భవము. ఈ గంటము, కలముకంటే దీర్ఘాకారమున నుండును.
ఒకవైపు సూదివలె సునిశితమై యుండును. ఈ భాగముతో పత్రములమీద నక్షరములను తొలుచవలయును. శ్రమతో
కూడినపని. మటొకవైపు చురకత్తివలె నుండును, దానితో తాళపత్రములను చక్కఁజేసి కొనవలయును. ఒక సాధనముతో
రెండు పనులు. ఇది ఒక విధముగా 'Pen knife' అని యనఁదగిన సాధనము.
f
క
తే. ముదుకతల పాగయును, బాహుమూలమందుఁ ॥ గవిలే, చర్మపుటొటలోని కత్తిగంట,
మలఁతి నీర్కావిదోవతు లమరి, గ్రామ ॥ కరణ మేఁతెంచి రెడ్డిచెంగట వసించె. [శుక. 2-417).
ప్రాచీనుల విజ్ఞానసంపద యంతయు తాళపత్ర గ్రంథములయందు నిక్షిప్తములైయున్నవి. 'ఆకులనే యుండు
కవితా పాకమ్ముల' (కవి కర్ణ, 1-14) అని సంకుసాల నృసింహ కవియును, 'తాళీదళసంపుట ప్రకర కాంతారంబునం
దర్థపు దెరుచాటుల్ దెగఁగొట్టి' (మను, 1-9) యని అల్లసాని పెద్దనయును, 'తాటాకులలోన వ్రాసిరి పరాంగనఁ గూడినఁ
బాపమంచు' (తారా, 3–82) అని శేషము వేంకటపతియును విభిన్న సన్నివేశములయందు తాళపత్ర ప్రశంసను గావించి
యున్నారు.
గంటము : ! ఇది లోహ నిర్మితము. తెలుఁగు విద్యార్థికి తొలుత నేర్పఁబడుచుండిన “తొలుత నవిఘ్నమస్తనుచు
ధూర్జటినందన: నీకు మ్రొక్కెదన్&quot; అను వినాయక స్తుతిలో - 'నా వలపలి చేతి గంటమున' అనుచోట గంటము పేర్కొనఁ
బడియున్నది. ఈ వరాహపురాణకర్త హరిభట్టుకుఁ గల &quot;అష్టఘంటావధాన పర మేశ్వర బిరుదములోని 'ఘంట' శబ్దము
పైగంటమే. 'శతలేఖినీ పద్య సంధాన ధౌరేయు' (నరస, 1-13) అనుచోట లేఖనీప్రశంస కలదు.
లిపి : లేఖనము వ్యక్తికి ముఖము వంటిది. అక్షరములు ఒక డైనను పోలికలు, తీరు, వేఱు. 'వ్రాయంగ
వ్రాయంగ వ్రాఁత' యను లోకోక్తి ననుసరించి, సుందరమైన దస్తూరి ప్రయత్నసాధ్యము. దానిని నూటికొకఁడు కళగా
1. గంటము or ఘంటము (Tel.) N. An iron style for writing on palm leaves బ్రౌణ్యము.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qyy3sekh5zxyn550rr05l3j5lgacxj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215591</id>
    <revision>
      <id>563004</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1 64 ఆవిష్కరణము భావించి, యారాధించి కృతహస్తుఁడగును. అట్టివారి వ్రాలు నయనానందకరములై 'మురువు లొలుకు గుండ్రము త్తియముల' వలె భాసించును. ఆ సుకృతము నలనాఁడు సిద్దన మంత్రియును, విరూర...'</comment>
      <origin>563004</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6219" sha1="2tm8xwhh71aqoo68z169p85k7rbdtnb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1
64
ఆవిష్కరణము
భావించి, యారాధించి కృతహస్తుఁడగును. అట్టివారి వ్రాలు నయనానందకరములై 'మురువు లొలుకు గుండ్రము త్తియముల'
వలె భాసించును. ఆ సుకృతము నలనాఁడు సిద్దన మంత్రియును, విరూరి వేదాద్రి మంత్రియును, సముఖ వేంకటకృష్ణప్ప
యును పడసియుండిరి.
ఆణి ము తైముల సోయగము మించిన వ్రాలు | వరుసతో నిరుగేల వ్రాయనేర్చే, (విక్ర, 1-50)
వ్రాలు వ్రాయుఁ, గొంకుఁ గొసరును జేతప్పు గొనకయుండు । లలిత ముక్తాఫలాకార విలసనమున,
1
తగ వ్రాయనేర్తువు తారకా తారకా నీకరేఖా సమానేక లిపులు, (అహల్యా, 1-37)
(2050, 1-71)
సామాన్యముగా, తాళపత్రములలోని అక్కరములు పొందికలు లేనివి. కొకిబికి వ్రాతలు, కోణంగి వ్రాతలు, గొలుసుక
వ్రాఁతలు; తలకొకవిధమైన వ్రాత. వానిలో ఖ ఘ లకు, థ ధ లకు, ట ట లకు, వ ప లకు, స స లకు, భేద మంతగా
కనుపట్టదు. కొన్నియెడల హ్రస్వ దీర్ఘ ములకు భేద మగపడదు. వ్యాకరణ కార్యములగు గసడదవాదేశ ద్రుత సంధుల
వ్యత్యయములు, పూర్ణ ఖండ బిందువుల విలక్షణ సంకేతములు, సంయుక్తాక్షరముల యందలి వర్ణ లోప వర్ణ వ్యత్యయాదులు.
లేఖక ప్రమాదములు మున్నగునవి అలసులగు చదువరులకు చిత్తవిభ్రమమును కలిగించి తీరును.
ఖు
ణ
2&quot;తాళీదళ సంపుట కాంతారమునఁ దిరిగి, ప్రమాద కంటకములను దొలఁగించుకొనుచు, నపూర్వార్థ వివేచనంబు
సేయుచుండువారి యవస్థ త త్తుల్యులకుఁ గాని యన్యుల కెఱుఁగరాదు&quot; అని మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారి యనుభవ
వాక్యములు స్మరణీయములు.
తాళపత్రములయందు వ్రాయు నలవాటుగల లేఖకులే మరొక ప్రతిని జూచి వ్రాయు నవసరమున మిక్కిలి శ్రమ
పడుచుండినట్లు తెలియుచున్నది. వారు తాము వ్రాసికొన్న ప్రతులతుది నీ విధముగ నివేదించుకొని యున్నారు.
నీ
&quot;క. తుడుపులు సందిగ్ధంబులు | తడబాటును పంక్తిలోప తట పట వ్రాలె
క్కడ వ్యతిరిక్తంబయినను | నెడనెడ తిట్టకయ చదువు డెలమి రసజ్ఞుల్.
I
క. తలకట్టు గుడుసు కొమ్మున్ అలవడి యేత్వంబు నోత్వ మౌత్వము సున్నల్
నెలవులు తప్పినచోటను । సలలితముగ దిద్దరయ్య సజ్జనులారా :
|
6
లేఖకులు : 5'కవిత సెప్పి యుభయకవిమిత్రు మెప్పింప' అని కేతనయు. ''ఒక కృతి సెప్ప బుద్ధి పొడమి'
యని హరిభట్టును చెప్పినట్లు, నాఁడు కవులు కవితను చెప్పుచుండిరి కాని, తీరికగా కూర్చొని తాళపత్రములపై వ్రాసి
కొనెడివారు కారు. పూర్వకవులు సామాన్యముగా పలువురు ఆశుకవులు. కావున వారికి లేఖకులు కావలసివచ్చిరి. తిక్కన
గారికి గురునాథుఁడును. &quot;తిమ్మనగారికి అతని సోదరుఁడు జగ్గకవియును లేఖకులై యుండినట్లు ప్రసిద్ది. &quot;ఊహ తెలియం
గల లేఖక పాఠకోత్తముర్ దొరకినఁగాక&quot; యని యాంధ్రకవితా పితామహుఁడు, తన కవితాసామగ్రి జాబితాలో రేఖ
కో త్తములను తప్పనిసరిగా నిర్దేశించియున్నాఁడు.
2. శ్రీరంగమహత్త్వము. పీఠిక, పు. 7. 3 డి.నం. 1374, జి.ఓ. ఎం. ఎల్. 4 అందే డి.నం. 2603,
5 ఆం. భా. భూ. ప. 5, 6, మత్స్య, అవ, 6.
7, నిఖిల విద్యాభ్యాస నిపుణుఁడు మత్సహో | దరుఁడగు జగ్గసత్కవి తనయులు,
ఘనులు తిమ్మనయు సింగనయును లేఖక॥ పాఠకులై కృతుల్ ప్రబలఁజేయ. (రసికజనమనో ఆవ. 24)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tm8xwhh71aqoo68z169p85k7rbdtnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215592</id>
    <revision>
      <id>563005</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 65 స్థూలముగా లేఖకులను మూఁదు తరగతులుగా విభజింపవచ్చును. 1. ఉత్తమ లేఖకులు, 2. మధ్యమ లేఖకులు, 3. అధమలేఖకులు. తగినంత వ్యుత్పత్తి యుండి, ఊహ తెలిసికొని, నిర్నిరోధముగా వ్రాయవ...'</comment>
      <origin>563005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5913" sha1="fbtrmaj4cgupab9n0p4et4qgn1n83fg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
65
స్థూలముగా లేఖకులను మూఁదు తరగతులుగా విభజింపవచ్చును. 1. ఉత్తమ లేఖకులు, 2. మధ్యమ లేఖకులు,
3. అధమలేఖకులు. తగినంత వ్యుత్పత్తి యుండి, ఊహ తెలిసికొని, నిర్నిరోధముగా వ్రాయవలంతులు - ఉత్తమలేఖకులు;
గురునాథుని వంటివారు. లిపి పరిజ్ఞానముంది, సాహిత్యమున సామాన్య పరిచయము కలిగియుండి, యథామాతృకముగా
వ్రాయఁగలవారు మధ్యమలేఖకులు. వీరు తమ భాషా పరిజ్ఞానమును ప్రత్యంతమున సప్రశ్రయముగా నిట్లు వ్యక్తము
చేసియున్నారు.
చ, రికుదురుగ వ్రాయనేర, ననుకూల పదార్థ విభేదనో క్తి సం
విదితుడ గాను, లక్షణవివేక మెరుంగను, మాతృకాకృతిం
జెదరక వ్రాసినాడ, నగు సేయక యక్కర తప్పులున్న నిం
పొదవగ గూర్చి దిద్దుదు బుథోత్తములార కృపాసమగ్రతన్.
ఇఁక, అధసులేఖకులు, వీరికి ఒక విధమైన పాండితియు, కవితాశక్తియు నుండును. &quot;అంతా కవులము కామా అంతంతో
పద్యములను అల్ల గలేమా'' యనుధోరణి కలవారు వీరు. తమకు అర్థముకాని పట్టులను మార్చివేయఁగల ఔద్ధత్యము,
తమ యభిప్రాయములను మూలగ్రంథమున ప్రక్షేపింపవలయునను 'ఉబలాటము' వీరికి బహుళము. అప్పకవి యిటువంటి
వారినే వికటకవులనియు, 10ధూర్త కవులనియు నిరసించియున్నాఁడు. ఎల్ల సాహిత్యములయందును ప్రసిద్ధిగాంచిన
ప్రామాణిక గ్రంథములలో వీరు కావించిన కూర్పులు చేర్పులు మార్పులు తక్కువకానివి. ఇది సారస్వత మహాపరాధమని
అభిజ్ఞుల యభిప్రాయము,
గ్రంథ సంపాదనము : పూర్వకాలమున గ్రంథ సంపాదన సౌకర్యములు తక్కువ. రాజులు, సంస్థానాధి
పతులు, ధనవంతులు భృతినొసఁగి లేఖకులను పోషించుచుండిరి. బహువ్యయప్రయాసముల కోర్చి గ్రంథ సంపాదనము
కావింపవలసియుండిన కాలమది. గ్రంథ సంపాదనమునకును, గ్రంథ ప్రచారమునకును మహదాశ్రయము కావలసియుండును.
ఒకసారి శ్రీమద్రామానుజులు బ్రహ్మసూత్రమునకు వార్తిక గ్రంథమగు బోధాయనవృత్తిని జూడఁదలఁచిరి.
ఒక్క ప్రతి మాత్రము శారదాపీఠములో నుండునట్లు తెలియవచ్చినది. కాలినడకతో కాశ్మీరమునకు పోయి, ఆ ప్రతి నొక
సారి మాత్రము చూడ ఁ గలిగిరఁట :
గ్రంథరక్షణము: సంపాదించిన గ్రంథములను భద్రపఱచి సంరక్షించుట యొక క్లిష్టసమస్య. &quot;పుస్తక భాండా
గారంబును నాశుశుక్షణి శిథిలబంధన యాచకముఖోపద్రవంబులవలనఁ బ్రోచుట” (పాండు. 3-24) దుర్ఘటము.
శ్లో. కై లాద్రక్షే జ్జలాద్రక్షే ద్రక్షేచ్చిధిల బంధనాత్। మూర్ఖహస్తే న దాతవ్యమేవం వదతి పుస్తకం॥
పుస్తకం....పరహస్త గతం గతం ॥
పై యభిజ్ఞవాక్యములు త్రైకాలిక సత్యములు. ఒక లేఖకుఁడు తాను శ్రమించి వ్రాసికొన్న ప్రతిని రక్షింపుమని యీ విధముగా
భగవంతునితో మొఱ పెట్టుకొన్నాఁడు.
ఆ.వె. 11 అగ్నివలన మూషకాదులవలన ఈ స్కరులవలన బాధ పొరయకుండ
కృపదలిర్ప నెప్పు డీ పుస్తకంబు కృష్ణుండు రక్ష సేయుచుండుగాత.
8. డి.నం. 1596, జి.ఓ.ఎం, ఎల్. 9. అప్పకవీయము; 3-260; 10. అంటే 3-378.
11. భార, సం.ము, ఆను. పీఠిక.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fbtrmaj4cgupab9n0p4et4qgn1n83fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215593</id>
    <revision>
      <id>563006</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'i 66 ఆవిష్కరణము ఉపేక్షాభావము, విప్లవములు, యుద్ధములు మొదలగునవి కూడ గ్రంథవినాశమునకు హేతువులు. విద్యానగరమని పేరుగాంచిన విజయనగరము కాలదుర్విపాకముచే ధ్వస్తమై అగ్నికి నాహుతియై...'</comment>
      <origin>563006</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7068" sha1="j4s8750n73lxoi9cb6kqrekqzkwexby" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;i
66
ఆవిష్కరణము
ఉపేక్షాభావము, విప్లవములు, యుద్ధములు మొదలగునవి కూడ గ్రంథవినాశమునకు హేతువులు. విద్యానగరమని పేరుగాంచిన
విజయనగరము కాలదుర్విపాకముచే ధ్వస్తమై అగ్నికి నాహుతియైనప్పు డందులో అపారమైన గ్రంథరాశి పరశురామ
ప్రీతికి పాత్రమై పోయినది. కాలాయ తస్మై నమః
పాఠాంతరములు: కవి వ్రాసిన పాఠము ఒకటై యుండఁగా, నేఁడు తద్భిన్నము అనేక పాఠములు కాన
వచ్చుటకు కారణమేమి? యను ప్రశ్న ప్రతి పాఠకునకును కలుగకపోదు. వాస్తవముగా కవి యొక పాఠమునే వ్రాసి
యుండును. కాని, మనకు ఆకవియే వ్రాసికొన్న లేదా వ్రాయించిన గ్రంథము లభించు నవకాశమున్నదా? తాళపత్రగ్రంథ
సంరక్షణము నిత్యగండముతో కూడిన పని. ఒక ప్రతినుండి మరొక ప్రతి తయారగునప్పుడు మాతృకలోని లిపిక్లిష్టత
వలన, శై థిల్యాది కారణములవలన నాయాభాగములయందు నష్టములైన యక్షరములు, పదములు, పాదములు తుదకు
పద్యములే క్రొంగొత్త రూపములను దాల్చుచుండును. అర్థరహితములని, యన్వయదూరములని, యలాక్షణికములని
యనేక సంస్కార సౌభాగ్యములంది వింత వింత రూపములు సంతరించుకొనుచుండును. నన్నెచోడుని కుమారసంభవ
మునకు లభించిన తాళపత్రప్రతి యొకటియే కదా! నేఁడు తదాధారముగ ముద్రితమై లభించు ఆ గ్రంథములో లేఖకులయు,
పరిష్కర్తలయు ధీకౌశలమున వెలసిన, వెలయుచున్న పాఠభేదములకు పారము కలదా? లేఖకుల యవ్యుత్ప త్తియును,
వ్రాఁతప్రతుల శై థిల్యాదులును నపపాఠములకును, బహుపాఠములకును కారణములు. లేఖకులు, పాఠకాధములు, జాన
పదులు నపపాఠకారకులని అప్పకవి యభిప్రాయము.
ఉ. నన్నయ ముఖ్య సత్కవిజనంబులు కావ్యములందు లేఖకుల్
గొన్నియుఁ, బాఠకాధములు గొన్నియుఁ బోకడఁబెట్టఁ, దక్కువై
యున్నెడఁ గాంచి జానపదు లోడకదిద్దిన తప్పుత్రోవ లె
ల్ల న్నిజమంచుఁ గైకొనిన, లక్షణవేత్తలు సమ్మతింతురే? (అప్ప, 3-202)
అపపాఠముల విషయమున విమర్శక పండితుల యభిప్రాయము లీ రీతి నున్నవి.
12*భారతాది ప్రాచీన గ్రంథములు భాషాచరిత్రశోధన కుపయోగించునవియే కాని యవి పుట్టినట్లిప్పటివారికి
లభించుటలేదు. కవులు వ్రాసిన మాతృకలు చిరకాలము క్రిందటనే నశించిపోయి, వానినిబట్టి దూకాలమువారు వ్రాసి
యుంచిన ప్రతులలోఁ జిట్టచివరవియే యిప్పుడు దొరకుచున్నవి. పాండిత్యాభావముచేత నేమి, పాండిత్యముండియుఁ
బ్రాచీన ప్రయోగములు తప్పులనుకొని సవరించుటవలననేమి, కేవల ప్రమాదముచేతనేమి ప్రతులు వ్రాసినవా రచ్చటచ్చటఁ
చాఠములను దిద్దుచుండిరి. లిఖితప్రతులలోఁ బాఠాంతరము లుండుటయే యిందులకు నిదర్శనము. ఇట్లు మాఱియున్న
గ్రంథములంబట్టి కవిప్రయు క్తపాఠముల నిర్ణయించుట శ్రమసాధ్యము.”
| ౮&quot;ఆంధ్ర వాఙ్మయము తాళపత్రములనుండి ముద్రిత గ్రంథరూపమున నవతరించునపు డందలి యాంధ్రభాష
నూతన రూపముం దాల్చియున్నది. ఈ యవతారమున నెన్నియో పాఠములు తాఱుమాటగుటచేఁ బలుతావులఁ బ్రాచీన
కవుల భావములను గాని, ప్రయోగ విషయమున నాయాకవుల సమ్మతిని గాని సరిగా గుర్తించుటకు వలనుపడకున్నది.....
తొలుతఁ దాళపత్ర మాతృకలనుండి పుత్రిక లవతరించునపుడే యర్థజ్ఞాన శూన్యులగు లేఖకాదులు ప్రమాదములవలనఁ
గవుల ప్రయోగము లెన్నియో వ్యత్యస్తములై యనర్థపాదకము లయినవి.”
12. శాసనపద్యమంజరి, సంపు. 1, పీఠిక, పు. 2, 3; జయంతి రామయ్యపంతులు; ఆం. సా. ప. ప్ర.
కాకినాడ, 1930. 13. దువ్వూరి వేంకటరమణశాస్త్రిగారి - పాఠ పరిశీలనము - అను వ్యాసము. ఆం.సా.ప. సంపు. 20,
సం. 2, పు. 81.88,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j4s8750n73lxoi9cb6kqrekqzkwexby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215594</id>
    <revision>
      <id>563007</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 67 నేఁటి కర్తవ్యము: నేఁడు తాళపత్ర గ్రంథ సంపాదన కార్యము దుర్ఘటమై కనుపట్టుచున్నది. రాజ్యము లంత రించినవి. సంస్థానములు పతితములయినవి. సాహిత్యపోషణము సన్నగిల్లినది. క...'</comment>
      <origin>563007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7990" sha1="2xl5dhu1idnjbx6hc2jlzmb1hauestm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
67
నేఁటి కర్తవ్యము: నేఁడు తాళపత్ర గ్రంథ సంపాదన కార్యము దుర్ఘటమై కనుపట్టుచున్నది. రాజ్యము లంత
రించినవి. సంస్థానములు పతితములయినవి. సాహిత్యపోషణము సన్నగిల్లినది. కాని, యిప్పటికిని గ్రామములయందలి
కొన్ని కుటుంబములవారు మాత్రము వంశానుక్రమముగా తమకు దాయవిభాగముగా సంక్రమించిన ప్రాచీనగ్రంథ సంచయ
మును పదిలముగా, పూజాద్రవ్య సదృశముగా పవిత్రభావనతో పరిరక్షించుచున్నారు. కాని ఆ వివరములు తెలిసికొను
మార్గము మాత్రము మృగ్యము,
మదరాసు, తంజావూరు, తిరుపతి, కాకినాడ, రాజమండ్రి, హైదరాబాదు మున్నగు పట్టణములయందు
వెలసియుండు గ్రంథాలయములయందును, బరిశోధన సంస్థలయందును ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథములు పరిరక్షింపఁబడి
యున్నవి. వానిలో పేటికాంతర్గతరత్నముల చందమున గుప్తములై యనేక కృతిరత్నములు పొనుఁగుపడి యున్నవి.
వానిని వెలికి దీసి, శాణోల్లీఢము కావించి, వెలుఁగునకు తేవలసినభారము సాహితీ సమారాధకుల ముఖ్యకర్తవ్యమై కను
పట్టుచున్నది. ఆ రత్నరాజిలో హరిభట్టకృత వరాహపురాణ మొక యనర్ఘరత్నము. ఆ మహాప్రబంధముయొక్క సంశోధిత
ముద్రణమునకు లభించిన వ్రాతప్రతుల చరిత్రకు నింతపట్టు అవతారికా ప్రాయముగా ప్రాచీన తాళపత్ర గ్రంథపరిచయము
స్థూలముగా కావింవఁబడినది.
సంశోధిత ముద్రణప్రసక్తి: ఆంధ్రసాహిత్యము అపారమైనది. అందులో బహుగ్రంథములు ముద్రితములై,
వాసికెక్కి యున్నవి. ముద్రణభాగ్యమునందని ప్రసిద్ధగ్రంథము లింకను నసంఖ్యాకములుగా కనుపట్టుచున్నవి. వావిళ్ల,
ఆనంద, అముద్రితగ్రంథచింతామణి మొదలగు ముద్రణాలయాధిపతులును, విశ్వవిద్యాలయములును, సాహిత్యసంస్థలును,
గ్రంథాలయాధికారులును, కవి పండితులును, కవిపోషకులును, సాహితీప్రియులును-ఇంకను పలువురు పలు గ్రంథములను
ముద్రించి, ముద్రింపించి, భాషాసేవ కావించి యక్షరాస్యుల కృతజ్ఞతకు పాత్రులై యున్నారు. వారు తమ పరిధిలో, లభించిన
యవకాశములో, నుపలబ్ధమైన గ్రంథసామగ్రితో, పూర్వ పూర్వ ముద్రిత ప్రతుల సాహాయ్యముతో, గ్రంథములను
ముద్రించి, చరితార్థులై యున్నారు. కాని, వానిలో పాఠకులకు మనః క్లేశమును కలిగించు అపపాఠములు, గ్రంథగ్రంథులు
జిజ్ఞాసాధికరణముతో ప్రారంభింపఁబడి, బహువివాదములకు దారితీసిన సంగతి సాహితీ ప్రియులకు విదిత మైతున్నది.
ప్రసిద్ధ సాహిత్యపత్రికలు భారతి, ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్పత్రిక మున్నగునవి సాహిత్యములోని సందియములను
పరిహరించుటకుఁగాను, చర్చావేదికలకు అవకాశ మొసఁగిన సంగతి పాఠకలోకమునకు పరిచయమైనదే. నాఁడును, నేఁడును,
ఏనాఁడును సందేహములు, సమాధానములు శరపరంపరగా సాగుచునే యుండును. సాహిత్య సముద్రమునకు నేత మెత్తు
ధీరులెవరు ?
?
సాధారణముగా ఒకేప్రతి నాధారముగాఁగొని, కావించిన ముద్రణములయందు స్టాలిత్యము లెక్కువగా కను
పట్టుట సహజము. అదియును శిథిల ప్రతియైనచో చెప్పవలయునా? ఉదాహరణమునకు క్రీడాభిరామమును గ్రహింతము.
దీనికి లభించిన మూలప్రతి ఒక్కటి. ఇందులో కృత్యాది యున్నట్లు కానరాదు. ఎడనెడ గ్రంథపాతములును గలవు.
గ్రంథములో అనేకాపపాఠములు తారసిల్లినవి. కర్తృత్వ విషయమున తర్జనభర్జనలు సాగుచునే యున్నవి. ఆ మూలప్రతికి
మాతృకయును, పుత్రికయును కాని మఱియొక సమగ్రప్రతి యెందైనను లభించినచో, ఉన్న వానిలో నన్ని కాకున్నను
కొన్ని సంశయములయినను పరిహరింపఁబడు ననుటలో సందియములేదు. కావున నొక గ్రంథమునకు నెన్ని భిన్నప్రతులు
లభించిన నంతలాభము కలుగును. ఈ దృష్టితో నిదానించినపుడు సంశోధిత ముద్రణమునకుఁగల స్థాన మవగతము కాఁగలదు.
సంశోధిత ముద్రణ కార్యము శ్రమసాధ్యము. దీనికి పూనుకొను వ్యక్తికి నోర్పు, నేర్పు ముఖ్యావసరములు.
దేశాల వెంబడి సంచరించి, కాలమును ధనమును వెచ్చించి, సముపలబ్ధ సమస్తప్రతులను పరిశీలించి, సాధ్వసాధుపాఠముల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2xl5dhu1idnjbx6hc2jlzmb1hauestm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215595</id>
    <revision>
      <id>563008</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '68 ఆవిష్కరణము నన్నింటిని సంగ్రహింపవలయును. గ్రంథాంతర సంవాదములతో శోధించవలయును. లభించిన సారముగ్రితో సమగ్రముగా కాకున్నను సంతృప్తికరముగానై నను గ్రంథ పరిష్కరణము సాగును. సంశో...'</comment>
      <origin>563008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6895" sha1="c9ocfwlvxzgrsi5c474pnb7m14ql1hs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;68
ఆవిష్కరణము
నన్నింటిని సంగ్రహింపవలయును. గ్రంథాంతర సంవాదములతో శోధించవలయును. లభించిన సారముగ్రితో సమగ్రముగా
కాకున్నను సంతృప్తికరముగానై నను గ్రంథ పరిష్కరణము సాగును. సంశోధిత ముద్రణమునకు నింత శ్రమ సహిష్ణుత
యవసరము, అంగబలము, అర్ధబలము కల మహాసంస్థలు కావింపవలసిన ఘనకార్య మిది.
Q
సంశోధిత ముద్రణ ప్రతి విధానము: ఆంధ్ర సారస్వతమున కవిత్రయ ప్రణీతమగు మహాభారతమునకుఁ
గల స్థాన మద్వితీయము. అది లక్ష్య గ్రంథముగను, లక్షణ గ్రంథముగను వాసిగాంచియున్నది. సెక్కుసారులు ముద్రణ
మంది యశేష ప్రచారమును పడసియున్నది. అందులోని బహువిషయములు చర్చాస్పదములై, పూర్వపక్ష సిద్ధాంతములు
కవకాశ మొసఁగియున్నవి. ఏవంవిధ విశిష్ట మహాగ్రంథమునకు సంశోధితముద్రణ మత్యంతావశ్యకమని పండితులు, భాషా
పరిశోధకులు చిరకాలముగా అభిలషించుచుండిరి.
హైదరాబాదు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యా నిలయమందలి తెలుఁగుశాఖవారు- ఆంధ్రుల చిరకాల వాంఛా పరిపూరణముగా,
నిటీవల 'ఆంధ్రమహాభారత సంశోధిత ముద్రణమును' సమర్థతతో, సర్వాంగసుందరముగా వెలువరించి, వాఙ్మయారాధకు
లకు మహోపకారము కావించియున్నారు. ఈ సంశోధిత ముద్రణమున తత్సంపాదక వర్గమువారు పాక నిర్ణయముపట్ల
తమకుఁగల యభిప్రాయములను క్రిందినీతిని ప్రకటించియున్నారు.
ఈ
14“నిజమైన సంశోధిత ముద్రణము లభ్యములైన సాక్ష్యములన్నియు విద్వత్సంఘముల ముందుంచి ప్రత్యే
కములైన పాఠముల నంగీకరించుటో, తిరస్కరించుటో వారు స్వయముగా నిర్ణయించుకొనుట కవకాశ మొసఁగవలయును.
సంశోధిత ముద్రణము సాధ్యమైనంతవఱకు తటస్థముగా నుండవలయును. సంపాదకుఁడు తన కిష్టమువచ్చిన పాఠము
నెన్నుకొనవచ్చుననుటలో సందేహములేదు. కాని యతఁడు తన యభిప్రాయములచేఁ దాతకులను బ్రభావితుల నొనరించు
టకు యత్నింపరాదు,”
| 5&quot; మేము ప్రధానముగా గ్రహించిన వాబిళ్ళ ప్రతియందలి పాఠము పరీక్షకు నిలిచినచో దానినే ధైర్యముగా
నుంచివేసితిమి. లిఖితప్రతులుకాని, యితర ముద్రణములుకాని యంతకంటే నుత్తమమైన పాఠము నొసంగియుండినచో
నున్నదానిని మార్చుటకు యత్నించితిమి.”
وو
వరాహపురాణముయొక్క సంశోధిత ముద్రణవిధానము పైభారతముద్రణముకంటే విభిన్నమైనది. ఇంతవటకు
హరిభట్టు కృత వరాహపురాణము ముద్రణము కాలేదు. ఆ కారణముచే గ్రంథస్థ బహువిషయములు పండిత మండలిచే
పరామర్శింపఁబడియుండలేదు. ప్రబంధము ప్రశస్తమైనదైనను, దానికిఁగల ప్రచారము పరిమితము లభించు ప్రతు లల్ప
సంఖ్యాకములు.
.
ఈ స్థితిలో, వరాహపురాణమునకు ఆదర్శప్రతి - భారత సంశోధితప్రతికి 'వావిళ్ళ' ముద్రిత ప్రతివంటిది —
లేదు. లభించు తాళపత్రప్రతులలో నేయొక్కటియు శుద్ధ ప్రతి కాదు. ఏడేనొక్క ప్రతిని మొదట నాధారముగా గ్రహించి,
యందున్న చందమున నకలు వ్రాసికొనవలయును. ఇతరప్రతులతో పోల్చి చూచి, లభించు పాఠభేదముల నన్నింటిని
గ్రహించి, వానినుండి సాధుపాఠములను స్వీకరింపవలయును. తత్తుల్యములను, భిన్నములను పాఠాంతరములుగా నకో
భాగమున నిర్దేశింపవలయును. అట్లుకాక భారతమునకువలె తటస్థమార్గానుసరణ మిట్టి ప్రథమముద్రణ ప్రబంధముపట్ల
నాచరణయోగ్యముగా కనుపట్టదు. అపపాఠములనుండి పరిష్కృత సాధుపాఠ వినిర్ణయము కత్తిమీఁద సాము. పరిష్కరణ.
పథము దురమము.
0
14. ఆం. మ. భా; సంతో. ము. సంపు. 1, ఉపో, పు. 110. 15. అందే పు. 136.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c9ocfwlvxzgrsi5c474pnb7m14ql1hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215596</id>
    <revision>
      <id>563010</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '69 ఆవిష్కరణము 1 6“ముద్రణకాలమున కుపలబ్ధమయిన వ్రాత ప్రతులను సావధానముగ పరికించియు, నందు లేఖక ప్రమాద జనితములుగఁ దోఁచినవానిని న్యాయ్యదృష్టిని సవరించియుఁ, బార భేదములున్నయెడ వా...'</comment>
      <origin>563010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="pqtkvxaypednwfnp6h028yikpnlsou5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;69
ఆవిష్కరణము
1 6“ముద్రణకాలమున కుపలబ్ధమయిన వ్రాత ప్రతులను సావధానముగ పరికించియు, నందు లేఖక ప్రమాద
జనితములుగఁ దోఁచినవానిని న్యాయ్యదృష్టిని సవరించియుఁ, బార భేదములున్నయెడ వాని నన్యథాకరింపక సాకల్యముగఁ
జూపియు, సమన్వయసందేహము గలిగిన పట్టుల నేదో యొకరీతిని సవరింపఁ గడంగక 'య్యది సందిగ్ధ” మని సుస్పష్టముగ
సూచించియు నీరీతిని విమర్శక సమ్మతమగు పద్ధతుల నవలంబించుట గడుంగడుఁ బ్రశంసనీయము.”..
మహామనీషులు కీ. శే. మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, కీ. శే. వేదం వేంకటరాయ శాస్త్రులుగారు, కీ. శే.
వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రులుగారు, కీ. శే. డా. చిలుకూరి నారాయణరావుగారు, శ్రీమాన్ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు
పరిష్కరించి ప్రకటించిన గ్రంథము లిప్పటివారికి, పరిష్కరణ మార్గదర్శకములైన దారిదీవియలై తేజరిల్లుచున్నవి.
ఆ వెలుఁగు నాధారముగా కై కొని, దేశాటనము గావించి, ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయములయం దుపలబ్ధములగు లిఖితగ్రంథముల
నామూలచూడము ప్రత్యక్షరశోధము కావించి, బహుపాఠములు సంగ్రహింపఁబడినవి. వానినుండి సాధుపాఠములను
నిర్ణయించి స్వీకరించుటకుఁగాను కావించుకొన్న కతిపయ నియమములు క్రింది తీరున నున్నవి.
1. నాఁటి లిపి సంప్రదాయమును పరిహరించి, నేఁటి రీతిని వ్రాసికొనుట. 2. లేఖక ప్రమాదములను తొలఁ
గించుట. 3. లాక్షణిక విరోధపాఠములను విడనాడుట. 4. ప్రకరణాచితిని గుర్తించుట. 5. గ్రంథాంతర ప్రయోగబలముచే
సాధుత్వమును సమర్ధించుట, 6. ఏకవాక్య సుదీర్ఘవచనములను విడఁదీసి వ్రాయుట. 7. పద్యములయందు యతిస్థానమును
నిర్దేశించుట. 8. నవ్య సంస్కరణముగల కాగితపుఁ బ్రతికంటే తాళపత్రప్రతికి ప్రాముఖ్య మొసఁగుట.
వరాహపురాణ ప్రతులు చరిత్ర : వరాహపురాణముయొక్క సంశోధిత ముద్రణప్రతిని సిద్ధము
చేయుటలో సహకరించి యువకరించిన వ్రాతప్రతుల వివరములు తొలుత గుర్తించుకొన్న యక్షరసంకేతక్రమమున
తెల్పఁబడును. తరువాత నాయాగ్రంథములకు సంబంధించిన విశేషాంశములు వివరింపఁబడును.
వివరణము
సంఖ్య
మ, మా
మదరాసు ష్రతులు
J, 5, 3, §
`తిరుపతి ప్రతులు
హైదరాబాదు ప్రతి
I'
రాజమండ్రి ప్రతి
UX
కాకినాడ ప్రతి
మొ త్తము ప్రతులు
మ. మదరాసులో ప్రభుత్వ ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయమందలి ప్రతి. సంఖ్య. ఆర్, నం. 2139. తాళ
పత్రము. పత్రములు 306. సమగ్రము. ద్రాలు మంచివి. శైథిల్యమించుక కలదు. గ్రంథపాతములు లేవు. ఎడనెడ
క్రిమిదష్టభాగములు కలవు.
16. దువ్వూరి వేంకటరమణశాస్త్రిగారి - పాఠపరిశీలనము అను వ్యాసము; ఆం. సా. ప. సంపు. 20,
సు. 2, పు. 81-83.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqtkvxaypednwfnp6h028yikpnlsou5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215597</id>
    <revision>
      <id>563011</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '70 ఆవిష్కరణము గ్రంథాంతమున లేఖకుని వ్రాలు: ప్రమోదూతనామ సంవత్సర పుష్య బ. 6. జయవారం వర్కు యాముజాల మంగయ్యగార్కి పూండ్ల అచ్చన్న వరాహపురాణం అయిదు ఆశ్వాసములున్ను శ్రీ విష్ణుపురాణ...'</comment>
      <origin>563011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5506" sha1="ggg9w2ki7i0x5jzen9kyt1s6jlpyg2v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;70
ఆవిష్కరణము
గ్రంథాంతమున లేఖకుని వ్రాలు: ప్రమోదూతనామ సంవత్సర పుష్య బ. 6. జయవారం వర్కు యాముజాల
మంగయ్యగార్కి పూండ్ల అచ్చన్న వరాహపురాణం అయిదు ఆశ్వాసములున్ను శ్రీ విష్ణుపురాణం యెన్మిది ఆశ్వాసము
భా
బన్ను యీ రెండు పురాణాలు వఖ సంపుటములోను ఆచంద్రార్కముగా వ్రాసెను.
ఈ మ, ప్రతిని ఆధారముగా గ్రహించి మొదట చిత్తుప్రతి (Rough copy) సిద్ధము చేయఁబడినది.
మా. ఇదియును పై గ్రంథాలయమందలి తాళపత్రప్రతి. సంఖ్య ఆర్.నం. 1951. పత్రములు 127.
పత్రములు పొగచూరి నల్లఁబడి క్రిమినష్టములై యున్నవి. సమగ్రము. లేఖకునివ్రాలు:
క, వ్రాలా శభ్రలు తప్పులు చాలంగల వేను శబ్దసంగతు లెరుగన్
కేలింబెట్టక నవ్వకః పోలంగా దిద్దరయ్య బుధజనులారా.
వ. పుట్టకొండపతి లక్ష్మీనృసింహార్పణమస్తు । క్రోధినామ సం. ఫాల్గుణ బహుళ పంచమీ ఆదివారం సరికి
శ్రీ వరాహపురాణం సంపూర్ణం.
త. తిరుపతిలో శ్రీ వేంక టేశ్వర విశ్వవిద్యానిలయ ప్రాచ్య పరిశోధనాలయమందలి తాళపత్రప్రతి. సంఖ్య
ఆర్.నం. 827 (బి) పత్రములు 143-201. సమగ్రము. వ్రాత తిన్ననిది. తప్పులున్నవి. శైథిల్యగ్రంథపాతములు
లేవు. ఈ ప్రతిలో మొదట సూరన - విష్ణుపురాణము (పత్రములు 1-142), కడపట హరిభట్టు-మత్స్యపురాణము (202–250)
చేరియున్నవి.
లేఖకునివ్రాలు : రుధిరోద్గారి సం. ఆషాఢ బ. 7 జ వర్కు మహారాజశ్రీ రాజారావు కుమార మహీపతిరావు
బహద్దరుగారికి రేమెర్ల వుప్తాంకయ్య (1) గారు యథామాతృకగా విష్ణుపురాణ వరాహపురాణ మత్స్యపురాణములున్ను
వ్రాసి శ్రీ రామచంద్రార్పణంగా దాఖలు చేసిరి.
పై
తా. ఇదియును పై పరిశోధనాలయమందుఁగల తాళపత్రప్రతి. సంఖ్య ఆర్.నం. 411 (ఏ). పత్రములు
1-207. సమగ్రము. వ్రాత తిన్ననిది. శైథిల్య గ్రంథపాతములు లేవు.
17&quot; కైవల్యఖండమను పేరుగల వరాహపురాణపుఁ బూర్వభాగమునకిది తెలిఁగింపు. అయినాశ్వాసములు గలది.
కర్త హరిభట్టారకుఁడు. అష్టఘంటావధాన - బిరుదము గలవాఁడు. గద్యమందున్న చంద్రనామాంక పదము నర్థమేమో !
తెలుఁగున మాత్స్యపురాణము భాగవతై కాదశ ద్వాదశ స్కంధములు నీతని కృతులు గలవు. శృంగారదీపిక, రతిరహస్యము
నను నామములతో సంస్కృతభాషను గల కామశాస్త్ర గ్రంథగద్య మీతని గద్యముతోఁ గొంత పోలుచున్నది. ఆ గద్య మిది.
&quot;ఇతి సర్వవిద్యానవద్య సహజసారస్వత చంద్రనామాంక రామవిద్వన్మణికుమార హరిహరనామకవి విరచితాయాం శృంగార
దీపికాయాం రతిరహస్యే.”
ఇందు 208-260 పత్రములలో వెలిదిండ్ల వేంకటపతి రచిత రాధామాధవ విలాసము జతగూడి యున్నది.
లేఖకునివ్రాలు : పార్థివ సం. ఆషాఢ బహుళ అష్టమి జయవారంసర్కి కొడుకుళ్ళ వెంకట సోమయాజులు
వరాహపురాణం ఆత్మార్థమై వకప్రతి వ్రాసుకొనెను.
17. T. C. Vol. 3, Pages 1124 1129. G.O.M.L.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ggg9w2ki7i0x5jzen9kyt1s6jlpyg2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215598</id>
    <revision>
      <id>563012</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'A T క, యతి గణ నియమము లెరుగను | అతిశభ్రలు వ్రాలు చూడ నన్నియు తప్పుల్ ప్రతి చూచి వ్రాసినాడను మతిమంతులు తప్పు దిద్ది మన్నించరయా ॥ తి. ఇదియును పై పరిశోధనాలయమందుఁగల నాతిశిఖిల తాళప...'</comment>
      <origin>563012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="pzs52tfg2iomnn9xkooelgvphaky4fe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;A
T
క, యతి గణ నియమము లెరుగను | అతిశభ్రలు వ్రాలు చూడ నన్నియు తప్పుల్
ప్రతి చూచి వ్రాసినాడను మతిమంతులు తప్పు దిద్ది మన్నించరయా ॥
తి. ఇదియును పై పరిశోధనాలయమందుఁగల నాతిశిఖిల తాళపత్రప్రతి. సంఖ్య ఆర్.నం. 507. పత్రములు
140. పత్రములు క్రిమిదష్టములై యున్నను చదువఁదగియున్నది. లేఖకుని వ్రాలు -
సీ, శాలివాహన శక సంవత్సరంబులు | చంద్రర్తుగిరి చంద్ర (1761) సంఖ్య దనర
1
వలనొప్పగ వికారి వత్సర శ్రావణ శుద్ధ తృతీయను సోమవాస
రమున వరాహపురాణంబు ప్రతినున్న । క్రమముగ బుధజన ప్రతతి యలర
బుగత వంశోద్భవుడగు నరసప్పకు | తనయుడౌ సింహాద్రి వినయమునను
తే. సాంతముగ వ్రాసె నీకృతి చదువువారి ॥ కఖిల సంపచ్చిరాయువు లవనియందు
గలుగు పరలోక సౌఖ్యము ల్వెలయుచుండు । నిందిరేశుని సత్క ృపాదృష్టివలన,
తీ. ఇదియును పై పరిశోధనాలయమం దుపలబ్ధనుగు కాగితపుఁబ్రతి. సంఖ్య ఆర్. నం. 1065. ఇది ఆర్.
నం. 1063 కల యత్యంత శిథిల ప్రతికి పుత్రిక. పుటలు 344, ప్రసిద్ధ పండితులు-గన్నవరం సుబ్బరామయ్యగారు ఈ ప్రతిని
వ్రాసిరి. వ్రాఁత శుద్ధమైనది. తి. ప్రతిలో (ఆర్.నం. 507) ప్రతివిలేఖకుఁడు వ్రాసికొన్న “శాలివాహన శక సంవత్స
రంబులు' అను సీసపద్య మిందును, దీనికి మాతృకమైన కాగితపుఁబ్రతి (ఆర్. నం, 1063) యందును గలదు. కావున,
ఈ రెండు కాగితపుఁ బ్రతులకును తి. ప్రతియే (ఆర్. నం. 507) మూలము.
హ. ఈ తాళపత్రప్రతి, ప్రకృతము హైదరాబాదు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయమున
కనుపట్టుచున్నది. కారణాంతరమున, తిరుపతి శ్రీ వేంక టేశ్వర విశ్వవిద్యానిలయ ప్రాచ్య పరిశోధనాలయమునుండి
తెప్పింపఁబడినది. సంఖ్య ఆర్. నం, 369. సమగ్రము, వ్రాఁత మంచిది. శైథిల్య గ్రంథపాతములు లేవు. లేఖకుని వ్రాలు-
క. వ్రాలా శభ్రలు తప్పులు | త్సాలం గల వేను శబ్దసంగతు లెరుగన్
గేలిం బెట్టక నవ్వక I ప్రోలంగా దిద్దరయ్య బుధజనులారా.
శ్లో. యాదృశీ పుస్తకం దృష్ట్వా తాదృశీ లిఖితం మయా | అబద్దత్వా సుబద్ధత్వా మమ దోషో న విద్యతే |
రక్తాక్షినామ సం. భాద్రపద శు. 8 శుక్రవారం పొగలు రెండు జాముల ప్రొద్దు అయేసరికి శ్రీపతి గంగన్నగారి
ప్రతినున్నక్రమంగాను త్యహాడీ నారాయణప్పగారి కొమాళ్లు పట్టాభిరామయ్య వరాహపురాణం సరస్వతీదేవి అనుగ్రహం
వల్ల ను ఆత్మార్థం వ్రాసుకొనెను.
ర. రాజమండ్రి, రాళ్ళబండి సుబ్బారావు ప్రభుత్వ పురావస్తు శాఖ (పూర్వము - 1 ఆంధేతిహాస పరిశోధక
మండలి) యందు లభ్యమగు సమగ్ర తాళపత్రప్రతి. సంఖ్య 192. పత్రములు 199. వ్రాత సుందరము. క్రిమిదష్టభాగ
ములు కలవు. చదువుటకు కొంత శ్రమ యనిపించును.
୪
లేఖకునివ్రాలు : రక్తాక్షి చైత్ర (?) స్థిరవారం.... వరాహపురాణం 5 ఆశ్వాసములున్నూ 199 పత్రములమీద
సాంగముగా, రామాపంతుల వెంకట కామోజి 4 ఆశ్వాసములున్నూ, దూశి.... 1 ఆ. వ్రాసినారు.
18. Andhra Historical Research Society&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzs52tfg2iomnn9xkooelgvphaky4fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215599</id>
    <revision>
      <id>563013</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '72 ఆవిష్కరణము క, కాకినాడ, ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్కార్యాలయమందలి తాళపత్రప్రతి. సంఖ్య 33/8. పత్రములు 93. శైథిల్యగ్రంథపాతములు కలవు. చదువఁ దగియున్నది. ఈ ప్రతిలేఖకుఁడుగాని, దానికి మూలప్ర...'</comment>
      <origin>563013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5548" sha1="rk8omu6kshp5o3ppippkr9tk860eaci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;72
ఆవిష్కరణము
క, కాకినాడ, ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్కార్యాలయమందలి తాళపత్రప్రతి. సంఖ్య 33/8. పత్రములు 93.
శైథిల్యగ్రంథపాతములు కలవు. చదువఁ దగియున్నది. ఈ ప్రతిలేఖకుఁడుగాని, దానికి మూలప్రతిలేఖకుఁడుగాని వ్రాసికొన్న
కాల నిర్దేశముతో స్వీయకవితాపై చిత్రిని సత్యాశ్వాసాంతమునందు నిట్లు ప్రకటించియున్నాఁడు. ప్రథమాశ్వాసాంతమున...
క. &quot;రంగగు వరాహపురాణము | అంగుష్టాశ్వాసమును వ్రాస్తి అతివేడుకతో
మంగళమతులగువారలు | వెంగలి వాక్యంబులున్న వేగమె దిదుకీ.
9
వ. అష్టమహిళలతోడి మదనగోపాలున కర్పితం ఆనందనామ సం. మాఖ బహుళ శ్రీ శనివారం రోజునకు
పెంనాడ కాపురస్థుడు పండ్రంగి వెంకటశివుడు వ్రాసిన ప్రతి నున్నక్రమాన సీతారామపురం కాపురస్థుడు కొప్పర్తి రామేళం
వరాహపురాణం ప్రథమాశ్వాసం సంపూర్ణముగా స్వహస్తముగా సొంతముకు వ్రాసుకొనెను. ద్వితీయాశ్వాసాంతము .....
క. దుర్జను హిరణ్యలోచను | భర్జించినయట్టి పరమపావన పోత్రం
వూర్జిత భ క్తిని నుడువుచు | తర్జన్యాశ్వాసంబు నేను తద్దయు వ్రాస్తిన్.
ఆ.వె. తప్పు ఒప్పు నెరుగ తద్దయు దయచేసి। దిద్దవలయు వేగ వద్దికలక
|
పెద్దలైనవారు వేవేగ వినవలయు ॥ సవన ఘోణికతల సరవి వినుడి.
వ. మదన గోపాలార్పణమస్తు. ఆనందనామ సం ఫాల్గుణ బహుళ 30 ఆదివారం వర్కు సీతారామపురం
కొప్పర్తి వెంకన్న కొమాళ్లు రామేశం పెన్నాడ పండ్రంగి వెంకట శివుడు వ్రాసిన ప్రతినున్న క్రమాన వరాహపురాణం
ద్వితీయాశ్వాసం సంపూర్ణముగా స్వంతముకు స్వహస్తంగా వ్రాసుకొనెను. తృతీయాశ్వాసాంతమున --
క. క్రోడపురాణము నందును మూడో ఆశ్వాసమేను ముదమున వ్రాసిన్
పండితజనులును వినుడీ | కుండల వరభూషుడైన గోవిందు కథల్
వ. రాక్షసనామ సం. ఆషాఢశుద్ధ దశమి సోమవారం వర్కు సీతారామపురం కొప్పర్తి వెంకన్నకుమాళ్లు
రామేశం వరాహపురాణం తృతీయాశ్వాసం సంపూర్ణముగా సొంతముకు స్వదస్తూరిని వ్రాసుకొనెను.
ఆ.వె. వ్రాతతప్పువలన వాచకులలుగక : తప్పు గలిగెనేని తగిన ఎడల
వలయునక్షరములు వర్ణించి వ్రాయుడి | సుకవులై నవారు సురుచిరముగ
చతుర్థాశ్వాసాంతము.....
ఆ.వె. ముదితచిత్తముతోడ మోక్షంబు కోరియు వ్రాసి సమర్పిస్తి శ్రీకునకును
నలువ స్తుత్యమైన నాలుగోశ్వాసంబు | నందసుతునికథలు పొందుగాను
ఆ.వె. తప్పు ఒప్పు లెరుగ తెంప్పున వ్రాస్తిని | పెద్దరెల్ల జూచి ప్రేమ జేసి
తప్పులుండెనేని దయచేసి దిద్దుడీ | సర్పశయనుకథలు నేర్పుమీర
د
వ. రాక్షస సం. భాద్రపద శు. 12 ఆదివారంవరకు పండ్రంగి వెంకటశివుడు వ్రాసిన ప్రతినున్న క్రమాన
కొప్పర్తి రామేశం వరాహపురాణం నాలుగో ఆశ్వాసం సంపూర్ణముగా స్వహస్తముగా సొంతముకు వ్రాసుకొనెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rk8omu6kshp5o3ppippkr9tk860eaci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215600</id>
    <revision>
      <id>563014</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ': : ఆవిష్కరణము పంచమాశ్వాసాంతము ..... 73 వ. రాక్షసనామ సం. పౌష్య బ. (తిథి:) సోమవారం రోజువరకు వరాహపురాణం 5 ఆ.... సీతారామపురం కొప్పర్తి వెంకన్న కొమాళ్లు రామేశం స్వహస్తంగా సొంతముకు సంపూర్ణ...'</comment>
      <origin>563014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4734" sha1="qshg5pspr8jjezkexl4osadd9jxsol0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;:
:
ఆవిష్కరణము
పంచమాశ్వాసాంతము .....
73
వ. రాక్షసనామ సం. పౌష్య బ. (తిథి:) సోమవారం రోజువరకు వరాహపురాణం 5 ఆ.... సీతారామపురం
కొప్పర్తి వెంకన్న కొమాళ్లు రామేశం స్వహస్తంగా సొంతముకు సంపూర్ణంగా వ్రాసుకొనెను.
క. తప్పులు ఒప్పులు నెరుగను | తప్పులు వెదుకంగవలదు తద్దయు బుధులుం
తప్పులు దిద్దగవలయును | అప్పులశయనించువాని ఆదివరహమున్
పై పద్యములన్నియు 'ఎమితిని సెపితివి కపితము' అనుధోరణిలో నున్నవి. లేఖకుని భాషాపాండిత్యము,
లక్షణపరిజ్ఞానము ఈరీతి నున్నవి. సామాన్యభావమును వెలార్చు వ్రాఁతలోనే యిన్ని అపభ్రంశములు దొరలియుండఁగా
ఇఁక, ప్రౌఢకవుల ప్రబంధములను వ్రాయువేళ నుప్పతిల్లు అక్షరదోషములకు నపపాఠములకు హద్దులుండునా?
పై కార్యాలయమందు, మఱోక కాగితపుఁబ్రతి కనుపట్టుచున్నది. సంఖ్య 113/20. పుటలు 147. మిక్కిలి
ప్రాఁతది. కాగితములయందు సిరా యూరిపోయి యున్నది. పోల్చి చదువుట శ్రమకరము. ప్రత్యంతమున &quot;శాలివాహనశక
సంవత్సరంబులు” అని లేఖకుఁడు వ్రాసికొన్న సీసపద్యముండుటచే ఇది తి. ప్రతికి (ఆర్.నం. 507) పుత్రిక యనుటలో
సంశయము లేదు.
శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యానిలయ ప్రాచ్యపరిశోధనాలయములో అత్యంత శిథిలమగు కాగితపుఁబ్రతి మటొకటి
కలదు. సంఖ్య ఆర్.నం. 1063. పుటలు 198. సమగ్రము. ఇది ఆర్.నం. 1065 ప్రతికి మాతృక.
ఈ పరిశోధనాలయములోనే ఒక్క పత్రము మాత్రము గల తాళపత్ర ప్రతి యొకటి కలదు. సంఖ్య
డి.నం 306. దీని ప్రయోజన మంతమాత్రమే.
రాజమండ్రి, కాకినాడ ప్రతులు తప్ప, మిగిలిన తిరుపతి ప్రతులన్నియును పూర్వము మదరాసు ప్రభుత్వ
ప్రాచ్యలిఖిత గ్రంథాలయమందు (G. O. M. L.) ఉండినవి. ఆకారణముచే ఆ ప్రతుల వివరము లా గ్రంథాలయ
19వివరణ పట్టికలయందు కాననగును. ఆంధ్రరాష్ట్ర విభజనానంతరము మదరాసునుండి తరలిన ఆంధ్రసాహిత్యములో
ఆ ప్రతులు చేరియున్నవి. ఇపుడు తిరుపతి శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యానిలయ ప్రాచ్యపరిశోధనాలయములో భద్రపఱు
పఁబడియున్నవి.
కాకినాడ, పరిషత్పు స్తక భాండాగారములోని ప్రతి గ్రంథసంఖ్య 986 అని, 30 ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్పత్రికలో
వరితమై యున్నది.
ణ
*
ప్రతి : 'గ్రంథము' అను అర్థమున వాడఁబడు ప్రతి శబ్దము దేశ్యము. నేఁ డీ పదము సంస్కృతతుల్యముగా
వ్యవహారస్థమైనది.
19. Descriptive and Triennial catalogues, 20, సంపు. 4 పు. 434-435.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qshg5pspr8jjezkexl4osadd9jxsol0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215601</id>
    <revision>
      <id>563015</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '2. వ్రాతప్రతుల కాలసూచి ప్రతి ఆవిష్కరణము సంఖ్య భారతీయ కాలమానము ఆంగ్ల కాలమానము మ. ఆర్. 2139 ప్రమోదూత సం. పుష్య బ. 6 జయవారము 15-1-1811 మా, ఆర్. 1951 క్రోధి సం. ఫాల్గున బ, 5 ఆదివారము 21-2-1725 త. ఆర్. 827 రుధ...'</comment>
      <origin>563015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="syrewnqsvlwue8yayk6835pxqyuhcqr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2. వ్రాతప్రతుల కాలసూచి
ప్రతి
ఆవిష్కరణము
సంఖ్య
భారతీయ కాలమానము
ఆంగ్ల కాలమానము
మ.
ఆర్. 2139
ప్రమోదూత సం. పుష్య బ. 6 జయవారము
15-1-1811
మా,
ఆర్. 1951
క్రోధి సం. ఫాల్గున బ, 5 ఆదివారము
21-2-1725
త.
ఆర్. 827
రుధిరోద్గారి సం. ఆషాఢ బ. 8 జయవారం
12-7-1803
తా.
ఆర్. 411
పార్థివ సం. ఆషాఢ బ 8 జయవారం
బ
4-8-1885
ఆర్. 507
D
వికారి సం. శ్రావణ శు. సోమవారం
12-8-1839
ఆర్. 1065
1.
(కాగితపుఁబతి)
1940-41
హ.
ఆర్. 869
రక్తాక్షి సం భాద్రపద శు. 8 శుక్రవారం
9-9-1864
192
(ఆ.3) రుధిరోద్గారి కార్తికశు, 4 శనివారం
14-11-1863
33/8
రాక్షస సం. పుష్య బ.7 సోమవారం
28-1-1855
8.
క.
3. పరిష్కరణ ప్రవేశిక
లేఖన సంప్రదాయము : గ్రంథపరిష్కరణమునకు కావించుకొన్న నియమములలో ఆద్యమగు లేఖనపద్ధతిని
చూపి, నేఁటి విధానములోనికి మార్చి, దిగ్భ్రా దర్శకముగా ఉదాహరింపఁబడును. ఇందులకు మ. ప్రతి (ఆర్. ను. 2139)
ఆధారముగాఁ గొని, అందులోని యవతారికయందలి పద్య గద్యములనుండి కొన్ని యుదాహరణములు.
1. పూర్ణబిందువుమీఁది హల్లులకు ద్విత్వము.
ప్రాచీన సంప్రదాయము
అవ. 1. సరోజాఖండ్డు రక్షించు
2. సంబ్భవము, దాంపత్యము
3. మధ్యంబ్బున
5. వింద్దు, స్వాంత్త
17. అంక్కితము
19. సంయ్యమి
28. గంగ్గాంబ్బ
31. అంబ్బోధి
నేఁటి సంప్రదాయము
సరోజాక్షుండు రక్షించు
సంభవము, దాంపత్యము
మధ్యంబున
విందు, స్వాంత
అంకితము
సంయమి
గంగాంబ
అంభోధి
గ్రంథము
51. గ్రంధము
2. ద్రుతమునకు స్థిరములు పరములగునపుడు పూర్ణబిందువు.
1
7. సవడిం మృచ్చిలి
27. ఈక్షించం లోపల
49. మఖికం సుఖికిన్
సవడిన్ మ్రుచ్చిలి
ఈక్షించెన్ లోపల
మఖికిన్ సుఖికిన్&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>syrewnqsvlwue8yayk6835pxqyuhcqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215602</id>
    <revision>
      <id>563016</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '. ఆవిష్కరణము 3. అస్థానమున పూర్ణబిందువు. 1. కౌం స్తుభమణి 9. ముంన్న కౌ సుభమణి మున 4. ఖండబిందువు స్థానమున పూర్ణబిందువు. 7. పోంక 30. గాంగ 5. పూర్ణబిందువుమీఁది హల్లులలో మార్పు. 9. నృశింహ్వ 23....'</comment>
      <origin>563016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2038" sha1="fm2zequtvj2agqb0b5fc5dxs43drxrw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;.
ఆవిష్కరణము
3. అస్థానమున పూర్ణబిందువు.
1. కౌం స్తుభమణి
9. ముంన్న
కౌ సుభమణి
మున
4. ఖండబిందువు స్థానమున పూర్ణబిందువు.
7. పోంక
30. గాంగ
5. పూర్ణబిందువుమీఁది హల్లులలో మార్పు.
9. నృశింహ్వ
23. సంహ్వరణ
6. ద్రుత సంధి కప్రాప్తి,
8. అని యివ్విధంబ్బున యిష్టదేవతా
13. అనుచు కృతనిశ్చయుడై
50, పాండిత్యునకుం పరమోత్సవ
7. కొన్నియెడల కృతహ్రస్వము మీఁది హల్లునకు ద్విత్వము.
గాఁగ
నృసింహ
సంహరణ
అని యివ్విధంబున నిష్టదేవతా
అనుచుఁ గృతనిశ్చయుఁడై
పాండిత్యునకుం బరమోత్సవ
గీయమాన
వర్ణనీయ
23. గియ్యమాన
33. వర్ణనియ్య
40. జేగియ్య
జేగీయ
8. శ ష స వర్ణవ్యత్యయములు.
5. విందుచేశి
విందుచేసి
9. నృశింహ్వ
23. రంగశీమా
నృసింహ
రంగసీమా
24. రశికుల
36. పషిడి
39. గర్భసు క్తి
9. ఖ ఘల విపర్యాసము.
10. ఫ భల మార్పు.
4. నఘరుచుల్
23. పార్వతీశాఘర్వ
48. చరణ నఘునకు
29. భణీంద్ర
42. `భణినాయక
రసికుల
పసిఁడి
గర్భశుక్తి
నఖరుచుల్
పార్వతీశాఖర్వ
చరణ నఖునకు
ఫణీంద్ర
ఫణినాయక
75&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fm2zequtvj2agqb0b5fc5dxs43drxrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215603</id>
    <revision>
      <id>563017</id>
      <timestamp>2026-07-05T10:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '76 11. వలపలగిలక తెచ్చిన మార్పు. 3. వనజ 30. కన =ము 31. పూనజుమా కర్ణము పూర్ణిమా ఆవిష్కరణము 12. మఱికొన్ని వర్ణ వ్యత్యయములు. 9. శార్జిపాణి 99 30. చిన్నశౌరి 25. పరిమెళ 31. గోలిపాక 36.దుగ్ధాః ప్పతి 48. పయః...'</comment>
      <origin>563017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="guuyji0x35e4xva3yl14mlf9sw9d101" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;76
11. వలపలగిలక తెచ్చిన మార్పు.
3. వనజ
30. కన =ము
31. పూనజుమా
కర్ణము
పూర్ణిమా
ఆవిష్కరణము
12. మఱికొన్ని వర్ణ వ్యత్యయములు.
9. శార్జిపాణి
99
30. చిన్నశౌరి
25. పరిమెళ
31. గోలిపాక
36.దుగ్ధాః ప్పతి
48. పయఃప్పాడోది
36. పరమేష్టి
40. సోష్టవము
&quot;
సంగీత
47. వేద స్తరుణీ
14. స్థితుడై విష్ణుకీ ర్తన (గణభంగము)
43. వయిభవామర
2. చిరాయుకొన్నతుర్ (దుస్సంధి)
కొన్ని లాక్షణికాంశములు :
శారపాణి
చతుర చతురంగ
చెన్నశౌరి
పరిమళ
గొలిపాక
దుగ్దాస్పతి
పయఃపాథోధి
పర మేష్టి
సౌష్ఠవము
సంగీత
వేధ స్తరుణీ (ధ ప్రాన)
స్థికుఁడయి విష్ణుకీ ర్తన
వైభవామర
చిరాయురున్నతుల్
1. పదాది యకార వుకారములు :-- 11. యివ్విధంబునం జూపట్టుచు 12. యలమి విలసిల్లె గొలిపాక
యర్రశౌరి 39, యివ్విధంబున లోకోత్తర 44. యీదృశసుగుణాకల్పునకు
49. పుద్యత్ప్రతాపనిర్జిత.
&quot;యకారంబును వు వూ వొ వోలును దెలుఁగు మాటలకు మొదట లేపు” అని చిన్నయసూరి యనుశాసనము (బాల.సంజ్ఞా.17).
చిన్నయసూరికి పూర్వముండిన లేఖకు లీనిషేధమును గుర్తించుటకు వీలులేదు. కావున నన్ని తాళపత్ర ప్రతులయందును
పాఠములు పై రీతి నగపడుచున్నవి. దీనిని గుర్తించియే సూరి పై నిషేధసూత్రమును వ్రాయవలసివచ్చెను,
2. అవసానద్రుత స్వరలోప విధానము: 14. పురాణము లాలకింపుచును 15. నన్ను బిలిచి యిట్లని
కాస్పద్మజుండో యనన్తు.
నందు ద్రుతస్వరంబునకేని ద్రుతంబునకేని లోపంబు బహుళంబుగానగు. (బాల. సంధి. 20)
ఁడు వచ్చెను. ఈ లోపంబు పద్యాంతములయందు గణానుసారంబుగా వ్యవస్థితంబయిముండు.
'్యంబుకుదను స్వత్వంబు లేదు. అతిశయముగ బుద్ధిమంతుఁడగు బుధసేవన్,”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guuyji0x35e4xva3yl14mlf9sw9d101</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215604</id>
    <revision>
      <id>563018</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము ! : : 77 పై వృత్తిలోని 'స్వత్వంబులేదు' అను నిషేధవాక్యము గమనింపఁదగినది. నేఁడు ముద్రిత గ్రంథములయం దెక్కడను గుర్వవసాయియగు పద్యము కడపట స్వత్వముండు రూపము మచ్చునకొకటిక...'</comment>
      <origin>563018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6334" sha1="3amr4n5ltskmqiou8epuze88yeln5vo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
!
:
:
77
పై వృత్తిలోని 'స్వత్వంబులేదు' అను నిషేధవాక్యము గమనింపఁదగినది. నేఁడు ముద్రిత గ్రంథములయం
దెక్కడను గుర్వవసాయియగు పద్యము కడపట స్వత్వముండు రూపము మచ్చునకొకటికూడ కానరాదు. 'లేదు' అని
నిషేధించుటకు పూర్వము ప్రాప్తి యుండవలయును గదా ! (ప్రాప్తిపూర్వకో హి నిషేధః) అని శంక కలుగవచ్చును.
సమాధానమిది. అది తాళపత్ర ప్రతులలోని వ్రాతయందు కాననగును. &quot;అతిశయముగ బుద్ధిమంతుఁడగు బుధసేవను”
అనియే ప్రాచీనలేఖన సంప్రదాయము. అదే రీతిలోనే పై ప్రయోగములుకూడ నున్నవి. అన్నియును గుర్వవసాయియగు
పదములే. వానిని – ఆలకింపుచున్, పలికెన్, పద్మజుండోయనన్ - అని ద్రుతస్వరమునకు లోపము కావించుకొని వ్రాసి
కొనవలయును.
-
మఱియు, ఇట సూరి నిర్దేశింపఁదలఁచిన ఛందోంశము ఒకటి గలదు. సంస్కృతమందలి 'గురు' లక్షణము
తెనుఁగునకంటె భిన్నమైనది. పాదాంతమున - లఘువునకు గురువుగను, గురువునకు లఘువుగను అట వివక్ష యుండుట
విశిష్ట ప్రక్రియ.
స్నిగ్ధచ్ఛాయాతరుషు వసతిం రామగిర్యాశ్ర మేషు - ఇది మందాక్రాంతా పద్యపాదము. అంతిమాక్షరము గురువుగా
ఉండవలయుననుట నియమము. 'షు' వర్ణము లఘువై నను, ఇట గురువుగా దీనికి వివక్ష.
.
ప్రమాణము : వర్లో గురుర్మతో హే ప్రే పాదాంతే చాపి వా లఘుః (ఛందఃకౌస్తుభం)
ణ
ఆంధ్రమున ఈ పద్ధతికి అవకాశము లేదు. అనఁగా, పై ద్రుత స్వత్వరూపములకు గురుత్వవివక్ష మనకు
లేదని ప్రాసంగికముగా ధ్వనింపఁజేయుట సూరియాశయము.
3. దంత్య చకారము :- 20 నిత్సలు సుబ్బుచుండ ఁగన్.
తెనుఁగునకు విశిష్టత నాపాదించు వర్ణములలో దంత్య చజల విధానము ప్రధానమైనది. ప్రాచీన లేఖకులు
‘నిచ్చలు' అను పదమును 'నిత్సలు' అని వ్రాయుచుండిరి. దంత్య చకారమును 'త్స' యని వ్రాయుట వారి యలవాటు.
దీనికి కారణమేమైయుండును? తకార సకారములు రెండును దంత్యములే (ఇతులసానాం దంతాః). తరువాత సకార
స్థానమున 'చకారము'ను నిలిపి, మొదటి తకారమునకు బదులుగా తాముడి (ఎ) నిలిపి వ్రాయుట రూఢిలోనికి వచ్చి
నట్లున్నది. ఈ నియమమును నిఘంటువులు పాటించినవి. (చూ. శ.ర.) కాని నేఁడీ నియమము వ్రాతయందుఁగాని,
ముద్రిత గ్రంథములయందుఁగాని కానరాదు. ఉచ్చారణమునందు భ్రంశము కాకుండుటను సూరి యిట్లు వ్యవహరించెను.
ఈ
అ ఆ ఉ ఊ ఒ ఓ ఔలం గూడిన చ జలు దంత్యములు, చలి. చాప మొ. (సంజ్ఞా9). ఈ చకారము
మీఁది తాముడిని రెండవ సంఖ్యగా భ్రమించినవారు లేకపోలేదు.
4. శిథిలద్విత్వ రూపము. 42. సార కలహార కర్ణికా.
కలహార శబ్దము 'కల్హార' శబ్దముయొక్క శిఖిలరూపము. ఇంతకు నీ పదమునకు సరియైన రూపము కహ్లారము.
“సౌగంధికం తు కహ్లారం” అని యమరము. “కే జలే హ్లాదతే ఇతి కూరం&quot; అని వ్యుత్పత్తి. జలమున సంతసించునది -
కలువ యని భావము. 'హ్న హ హ్మాం నల మానాం స్థితిరూర్ధ్వం - అను ప్రాకృతమంజరి సూత్రమువలన, అకారము
పై కి వచ్చి, హకారము క్రిందఁజేరఁగా 'కల్హార' అయినది. ఆ నియమము ప్రాకృతమునకే పరిమితమైనది.
1. వహ్ని ర్వన్జీతి కహ్లారం కల్హార మభిధీయతే॥ బ్రహ్మ బమా మతస్తేషాం స్థితిరూర్ధ్వ మితీదృశీ ॥
'ఆంధ్రభాషానుశాసనము, పు. 10).&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3amr4n5ltskmqiou8epuze88yeln5vo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215605</id>
    <revision>
      <id>563019</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '78 5. ఖండబిందువు - శకట రేఫము ° ఆవిష్కరణము ఆంధ్రమున అర్ధానుస్వార శకటరేఫముల చరిత్ర కొంతవటకు అనిశ్చితమై కనుపట్టుచున్నది. ఈ విషయమున విజ్ఞులలో విభిన్నాభిప్రాయములు కలవు. లభించిన...'</comment>
      <origin>563019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5676" sha1="66ow5tfwbv3jsll26rvhtexz22a7q3d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;78
5. ఖండబిందువు - శకట రేఫము
°
ఆవిష్కరణము
ఆంధ్రమున అర్ధానుస్వార శకటరేఫముల చరిత్ర కొంతవటకు అనిశ్చితమై కనుపట్టుచున్నది. ఈ విషయమున
విజ్ఞులలో విభిన్నాభిప్రాయములు కలవు. లభించిన వరాహపురాణ తాళపత్రప్రతులు పక్కింటిలో అర్ధబిందు స్థానమున
పూర్ణబిందువు కనుపట్టుచున్నది. కాని యొకటి రెండు ప్రతుల (తి.ర. ప్రతులలో మాత్రము ఖండబిందు వుండవలసిన
చోట, కేవల బిందువు ( ) నిక్షిప్తమైయున్నది. ఉదా : 1-12 రే.గి. 1-14 లే.త, 1-51 దోచు, 1-122 గా, డె,
1-125 ఆ.కటి, డా.గు, 1-158 తో,ట. 1-161 వా.డు, 2-143 తే.టి. హైదరాబాదు ప్రతిలో మాత్రము 110 వ,
పత్రమునుండి భిన్నలేఖకుఁడు ఖండబిందువును () కొన్నిచోట్లను, కేవల బిందువును (. ) మఱికొన్నిచోట్లను గుర్తించి
యున్నాఁడు. ఉదా : 4-118 వేఁడిన; వేఁడనిచ్చు, 4-119 వాఁడునార్యుఁడే, 4-129 ఏఁగుదెంచి, 4-214 దా.టి.
అన్ని తాళపత్ర ప్రతులలోను శకటరేఫ స్థానమున లఘురేషమే కలదు.
అపపాఠములు
ఇఁక ముద్రిత గ్రంథముయొక్క అధోభాగమున అన్ని ప్ర. యని గుర్తించిన పాఠముల వివరములు,
అన్ని ప్ర. అనఁగా లభించిన యన్ని ప్రతులలోని పాఠమని భావము. అన్నిపాఠములు నపపాఠము లయినప్పుడు వానిలోని
దోషమును పరిహరించి, సంస్కరించి ప్రచురించిన పాఠములు తీరుతీయము లీ విభాగమున వివరింపఁబడును. మొదటి
పాఠము వ్రాతప్రతిలోనిదిగాను, రెండవ పాఠము సవరణమందిన సంశోధిత ప్రతియందలిదిగాను భావింపవలయును.
=
వక్షః స్థలా - వక్షః స్థల అవ. 1. అన్ని ప్రతులయందు 'స్థలా' యను పాఠము కలదు, 'స్థలం స్థలీ' అని
యమరము. స్థలం - నపుంసకలింగరూపము. స్థలీ - స్త్రీలింగరూపము, స్థలశబ్ద మిందు గ్రహింపఁబడినది.
.
రాజీవాక్ష వక్షః స్థల నిలయ రమా (విశ్వగుణా. 1)
అబ్ధులేకార్ణవత్వంబు నందియుండు - అబ్ధులేకార్ణవత్వంబు నందియుండ
વે
1-20.
రోమశముని మార్కండేయమహర్షి రాకకు సంతోషించి, అతని శ్లాఘించు ఘట్టములోనిది. ఆ ముని
మాహాత్మ్య మసామాన్యమైనది. ప్రళయకాలమున సముద్రములన్నియు నొకటై, జలమయమై కనుపట్టుచుండఁగా,
చిరంజీవియైన మార్కండేయముని వటపత్రశాయిని సేవించు భాగ్యమును పడసియుండెను. ఈ ప్రకరణమున భూతకాలిక
మైన 'ఉండు' క్రియ, 'భయమెఱుఁగక ' యను మీఁది పదముతో నన్వయింపదు. కావున, సందర్భానుగుణముగా 'ఉండు'
ధాతువు తుమర్థక రూపమైన 'ఉండన్' గ్రహింపఁబడినది. అప్పుడే, సీసపాదములోని 'పర్వీన' మొదలగు క్రియారూపముల
తోడి యన్వయము కుదురును.
దుష్పురుషునితోటి బాంధవము - దుష్పురుషునితోడి బాంధవము 1-39.
ఇందు 'తోటి' వ్యావహారిక రూపము. తృతీయావిభక్తి ప్రత్యయమగు 'తోడు'కు సమానయోగమున 'తోడి'
యను రూపము సిద్ధించును (చూ. బాల, సంధి-13). &quot;తోడకు తోటియని కొన్నియెడలఁ గలదు. కాని యయ్యది
గ్రామ్యము” అని లాక్షణికాభిప్రాయము. లక్ష్యము.
1. నారాయణీయాంధ్ర వ్యా, పు. 248.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66ow5tfwbv3jsll26rvhtexz22a7q3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215606</id>
    <revision>
      <id>563020</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 79 తే. భంగమొందిన యల రామలింగముఖులు | సాటి రాఁగలవారె నీ తోటి ? యౌర ! యాంధ్రకవితాపితామహ : యల్లసాని పెద్దనార్య : విశేష వివేకధుర్య: (చాటువు) పాషండకుల భూషితంబులై పొలియునపుడ...'</comment>
      <origin>563020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5080" sha1="ihdey96g9k9milut7p571cgcti3y470" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
79
తే. భంగమొందిన యల రామలింగముఖులు | సాటి రాఁగలవారె నీ తోటి ? యౌర !
యాంధ్రకవితాపితామహ : యల్లసాని పెద్దనార్య : విశేష వివేకధుర్య: (చాటువు)
పాషండకుల భూషితంబులై పొలియునపుడు - పాషండకుల దూషితంబులై పొలియునపుడు
1-48.
ధర్మము నశించి, యధర్మము పెచ్చు పెరిగినపుడు భగవంతుఁడు భూమిపై నవతరించి, ధర్మస్థాపనము
కావించును. వేదాది విద్యలు పాషండకులదూషితములై నశించునపుడు భగవదవతార ప్రసక్తి కలుగును. కావున వేదములు
పాషండకుల భూషితములగుట అసంభవము. ఆపాఠము ప్రకరణమునకు ననుచితము. 'దండింతుఁ బాషండులన్' అని
విష్ణుమూర్తి యొక్క ప్రతిజ్ఞావాక్యమిందే కలదు (చూ. 3.286), గీతావాక్య మిట్లున్నది.
శ్లో. యదా యదా హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత అభ్యుత్థాన మధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహం| (4-7)
చతురోపాయంబులచేత శాత్రవనాశంబొనర్పవలయు, చతురుపాయంబులచేత శాత్రవనాశంబొనర్ప వలయు. (1-9il)
శత్రువును జయించుటకు సాధనములు 4. 1. సామము, 2. దానము. 3. భేదము, 4. దండము. వీనికి
చతురుపాయములని పేరు. చతుర శబ్దమును ఉపాయమునకు విశేషణముగా గ్రహించినచో, అది ప్రయోజనశూన్యము.
కావున సంఖ్యావిశేషణమైన చతుశ్శబ్దమును స్వీకరించుట యోగ్యము.
నిరుసమోద్యాన తరుపుష్ప - నీడలొక్కొ, నిరుపమోద్యాన తరువుల - నీడలొక్కొ:
1-128
అందలి కోటలు, పరిఖలు,
సురపతి వైకుంఠనగర సౌందర్యాతిశయమును వర్ణించు సందర్భములోనిది.
గోపురము, సుందరీమణులు మొ, అన్నియు స్వర్గములోని వానికంటె నతిశయములై కనుపట్టుచున్నవని భావము. దివిజ
భూజములైన కల్పవృక్షాదులు వైకుంఠనగరోద్యానమందలి వృక్షములకు ఛాయాసకృశములై యున్నవి. ఈ భావమున
'తరుపుష్పనీడలు' వైరిసమాసము. ఇది ప్రకరణోచితమును కాదు. కావున “తరువుల నీడలొక్కొ&quot; యను సవరణము
సందర్భోచితము, నిర్దుష్టము నగుచున్నది.
భూదేవియుం బ్రాగ్ద్వారముఖంబున నన్నగరంబు ప్రవేశించి,
భూదేవియుం బ్రాగ్ద్వారముఖంబున నన్నగరు. ప్రవేశించి. (1-132)
-
నగర, నగరు - అను పదములు విభిన్నార్థకములు. నగరము పురము, నగరు - అంతఃపురము. దేవతలు
వైకుంఠనగరమును దర్శించి వచ్చునంతలో భూదేవి తూర్పుముఖద్వారమునుండి నగరి (Palace) లో ప్రవేశించెను. దీనికి
ప్రయోగములు—
అల వైకుంఠపురంబులో నగరిలో (ఔపవిభక్తి.) (భాగ. 8-95)
నగరు పగాయె, నింక విపినంబుల కేఁగుడు రాజ్యకాంక్షకుం
దగరు కుమారులార :
**** **** ****
(రాధామాధవకవి సమస్యాపూరణము)
చరణములకు నొరగి లేచి
.
చరణములకు నెఱఁగి లేచి. (1-136)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihdey96g9k9milut7p571cgcti3y470</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215607</id>
    <revision>
      <id>563021</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '80 ఆవిష్కరణము వైకుంఠమున భూదేవి విష్ణుమూర్తి పాదములకు నమస్కరించి లేచెను. ఈ సందర్భమున హరిచరణములకు ఒరగుటకంటె, ఎఱఁగుట ధర్మము కదా! ఒరగు -- వంగు, వ్రాలు; ఎఱుఁగు - నమస్కరించు. ంబు సామ...'</comment>
      <origin>563021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="kvdauc8oqa5bk29o5ojzd73aanfhcms" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;80
ఆవిష్కరణము
వైకుంఠమున భూదేవి విష్ణుమూర్తి పాదములకు నమస్కరించి లేచెను. ఈ సందర్భమున హరిచరణములకు
ఒరగుటకంటె, ఎఱఁగుట ధర్మము కదా! ఒరగు -- వంగు, వ్రాలు; ఎఱుఁగు - నమస్కరించు.
ంబు సామాధికుల్ - ధర్మంబు సామాజికుర్. (1-153)
ధర్మంబు
ఇది విష్ణుమూర్తి వసుంధరతో నాడిన సాంత్వన వాక్యములలో చేరినది. సామాధికుల్ - సందర్భశూన్యమైన
యవపాఠము, సామాజికుల్ - అనునది చిన్ని సవరణముతో సరిపడు సాధుపాఠము. సామాజికులు = సభయందుండువారు;
సభ్యులు, సభ్యులు స్వార్థరహితులై ధర్మమును నిర్ణయింతురా ? యనునది ప్రకృతప్రశ్న, అది చక్కగా నిర్వహింపఁబడ
వలయును.
&quot;సా సభా యత్ర సభ్యోఒ స్తి । స సభ్యో ధర్మ మాహ యః |
స ధర్మో యత్ర సత్యం స్యాత్ | తత్సత్యం యత్ర నచ్ఛలం ॥ (కథాసరిత్సాగరము)
అపుడు జయవిజయు లిద్దఱు - నంబుజాక్షి, అప్పుడు జయవిజయు లిరువు - కంబుజార్లు.
1-174,
'ఇద్దఱు' అను పాఠమున వర్ణాధిక్యముచే గణభంగము. కావున, 'ఇరువురు' అను పర్యాయపద స్వీకరణము
లేదు; ఛందోదోషము పరిహరింపఁబడినది.
వలన అర్థహాని
బాలత్వ కౌమారంబుల్ ధరియించి | బాలత్వ కౌమారంబుల్ తరియించి,
2-8
హిరణ్యాక్షుఁడు బాల్య కౌమార దశలను దాఁటి యౌవనావస్థలో నున్నాఁడు. అట్లుకాక బాల్య కౌమారములను
దాల్చి, యౌవనములో నున్నాఁడని భావించుట ప్రకృతి విరోధము. ఏకకాలమున విభిన్నావస్థ లోకవ్యక్తియందుండుట
అసంభవము, కాఁగా, బాల్య కౌమారములు తొలఁగుట, యౌవనము వచ్చుట జరిగినది. పై అపపాఠమునకు కారణమిది.
తరియించి, ప్రథమమీఁది తకారమునకు దకార మాదేశముకాఁగా - కౌమారంబుల్డరియించి యని
యుండఁగా, లేఖకుఁడు దానిని వర్గచతుర్థాక్షరముగా వ్రాసికొనెను. ఇది లేఖక ప్రమాదము.
కౌమారంబుల్
శంకరాది సమస్తసురలు - శంకరాదిసమ సురులు 2-93
తరిత్రాడు చేసిరమరాసురలు - తరిత్రాడు చేసి రమరాసురులు 2-115
దాగిన నవనిసురలు దాగిన యవనిసురులు 4-78
సురశబ్దమునకు వ్య స్తమైనపుడు బహువచనరూపము సురలు. సమసించినపుడు, సురశబ్ద మకారాంతము కావున
తుది అత్వమునకు, ఉత్వము వచ్చి, సమస్తసురులు, అమరాసురులు, అవనిసురులు అను రూపములు సిద్ధించును.
(చూ. బాల, తత్సమ 59.60.)
ఆపదమాని వహ్నిహతులయ్యు-ఆపదనూనవహ్ని హతులయ్యు
విష్ణుసంస్మరణఫల మిందు వర్ణితము. ప్రథమపాఠమున, ఆపద లేక వహ్నిహతులగుట అనునది అనన్వితపాఠము,
ఆపదలనెడు అనూనవహ్నియందు హతులగువారు హరిస్మరణముచే సకల సౌభాగ్యములను బడసి, సుఖింతురనుట -&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kvdauc8oqa5bk29o5ojzd73aanfhcms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215608</id>
    <revision>
      <id>563022</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 81 prezant ప్రకరణానుకూల పాఠము. లేదా, మానము కొలఁది. అమానము తక్కువకానిది, కాన 'ఆపదమానవహ్ని' యనియైనను (ఆపద్ + అమానవహ్ని) సవరింపనగును. అనూనవహ్ని, అమానవహ్ని యనఁగా - మహాగ్ని (దావ...'</comment>
      <origin>563022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4525" sha1="op8t02iandjmomhawa0m2rgysmdaist" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
81
prezant
ప్రకరణానుకూల పాఠము. లేదా, మానము కొలఁది. అమానము తక్కువకానిది, కాన 'ఆపదమానవహ్ని' యనియైనను
(ఆపద్ + అమానవహ్ని) సవరింపనగును. అనూనవహ్ని, అమానవహ్ని యనఁగా - మహాగ్ని (దావాగ్ని) యని అర్థము
కావచ్చును. ఇప్పట్టున, పోతరాజుగారు :
తాపత్రయాఖీల దావాగ్నులారునే విష్ణుసేవామృతవృష్టి లేక (భాగ, 7-171)
తళుకు వాలికె చూపుగములు తళుకు వాలిక చూపుగములు 2-144.
-
వాలు + ఇక - వాలిక. 'ఇక' తద్ధిత ప్రత్యయము. వాలికె అనునప్పుడు ఈ విభాగము కుదురదు. 'వాలిక 'కు
ప్రయోగాంతరము----
పుత్తడిబొమ్మ కన్నుగవ పోలిక వాలిక గండుమీలకున్ (విజయ, 2–108)
దీనం గలయంగనేరని - వీనం గలయంగనేరని 2-182.
సామ దానములకు లొంగని నృపతిని భేదోపాయముచేత జయింపవలయును. సామ దానములను పేర్కొని
తరువాత, దీనన్ = దీనిలో అని, ఏకవచనమును నిర్దేశించుట 'వచన' దోషము. కావున 'వీనన్' అను బహువచన
రూపము సాధువు.
గణితశాస్త్ర విద్యా చరితుల్- గణితశాస్త్ర విద్యా చతురుల్ 3-45.
ఈ పద్యమున కాలమానము వర్ణితమై యున్నది. కాలనిర్ణయమును కావించినవారు గణితశాస్త్ర విద్యయందు
'చతురులై ' యుండవలయును గదా! 'చరితుల్' లేఖక ప్రమాదము.
విచ్చనవిడి విష్ణులోక విభవము | విచ్చలవిడి విష్ణులోకవిభవము. (3-77)
విచ్చనవిడి - అను పదము లేఖకకృతాపపాఠము. విడివిడి = విచ్చలవిడి యథాప్రయోగముగా గ్రహింపఁ
దగిన “అందదుకువర్గమునకు” చెందినది (చూ. బాల. సంధి - 42). విచ్చలవిడి. దే. వి. విచ్చలు + విడి యని
శబ్దరత్నాకరము.
క, విచ్చేయు మదితిగర్భము | చెచ్చెర వెలువడు మహాత్మ చిరకాలంబున్:
విచ్చలవిడి లేకమరులు। ముచ్చటపడి యున్నవారు ముదమందింపన్ ॥ భాగ. 8.
విభిన్న మూర్ఖ్నుడై - విభిన్న మూర్ఖుఁడై 3-141 నిజ మూర్ధ్నభాగ - నిజమూర్ధభాగ 4-227
మూర్ధన్ శబ్దము నకారాంతము, పుంలింగము. అకారాంతముగా మాటి, 'మూర్ధుఁడు' అనియును, సమాసమున,
మూర్ధభాగ - అనియు నగును, “మూర్ఖఘ్రాణంబు సేసె” - అను సంశోఢీత భారతము
(కర్ణ, 3-88 )
లోని ప్రయోగ
మునకు అధోజ్ఞాపికలో &quot;మూర్ధ్నిఘ్రాణము - పెక్కుప్రతులు” అని తెల్పఁబడినది;
- మూర్ధ్న - యని
మూర్ద్న - యని వ్రాయుట
లేఖన సంప్రదాయమై తోఁచుచున్నది.
యువరాజ్య పట్టపై భవము . యువరాజ పట్టవైభవము 3,280&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>op8t02iandjmomhawa0m2rgysmdaist</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215609</id>
    <revision>
      <id>563023</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '82 ఆవిష్కరణము యువరాజ పదవికి పట్టాభిషిక్తుని గావింతునని విష్ణుమూర్తి ప్రహ్లాదునితో పలికెను. కాని యువరాజ్యమని రాజ్యములో ఒక ప్రత్యేక విభాగము లేదు. తండ్రి యుండఁగా, కుమారుని...'</comment>
      <origin>563023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5623" sha1="8266314eufrucj9itnwjzmq5u6ri48p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;82
ఆవిష్కరణము
యువరాజ పదవికి పట్టాభిషిక్తుని గావింతునని విష్ణుమూర్తి ప్రహ్లాదునితో పలికెను. కాని యువరాజ్యమని
రాజ్యములో ఒక ప్రత్యేక విభాగము లేదు. తండ్రి యుండఁగా, కుమారుని యువరాజ పదమున నభిషిక్తుని కావించుట సమీ
చీనాచారము. కావున యువరాజ పట్టవైభవ అని కాని, దానికి తదితరూపమైన యౌవరాజ్యపట వైభవ అను పాఠమును
కాని గణోచితముగ స్వీకరింపఁదగును.
దిశావకాశములు గప్పి కనుంగొన నొచ్చి - దిశావకాశములు గప్పి కనుంగొన నొప్పే
3-294
హిరణ్యకశిపుఁడు తన కుమారుని జంపుటకు సైన్యముతో తరలివచ్చుచుండఁగా, సైన్య పదఘట్టనముచే చెల
రేఁగిన ధూళి దిక్కులఁ గప్పిపై చెను. ఆ వ్యాపనము, 'విష్ణు వావిర్భవించునంతలోపల రాక్షసుఁ డొండెడకు దాగికొనఁ
బోవునేమో!” యని తలంచి, వాని కండ్ల రికట్టుటకు నట్లు హరి మాయ పన్నెనేమో : యను రీతిని పొడగట్టెను. కనుంగొనన్.
ఒప్పెన్ - అను సమాపకక్రియ యుండిననే పైరీతి నుత్ప్రేక్షించుటకు నెడము కలుగును. 'నొచ్చి' యను పాఠమున
భావస్పూర్తి లేదు.
ప్రళయానిల సన్నిభమై జలజాహితకోటి - ప్రశయానల సన్నిభమై జలజాధిపకోటి 3-301
ఇది నరసింహావతార ఘట్టములోనిది. విష్ణువు తొలుత తేజఃపుంజముగా కనుపట్టెను. ఆ తేజము ప్రశయానల
సంకాళము. అనల శబ్దమును - అనిల - యని వ్రాసికొనుట లేఖక ప్రమాదము. ఇందులోనే 'జలజాహితకోటి సంకాశ&quot;
మన్నది, మతొక ఉపమానము. జలజములకు అహితుఁడు చంద్రుఁడు. అతనిలో దాహక తైక్ష్యశ క్తులు లేవు. కావున
జలజ + అధిపుని (సూర్యుని)తో సామ్యము కల్పించుట ప్రకరణోచితము.
ధ్యానయోగ భ క్తియోగ కర్మయోగంబుల-జ్ఞానయోగ భక్తియోగ కర్మయోగంబుల. 4-12
ఆత్మతరణోపాయమునకు ముఖ్యమైన మార్గములు మూఁడు; 1. కర్మయోగము 2. జ్ఞానయోగము 3. భక్తి
యోగము. వ్రాఁతప్రతిపాఠమున జ్ఞానయోగము పరిత్యజింపఁబడినది. ఆస్థానమున ధ్యానయోగము పేర్కొనఁబడినది.
ధ్యానము భ_క్తియోగములో సంతర్భవించును. కావున దానిని ప్రత్యేకింపఁ బని లేదు. జ్ఞానహీనమైన మిగిలిన యోగము
లప్రయోజనములు, వ్యర్థములు.
వంపుఁ గంచెలియ మెఱుంగున వలిపెంపుఁ గంచెల మెఱుంగున.
4-53
ఇది వైష్ణవీమాయ వర్ణనములోనిది. ఇందులో 'కంచెల' యని యుండవలసినచోట 'కంచెలియ' ప్రయు క్తమై
యున్నది. కంచెలియ పదసాధుత్వము శంకనీయమై యున్నది. పూర్వకవి ప్రయోగములలో 'కంచెల' కాననగును.
కంచెల-అవిక; కంచులీ శబ్దభవము.
1. కం। చెల తెగఁ, గుట్టియీఁడు వెలచేడియకున్ విషయాభిలాషియై (క్రీడా, 106)
2, కంచెలయుం బటీరతిలకంబును.... (శృం.శా. 4-78)
3. కం| చెల తెగిపడ్డఁ, గేతనముచీర చెఱంగున మూసెఁ జన్నులన్ (మను. 5-63)
4, కంచెల వెడలించి మాటికిని జేతుల నొక్కుచు హొంతకారియై (రసికజన, అవ, 3)
సరోజాయతనేత్రి గర్భపుటమందు - సరోజాయత నేత్ర గర్భపుటమందు 4-72&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8266314eufrucj9itnwjzmq5u6ri48p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215610</id>
    <revision>
      <id>563024</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 83 వ్రాఁతప్రతులయం దన్నింటను 'సరోజాయతనేత్రి' యను పాఠమే కలదు. ఇది అపాణినీయము. కావున అసాధువని లాక్షణికాభిప్రాయము. “అంగాదులకుఁ దప్ప సంయోగోపధంబులకు ప్రత్యయము లేమిం...'</comment>
      <origin>563024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="tei9m39pa294295cyi1v1cq94wxwdfh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
83
వ్రాఁతప్రతులయం దన్నింటను 'సరోజాయతనేత్రి' యను పాఠమే కలదు. ఇది అపాణినీయము. కావున
అసాధువని లాక్షణికాభిప్రాయము. “అంగాదులకుఁ దప్ప సంయోగోపధంబులకు ప్రత్యయము లేమింజేసి మీననేత్రి పద్మ
నేత్రి ఇత్యాదు లసాధువులు&quot; అని చిన్నయసూరి వృత్తి (బాల, తత్సమా–85). ఈ విషయమున మహావై యాకరణులై న
మల్లాది సూర్యనారాయణశాస్త్రిగారి యభిప్రాయ మిట్లున్నది.
*&quot;అమరనిచ్చె విమలకమలనేత్రి (సో. శా). తాటాకు పుస్తకములలోనున్న యిట్టి ప్రయోగము లనేకములు
అచ్చులో 'నేత్ర' యని దిద్దఁబడినవి.... సారస్వత వ్యాకరణమునందు పద్మనేత్రీత్యాదుల కనుశాసన మున్నదఁట,”
హరిభట్టుకూడ ఈ యపాణినీయ ప్రయోగముపై మక్కువ చూపియున్నాఁడు. అది యంత్యానుప్రాస సంఘటితమై
యున్నది, చూడుఁడు :
పద్మదళనేత్రి సౌందర్యభరితగాత్రి (వరాహ, 5-24) భారతాదులయందు అపాణినీయములు చాలఁ గలవు. ఇటు
వంటి విషయములందు సహృదయులే ప్రమాణము.
బాలుఁడై యున్నవాఁడు రేపల్లె లోన - వ్రేపల్లెలోన, 4-197, అఁట రేపల్లెలోన నందుండు 4-198
రేపల్లె వ్యావహారికరూపము. వ్రేపల్లె. గొల్ల పల్లె. యతిస్థల నిర్ధారిత ప్రయోగ మొక్క....
1
శా. గోపాలాంగన లెంతజాలిపడిలో కోపించిరో దూఱిలో: వేవల్లెన్ నిజధర్మ గేహములలో-విభ్రాంత
చైతన్యలై (భాగ 10, శ.ర.)
విష్ణుండునున్' లేని మోక్షపదంబిచ్చు - విష్ణుండునీ లేని మోక్షపదంబిచ్చు 5-11
.
ఇది హరినామ మాహాత్మ్యమును వర్ణించు ఘట్టములోనిది. హరికంటె హరినామము మహిమాన్వితమని భ క్తుల
యభిప్రాయము. &quot;హరికన్నఁ దదీయనామ మధికం బనఘా&quot; : (5-10) యని పూర్వపద్యమందే స్పష్టము చేయఁబడినది.
విష్ణువిహీనమైన మోక్ష మదేమి మోక్షము: కృష్ణశతకమున హరినామ మహత్త్వము మనోజ్ఞముగా చిత్రింపఁబడినది.
క. హరి యను రెండక్షరములు: హరియించును బాతకంబు లంబుజనాభా :
హరి : నీ నామమహ త్త్వము హరిహరి: పొగడంగ వశమె? హరి :
శ్రీకృష్ణా :
సురాసురబలాఢ్య సాధ్య నయోధ్యన్। సురాసుర బలాద్య సాధ్య సయోధ్యన్. 5-112
అయోధ్య సార్థకనామధేయ. అది సురాసురుల బలప్రయోగాదులచే సాధింపరానిది. అట్లుగాక, బలాఢ్యసాధ్య -
అయినచో దానిని వర్ణింపనేల ?
సోమపుర ప్రాంతసీమకు నరిగి హేమపుర ప్రాంతసీమకు నరిగి. 5-167
మయూరధ్వజుని రాజధాని పేరు హేమపురమని యొకచోటను, సోమపురమని సుతొకచోటను పేర్కొనఁ
బడినది. పై పాఠములు ప్రాసయతి నిబద్ధములు. కావున రెండు పాఠములును సరిపోవుచున్నవి. కాని. 'హేమపురమన్నదే
సరియైనపాఠమని యతిస్థాన ఘటితమైన క్రింది ప్రయోగము నిర్ధరించుచున్నది.
2. ఆంధ్రభాషానుశాసనము. భా. 2, పు. 95&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tei9m39pa294295cyi1v1cq94wxwdfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215611</id>
    <revision>
      <id>563025</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '84 “ఇరవగు పట్టణం దొకటి - &quot;హేమకురంబన దివ్యసేవ్యమై&quot;, (5-160) ఛందోదోషములు :- ఆవిష్కరణము లేఖక ప్రమాదమువలన ఛందోభంగములైన అసపాఠములు చాల కన్పట్టుచున్నవి. అవి ముద్రిత గ్రంథాతో &quot; భాగమున నుద...'</comment>
      <origin>563025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="4dwz1mimypt9erpnol0qt9mrgta45jq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;84
“ఇరవగు పట్టణం దొకటి - &quot;హేమకురంబన దివ్యసేవ్యమై&quot;, (5-160)
ఛందోదోషములు :-
ఆవిష్కరణము
లేఖక ప్రమాదమువలన ఛందోభంగములైన అసపాఠములు చాల కన్పట్టుచున్నవి. అవి ముద్రిత గ్రంథాతో &quot;
భాగమున నుద్ధరింపఁబడియున్నవి. (యతి ?) (ప్రాస ?) అని తద్దోష మాపాఠము ప్రక్కన సూచింపఁబడినది. నిర్దుష్ట
మగు పాఠము ప్రధానపాఠముగఁ గైకొనఁబడినది. పరిత్యక్తమగు అపపాఠము మొదటిదిగను, స్వీకృత సాధుపాఠము
రెండవదిగ నిక్కడ ప్రదర్శింపఁబడుచున్నది.
యతిస్థానములు
నవగేహంబుల సందిగ్ధంతలనే మం ది వ్యాప్తి, నవగేహంబుల సందిక్రంతలనే మం - ద వ్యాప్తి. అవ. 7
చరణాబ్ద ధ్యానమధుర - సుస్థిర, ఉరణాబ్దధ్యాన మధు ర - సస్థిర,
దుర్వికారహరంబగు - హిత పథంబు, హృద్వికారహరంబగు - హిత పథంబు.
కీటములయందు గిరులందు మునులయందు, కీటములయందు మునులందు
-
గొనలను గలుముల - నీను మగువ, గోనలఁ గలుముల - నీను మగువ.
. 45
1-29
-
గిరులయందు.
1-30
1-49
1-55
ఆదరమునఁ దెలియ నొడువు - విమల చరిత్రా, ఆదరమునఁ దెలియనొడువు - మమల చరిత్రా.
అనవుడు రోమశుండు మది - నుత్సుకుఁడైన, అనవుడు రోమశుండు హృద - యంబున ముత్సుకుఁడై. 1-56
తెలిసి కోపంబు వర్ణించి - విప్రకార్య, తెలిసి కోపంబు వర్ణించి - తీవ్రకార్య.
నవరత్నబీజ సం గమము లొక్కొ, నవరత్నబీజ సం
రసమింక్ కడు వాడు - వారిన, రసమింక్ కడు వాడి
-
భవములొక్కొ.
పస చెడు.
మోదిరి జంభారి - మకుటాగ్ర, మోదిరి జంభారి - ముకుటాగ్ర.
-
1-91
1-128
1-152
1-166
జం | భారాతి ప్రతిమానుఁడై వసుమతీ - చక్రంబు, జం | భారాతి ప్రతిమానుఁడై వసుమతీ - భాగంబు, 2-3
సౌ | పర్వణ సర్వతప్రవర - ధర్మకిరీటము, సౌ ॥ పర్వణ పర్వతప్రవర - భర్మకిరీటము.
తారహారజ్యోత్స్న ఁ - బ్ర_స్తరింప, తారహరజ్యోత్స్నఁ - ద్ర స్తరింప
వాసశ్రేణులు కొల్ల లా
2-19
2-23
2-29
2-34
-
203
లాడుట జగ - ద్గణ్యంబుగా, వాసశ్రేణులు కొల్ల లాడుట జగ - ద్వర్జ్యంబుగా
దుర్వార ప్రతిమాన మూర్తివగుచు - న్వర్దిల్లు, వార్వాహప్రతిమాన మూర్తివగుచు
సన్నుతపుణ్యుండగు భూసురోత్తముఁడు నా- కంబందు,
సంగత పుణ్యుండగు భూసురోత్తముఁడు నా కంబందు
ఏక్రమంబునఁ గాని-యురువడిదైత్యుల, ఒక క్రమంబునఁ గొని - యురవడి దైత్యుల
చెదరి పరచువారి– పేర్వేరఁ జీరుచు, బెదరి పరచువారిఁ - బేర్వేజఁ జీరుచు
శృంగముల్ | తుమురుగఁ జేరి నిల్చిరియ - ఖండ, తుంగశృం। గముతుదఁ జేరినిల్చిరి య
శ్రుతిపఠనంబు చేసిన వి - శిష్ట, శ్రుతిపఠనంబు చేసిన వి - శుద్ధ
2-83
2-141
2-169
-ఖండ
2-195
3-21&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4dwz1mimypt9erpnol0qt9mrgta45jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215612</id>
    <revision>
      <id>563026</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము పావకుని దన్ని మంత్ర ర - క్షణమొనర్చి, పావకుని దాన్ని మంత్రత - ర్పణమొనర్చి నగజాసుత పుణ్యనామ - యహితవిరామా, అగజాసుతపుణ్యనానుయహితవిరామా. యైన భూదేవి యం - బురుహనాభు, యైన...'</comment>
      <origin>563026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4971" sha1="475sc85i7wwrc77oppwjy2lgivubd83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
పావకుని దన్ని మంత్ర ర - క్షణమొనర్చి, పావకుని దాన్ని మంత్రత - ర్పణమొనర్చి
నగజాసుత పుణ్యనామ - యహితవిరామా, అగజాసుతపుణ్యనానుయహితవిరామా.
యైన భూదేవి యం - బురుహనాభు, యైన భూదేవి తో - యరుహనాభు
వెలయు చిహ్నమద్ది - వైష్ణవులకు, నల్లయు చిహ్నమేద్ది వైష్ణవులకు
ధర్మభూమి సమ స్తలో - కములయందు; కర్మభూమి సమస్తలో - కములయందు
నికరపూజ్యము నుగ్ర - హారిమూర్తి, నికరపూజ్యము నుగ్ర - నృహరిమూర్తి
చాపల గండ్రగొ - డ్డలి (ద-డయతి), డాపల గండ్రగో - డ్డలి
నవరత్న సంపన్న - వార్ధిపతికి, వరరత్న సంపన్న - వార్ధిపతికి
భోగనాశ్యంబులై నట్టి - జన్మకర్మ, భోగనాశ్యంబులై నట్టి - పూర్వకర్మ,
దివిజకాంతలు చతురచౌ - సీతిభేద, దివిజకాంతలు చతురశీ - తిప్రభేద
జలధరంబులు నభ - మందు నారోహించె, జలధకంబులు కులా చలము నారోహించె
ને
భోరున వర్ణింపుచునుండ నూర్వవదనం - డై. జోరని వర్షింపుచునుండ సూర్ధ్వవదనుం-డై
నీటిలోన నిమేషరహి - తాక్షిసమీక్షిత, నీటిలో ననశనుఁడై నిమేషరహి-రాక్షిసమీక్షిత
సుతుఁడు జనియింపఁ బుత్రకో-త్సవము గాంచె, సుతుఁడు జనియింపఁ బుత్రవ-త్సుఖము గాంచె.
సారససుజ్ఞాన మధుర –సుస్థిరభృంగా, సారససుజ్ఞాన మధు ర-సస్థిరభృంగా.
పరవశుఁడై పెరిగి పుత్ర—దారాదులకై, పరవశుఁడై పెరిగి పుత్ర-భార్యాదులపై.
వర శుభగేహ గణ్యగుణ-దై న్యనృపాల, వరశుభగేహ గణ్యగుణ-వై న్యనృపాల.
పృథుల జంకెడివార లీ-యుర్విమీఁద, వాగురులఁ జిక్కువడి బహు–భాగవతుల,
కర్మకాంతారముల నీఱు-నాహరించి, కర్మకాంతారములు నీఱు-గా హరించి.
భూషాకీర్ణాంగ ముకుందకేశవ మురారీ పక్షిరాజధ్వజా.
భూ॥షాకీర్ణాంగ ముకుంద కేశవ నృసిం-హా పక్షిరాజధ్వజా.
యని నిన్ను వర్ణన-యే నొనర్తు, యని నిన్ను నెపుడుఁ గీ-ర్తన మొనర్తు.
రోమకూపముల సం-భోధరములు, రోమకూపములు నం–భోముచములు,
ఉన్మదులు హరిద్విషుల్ నిగమ సాదరకృత్యులు, ఉన్మదులు హరిద్విషుల్ నిగమ - నాశకకృత్యులు.
సోమకుని సృజించి క్రమ్మర స-ముద్రములోన, సోముకుని సృజించి క్రమ్మర స-ముద్రములోన.
భో 1 గ మహాతల్పమునన్ శయించిన రమా • నాథున్,
భో | గ మహాతల్పమునన్ శయించిన రమాకాంతున్.
ఆపదలఁ బాపి ననుఁ గృపఁ - బ్రోవవయ్య, ఆపదలఁ బాపి మముఁ బ్రోవు - మంబుజాక్ష.
నిరు పేదలకై నఁ గలిమి - లోఁగొనకున్నే, నిరుపేదల కైనఁ గలిమి - నెలకొనకున్నే,
.85
3-25
3-28
3-31
3-36
3-38
3-105
3-105
3-178
3-182
3-193
3-216
3-217
3-221
3-225
3-242
3-247
3-312
4-21
4-22
4-27
4-51
4-65
4-74
4-85
4-156
4_158
4-183&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>475sc85i7wwrc77oppwjy2lgivubd83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215613</id>
    <revision>
      <id>563027</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'దోషదూర శమ - రూపితవేషా, రోషదూర శమ - రూపిత వేషాల ఆవిష్కరణము 4-226 వేషయోగ్యగుణ - నిస్ఫుటభూషా, వేషయోగ్యగుణ - విస్పుటభూషా. గృహమేధి యోగ్యమై - యొనరించు ధర్మంబు, గృహమేధియోగ్యమై - మహి మించు...'</comment>
      <origin>563027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4381" sha1="ipzqo4w15kpj7hmakalxj9wxl4uwpoo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;దోషదూర శమ - రూపితవేషా, రోషదూర శమ - రూపిత వేషాల
ఆవిష్కరణము
4-226
వేషయోగ్యగుణ - నిస్ఫుటభూషా, వేషయోగ్యగుణ - విస్పుటభూషా.
గృహమేధి యోగ్యమై - యొనరించు ధర్మంబు, గృహమేధియోగ్యమై - మహి మించు ధర్మంబు.
దర్శనంబందునఁ - గలసియుండు, దర్శనస్మృతి నాత్మఁ - దగులనీఁడు.
భో 1 గ వ్యవహారయోగ్యమగు - నాలమునంద, భో ॥ గ వ్యవహారయోగ్యమగు
ద్వాపదాది క్రూర - జంతువు లేలొకో, శ్వాపదాది క్రూర - జంతువు లేలొకో
$9
5-4
5-6
కాలమునంద.
5-31
5-78
5-84
జీవుఁ డవధ్యుఁడ - భేద్యుఁ డక్లేద్యుండు, జీవుఁ డవధ్యుఁ డ - చ్ఛేద్యుఁ డక్లేద్యుండు.
యి 1 ట్టట్టనరాని విక్రమము - నం ధర యేలుచు, యి | టటనరాని విక్రమత - నా ధర యేలుచు. 5-132
గిరిగుహలందు వారిద శాక్షుల కేశములందు, గిరిగుహలందుఁ గంజముఖి-కిం గవభారములందు
ఁదెప్ప యెయ్యది పుత్ర - రూపనిరీక్షణా, ఁదేప యెయ్యది పుత్ర - రూపనిరీక్షణా
బూతులాడుచుఁ దారశ - బ్దములు బెళుక, బండులాడుచుఁ దారశ - బ్దములుబెళుక
5-196
5-200
5-206
5-209
హప్రియాంగన ననుఁ బాయఁ - దగునె నీకు, హాప్రియాంగన ననుఁ బాయ
యా సందెఱుఁగంగవలదె - ప్రాజ్ఞునకెపుడున్, యీ సందెఱుఁగంగవలదె - యిలఁ బ్రాజ్ఞునకున్
-
నగునె నీకు
5-224
5-228
గుణ మందును నిందు లేదు - వసుధాధీశా, గుణమందును నిందు లేదు.
-
-
కువలయనాథా
5-229
కుముదములసొంపు శ్రీకార - ముల తెఱంగు, ముకురముల సొంపు శ్రీకార - ముల తెఱంగు
ప్రాసస్థానములు
ముఖభూత
రాధాధవ .... ద్గానామృత, రాధాధవ.... దాథామృత
అన్రియిట్లు .... Iహరణోపాయంబు, అనియిట్లు..... హననోపాయంబు
సుము త్సుక, ముఖభూత .... .మరు|త్సుఖ
శాకద్వీప .....బాహక్షాయక, శాకద్వీప .... బాహకౌక్షేయక
5.47
1-88
2-43
2-63
సురగిరి.....డు। ద్ధతలీల, సురగిరి.... డు: దురలీల.
2-196
ద్వారంబున....మః&quot; నోహర; ద్వారంబున.....మ నోరమ.
3-88
ఏకసుచక్రము మణిరే॥ ఖాంకము, ఏకసుచక్రము మణిరే॥ ఖాకము.
3-99
కావున విష్ణుభ క్తి....। షానల, కావున విష్ణుభక్తి.... | షాఖిల, కావున విష్ణుభక్తి....। షావిల.
3-114
తరుణీజన వక్షోజః ద్వయగిరి, తరుణీజన వక్షోజ॥ స్థిర గిరి.
3-220
నావుడు దైత్య.... వి। ద్యానిధి, నావుడు దైత్య.... వి। ద్యావిదు..
3-240
శ్రీకాంతా ....చఃక్రాంకాత్యుజ్వల, శ్రీకాంతా.... చః కాకల్పోజ్జ్వల.
4-27&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ipzqo4w15kpj7hmakalxj9wxl4uwpoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215614</id>
    <revision>
      <id>563028</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 87 పాఠనిర్ణయము : భూరివిద్వన్మౌళి హీరు శ్రీహీరుని, భూరివిద్వన్మనో ఒంబుజ రవి భారవి. అవ. 6 ఇది సంస్కృతాంధ్ర కవిస్తుతి పద్యములోని భాగము. పై రెండవపాఠము, ఒక తా. ప్రతిలో మ...'</comment>
      <origin>563028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5167" sha1="ijuav7z0qad4n4vl7ecsjj30u9wzihy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
87
పాఠనిర్ణయము :
భూరివిద్వన్మౌళి హీరు శ్రీహీరుని, భూరివిద్వన్మనో ఒంబుజ రవి భారవి.
అవ. 6
ఇది సంస్కృతాంధ్ర కవిస్తుతి పద్యములోని భాగము. పై రెండవపాఠము, ఒక తా. ప్రతిలో మాత్రము
కలదు. సంస్కృతమున 'విద్వదౌషధ'మ్మని పేరుగాంచిన నైషధకావ్యమును శ్రీ హర్షుఁడు రచించెను. ఆ శ్రీహర్షుని
తండ్రి శ్రీ హీరకవి. ఇతఁడు కాన్యకుబ్జధీశ్వరుఁడగు విజయచంద్రునియొద్ద ఆస్థానకవి. ఆ నృపతిచే తాంబూలద్వయ
మును, సహాసన సభాగౌరవమును పడసినవాఁడు. అట్టి తండ్రిని శ్రీ హర్షుఁడిట్లు ప్రస్తుతించి యున్నాఁడు.
శ్లో. శ్రీహర్షం, కవిరాజరాజి మకుటాలం కార హీరః, సుతం
శ్రీహీరః సుషువే, జితేంద్రియచయం మామల్లదేవీ చయం ।
తాంబూలద్వయ మాసనం చ లభతే యః కాన్యకుజ్జేశ్వరాత్
యః సాక్షాత్కురుతే సమాధిషు పరంబ్రహ్మ ప్రమోదార్జవమ్ ॥ (నైషధం. సర్గ 22)
శ్రీహీరుఁడు సామాన్యుఁడు కాఁడు; కవిరాజరాజి మకుటాలంకార హీరుఁడు. ఈ భావమే 'భూరివిద్వన్మౌళిహీరు
శ్రీహీరుని' అను పై పాఠము తెల్పుచున్నది. హీర శ్రీ హీరశబ్దములు రెంటిలోను సమానము. కవిసార్వభౌముఁడు
శ్రీనాథుఁడు శ్రీహీరుని శేషాంశసంభవునిగా స్తుతించియున్నాఁడు,
సీ, కలియుగంబునయందుఁ గాశ్మీర భూమిలో | మత్పీఠమున ధరామరుఁడు పుట్టు,
శ్రీహీరుఁడనఁగ శేషాహియంశంబున నతఁడు మామల్ల దేవ్యాఖ్యయైన....(శృం. నై. 6-25)
శ్రీహీరుని ప్రతిభను గుర్తింపని లేఖకుఁడొకఁడాక విస్థానమున, భారవి కవిని కూర్చుండఁ బెట్టియున్నాఁడు,
మానవగేహంబుల సందిగ్రంతలనె.
అవ. 7
సంది కంతల.
వ్రాఁతప్రతులయందు 'సందిక్రంతలు' అను పదమునకు బదులుగా, లేఖక ప్రమాదమువలన
సందిగంతుల, సందుగొందుల అను పాఠములు కన్పట్టుచున్నవి. కావ్యాంతర ప్రయోగబలముచే 'సందిక్రంతల' అను
పాఠమిందు స్వీకరింపఁబడినది.
ఉ. ఆ తరలాయతాక్షి యొక్క తెయ యానడురాతిరి పెక్కుమోసలన్
వే తఱియంగఁ దూటి, యట వీధికి వెల్వడి, సందింతగా, నాతనియిల్లు సొచ్చి....
పావనసలిల సంపన్న పెన్న, పావనసలిల సంపన్న మున్న.
(జ్ఞానవాసిష్ఠము, 2–177)
అ, 9
'పెన్న' యను పాఠము మ. ప్రతిలో మాత్ర మున్నది. పెన్న - పినాకిని. ఈ నది నెల్లూరుమండలమున
ప్రవహించునది. కంబముమెట్ట పురప్రాంతమందలిది మున్న నది - మున్నేరు.
1&quot;సీసపద్యము మొదటి పాదమునందు వర్ణింపఁబడినది, మున్ననది, మునియేరని తెలుసుకొననగును. ఇది
తెలంగాణములో ప్రవహించి, కృష్ణానదిని కలియుచున్నది.”
1. కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారి ప్రాచీనాంధ్రచారిత్రక భూగోళము, పు, 60,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ijuav7z0qad4n4vl7ecsjj30u9wzihy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215615</id>
    <revision>
      <id>563029</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '88 1. సభ్యులెంతయు నొచ్చి సంచరించిననాఁడు । పుడమిపై బాధలు పొడమినపుడు, 2. నిజమైన హరిభక్తి త్యజియించి జనులెల్ల | వేషధారణలయి వెలయునపుడు, 3. దుష్టసంకీర్ణమై శిష్టజనోపద్ర | వముసేయ నిమ్...'</comment>
      <origin>563029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5652" sha1="dv6yb9dfy34h7rtg4nnmiy12nwsofle" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;88
1. సభ్యులెంతయు నొచ్చి సంచరించిననాఁడు । పుడమిపై బాధలు పొడమినపుడు,
2. నిజమైన హరిభక్తి త్యజియించి జనులెల్ల | వేషధారణలయి వెలయునపుడు,
3. దుష్టసంకీర్ణమై శిష్టజనోపద్ర | వముసేయ నిమ్మహి వనరునపుడు.
ఆవిష్కరణము
1-48
మొదటి పాఠము ము. ప్రతిలోనిది. రెండవది తి. తీ. ప్రతులయందలిది. మూఁడవ సారము హ, ప్రతిలోనిది.
మా. త, తా. ర. క. ప్రకులయందు ఈ పాదమే లు స్తము. ఒక సీసములోని చరణ మిన్నివిధములుగా కానవచ్చుట
చింత. ఏ పాఠముకూడ పద్యమందలి మూఁడు పాదముల స్థాయిలో లేదు. ఏ కారణముచేతనో మూలప్రతిలో నొక పాదము
లోపింపఁగా, లేఖకులు సందర్భానుగుణముగా పాదపూరణము కావించియుండిరేమో: రెండవ పాఠము రెండు ప్రతులలో
కానవచ్చుటకు కారణము, అవి ఒకే మాతృకానుసరణప్రతులు కావచ్చును. ఉన్నవానిలో మొదటి పాఠము కొంత
మెఱుఁగె నది.
సభ్యులు
సభయందుండువారు, సత్పురుషులు, ఆర్యులు. భగవంతుని యవతార ప్రయోజనములలో సాధు
జన సంరక్షణము ప్రధానమైనది. అతఁడు ప్రహ్లాదునికిఁగాను నరసింహుఁడై యవతరించెను. పుడమియిడుదుల నపనయింప
వరాహరూపమున నావిక్భవించెను. సభయందలి జను లార్యులనుటకు ప్రమాణము.
చ. అది సభయే ప్రియంబెసఁగ నార్యులు నిల్వరయేని, నార్యులే
మదిఁ దలఁపంగ వారలు సమంచితధర్మము వల్క లేని.... (భార, ఉద్యో 2-70)
స్పర్ధకాముకుఁడైన సోమకుఁడు
1-147
యిందు సోముకుఁడు, సోముకుఁడు
వేదముల నసహరించిన దైత్యునిపేరు సోమకుఁడన్నది స్పష్టము. కాని,
అని ద్విరూపములు కన్పట్టుచున్నవి. ఈ స్థలమున సోమకుఁడు - అను పదము గ్రహింపఁబడినది. కాని, యించే మరొక
చోట, &quot;మున్ను సో ! ముకుని సృజించి క్రమ్ముక స -- ముద్రములోన వధించె&quot;&quot; (4-85) అని ముకారము యతిస్థానమునఁ
గూర్పఁబడియున్నది. కవికి సోమక సోముక శబ్దములు రెండును సమ్మతములు.
1. డేహాశాదిపాశోక (మ. తా.) 2. దేశాదిపచ్చాకోక (మా.)
3. దాశీశాధిపశోక (త.) 4. దేశాదిపశ్చోక (తి.తీ.)
5. దేవశాధిపశ్శోక (ర.) 6. దేహశాధిసశ్శోక (హ. క.)
1
2-96
ప్రతి
స్వర్గలోక సౌభాగ్యము నభివర్ణించు పద్య ప్రథమ భాగములోని పదశకలములే పై పాఠములు. వీనిలో ఏ
పాఠముకూడ భావదోధకముగా లేదు. అసలు కవిపాక మేమైయుండునో లేఖకులు తమ చిత్తానుసారముగా వ్రాసిపెట్టిరి.
వీనినుండి కొంతవఱకై నను ప్రకరణోచితరీతిని ఇట్లొక పాఠము పోహళింపఁబడినది.
&quot;దేహాశా వివచ్ఛోక తృష్ణా లోఖాది విదూరులై &quot; స్వర్గలోకమందలి పురుషులు డేహాభిమాన విపద్భయ దుఃఖ
దుూశా లోభాదులు లేక చరింతురని భావము.
లలనా భావము దాల్చి, లలనా రూపము దాల్చి
2-93
ఈ పద్యమున విష్ణువుయొక్క మోహినీరూప ప్రసక్తి కలదు. విష్ణువు స్త్రీ రూపమును ధరించినట్టులొక్క
మ. ప్రతి మాత్రము తెల్పుచున్నది. మిగిలిన ప్రతులన్నియు 'లలనాభావము' అను పాఠమునే కలిగియున్నవి. విష్ణువు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dv6yb9dfy34h7rtg4nnmiy12nwsofle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215616</id>
    <revision>
      <id>563031</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 89 భావములో మాత్రము స్త్రీత్వమును ధరించుట యెట్లు ? ఒక్క ప్రతిలో మాత్రము కొనవచ్చు పాఠమేయైనను, రెండవ పాఠమే ప్రకరణోచితము, అర్థవంతము నగుటచే నయ్యదిప్రధానపాతముగ నింద...'</comment>
      <origin>563031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6738" sha1="672q793eik380941wwtbpcl5v5ag7lf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
89
భావములో మాత్రము స్త్రీత్వమును ధరించుట యెట్లు ? ఒక్క ప్రతిలో మాత్రము కొనవచ్చు పాఠమేయైనను, రెండవ
పాఠమే ప్రకరణోచితము, అర్థవంతము నగుటచే నయ్యదిప్రధానపాతముగ నిందు స్వీకరింపఁబడినది.
1. చారదశపడి వచ్చున్ (మ.త.తా.) 2. చారదసవడి (మా.తి.తీ.)
3. చారదసపడి (హ) 4. చారధనపడి (ర) 5. చేతదనపడి (క)
2-126
పాలసంద్రమును చిలుకుచుండఁగా మందరపర్వతము సముద్రములో మునిఁగి పోయెను. సురాసురులు ఇతిక
వ్యతావిమూఢులైరి. విష్ణువు ప్రత్యక్షమై ధైర్యము చెప్పెను. ప్రారంభించిన కార్యమును మధ్యలో పరిత్యజించుట పాఁడి
కాదు. దానిచే కీర్తిప్రతిష్ఠలు తొలఁగును. శుభము కలుగదు. అపనింద వచ్చును - అని పద్యభావము.
పై పాఠములలో ఒక్క పాఠముకూడ అర్ధస్ఫోరకముగా లేదు. &quot;మేలు చేర దపసడి వచ్చున్&quot; అని పాఠము
సరిదిద్దఁబడినది. అపసడి = అపనింద. 'సడి' యను తెలుఁగు పదమునకు ముందు 'అప' అను ఉపసర్గము తగునా ?
అను నాక్షేపము లేకపోలేదు. కవులు నిరంకుకులు. కవిసార్వభౌముఁడిట్టి ప్రయోగవిశేషము నొకచో కావించియున్నాఁడు.
ఎ.గీ. వీటి పెద్దతలారి నిస్సాటి కలికి | దిస్సమొలవేల్పు పార్వతీదేవిపట్టి (కాశీ. 2-38)
సాటి — తెలుఁగు పదము. దీనితో 'నిస్' అను ఉపసర్గము చేరినది. సాటిలేని యని యర్థము. అపదూఱు, అపనమ్మిక,
అపపాడి -- అని ‘అప' ఉపసర్గపూర్వక దేశ్యపదములను సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువు గ్రహించియున్నది.
లయంకర కీట రూటమున్ (మ.తి.తి.), లయంకర కీటరూపమున్ (మా.త.తా.హ.క.)
2-133
ఈ పద్యమున, కాలకూటోత్పత్తి వర్ణితమైనది. పద్యము పోతనశైలిలో అంత్యానుప్రాస శోభితమైనది.
కాని పై భాగమందలి 'రూట' శబ్ద మర్థరహితమైనది. రెండవ పాఠమున అనుప్రాస మంతరించినది. అది ప్రక్రమభంగము.
కావున, అనుప్రాస సౌభాగ్యమునకుగాను &quot;లయంకరరూప కీటమున్&quot; అని సవరింపఁబడినది.
జలదివ్య మొనర్చెడువాఁడు పోలే.
2-148
ఇది సూర్యాస్తమయ వర్ణనములోనిది. సూర్యుఁడు రాజకాంతను కుముద్వతి నంబనను లోకాపవాదమును
పోఁగొట్టుకొనుటకును, తన నిర్దోషత్వమును ప్రకటించుకొనుటకును 'జలదివ్య' మొనరించుటకై సముద్రమున క్రుంకెను.
ఈ సందర్భమున, వ్రాఁత ప్రతులయందలి - 'జలధిత్వ' యనునది అపపాఠము. 'జలధివ్య' అక్షరదోషయుత పాఠము.
‘జలదివ్యము' అని సవరింపఁబడిన పాఠములో మహార్థ మిమిడియున్నది. సందర్భశుద్ధిగల పాఠమిది. జలదివ్యమనఁగా,
నీటియందు చేయు ప్రమాణము. దీనికి ఆకరము, పంచతంత్రమున.--
శ్లో. వివాదేఒన్విష్యతే పత్రం, పత్రాభావే తు సాక్షిణః |
సాక్ష్యభావే తతో దివ్యం ప్రవదంతి మనీషిణః ॥ (1−403)
పూర్వకాలమున ఏ యిరువురికైనను వివాదము సంభవించినపుడు, న్యాయనిర్ణేతలు మొదట పత్రమును
పరీక్షించెడువారు. అది లేనిచో సాక్షి విచారణము. సాక్షులుకూడ లేనిచో, వారిచే ప్రమాణములు చేయింతురు. ఈ ప్రమాణ
మునకే ‘దివ్య’మని పేరు. ఈ పద్ధతి యాజ్ఞవల్క్యస్మృతి యను ధర్మశాస్త్రమున దివ్యప్రకరణమున నిట్లు కలదు.
శ్లో. తులాగ్న్యాపో విషం కోశో దివ్యానీహ విశుద్ధయే ॥
H
వ. తులాదీని కోశాంతాని పంచ దివ్యానీహ ధర్మశాస్త్రే విశుద్ధయే సందిగ్ధస్యార్థస్య సందేహనివృత్తయే దాతవ్యానీతి.
శ్లో. సత్యేన మాభిరక్ష త్వం వరుణేత్యభిశాప్య కం | నాభిదఘ్నోదకస్థన్య గృహీత్వోరూజలం విశేత్ !!
2. నిర్ణయసాగర్ ప్రెస్, బొంబాయి, 1918.
I&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>672q793eik380941wwtbpcl5v5ag7lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215617</id>
    <revision>
      <id>563032</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '90 ఆవిష్కరణము పంచ దివ్యములు : 1. తులాదివ్యము 2. అగ్నిదివ్యము 3. జలదివ్యము 4. విషదివ్యము 5. కోశదివ్యము, పై భాగమును 'అభినవదండి' కేతన ఇట్లాంధ్రీకరించి యున్నాఁడు. h క. రితులయును నగ్నియు వ...'</comment>
      <origin>563032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5442" sha1="3mrmybjy34om218f74c1dwg3rh5ej89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;90
ఆవిష్కరణము
పంచ దివ్యములు : 1. తులాదివ్యము 2. అగ్నిదివ్యము 3. జలదివ్యము 4. విషదివ్యము 5. కోశదివ్యము,
పై భాగమును 'అభినవదండి' కేతన ఇట్లాంధ్రీకరించి యున్నాఁడు.
h
క. రితులయును నగ్నియు విషమును । జలమును గోశంబుననెడి సత్యము లెల్లన్
వలయును, సాక్షియుఁ బత్రముఁ దెలుపఁగలేకున్నఁ బాడీ దీర్చేడు చోటన్, (పు. 33, ప, 133)
జలదివ్య విధానము :
సీ, పరికింపఁగా బొడుబంటి నీళులలోన నొకమాను చేతికి నూఁతగాఁగ,
G
మూఁడవ శరశబ్దమున శోధ్యుఁడగువాఁడు | మునిఁగిన దరినున్న జనుఁడు నడుద
లమ్మేసినంతద వ్వతివేగమునఁ బాట నందుండి వేడొక్కఁ డతిరయమునఁ
బఱతెంచి, దరి మున్ను పాతిన తోరణ | స్తంభంబు ముట్టునంతటికి మున్ను
ఆ. వె. మునిఁగినతనిఫాలమును గ్రిందియంగముల్ గానఁబడకయున్నఁ గలుగు గెలుపు,
కాననయ్యెనేని వానికి నోటంబు | తప్పదండ్రు ధర్మతత్వవిదులు. (వ. 34, ప. 120)
1
హరిభట్టు ప్రవేశ పెట్టిన ఈ ధర్మశాస్త్రప్రసంగము తరువాతి కవుల ప్రబంధములయందును కాననగును. అగ్ని
దివ్యమునకు :
ఆ. వె. తప్పులేక రాజు తను డించి, యపరఁ జెం | దుటయుఁ, దాను విగతదోష యగుటఁ
1
బ్రాచి లోకమెఱుఁగఁ బాలంబు వట్టెడు | పోల్కి, నెఱ్ఱనగుచుఁ బ్రొద్దు పొడిచె. (కవికర్ణ. 4–195)
ఉ. ఏఁ గలనైన నొండెఱుఁగ, నీవ విభుండవు, సందియంబు నా
పై ఁ గలదేని చూడుమని ప్రార్దిశ, గౌతమదారజారునిం
దాఁ గడు నమ్మఁజేయుటకుఁ దక్కక యెత్తెడునట్టి యెట్టగాఁ
గ్రాఁగిన మడ్డుచంద మెసఁగం గనుపట్టె నినుండు నుషతన్.
మ. ప్రకటాకాశ విధుం డహత్ప్రధుని మతా పైక నక్షత్రమా
లిక నీవేటికి దాఁచినావనుచు హాళిం బల్కుచో, నాతఁ డ
త్యకలంకస్థితి నగ్నిత _ప్తచటులంబౌ లోహఖండంబు సా
త్వికరీతి న్వెసనెత్తినట్లు, రవి ఠీవిం బ్రాశం దోఁచినన్.
ఈ సంప్రదాయమును కర్ణాటక మహాకవులును తమ కావ్యములయందు పరిగణించియున్నారు.
క. • దోషి పిడివంతె దివ్యదః కాసిద కుళవం, కడంగి కాళోరగనం
కూసు పిడిదంతె, పిడిదం | సాసిగ నవివేకి సీతెయం దశకంఠం.
(ప్రభావతీ, 5-60)
(కుక. 1-503)
(9-101)
రామలక్ష్మణులు లేనితటి. రావణుఁడు సీతను గొంపోవు సందర్భములోని దీ పద్యము. దోషి త లోహమును,
శిశువు కాలోరగమును గ్రహించుతీరున, సాహసియు నవివేకియునగు రావణుఁడు సీతను పట్టెను.
కందరంబులు చిందర లాడియు
2-164
కంధరములోని 'ధకారము' వర్గచతుర్థాక్షరము. మెడ యని యర్ధము. శిరోధిః కంధరేత్యపి - అని అమరము.
వర్గ తృతీయాక్షరమైనచో, కందరము = గుహ, ఇక్కడ ననుప్రాససహితమై, తవర్గచతుర్థాక్షరమునకు మాఱుగా, తృతీ
3. విజ్ఞానేశ్వరీయము, శ్రీ వివేకవర్ధినీ ముద్రాక్షరశాల, రాజమహేంద్రవరము, 1895.
పంపరామాయణము, కర్ణాటక సాహిత్య పరిషత్తు, బెంగళూరు. 1921.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3mrmybjy34om218f74c1dwg3rh5ej89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215618</id>
    <revision>
      <id>563033</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 91 యాక్షరముతోడి 'కందర' పద ముపయుక్తమైనది. గంధమునకు, గందము తద్భవరూపముగా కానవచ్చునట్లు, కంధరా శబ్దభవముగా 'కందర” శబ్దమును కవి ప్రయోగించి యుండవలయును. అగ్నికణంబులు వే...'</comment>
      <origin>563033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5751" sha1="7wjym9arotcei9gtu1e98uts9dgk4e4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
91
యాక్షరముతోడి 'కందర' పద ముపయుక్తమైనది. గంధమునకు, గందము తద్భవరూపముగా కానవచ్చునట్లు, కంధరా
శబ్దభవముగా 'కందర” శబ్దమును కవి ప్రయోగించి యుండవలయును.
అగ్నికణంబులు వేయు కన్నులన్
2-172
ప్రతులయందు -- వేయు కన్నులన్, అనియును, వేయి కన్నులన్ అనియును రెండు రూపములు కన్పట్టు
చున్నవి. సమాసమున వేయిశబ్దస్వరూప మెట్లుండును ? అన్నది ప్రశ్న. రెండు రూపములును సాధువులే. వేయుకన్నులు
అనుప్రయోగము ప్రౌఢముగా తోఁచును.
సీ. విహితశీలతఁజేయ వేయువత్సరములు। సనిన సావిత్రి యమ్ముని వరునకు (భార, శాం. 4-133)
తే. వీటిరహి మెచ్చవలయుఁబో వేయునోళ్ల (విజయ, 1–17)
కార్యాలోచనభావబుద్ధిద్దుతరాగా
2-204
ఇది చక్రబంధపద్యము. 'ధుతరాగా' అనుచోట 'ద్రుతరాగా, మతిరాగా, మతరాగా' యను పాఠములు వ్రాత
ప్రతులలో కన్పట్టుచున్నవి. ఈ పాఠములు బంధమునకు ప్రతిబంధకములు. తృతీయపాదాద్యక్షరమైన 'ధు’వర్ణము
వలయమున రెండవసారి యావర్తించును. అపుడు 'ధుతరాగా' అనియే పాఠము సహజముగా సిద్ధించును. ప్రతులలోని
పాఠములు లేఖక ప్రమాద జనితములు.
-
(1) శునకపాదజ మాంస సమంబులు (2) శునకపాచిక మాంస సమంబులు.
3-84
హరికి సమర్పితమైన అన్నమునుగాని, ఫలమునుగాని, జలమునుగాని స్వీకరించినవాఁడు ఎట్టి పాపాత్ముఁడై నను,
పరమపద సౌఖ్యమును పడయును. హరికి నివేదితముకాని వస్తువులు నీచాతినీచములు అని పద్యభావము. ఆ అతినీచ
మైనది - శునకపాదజమాంసము అనియును, శునకపాచిక మాంసము అనియును, రెండు పాఠములు కలవు.
వీనిలో, పాచిక, పాదజ శబ్దములు అర్థబోధకములుగా లేవు. 'శునకపాచక' యని చిన్న సవరణ మిందు కావింపఁబడినది.
శునకపాచక శబ్దమునకు శ్వపచుఁదు, శ్వపాకి యని అర్థము. శునకమే నీచము. దానిని వండుకొని తినువాఁడు ?
ఇఁక వానిమాంసము అత్యంత హీనమని చెప్పవలయునా? కుక్కమాంసము నీచమనుటకు ప్రమాణము.
తే. కుక్క మృగములలో నెల్లఁ గుత్సితంబు దీనిఁ దిని ధర్మమునకేల హానిసేయ ? (భార. శాం. 3-291)
1. మూలముల్ మెండు కొమ్మలు క్రిందునై చాల, 2. మూలముల్ మెండల్ప-ముగ శాఖములు గల్గి. 4-38
మొదటి పాఠము, అన్ని తాళపత్ర ప్రతులలో కలదు. ఇందులో 'యతి' తొలఁగినది. రెండవది సవరణ
మందిన కాగితపు (తీ.) ప్రతి పాఠము. ఇందు 'యతి' సరిపడినది. కాని, 'కొమ్మలు క్రింద నుండు' అను మూలభావము
నకు దూరమైనది, చూడుఁడు. -
శ్లో. ఊర్ధ్వమూల మధశ్శాఖ మశ్వత్థం ప్రాహు రవ్యయం।
ఛందాంసి యస్య పర్ణాని య స్తం వేద స వేదవిత్ ॥ (గీత. 15-1)
కావున, &quot;మూలముల్ మీఁదు కొ-మ్ములు క్రిందునై చాల&quot; అనురీతి మూలావిరోధముగా, యతికి హాని లేకుండఁగా
సవరణము కావింపఁబడినది. కొమ్ము శబ్దమునకు శాఖ (కొమ్మ) యను అర్థమును శబ్దరత్నాకరమిచ్చి, క్రింది లక్ష్యము
నొసఁగియున్నది.
సీ. కలఁచు పున్నాగంబు లలరుఁగొమ్ముల మహో॥ న్నతి గలయ నభీతమతులనైన ।
(హ...)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7wjym9arotcei9gtu1e98uts9dgk4e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215619</id>
    <revision>
      <id>563035</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '92 1. మైనాకముఖ శైల ఠీనతా యోగ్యాంగ, 3. మైనాకముఖ శై ల దీనతో యోగ్యాంగ ఆవిష్కరణము 2. మైనాకముఖ శైల ఠీనతా. యోగ్యాంగ, 4_84 ఇందు మత్స్యావతార మహిమ వర్ణితము. పై పాఠములలో రీనతా, కొనకా, దీనతో అను ప...'</comment>
      <origin>563035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5437" sha1="rwsf5iih77j678v7650lb91ugqbjjr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;92
1. మైనాకముఖ శైల ఠీనతా యోగ్యాంగ,
3. మైనాకముఖ శై ల దీనతో యోగ్యాంగ
ఆవిష్కరణము
2. మైనాకముఖ శైల ఠీనతా. యోగ్యాంగ,
4_84
ఇందు మత్స్యావతార మహిమ వర్ణితము. పై పాఠములలో రీనతా, కొనకా, దీనతో అను పదములు అనన్వితము
లైన అపపాఠములు. 'రీణతా యోగ్యాంగా' యని సవరణము కావింపఁబడినది. సముద్రములో దాఁగియుండు మైనాకము
మొదలగు పర్వతములు మత్స్యమూర్తి యొక్క మేనిపొలుసు తాఁకినంతనే నశించిపోవుచున్నదని భావము. ఆ మీను మేని
పొలుసుయొక్క కాఠిన్యాతిశయము దీనిచే అను మేయమగును. రీణ శబ్దమునకు కావ్యాంతరప్రయోగములు:
కర్ణసుఖదాయినచోరచనాధురీణ రీణతా నతరాజ (శృం.నై 3-206)
!
క. పాణితవాణీ కరగత | వీణా రీణా రవంబు వినికిని మృగకం
ఖాణము నిలుచుటయు జగ | త్రాణం డిచ్చోట మందభావముఁ జెండెన్. (సమీర. 1-129)
తే. అనుచు వచియింపఁగొడఁగె భాష్యార్థమాన । మాధురీ మాధు రీణత సాధునీతి (శుక, 3-503)
స్యన్నం రీణం స్రుతం స్రుతే- అని అమరము. రీణము సం.విణ. కాటినది - అని శ.ర. ప్రయోగము చూపలేదు.
అన్యయాచ్నకుం దొరఁకొనెనేని
4.117
అన్ని ప్రతులయందును 'యాచ్న' యని వ్రాయఁబడియున్నది. యాచన యాన్న కాఁజాలదు, యాచనా శబ్ద
మునకు పర్యాయపదము 'యాచ' కలదు. దీనిని 'యాచ్న'యని వ్రాయుట లేఖక
దోషము, 'యాజ్ఞలిక స్తి
ర్యాచనార్థనా' యని యమరము, కవిప్రయోగములు: యాజ్ఞా మోఘా వర మధిగుణే నాధమే లబ్ధకామా (మేఘ. 1-6)
సీ. అతివేల మణిత యా- చార గల్లచపేట | మతిదీన వాక్సూచితాత్మవిరహ....(మను, 3-116)
20
తవన తప్పి యుములు తఱుచయ్యే 4.162
ఈ పద్యమున గర్భవతి లక్షణములు వర్ణితములు. తవన తప్పుట అనఁగా, ఋతుధర్మము తప్పుట. తవన. దే.వి.
క్షప్తకాలము, ఋతువు, 'తవన తప్పు టెంచి' పర,ఆ. 2. అని శబ్దరత్నాకరము,
సూర్యరాయాంధ్రనిఘంటువు 'తవన' పదమునకు మితి, గడువు- అను అర్థములనిచ్చి, పై వరాహపురాణ
ప్రయోగమునే లక్ష్యముగా గ్రహించినది. దీనివలన ఈ పురాణముయొక్క ప్రామాణికత వెల్లడి యగుచున్నది.
'తపనదప్పి, తనువుదప్పి, తమము దప్పి' అనుపాఠములు సందర్భశుద్ధి లేనివి.
రోషదూరశ మరూపిత వేషా
4-226
మ. ప్రతి పై పద్యమును 'ఉప' యని పేర్కొన్నది. ఉపజాతి-అని భావమేమో : తీ.ర. ప్రతులు రఖోద్ధతా
వృత్తమని గుర్తించినవి. త. ప్రతి మాత్రము స్వాగతవృత్తము - అని సరిగా పేర్కొన్నది. స్వాగతవృత్తమున - ర న ఢ
గగ-అను గణములుండును. 7వ అక్షరమున-యతి.
జీవుఁ డవధ్యుఁడ భేద్యుఁ డక్లేద్యుండు
5 84
అన్నిప్రతులయందును పై యతిభ్రంశ పాఠమే కలదు. 'జీవుఁ డవధ్యుఁ డచ్ఛేద్యుఁ డక్లేద్యుండు' అను
సవరణమువలన సాధుపాఠము సిద్ధించినది. ఈ సవరణమునకు క్రింది భగవద్గీతావాక్యము ప్రమాణము.
అచ్చేద్యోఒయమదాహ్యోఒయ మల్లేద్యో ఒళోష్య ఏవ చ||
2-24&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwsf5iih77j678v7650lb91ugqbjjr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215620</id>
    <revision>
      <id>563036</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము 93 5-128 విశదయశః పట గర్భిత, విశదయశః పటుగర్భిత. ఇందు మాంధాతృనృపతికీర్తి వర్ణితమైనది. పై రెండు పాఠములలో 'యశఃపట' అమ పాఠము గ్రాహ్యము, కీ ర్తిని వస్త్రముతో రంజనము కావించుట...'</comment>
      <origin>563036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5199" sha1="fhmmjrhbchcdfiv02dhx8ckstnkb9oi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
93
5-128
విశదయశః పట గర్భిత, విశదయశః పటుగర్భిత.
ఇందు మాంధాతృనృపతికీర్తి వర్ణితమైనది. పై రెండు పాఠములలో 'యశఃపట' అమ పాఠము
గ్రాహ్యము, కీ ర్తిని వస్త్రముతో రంజనము కావించుట కవిసమయము.
మలసినచోటఁ గూడిన సమగ్రయశోవసనుబు గప్పి.
వాకట్టు బదనిక వనరుహ శ్రేణికి
పారి, 1-22)
5-145
ఇది చంద్రవర్ణనములోని చక్కని పద్యభాగము. 'బదనిక' యనుచోట అదెనిదె, వదినికె, నదెవిదె, వికసిత,
మరియును - అను వ్యర్థపాఠములు కన్పట్టుచున్నవి. 'బదనిక' సాధుపాఠము. బదనిక = ఓషధీ విశేషము, ఒక మూలిక,
చంద్రుఁడు కమలములకు నోరుకట్టివేయు మూలిక. చంద్రునిరాకతో కమలములు ముకుళించునని భావము. ప్రయోగములు .
1
క. ఇది దారికట్టు, మొన క ట్టిది, కాంతావశ్యకరణమిది, నీమది కిం
పొదవించు నోనరేశ్వర : పదిలంబని తెల్పి కొన్ని బదనిక లిచ్చెన్.
సీ. పులులవాకట్టు మందులు పాము బదనికల్....
1. పూర్వశైల శిఖరాగ్రపు దాగడిమీఁద, 2. పూర్వశైల శిఖరాగ్రపు దాగటిమీఁద.
(శుక. 1-98)
(165.2-546)
5-202
ఈ పద్యమున సూర్యోదయము వర్ణితమైనది. తూరుపుకొండ యను దాగటిమీఁద పెట్టిన, క్రాఁగిన
లోహపుముద్ద వలె సూర్యుఁడు కనుపట్టెను.
డాయి + కలు. ఔపవిభ కిక రూపము - దాగటి. దాకలి = కాఁచిసాగఁగొట్టెడు ఇనుము బంగారు
లోనగువానికి నూఁతగా క్రిందనుంచెడి ఇనుపముద్ద లోనగునది (శబ్దరత్నాకరము).
చాయిశబ్దమునకు ప్రయోగాంతరము.
చ. గరళపుముద్ద లోహ, మనగాఢ మహాశనికోట్లు సమ్మెటల్,
హరునయనాగ్ని కొల్మి, యురగాధిపు కోరలు పట్టుకార్లు, ది
శిరంబు దాయి........(భీమన చాటుధార)
క్కరటి
క. భుజ నిశితాసి భుజంగీ। భుజికర్మీకృత విరోధి భూభుజు ఁడు ....
5.161
ఇందు మయూరధ్వజుని పరాక్రమాతిశయము వర్ణింపఁబడినది. అతని కరవాలము శత్రురాజులను హత
మార్చునని భావము, 'భుజవల్మీకృత' యని హ. ప్రతిపాఠము, భుజకర్మీకృత యని యితరప్రతులలోని పాఠము.
ఇవి యన్వయరహిత పాఠములు. వర్మీశబ్దము వల్మీకశబ్ద పర్యాయము కాదు. ఇఁక 'భుజంగీ భుజకర్మీకృత' యను పాఠ
ములో కర్మీకృతము (కర్మముగా చేయుట?) భుజంగీ భుజమునకు కుదురదు. అసలు భుజంగికి భుజ మెక్కడిది ? 'భుజికర్మీ
కృత' యని చిన్న సవరణము కావింపఁబడినది. మయూరధ్వజుఁడు తన కరమందలి కరవాలమనెడు భుజంగి (పాము)చే,
శత్రురాజుల ప్రాణవాయువుల హరించువాఁడు పాము గాలిమేపరి. కరవాలమను భుజంగము శత్రురాజుల ప్రాణ
వాయువుల హరించును - అని భావము. భుజ్ అను క్రియకు, కర్మీకృత = కర్మముగా చేయఁబడిన యని యర్ధము.
భుజికర్మీకృత యను పదగుంఫనకు స్ఫోరకములు శ్రీనాథుని ప్రయోగములు :
Aly&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fhmmjrhbchcdfiv02dhx8ckstnkb9oi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215621</id>
    <revision>
      <id>563037</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '94 ఒక చిత్రము మ. మృదురీతిం బ్రతివాసరంబు గమికకి భూత నానానదీ నద కాంతార పురీ శిలోచ్చయుఁడనై.... (శృం. నై. 2-20) గమికర్మీకృత నై కనీవృతుఁడనై (శృం. నై. 2-21) .. భుజిక్రియ వలపించెం డెండ్లి వారి వన...'</comment>
      <origin>563037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6025" sha1="jr2ifahgst4b6liealwhdtb9c7hrwkc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;94
ఒక చిత్రము
మ. మృదురీతిం బ్రతివాసరంబు గమికకి భూత నానానదీ
నద కాంతార పురీ శిలోచ్చయుఁడనై.... (శృం. నై. 2-20)
గమికర్మీకృత నై కనీవృతుఁడనై (శృం. నై. 2-21)
..
భుజిక్రియ వలపించెం డెండ్లి వారి వనితయుఁ దోలెన్. శృం. నై. 6–134)
ఆవిష్కరణము
3–126. ఇది యొక వచనభాగముగా అన్నిప్రతులును పేర్కొనుచున్నవి. వచన పద్దతిలో వ్రాయఁబడియున్నది.
తాళపత్ర ప్రతులయందు పద్యములు కూడ, పాదవిభాగము లేక వచనములవలెనె యేకాకారమున వ్రాయఁబడియుండును. కాని,
పద్యములకు ముందు పద్యమును గుర్తించుటకు ననువుగా కొన్ని సంకేతాక్షరములుండును. ఉదా. చ. చంపకమాల;
క. కందము మొ॥. ఆ రీతిలో, పై స్థలమున వ. వచనము అనియే సూచింపఁబడినది. నిశిత పరిశీలనమున అది వచనము
కాదనియు, సీసపద్యమనియు ధ్రువపడినది. ఆభాగము యథాతథముగా క్రింద నుద్ధరింపఁబడుచున్నది. అందుండి ఆనాఁటి వ్రాఁత
తీరుకూడ కొంత విశదము కాఁగలదు. తరువాత ఆ భాగము సీసపద్యముగా మాఱిన తీరు స్పష్టము కాఁగలదు.
&quot;వ. అని యిట్లు విన్నవించ్చినం గృతాంత్తుండు రోషకలితుండై త్యక్తా ధికారుండగుచు త్రిదివంబ్బునకేంగి దేవతా
భర్తకు నీ కథా వృత్తాంతంబ్బు యెరుగఁజెప్పి యతనితోగూడి దుగ్ధాబ్ధి మధ్యమునకు జని శేషశయనుని జలజనయను
దర్శించి బహువిధ స్తవములం గొనియాడి కరములు నిటలభాగములంజేర్చి తస్కరునిచొప్పు విష్ణుదూతలవిధంబు నాత్మ
భృత్యులు కుంఠితులైనట్టి తెరంగు విన్నవించ్చిన నిందిరా విధుండు నవ్వి యాదరంబ్బున యమున కిట్లనుచుం బలికె.”
పద్యావతరణము
ก
G
సీ, అని యిట్లు విన్నవించినఁ గృతాంతుఁడు రోష | కలితుఁడై త్యక్తాధికారుఁడగుచుఁ,
ద్రిదివంబునకు నేఁగి, దేవతాభర్తకు | నీ కథా వృత్తాంత మెఱుఁగఁ జెప్పి,
యతనితోఁ గూడి దుగ్ధాబ్ధి మధ్యమునకుఁ । జని, శేషశయనుని జలజనయను
దర్శించి, బహువిధ స్తవములఁ గొనియాడి, కరములు నిటలభాగమునఁ జేర్చి,
తే. తస్కరునిచొప్పు, విష్ణుదూతలవిధంబు | నాత్మభృత్యులు కుంఠితులైన తెఱఁగు
విన్నవించిన, నిందిరావిభుఁడు నవ్వి | యావరంబున యమున కిట్లనుచుఁ బలికె.
క. జలపరిపూరిత బహువిధ | కలశంబుల, నేకశీతకరుఁడే బహుభం
గులఁ గానవచ్చు కై వడిఁ, | బలుతెఱఁగులఁ దోఁచు నాత్మ భాగవతుండై.
-
1-53
పై పద్యము &quot;ఏకం సద్విప్రా బహుధా వదన్తి&quot; అను శ్రుత్యర్థమును దృష్టాంత పూర్వకముగా వివరించు
చున్నది. భగవంతుఁడు భావగమ్యుఁడు - అనుట యిందలి ముఖ్యాభిప్రాయము. చతుర్ధ పాదమున 'భాగవతుండై' అను
పై పాఠమే అన్ని ప్రతులయందును కానవచ్చుచున్నది. అది సందర్భ శుద్ధిలేని పాఠము. లేఖక దోషమువలన అక్షర
వ్యత్యయము కలిగియుండును. 'భావగతుండై' యనుట సాధుపాఠము. ఆత్మ = పరమాత్మ, భావగతుండై = హృదయా
ధిష్ఠాతయై, కానవచ్చును. ఎట్లు : ఒక శీతకరుఁడే బహు జలకలశములందు బహు విధములుగా కానవచ్చునట్లు అని. ఇంత
సుందరమైన భావమునకు క్రింది పోతరాజుగారి ప్రసిద్ధ పద్యము దోహదము చేసియుండునా ? పరికింపుఁడు :&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jr2ifahgst4b6liealwhdtb9c7hrwkc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215622</id>
    <revision>
      <id>563038</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆవిష్కరణము మ. ఒక సూర్యుండు, సమస్తజీవులకుఁడా నొక్కొక్కఁడై తోఁచు పో లిక, నే దేవుఁడు సర్వకాలము మహాలీల న్నిజోత్పన్న జ న్యకదంబంబుల హృత్సరోరుహములన్, నానావిధానూన రూ పకుఁడై యొప్...'</comment>
      <origin>563038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5938" sha1="dpbsnc0zno9vr58ob71bvuehb1prgay" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆవిష్కరణము
మ. ఒక సూర్యుండు, సమస్తజీవులకుఁడా నొక్కొక్కఁడై తోఁచు పో
లిక, నే దేవుఁడు సర్వకాలము మహాలీల న్నిజోత్పన్న జ
న్యకదంబంబుల హృత్సరోరుహములన్, నానావిధానూన రూ
పకుఁడై యొప్పుచునుండు, నట్టి హరి, నేఁ బ్రార్థింతు శుద్ధుండనై. (భాగ. 1-226)
95
గణితశాస్త్రవిద్యా చరితుల్ 3-45. ఈ పద్యమున కాలమానము వర్ణితమైయున్నది. కాలనిర్ణయమును కావించువారు
ఆ శాస్త్రమున 'చతురులై' యుండవలయును. చరితుల్ - లేఖక ప్రమాదము. 'చతురుల్' అనుట సందర్భోచిత పాఠము,
ఒక సూచన :
వ్రాతప్రతులనుండి సంగ్రహించిన సాధ్వసాధు పాఠములన్నియును పరామర్శింపఁబడినవి. యోగ్యమైన
పాఠములను ప్రధానపాఠమునందును, తత్తుల్యములను, విభిన్నములను అధోజ్ఞాపికయందును (foot note)
చూపఁబడినవి. ప్రమాదవశమున కొన్ని సాధుపాఠము లధోభాగమున చేరినవి. సహృదయు లట్టిపాఠములను గుర్తించి
స్వీకరింప ప్రార్థితులు. అట్టివి యొకటి రెండు ;
మణిసౌధంబఁదుఁ జేరిచ్చలన్, మణిసౌధంబందుఁ బేరిచ్చలన్. 5-220
ఈ పద్యమున మయూరధ్వజుఁడు స్వప్నజగత్తులో మణిసౌధమున జరిపిన భోగానుభవము వర్ణింపఁబడినది.
మొదటి పాఠమున చేరి + ఇచ్చలన్ అనుచోట క్త్వార్థకమైన యికారమునకు సంధి. ఇది పెక్కు ప్రతులలోని పాఠము.
రెండవది పేరు + ఇచ్చలన్ నిర్బాధకము. ఇది సంతోషాతిశయమును సూచించు సందర్భోచిత సాధు పాఠము.
--
ఈ పాఠము మా, ప్రతిలో మాత్రము కలదు.
ఇట్లే అవతారికలోని 51వ పద్యములో స్వీకరింపఁబడిన 'ఇద్దమాన' పాఠముకంటె, అధోభాగమున నిచ్చిన
'ఏధమాన' పాఠము ఉత్తమమైనది,
ఇంతవఱకు లభించిన పాఠములలోని సాధ్వసాధు పాఠముల స్వరూప స్వభావాదులను విస్తరభీతిచే, కొన్నింటిని
శృంగగ్రాహికగా ప్రదర్శించి, వాని సాధుత్వ సమర్థనమునకు గ్రంథాంతర ప్రయోగములు ప్రమాణములుగా చూపఁబడినవి.
లాక్షణిక (యతి-ప్రాస) దోషముల నిర్దేశించి, గృహీతసుష్ఠుపాఠముల సూచించుట జరిగినది. అయినను, అర్థనిర్ణయమునకు
నందనివి, లక్షణవిరోధము తొలఁగింపరానివియైన కొన్ని అపపాఠము లింకను మిగిలియే యున్నవి. ఉత్తమములయిన
ప్రతులు లభించినపు డవి మున్ముందు సవరింపఁబడును. వాని వివరము లివి:
మధ్యమా హరికరదండంబులనోజ రోమరాజి విరాజిల్ల
4.53
ఇది వైష్ణవీదేవియొక్క శరీరసౌందర్యవర్ణ నములోనిది. ఆమెయొక్క రోమరాజికి నుపమానముగా “మధ్య
మాహరికరదండము' పేర్కొనఁబడినది. హరియొక్క కరదండముతో సామ్యమును సరిపుచ్చుకొన్నను, 'మధ్యమా’
శబ్దము మాత్ర మనన్వితమై, అవశిష్టమై యున్నది.
బోధఫలసార విన - తాస్తు త విహారా 2-121. ఇది లయగ్రాహి వృత్తము. మాలికావృత్తములో చేరినది,
ప్రతి పాదమున (39 మాత్రలు) 30 అక్షరములు ఉండును, భ జ న న భ జ స న భ య - అను గణములు
క్రమముగా నుండును. 84848 అక్షరములపై 'ప్రాసయతులు' నియతము, యతి యక్కఱ లేదు.
తొలఁగినది.
పై పద్యమున ధకారము ప్రాసయతి, సర్వత్ర పాటింపఁబడినది. కాని పై పాదార్ధమున
ఆ నియమము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dpbsnc0zno9vr58ob71bvuehb1prgay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:వరాహపురాణము (హరిభట్టు).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215623</id>
    <revision>
      <id>563039</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '98 ఇందులో ఆవిష్కరణము సుజనపరితోష జిశ__.హిమకరవిశేషా 5-264. ఇది లయవిభాతి వృత్తము. మాలికా వృత్తములో చేరినది. న స న న స న న స న న స గ అను గణములుండును. 9+9+9 అక్షరములపై ప్రాసయతులు నియతములు. యతి...'</comment>
      <origin>563039</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="cslei9qwpq7wnr9wj60fwp0tizt6br5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;98
ఇందులో
ఆవిష్కరణము
సుజనపరితోష జిశ__.హిమకరవిశేషా 5-264. ఇది లయవిభాతి వృత్తము. మాలికా వృత్తములో చేరినది.
న స న న స న న స న న స గ అను గణములుండును. 9+9+9 అక్షరములపై ప్రాసయతులు
నియతములు. యతి వలదు. ప్రతి పాదములోను 34 అక్షరములు (99 మాత్రలు) ఉండును.
పై పద్యమున, మకారము ప్రాసయతిగా పాటింపఁబడినది. కాని పై పాదార్థమున, ప్రాసయతి తొలఁగినది.
ఆస్థానమున ‘సుముఖ' యను పాక మధోభాగమున ప్రశ్నాంకముతో సూచింపఁబడినది. కాక, 'సుమతి' యని యగునా ?
చెప్పలేము.
కమలములు వనరె నింద్రగో - పములు దనరె.
3-216
ఇది తేటగీతి పద్యపాదము. ఇందు వర్ణాధిక్యముచే గణభంగము కలిగినది.
నిన్ను సేవింతు సతతంబు నిగమజనక :
1-138
ఇది వసుంధర కావించిన విష్ణుస్తుతిలోనిది. ఇందలి యెత్తుగీతిలో మూఁడు పాదములు మాత్రమే కలవు.
చతుర్థపాదము లభించినప్రతులలోఁ గానరాదు. ఆ భాగము నక్షత్రాంకములతో నిందు గుర్తింపఁబడినది. ఇది శ్రీహరిని
అభినుతించు పాదము.
క. మానితపు నడక పేరిమి,
మానసమున కింపుఁ బెంప, మను నంచలకున్,
బోనిడి నీరసనీరము,
జానుగ క్షీరంబు గొనుట సహజము కాదే :
__చిన్నయ సూరి,
శ్లో. కవీంద్రాణాం చేతః కమలవన చాలాతపరుచిం
భజంతే యే సంతః కతిచిదరుణామేవ భవతీమ్,
విరించి ప్రేయస్యాః తరుణతర శృంగారలహరీ,
గభీరాభిర్వాగ్భిః విదధతి సతాం రంజనమమీ.
___సౌందర్యలహరీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cslei9qwpq7wnr9wj60fwp0tizt6br5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:Matrumurthi padya sathakam.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>215624</id>
    <revision>
      <id>563042</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>మాతృమూర్తి పద్యశతకం</comment>
      <origin>563042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="emrbzpbb786rhjf6gzl7sfemc1hpzzq" xml:space="preserve">== సారాంశం ==
మాతృమూర్తి పద్యశతకం
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-self}}</text>
      <sha1>emrbzpbb786rhjf6gzl7sfemc1hpzzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215625</id>
    <revision>
      <id>563044</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '&lt;gallery&gt; Matrumurthi padya sathakam.jpg|ఉపశీర్షిక1 Gottapu Srinivasa Rao.jpg|ఉపశీర్షిక2 &lt;/gallery&gt;'</comment>
      <origin>563044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="lbm5jk9jjyvd7bt4jve0km0k5qmcfa2" xml:space="preserve">&lt;gallery&gt;
Matrumurthi padya sathakam.jpg|ఉపశీర్షిక1
Gottapu Srinivasa Rao.jpg|ఉపశీర్షిక2
&lt;/gallery&gt;</text>
      <sha1>lbm5jk9jjyvd7bt4jve0km0k5qmcfa2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఐన్ స్టెన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215626</id>
    <revision>
      <id>563053</id>
      <timestamp>2026-07-05T11:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ' {{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  =  ఐన్ స్టెన్  | ముందరి = [[../ఏషియా క్రీడలు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1930 }}  &lt;pages index=&quot;Sangra...'</comment>
      <origin>563053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="p97csqt7sihajqkyguzoba78nilmfrh" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఐన్ స్టెన్
 | ముందరి = [[../ఏషియా క్రీడలు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=456 fromsection=&quot;456B&quot; to=458 tosection=&quot;458A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>p97csqt7sihajqkyguzoba78nilmfrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563056</id>
      <parentid>563053</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T11:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="3qjw9j8o5vs6si0sw6mn0y3jne9oa0k" xml:space="preserve">
{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  =  ఐన్ స్టెన్
 | ముందరి = [[../ఏషియా క్రీడలు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=456 fromsection=&quot;456B&quot; to=460 tosection=&quot;460A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>3qjw9j8o5vs6si0sw6mn0y3jne9oa0k</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>