వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 0 2075 563225 552368 2026-07-06T08:07:56Z ~2026-38263-68 7398 /* 003 */ 563225 wikitext text/x-wiki {{Migrate to|[[సూచిక:Sumati Shatakamu.pdf]]}} {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సుమతీ శతకము]] | రచయిత = బద్దెన | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = [[సుమతీ శతకము - రెండవభాగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} __NOTOC__ ===001=== శ్రీ రాముని దయచేతను నారూఢిగ సకల జనులు నౌరా యనగా ధారాళమైన నీతులు నోరూరగ జవులు పుట్ట నుడివెద సుమతీ '''భావం:''' మంచి బుధ్ధిగలవాడా! శ్రీరాముని యొక్క దయవలన నిశ్చయముగా అందరు జనులను ఔరా అనునట్లుగా నోటినుండి నీళ్ళూరునట్లుగా రసములు పుట్టగా న్యాయమును భోధించు నీతులను చెప్పెదన్. ===002=== అక్కరకు రాని చుట్టము, మ్రొక్కిన వరమీని వేల్పు, మోహరమున దా నెక్కిన బారని గుర్రము గ్రక్కున విడవంగవలయు గదరా సుమతీ '''భావం:''' అవసరమునకు పనికిరాని చుట్టమును, నమస్కరించి వేడిననూ కోరిక నెఱవేర్చని భగవంతుని, యుద్ధసమయమున ఎక్కినప్పుడు ముందుకు పరుగు తీయని గుఱ్ఱమును వెంటనే విడిచిపెట్టవలయును. ===003=== అడిగిన జీతంబియ్యని మిడిమేలుపు దొరను గొల్చి మిడుకుట కంటెన్‌ వడిగల యెద్దుల గట్టుక మడి దున్నుకు బ్రతుక వచ్చు మహిలో సుమతీ '''భావం:''' అడిగినప్పుడు జీతము ఇవ్వని యజమానిని సేవించి జీవించుటకంటే, వేగముగా పోగల ఎద్దులను కట్టుకొని పొలమును దున్ని బ్రతకవచ్చు ===004=== అడియాస కొలువు గొలువకు, గుడి మణియము సేయబోకు, కుజనుల తోడన్‌ విడువక కూరిమి సేయకు, మడవిని దో డరయ కొంటి నరుగకు సుమతీ '''భావం:''' వృధా ప్రయాసయగు సేవను చేయకుము. గుడి ధర్మకర్తుత్వము చేయకుము. చెడ్డవారితో స్నేహము చేయకుము. అడవిలో సహాయము లేక ఒంటరిగా పోకుము. ===005=== అధరము గదలియు, గదలక మధురములగు భాష లుడుగి మౌన వ్రతుడౌ అధికార రోగ పూరిత బధిరాంధక శవము జూడ బాపము సుమతీ '''భావం:''' పెదవి కదలీకదలకుండ తీయనైన మాటలు మాని, మాటలాడనను నియమము పూని, అధికార వ్యాధిచేనిండిన చెవిటి గ్రుడ్డి పీనుగును చూచుట పాపము. ===006=== అప్పు కొని చేయు విభవము, ముప్పున బ్రాయంపుటాలు, మూర్ఖుని తపమున్‌, దప్పరయని నృపు రాజ్యము దెప్పరమై మీద గీడు దెచ్చుర సుమతీ '''భావం:''' ఋణము దెచ్చుకొని అనుభవించు సౌఖ్యము, ముసలితనమందు పడుచు భార్య, తప్పిదములను కనిపెట్టని రాజు యొక్క రాజ్యము సహింపరానిదై చివరకు హానిని తెచ్చిపెట్టును. ===007=== అప్పిచ్చువాడు, వైద్యుడు నెప్పుడు నెడతెగక పారు నేరును, ద్విజుడున్‌ జొప్పడిన యూర నుండుము చొప్పడకున్నట్టి యూరు చొరకుము సుమతీ '''భావం:''' ఋణమునిచ్చువాడును, వైద్యుడును, ఎల్లప్పుడును ఆగకుండా ప్రవహించు నదియును, బ్రాహ్మణుడుగల గ్రామమునందు నివసింపుము. వారు లేనట్టి గ్రామమునందు నివసింపకుము. ===008=== అల్లుని మంచితనంబును, కాపు సాహిత్య విద్య, కోమలి నిజమున్‌, బొల్లున దంచిన బియ్యము, దెల్లని కాకులును లేవు తెలియుము సుమతీ '''భావం:''' అల్లుని మంచితనమును, కాపువాని పాండిత్య జ్ఞానమును, ఆడుదానియందు నిజమును, పొల్లు ధాన్యములో బియ్యమును, తెల్లని రంగు కాకులును లోకములో నుండవు. ===009=== ఆకొన్న కూడె యమృతము, తాకొందక నిచ్చువాడె దాత ధరిత్రిన్‌, సోకోర్చువాడె మనుజుడు, తేకువ గలవాడె వంశ తిలకుడు సుమతీ '''భావం:''' లోకమునందు ఆకలి సమయమున అన్నమే అమృతము. బాధ నొందకుండా నిచ్చువాడే దాత. ఆవేశమును ఓర్చుకొనువాడే మానవుడు. ధైర్యం కలవాడే వంశ శ్రేష్టుడు. ===010=== ఆకలి యుడుగని కడుపును, వేకటియగు లంజ పడుపు విడువని బ్రతుకున్‌, బ్రాకొన్న నూతి యుదకము, మేకల పాడియును రోత మేదిని సుమతీ '''భావం:''' భూమియందు ఆకలి తీరని భోజనం, గర్భము వచ్చిన జారస్త్రీ యొక్క వ్యభిచారమును విడువని బ్రతుకును, పాచిపట్టిన బావి నీళ్ళును, మేకల పాడియు రోత పుట్టించును. ===011=== ఇచ్చునదె విద్య, రణమున జొచ్చునదే మగతనంబు, సుకవీశ్వరులున్‌ మెచ్చునదే నేర్చు, వదుకు వచ్చునదే కీడు సుమ్ము వసుధను సుమతీ '''భావం:''' భూమియందు ధనము నొసగునదియే విద్య. యుద్ధభూమియందు ప్రవేశించునదే పౌరుషము. మంచి కవిశ్రేష్టులు మెచ్చుకున్నట్టిదే నేర్పరితనము. తగవునకు వచ్చునదియే హాని. ===012=== ఇమ్ముగ జదువని నోరును, నమ్మా యని బిలిచి యన్న మడుగని నోరున్‌, దమ్ముల బిలువని నోరును గుమ్మరి మను ద్రవ్వినట్టి గుంటర సుమతీ '''భావం:''' ఇంపుగా పఠింపని నోరును, అమ్మయని పిలచి అన్నము అడుగనినోరును, తమ్ముడాయని పిలువని నోరును, కుమ్మరివాడు మన్నుత్రవ్విన గోయీవంటిది సుమా. ===013=== ఉడుముండదె నూరేండ్లును, బడియుండదె పేర్మి బాము పదినూరేండ్లున్‌, మడువున గొక్కెర యుండదె, కడు నిల బురుషార్థ పరుడు గావలె సుమతీ '''భావం:''' ఉడుము నూరేండ్లును, పాము పదివందల ఏండ్లును, కొంగ చెరువులో చిరకాలము జీవించుచున్నవి. వాని జీవితములన్నియు నిరుపయోగములు. మానవుని జీవిత మట్టిదికాక ధర్మార్ధకామ మోక్షాసక్తితో కూడినది కావలెను. ===014=== ఉత్తమగుణములు నీచున కెత్తెఱగున గలుగ నేర్చు; నెయ్యెడలం దా నెత్తిచ్చి కరగి పోసిన నిత్తడి బంగారమగునె యిలలో సుమతీ? '''భావం:''' బంగారమునకు సమానమైన యెత్తు ఇత్తడిని తీసుకొని ఎన్నిసార్లు కరగించి పోసినను బంగారము ఎట్లు కానేరదో అదేవిధముగా లోకములో నీచునకు ఎక్కడను ఏవిధముగను మంచి గుణములు కలుగనేరవు. ===015=== ఉదకము ద్రావెడు హయమును, మదమున నుప్పొంగుచుండు మత్తేభంబున్‌, మొదవు కడ నున్న వృషభము, జదువని యానీచు గడకు జనకుర సుమతీ '''భావం:''' నీరు త్రాగెడు గుఱ్ఱము కడకును, క్రొవ్వుచే విజృంబించు మదపుటేనుగుకడకును, ఆవుకడనున్న ఆబోతు దగ్గరకును, విద్య నేర్వని అల్పుని కడకును వెళ్ళకుము. ===016=== ఉపకారికి నుపకారము విపరీతము గాదు సేయ వివరింపంగా; అపకారికి నుపకారము నెపమెన్నక సేయువాడు నేర్పరి సుమతీ '''భావం:''' మేలు చేసినవానికి తిరిగి మేలు చేయుట గొప్ప కాదు. హాని చేసిన వానికి లోగడ వాడు చేసిన దోషములు లెక్క చేయక ఉపకారము చేయువాడే నేర్పుగలవాడు. ===017=== ఉపమింప మొదలు తియ్యన కపటం బెడనెడను జెఱకు కై వడినే పో నెపములు వెదకును గడపట గపటపు దుర్జాతి పొందు గదరా సుమతీ '''భావం:''' చెఱకుగడ మొట్టమొదట తియ్యగానుండి, చివరకు పోయిన కొలది మధ్య మధ్య చప్పగా నేవిధమున నుండునో ఆ విధముగా పోల్చి చూడగా మోసగాడైన దుర్మార్గునితోడి స్నేహము మొదట ఇంపుగా నున్నను చివరకు తప్పులను వెదకుటకు ప్రారంభించునుగదా. ===018=== ఎప్పటి కెయ్యది ప్రస్తుత మప్పటికా మాటలాడి, యన్యుల మనముల్‌ నొప్పించక, తా నొవ్వక, తప్పించుక తిరుగువాడు ధన్యుడు సుమతీ '''భావం:''' ఏ సమయమునకు ఏదేది అవసరమో తెలుసుకొని, అప్పటికా మాటలు పల్కి ఇతరుల మనస్సులను బాధపెట్టక తాను బాధనుపడక తప్పించుకొని తిరుగువాడే సుమా ధన్యాత్ముడు. ===019=== ఎప్పుడు దప్పులు వెదకెడు నప్పురుషుని గొల్వగూడ దది యెట్లన్నన్‌ సర్పంబు పడగ నీడను గప్ప వసించిన విధంబు గదరా సుమతీ '''భావం:''' నల్లత్రాచుయొక్క పడగనీడను వసించు కప్ప బ్రతుకెంత అస్థిరమైనదో ఆ విధముగనే ఎల్లప్పుడు దోషములను వెదకు యజమానుని సేవించువాడి బ్రతుకును ప్రాణభయముతో కూడినది. ===020=== ఎప్పుడు సంపద కలిగిన నప్పుడు బంధువులు వత్తు రది యెట్లన్నన్‌ తెప్పలుగ జెఱువు నిండిన గప్పలు పదివేలు చేరు గదరా సుమతీ '''భావం''': చెరువునిండా నీరుచేరగనే వేలకొలది కప్పలందులోనికి ఏ విధముగా చేరుకొనునో, సంపద కలిగిన బంధువులెక్కువగా జేరుకొందురు. ===021=== ఏఱకుమీ కసుగాయలు, దూఱకుమీ బంధుజనుల దోషము సుమ్మీ, పాఱకుమీ రణమందున, మీఱకుమీ గురువు నాజ్ఞ మేదిని సుమతీ '''భావం:''' ఈ భూమి పైన పచ్చికాయలు ఏరి తినకుము, చుట్టములను ధూషింపకుము, యుధ్ధమునుండి వెనుదిరిగి పారిపోకుము, పెద్దల మాటను జవదాటకుము తప్పు సుమా. ===022=== ఒక యూరికి నొక కరణము, నొక తీర్పరియైన గాక, నొగి దఱుచైనన్‌, గకవికలు గాక యుండునె సకలంబును గొట్టువడక సహజము సుమతీ '''భావం:''' ఒక గ్రామమునకు ఒక లేఖరి, ఒక ధర్మాధికారి యుండవలెను. అట్లు కాక పైన చెప్పబడినవారు పెక్కుమందియైనచో అనేకమైన గంధరగోళములు పుట్టి సమస్తమును చెడిపోవుట సహజము. ===023=== ఒరు నాత్మ దలచు సతి విడు, మఱుమాటలు పలుకు సతుల మన్నింపకుమీ, వెఱ పెఱుగని భటునేలకు, తఱచుగ సతి గవయ బోకు, తగదుర సుమతీ ===024=== ఒల్లని సతి నొల్లని పతి, నొల్లని చెలికాని విడువ నొల్లని వాడే గొల్లండు, కాక ధరలో గొల్లండును గొల్లడౌనె గుణమున సుమతీ '''భావం:''' తన్ను ప్రేమించని భార్యను, యజమానుని, స్నేహితుని విడిచిపెట్టుటకు అంగీకరింపనివాడే వెర్రిగొల్లవాడు. కాని జాతిచేత గొల్లవాదైనంత మాత్రమున గుణములయందు వెర్రి గొల్లవాడు కాదు. ===025=== ఓడల బండ్లును వచ్చును, ఓడలు నాబండ్లమీద నొప్పుగ వచ్చున్‌, ఓడలు బండ్లును వలనే వాడంబడు గలిమి లేమి వసుధను సుమతీ '''భావం:''' నావలమీద బండ్లును, బండ్లమీద నావలును వచ్చునట్లుగనే భాగ్యవంతులకు దారిద్ర్యము, దరిద్రులకు భాగ్యమును పర్యాయముగా కలుగుచుండును. ===026=== కడు బలవంతుడైనను బుడమిని బ్రాయంపుటాలి బుట్టిన యింటన్‌ దడవుండ నిచ్చెనేనియు బడుపుగ నంగడికి దానె బంపుట సుమతీ '''భావం:''' ఎంత సమర్ధత కలవాడైనను యవ్వనమందున్న భార్యను చిరకాలము పుట్టినయింట నుండనిచ్చినచో తానే స్వయముగా భార్యను వ్యభిచార వృత్తికి దింపినవాడగును. ===027=== కనకపు సింహాసనమున శునకము గూర్చుండబెట్టి శుభ లగ్నమునం దొనరగ బట్టము గట్టిన వెనుకటి గుణమేల మాను వినరా సుమతీ '''భావం:''' కుక్కను తీసుకొని వచ్చి మంచి ముహూర్తమునందు బంగారు గద్దె మీద కూర్చుండబెట్టి పట్టాభిషేకము చేసినప్పటికి దాని నైజగుణము నేలాగున మానలేదో, ఆ విధముగనే అల్పుడైనవానికి ఎంత గౌరవము చేసి మంచి పదవొసంగినను తన నీచత్వమును వదలనేరడు. ===028=== కప్పకు నొరగాలైనను, సర్పమునకు రోగమైన, సతి తులువైనన్‌, ముప్పున దరిద్రుడైనను, తప్పదు మఱి దుఃఖ మగుట తథ్యము సుమతీ '''భావం:''' కప్పకు కాలు విఱిగినను, పాముకు రోగము కలిగినను, భార్య దుష్టురాలైనను, ముసలితనములో దారిద్ర్యము సంభవించినను, ఎక్కువ దుఖప్రదమగును తప్పదు. ===029=== కమలములు నీట బాసిన కమలాప్తుని రశ్మి సోకి కమలిన భంగిన్‌ తమ తమ నెలవులు దప్పిన తమ మిత్రులు శత్రులౌట తథ్యము సుమతీ '''భావం:''' కమలములు తమ నివాసమైన నీటిని విడిచిపెట్టిన తరువాత తమ మిత్రుడైన సూర్యుని యొక్క ఎండ తాకుడుకే కమలుచున్నవి. అట్లే మానవులు తమ తమ హద్దులు దాటి ప్రవర్తించిన తమ స్నేహితులే తమకు శత్రువులగుదురు. ===030=== కరణము గరణము నమ్మిన మరణాంతక మౌను గాని మనలేడు సుమీ; కరణము దన సరి కరణము మఱి నమ్మక మర్మ మీక మనవలె సుమతీ '''భావం:''' ఒక లేఖకుడు మఱియొక లేఖకుని నమ్మిన మరణముతో సమానమైన ఆపదను చెందును కావున లేఖకుడైనవాడు తనతో సమానుడైన మఱియొక లేఖరిని విశ్వసింపక తన గుట్టు ఈయక జీవింపవలయును. ===031=== కరణముల ననుసరింపక విరసంబున దిన్న తిండి వికటించు జుమీ యిరుసున కందెన బెట్టక పరమేశ్వరు బండి యైన బారదు సుమతీ '''భావం:''' బండి యిరుసునకు కందెన పెట్టకున్నచో భగవంతుని బండియైనను త్వరితంగా పరుగెత్తదు. అదే విధముగా పంచేంద్రియాలు ఇచ్చే సూచనలు గమనిచకుండా ఏది పడితే అది తింటే వికటించగలదు. ===032=== కరణము సాదైయున్నను, గరి మద ముడిగినను, బాము గఱవక యున్నన్‌, ధర దేలు మీటకున్నను, గర మరుదుగ లెక్క గొనరు గదరా సుమతీ '''భావం:''' భూమియందు కరణము నెమ్మదివాడైనను, ఏనుగు మదము పోయినదైననూ, త్రాచు కఱవకున్నను, తేలు కుట్టకున్నను ఆశ్చర్యముతో మిక్కిలి తేలికగా చూతురు. ===033=== కసుగాయ గఱచి చూచిన మసలక పస యొగరు రాక మధురంబగునా; పస గలుగు యువతులుండగ పసి బాలల బొందువాడు పశువుర సుమతీ '''భావం:''' పక్వమునకు వచ్చిన పండ్లను వదలి పచ్చికాయలను కొఱికిన తీయదనము లేక ఒగరుగా దోచును. ఆ విధముగనే చాతుర్యము గల పడుచులుండంగా పసిపాపలను కూడెడువానికి సుఖము శూన్యము అట్టివాడు నిజముగా పశువే. ===034=== కవి కాని వాని వ్రాతయు, నవరస భావములు లేని నాతుల వలపున్‌, దవిలి చను పంది నేయని వివిధాయుధ కౌశలంబు వృధరా సుమతీ '''భావం:''' కవికానట్టివాడు వ్రాసిన రచనయును, తొమ్మిది రసముల యొక్క స్థితులు తెలియని స్త్రీలయొక్క ప్రేమయును, ముందు పోయెడి పందిని వెంబడించి కొట్టలేనివాని యొక్క ఆయుధవిద్యయందలి నేర్పరితనము వ్యర్ధము. ===035=== కాదు సుమీ దుస్సంగతి, పోదుసుమీ "కీర్తి" కాంత పొందిన పిదపన్‌, వాదు సుమీ యప్పిచ్చుట, లేదు సుమీ సతుల వలపు లేశము సుమతీ '''భావం:''' చెడ్డవారితోడ స్నేహము మంచిదికాదు. కీర్తి వచ్చిన పిదప నశించదు. అప్పొసంగుట తగవులకు మూలము. స్త్రీలకడ ప్రేమ శూన్యము. ===036=== కాముకుడు దనిసి విడిచిన కోమలి బరవిటుడు గవయ గోరుట యెల్లన్‌ బ్రేమమున జెఱకు పిప్పికి చీమలు వెస మూగినట్లు సిద్ధము సుమతీ '''భావం:''' ఒక విటుడు తృప్తియగునట్లుగా భోగించి విడచిన కాంతను మఱియొక జాఱుడు అనుభవింపగోరుట చెఱకునందలి రసమును సంపూర్ణముగా తీసివేసిన తరువాత ఆ పిప్పికై చీమలు ముసుకొన్నట్లుండును. ===037=== కారణము లేని నగవును, బేరణము లేని లేమ, పృథివీ స్థలిలో బూరణము లేని బూరెయు, వీరణము లేని పెండ్లి వృధరా సుమతీ '''భావం:''' కారణములేని నవ్వును, పేరణము(రవిక) లేని స్త్రీయును, పూరణములేని బూరెయును, వీరణములేని పెండ్లియును వ్యర్ధములు. ===038=== కులకాంత తోడ నెప్పుడు గలహింపకు, వట్టి తప్పు ఘటియింపకుమీ, కలకంఠి కంట కన్నీ రొలికిన సిరి యింట నుండ నొల్లదు సుమతీ '''భావం:''' భార్యతోడ నెప్పుడును జగడములాడవలదు. లేని నేరములు ఆరోపింపవలదు. ఉత్తమ ఇల్లాలియొక్క కంటనీరు క్రిందపడిన నాయింట లక్ష్మి నిలవదు. ===039=== కూరిమి గల దినములలో నేరము లెన్నడును గలుగ నేరవు మఱి యా కూరిమి విరసంబైనను నేరములే తోచు చుండు నిక్కము సుమతీ '''భావం:''' పరస్పరము స్నేహమున్న రోజులలో నేరములెప్పుడును కనుపించబోవు. ఆ స్నేహము చెడగానే అన్నియును తప్పులుగా కనపడుచుండును. ఇది నిజము. ===040=== కొంచెపు నరు సంగతిచే నంచితముగ గీడు వచ్చు నది యెట్లన్నన్‌ గించిత్తు నల్లి కుట్టిన మంచమునకు జేటు వచ్చు మహిలో సుమతీ '''భావం:''' చిన్న నల్లి కుట్టిన ఆ నల్లి యున్న మంచమును ఎండలో వేయుట కర్రతో కొట్టుట, మరుగునీళ్ళు పోయుట మొదలగు ఆపదలు కలుగును. ఆ విధముగనే అల్పుడైనవానితోడి స్నేహము ఎట్టివారికైనను ఆపదను తెచ్చిపెట్టును. ===041=== కొక్కోకమెల్ల జదివిన, చక్కనివాడైన, రాజ చంద్రుండైనన్‌, మిక్కిలి రొక్కము లియ్యక, చిక్కదురా వారకాంత సిద్ధము సుమతీ '''భావం:''' వెలయాలు పుష్కలముగా ధనమీయకున్న ఎంతగా రతిశాస్త్రమును చదివినవాడైనను, అందగాడైనను, గొప్ప రాజశ్రేష్టుడైనను, ప్రేమించి దగ్గరకు చేరదు. ===042=== కొఱ గాని కొడుకు బుట్టిన కొఱ గామియె కాదు, తండ్రి గుణముల జెఱచున్‌ చెఱకు తుద వెన్ను బుట్టిన జెఱకున తీపెల్ల జెఱచు సిద్ధము సుమతీ '''భావం:''' చెఱకుగడ చివర వెన్ను పుట్టినచో ఆ చెఱకునందలి తీయదనము నంతయు నేవిధముగ పాడుచేయునో ఆ విధముగనే అప్రయోజకుడైన కుమారుడు కలిగిన కుటుంబమునకుపయోగకారి కాకపోవుట యటుండగా తండ్రి మంచిగుణమును కూడా పాడుచేయును. ===043=== కోమలి విశ్వాసంబును, బాములతో జెలిమి, యన్య భామల వలపున్‌, వేముల తియ్యదనంబును, భూమీశుల నమ్మికలును బొంకుర సుమతీ '''భావం:''' స్త్రీలయందు విశ్వాసమును, పాములయందు స్నేహమును, పరస్త్రీలయందు ప్రేమయును, వేపచెట్లయందు తీయదనమును, రాజులయందు నమ్మకము వట్టి అసత్యములు. ===044=== గడన గల మగని జూచిన నడుగడుగున మడుగు లిడుదు రతివలు దమలో; గడ నుడుగు మగని జూచిన నడ పీనుగు వచ్చె నంచు నగుదురు సుమతీ '''భావం:''' స్త్రీలు సంపాదన కలిగిన భర్తను చూచిన అడుగులకు మడుగులొత్తుచు పూజింతురు. సంపాదనలేని మగనిని చూచినచో నడుచునట్టి శవము వచ్చెనని హీనముగా జూతురు. ===045=== చింతింపకు కడచిన పని, కింతులు వలతురని నమ్మ కెంతయు మదిలో, నంతఃపుర కాంతలతో మంతనముల మాను మిదియె మతముర సుమతీ '''భావం:''' జరిగిపోయిన దానిని గురించి ఆలోచించుటయు, స్త్రీలు తన్ను ప్రేమింతురని విశ్వసించుటయును, రాణీవాసపు స్త్రీలతో రహస్యములను విడిచిపెట్టుము. ఇదియే అనుసరించవలసిన మంచితనము. ===046=== చీమలు పెట్టిన పుట్టలు పాముల కిరవైనయట్లు పామరుడు దగన్‌ హేమంబు గూడ బెట్టిన భూమీశుల పాల జేరు భువిలో సుమతీ '''భావం:''' చీమలు పెట్టినటువంటి పుట్టలు పాములకు నివాసమైనంట్లు, అజ్ఞానుడు కూడబెట్టిన బంగారమంతయు రాజుల వశమైపోవును. ===047=== చుట్టములు గాని వారలు చుట్టములము నీకటంచు సొంపు దలిర్పన్‌ నెట్టుకొని యాశ్రయింతురు గట్టిగ ద్రవ్యంబు గలుగ గదరా సుమతీ '''భావం:''' ధనము కలిగిన యెడల ఏ సంబంధంలేని వారు కూడ, ఆ ధనము మీది ఆశతో, లేని సంబంధము కలుపుకొని మన కూడా ఉంటారు. ===048=== చేతులకు దొడవు దానము, భూతలనాథులకు దొడవు బొంకమి ధరలో, నీతియె తొడవెవ్వారికి, నాతికి మానంబు తొడవు నయముగ సుమతీ '''భావం:''' చేతులకు దానమును, పాలకులకు అసత్యమును పలుకకుండుటయును, అందరికినీ న్యాయమును, స్త్రీకి అభిమానమును అలంకారములు. ===049=== తడ వోర్వక, యొడ లోర్వక, కడు వేగం బడిచి పడిన గార్యం బగునే; తడ వోర్చిన, నొడ లోర్చిన, జెడిపోయిన కార్యమెల్ల జేకుఱు సుమతీ '''భావం:''' ఆలస్యమునకు, శరీర శ్రమకును సహింపక తొందరపడిన నేకార్యమును కానేరదు. ఆలస్యమునకును శరీర శ్రమకును ఓర్చుకొన్నప్పుడే చెడిపోయిన కార్యమంతయు నెఱవేరుచుండును. ===050=== తన కోపమె తన శత్రువు, తన శాంతమె తనకు రక్ష, దయ చుట్టంబౌ తన సంతోషమె స్వర్గము, తన దుఃఖమె నరక మండ్రు తథ్యము సుమతీ '''భావం:''' తన కోపమే తనను శత్రువులువలె బాధించును. తన శాంతమే తనను రక్షించును. తన దయయే తనకు చుట్టమువలె సహాయపడును. తన ఆనందమే తనకు ఇంద్రలోక సౌఖ్యము. తన దుఖమే తనకు నరకమగును. ఇది నిజము. ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[సుమతీ శతకము - రెండవభాగం]] ==వనరులు== {{వికీపీడియా|బద్దెన}} {{శతకములు}} {{PD-old}} [[వర్గం:13వ శతాబ్దం రచనలు]] psagpsx7hgkofsifr3x1lc8shhufgwp 14 9346 563062 19879 2026-07-05T12:02:22Z VISWALYRICS 7377 563062 wikitext text/x-wiki రచయిత:గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు [[వర్గం:అకారక్రమమున రచయితలు]] qvfi7b2jfsfd88lltcbd0wpo35pe5pp 563063 563062 2026-07-05T12:04:11Z VISWALYRICS 7377 563063 wikitext text/x-wiki [[రచయిత:గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]]ః pfk64upn3a8wshk2bwhhh0uayj56jhn 104 82890 563204 290750 2026-07-06T06:20:39Z Rajasekhar1961 50 563204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Thimmarusumantri.pdf |Page = 3 |bSize = 408 |cWidth = 276 |cHeight = 317 |oTop = 128 |oLeft = 62 |Location = center |Description = }} {{c|చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు.}}<noinclude><references/></noinclude> 7ukc13yy4z35m0nynp0gjjb4bq9htha 102 149780 563264 556877 2026-07-06T11:04:23Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 563264 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఆదిరాజు |అసలుపేరు = వీరభద్రరావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1890 |గిట్టిన_యేడు = 1973 |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఆదిరాజు వీరభద్రరావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రవాజ్మయస్థితి]] (1916) * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అనంతపురముజిల్లా]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మొదటి సంపుటము/అల్లూరి సీతారామరాజు]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉమామహేశ్వరము]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలెఫెంటా గుహాలయములు]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కొండాపురము]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కొమఱ్ఱాజు వేంకట లక్ష్మణరావు]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/కోడూరు-V]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గాజులబండ]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/గారిబాల్డి]] * [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/మూడవ సంపుటము/ఖమ్మము జిల్లా]] ==రచయిత గురించిన రచనలు== * [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]] {{authority control}} [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]] cmjl6wvvv3mf6mbxqg00nrgt774s0zu 104 151075 563263 561938 2026-07-06T11:03:05Z Rajasekhar1961 50 563263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{| class="wikitable" |+ రచయితలు |- ! వ. సం. పొడి అక్షరములు !! వ్యాసకర్త పేరు !! వ్యాసము పేరు |- | 1. ఆ. || " అగస్త్య ” || కామశాస్త్రము |- | 2. అ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:అమరేశం రాజేశ్వరశర్మ|అమరేశం రాజేశ్వర శర్మ]] ఎం. ఏ., భాషాప్రవీణ, తెలుగు ఉపన్యాసకులు, వివేక వర్దనీ కళాశాల, హైదరాబాదు || కాళేశ్వరము |- | 3. ఆ. పీ. || పండిత [[రచయిత:ఆదిరాజు వీరభద్రరావు|ఆదిరాజు వీరభద్రరావు]], రిటైర్డు తెలుగు పండితులు, ప్రభుత్వోన్నత పాఠశాల, చాదర్ ఘాట్, హైదరాబాదు || 1. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉమామహేశ్వరము|ఉమామహేశ్వరము]] 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎలెఫెంటా గుహాలయములు|ఎలెఫెంటా గుహాలయములు]] 3. కార్ల్ గుహాలయములు |- | 4. ఆర్. పి. యస్. || వైయాకరణ పంచానన, విద్వత్కవిసార్వభౌమ, [[రచయిత:ఆర్. పార్థసారథీ అయ్యంగార్ స్వామి|ఆర్ . పార్థసారథీ అయ్యంగార్ స్వామి]], రీడరు, ఎస్. వి. ఓ. కాలేజి, తిరుపతి || [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/అర్ష శిల్పము|ఆర్షశిల్పము]] |- | 5. ఆర్. యం. జో. || శ్రీ [[రచయిత:ఆర్. యం. జోషీ|ఆర్. యం. జోషీ]], మాజీ డిప్యూటీ డైరెక్టరు, గవర్నమెంటు రికార్డు ఆఫీసు, హైదరాబాదు || కవిలె బ్రాండారములు |- | 6. ఇ. కృ. || శ్రీ [[రచయిత:ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి|ఇరివెంటి కృష్ణమూర్తి]] ఎం.ఏ., తెలుగు ఉపన్యాసకులు, గవర్నమెంటు కాలేజీ., వరంగల్లు || ఓరుగల్లు |- | 7. ఉ. గ. శా. || వేదభాష్య విశారద, [[రచయిత:ఉప్పులూరి గణపతిశాస్త్రి|ఉప్పులూరి గణపతిశాస్త్రి]], సూర్యారావుపేట, కాకినాడ || 1. ఆర్షవ్యవసాయ పద్ధతి 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉపనిషత్తులు|ఉపనిషత్తులు]] |- | 8. ఉ. రా. || శ్రీ [[రచయిత:ఉరువుటూరి రాఘవాచార్యులు|ఉరువుటూరి రాఘవాచార్యులు]] బి. ఫీ., బి. ఇడి., ఎం. ఎల్. సి. హైదరాబాదు || 1. ఇండోచైనా (చ) 2. ఇండోనేషియా (చ) 3. కందికట్లు గుట్టలు |- | 9. ఉ. స. || శ్రీ [[రచయిత:ఉడుత సచ్చిదానందస్వామి|ఉడుత సచ్చిదానందస్వామి]] ఎం. ఎన్. సి., వృక్షశాస్త్రోపన్యాసకులు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు || 1, ఉద్భిజ్జములు (అంగభేద రహితములు) 2. [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఉద్భిజ్జ వర్గీకరణము|ఉద్భిజ్జ వర్గీకరణము]] |- | 10. ఎం. ఏ. కె. || శ్రీ [[రచయిత:ఎం. ఏ. కుమారస్వామి|ఎం. ఏ. కుమారస్వామి]], ఉపన్యాసకులు, ఇంజనీరింగు కళాశాల, హైదరాబాదు || ఉక్కుపరిశ్రమ |}<noinclude><references/> xiv</noinclude> 74tivneclsuywh2fy3wkehj559df4vg 104 151668 563246 474452 2026-07-06T09:59:37Z Vjsuseela 1850 563246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude><poem>స్వరములనుబ్రస్తగించెడు పాటకులకు అమృతసదృశంబయిన గీతియబ్బదేమొ! మొగము నవనీతమృదులమై యెగయుచెలికి మనసునవనీతమయియుండదనుటెనిజము! వనలతలకును నుద్యానవనలతలకు భేదమరాసినకవి ఎంతవేత్తయగునో గాత్రమెత్తి యా బైరాగి కన్నె యట్లు పాడుచుండెను, వాకిండ్ల వాడలెల్ల చిత్తరువులలో రాణించు చెలువుదోఁచె ఎచటివారచ్చటనె చలియింపకుంట. వీధి వీధులఁ బొరలె నాబిడ విలాస రాగలాలిత గానతరంగ భరము తెలి తమలపాకు తీవ పాదులకుఁబాఱు ధవళజలకుల్య భాతినార్ద్రంపుగతుల. ఆమె పాడిన పాటల నాలకించి అందుముకుళించియున్న భావార్థమెంచి ఒక విధంబైన యున్మాద చకితదశల కగ్గమైతిమే మిరువుర మద్భుతముగ.</poem> <section begin="10A" /><section end="10A" /> <section begin="10B" />{{c|{{larger|గ్రంథాలయములు-అవి చేయవలసిన పనులు.}}}} {{c|{{smaller|భీమవరము తాలూకా కుముదవల్లి యందలి శ్రీ వీరేశలింగ కవిసమాజము యొక్క పదునెనిమిదవ వార్షికోత్సవ సమయమున అగ్రాసనాధిపత్యము వహించిన అయ్యంకి వేంకటరమణయ్య గారిచే నియ్యఁబడిన యుపన్యాసము.}}}} ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయోద్యమమునందు మీ భీమవరము తాలూకా ప్రథమమునఁ బేర్కొనవలసియున్నదని తెలుపుట కెంతయు సంతసిల్లుచున్నాఁడను. దేశమునందు గ్రంథపఠనాభిలాషగాని, వార్తాపత్రికాగ్రహణాసక్తి గానివిశేషముగకలుగనప్పుడే, రాజకీయాందోళనావశ్యకతను పట్టణములయందు సహితము జనులు బాగుగ గ్రహించియుండనప్పుడే, మీ తాలూకాయందు “ఉండి" గ్రామమునను మీ గ్రామముననుగూడ సమాజముల నేర్పఱుచుకొని స్వాభివృద్ధిని గలుగఁ జేసికొనవలయుననెడి వాంచ జనించుట మిక్కిలి ప్రశంసనీయము. భరతఖండ పితామహులగు దాదాభాయి నౌరోజీగారి యొక్కయు, ఆంధ్రదేశ పితామహులగు రావు బహద్దరు కందుకూరి వీరేశలింగము పంతులుగారి యొక్కయు పవిత్ర నామములతో మీరెండు సమాజములను ప్రారంభించుట మిక్కిలి యానందమును గొల్పుచున్నది. తన నిరుపమాన దేశాభిమానముచేతను, స్వార్థ త్యాగము చేతను, దీక్ష చేతను భరతఖండమునం కార్యనిర్వహణ దంతటను పూజ్యభావముతో వెలుంగుచున్న శ్రీ దాదాభాయి నౌరోజీగారియొక్క గొప్పతనమును గ్రహించి నేఁటి కిరువది సంవత్సరములకుఁ బూర్వమే బూతాలూకాయందున్న ఉండి గ్రామమున వారినామముతో “నౌరోజీ క్లబ్బు" నేర్పఱుచుటయు, నవీనాంధ్ర వాఙ్మయమున కంతకును మార్గదర్శియు సంఘము నందు ప్రబలియున్న దురాచారములను నిర్మూలింప తన యావజ్జీవితమును ధారవోయఁ గంకణము గట్టుకొనిన మహనీయుఁడును నిరుపమాన స్వార్థత్యాగియు నగు శ్రీ వీరేశలింగము పంతులుగారి యెడల మీకుఁగల కృతజ్ఞతను జూపుటకై నేఁటికి పదు నెనిమిది సంవత్సరములకుఁ బూర్వమే మీరు శ్రీ వీరేశలింగ కవి సమాజము నేర్పఱుచుటయు మి<section end="10B" /><noinclude><references/></noinclude> j7stkec36xvlcrmb5t55dhgkcn6zj2e 0 151690 563187 560092 2026-07-06T05:46:25Z Vjsuseela 1850 /* విషయసూచిక */ 563187 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3#విషయసూచిక|విషయసూచిక]] | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4|సంచిక 4]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=1 to=1 /> ==<center>[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3#విషయసూచిక|విషయసూచిక]]</center> == {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతాంకము (పద్యములు)|1. వసంతాంకము (పద్యములు)]]}}...{{smaller|[[రచయిత:ఓలేటి పార్వతీశకవి|ఓలేటి పార్వతీశకవిగారు]]}} |{{DJVU page link|169|-162}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/విరహగీతములు (పద్యములు)|2. విరహగీతములు (పద్యములు)]]}} |{{DJVU page link|170|-162}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆధునికాంధ్రసారస్వతము|3. ఆధునికాంధ్రసారస్వతము]]}}...{{smaller|[[రచయిత:రాయప్రోలు సుబ్బారావు|రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు]]}} |{{DJVU page link|171|-160}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/విస్మృతవేణుగీతి|4. విస్మృతవేణుగీతి]]}}...{{smaller|[[రచయిత:రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ|రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు]]}} |{{DJVU page link|179|-160}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/పిళ్లారిశెట్టి సీతారామయ్యగారు|5. పిళ్లారిశెట్టి సీతారామయ్యగారు.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:పాలపర్తి నరసింహం|పాలపర్తి నరసింహముగారు]]}} |{{DJVU page link|180|-160}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/విద్యాభ్యాసతఱుణము|6. విద్యాభ్యాసతఱుణము]]}}...{{smaller|[[రచయిత:కొండిపర్తి వీరభద్రాచార్యులు|కొండిపర్తి వీరభద్రాచార్యులుగారు, బి.ఏ.]]}} |{{DJVU page link|186|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రదేవుని పద్యములు (ద.సు.)|7. ఆంధ్రదేవుని పద్యములు]]}} |{{DJVU page link|189|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/స్వచ్ఛందప్రయాణము (పద్యములు)|8. స్వచ్ఛందప్రయాణము (పద్యములు)]]}}...{{smaller|[[రచయిత:అబ్బూరి రామకృష్ణారావు|అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు]]}} |{{DJVU page link|190|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/గ్రంథాలయము-గ్రామచరిత్ర|9. గ్రంథాలయము-గ్రామచరిత్ర.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్య|మామిడిపూడి వేంకటరంగయ్యగారు, ఎం.ఏ.]]}} |{{DJVU page link|192|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఉపన్యాసము|10. ఉపన్యాసము]]}}...{{smaller|[[రచయిత:పింగళి వేంకటరామారెడ్డి|ఆనరబిల్ పింగళి వేంకటరామారెడ్డిగారు]]}} |{{DJVU page link|196|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రనాటకములు|11. ఆంధ్రనాటకములు]]}}...{{smaller|[[రచయిత:పురాణం సూరిశాస్త్రి|పురాణం సూరిశాస్త్రిగారు, ఎం.ఏ.]]}} |{{DJVU page link|198|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/కృష్ణదేవరాయలు|12. కృష్ణదేవరాయలు]]}}...{{smaller|[[రచయిత:మైలవరపు నృసింహశాస్త్రి|మైలవరపు నృసింహశాస్త్రిగారు.]]}} |{{DJVU page link|205|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/కృతివిమర్శనము|13. కృతివిమర్శనము]]}}...{{smaller|[[రచయిత:జూపూడి హనుమచ్ఛాస్త్రి|జూపూడి హనుమచ్ఛాస్త్రిగారు.]]}} |{{DJVU page link|206|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భారతరంగమాలిక|14. భారతరంగమాలిక]]}}...{{smaller|[[రచయిత:దంటు సుబ్బావధానులు|దంటు సుబ్బావధానులుగారు.]]}} |{{DJVU page link|208|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు వారి వివాహములు|15. క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు వారి వివాహములు]]}}...{{smaller|[[రచయిత:మాడపాటి హనుమంతరావు|మాడపాటి హనుమంతరావుగారు]]}} |{{DJVU page link|210|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రవార్తాపత్రికలు|16. ఆంధ్రవార్తాపత్రికలు.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:కొడాలి శివరామ కృష్ణారావు|కొడాలి శివరామకృష్ణారావుగారు.]]}} |{{DJVU page link|218|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భీష్ముడు-ఆయన జీవితసారము|17. భీష్ముడు-ఆయన జీవితసారము]]}}...{{smaller|[[రచయిత:వేమూరి శివస్వామిశాస్త్రులు|వేమూరి శివస్వామిశాస్త్రులుగారు.]]}} |{{DJVU page link|224|-158}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భీష్ముడు-ఆయన గుణగణనము|18. భీష్ముడు-ఆయన గుణగణనము]]}}...{{smaller|[[రచయిత:చెలికాని లచ్చారావు|చెలికాని లచ్చారావుగారు.]]}} |{{DJVU page link|232|-154}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భీష్ముడు-ఆయన శపథము|19. భీష్ముడు-ఆయన శపథము]]}}...{{smaller|[[రచయిత:మంగిపూడి పురుషోత్తమశర్మ|మంగిపూడి పురుషోత్తమశర్మగారు.]]}} |{{DJVU page link|236|-152}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వసంతవికాసము|20. వసంతవికాసము.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:రాయప్రోలు సుబ్బారావు|రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు.]]}} |{{DJVU page link|238|-152}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/వాసంతిక|21. వాసంతిక]]}} |{{DJVU page link|239|-152}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రవాజ్మయస్థితి|22. ఆంధ్రవాజ్మయస్థితి.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:ఆదిరాజు వీరభద్రరావు|ఆదిరాజు వీరభద్రరావుగారు.]]}} |{{DJVU page link|240|-152}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/కానిమరా సర్వజన గ్రంథాలయము|23. 'కానిమరా' సర్వజన గ్రంథాలయము.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:ఎం.వి.ఎన్.శర్మ|ఎం.వి.ఎన్.శర్మగారు.]]}} |{{DJVU page link|244|-152}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/స్త్రీలకు కళాశాల|24. స్త్రీలకు కళాశాల.]]}} |{{DJVU page link|245|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భక్తుడు కవియగునా?|25. భక్తుడు కవియగునా?]]}}...{{smaller|[[రచయిత:వంగూరి సుబ్బారావు|వంగూరి సుబ్బారావుగారు.]]}} |{{DJVU page link|245|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/శుక్తి (రా. సు.)|26. శుక్తి (రా. సు.)]]}} |{{DJVU page link|248|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి|27. ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:పెండ్యాల వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|పెండ్యాల వేంకటసుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రిగారు.]]}} |{{DJVU page link|249|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/సాహిత్యచర్చ|28. సాహిత్యచర్చ.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:సహవాసి|"సహవాసి."]]}} |{{DJVU page link|253|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/కాశీ-రామేశ్వరము|29. కాశీ-రామేశ్వరము.]]}} |{{DJVU page link|261|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|30. ఎవరు? (గతసంచికశేషము)]]}}...{{smaller|[[రచయిత:రాయప్రోలు సుబ్బారావు|రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు.]]}} |{{DJVU page link|263|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/శ్రీశైలము|31. శ్రీశైలము.]]}}... ఒక యాత్రికుడు |{{DJVU page link|265|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/భక్తగీతములు (పద్యములు)|32. భక్తగీతములు (పద్యములు)]]}}...{{smaller|[[రచయిత:మీరాబాయి|కన్యా మీరాబాయి]]; [[రచయిత:క్షేమ|దాసీక్షేమ]]}}. |{{DJVU page link|269|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/రాధాకృష్ణ నాటకము:గ్రంథవిమర్శనము|33. రాధాకృష్ణ నాటకము:గ్రంథవిమర్శనము.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:ఓలేటి పార్వతీశకవి|ఓలేటి పార్వతీశకవిగారు]]}} |{{DJVU page link|270|-150}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/కామాసుర (పద్యములు)|34. కామాసుర (పద్యములు)]]}}...{{smaller|[[రచయిత:బసవరాజు అప్పారావు|బసవరాజు వేంకటప్పారావుగారు.]]}} |{{DJVU page link|278|-148}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/నేనెవ్వడను? (పద్యములు)|35. నేనెవ్వడను? (పద్యములు)]]}} |{{DJVU page link|279|-148}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/శ్రీకృష్ణరాయబారము|36. శ్రీకృష్ణరాయబారము.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:దంటు శ్రీనివాసరావు|దంటు శ్రీనివాసరావుగారు]]}} |{{DJVU page link|281|-146}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/మూలపురుషుడు|37. మూలపురుషుడు]]}}...{{smaller|"శతపత్ర" గ్రంథమునుండి.}} |{{DJVU page link|284|-146}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/మధుమాలి (పద్యములు)|38. మధుమాలి (పద్యములు)]]}}...{{smaller|[[రచయిత:రవీంద్రనాధ ఠాగూరు|శ్రీ రవీంద్రనాథ ఠాకూరుగారు]]}} |{{DJVU page link|285|-144}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/జాతీయధర్మగ్రంథాలయము-అమెరికాదేశము|39. జాతీయధర్మగ్రంథాలయము-అమెరికాదేశము.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:దాసు త్రివిక్రమరావు|దాసు త్రివిక్రమరావుగారు]]}} |{{DJVU page link|286|-144}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/రామచంద్రపురం తాలూకా గ్రంథభాండాగారసంఘము|40. రామచంద్రపురం తాలూకా గ్రంథభాండాగారసంఘము.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:దంటు కృష్ణమూర్తి|దంటు కృష్ణమూర్తిగారు]]}} |{{DJVU page link|290|-138}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/పూజాప్రయాణము|41. పూజాప్రయాణము.]]}} |{{DJVU page link|292|-138}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/కృష్ణవేణి|42. కృష్ణవేణి.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:పాటిబండ అప్పారావు|పాటిబండ అప్పారావుగారు]]}} |{{DJVU page link|293|-136}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/అపూర్వసిద్ధాంతము|43. అపూర్వసిద్ధాంతము.]]}}...{{smaller|[[రచయిత:మేధానిధి|"మేధానిధి"]]}} |{{DJVU page link|294|-136}} }} {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము]] gaw228uk00k4brcxujjmby8dr7oc3ei 0 152339 563253 559169 2026-07-06T10:10:47Z Vjsuseela 1850 563253 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు | ముందరి = | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|ఎవరు? తరువాయి భాగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=7 = to=10 tosection="10A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:పద్యములు]] rwnvohjpfom8u2va5vkvuo5ge97mtj7 563255 563253 2026-07-06T10:13:20Z Vjsuseela 1850 563255 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు | ముందరి = | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|ఎవరు? తరువాయి భాగం]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=7 = to=10 tosection="10A"/> {{right|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?|ఎవరు? తరువాయి భాగము]]}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:పద్యములు]] awasxsdpyfpat3wjtp309ice3nb7aop 104 154409 563268 448213 2026-07-06T11:31:08Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563268 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||ఋగ్వేదము}}</noinclude> దులను తెలుపు పదములు ఉపయోగింపబడియున్నవి. అందుచేత ప్రాచీనార్యులు నావలమీద దేశదేశములకు పోవుట, తమ దేశమందలి వస్తువులను విదేశములకు గొని పోయి విక్రయించుట మున్నగువిషయములు నెరిగియుండిరని తెల్లమగుచున్నది. ఋగ్వేదారంభ కాలమున కొంద రా యా వృత్తుల యందు స్థిరపడినట్లు ఆయావర్ణనల వలన గోచరించును. వివాహవిషయక మంత్రములతో నిండిన 47 ఋక్కుల సూక్త మొకటి ఋగ్వేదదశమమండలమునకలదు. ప్రౌఢలై, వరసమాగమమును కోరు వధువులు మాత్రమే వివాహ యోగ్యలుగా పరిగణింపబడిరి. వరునిమిత్రులు కన్యార్థమై కన్యతండ్రి నర్థించుట, కన్యాదాత వరుని గుణగణమును వారివలనవిని కన్యనొసగ వాగ్దానమొనర్చుట, వివాహము కన్యయింటగాని వరునియింటగాని జరుగుట, వివాహకాలమున వరుడు వధువు యొక్క పాణిని గ్రహించుట మున్నగు వైవాహికాచారములు ఆనాడు అనుష్ఠానములో నుండెను. అనులోను వివాహములు ఋగ్వేద కాలమున ఆచరణలో నుండెనని రథవీతి అను రాజర్షి కూతురిని శ్వావాశ్వుడను బ్రహ్మర్షి పరిణయమగుటచే విశదమగుచున్నది. ఒక గృహస్థునకు పుత్రులు లేనిచో నాతని పుత్రిక దాయాద అగును. పుత్రులుదయించినచో నామెకు చాయార్హత లేదు. దౌహిత్రుడు పుత్ర ప్రాయుడై మాతా మహుల పరలోకక్రియలకు కర్తయగును. ఋగ్వేద కాలమున శవఖననము తొలుతనున్నను వెంటనే దహనాచారము ప్రబలెను. శవమును శ్మశానస్థలమునకు కొనిపోవునపుడు బంధుమిత్రాదులతోడ భార్యగూడ పోవుచుండెను. మృతుని యొక్క పుత్రాదుల సుఖస్థితికై ఒక పాషాణమును సమంత్రకముగా స్థాపించుచుండిరి. ఆశౌచము తొలగి పోయిన దినమున దేవాహ్వానరూపమైన పితృ మేధమును జరుపుచుండిరి. క్షత్రియుడు మృతుడైనచో అతని చేతియందలిధనుస్సును కర్మజ్యేష్ఠుడు గ్రహించి, 'నీ పిస్థానమున నుండుము. మేము సువీరులమై పుత్రపౌత్రాది యుతులమై ఈ లోకమును జయింతుము' అని పలుకుట, దీక్షిత మరణమున మృతసంస్కా రాదులు జరిగిన పిమ్మట అతని ఆస్థులను సమంత్రకముగా పాతి పెట్టుట ఆచారములుగా పరిగణింపబడుచుండెను. ఋగ్వేదమున పితృయజ్ఞ పితృదేవతాశ్వములు ఒక సూక్తమున వర్ణింపబడినవి. ' ఋగ్వేదమున సర్వత్ర వర్ణింపబడిన శ్రీధర్మములను బట్టి ఆనాడు స్త్రీలకు అత్యంత గౌరవమున్నట్లు తెలియును. స్త్రీలు యజ్ఞాదులందు పురుషులవలె యాజమాన్యములు వహించి, భాగస్వామినులైరి. వారు విద్యా ఖ్యాసమొనర్చిగృహమున స్వతంత్రులై గృహిణీధర్మమును నిర్వహించుచుండిరి. పురుషులకు యుద్ధములలో తోడ్పడుచుండిరి. అర్వాచీనకాలమున కొన్ని ఋక్కులలో స్త్రీ నింద తలచూపినను ఐహికాముష్మికములకు స్త్రీలే సాధన భూతురాండ్రై యుండిరని తేటబడుచున్నది. ఋగ్వేదమున క్షుధార్తులకు అన్నదానమొనర్చుట, దరిద్రులకు ధనదానమొనర్చుట మిక్కిలి పొగడబడినవి. "సామా సత్యోక్తిః పరిపాతు విశ్వతః" అనెడి ఆనాటి విశ్వాసము అనాటి జనుల సత్యపరతను, అకుటిల ప్రవర్తనమును చాటుచున్నది. ఆంగిరసుడైన బృహస్పతి మహర్షి రచించిన విద్యాసూక్త మొకటి ఆనాటి విద్యా వివేక పద్ధతిని సూచించుచున్నది. అందులో “విద్వాంసులు పరస్పర సఖ్యము నొందుదురు. వారి వాక్కులందు విజ్ఞానలక్ష్మి నివసించును. వేదజ్ఞులతో సంచరింపక, దేవతారాధన మొనర్పక, ప్రవర్తించునట్టి విద్యావివేక రహితులు బ్రాహ్మణులు కారు. కేవల లౌకిక హక్కు నాశ్రయించినవారు హాలికులై వ్యవసాయము చేసికొను చుందురు" అని చెప్పబడినది. ఋగ్వేదము యజ్ఞ క్రియార్థమైన స్తుతిరూప మంత్ర సముదాయమని యాజ్ఞి క పక్షము వచించుచున్నను, అనంతర కాలమున వెలువడిన సమస్తశాస్త్ర, ఇతిహాస, పురాణాదులకు బీజభూతములైన వాక్యము లిందు గోచ రించును. అర్వాచీనములైన వివిధ వేదాంతముల కాధార భూతములైన ఋక్కులిందు లభించుచున్నవి. దీర్ఘతమో మహర్షి, సృష్టి పూర్వావస్థను, జీవేశ్వరుల అభిన్నతను వర్ణించియున్నాడు. భువనపుత్రుడై న విశ్మకర్మ అను ఋషి, సృష్ట్యాదులను వర్ణించుచు, విశ్వతోముఖుడు, విశ్వవ్యాపకుడు, విశ్వరూపుడునైన పరమేశ్వరుడు తనయందే త్రైలోక్యమును ఉత్పాదించెనని ప్రశ్నోత్తరరూపమున వర్ణించుచు, అద్వితీయ పరమేశ్వరత్వమును సాధించెను.<noinclude><references/></noinclude> hkr9pznq02l86w6t0aclqzlcgnnf608 104 154410 563271 562432 2026-07-06T11:37:57Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము - వికల్పవిద్యుత్ప్రవాహము|| సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="351A" />పరమేష్టియను ప్రజాపతిమహర్షి వియదాదిభావములైన సృష్టి, స్థితి, లయములకు పరమేశ్వరుడే కర్తయని నిరూపించియున్నాడు. ఇట్లే పూర్వజన్మము, మరణానంతర జీవుడు, పరమేశ్వరోపాసనము, కైవల్యము మున్నగు తాత్విక విషయములను బహువిధములైన ఐహిక విషయములను బోధించు పెక్కు ఋక్కు లిందు గలవు. ఋగ్వేద మొక కల్పభూరుహము. ఇది శిక్షుకు శిక్ష, వ్యాకరణమునకు ఆకరము, ఛందస్సునకు మూలకందము, నిరుక్తంబునకు ప్రవక్త, జ్యోతిషమునకు జ్యోతి, కల్పకమునకు ఆకల్పము, మీమాంసలకు మేర, న్యాయంబునకు ఆయువు, పురాణేతిహాసములకు పుట్టిల్లు, ధర్మశాస్త్రములకు తల్లి, ఆనాటి కాలమును కన్నులకుగట్టు దివ్యమణి దర్పణము. ఋక్సంహితయందు ఋష్యాశ్రమములు, యజ్ఞ వాటికలు, నదులు, పర్వతములు, వనములు, తరుగుల్మలతాదులు, ఆర్యులు, అనార్యులు, పోరాటములు, జయములు, పరాజయములు, కృషి, గోరక్షణము, వాణిజ్యము, నౌకాయానము, రథయానము, దౌత్యములు, వివాహములు, సమావేళములు, విరహములు, తపోమహిమలు, దేవతానుగ్రహములు, సల్లాపములు, సంవాదములు, సమాలోచనములు, ప్రకృతి విజ్ఞానము, పదార్థవిజ్ఞానము, భూగోళ విజ్ఞానము, ధైర్యసాహసములు, కామక్రోధాదులు, శమదమాదులు, మొదలైన వెన్నో ఆయా సందర్భములందు అనేకభంగులందు దృగ్గోచరమగును. {{right|ప. వేం. రా.}} <section end="351A" /> <section begin="351B" />'''ఋజు విద్యుత్ప్రవాహము - వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహము :''' 'విద్యుత్తు అన నేమి?' అందరును ఆ ప్రశ్న వేయుదురు. కాని ఎవ్వరు నింకను దానికి పూర్తి సమాధానము చెప్పలేరు. దాని సూత్రములు చాలవరకు బాగుగా బోధపడినవి కానీ దాని సంపూర్ణ స్వభావము బోధపడలేదు. ఆధునిక వైజ్ఞానికులకు ప్రస్తుతము విద్యుత్తును గూర్చి సామాన్యముగా గల యభిప్రాయమును చదువరులకు స్థూలముగ దెలియజేయవలెనను ఉద్దేశముతో విద్యుదణు సిద్ధాంతము సంగ్రహముగా నీ దిగువ నియబడినది. ఈ సిద్ధాంతము లేకుండ విద్యుద్ఘాటములు, తాపాయనిక గొట్టములు (thermioic tubes) మొదలగునవి పనిచేయుటను గూర్చి బుద్ధిసమ్మతముగ వ్యాఖ్యానము చేయుట దుస్సాధ్యమగుటచే నీ సిద్ధాంతము నా మోదించక తప్పదు. నేటి ప్రపంచమునందున్న వస్తువుల సంఖ్య అత్యధికమైనది. ఈ వివిధవస్తువులు సా పేడముగా స్వల్ప సంఖ్యలో నుస్న రాసాయనిక మూలద్రవ్యముల వివిధ సంయోగ ఫలితములు. అయినప్పటికీ మూల ద్రవ్యములు మాత్రము ధనవిద్యుత్కణములు (protons), ఋణ విద్యుత్కణములు (Electrons) అను నొకమాదిరి ఘటకములచే నేర్పడియున్నవి. రెండు ఘటకముల కంటే నెక్కువ యున్నవని సూచించుచు' పరిశోధనా నిదర్శనములున్నను, మూల ద్రవ్యము యొక్క విద్యుద్ధర్మములును, రాసాయనిక ధర్మములును పూర్తిగ దాని ధన ఋణ విద్యుత్కణములే నిర్ణయించుటచే విద్యుత్ స్వభావమును దెలిసికొనుటకు తక్కిన ఘటకములు వదలివేయబడినవి. ధనవిద్యుత్తునకు {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 351 |bSize = 600 |cWidth = 237 |cHeight = 164 |oTop = 326 |oLeft = 314 |Location = center |Description = }} సహజమగు నాది భౌతిక ప్రమాణము ధనవిద్యుత్కణము (proton) అనియు, ఋణ విద్యుత్తునకు సహజమగు ఆది భౌతిక ప్రమాణము ఋణ విద్యుత్కణము (Electron) అనియు నిర్వచింపబడినవి. పైకి ఖాళీగానగపడు స్థలములో ధనవిద్యుత్కణములు పరస్పరముగా నౌకదాని నొకటి వికర్షించుకొనుచుండును. ఋణవిద్యుత్కణములు గూడ నట్లే చేయును. కాని ధనవిద్యుత్కణములకును, ఋణ విద్యుత్కణములకును నాకర్షణ ముండును. ఈ ఆకర్షణ వికర్షణ రూపములే సర్వరసాయన విద్యుత్క్రియలకును మూలము. ధన ఋణ విద్యుత్కణముల సంఖ్య సమానముగా లేని వస్తువు "విద్యుత్ ప్రభారము నొందినది" (electrically charged) అనబడును. ఒక వస్తువులో ప్రామాణిక సంఖ్య కంటే నెక్కువ ఋణవిద్యుత్కణము <section end="351B" /><noinclude><references/></noinclude> lt1cqkkul55hn3bvddza6pyutnje0e6 104 154411 563282 448215 2026-07-06T11:57:11Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము – ౨||ఋజావిద్యుత్ప్రవాహము - వికల్పవిద్యుత్ప్రవాహము}}</noinclude> లున్నచో నది ఋణాత్మక విద్యుత్తును ప్రామాణిక సంఖ్య కంటె తక్కువ ఋణ విద్యుత్కణములున్నచో ధనాత్మక విద్యుత్తును కలిగియున్నదనబడును. ఆచరణములో సర్వ సాధారణముగా ఋణ విద్యుత్కణముల నెక్కువ చేసిసపుడు గాని, తగ్గించినపుడు గాని విద్యుత్ ప్రభారము కలుగును. ఒక ధన విద్యుత్కణము మరియొక ధన విద్యుత్కణమును వికర్షించి, ఋణ విద్యుత్కణము నాకర్షించునట్లే సజాతీయము లగు విద్యుత్తులు వికర్షించుకొనుచు విజాతీయములగు విద్యుత్తులు ఆకర్షించుకొనుచుండును. మూలద్రవ్యమున సూక్ష్మతమ కణమగు పరమాణువు ఆ పరమాణు లక్షణమును నిలుపుకొనవలయు నన్నచో తనలోని యొక ఋణ విద్యుత్కణమును (electron) బోగొట్టుకొనవచ్చును గాని, ఒక ధనవిద్యుత్కణమును (proton) బోగొట్టుకొనరాదు. ధన విద్యుత్కణము లన్నియు పరమాణు కేంద్రమందుండును. ధన విద్యుదాశ్మక మగు కేంద్రము ఆకర్షణముతో లాగుట చేతను, విద్యుత్కణములలో వానిలో వానికిగల వికర్షణముచేతను, కేంద్రమునకు దూరముగా నున్న ఋణవిద్యుత్కణములకును మిగిలిన పరమాణుభాగమునకును పొత్తు తక్కువగా నుండును. ఒక ఘనవాహకములో సామాన్య ఉష్ణోగ్రతల యందు నీ ఋణవిద్యుత్కణములు వేరుపడి ఆ ఘనపదార్థములో స్వేచ్ఛగా దిరుగుచుండుటచే నది అంత ప్రకాశించు {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 352 |bSize = 600 |cWidth = 249 |cHeight = 127 |oTop = 483 |oLeft = 41 |Location = center |Description = }} చుండును. బంధరహితములగు ఋణవిద్యుత్కణములు ఇంచుమించు అన్ని దిక్కులకు దిరుగుచు చాలవరకు తడిలేని యావరణమం దున్న వాయుకణములవలె ప్రవర్తించును. ఒక ద్వారమును, ఒక గవాక్షమును తెరచియుండి, ఈ రెండింటియందును గల వాతావరణ పీడనములో భేదమున్నచో స్వేచ్ఛాచలనములలో నున్న ఆ వాయుకణములపై నిశ్చితమార్గ మొకటి యదనముగా పడును. దీనినే మనము ‘వాయు ప్రవాహము' అనుచున్నాము. అదేవిధముగా, విద్యుద్వాహకము యొక్క రెండుకొనల మధ్యను విద్యుత్పీడనములో భేదమున్న చోగాని, శక్మ భేదమున్నచో గానీ వాహకముపొడుగునను ఋణ విద్యుక్షణచలన మేర్ప {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 352 |bSize = 600 |cWidth = 236 |cHeight = 138 |oTop = 148 |oLeft = 304 |Location = center |Description = }} డును. అట్టి ఋణవిద్యుత్కణచలనమే 'విద్యుత్ప్రవాహ'మనబడును. ఈ విధముగా చలనమందున్న ఋణవిద్యుతృణప్రవాహముచే విద్యుత్ప్రవాహ మేర్పడుచున్నది. ఈ ఋణవిద్యుత్కణములు కర్యపై నొకేదిక్కుగా పోవుటయే ఋజువిద్యుత్ప్రవాహమగును. ఆ తీగలో గాని వాహకములో గాని వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహమొకటి ప్రవ హించుచున్నచో ఋణవిద్యున్నణముల కవ్యాచలనము ఒక ప్రత్యేకదిశలోనే యుండుటకు బదులు ముందునకు జరుగును. వోల్టాఘటమునావిష్కరించుటకు పూర్వము విద్యుత్ ప్రభారములను, విద్యుత్ ప్రవాహములను ఉత్పత్తిచేయు టకు రాపిడిపద్ధతి ఒక్కటే తెలిసిన మార్గము.ఈ పద్ధతిలో రాపిడివలన ఒక వస్తువునుండి ఋణ విద్యుత్కణములు విడుదల చేయబడి, ఆ వస్తువు ధనాత్మక ప్రభారమును, విడుదలచేయబడిన (అవి అధికముగనున్నవి కాబట్టి) ఋణవిద్యుత్కణములుపోయి చేరిన రెండవవస్తువు ఋణాత్మక ప్రభారమును పొందును. ఆ కాలములో నిర్మితము లైన ఒరవీడి యంత్రములు ఎక్కువ చరిత్రాత్మకముగ ప్రధానములైనవి. చలన విద్యుత్తునుండి విద్యుత్ప్రవాహముల నుత్పత్తి చేయవచ్చుననెడి యావిష్కరణము ఈ విషయాభివృద్ధిలో నొక గొప్పమెట్టు. ఈ ప్రయోజన సిద్ధికై ఘటము యొక్క ఆవిష్కరణము మొట్టమొదటి ప్రయత్నము. రాసాయనిక క్రియవలన విద్యుత్పీడనముల మధ్య భేదము (potential difference) ను<noinclude><references/></noinclude> t6ltpl5nhbwy0bqd5zgqu1mxd72seif 104 154515 563219 448320 2026-07-06T07:52:59Z Rajasekhar1961 50 563219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />విజ్ఞానకోశము = ఆ ఐరోపాఖండ కళ</noinclude><section begin="460A" />పదార్థ విజ్ఞానశాస్త్ర, గణితశాస్త్రములందేగాక, ఖగోళ శాస్త్రమందును, తాత్త్విక విషయములందును, లలిత కళలయందును గొప్ప ప్రావీణ్యముకలవాడయియుండెను. లలితకళలలో ముఖ్యముగ సంగీతశాస్త్రమునందు అతనికి ఇష్టము మెండు. అతడు ఫిడేలు, పియానో జంత్రములను వాయించగలిగియుండెను. సాధువు, అలౌకికుడు, అమాయికుడు, గంభీర ఆధ్యాత్మిక చింతాయుతుడు, భౌతికశాస్త్రపారగుడు, మహనీయుడు, శాస్త్రజ్ఞులలో ఘనుడు అయిన ఆల్బర్టు ఐన్ స్టెన్ 1955 ఏప్రిల్ నెల 18 వ తారీఖున పిత్తాశయము యొక్క వాపువలన దివంగతుడయ్యెను. {{right|ఏ. యం. జ.}} <section end="460A" /> <section begin="460B" />ఐరోపాఖండ కళ (European Art) : అన్ని కళలవలె ఐరోపాఖండ కళ బహువిషయార్థ కము. దృశ్యకళలలో (visual arts) ముఖ్యముగా చిత్రకళ, రేఖాచిత్రము, శిల్పము అను శైలీభేదములు ఈ వ్యాసము నందలి విషయములు. నిజమునకు ఐరోపాఖండమున పూర్వ చారిత్రక యుగ నాగరికత ఎంత ప్రాచీనమైనదో ఐరోపాఖండ కళగూడ అంత ప్రాచీనమైనదే. ఎందుచేతననగా అనేక వేల సంవత్స రములకు పూర్వము ఎట్టి లేఖనా పద్ధతియు తెలియబడని కాలములో గుహా నివాసియగు మానవుడు వ్రాసిన రేఖా చిత్రములు కనిపించుచున్నవి. వాటియందు పూర్వ చారిత్రకయుగపు మనుజుడు కావించిన కృత్యములను గూర్చియు, భూమిపై ఆనాడు నివసించియున్న జంతు వులనుగూర్చియు వివరణము గలదు. ఈ రేఖాచిత్రముల సహజ కౌశల్యమునకు నేటికిని సామ్యముకానము. అట్టి అత్యుత్తమమైన రేఖాచిత్రములలో సజీవమయిన కారె నుము (Cow-bison) దేహచిత్ర మొకటి. ఇది ఆల్ టమెరా (Altamera) గుహాలయములకు చెందినది. శిల్పి యొక్క ఉజ్జ్వలమైన అవలోకనమునందును, ఆ జంతువును శయనించు స్థితిలో దివ్యముగ చిత్రించుట యందును ప్రాథమిక కళ యొక్క విస్మయావహమైన సామర్థ్యము గోచరించుచున్నది. క్రీటనుకళ (Cretan art) : ఐరోపాఖండ కళ యొక్క ఉత్ప త్తి అభివృద్ధులమీద నిస్సందేహముగ ప్రాచీనములయిన ఈజిప్టు, సుమేరియా దేశముల కళల యొక్క ప్రభావము మహత్తరముగ ప్రసరించియున్నది. గ్రీసు, క్రీటు అను దేశములు తమతమ భావముచే ఈజిప్టు, సుమేరియాల యందలి సంపన్న కళాకేంద్రములు కావల కొంతదూర మున నుండియున్నవి. ఐనను నిజమునకు ఐరోపా ఖండకళకు ఉత్ప త్తిస్థానములు గ్రీసును, కొంచెము పూర్వము క్రీటు దేశమునై యుండెను. వీటికింత సాన్నిధ్యమున్నప్పటికిని క్రీటు ద్వీపమునందును, ఏజియన్ ద్వీపముల (Aegean Islands) పరిసరములందలి ద్వీపములందును క్రీ. పూ. 3000 మొ. సుమారు 2000 సం. ల వరకు వర్థిల్లిన నాగరి కత సాకల్యముగా భిన్నమైనదే. ఈజిప్టు, సుమేరియా దేశములకు ముఖ్యముగా మతమునందును, రాజ దేవతలందును (King deities) మక్కువ మెండు. ఈ దేశ ములందలి ఆకార రేఖ (Design) విశేషముగా మతా వసరములచే నిర్ణయమై స్వకల్పిత సంకేతబద్ధ మయ్యేను (Self.imposed formalization). క్రీటు నాగరికతలోని ఐహిక జీవిత విధాన భావము ననుసరించి స్వేచ్ఛగా చిత్రములు వ్రాయబడెను, శిల్పి, సంప్రదాయబద్ధమయిన భావమును విసర్జించెను. క్రీడాకార్యములకు సంబంధించిన ఉజ్జ్వలములైన విగ్రహముల నిర్మాణమునందు సాంకేతి కత్వమునకు అల్పస్థానము లభించెను. వృషభ యుద్ధములు, గరిడీ క్రీడా విధానములు సజీవములైన రూప రేఖలతో (outlines) విశేషముగ గోడలపై చిత్రింపబడెను. మృణ్మయపాత్రలమీది మృణ్మయ పాత్రలమీది అలంకరణముల యొక్క భావన యందును, అనుసంధానమందును, నూతనమైన ఉల్లాసము లక్షితమయ్యెను. చుట్టునున్న సముద్రముచే శిల్పులు ఆవేశితులైన కారణముచే కుండలమీదను, పాత్రలమీదను సహజముగా చేపలు, సముద్రపు నాచు (weed), మధ్య ధరా సముద్రమందు చేపలు పట్టుటకై ఉపయోగించు ఎర(Squid) తరచుగా కనిపించెను. ఇవన్నియు స్వేచ్ఛగా, విసుగు పుట్టించెడు పునరుక్తి దోషము లేకుండా ఉద్దిష్ట మైన వస్తురూపమునకు అత్యంత అనుకూల్యము లభించు నట్లుగా నిర్వహింపబడెను. కుండలపై చిత్రింపబడిన స్త్రీ విగ్రహములకు నేడు ప్యారీసు నగరమందలి దర్జీపని వారు తయారుచేయుచున్న మేలుబంతి జరీబుటావలు వలవంటి వస్త్రాలంకరణములు కూర్పబడినవి. ప్రసారితములైన <section end="460B" /><noinclude><references/></noinclude> 1a9xrao7tfjz6nkyzsq262j700a8hen 104 160784 563228 559167 2026-07-06T08:42:58Z Vjsuseela 1850 563228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}} <poem> ఎటుచనుచునున్న యనుమానమె తెనాకు తదభిముఖుఁడఁగా, నూరించెనదియునన్ను సంవృతంబైన కవి కావ్యశైలి వోలె. ఎవ్వరీ చిమ్మచీకటి నేకతమ నఁ బోవువా'రని యడిగితి ముందు నేను, ఎడతెగని వేణుగానము దడఁగెఁ గొంత నాదుకంఠస్వరంబు విన్నాణముగను. ప్రకృతిసాక్షిగఁబల్లెత్తి పలుకలేదు తనయుదంతమానం తేని చనవు పెనఁగ పరిచయము లేనివారల వరుసలేడ వలపు వాడల ననియైనఁ దెలుప లేదు. మేలిపూదండయొకటి నామెడనుపై చెల జుట్టు చెంగావి చీర యంచులు బిగించి పిరుఁదులసియాడఁగట్టిన వెలదియోరు భ్రాంతిమానసవీచికల్ తాపిలంగ మగువహస్తమ్ముతోఁఁ దనమస్తకమును నాభుజస్కంధమందు నానఁగఁదవిల్చి, చేరెడేసికన్నులనిండ ధారగట్ట విడిచెనశ్రులు పయ్యెదితడియు చుండ! పద్మముఖి నోటి దాంబూల పరిమళంబు తరుణమగుపాణి మంచిగందం పుఁబూఁత ఫాలతలినున్న కస్తూరి వాసనలును నాదుహృదయమాకర్షింపలేదు మొదలు. సగమ తడిసిన పైటయు, సగమువ్రాలి యున్న కనురెప్పలును, సగముడుకురక్తి మనసుసగము, సిగ్గుసగముఁ బెనఁగులాడు నాయమయవస్ధలే సగమాయెనాకు, వింతపైవింత మంచుగప్పిన విధాన ననుజెనకియాక్రమించెఁ గృష్ణాతటాన, అకట! యేటియానంద భిక్షాటనంబొ! మోహనము లైన సంకేతభూములందు. ముదిత పెదవి నిగారింపముత్యమంత మాటలాడనిఱఁత యారాట పెట్ట పైటదడపు కన్నీళ్ళతో ఁ బాట నాదు మనసుఁదడి పె న నేక భావనలునపుడు. కాంక్ష లేనిన్ను విడ చెనోకలికి! లేక నీవెకాంక్షల విడనాడినావొ దెలుపు; మీనిశీధితారలతోడు! కృష్ణతోడు! చెడ్డయొట్టున్న దిఁక మీద జెప్ప వేసి; అనుచు దూరమునకు వినవచ్చి వినరాని యెలుఁగుఁ బెట్టియామెఁ బలుకరించి యూరకుంటినంత, నొకకొంతసేపటి క బలయిట్టులనియె నమృతవాణి! </poem></div> {{center|<big>II</big>}} {{left margin|5em}} <poem> ఓర్వలేనివారెవ్వరో యొకరినొకరు పోల్చుకొనకుండఁ గ్రిందకు వాల్చినారు నీకు నాకును నడుమ నీ నీలి తెరలు సెజ్జపయి ప్రణయుల మధ్య లజ్జలాగు ఎవతవనుచు నన్నడిగితి వీవుముందు ? ఎవఁడవనినిన్ను నడుగ రాదేల యిపుడు? సందియంబందితోటు నాయందెరవళి? ఏల నీవాలకము సంశయింపరాదు. ఎవతెనని స్పష్టముగ వచియింపఁగలను? అనువుగాఁగన్న వారింటి యాడుఁబడుచు నీడుగాఁగొన్న వారింటి తోడికోడ లిని, గ్రహింపుమిందెవతనో! మనసులోన ఒకనికిఁ గుమారితను, మఱియొకని కాలి నింక నెుకనికి తల్లిని యిందులోన నెవ్వరితనె? భావింపుము హృదయమందు వావివరుసలు జ్ఞానసంభవము లేని? నన్ను గనిపాఱవైచి ప్రాణములువిడ చె ననఁటిచందానమాయమ్మ, యప్పుడాది పెంచిరఱచేతులం బెట్టి పిన్ని మొదలు గాగ నా ప్తజనంబులు కాంక్షతోడ. వెన్నతోడ వండిన ధవళాన్నములను ఎండ బడి భుజించుటే యెఱుగ నెపుడు</poem><noinclude><references/></noinclude> sgxt5ltauvc0xni5ta3sye8dnoo0kz2 563229 563228 2026-07-06T08:44:40Z Vjsuseela 1850 563229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}} <poem> <div> ఎటుచనుచునున్న యనుమానమె తెనాకు తదభిముఖుఁడఁగా, నూరించెనదియునన్ను సంవృతంబైన కవి కావ్యశైలి వోలె. ఎవ్వరీ చిమ్మచీకటి నేకతమ నఁ బోవువా'రని యడిగితి ముందు నేను, ఎడతెగని వేణుగానము దడఁగెఁ గొంత నాదుకంఠస్వరంబు విన్నాణముగను. ప్రకృతిసాక్షిగఁబల్లెత్తి పలుకలేదు తనయుదంతమానం తేని చనవు పెనఁగ పరిచయము లేనివారల వరుసలేడ వలపు వాడల ననియైనఁ దెలుప లేదు. మేలిపూదండయొకటి నామెడనుపై చెల జుట్టు చెంగావి చీర యంచులు బిగించి పిరుఁదులసియాడఁగట్టిన వెలదియోరు భ్రాంతిమానసవీచికల్ తాపిలంగ మగువహస్తమ్ముతోఁఁ దనమస్తకమును నాభుజస్కంధమందు నానఁగఁదవిల్చి, చేరెడేసికన్నులనిండ ధారగట్ట విడిచెనశ్రులు పయ్యెదితడియు చుండ! పద్మముఖి నోటి దాంబూల పరిమళంబు తరుణమగుపాణి మంచిగందం పుఁబూఁత ఫాలతలినున్న కస్తూరి వాసనలును నాదుహృదయమాకర్షింపలేదు మొదలు. సగమ తడిసిన పైటయు, సగమువ్రాలి యున్న కనురెప్పలును, సగముడుకురక్తి మనసుసగము, సిగ్గుసగముఁ బెనఁగులాడు నాయమయవస్ధలే సగమాయెనాకు, వింతపైవింత మంచుగప్పిన విధాన ననుజెనకియాక్రమించెఁ గృష్ణాతటాన, అకట! యేటియానంద భిక్షాటనంబొ! మోహనము లైన సంకేతభూములందు. ముదిత పెదవి నిగారింపముత్యమంత మాటలాడనిఱఁత యారాట పెట్ట పైటదడపు కన్నీళ్ళతో ఁ బాట నాదు మనసుఁదడి పె న నేక భావనలునపుడు. కాంక్ష లేనిన్ను విడ చెనోకలికి! లేక నీవెకాంక్షల విడనాడినావొ దెలుపు; మీనిశీధితారలతోడు! కృష్ణతోడు! చెడ్డయొట్టున్న దిఁక మీద జెప్ప వేసి; అనుచు దూరమునకు వినవచ్చి వినరాని యెలుఁగుఁ బెట్టియామెఁ బలుకరించి యూరకుంటినంత, నొకకొంతసేపటి క బలయిట్టులనియె నమృతవాణి! </poem></div> {{center|<big>II</big>}} {{left margin|5em}} <poem> ఓర్వలేనివారెవ్వరో యొకరినొకరు పోల్చుకొనకుండఁ గ్రిందకు వాల్చినారు నీకు నాకును నడుమ నీ నీలి తెరలు సెజ్జపయి ప్రణయుల మధ్య లజ్జలాగు ఎవతవనుచు నన్నడిగితి వీవుముందు ? ఎవఁడవనినిన్ను నడుగ రాదేల యిపుడు? సందియంబందితోటు నాయందెరవళి? ఏల నీవాలకము సంశయింపరాదు. ఎవతెనని స్పష్టముగ వచియింపఁగలను? అనువుగాఁగన్న వారింటి యాడుఁబడుచు నీడుగాఁగొన్న వారింటి తోడికోడ లిని, గ్రహింపుమిందెవతనో! మనసులోన ఒకనికిఁ గుమారితను, మఱియొకని కాలి నింక నెుకనికి తల్లిని యిందులోన నెవ్వరితనె? భావింపుము హృదయమందు వావివరుసలు జ్ఞానసంభవము లేని? నన్ను గనిపాఱవైచి ప్రాణములువిడ చె ననఁటిచందానమాయమ్మ, యప్పుడాది పెంచిరఱచేతులం బెట్టి పిన్ని మొదలు గాగ నా ప్తజనంబులు కాంక్షతోడ. వెన్నతోడ వండిన ధవళాన్నములను ఎండ బడి భుజించుటే యెఱుగ నెపుడు</poem><noinclude><references/></noinclude> g76n4mg6m52i2qvxeeo8mia6f2svl27 563230 563229 2026-07-06T08:45:31Z Vjsuseela 1850 563230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem> <div> ఎటుచనుచునున్న యనుమానమె తెనాకు తదభిముఖుఁడఁగా, నూరించెనదియునన్ను సంవృతంబైన కవి కావ్యశైలి వోలె. ఎవ్వరీ చిమ్మచీకటి నేకతమ నఁ బోవువా'రని యడిగితి ముందు నేను, ఎడతెగని వేణుగానము దడఁగెఁ గొంత నాదుకంఠస్వరంబు విన్నాణముగను. ప్రకృతిసాక్షిగఁబల్లెత్తి పలుకలేదు తనయుదంతమానం తేని చనవు పెనఁగ పరిచయము లేనివారల వరుసలేడ వలపు వాడల ననియైనఁ దెలుప లేదు. మేలిపూదండయొకటి నామెడనుపై చెల జుట్టు చెంగావి చీర యంచులు బిగించి పిరుఁదులసియాడఁగట్టిన వెలదియోరు భ్రాంతిమానసవీచికల్ తాపిలంగ మగువహస్తమ్ముతోఁఁ దనమస్తకమును నాభుజస్కంధమందు నానఁగఁదవిల్చి, చేరెడేసికన్నులనిండ ధారగట్ట విడిచెనశ్రులు పయ్యెదితడియు చుండ! పద్మముఖి నోటి దాంబూల పరిమళంబు తరుణమగుపాణి మంచిగందం పుఁబూఁత ఫాలతలినున్న కస్తూరి వాసనలును నాదుహృదయమాకర్షింపలేదు మొదలు. సగమ తడిసిన పైటయు, సగమువ్రాలి యున్న కనురెప్పలును, సగముడుకురక్తి మనసుసగము, సిగ్గుసగముఁ బెనఁగులాడు నాయమయవస్ధలే సగమాయెనాకు, వింతపైవింత మంచుగప్పిన విధాన ననుజెనకియాక్రమించెఁ గృష్ణాతటాన, అకట! యేటియానంద భిక్షాటనంబొ! మోహనము లైన సంకేతభూములందు. ముదిత పెదవి నిగారింపముత్యమంత మాటలాడనిఱఁత యారాట పెట్ట పైటదడపు కన్నీళ్ళతో ఁ బాట నాదు మనసుఁదడి పె న నేక భావనలునపుడు. కాంక్ష లేనిన్ను విడ చెనోకలికి! లేక నీవెకాంక్షల విడనాడినావొ దెలుపు; మీనిశీధితారలతోడు! కృష్ణతోడు! చెడ్డయొట్టున్న దిఁక మీద జెప్ప వేసి; అనుచు దూరమునకు వినవచ్చి వినరాని యెలుఁగుఁ బెట్టియామెఁ బలుకరించి యూరకుంటినంత, నొకకొంతసేపటి క బలయిట్టులనియె నమృతవాణి! </poem></div> {{center|<big>II</big>}} {{left margin|5em}} <poem> ఓర్వలేనివారెవ్వరో యొకరినొకరు పోల్చుకొనకుండఁ గ్రిందకు వాల్చినారు నీకు నాకును నడుమ నీ నీలి తెరలు సెజ్జపయి ప్రణయుల మధ్య లజ్జలాగు ఎవతవనుచు నన్నడిగితి వీవుముందు ? ఎవఁడవనినిన్ను నడుగ రాదేల యిపుడు? సందియంబందితోటు నాయందెరవళి? ఏల నీవాలకము సంశయింపరాదు. ఎవతెనని స్పష్టముగ వచియింపఁగలను? అనువుగాఁగన్న వారింటి యాడుఁబడుచు నీడుగాఁగొన్న వారింటి తోడికోడ లిని, గ్రహింపుమిందెవతనో! మనసులోన ఒకనికిఁ గుమారితను, మఱియొకని కాలి నింక నెుకనికి తల్లిని యిందులోన నెవ్వరితనె? భావింపుము హృదయమందు వావివరుసలు జ్ఞానసంభవము లేని? నన్ను గనిపాఱవైచి ప్రాణములువిడ చె ననఁటిచందానమాయమ్మ, యప్పుడాది పెంచిరఱచేతులం బెట్టి పిన్ని మొదలు గాగ నా ప్తజనంబులు కాంక్షతోడ. వెన్నతోడ వండిన ధవళాన్నములను ఎండ బడి భుజించుటే యెఱుగ నెపుడు</poem><noinclude><references/></noinclude> mfsobegv3wn57mlnmrq3j4mkqh86gsj 563231 563230 2026-07-06T08:46:44Z Vjsuseela 1850 563231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}} <poem>ఎటుచనుచునున్న యనుమానమె తెనాకు తదభిముఖుఁడఁగా, నూరించెనదియునన్ను సంవృతంబైన కవి కావ్యశైలి వోలె. ఎవ్వరీ చిమ్మచీకటి నేకతమ నఁ బోవువా'రని యడిగితి ముందు నేను, ఎడతెగని వేణుగానము దడఁగెఁ గొంత నాదుకంఠస్వరంబు విన్నాణముగను. ప్రకృతిసాక్షిగఁబల్లెత్తి పలుకలేదు తనయుదంతమానం తేని చనవు పెనఁగ పరిచయము లేనివారల వరుసలేడ వలపు వాడల ననియైనఁ దెలుప లేదు. మేలిపూదండయొకటి నామెడనుపై చెల జుట్టు చెంగావి చీర యంచులు బిగించి పిరుఁదులసియాడఁగట్టిన వెలదియోరు భ్రాంతిమానసవీచికల్ తాపిలంగ మగువహస్తమ్ముతోఁఁ దనమస్తకమును నాభుజస్కంధమందు నానఁగఁదవిల్చి, చేరెడేసికన్నులనిండ ధారగట్ట విడిచెనశ్రులు పయ్యెదితడియు చుండ! పద్మముఖి నోటి దాంబూల పరిమళంబు తరుణమగుపాణి మంచిగందం పుఁబూఁత ఫాలతలినున్న కస్తూరి వాసనలును నాదుహృదయమాకర్షింపలేదు మొదలు. సగమ తడిసిన పైటయు, సగమువ్రాలి యున్న కనురెప్పలును, సగముడుకురక్తి మనసుసగము, సిగ్గుసగముఁ బెనఁగులాడు నాయమయవస్ధలే సగమాయెనాకు, వింతపైవింత మంచుగప్పిన విధాన ననుజెనకియాక్రమించెఁ గృష్ణాతటాన, అకట! యేటియానంద భిక్షాటనంబొ! మోహనము లైన సంకేతభూములందు. ముదిత పెదవి నిగారింపముత్యమంత మాటలాడనిఱఁత యారాట పెట్ట పైటదడపు కన్నీళ్ళతో ఁ బాట నాదు మనసుఁదడి పె న నేక భావనలునపుడు. కాంక్ష లేనిన్ను విడ చెనోకలికి! లేక నీవెకాంక్షల విడనాడినావొ దెలుపు; మీనిశీధితారలతోడు! కృష్ణతోడు! చెడ్డయొట్టున్న దిఁక మీద జెప్ప వేసి; అనుచు దూరమునకు వినవచ్చి వినరాని యెలుఁగుఁ బెట్టియామెఁ బలుకరించి యూరకుంటినంత, నొకకొంతసేపటి క బలయిట్టులనియె నమృతవాణి! </poem></div> {{center|<big>II</big>}} {{left margin|5em}} <poem> ఓర్వలేనివారెవ్వరో యొకరినొకరు పోల్చుకొనకుండఁ గ్రిందకు వాల్చినారు నీకు నాకును నడుమ నీ నీలి తెరలు సెజ్జపయి ప్రణయుల మధ్య లజ్జలాగు ఎవతవనుచు నన్నడిగితి వీవుముందు ? ఎవఁడవనినిన్ను నడుగ రాదేల యిపుడు? సందియంబందితోటు నాయందెరవళి? ఏల నీవాలకము సంశయింపరాదు. ఎవతెనని స్పష్టముగ వచియింపఁగలను? అనువుగాఁగన్న వారింటి యాడుఁబడుచు నీడుగాఁగొన్న వారింటి తోడికోడ లిని, గ్రహింపుమిందెవతనో! మనసులోన ఒకనికిఁ గుమారితను, మఱియొకని కాలి నింక నెుకనికి తల్లిని యిందులోన నెవ్వరితనె? భావింపుము హృదయమందు వావివరుసలు జ్ఞానసంభవము లేని? నన్ను గనిపాఱవైచి ప్రాణములువిడ చె ననఁటిచందానమాయమ్మ, యప్పుడాది పెంచిరఱచేతులం బెట్టి పిన్ని మొదలు గాగ నా ప్తజనంబులు కాంక్షతోడ. వెన్నతోడ వండిన ధవళాన్నములను ఎండ బడి భుజించుటే యెఱుగ నెపుడు</poem><noinclude><references/></noinclude> lbyowwtfs5x76lc043w7yyw3gtqan0f 563232 563231 2026-07-06T08:47:33Z Vjsuseela 1850 563232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>ఎటుచనుచునున్న యనుమానమె తెనాకు తదభిముఖుఁడఁగా, నూరించెనదియునన్ను సంవృతంబైన కవి కావ్యశైలి వోలె. ఎవ్వరీ చిమ్మచీకటి నేకతమ నఁ బోవువా'రని యడిగితి ముందు నేను, ఎడతెగని వేణుగానము దడఁగెఁ గొంత నాదుకంఠస్వరంబు విన్నాణముగను. ప్రకృతిసాక్షిగఁబల్లెత్తి పలుకలేదు తనయుదంతమానం తేని చనవు పెనఁగ పరిచయము లేనివారల వరుసలేడ వలపు వాడల ననియైనఁ దెలుప లేదు. మేలిపూదండయొకటి నామెడనుపై చెల జుట్టు చెంగావి చీర యంచులు బిగించి పిరుఁదులసియాడఁగట్టిన వెలదియోరు భ్రాంతిమానసవీచికల్ తాపిలంగ మగువహస్తమ్ముతోఁఁ దనమస్తకమును నాభుజస్కంధమందు నానఁగఁదవిల్చి, చేరెడేసికన్నులనిండ ధారగట్ట విడిచెనశ్రులు పయ్యెదితడియు చుండ! పద్మముఖి నోటి దాంబూల పరిమళంబు తరుణమగుపాణి మంచిగందం పుఁబూఁత ఫాలతలినున్న కస్తూరి వాసనలును నాదుహృదయమాకర్షింపలేదు మొదలు. సగమ తడిసిన పైటయు, సగమువ్రాలి యున్న కనురెప్పలును, సగముడుకురక్తి మనసుసగము, సిగ్గుసగముఁ బెనఁగులాడు నాయమయవస్ధలే సగమాయెనాకు, వింతపైవింత మంచుగప్పిన విధాన ననుజెనకియాక్రమించెఁ గృష్ణాతటాన, అకట! యేటియానంద భిక్షాటనంబొ! మోహనము లైన సంకేతభూములందు. ముదిత పెదవి నిగారింపముత్యమంత మాటలాడనిఱఁత యారాట పెట్ట పైటదడపు కన్నీళ్ళతో ఁ బాట నాదు మనసుఁదడి పె న నేక భావనలునపుడు. కాంక్ష లేనిన్ను విడ చెనోకలికి! లేక నీవెకాంక్షల విడనాడినావొ దెలుపు; మీనిశీధితారలతోడు! కృష్ణతోడు! చెడ్డయొట్టున్న దిఁక మీద జెప్ప వేసి; అనుచు దూరమునకు వినవచ్చి వినరాని యెలుఁగుఁ బెట్టియామెఁ బలుకరించి యూరకుంటినంత, నొకకొంతసేపటి క బలయిట్టులనియె నమృతవాణి! </poem></div> {{center|<big>II</big>}} {{left margin|5em}} <poem> ఓర్వలేనివారెవ్వరో యొకరినొకరు పోల్చుకొనకుండఁ గ్రిందకు వాల్చినారు నీకు నాకును నడుమ నీ నీలి తెరలు సెజ్జపయి ప్రణయుల మధ్య లజ్జలాగు ఎవతవనుచు నన్నడిగితి వీవుముందు ? ఎవఁడవనినిన్ను నడుగ రాదేల యిపుడు? సందియంబందితోటు నాయందెరవళి? ఏల నీవాలకము సంశయింపరాదు. ఎవతెనని స్పష్టముగ వచియింపఁగలను? అనువుగాఁగన్న వారింటి యాడుఁబడుచు నీడుగాఁగొన్న వారింటి తోడికోడ లిని, గ్రహింపుమిందెవతనో! మనసులోన ఒకనికిఁ గుమారితను, మఱియొకని కాలి నింక నెుకనికి తల్లిని యిందులోన నెవ్వరితనె? భావింపుము హృదయమందు వావివరుసలు జ్ఞానసంభవము లేని? నన్ను గనిపాఱవైచి ప్రాణములువిడ చె ననఁటిచందానమాయమ్మ, యప్పుడాది పెంచిరఱచేతులం బెట్టి పిన్ని మొదలు గాగ నా ప్తజనంబులు కాంక్షతోడ. వెన్నతోడ వండిన ధవళాన్నములను ఎండ బడి భుజించుటే యెఱుగ నెపుడు</poem><noinclude><references/></noinclude> 8o9crsw4bz21ng5w8rh5kc6xuiadltz 563235 563232 2026-07-06T08:52:16Z Vjsuseela 1850 563235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>ఎటుచనుచునున్న యనుమానమె తెనాకు తదభిముఖుఁడఁగా, నూరించెనదియునన్ను సంవృతంబైన కవి కావ్యశైలి వోలె. ఎవ్వరీ చిమ్మచీకటి నేకతమ నఁ బోవువా'రని యడిగితి ముందు నేను, ఎడతెగని వేణుగానము దడఁగెఁ గొంత నాదుకంఠస్వరంబు విన్నాణముగను. ప్రకృతిసాక్షిగఁబల్లెత్తి పలుకలేదు తనయుదంతమానం తేని చనవు పెనఁగ పరిచయము లేనివారల వరుసలేడ వలపు వాడల ననియైనఁ దెలుప లేదు. మేలిపూదండయొకటి నామెడనుపై చెల జుట్టు చెంగావి చీర యంచులు బిగించి పిరుఁదులసియాడఁగట్టిన వెలదియోరు భ్రాంతిమానసవీచికల్ తాపిలంగ మగువహస్తమ్ముతోఁఁ దనమస్తకమును నాభుజస్కంధమందు నానఁగఁదవిల్చి, చేరెడేసికన్నులనిండ ధారగట్ట విడిచెనశ్రులు పయ్యెదితడియు చుండ! పద్మముఖి నోటి దాంబూల పరిమళంబు తరుణమగుపాణి మంచిగందం పుఁబూఁత ఫాలతలినున్న కస్తూరి వాసనలును నాదుహృదయమాకర్షింపలేదు మొదలు. సగమ తడిసిన పైటయు, సగమువ్రాలి యున్న కనురెప్పలును, సగముడుకురక్తి మనసుసగము, సిగ్గుసగముఁ బెనఁగులాడు నాయమయవస్ధలే సగమాయెనాకు, వింతపైవింత మంచుగప్పిన విధాన ననుజెనకియాక్రమించెఁ గృష్ణాతటాన, అకట! యేటియానంద భిక్షాటనంబొ! మోహనము లైన సంకేతభూములందు. ముదిత పెదవి నిగారింపముత్యమంత మాటలాడనిఱఁత యారాట పెట్ట పైటదడపు కన్నీళ్ళతో ఁ బాట నాదు మనసుఁదడి పె న నేక భావనలునపుడు. కాంక్ష లేనిన్ను విడ చెనోకలికి! లేక నీవెకాంక్షల విడనాడినావొ దెలుపు; మీనిశీధితారలతోడు! కృష్ణతోడు! చెడ్డయొట్టున్న దిఁక మీద జెప్ప వేసి; అనుచు దూరమునకు వినవచ్చి వినరాని యెలుఁగుఁ బెట్టియామెఁ బలుకరించి యూరకుంటినంత, నొకకొంతసేపటి క బలయిట్టులనియె నమృతవాణి! </poem></div> {{center|<big>II</big>}} {{left margin|5em}} <poem> ఓర్వలేనివారెవ్వరో యొకరినొకరు పోల్చుకొనకుండఁ గ్రిందకు వాల్చినారు నీకు నాకును నడుమ నీ నీలి తెరలు సెజ్జపయి ప్రణయుల మధ్య లజ్జలాగు ఎవతవనుచు నన్నడిగితి వీవుముందు ? ఎవఁడవనినిన్ను నడుగ రాదేల యిపుడు? సందియంబందితోటు నాయందెరవళి? ఏల నీవాలకము సంశయింపరాదు. ఎవతెనని స్పష్టముగ వచియింపఁగలను? అనువుగాఁగన్న వారింటి యాడుఁబడుచు నీడుగాఁగొన్న వారింటి తోడికోడ లిని, గ్రహింపుమిందెవతనో! మనసులోన ఒకనికిఁ గుమారితను, మఱియొకని కాలి నింక నెుకనికి తల్లిని యిందులోన నెవ్వరితనె? భావింపుము హృదయమందు వావివరుసలు జ్ఞానసంభవము లేని? నన్ను గనిపాఱవైచి ప్రాణములువిడ చె ననఁటిచందానమాయమ్మ, యప్పుడాది పెంచిరఱచేతులం బెట్టి పిన్ని మొదలు గాగ నా ప్తజనంబులు కాంక్షతోడ. వెన్నతోడ వండిన ధవళాన్నములను ఎండ బడి భుజించుటే యెఱుగ నెపుడు<noinclude><references/></noinclude> g3ty4m7pdti72flvr80thvs9e44hn9p 563240 563235 2026-07-06T09:49:32Z Vjsuseela 1850 563240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem>ఎటుచనుచునున్న యనుమానమె తెనాకు తదభిముఖుఁడఁగా, నూరించెనదియునన్ను సంవృతంబైన కవి కావ్యశైలి వోలె. ఎవ్వరీ చిమ్మచీకటి నేకతమ నఁ బోవువా'రని యడిగితి ముందు నేను, ఎడతెగని వేణుగానము దడఁగెఁ గొంత నాదుకంఠస్వరంబు విన్నాణముగను. ప్రకృతిసాక్షిగఁబల్లెత్తి పలుకలేదు తనయుదంతమానం తేని చనవు పెనఁగ పరిచయము లేనివారల వరుసలేడ వలపు వాడల ననియైనఁ దెలుప లేదు. మేలిపూదండయొకటి నామెడనుపై చెల జుట్టు చెంగావి చీర యంచులు బిగించి పిరుఁదులసియాడఁగట్టిన వెలదియోరు భ్రాంతిమానసవీచికల్ తాపిలంగ మగువహస్తమ్ముతోఁఁ దనమస్తకమును నాభుజస్కంధమందు నానఁగఁదవిల్చి, చేరెడేసికన్నులనిండ ధారగట్ట విడిచెనశ్రులు పయ్యెదితడియు చుండ! పద్మముఖి నోటి దాంబూల పరిమళంబు తరుణమగుపాణి మంచిగందం పుఁబూఁత ఫాలతలినున్న కస్తూరి వాసనలును నాదుహృదయమాకర్షింపలేదు మొదలు. సగమ తడిసిన పైటయు, సగమువ్రాలి యున్న కనురెప్పలును, సగముడుకురక్తి మనసుసగము, సిగ్గుసగముఁ బెనఁగులాడు నాయమయవస్ధలే సగమాయెనాకు, వింతపైవింత మంచుగప్పిన విధాన ననుజెనకియాక్రమించెఁ గృష్ణాతటాన, అకట! యేటియానంద భిక్షాటనంబొ! మోహనము లైన సంకేతభూములందు. ముదిత పెదవి నిగారింపముత్యమంత మాటలాడనిఱఁత యారాట పెట్ట పైటదడపు కన్నీళ్ళతో ఁ బాట నాదు మనసుఁదడి పె న నేక భావనలునపుడు. కాంక్ష లేనిన్ను విడ చెనోకలికి! లేక నీవెకాంక్షల విడనాడినావొ దెలుపు; మీనిశీధితారలతోడు! కృష్ణతోడు! చెడ్డయొట్టున్న దిఁక మీద జెప్ప వేసి; అనుచు దూరమునకు వినవచ్చి వినరాని యెలుఁగుఁ బెట్టియామెఁ బలుకరించి యూరకుంటినంత, నొకకొంతసేపటి క బలయిట్టులనియె నమృతవాణి! </poem></div> {{center|<big>II</big>}} {{left margin|5em}}<poem> ఓర్వలేనివారెవ్వరో యొకరినొకరు పోల్చుకొనకుండఁ గ్రిందకు వాల్చినారు నీకు నాకును నడుమ నీ నీలి తెరలు సెజ్జపయి ప్రణయుల మధ్య లజ్జలాగు ఎవతవనుచు నన్నడిగితి వీవుముందు? ఎవఁడవనినిన్ను నడుగ రాదేల యిపుడు? సందియంబందితోటు నాయందెరవళి? ఏల నీవాలకము సంశయింపరాదు. ఎవతెనని స్పష్టముగ వచియింపఁగలను? అనువుగాఁగన్న వారింటి యాడుఁబడుచు నీడుగాఁగొన్న వారింటి తోడికోడ లిని, గ్రహింపుమిందెవతనో! మనసులోన ఒకనికిఁ గుమారితను, మఱియొకని కాలి నింక నెుకనికి తల్లిని యిందులోన నెవ్వరితనె? భావింపుము హృదయమందు వావివరుసలు జ్ఞానసంభవము లేని? నన్ను గనిపాఱవైచి ప్రాణములువిడ చె ననఁటిచందానమాయమ్మ, యప్పుడాది పెంచిరఱచేతులం బెట్టి పిన్ని మొదలు గాగ నా ప్తజనంబులు కాంక్షతోడ. వెన్నతోడ వండిన ధవళాన్నములను ఎండ బడి భుజించుటే యెఱుగ నెపుడు</poem><noinclude><references/></noinclude> 5s83bmqb3n52hwx4xo2l6xam64tnyrz 104 160785 563233 473910 2026-07-06T08:50:17Z Vjsuseela 1850 563233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem> పూఁతనలుగుల తలయంట్లు బోసికొనక శుక్రవాసర ముఖములు చూడలేదు. ఆకుమరుఁగుపుష్పముపోల్కి నందముగను నన్ను బెంచుచురుండి, రైననుమదీయ తరుణసౌందర్య రేఖలే యిరుగుపొరుగు ఆడిపోతలకాకర మాయెనోయి ! చదువుఁజెప్పెను నాకొక సాటియింటి చిన్న వాఁడు, నేరుపులు పుష్పించుఛాతి, నలవడియెఁ గొంత చక్కనియన్వయంపు పాటవమును నలుకారపరిచయమును. అందమయిన పద్యంబుల నల్లునతఁడు నునుపుఁబోగుల పట్టు వేసిన విధాన, పాడఁగలఁడు తీయని యష్టపదుల నెల్ల సందెలందుఁ గల కల కషాయఫణితి. పాడుచుందునే వాతఁడు పాడినట్లు, చదువుచుందునే నాతఁడు చదివినట్లు, ఇరువురముగూడి మొక్కప్పుడేకకంఠ సరణిమైనాలపించు ముచ్చటలు గలవు! తేటలారెడు శుక్లచంద్రికలమాద్రి మా వయసుతోడఁ జెలిమియుఁదీవలెత్తె, యూరివారలదృష్టులు గోరగింప, నాల్క లపవాదరచనలఁ జిల్కరింప. కొమ్మకొననందగించిన క్రొత్త పువ్వు ఎందఱెందఱి కెన్నెన్ని చందములను భిన్న భిన్నాశయములు మొల్పించునపుర? ఐక్యగతియె ద్వైతాద్వైతమైనరీతి. కావ్యకలలసింగారించు కవులమనసు నళిమధుపుఁబోలె నాసింతుమనవరతము. నవరససుధా కణాస్వాదనమును మరగి తనివి యేయెఱుంగము స్తనందయములట్లు. చదివినకొలంది నాత్మల నుదయమయ్మె భావములు స్వాతిముత్యాలకోవలటుల బాల్య సంలగ్నమైన ప్రపంచరక్తి పాలువిఱిగినగతియయ్యెఁ బడుచువాఁడ ! {{Center|<big>III</big>}} పగలురేలిట్లు దినమొక యుగముగాఁగఁ గడుచుచుండఁ గొండొక పొద్దుపొడుపువేళ బిచ్చమునకయి బైరాగిపిల్ల యొకతె వచ్చెఁ బాడుచుఁగోయిలల్ మచ్చరింప. మాసిన మొగాన చెక్కిళ్ళమవ్వ మొలయ, పచ్చతంగేటి పూరేకువంటి మేని పసిమి మురికి పేలికలలో వాడుచుండె ధూళిమునిఁగిన బంగారుతునుకఁబోలె. ముదిత యింతంత వాల్గనుల్ బెదరిబెదరి యెంతవఱకుఁగటాక్షించె నంతవఱకు నల్లకలువపూవుల తోరణములునిండె పెండ్లి వాకిండ్ల చందాన వింతభంగి. అబల యలుగులుదీసిన యమృత సరసి సరణిఁగలకఁఠమెత్తి మూర్ఛనలునింపె, నెన్ని విసరులు విసరె నాకన్నె పాట యన్ని విసరులఁ బారవశ్యములె గురిసె. పూరిగుడిసెముందట దేవపారిజాత సాలమతి పరిమళములు జల్లుకరణి, ఎక్కడఘుటిల్లెనో యెల్లచక్కదనము లా దరిద్రకుమారి మోహనపువాణి. కడుపునిండఁ గమ్మని యన్నకబళములకు నోచుకొనని యాకన్నె కే నోములిచ్చె, తాలుగరగించు గంధర్వలాలనమ్ము జన్మవాసనలెంత నైజములో జగతి. మలిన వసనమ్ముఁ గట్టిన మలిన తనువు మలిన భిన్నములుదిన్న మలినవాణి నెట్టులాసించెనౌరౌరు! యింపుగులకు అఖిల కిన్నరీ దుర్లభమయిన గీతి. తీవ లెగలాగి దిగలాగి అవరించు వైణికులకుఁ జీరంతనాభ్యాసపటిమ</poem></div><noinclude><references/></noinclude> mnf5b58pyr4kxv8csifsg5nu8tub1un 563234 563233 2026-07-06T08:51:19Z Vjsuseela 1850 563234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude>{{left margin|5em}}<poem> పూఁతనలుగుల తలయంట్లు బోసికొనక శుక్రవాసర ముఖములు చూడలేదు. ఆకుమరుఁగుపుష్పముపోల్కి నందముగను నన్ను బెంచుచురుండి, రైననుమదీయ తరుణసౌందర్య రేఖలే యిరుగుపొరుగు ఆడిపోతలకాకర మాయెనోయి ! చదువుఁజెప్పెను నాకొక సాటియింటి చిన్న వాఁడు, నేరుపులు పుష్పించుఛాతి, నలవడియెఁ గొంత చక్కనియన్వయంపు పాటవమును నలుకారపరిచయమును. అందమయిన పద్యంబుల నల్లునతఁడు నునుపుఁబోగుల పట్టు వేసిన విధాన, పాడఁగలఁడు తీయని యష్టపదుల నెల్ల సందెలందుఁ గల కల కషాయఫణితి. పాడుచుందునే వాతఁడు పాడినట్లు, చదువుచుందునే నాతఁడు చదివినట్లు, ఇరువురముగూడి మొక్కప్పుడేకకంఠ సరణిమైనాలపించు ముచ్చటలు గలవు! తేటలారెడు శుక్లచంద్రికలమాద్రి మా వయసుతోడఁ జెలిమియుఁదీవలెత్తె, యూరివారలదృష్టులు గోరగింప, నాల్క లపవాదరచనలఁ జిల్కరింప. కొమ్మకొననందగించిన క్రొత్త పువ్వు ఎందఱెందఱి కెన్నెన్ని చందములను భిన్న భిన్నాశయములు మొల్పించునపుర? ఐక్యగతియె ద్వైతాద్వైతమైనరీతి. కావ్యకలలసింగారించు కవులమనసు నళిమధుపుఁబోలె నాసింతుమనవరతము. నవరససుధా కణాస్వాదనమును మరగి తనివి యేయెఱుంగము స్తనందయములట్లు. చదివినకొలంది నాత్మల నుదయమయ్మె భావములు స్వాతిముత్యాలకోవలటుల బాల్య సంలగ్నమైన ప్రపంచరక్తి పాలువిఱిగినగతియయ్యెఁ బడుచువాఁడ ! {{Center|<big>III</big>}} పగలురేలిట్లు దినమొక యుగముగాఁగఁ గడుచుచుండఁ గొండొక పొద్దుపొడుపువేళ బిచ్చమునకయి బైరాగిపిల్ల యొకతె వచ్చెఁ బాడుచుఁగోయిలల్ మచ్చరింప. మాసిన మొగాన చెక్కిళ్ళమవ్వ మొలయ, పచ్చతంగేటి పూరేకువంటి మేని పసిమి మురికి పేలికలలో వాడుచుండె ధూళిమునిఁగిన బంగారుతునుకఁబోలె. ముదిత యింతంత వాల్గనుల్ బెదరిబెదరి యెంతవఱకుఁగటాక్షించె నంతవఱకు నల్లకలువపూవుల తోరణములునిండె పెండ్లి వాకిండ్ల చందాన వింతభంగి. అబల యలుగులుదీసిన యమృత సరసి సరణిఁగలకఁఠమెత్తి మూర్ఛనలునింపె, నెన్ని విసరులు విసరె నాకన్నె పాట యన్ని విసరులఁ బారవశ్యములె గురిసె. పూరిగుడిసెముందట దేవపారిజాత సాలమతి పరిమళములు జల్లుకరణి, ఎక్కడఘుటిల్లెనో యెల్లచక్కదనము లా దరిద్రకుమారి మోహనపువాణి. కడుపునిండఁ గమ్మని యన్నకబళములకు నోచుకొనని యాకన్నె కే నోములిచ్చె, తాలుగరగించు గంధర్వలాలనమ్ము జన్మవాసనలెంత నైజములో జగతి. మలిన వసనమ్ముఁ గట్టిన మలిన తనువు మలిన భిన్నములుదిన్న మలినవాణి నెట్టులాసించెనౌరౌరు! యింపుగులకు అఖిల కిన్నరీ దుర్లభమయిన గీతి. తీవ లెగలాగి దిగలాగి అవరించు వైణికులకుఁ జీరంతనాభ్యాసపటిమ</poem><noinclude><references/></noinclude> bho1ffn3y53me07a0aprbjqbagc4510 563244 563234 2026-07-06T09:57:44Z Vjsuseela 1850 563244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vjsuseela" /></noinclude><poem>పూఁతనలుగుల తలయంట్లు బోసికొనక శుక్రవాసర ముఖములు చూడలేదు. ఆకుమరుఁగుపుష్పముపోల్కి నందముగను నన్ను బెంచుచురుండి, రైననుమదీయ తరుణసౌందర్య రేఖలే యిరుగుపొరుగు ఆడిపోతలకాకర మాయెనోయి ! చదువుఁజెప్పెను నాకొక సాటియింటి చిన్న వాఁడు, నేరుపులు పుష్పించుఛాతి, నలవడియెఁ గొంత చక్కనియన్వయంపు పాటవమును నలుకారపరిచయమును. అందమయిన పద్యంబుల నల్లునతఁడు నునుపుఁబోగుల పట్టు వేసిన విధాన, పాడఁగలఁడు తీయని యష్టపదుల నెల్ల సందెలందుఁ గల కల కషాయఫణితి. పాడుచుందునే వాతఁడు పాడినట్లు, చదువుచుందునే నాతఁడు చదివినట్లు, ఇరువురముగూడి మొక్కప్పుడేకకంఠ సరణిమైనాలపించు ముచ్చటలు గలవు! తేటలారెడు శుక్లచంద్రికలమాద్రి మా వయసుతోడఁ జెలిమియుఁదీవలెత్తె, యూరివారలదృష్టులు గోరగింప, నాల్క లపవాదరచనలఁ జిల్కరింప. కొమ్మకొననందగించిన క్రొత్త పువ్వు ఎందఱెందఱి కెన్నెన్ని చందములను భిన్న భిన్నాశయములు మొల్పించునపుర? ఐక్యగతియె ద్వైతాద్వైతమైనరీతి. కావ్యకలలసింగారించు కవులమనసు నళిమధుపుఁబోలె నాసింతుమనవరతము. నవరససుధా కణాస్వాదనమును మరగి తనివి యేయెఱుంగము స్తనందయములట్లు. చదివినకొలంది నాత్మల నుదయమయ్మె భావములు స్వాతిముత్యాలకోవలటుల బాల్య సంలగ్నమైన ప్రపంచరక్తి పాలువిఱిగినగతియయ్యెఁ బడుచువాఁడ ! {{Center|<big>III</big>}} పగలురేలిట్లు దినమొక యుగముగాఁగఁ గడుచుచుండఁ గొండొక పొద్దుపొడుపువేళ బిచ్చమునకయి బైరాగిపిల్ల యొకతె వచ్చెఁ బాడుచుఁగోయిలల్ మచ్చరింప. మాసిన మొగాన చెక్కిళ్ళమవ్వ మొలయ, పచ్చతంగేటి పూరేకువంటి మేని పసిమి మురికి పేలికలలో వాడుచుండె ధూళిమునిఁగిన బంగారుతునుకఁబోలె. ముదిత యింతంత వాల్గనుల్ బెదరిబెదరి యెంతవఱకుఁగటాక్షించె నంతవఱకు నల్లకలువపూవుల తోరణములునిండె పెండ్లి వాకిండ్ల చందాన వింతభంగి. అబల యలుగులుదీసిన యమృత సరసి సరణిఁగలకఁఠమెత్తి మూర్ఛనలునింపె, నెన్ని విసరులు విసరె నాకన్నె పాట యన్ని విసరులఁ బారవశ్యములె గురిసె. పూరిగుడిసెముందట దేవపారిజాత సాలమతి పరిమళములు జల్లుకరణి, ఎక్కడఘుటిల్లెనో యెల్లచక్కదనము లా దరిద్రకుమారి మోహనపువాణి. కడుపునిండఁ గమ్మని యన్నకబళములకు నోచుకొనని యాకన్నె కే నోములిచ్చె, తాలుగరగించు గంధర్వలాలనమ్ము జన్మవాసనలెంత నైజములో జగతి. మలిన వసనమ్ముఁ గట్టిన మలిన తనువు మలిన భిన్నములుదిన్న మలినవాణి నెట్టులాసించెనౌరౌరు! యింపుగులకు అఖిల కిన్నరీ దుర్లభమయిన గీతి. తీవ లెగలాగి దిగలాగి అవరించు వైణికులకుఁ జీరంతనాభ్యాసపటిమ</poem><noinclude><references/></noinclude> 79fp301c86ew56tleah9xcr7cg7apno 106 161308 563075 552366 2026-07-05T12:27:50Z Rajasekhar1961 50 563075 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} f33zolodgiqtij9yb0azkmjfuytq6ra 563076 563075 2026-07-05T12:28:44Z Rajasekhar1961 50 563076 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} qrbr86px0eyvpu38zo0nk2k74yhsbil 563077 563076 2026-07-05T12:29:51Z Rajasekhar1961 50 563077 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="ప్రవి" 7="విసూ" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 3mpcm9bypjnqzsprhwre4rqs45d07i7 563078 563077 2026-07-05T12:31:08Z Rajasekhar1961 50 563078 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="ప్రవి" 7to8="విసూ" 9to11="పీఠిక" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} ajfgcwupojwule6x6ra659wboeuiovo 563079 563078 2026-07-05T12:32:27Z Rajasekhar1961 50 563079 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="ప్రవి" 7to8="విసూ" 9to11="పీఠిక" 12=- 13=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} o81yf7g6l5kk0ks6ss45p0v6ibxwsot 563080 563079 2026-07-05T12:33:42Z Rajasekhar1961 50 563080 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="ప్రవి" 7to8="విసూ" 9to11="పీఠిక" 12=- 13=1 40to41=- 42="బొమ్మ" 43=1 /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} i3lmm68czvhpoainklcchh89crnsw8h 563081 563080 2026-07-05T12:35:44Z Rajasekhar1961 50 563081 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="ప్రవి" 7to8="విసూ" 9to11="పీఠిక" 12=- 13=1 40to41=- 42="బొమ్మ" 43=1 155to157="టిప్పణము" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} dciaikryb00ecpaw4k6po16fah0kkzv 563082 563081 2026-07-05T12:37:02Z Rajasekhar1961 50 563082 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="ప్రవి" 7to8="విసూ" 9to11="పీఠిక" 12=- 13=1 40to41=- 42="బొమ్మ" 43=1 155to157="టిప్పణము" 158=- 159to160="త.పట్టిక" /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} svhvvikvb2wr1tzz6r3bkqgwsrz6obg 563083 563082 2026-07-05T12:38:22Z Rajasekhar1961 50 563083 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[ధమ్మపదము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత= |అనువాదకులు=[[రచయిత:కిళాంబి రంగాచార్యులు]] |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త=కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు |చిరునామా=చెన్నై |సంవత్సరం=1927 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=pdf |బొమ్మ=1 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist 1="ముఖచిత్రం" 2to4=- 5="ముఖచిత్రం" 6="ప్రవి" 7to8="విసూ" 9to11="పీఠిక" 12=- 13=1 40to41=- 42="బొమ్మ" 43=1 155to157="టిప్పణము" 158=- 159to160="త.పట్టిక" 161to162=- /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} glmu9whawjcvocqriae1l6sd9p37ynx 0 169625 563257 559435 2026-07-06T10:20:59Z Vjsuseela 1850 563257 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఎవరు?]] | రచయిత = రాయప్రోలు సుబ్బారావు | అనువాదం= | విభాగము = ఎవరు? | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు|ఎవరు? ముందు భాగము]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=113 fromsection="113B" to=115 tosection="115A"/> {{left|[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/ఎవరు? (సశేషము) పద్యములు|ఎవరు? ముందు భాగము]]}} [[వర్గం:పద్యములు]] 9gafexsc4txvn2l05e95bq6dhi8jcpf 104 170137 563209 480334 2026-07-06T06:52:14Z Vjsuseela 1850 563209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>...కవిన్యాసములోని వివిధ సోపానములనియు, ఆంధ్ర రూపకములగు జంగమకథలు మున్నగునవి యభినవ నాటకముల పూర్వరూపములే యనియు, నివియన్నియు గలసియుండుటచే “ఇది బీజము, ఇది పరిణామము” అని చెప్పజాలకున్నామే గాని వాస్తవముగ హిందూదేశ వాఙ్మయమందు ఇతర దేశముల సాహిత్యమందువలెనే పరిణామసిద్ధాంతము వర్తించుననియు నొక్కి వక్కాణింపగలను. వటవృక్షన్యాయమును, పరిణామసిద్ధాంతమును ఆంధ్రరూపకములపై బ్రయోగించి, భావవిమర్శన జేసి లోతుకు దిగినచో నేను మూడవ పేరాలో ఇచ్చిన విన్యాసము ననుసరించియే ఆంధ్రనాటకములు పరిణమించినవని స్పష్టమగును. ఇందు క్రమముగ నెవరో చేసినారని, అనినారని చెప్పునది తానే చేయుట కలుగుచున్నది. కోతులో, దేవతలో, దయ్యములో చేయు చేష్టలు క్రమముగ జారి మానవ వృత్తులకును, వ్యాపారములకును నిలువతావిచ్చినవి. ఒక్కొక భావముదయించి యొక్కొక రసము వన్నెకెక్కినపుడు “పదములను అనుసరించెడి అంగవిక్షేపణము” వదలి అర్థము నాశ్రయించినది. ఇదియు వదలి ఆయా అవస్థలలో నరుడే రీతి నడచునో దానినే యభినయించు వాడుక లేర్పడినవి. ఇతివృత్తములలో గూడ నమ్మజాలని పురాణగాథలు కాలక్రమమున వదలి, యంతకన్నను విశ్వసనీయమైన చరిత్రాంశములును, వీనికన్నను ప్రత్యక్షమైన సాంఘిక విషయములును నాటకములలో జేరుచున్నవి. ఆంధ్రనాటకము రారాను సాంఘిక వ్యావహారిక గాథల నంగీకరించి నాటక పరిణామమును సూచించుచున్నదని చెప్పవచ్చును. ఆంధ్రదేశమునకు గంజాము జిల్లాలోని శ్రీకాకుళము వద్దనున్న నాగావళీ నదిని ఉత్తర సరిహద్దుగ నంగీకరింపవచ్చును. దక్షిణమున నాంధ్రము కాంచీపురము, పాలారు నదుల వరకు ఆక్రమించియున్నది. చెన్నపురి నుండి బళ్లారి వరకును బోవు సరళరేఖయు, నాయెడ నుండి హైదరాబాదు మీదుగా జయపురము వరకు జనునదియు పశ్చిమ సరిహద్దులు. ఇట్టి ఆంధ్రదేశములో తెలుగు నాటకముల పూర్వరూపము సమానముగ వ్యాపించియుండెను. కృష్ణా, గోదావరి, తుంగభద్ర, పెన్నా నదుల పల్లపుసీమలు తొల్లిటి నుండియు ఫలవంతములై విద్వాంసులకు ఉనికిపట్టులై యుండెను. ఈ ప్రాంతములయందు భరతశాస్త్రాలంకృతములయిన రూపకములు ఆడబడుచుండెను. ఇచ్చటివారలే బొబ్బిలి మొదలు కాళహస్తి పర్యంతము వ్యాపించు ఆంధ్రరాజ్య స్థానముల కరిగి భరతశాస్త్ర విలాసముల జూపుచుండిరి. తురకలు, ఆంగ్లేయులును మునుముందు నదీతీరముల గల ముఖ్యపట్టణములనే స్వాధీనపరచుకొని యాయా తావుల తమ రాజ్యముల స్థాపించుచు వచ్చిరి. అందుచే బందరు, రాజమండ్రి, బళ్లారి, నెల్లూరులలోని ప్రజలును, ఆయూరుల సమీపదేశమందలివారును ఎక్కువ నాగరికులై నూతన మార్గములు నవలంబించగల చలాకీతో కూడియున్నారని శంకరన్ నాయర్ గారొక తావున జెప్పిరి. ౧౮౭౦ లో మొదలిడి, ౧౮౯౦ నుండి గడచిన యిరువదియయిదు సంవత్సరములలో మిక్కుటముగ వ్యాపించి — ఆంధ్రదేశమును నాగరికపరచిన విద్యావ్యాప్తియు, దేశాభివృద్ధియు,<noinclude><references/></noinclude> bbf5qxfqukp1a2n2z9c7dtwgytnw47b 104 170138 563185 480336 2026-07-06T05:34:27Z Vjsuseela 1850 563185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="40A" />తనద్రవ్యమెట్టిమహోన్నతవిజ్ఞానమును వెదజల్లెడి సత్కార్యములో వినియోగింపబడియెనో, నేడా ప్రతిష్టాపనము నాధారము జేసికొని మన యాంధ్రు లెట్టి విజ్ఞానాభ్యుదయమును వాంఛించుచున్నారో తెలిసికొని పరమానందభరితులగుచుండెడివారు. ఆపుణ్యాత్ముని సహాయములో కొంతకొరతవడినను మనవారలాలోపమునుబూరించి ఆయనకీర్తిని నిలయపు చరిత్రతోపాటుగ శాశ్వతస్థాయి గావించినందుకు మిగుల సంతసమగుచున్నది. ఏ మహామహిముడు సకలవిధ సంస్కారములకు పీఠికల నేర్పరచి నేడు భారతీయుల హృదయ పీఠములయం దధివసించి ప్రోత్సహించుచున్నాడో, ఏ నిర్మలప్రభాకర బింబమునుండి మూర్ఖరణ్యమయమై యుండిన నీభూభాగమునకు స్వచ్ఛజ్ఞానరూపములగు కాంతి కిరణ పుంజములే తెంచి కాలము గడచిన కొలదిని జాజ్వల్యములై ప్రకాశించుచున్నవో, ఏఆంధ్రనాటక ప్రోత్సాహవీరమూర్తి సహగమనాదిదురాచారముల పై దండెత్తి వానినిరూపుమాపెనో, అట్టి శ్రీరాజా రామమోహన రాయలవారి జ్ఞాపకార్థము గ వారి పవిత్ర నామాక్షరములతో ఈ భవనమునకు పేరిడుట మిక్కిలి సంతోషకరమగు విషయము. ఆమహాపురుషుని నామముతో స్థాపించిన ఈ ప్రతిష్ఠాపనమును వారి కీర్తివలెనే శాశ్వతమై యుండ జేయవలెననియును, దీనియుద్దేశములను లెస్సగా లింపజేయవలయుననియును, ఈ పఠనాలయము కేంద్రాలయమై క్రమక్రమముగ తెలుగు దేశముయొక్క భావిజ్ఞానాభివృద్ధి కంతకును మూలస్థానమై విరాజిల్లునట్లు జేయవలయుననియును, దీనిస్థాపనమునకై నిర్మాణమునకై ఇంకను భవిష్యదభివృద్ధికై పాటుపడుచున్న బెజవాడ వావ్యులకు మరింతయుత్సాహమును గలుగ జేయవలయుననియును, నిర్మలహృదయముతో పరమేశ్వరుని ప్రార్థించుచు నీభవనమును దెరచుచున్నాను. <section end="40A" /> <section begin="40A" /><section end="40A" /> <section begin="40B" />{{Css image crop |Image = Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf |Page = 40 |bSize = 600 |cWidth = 528 |cHeight = 80 |oTop = 475 |oLeft = 15 |Location = center |Description = }} {{p|fs150|ac}}ఆంధ్ర నాటకములు</p> {{Center|సంఘ కార్యదర్శి గారగు శ్రీ పురాణం సూరిశాస్త్రి, ఎం.ఏ. గారిచే వ్రాయబడినది.}} మనుష్యునకు స్మృతియను జ్ఞాపకశక్తి ఏనాడు కలిగెనో ఆనాడే నాటకములారంభ మయినవని జెప్పవచ్చును. స్మృతివలన వెనుక జరగినసంగతులు మనోగతములై వలయునపు డెల్ల గోచరించును. దీనియా ధారముననే మను ష్యుడు తనప్ర స్తుతావస్థలచే కలుగనోపని రా గద్వేషములను బుద్ధిపూర్వకముగ దెచ్చి పె ట్టికొని, వానిఫలితమనుభవింపకయే అనుభ వించెడివానిపగిది కనుపట్టుచుండును. కోపము లేకయే కోపముండిన వానివలె నగుపడుట, భయము, శోకము, హాస్యము, తృప్తి, ప్రేమ మున్నగు మనో చేష్టలను ఆవేశించి యభిన యించుటయే నాట్యము. "అవస్థానుకృతిః నా ట్యం” తేలుకుట్టినప్పుడు యేడ్చుట నాట్యము కాదు. కుట్టనప్పుడు కుట్టినవానివలె నాచరిం చుటయే నాటకారంభము. మనుష్యునియవ స్థల ననుకరించుటయేగాక జంతు చేష్టల నభిన యించుటయు వానికూతల ననుకరించుటకూ <section end="40B" /><noinclude><references/></noinclude> cxswsg244f37zrorzsm4h33o23pv1y9 2 205230 563215 534719 2026-07-06T07:33:15Z Brjswiki 6801 563215 wikitext text/x-wiki నా పేరు బొడిచెర్ల రమేష్ (B.Ramesh) * Retired Admin Officer in NRSC (National Remote Sensing Centre), Hyderabad * ఇమెయిల్ - rameshbrjs@gmail.com Working in Telugu Wikiquote and Wikisource == '''My Contributions in Wikisource'''== # గ్రంథాలయ సర్వస్వము - పత్రికలలో వ్యాసాలు # గీతాంజలి # సంగీత రస రత్నాకరం # అభినవ గద్య ప్రబంధము # 27th APLA Proceedings pl9p4ggogg1mhd1qdftqoq3cni58vwp 104 209070 563179 562467 2026-07-06T03:37:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 563179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| 260 | శ్రీ సీతారామాంజనేయసంవాదము | }}</noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>నొనర నుభయాత్మకముగా దయుక్త మగుట నాంజనేయ మదీయమాయాతమంబు.</poem>|ref=21}} '''టీ'''. ఆంజనేయ, మదీయమాయాతమంబు — మదీయ = నాసంబంధమైన, మాయా = మాయ యనెడు, తమంబు = చీఁకటి (చీఁకటివలె ఆవరించునది కావున), ఆత్మవిజ్ఞానంబుచేన్ = బ్రహ్మానుభవముచేత, ఎందున్ = ఎచ్ఛటను, అభావమయి = లేనిధై, బాధింపఁబడుటవలనన్ = నశింపచేయఁబడుటవలన [వినాశము రెండువిధములు, ప్రత్యక్షములగు పదార్థముల విఱిచి కాని కాల్చి కాని మఱియు నేకార్యముచేతనైనఁ గాని నశింపచేయుట మొదటిది. దీనికి 'ధ్వంస' మని పేరు. భ్రాంతిచే నొకవస్తువును మఱియొకవస్తువుగా గ్రహించి పిదప జ్ఞానముచే నిజస్వభావమును గ్రహించుటచే భ్రాంతిసిద్ధమైనవస్తువునకు కలుగునాశనము రెండవది. దీనికి 'బాధ' యని పేరు. బ్రహ్మజ్ఞానమువలన మాయకుఁ గలుగు నాశన మిట్టిదియే (అనగా బాధయే) అని తెలిసికొనవలెను.] సత్తు గాదు = యథార్థముగా నున్నదనుటకు వీలు లేదు. (యథార్థమగు వస్తువుకు 'బాధ’ లేదుగదా), ఎలమిన్ = ప్రీతితో, ఏ నజ్ఞుఁడ నటంచున్ = నేను 'అజ్ఞాని'ని అను వ్యవహారము లోకమున నుండుటచే, అజ్ఞానభూతమై = అజ్ఞానస్వరూపముతో, అలరుచునికిన్ = ఉండుటవలన, అసత్తు గాదు = లేదని చెప్పుటకును వీలులేదు [శూన్యమునకు భాష (కలదను) వ్యవహారము లేదుకదా], విచారింపన్, సదసత్తు గాదు — సత్ = ఉన్నదనియు (లేక ఉండియు), అసత్ = లేనిదియు (లేక లేదు), కాదు = అని చెప్పుటకు వీలులేదు, అట్టిద్రవ్యంబు = ఉండియు లేనట్టిపదార్థము, కడువిరుద్ధంబు గానన్ = ప్రపంచమునకు మిగులవిరుద్ధ మగుటచే. లేదు = ఎచ్చట నుండదు, నిఖిల...చేతన్ — నిఖిల = సమస్తమైన, జగత్ = ప్రపంచముయొక్క, స్వరూపముచేతన్ = ఆకారముతో, మిగుల నేర్పడుటవలనన్ = విశేషముగా నుండుటచేత (నానావిధములగు ప్రపంచమే స్వరూపముగా కలిగియుండుటచేత), నిరవయవము గాదు = అవయవములు లేనిదని చెప్పుటకును శక్యముకాదు, దృశ్యము = కనఁబడుపట్టి యీసకలపదార్థము, సుషుప్తియం దడఁగినన్ = సుషుప్త్యవస్థయందు నశింపఁగా, తాను శూన్యంబు గామిన్ = ప్రపంచరూప మగుటచే తానును నశింపవలసియుండినను అట్లు నశింపకపోవుటచేత, సావయవమును గాదు = అవయవసహితమైనదనియు చెప్పుటకు వీలు లేదు, ఒనరన్ = ప్రత్యక్షము ననుసరించి, అయుక్తమగు టన్ = యుక్తిశూన్యమగుటచేత, ఉభయాత్మకము = అవయవములతో గూడియుఁ గూడక, కాదు = ఉన్నదని చెప్పుటకును వీలు లేదు. '''తా'''. ఓ ఆంజనేయా! పరబ్రహ్మ మద్వితీయుఁడే. మాయవలన నాయనకు ద్వైత మేర్పడదు. మాయ బ్రహ్మమునకంటె వేఱుగా నున్నట్లు తోఁచుటయే కాని వాస్తవస్థితిలో నట్లు లేదని ఇదివఱకే చెప్పియున్నారు. ఇదియును గాక రెండు వస్తువులు వేఱు<noinclude><references/></noinclude> lo8dkwngg15n5x56jcoq6pod1hdcnb7 104 209071 563176 546599 2026-07-06T02:05:21Z Ramesam54 3001 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ramesam54" />{{rh| |ద్వి తీ యా శ్వా స ము. |261 }}</noinclude> వేఱుగా నున్న వనిన రెండును స్వతంత్రము లై యుండవలయును. “ఉనికి" యనునది యొక్కటియే కాని భిన్నము కాదు. ఉనుకులు రెండు కల ననుట యెట్లును యుక్తియు క్తము కానేరదు(దీనినిఁ గూర్చి వివరము బ్రహ్మగీత అధ్యాయము అయిదు శ్లో ఒకటి మొ. ముప్పదియవది. ఇదియను గాక భేదమనఁగా నేదియో తెలిసికొనవలసినప్పుడు మొట్టమొదట పదార్థములు రెండు కలవనుట తెలియవలయును. పదార్థములు రెండు కలవనుటను దెలిసికొనుటకంటె ముందుగ “భేదమనఁగా నిది" యని తెలిసికొనవలయును. ఇట్లు భేద ము తెలియకమునుపు పదార్థము ద్వైతమును గూర్చియుఁ బదార్థద్వైతము తెలియక ము ను పు భేదమును గూర్చియు తెలిసికొనుటకు వీలులేదు కావున నన్యోన్యాశ్రయ దోషము ఒకదాని నొకటి యాశ్రయించి యుండుట యనుదోషము వచ్చును.) ఈదోషమువ లన భేదమనునది యొకటి కలదనుటయే సిద్ధింపదు (ఇది యటుండ మాయ స్వతంత్రము కాదనుట స్పష్టమే కదా! జ్ఞానము (బ్రహ్మము) లేనిది మాయ ప్రపంచము ప్రకా శింపదు కదా ! ఉనికి బ్రహ్మమే కావునను రెండయునికి యుండదు కావునను మాయ యనునది బ్రహ్మ కంటె వేఱనుటకే వీలులేదు. ఇది యిట్లున్నను ప్రపంచమునందలి "నేను అజ్ఞానిని” అనుననుభవమును బట్టి యజ్ఞానులను గ్రమముగ నుద్ధరించుతలంపున మాయ యొకటి కలదని యఁగీకరించుటయే కాని వాస్తనములో మాయయేలేదు. ఎవ్వనినై నను ప్రస్తుత మున్న స్థితినుండి మార్చి మానసిక మగునున్నతస్థితికిఁ దేవలయు నన్నచో మొట్టమొదట వాని ప్రస్తు౩స్థితి నవలంబించియే బోధ సేయ వలయును. అట్లు సేయకుం డిన వానిమనసు వికలమై యెన్నటికిని జక్క పడదు. యధార్ధజ్ఞానము పరిపూర్ణముగా గలిగి మనసు తగినంత యున్నతస్థితికి వచ్చినప్పుడు సర్వమును వానికే తెలియును కావున యజ్ఞానుల (అనఁగా “మాకజ్ఞానము కలదు" అనితలంచు జీవుల నుద్ధరించుటకై యిట్లు చెప్పుచున్నారు. ఇట్లు కాక వాస్తవముగానే మాయ యనునది కలదనిన ననేక విరోధ ములు వచ్చును. మొట్టమొదలు దానిని నిరూపించుటకే వీలులేదు. ఎట్లసిన మాయ యనఁగా నజ్ఞానమని చెప్పి యేయున్నాను. ఆజ్ఞానము జ్ఞానముకలిగినతోడనే నశించును. ఇచ్చట మఱియొక విశేషము కలదు. లోకమున ధ్వంసమనియు బాధయనియు నాశము రెండువిధములు, అందు సత్యము లగు (వ్యావహారిక సత్యములగు) పదార్థములలో బ్రహ్మ మొక్కటియే తప్ప పారమార్థిక సత్యము వేఱొకటిలేదు. పదార్థములకు ధ్వంసనాశంబును త్రికాలములందు నసత్యములై భ్రాంతివలనఁ దోఁచుపదార్థములకు బాధయుఁ గలుగుచున్నదనుట ప్రత్యక్షము. ఇం దీమాయకు జ్ఞానముపలనఁ గలుగు నాశము భాధయే కాని ధ్వంసము కాదు అనుట స్పష్టమే, కుండను పగులగొట్టినయ జ్ఞానమును బగులఁ గొట్టవలెఁ గదా ! దీనివలన “మాయకలదు" అనుటకే వీలులేదు. "నాకు అజ్ఞానము కలదు" అని యాబాలగోపాలముగ సర్వ ప్రపంచమునకు నజ్ఞానా నుభవము కలదు?. కావున మాయ లేదు అనుటకును వీలు లేదు. “మాయ నుండియు<noinclude><references/></noinclude> pb3wq4wggdk6s4pvfw55gvqko8fktdx 563180 563176 2026-07-06T04:07:38Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 563180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" />{{rh| |ద్వి తీ యా శ్వా స ము. |261 }}</noinclude>వేఱుగా నున్న వనిన రెండును స్వతంత్రము లై యుండవలయును. “ఉనికి" యనునది యొక్కటియే కాని భిన్నము కాదు. ఉనికులు రెండు కల వనుట యెట్లును యుక్తియుక్తము కానేరదు (దీనినిఁ గూర్చి వివరము బ్రహ్మగీత అధ్యాయము అయిదు శ్లో ఒకటి మొ. ముప్పదియవ. ఇదియను గాక భేదమనఁగా నేదియో తెలిసికొనవలసినప్పుడు మొట్టమొదట పదార్థములు రెండు కలవనుట తెలియవలయును. పదార్థములు రెండు కలవనుటను దెలిసికొనుటకంటె ముందుగ “భేదమనఁగా నిది" యని తెలిసికొనవలయును. ఇట్లు భేదము తెలియకమునుపు పదార్థము ద్వైతమును గూర్చియుఁ బదార్థద్వైతము తెలియకమునుపు భేదమును గూర్చియు తెలిసికొనుటకు వీలులేదు కావున నన్యోన్యాశ్రయదోషము ఒకదాని నొకటి యాశ్రయించి యుండుట యనుదోషము వచ్చును.) ఈదోషమువలన భేదమనునది యొకటి కలదనుటయే సిద్ధింపదు (ఇది యటుండ మాయ స్వతంత్రము కాదనుట స్పష్టమే కదా) జ్ఞానము (బ్రహ్మము) లేనిది మాయ ప్రపంచము ప్రకాశింపదు కదా! ఉనికి బ్రహ్మమే కావునను రెండయునికి యుండదు కావునను మాయ యనునది బ్రహ్మ కంటె వేఱనుటకే వీలులేదు. ఇది యిట్లున్నను ప్రపంచమునందలి "నేను అజ్ఞానిని” అనుననుభవమును బట్టి యజ్ఞానులను గ్రమముగ నుద్ధరించుతలంపున మాయ యొకటి కలదని యంగీకరించుటయే కాని వాస్తవములో మాయయే లేదు. ఎవ్వనినైనను ప్రస్తుత మున్నస్థితినుండి మార్చి మానసిక మగునున్నతస్థితికిఁ దేవలయు నన్నచో మొట్టమొదట వాని ప్రస్తుతస్థితి నవలంబించియే బోధ సేయవలయును. అట్లు సేయకుండిన వానిమనసు వికలమై యెన్నటికిని జక్కపడదు. యథార్ధజ్ఞానము పరిపూర్ణముగా గలిగి మనసు తగినంత యున్నతస్థితికి వచ్చినప్పుడు సర్వమును వానికే తెలియును కావున యజ్ఞానుల (అనఁగా “మా కజ్ఞానము కలదు" అని తలంచు జీవుల) నుద్ధరించుటకై యిట్లు చెప్పుచున్నారు. ఇట్లు కాక వాస్తవముగానే మాయ యనునది కలదనిన ననేకవిరోధములు వచ్చును. మొట్టమొదలు దానిని నిరూపించుటకే వీలులేదు. ఎట్లనిన మాయ యనఁగా నజ్ఞానమని చెప్పియేయున్నాను. అజ్ఞానము జ్ఞానము కలిగినతోడనే నశించును. ఇచ్చట మఱియొక విశేషము కలదు. లోకమున ధ్వంసమనియు బాధయనియు నాశము రెండువిధములు. అందు సత్యము లగు (వ్యావహారికసత్యములగు) పదార్థములలో బ్రహ్మ మొక్కటియే తప్ప పారమార్థికసత్యము వేఱొకటి లేదు. పదార్థములకు ధ్వంసనాశంబును త్రికాలములందు నసత్యములై భ్రాంతివలనఁ దోఁచుపదార్థములకు బాధయుఁ గలుగుచున్నదనుట ప్రత్యక్షము. ఇం దీమాయకు జ్ఞానమువలనఁ గలుగు నాశము బాధయే కాని ధ్వంసము కాదు అనుట స్పష్టమే, కుండను పగులగొట్టినయ ట్లజ్ఞానమును బగులఁగొట్టవలెఁ గదా! దీనివలన “మాయ కలదు" అనుటకే వీలు లేదు. "నాకు అజ్ఞానము కలదు" అని యాబాలగోపాలముగ సర్వప్రపంచమునకు నజ్ఞానానుభవము కలదు. కావున మాయ లేదు అనుటకును వీలు లేదు. “మాయ యుండియు<noinclude><references/></noinclude> iw7jlyyzq1mpu2s965a70lofx8cgpxg 0 213266 563270 558807 2026-07-06T11:34:40Z రవిచంద్ర 146 ఇంకో పాట చేర్పు 563270 wikitext text/x-wiki = పండరి భజన పాటలు = == తాండవ నృత్యహరే == {{:తాండవనృత్యహరే గజానన}} == పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా == {{:పగ నీకేలరా ఓ గణనాయకా}} == పాండురంగ వందనం ప్రత్యక్షదేవ వందనం == {{:పాండురంగ వందనం ప్రత్యక్షదేవ వందనం}} == కాపాడరా మమ్ము కరిరాజవరదా == {{:కాపాడరా మమ్ము కరిరాజవరదా}} == శ్రీపాండురంగా ప్రత్యక్షదేవా == {{:శ్రీపాండురంగా ప్రత్యక్షదేవా}} == విఠల విఠల బ్రోవరార == {{:విఠల విఠల బ్రోవరార}} == ప్రణయచింతుమయా నిన్ను రంగనాథా == {{:ప్రణయచింతుమయా నిన్ను రంగనాథా}} == పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా == {{:పుండరీకుడు పట్టి ఆడిన పండరి జెండా}} == కోటి ఎంత రుషీచంద్రమా ఓ రంగా == {{:కోటి ఎంత రుషీచంద్రమా ఓ రంగా}} == రేపల్లె వాడలోనా గోవర్ధన గిరిలోనా == {{:రేపల్లె వాడలోనా గోవర్ధన గిరిలోనా }} == ఓ ఆంజనేయ ఆదరింప సమయమిదేరా == {{:ఓ ఆంజనేయ ఆదరింప సమయమిదేరా}} == ఓ పరమ భక్తులారా మనమందరమునగూడి == {{:ఓ పరమ భక్తులారా మనమందరమునగూడి}} == కృష్ణానంద మురళి హరి మురళీ == {{:కృష్ణానంద మురళి హరి మురళీ}} == వేంకటేశ్వరా తిరుమల వేంకటేశ్వరా == {{:వేంకటేశ్వరా తిరుమల వేంకటేశ్వరా}} == శివుని మెడలో నాగరాజా == {{:శివుని మెడలో నాగరాజా}} == గురునాథుడవే గురు నిల్పితివే == {{:గురునాథుడవే గురు నిల్పితివే}} == సుందరకార గోవిందా == {{:సుందరకార గోవిందా }} == భక్తుల పాలిదేవుడా == {{:భక్తుల పాలిదేవుడా}} == వేగ రారా పాండురంగా == {{:వేగ రారా పాండురంగా}} == పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా == {{:పాండురంగ వరద మము కరుణతోడ గావుమయా}} == నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా == {{:నీకే తగురా రంగా నీకే తగురా}} == పుండరీక వరద విఠల == {{:పుండరీక వరద విఠల}} == ధ్వజము పట్టండీ == {{:ధ్వజము పట్టండీ }} == రంగైన రంగని భజన == {{:రంగైన రంగని భజన}} == పండరీపుర వాస వేగరారా == {{:పండరీపుర వాస వేగరారా}} == భక్తి పండరినాథా విఠల రావేమయా రంగా == {{:భక్తి పండరినాథా విఠల రావేమయా రంగా}} == పాహి మురారే పండరి రంగ మురారే == {{:పాహి మురారే పండరి రంగ మురారే}} ==రంగ రారా పాండురంగయ్యా == {{:రంగ రారా పాండురంగయ్యా}} == రాసలీల చిన్ని గోపాల == {{:రాసలీల లోల చిన్నిగోపాల}} == పండరి సేవించకుండ == {{:పండరి సేవించకుండ}} == ఘోర కుంబరుడు కుమ్మరి కులములో == {{:ఘోర కుంబరుడు కుమ్మరి కులములో}} == పాట పాడుతాను రంగయ్యో == {{:పాట పాడుతాను రంగయ్యో}} == పాండురంగడే మనకు తోడుగా == {{:పాండురంగడే మనకు తోడుగా}} == పండరిపురమెంత దూరమో == {{:పండరిపురమెంత దూరమో}} == రండి పుణ్యాత్ములారా == {{:రండి పుణ్యాత్ములారా}} == ఓ భక్తులారా సాధులారా రండి == {{:ఓ భక్తులారా సాధులారా రండి}} == ఘల్లు ఘల్లున రారా యదుకుల == {{:ఘల్లు ఘల్లున రారా యదుకుల}} == పండరి రంగ పండరి రంగ == {{:పండరి రంగ పండరి రంగ}} == పాలించరా పాండురంగా విఠల == {{:పాలించరా పాండురంగా విఠల}} == గోపెమ్మ మేమోర్వలేము == {{:గోపెమ్మ మేమోర్వలేము}} == భద్రాచలములో గోదావరందున == {{:భద్రాచలములో గోదావరందున }} == వినవమ్మ ఊర్మిళ == {{:వినవమ్మ ఊర్మిళ}} == శ్రీ బాల త్రిపుర సుందరీ == {{:శ్రీ బాల త్రిపుర సుందరీ }} == నరసింహ దేవ నరసింహ దేవా == {{:నరసింహ దేవ నరసింహ దేవా}} == సర్వమంగళ నామా సీతారామా == {{:సర్వమంగళ నామా సీతారామా}} == శ్రీరంగ జయరంగ జయ జయ రంగ == {{:శ్రీరంగ జయరంగ జయ జయ రంగ}} 80qgv59x2lu8thx5qbdya0hxzfvz8ws 0 214344 563259 559952 2026-07-06T10:43:09Z Vjsuseela 1850 563259 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = మాడపాటి హనుమంతరావు | అనువాదం= | విభాగము = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు-వారియాహారము| వారియాహారము]] | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు)|పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు)]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/గ్రంథాలయోద్యమము, బరోడా|గ్రంథాలయోద్యమము, బరోడా]] | వివరములు = ఇదే విషయం గురించి ఇతర రచనలు: [[https://te.wikisource.org/wiki/గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_1/సంచిక_1/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు, వారి యుడుపులు|క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు,వారి యుడుపులు]]; |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=43 = to=51 tosection="51A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:చరిత్ర]] 3vd4fi06il41y6ob3tn3c85shlzrihp 563261 563259 2026-07-06T10:57:03Z Vjsuseela 1850 563261 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2|సంచిక 2]] | రచయిత = మాడపాటి హనుమంతరావు | అనువాదం= | విభాగము = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు-వారియాహారము| వారియాహారము]] | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు)|పుస్తకసాంగత్యము (పద్యములు)]] | తదుపరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/గ్రంథాలయోద్యమము, బరోడా|గ్రంథాలయోద్యమము, బరోడా]] | వివరములు = క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు శీర్షికతో రచయిత రచనలు: [[గ్రంథాలయ_సర్వస్వము/సంపుటము_1/సంచిక_1/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు, వారి యుడుపులు|1) వారి యుడుపులు]]; [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు-వారియాహారము|2)వారియాహారము ]]; [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు వారి వివాహములు|3) వారి వివాహములు]];[[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/క్షాత్రయుగమునాటి హింద్వార్యులు-|4. వారి సాధారణ రాజ్యాంగ స్థితి]] |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandaalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.2 (1916).pdf" from=43 = to=51 tosection="51A"/> [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:చరిత్ర]] ktyyifg6fj8zs5vnhbr7p5t8d0c3g6b 104 214678 563092 560638 2026-07-05T15:55:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ప్రసంగవశంబున నొక్కింత సూచితం బైనయతనిపరాక్రమంబు విరివి యగుట తలం పుల వెరపునం దెలిసినవారై యిట్లనిరి.</poem>|ref=6}} {{p|ac|fwb}}జాంబవదాదులు హనుమంతుం గొనియాడుట</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అలఘుపారావార మెలదోఁట కాల్వయే, యవలి కిన్వలినుండి యడుగుపెట్ట నక్షరక్షోవీరహర్యక్ష మరకాలి, దూళియే తాటించి నేలఁ గలప బ్రహ్మాస్త్రబంధంబు పట్టుఁ దోరపుదూయు, ముడియె ననాయాసములను విడువ నరిభయంకరలంక యంబేదకొంపయే, కోపించుకొని పోయి కొఱవిఁ జూడ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>నింతలావు చేసి యీడేర్చుకొని రాఁగఁ, దొల్లి యేరికైనఁ జెల్లెనయ్య? వీరుఁ కెల్లెఁ గాక నేఁడహో! పతిహితా, వహవిహార! గంధవహకుమార!</poem>|ref=7}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>దారుణకంఠపాశ మగుదానవకోటికిఁ బంక్తికంఠకం ఠీరవపీఠికిౝ బ్రతిఘటించినపీఠ మగుౝ గురుత్వసం హారక మైన చూఁడుఁగొడుపొ నిది లంకకు బాపురే! యసా ధారణ మే మనంగలము తావకవాలము వాయునందనా!</poem>|ref=8}} {{p|ac|fwb}}హనుమదాదులు శ్రీరాముసన్నిధిం జేరుట</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అందుఁ బురస్కరించుకొని యందఱు నాయనతోడఁ గూడ నే తెంచిరి భానునందనునితేనియతోఁటకు లూటిచేసి ద క్కించుకొనంగ వేళ యని కేరుచు దూఱుచుఁ దిట్టి కొట్టి దం డించిరి మించి తన్మధువనీపరిపాలకు లడ్డగించినన్.</poem>|ref=9}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>తియ్యపండ్లు దినిరి తేనియల్ ద్రావిరి, తేలి యాడి రెల్ల దీర్ఘికలను ఘటితకార్యు లైనకతమున వారికిఁ, జేసినంతవట్టు చెల్లిపోయె.</poem>|ref=10}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇవ్విధమున నధ్వశ్రమ, · మన్వనమునఁ దీర్చుకొని వనాటప్రవరుల్ నవ్వుమొగంబులతోఁఁ జని, మువ్వురుదొరలకును జాగి మ్రొక్కినపిదపన్.</poem>|ref=11}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>లక్ష్మణసుగ్రీవు లిరువురు నిరుగెలంకుల నిలిచి యుండ సాంజలియై యాంజనేయుండు మనుకులపుంగవుం గనుంగొని.</poem>|ref=12}} {{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁడు సీతావృత్తాంతముఁ జెప్పి శిరోమణి నిచ్చుట</p> {{Telugu poem|type=మత్తకోకిల.|lines=<poem>దేవ! కంటిఁ గదయ్య సీత సతిప్రయాసకృశౝ భవ ద్దేవి మజ్జనయిత్రిఁ దావకదివ్యవిగ్రహభావనో జ్జీవనవ్రత నంచు నన్నియుఁ జెప్పఁగా నతఁ డప్పు డా పోవఁ గ్రోలె వధూకథామృతపూరముం జెవి దోయుటౝ.</poem>|ref=13}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనంతరంబ.</poem>|ref=14}}<noinclude><references/></noinclude> ft1s1ilfes6v85r0c35637ietzt7e2c 563093 563092 2026-07-05T15:56:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ప్రసంగవశంబున నొక్కింత సూచితం బైనయతనిపరాక్రమంబు విరివి యగుట తలం పుల వెరపునం దెలిసినవారై యిట్లనిరి.</poem>|ref=6}} {{p|ac|fwb}}జాంబవదాదులు హనుమంతుం గొనియాడుట</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అలఘుపారావార మెలదోఁట కాల్వయే, యవలి కిన్వలినుండి యడుగుపెట్ట నక్షరక్షోవీరహర్యక్ష మరకాలి, దూళియే తాటించి నేలఁ గలప బ్రహ్మాస్త్రబంధంబు పట్టుఁ దోరపుదూయు, ముడియె ననాయాసములను విడువ నరిభయంకరలంక యంబేదకొంపయే, కోపించుకొని పోయి కొఱవిఁ జూడ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>నింతలావు చేసి యీడేర్చుకొని రాఁగఁ, దొల్లి యేరికైనఁ జెల్లెనయ్య? వీరుఁ కెల్లెఁ గాక నేఁడహో! పతిహితా, వహవిహార! గంధవహకుమార!</poem>|ref=7}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>దారుణకంఠపాశ మగుదానవకోటికిఁ బంక్తికంఠకం ఠీరవపీఠికిౝ బ్రతిఘటించినపీఠ మగుౝ గురుత్వసం హారక మైన చూఁడుఁగొడుపొ నిది లంకకు బాపురే! యసా ధారణ మే మనంగలము తావకవాలము వాయునందనా!</poem>|ref=8}} {{p|ac|fwb}}హనుమదాదులు శ్రీరాముసన్నిధిం జేరుట</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అందుఁ బురస్కరించుకొని యందఱు నాయనతోడఁ గూడ నే తెంచిరి భానునందనునితేనియతోఁటకు లూటిచేసి ద క్కించుకొనంగ వేళ యని కేరుచు దూఱుచుఁ దిట్టి కొట్టి దం డించిరి మించి తన్మధువనీపరిపాలకు లడ్డగించినన్.</poem>|ref=9}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>తియ్యపండ్లు దినిరి తేనియల్ ద్రావిరి, తేలి యాడి రెల్ల దీర్ఘికలను ఘటితకార్యు లైనకతమున వారికిఁ, జేసినంతవట్టు చెల్లిపోయె.</poem>|ref=10}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇవ్విధమున నధ్వశ్రమ, · మన్వనమునఁ దీర్చుకొని వనాటప్రవరుల్ నవ్వుమొగంబులతోఁఁ జని, మువ్వురుదొరలకును జాగి మ్రొక్కినపిదపన్.</poem>|ref=11}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>లక్ష్మణసుగ్రీవు లిరువురు నిరుగెలంకుల నిలిచి యుండ సాంజలియై యాంజనేయుండు మనుకులపుంగవుం గనుంగొని.</poem>|ref=12}} {{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁడు సీతావృత్తాంతముఁ జెప్పి శిరోమణి నిచ్చుట</p> {{Telugu poem|type=మత్తకోకిల.|lines=<poem>దేవ! కంటిఁ గదయ్య సీత నతిప్రయాసకృశౝ భవ ద్దేవి మజ్జనయిత్రిఁ దావకదివ్యవిగ్రహభావనో జ్జీవనవ్రత నంచు నన్నియుఁ జెప్పఁగా నతఁ డప్పు డా పోవఁ గ్రోలె వధూకథామృతపూరముం జెవి దోయుటౝ.</poem>|ref=13}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనంతరంబ.</poem>|ref=14}}<noinclude><references/></noinclude> ni5drh6ru6nputcwms5sker8r6am9h7 563094 563093 2026-07-05T15:57:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ప్రసంగవశంబున నొక్కింత సూచితం బైనయతనిపరాక్రమంబు విరివి యగుట తలం పుల వెరపునం దెలిసినవారై యిట్లనిరి.</poem>|ref=6}} {{p|ac|fwb}}జాంబవదాదులు హనుమంతుం గొనియాడుట</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అలఘుపారావార మెలదోఁట కాల్వయే, యవలి కిన్వలినుండి యడుగుపెట్ట వక్షరక్షోవీరహర్యక్ష మరకాలి, దూళియే తాటించి నేలఁ గలప బ్రహ్మాస్త్రబంధంబు పట్టుఁ దోరపుదూయు, ముడియె ననాయాసములను విడువ నరిభయంకరలంక యంబేదకొంపయే, కోపించుకొని పోయి కొఱవిఁ జూడ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>నింతలావు చేసి యీడేర్చుకొని రాఁగఁ, దొల్లి యేరికైనఁ జెల్లెనయ్య? వీరుఁ కెల్లెఁ గాక నేఁడహో! పతిహితా, వహవిహార! గంధవహకుమార!</poem>|ref=7}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>దారుణకంఠపాశ మగుదానవకోటికిఁ బంక్తికంఠకం ఠీరవపీఠికిౝ బ్రతిఘటించినపీఠ మగుౝ గురుత్వసం హారక మైన చూఁడుఁగొడుపొ నిది లంకకు బాపురే! యసా ధారణ మే మనంగలము తావకవాలము వాయునందనా!</poem>|ref=8}} {{p|ac|fwb}}హనుమదాదులు శ్రీరాముసన్నిధిం జేరుట</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అందుఁ బురస్కరించుకొని యందఱు నాయనతోడఁ గూడ నే తెంచిరి భానునందనునితేనియతోఁటకు లూటిచేసి ద క్కించుకొనంగ వేళ యని కేరుచు దూఱుచుఁ దిట్టి కొట్టి దం డించిరి మించి తన్మధువనీపరిపాలకు లడ్డగించినన్.</poem>|ref=9}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>తియ్యపండ్లు దినిరి తేనియల్ ద్రావిరి, తేలి యాడి రెల్ల దీర్ఘికలను ఘటితకార్యు లైనకతమున వారికిఁ, జేసినంతవట్టు చెల్లిపోయె.</poem>|ref=10}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇవ్విధమున నధ్వశ్రమ, · మన్వనమునఁ దీర్చుకొని వనాటప్రవరుల్ నవ్వుమొగంబులతోఁఁ జని, మువ్వురుదొరలకును జాగి మ్రొక్కినపిదపన్.</poem>|ref=11}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>లక్ష్మణసుగ్రీవు లిరువురు నిరుగెలంకుల నిలిచి యుండ సాంజలియై యాంజనేయుండు మనుకులపుంగవుం గనుంగొని.</poem>|ref=12}} {{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁడు సీతావృత్తాంతముఁ జెప్పి శిరోమణి నిచ్చుట</p> {{Telugu poem|type=మత్తకోకిల.|lines=<poem>దేవ! కంటిఁ గదయ్య సీత నతిప్రయాసకృశౝ భవ ద్దేవి మజ్జనయిత్రిఁ దావకదివ్యవిగ్రహభావనో జ్జీవనవ్రత నంచు నన్నియుఁ జెప్పఁగా నతఁ డప్పు డా పోవఁ గ్రోలె వధూకథామృతపూరముం జెవి దోయుటౝ.</poem>|ref=13}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనంతరంబ.</poem>|ref=14}}<noinclude><references/></noinclude> sbdo8jvc848j0reltbn0ntf2f4u2ybf 104 214679 563109 560639 2026-07-05T17:39:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}రాముఁడు సీతాశిరోమణిం జూచి దుఃఖించుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సీతాదత్తశిరోమణి, వాతూలతనూజుఁ డానవా లని యొసఁగెౝ జేతం గొని యురమున సం, ప్రీతిం జేర్చికొని రఘువరేణ్యుం డంతన్.</poem>|ref=15}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మును వెక్కసముగఁ గ్రోలిన, వనితావార్తాసుధాద్రవము చిప్పిలునో కనుఁగవ ననఁ బ్రమదాశ్రులు, మొనఱెప్పలఁ గురియఁ బ్రణయమూర్భం బొరసెౝ.</poem>|ref=16}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అపుడు లక్ష్మణసుగ్రీవు లాచరించి, రుచిత లోపచారము లొక్కకొన్ని దానఁ దెలివొంది కన్నీటివానతోన, లేచి కూర్చుండి మణివంకఁ జూచి విభుఁడు.</poem>|ref=17}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నినుఁ జూడఁ గలిగినప్పటి, యనుమోదం బింతలోనె యధికవ్యధయై కనకనమనఁ జొచ్చెఁగదే, మనమున సీతాశిరోగ్రమాణిక్యంబా!</poem>|ref=18}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వెనుకకుఁ గేలిసౌధమణివేదుల నాయెదఁ బవ్వళించి య జ్జనకజ యున్న నీవు నడుచక్కిన మామకహారవీథి న ల్లనఁ గదియంగ నబ్బుఁ దరళద్వయలాభము తద్విభూష కా యునికికి ముచ్చటయ్యెడు నయోధ్యకుఁ బోవుదునో శిఖామణీ!</poem>|ref=19}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని దిగ్గన లేచి పురం, బునకై పోఁబోవ నడ్డముగ నిరుగడలౝ జని లక్ష్మణసుగ్రీవులు, జననాయక! సీత లేదు సాకేతమునన్.</poem>|ref=20}} {{p|ac|fwb}}సుగ్రీవుఁడు రామునకు వానరులం జూపివారిపరాక్రమము దెల్పుట</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>వినవే వాయుజుఁ డేమి చెప్పె? నిదిగో విల్లంది లంకాపురీ దనుజశ్రేణి వధించి రం డిపుడె సీకం రెండు లేలెం డనౝ విని యౌఁగా యని తెల్వి దెచ్చుకొని యుర్వీమండలాధీశ్వరుం డినపుత్త్రుం గనుఁగొన్న నాతఁ డిదె గొం డేతెంచె మద్వాహినుల్.</poem>|ref=21}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని పలికి యయ్యవసరంబున.</poem>|ref=22}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గవయ గజ గంధమాదన, గవాక్ష నల నీల దధిముఖర్షభ మైంద ద్వివిద శరభశత బలిముఖ, భువనోన్నతకపులఁ దెచ్చి పొడగనిపించెన్.</poem>|ref=23}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు సమ్ముఖంబునం బెట్టి.</poem>|ref=24}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఒక్కొకఁడు పెక్కుకోటుల, వెక్కసపుంగపులఁ గూర్చి విప్పంగలవా రుక్కునఁ గావలె నన్నం, బుక్కిటఁ బట్టుదురు వీరు భువనము లెల్లౝ.</poem>|ref=25}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని విన్నవించి మఱియును.</poem>|ref=26}} {{Telugu poem|type=|తే.lines=<poem>జాంబవంతునిఁ జూపి యోస్వామి యితఁడు, వెరవునకు లావునకు ధురంధరుఁడుసువ్వె కలరు నాకిట్టి చేరువకాండ్రు దేవ!, చక్కఁబడకున్నె మీ ప్రయోజనములెల్ల.</poem>|ref=27}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poemఇది మంచిముహూర్తం బిఁకఁ, గదలుఁడు దండునకుఁ బండుఁ గాయ గలపొలం బది యెఱిఁగి త్రోవపెట్టం, బదిలక్షలకపుల మున్న పంచినవాఁడన్.></poem>|ref=28}}<noinclude><references/></noinclude> ss64snbvqiub452mmyot37dyl6rdy6y 563168 563109 2026-07-05T22:42:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}రాముఁడు సీతాశిరోమణిం జూచి దుఃఖించుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సీతాదత్తశిరోమణి, వాతూలతనూజుఁ డానవా లని యొసఁగెౝ జేతం గొని యురమున సం, ప్రీతిం జేర్చికొని రఘువరేణ్యుం డంతన్.</poem>|ref=15}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మును వెక్కసముగఁ గ్రోలిన, వనితావార్తాసుధాద్రవము చిప్పిలునో కనుఁగవ ననఁ బ్రమదాశ్రులు, మొనఱెప్పలఁ గురియఁ బ్రణయమూర్భం బొరసెౝ.</poem>|ref=16}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అపుడు లక్ష్మణసుగ్రీవు లాచరించి, రుచిత లోపచారము లొక్కకొన్ని దానఁ దెలివొంది కన్నీటివానతోన, లేచి కూర్చుండి మణివంకఁ జూచి విభుఁడు.</poem>|ref=17}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నినుఁ జూడఁ గలిగినప్పటి, యనుమోదం బింతలోనె యధికవ్యధయై కనకనమనఁ జొచ్చెఁగదే, మనమున సీతాశిరోగ్రమాణిక్యంబా!</poem>|ref=18}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వెనుకకుఁ గేలిసౌధమణివేదుల నాయెదఁ బవ్వళించి య జ్జనకజ యున్న నీవు నడుచక్కిన మామకహారవీథి న ల్లనఁ గదియంగ నబ్బుఁ దరళద్వయలాభము తద్విభూష కా యునికికి ముచ్చటయ్యెడు నయోధ్యకుఁ బోవుదునో శిఖామణీ!</poem>|ref=19}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని దిగ్గన లేచి పురం, బునకై పోఁబోవ నడ్డముగ నిరుగడలౝ జని లక్ష్మణసుగ్రీవులు, జననాయక! సీత లేదు సాకేతమునన్.</poem>|ref=20}} {{p|ac|fwb}}సుగ్రీవుఁడు రామునకు వానరులం జూపివారిపరాక్రమము దెల్పుట</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>వినవే వాయుజుఁ డేమి చెప్పె? నిదిగో విల్లంది లంకాపురీ దనుజశ్రేణి వధించి రం డిపుడె సీకం రెండు లేలెం డనౝ విని యౌఁగా యని తెల్వి దెచ్చుకొని యుర్వీమండలాధీశ్వరుం డినపుత్త్రుం గనుఁగొన్న నాతఁ డిదె గొం డేతెంచె మద్వాహినుల్.</poem>|ref=21}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని పలికి యయ్యవసరంబున.</poem>|ref=22}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గవయ గజ గంధమాదన, గవాక్ష నల నీల దధిముఖర్షభ మైంద ద్వివిద శరభశత బలిముఖ, భువనోన్నతకపులఁ దెచ్చి పొడగనిపించెన్.</poem>|ref=23}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు సమ్ముఖంబునం బెట్టి.</poem>|ref=24}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఒక్కొకఁడు పెక్కుకోటుల, వెక్కసపుంగపులఁ గూర్చి విప్పంగలవా రుక్కునఁ గావలె నన్నం, బుక్కిటఁ బట్టుదురు వీరు భువనము లెల్లౝ.</poem>|ref=25}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని విన్నవించి మఱియును.</poem>|ref=26}} {{Telugu poem|type=|తే.lines=<poem>జాంబవంతునిఁ జూపి యోస్వామి యితఁడు, వెరవునకు లావునకు ధురంధరుఁడుసువ్వె కలరు నాకిట్టి చేరువకాండ్రు దేవ!, చక్కఁబడకున్నె మీ ప్రయోజనములెల్ల.</poem>|ref=27}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇది మంచిముహూర్తం బిఁకఁ, గదలుఁడు దండునకుఁ బండుఁ గాయ గలపొలం బది యెఱిఁగి త్రోవపెట్టం, బదిలక్షలకపుల మున్న పంచినవాఁడన్.</poem>|ref=28}}<noinclude><references/></noinclude> pq9qqgc3755w0vg92mjpzf9ngucckfa 563169 563168 2026-07-05T22:43:14Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}రాముఁడు సీతాశిరోమణిం జూచి దుఃఖించుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సీతాదత్తశిరోమణి, వాతూలతనూజుఁ డానవా లని యొసఁగెౝ జేతం గొని యురమున సం, ప్రీతిం జేర్చికొని రఘువరేణ్యుం డంతన్.</poem>|ref=15}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మును వెక్కసముగఁ గ్రోలిన, వనితావార్తాసుధాద్రవము చిప్పిలునో కనుఁగవ ననఁ బ్రమదాశ్రులు, మొనఱెప్పలఁ గురియఁ బ్రణయమూర్భం బొరసెౝ.</poem>|ref=16}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>అపుడు లక్ష్మణసుగ్రీవు లాచరించి, రుచిత లోపచారము లొక్కకొన్ని దానఁ దెలివొంది కన్నీటివానతోన, లేచి కూర్చుండి మణివంకఁ జూచి విభుఁడు.</poem>|ref=17}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నినుఁ జూడఁ గలిగినప్పటి, యనుమోదం బింతలోనె యధికవ్యధయై కనకనమనఁ జొచ్చెఁగదే, మనమున సీతాశిరోగ్రమాణిక్యంబా!</poem>|ref=18}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>వెనుకకుఁ గేలిసౌధమణివేదుల నాయెదఁ బవ్వళించి య జ్జనకజ యున్న నీవు నడుచక్కిన మామకహారవీథి న ల్లనఁ గదియంగ నబ్బుఁ దరళద్వయలాభము తద్విభూష కా యునికికి ముచ్చటయ్యెడు నయోధ్యకుఁ బోవుదునో శిఖామణీ!</poem>|ref=19}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని దిగ్గన లేచి పురం, బునకై పోఁబోవ నడ్డముగ నిరుగడలౝ జని లక్ష్మణసుగ్రీవులు, జననాయక! సీత లేదు సాకేతమునన్.</poem>|ref=20}} {{p|ac|fwb}}సుగ్రీవుఁడు రామునకు వానరులం జూపివారిపరాక్రమము దెల్పుట</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>వినవే వాయుజుఁ డేమి చెప్పె? నిదిగో విల్లంది లంకాపురీ దనుజశ్రేణి వధించి రం డిపుడె సీకం రెండు లేలెం డనౝ విని యౌఁగా యని తెల్వి దెచ్చుకొని యుర్వీమండలాధీశ్వరుం డినపుత్త్రుం గనుఁగొన్న నాతఁ డిదె గొం డేతెంచె మద్వాహినుల్.</poem>|ref=21}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని పలికి యయ్యవసరంబున.</poem>|ref=22}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>గవయ గజ గంధమాదన, గవాక్ష నల నీల దధిముఖర్షభ మైంద ద్వివిద శరభశత బలిముఖ, భువనోన్నతకపులఁ దెచ్చి పొడగనిపించెన్.</poem>|ref=23}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇట్లు సమ్ముఖంబునం బెట్టి.</poem>|ref=24}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఒక్కొకఁడు పెక్కుకోటుల, వెక్కసపుంగపులఁ గూర్చి విప్పంగలవా రుక్కునఁ గావలె నన్నం, బుక్కిటఁ బట్టుదురు వీరు భువనము లెల్లౝ.</poem>|ref=25}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని విన్నవించి మఱియును.</poem>|ref=26}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>జాంబవంతునిఁ జూపి యోస్వామి యితఁడు, వెరవునకు లావునకు ధురంధరుఁడుసువ్వె కలరు నాకిట్టి చేరువకాండ్రు దేవ!, చక్కఁబడకున్నె మీ ప్రయోజనములెల్ల.</poem>|ref=27}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇది మంచిముహూర్తం బిఁకఁ, గదలుఁడు దండునకుఁ బండుఁ గాయ గలపొలం బది యెఱిఁగి త్రోవపెట్టం, బదిలక్షలకపుల మున్న పంచినవాఁడన్.</poem>|ref=28}}<noinclude><references/></noinclude> mpa5gjtiszq6suv878zh68l2azjbhdx 104 214680 563166 560640 2026-07-05T22:37:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వాయునందనుండు వాలినందనుఁడును, దేవరకును నూర్మిళావరునకుఁ ద్రోవఁ బోవునపుడు తురగసారథులకు, నాసపడనితేరు లవనినాథ!</poem>|ref=29}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అనుమాటతోనె వెలికిౝ, హనుమంతుఁడు వహనవాంఛ నాయితపడి వ చ్చినఁ జూచి రఘువరేణ్యుఁడు, తనమదిలో నాదరంబు దైవారంగన్.</poem>|ref=30}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇపుడా న న్నెత్తుకొనం, గృప పుట్టుట నీకు జానకీవృత్తాంతం బెపుడు గొని వచ్చి తిచ్చటి, కపుడే న న్నెత్తికొంటి వనిలకుమారా!</poem>|ref=31}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముఁడు సుగ్రీవాదులతో యుద్ధమునకు వెడలుట</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అని చేరఁ దిగిచి గాఢాలింగనంబున, బాంధవస్నేహసంభ్రమము నెఱపి యతనిమనోవాంఛ కనుగుణంబుగఁ దదీ, యస్కంధమున నెక్కి యవ్విభుండు గదలె లక్ష్మణుఁడు నంగదభుజాశృంగాధి, రూఢుఁడై యన్నపిఱుందఁ జనియెఁ గటురటత్కపికంఠపటహనిష్ఠురముగా, సేనల నడిపించె భానుజుండు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>బలభరంబుచేత భారతవర్షంపు, టుర్విచెఱఁగు మోచియున్నదిక్కు పడగ లొరగ శేషఫణి కగ్రభాగంబు, మలకచుట్టకంటె సెలగఁబడియె.</poem>|ref=32}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పుడు.</poem>|ref=33}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఇది మహాసంరంభ మెఱుఁగనిత్త మటంచు, మూఁడులోకములకు ముట్టనార్చి యెదురునోరెత్తంగ నిత్తుమె తము నంచుఁ, గొండలగవులలో గుండ్లుగొట్టి యివి దూఱి తూలి పో నింత యేమిటి కంచు, దుర్గమారణ్యముల్ ధూళిఁ గలిపి యీలీల మున్నీటి నెచ్చ నీరా దంచు, నెల్లకూలంకష లింకఁ ద్రావి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వనరుహాప్తతనయవాహినీవానర, వరులు సహ్యమలయగిరులు గడచి త్రోవ లంకదెసకు దుమ్ము తూర్పెత్తుచుఁ, జనిరి వెస మహేంద్రశైలమునకు.</poem>|ref=34}} {{p|ac|fwb}}రామాదులు మహేన్ద్రపర్వతముం జేరుట</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అగ్గిరి యెక్కి దాశరథు లట్లు ప్లవంగతురంగమంబులౝ డిగ్గిన నంగదుఁ డిదె సుఁడీ మనమారుతి త్రొక్కి లేచినౝ దిగ్గన నేలఁ దూఱి చనుదెంచినకొండ యెఱుంగరాదె యీ డగ్గఱికూటకాంచనతటంబుల నంటిన మంటిబేటులన్?</poem>|ref=35}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అన విని పననసుతకృతం, బునకుం బ్రతి గలదె జగతిఁ బురుషాచారం బనఁగాఁ బరోపకారం, బనఁగా నీరూపు దాల్చె నని పేర్కొనుచున్.</poem>|ref=36}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>రామలక్ష్మణులు దక్షిణంబు నిరీక్షించి.</poem>|ref=37}} {{p|ac|fwb}}సముద్రతీరప్రవేశము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>పరితఃప్రకీర్ణమై పరిచిన ట్లున్నశై, వాలజాలము నీలిజాలు గాఁగఁ ప్రబలిపైఁ బ్రాఁకినపవడంపులత లింపు, దగ వైచినపసిండిత్రాళ్లు గాఁగ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> kktsyuyyykhd2fv47yjat16exf6ij0l 563167 563166 2026-07-05T22:41:31Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వాయునందనుండు వాలినందనుఁడును, దేవరకును నూర్మిళావరునకుఁ ద్రోవఁ బోవునపుడు తురగసారథులకు, నాసపడనితేరు లవనినాథ!</poem>|ref=29}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అనుమాటతోనె వెలికిౝ, హనుమంతుఁడు వహనవాంఛ నాయితపడి వ చ్చినఁ జూచి రఘువరేణ్యుఁడు, తనమదిలో నాదరంబు దైవారంగన్.</poem>|ref=30}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇపుడా న న్నెత్తుకొనం, గృప పుట్టుట నీకు జానకీవృత్తాంతం బెపుడు గొని వచ్చి తిచ్చటి, కపుడే న న్నెత్తికొంటి వనిలకుమారా!</poem>|ref=31}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముఁడు సుగ్రీవాదులతో యుద్ధమునకు వెడలుట</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అని చేరఁ దిగిచి గాఢాలింగనంబున, బాంధవస్నేహసంభ్రమము నెఱపి యతనిమనోవాంఛ కనుగుణంబుగఁ దదీ, యస్కంధమున నెక్కి యవ్విభుండు గదలె లక్ష్మణుఁడు నంగదభుజాశృంగాధి, రూఢుఁడై యన్నపిఱుందఁ జనియెఁ గటురటత్కపికంఠపటహనిష్ఠురముగా, సేనల నడిపించె భానుజుండు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>బలభరంబుచేత భారతవర్షంపు, టుర్విచెఱఁగు మోచియున్నదిక్కు పడగ లొరగ శేషఫణి కగ్రభాగంబు, మలకచుట్టకంటె సెలగఁబడియె.</poem>|ref=32}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పుడు.</poem>|ref=33}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఇది మహాసంరంభ మెఱుఁగనిత్త మటంచు, మూఁడులోకములకు ముట్టనార్చి యెదురునోరెత్తంగ నిత్తుమె తము నంచుఁ, గొండలగవులలో గుండ్లుగొట్టి యివి దూఱి తూలి పో నింత యేమిటి కంచు, దుర్గమారణ్యముల్ ధూళిఁ గలిపి యీలీల మున్నీటి నెచ్చ నీరా దంచు, నెల్లకూలంకష లింకఁ ద్రావి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వనరుహాప్తతనయవాహినీవానర, వరులు సహ్యమలయగిరులు గడచి త్రోవ లంకదెసకు దుమ్ము తూర్పెత్తుచుఁ, జనిరి వెస మహేంద్రశైలమునకు.</poem>|ref=34}} {{p|ac|fwb}}రామాదులు మహేన్ద్రపర్వతముం జేరుట</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అగ్గిరి యెక్కి దాశరథు లట్లు ప్లవంగతురంగమంబులౝ డిగ్గిన నంగదుఁ డిదె సుఁడీ మనమారుతి త్రొక్కి లేచినౝ దిగ్గన నేలఁ దూఱి చనుదెంచినకొండ యెఱుంగరాదె యీ డగ్గఱికూటకాంచనతటంబుల నంటిన మంటిబేటులన్?</poem>|ref=35}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అన విని పవనసుతకృతం, బునకుం బ్రతి గలదె జగతిఁ బురుషాచారం బనఁగాఁ బరోపకారం, బనఁగా నీరూపు దాల్చె నని పేర్కొనుచున్.</poem>|ref=36}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>రామలక్ష్మణులు దక్షిణంబు నిరీక్షించి.</poem>|ref=37}} {{p|ac|fwb}}సముద్రతీరప్రవేశము</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>పరితఃప్రకీర్ణమై పరిచిన ట్లున్నశై, వాలజాలము నీలిజాలు గాఁగఁ ప్రబలిపైఁ బ్రాఁకినపవడంపులత లింపు, దగ వైచినపసిండిత్రాళ్లు గాఁగ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> d3v0rhmxv110zfpr5x3snhhf3zz7370 104 214681 563173 560641 2026-07-05T23:32:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563173 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>బ్రహ్మాండపాటనోద్భటములై మినుమిట్టు, ఘోరఘోషములు ఘీంకారములుగ వేలాగహనపక్షికోలాహలములెల్ల, నారిగట్టినపౌజు నదలుపులుగ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నెగసి వ్రాలెడు జలజంతు లెక్క నెక్కఁ, గూల విసరినఁ బడుమాంటీలు గాఁగ నూర్మిరేఖాకరంబు బిట్టూఁచికొనుచు, గంధగజలీలఁ గ్రాలు సాగరముఁ గాంచి.</poem>|ref=38}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అగురగుర! ముఖరముఖుఁడై, జగము వినం దమబలంబు చాట సముద్రుం డొగి బిరుదు ఢక్క యయ్యెౝ, సగరకుమారులు కదా ప్రశంసార్హతముల్.</poem>|ref=39}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అది యట్లుండె నిది దాఁట నుపాయం బెద్ది యొకోయని తలపోసికొనుచు రాజన్యులు కొండ డిగి దండునకుఁ బాళెంబులు దిగఁ బాలెంబు లెఱింగి వేలాపనంబుల నెలవులు చూపించి యున్నసమయంబున.</poem>|ref=40}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అగచరుబాలుఁ డాది నొకఁ డాఁకొని పైకొని యెంతచేసె? నీ యగచరు లెందఱేని గల రందఱు నాఁకలిగొన్నవారలే తెగువకుఁ జొత్తురో యనికదే చరమాచలశృంగ మెక్కి యొ ప్పుగ నిటు చూడనే వెఱచి పోయె ననౝ రవి గ్రుంకె నవ్వలన్.</poem>|ref=41}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఎఱసంజ విరసి నెఱసెం, జిఱుచీఁకటు లెగసి గగనసీమం బలిసెౝ గుఱుకురతెగ లై కనఁబడి, తఱుచై వెనువెనుకఁ బెక్కుతారలు తోఁచెన్.</poem>|ref=42}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పుంజీభవించి మించిన, పెంజీకఁటి చెత్తమీఁదఁ బెట్టినబెడిదం పుంజండ్రనిప్పుచాడ్పునఁ, గంజాహితబింబ మరుణకళతోఁ దోచెన్.</poem>|ref=43}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముని సీతావియోగదుఃఖము</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పుడు జనకతనయామనోహరుం డొకరమ్యప్రదేశంబున హనుమత్కృతంబైన పల్లవ తల్పంబునం బవ్వళించి యుండి యాయల్లకభరంబున నుల్లంబు దల్లడిల్లం జొచ్చిన నచ్చకోరహితునిం దేఱి చూచి లేచి కూర్చుండి.</poem>|ref=44}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఈపూపున దాఁటెద నని, యే పొందఁగఁ బొంగఁబెట్టితే జలరాశిౝ నీపగ యిందునఁ దీఱెనె, పాపాత్మా! యేమి గంటి పద్మారాతీ!</poem>|ref=45}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని యాద మఱచి పలుకఁగ, వెనుకదెసం జల్లగాలి వీతెంచిన గ్ర క్కున నులికిపడి పదంపడి, హనుమంతునిదిక్కు చూచి యవ్విభుఁ డనియెన్.</poem>|ref=46}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>నాలితనంబు నేర్చుకొని నక్కుచు నక్కుచు వాడవాడ వే లాలవలీలతావలికెలంకులనుం డిటు వచ్చి వచ్చి దం భోళియుఁబోలె మీఁదఁ బడి పోయెడుఁ బల్మఱుఁ బిల్చి తెల్పవే తాళుకొనంగ నీయనుఁగుఁదండ్రికి ధన్యవిచార! మారుతీ!</poem>|ref=47}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>వచ్చు దక్షిణగంధవాహంబొ వలఱేని, కౌపవాహ్యముగదా యాంజనేయ! వనరాశి మీనకేతనునకు బిరుదాంక, పరిపాలకుఁడుగదా పవనతనయ!</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 5vcnlgt7a2wry5fmjm54f3axotrrfj1 104 214682 563177 560642 2026-07-06T03:00:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>తోయజారాతి సహాయసంపదగదా, శ్రీనందనునకు సుగ్రీవసచివ! విరహవ్యధావిధావిహితవేళ విభావ, రిగదా యనంగున కగచెరేంద్ర!</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యింతపట్టును నాపాల నిచటఁ గూడె, నేమి చేయుదుఁ బనికిఁ బై యెత్తు తోఁచ దనుచుఁ జింతాపరంపరాత్యంతదంతు, రాంతరంగంబుతో నుండె నవ్విభుండు.</poem>|ref=48}} {{p|ac|fwb}}రావణుఁడు కపిసేనల జూచి మంత్రులతో నాలోచించుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కింకరులచేత నంతౝ, లంకకు వే గందె నందిన న్విని యంకా పొంకాలు దరికొనంగ ని, రంకుశసాహససమర్థుఁ డగుదశముఖుఁడున్.</poem>|ref=49}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>నిజనగరగోపురోపరిభాగాధిరూఢుండై.</poem>|ref=50}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కడలిచెలియలికట్టపై కడకు విడిసి, యున్న శ్రీరాముసేనలయురవు చూచి చూచినప్పుడ వీరవిస్ఫూర్తి నడిచి, యద్భుతరసంబున మునింగె నతనిమనము.</poem>|ref=51}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>ఇటు లాశ్చర్యనిమగ్నుఁడై మఱియు సంవీక్షించి వే వచ్చి యొ క్కట నాప్తుల్ భజియింప నేకతమునం గూర్చుండి కర్ణంబు లె ట్టెట్టు వచ్చెం గనుఁగొంటిరే? కపిబలం బియ్యంబుధిం బాయపు చ్చుటకుం జొచ్చుటకు సమర్థ మని తోఁచుౝ నామదిౝ నావుడున్.</poem>|ref=52}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>యూపధూమ్రవిరూపాక్షు లురగవృశ్చి, కాసిరోములు మొదలైనయసురవరులు విచ్చుగత్తుల ఝళిపించి వికటహసిత, వికృతిఁ బలికిరి బొంగుగొంతుకలు మెరియ.</poem>|ref=53}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పడగలు పట్టి చింపుదుమొ? పాపదొరం దల కొక్క వ్రక్కగాఁ దుడుతుమొ? వహ్నిలోచనము ధూర్జటిపైఁ జని చుట్టుగట్టుతోఁ బుడిమిచెఱంగు లెత్తి యిట బోరగిలం బడఁద్రిప్పి వైతుమో? విడు సెలవిచ్చి మమ్ము నొకవేడుక చూతువు గాని రావణా!</poem>|ref=54}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>చివ్వకు వచ్చి నిన్నెదురఁ జెల్లెనె దైత్యకులాధినాథ! ము న్నెవ్వరికైన నెంతగల? దీపని కెవ్వరమైనఁ జాలమే? యివ్వలినేల చేమొనల నెత్తి సశైలజలగ్రహంబుగా నవ్వలిసేనమీఁది మకరాకరమంతయు డొల్లఁబంతుమే.</poem>|ref=55}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నావుడు విభీషణుం డో, హో! వీరాలాపములనె యోడించితిరే? పై వచ్చినబలవంతుల, నావననిధి యొడ్డగిల్లినట్లనె యుండెన్.</poem>|ref=56}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మీ రేల వంచవలయుం, బారావారము ప్రయాసపడి వడదేరౝ? వారే పైఁ జిలికికొనం, గోరుదురఁట రోమకూపకోటుల నింకన్.</poem>|ref=57}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వారిమీఁద వనధివంచినంతఫలంబు, వారివాఁడు తగులవైచి చనిన మిగిలి కాలుచున్న మీమీగృహంబుల, చిచ్చులాఱ నీరు చిలికికొనిన.</poem>|ref=58}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>అని యంతం దమయన్నఁ జూచి దశకంఠా? యిప్పు డీ వానతి చ్చినవాక్యంబు నిజంబు తత్కపిబలస్థేమంబు సామాన్యభా</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> tcf60nvchaog4e4tsyeeh6fr6aumkgh 104 214683 563178 560643 2026-07-06T03:25:29Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>వనకు న్నోచెనె? యింతబల్మిగలదైవం బాతఁ డల్పుండె? బో రన నాస్వామికి సీత నిచ్చుటయె కార్యం బెన్నిటం జూచినన్.</poem>|ref=59}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అన విని యెవ్వరి నౌఁగా, దన కంతఃపురమునకు దశాననుఁ డరిగెౝ దనుజులు నిండ్లకు నరిగిరి, చనియె విభీషణుఁడు నాత్మసదనంబునకున్.</poem>|ref=60}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>మఱునాఁడు సూర్యోదయానంతరంబునం గాల్యకరణీయంబులు నిర్వర్తించి విభీష ణుండు వెండియుం దమయన్న కొలువిచ్చియున్నయవసరంబునఁ జనుదెంచి యా తని కానతుండై యంతకు మున్న సమాప్తనిద్రానియమసమయుండై వచ్చియున్నకుం భకర్ణునకుఁ బ్రణమిల్లి యుచితపీఠంబునం గూర్చుండె నంతఁ బంక్తికంధరుండు.</poem>|ref=61}} {{p|ac|fwb}}కుంభకర్ణునివీరాలాపములు</p> {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నేఁడె నిద్దుర దెలిసినవాఁడు గాన, నీప్రసంగంబు లేమియు నెఱుఁగఁ డనుచు నంతవృత్తాంతమును దెలియంగఁ బలుక, లెస్సగాఁ గుంభకర్ణుఁ డాలించి పలికె.</poem>|ref=62}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మించినపనులకు నేరము, లెంచం బనిలేదు సీత నెక్కటినటులౝ గొందు న్వెడలంబడి యే, తెంచితిగా చాలసుస్థితి న్నిలు మింకన్.</poem>|ref=63}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఘోరాహవసంక్రీడన, భారము నామీఁదఁ బడియెఁ బడినంబవనీ వారా నే గద్దించిన, వీరాచారంబు నెఱపి వినియెడువారల్?</poem>|ref=64}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>కేళీలోలుఁడనై భుజాంగదముగాఁ గీలింతునో? కాక డా కాలం బెట్టుదునో? నిజాంకకటకాకారంబునౝ గ్రాలఁగా వ్రేలం ద్రిప్పుదునో? యెఱుంగఁబడ నవ్వేడెంపుగ ట్టెత్తెదౝ గోలాంగూలబలంబు వచ్చి ననుఁ దాఁకుంగాక వారింపఁగన్.</poem>|ref=65}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఆఁకొనినాఁడ నేఁ దనిసినప్పుడుగా యితరత్రచింత లీ కాఁకకుఁ బద్మజాండఘటగర్భగతాఖిలభూతసర్గముం జీఁకటి చిక్క మ్రింగి మఱి చీరదఁ బేరెలుఁగెత్తి పోరికిం దోఁకలమూఁక లెవ్వగలఁ దోఁచునొ చూచెద నప్పుడంతయున్.</poem>|ref=66}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>భవదురుతరపురదాహ, శ్రవణంబున నంటి వచ్చి బ్రహ్మాండఘటం బవియించిన పెంచున నీ, భువనముతో నుడుకఁబెట్టి పొరపెదఁ గపులన్.</poem>|ref=67}} {{p|ac|fwb}}విభీషణుఁడు నీతి నెఱింగించుట</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన విని విభీషణుండు దుర్నిమిత్తంబులు ప్రసక్తంబులై తోఁచుచున్నయవి యివ్వీ టికిఁ జేటు వాటిల్లకపోవునే! యనునంతలోన నింద్రజిదాదికుమారవర్గంబును బ్రహ స్తాదిసచివనిచయంబును మఱియునుం బంక్తికంధరుం బరివేష్టించి యున్నచుట్టంబు లును వీరభటులు నతనిం జూచి.</poem>|ref=68}}<noinclude><references/></noinclude> degp4k0zpy3pcsr8qs81jbyr2lsbsam 104 214684 563182 560644 2026-07-06T05:13:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}ఇంద్రజిదాదులు విభీషణుం దూఱుట</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>శాకునికప్రసంగ మిది సాహసికాదరణీయ మౌనె? చీ కా కయి యూరకే యెగదిగం దలపోయుచు నున్నవారికిౝ గాక సదామనోజయము గల్గినధీరులకుౝ భయంబు లే దే కొఱగాము లైనమము నింత యెఱుంగక మించివచ్చునే?</poem>|ref=69}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అల్పముల కేమి? కృతసం, కల్పులమై యడఁగఁద్రొక్కఁగలమో లేమో పాల్పడి రమ్మనుమా యల, కల్పాంతమునాఁటియేడుగాడ్పుల నిటకున్.</poem>|ref=70}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన విభీషణుం డిట్లనియె.</poem>|ref=71}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అకటకటా! యి ట్లందురె, యొకసప్తానిలము లళువె యూహించిన మీ సకలప్రాణానిలముల, నొకమాటున నడఁగఁద్రొక్కనున్నా రింకన్.</poem>|ref=72}} {{p|ac|fwb}}విభీషణుఁడు రావణునకుఁ గర్తవ్యముం దెల్పుట</p>. ఈ {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని దనుజరాజు నవలోకించి.</poem>|ref=73}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>తెగి లేనిబీరంబుఁ దెచ్చిపెట్టి కులంబుఁ, గ్రుంగఁ ద్రొక్కెడువాఁడు కొడుకు గాఁడు చెవి కిచ్చకపుమాట చవి చూపి కార్యంబు, మఱుఁగుపెట్టుడువాఁడు మంత్రి గాఁడు నేర్పులేక చెడంగ నిండ వేవురునుండి, యని నోడువారు నొయ్యరులు గారు తిని క్రొవ్వి పైచేటు తెలియక కలహంబు, బలియఁజెప్పెడువారు భటులగారు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>గాన నీకు హితులు గారు వీ రందఱుఁ, నిన్నుఁ జంపి చావ నున్నవారు వలదు సీత నిచ్చి నలినాప్తకులనాథు, కొలువు వట్టి యిల్లు నిలుపుకొనుము.</poem>|ref=74}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పరుషోక్తిబాధ చూడకు, పరిణామసుఖంబు చూడు బ్రతికెద నసురే శ్వర! మందుచేఁదు చూడకు, పెరిఁగినతెవు లడఁగఁజూఁడు పెద్దతనానన్.</poem>|ref=75}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>దాఁటక మాన రిక్కడలి దాశరథుల్ తమదండిమూఁకతో దాఁటినదాఁకఁ జూడకకదా కని కావు మటంటివేని నా పూఁటయ కాచుఁ గాంచుటకుఁ బొ మ్మిది మంచిది పోనినాఁటికిౝ నాటకపోవు నీయురమునౝ రఘువీరకఠోరబాణముల్.</poem>|ref=76}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఱొమ్మునకు వచ్చి యానిన, యమ్మునకుం దప్పఁ దలఁగ కది నాటం గా నిమ్మని కదియం దాఁకిన, పిమ్మటఁ బ్రాణములతోడఁ బెకలింపఁబడున్.</poem>|ref=77}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన నుగ్రాకారుండై దశగ్రీవుండు.</poem>|ref=78}} {{p|ac|fwb}}రావణుఁడు విభీషణుం దన్ని వెడలఁగొట్టుట</p> {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వీఁడు కొడుకు గాఁడు వాఁ డమాత్యుఁడు గాఁడు, వీరు వారు నెందు వారు గారు ఇటు శపించువాఁడ వీవె నాతమ్ముండ, వనుచుఁ దన్ని వెడలు మన నతండు.</poem>|ref=79}}<noinclude><references/></noinclude> 2s6c2f1b2uxj8glmxq94p91kb6fhvbu 563183 563182 2026-07-06T05:15:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}ఇంద్రజిదాదులు విభీషణుం దూఱుట</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>శాకునికప్రసంగ మిది సాహసికాదరణీయ మౌనె? చీ కా కయి యూరకే యెగదిగం దలపోయుచు నున్నవారికిౝ గాక సదామనోజయము గల్గినధీరులకుౝ భయంబు లే దే కొఱగాము లైనమము నింత యెఱుంగక మించివచ్చునే?</poem>|ref=69}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అల్పముల కేమి? కృతసం, కల్పులమై యడఁగఁద్రొక్కఁగలమో లేమో పాల్పడి రమ్మనుమా యల, కల్పాంతమునాఁటియేడుగాడ్పుల నిటకున్.</poem>|ref=70}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన విభీషణుం డిట్లనియె.</poem>|ref=71}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అకటకటా! యి ట్లందురె, యొకసప్తానిలము లళువె యూహించిన మీ సకలప్రాణానిలముల, నొకమాటున నడఁగఁద్రొక్కనున్నా రింకన్.</poem>|ref=72}} {{p|ac|fwb}}విభీషణుఁడు రావణునకుఁ గర్తవ్యముం దెల్పుట</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని దనుజరాజు నవలోకించి.</poem>|ref=73}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>తెగి లేనిబీరంబుఁ దెచ్చిపెట్టి కులంబుఁ, గ్రుంగఁ ద్రొక్కెడువాఁడు కొడుకు గాఁడు చెవి కిచ్చకపుమాట చవి చూపి కార్యంబు, మఱుఁగుపెట్టుడువాఁడు మంత్రి గాఁడు నేర్పులేక చెడంగ నిండ వేవురునుండి, యని నోడువారు నొయ్యరులు గారు తిని క్రొవ్వి పైచేటు తెలియక కలహంబు, బలియఁజెప్పెడువారు భటులగారు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>గాన నీకు హితులు గారు వీ రందఱుఁ, నిన్నుఁ జంపి చావ నున్నవారు వలదు సీత నిచ్చి నలినాప్తకులనాథు, కొలువు వట్టి యిల్లు నిలుపుకొనుము.</poem>|ref=74}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పరుషోక్తిబాధ చూడకు, పరిణామసుఖంబు చూడు బ్రతికెద నసురే శ్వర! మందుచేఁదు చూడకు, పెరిఁగినతెవు లడఁగఁజూఁడు పెద్దతనానన్.</poem>|ref=75}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>దాఁటక మాన రిక్కడలి దాశరథుల్ తమదండిమూఁకతో దాఁటినదాఁకఁ జూడకకదా కని కావు మటంటివేని నా పూఁటయ కాచుఁ గాంచుటకుఁ బొ మ్మిది మంచిది పోనినాఁటికిౝ నాటకపోవు నీయురమునౝ రఘువీరకఠోరబాణముల్.</poem>|ref=76}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఱొమ్మునకు వచ్చి యానిన, యమ్మునకుం దప్పఁ దలఁగ కది నాటం గా నిమ్మని కదియం దాఁకిన, పిమ్మటఁ బ్రాణములతోడఁ బెకలింపఁబడున్.</poem>|ref=77}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన నుగ్రాకారుండై దశగ్రీవుండు.</poem>|ref=78}} {{p|ac|fwb}}రావణుఁడు విభీషణుం దన్ని వెడలఁగొట్టుట</p> {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వీఁడు కొడుకు గాఁడు వాఁ డమాత్యుఁడు గాఁడు, వీరు వారు నెందు వారు గారు ఇటు శపించువాఁడ వీవె నాతమ్ముండ, వనుచుఁ దన్ని వెడలు మన నతండు.</poem>|ref=79}}<noinclude><references/></noinclude> gabhnzju00zu95rhkeq50zebwf4jrn1 104 214685 563193 560645 2026-07-06T05:54:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ఆస్థానవేది డిగ్గి దశముఖున కభిముఖుండై నిలిచి యన్నా! నిన్ను నాలంబున సృగా లంబులపాలం బొమ్మనం జాలక యేల కలహంబు వలదు వల దని పలికినఫలంబు గలిగెం గదా యది య ట్లుండె నాకు నింక వేరొక్కరుం డెవ్వండు శరణ్యుండు.</poem>|ref=80}} {{p|ac|fwb}}విభీషణశరణాగతి</p> {{Telugu poem|type=మానిని.|lines=<poem>శ్రీరఘువీరు నుదారుని భవ్యుని సేవ్యుని మాదృగనన్యగత క్రూరదశాపహృతివ్రతధారుని ఘోరవనాటనచీరజటా భారుని ధీరుని గారణజన్ముని భావనమన్ముని భూనుతునిౝ ద్వారసమాగతు నున్నతిఁ గొల్చెద ధన్యత నిల్చెన నిత్యుఁడనై.</poem>|ref=81}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని తనమంత్రులం గూడుకొని యచ్చోటు వాసి చని నిజజననిచేత ననుజ్ఞాతుండై సీతామనోహరుని శరణంబు వేఁడుకొనుటకయి నభోమార్గంబునంబోయి తదీయసేనా వానరవీరులం గనుంగొని గగనంబున నిల్చి యి ట్లనియె.</poem>|ref=82}} {{Telugu poem|type=పంచచామరము.|lines=<poem>విపన్నుఁడం బ్రసన్నులార! విశ్వవంద్యుఁ డైనమీ నృపాలుపాలఁ బెట్టరయ్య నీతి చెప్పఁ బోయినౝ నెపంబు పన్ని యన్న తన్నె నే విభీషణాఖ్యుఁడౝ విపక్షుసోదరుండఁ గాన వీరులార! భీతుఁడన్.</poem>|ref=83}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముఁడు హనుమత్పురుషకారంబున విభీషణు రక్షించుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అన విని సుగ్రీవాదులు, చని విభునకు నతని నమ్మఁ జన దనఁగా బా వని యితఁ డనఘుం డెఱుఁగుదు, మును పనఁగా నుభయవచనములు విని విభుఁడున్.</poem>|ref=84}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఎచ్చట నున్నవాఁ? డభయ మిచ్చితి నేలితి ర మ్మనుండు పొం డచ్చపుదాయ యైన శరణార్థిఁ జుమీ యని యొక్కమాటు వా క్రుచ్చినపిమ్మటం గలుపుకోలుతనంబునఁ గాతు వాని లో మచ్చర మెంచరాదు మఱి మారఘువంశపురాచవారికిన్.</poem>|ref=85}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనినం దల యూఁచి యినతనయుండు రఘునకు నసాధారణం బగుశరణాగతరక్షా పరాయణత్వంబునకు నచ్చెరువందుచుం జని తోతెంచిన.</poem>|ref=86}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్రీరామచంద్రు లవణా, ర్ణోరాశితటి న్విభీషణుఁడు సేవించెౝ మారుతసుతధృత మగునుప, కారము సుగ్రీవుపురుషకారముఁ గలుగన్.</poem>|ref=87}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇట్లు సేవించి యంజలి యెత్తి యతఁడు, సకలసులభదయాసిక్తవికచనయన తపము లెన్ని చేసితినొకొ తావకీన, పరికరములోనివాఁడనై బ్రతుకఁ గంటి.</poem>|ref=88}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>గంధిలపౌరుషప్రకటగౌరవ! రాఘవ! త్వచ్ఛరీరసం బంధులవాఁడఁ గానయితి మామకమౌళికిఁ దావకాంఘ్రిసం</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 03iycofg94avfago2qboo4va0wb9ujw 563194 563193 2026-07-06T05:55:30Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ఆస్థానవేది డిగ్గి దశముఖున కభిముఖుండై నిలిచి యన్నా! నిన్ను నాలంబున సృగా లంబులపాలం బొమ్మనం జాలక యేల కలహంబు వలదు వల దని పలికినఫలంబు గలిగెం గదా యది య ట్లుండె నాకు నింక వేరొక్కరుం డెవ్వండు శరణ్యుండు.</poem>|ref=80}} {{p|ac|fwb}}విభీషణశరణాగతి</p> {{Telugu poem|type=మానిని.|lines=<poem>శ్రీరఘువీరు నుదారుని భవ్యుని సేవ్యుని మాదృగనన్యగత క్రూరదశాపహృతివ్రతధారుని ఘోరవనాటనచీరజటా భారుని ధీరుని గారణజన్ముని భావనమన్ముని భూనుతునిౝ ద్వారసమాగతు నున్నతిఁ గొల్చెద ధన్యత నిల్చెద నిత్యుఁడనై.</poem>|ref=81}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అని తనమంత్రులం గూడుకొని యచ్చోటు వాసి చని నిజజననిచేత ననుజ్ఞాతుండై సీతామనోహరుని శరణంబు వేఁడుకొనుటకయి నభోమార్గంబునంబోయి తదీయసేనా వానరవీరులం గనుంగొని గగనంబున నిల్చి యి ట్లనియె.</poem>|ref=82}} {{Telugu poem|type=పంచచామరము.|lines=<poem>విపన్నుఁడం బ్రసన్నులార! విశ్వవంద్యుఁ డైనమీ నృపాలుపాలఁ బెట్టరయ్య నీతి చెప్పఁ బోయినౝ నెపంబు పన్ని యన్న తన్నె నే విభీషణాఖ్యుఁడౝ విపక్షుసోదరుండఁ గాన వీరులార! భీతుఁడన్.</poem>|ref=83}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముఁడు హనుమత్పురుషకారంబున విభీషణు రక్షించుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అన విని సుగ్రీవాదులు, చని విభునకు నతని నమ్మఁ జన దనఁగా బా వని యితఁ డనఘుం డెఱుఁగుదు, మును పనఁగా నుభయవచనములు విని విభుఁడున్.</poem>|ref=84}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఎచ్చట నున్నవాఁ? డభయ మిచ్చితి నేలితి ర మ్మనుండు పొం డచ్చపుదాయ యైన శరణార్థిఁ జుమీ యని యొక్కమాటు వా క్రుచ్చినపిమ్మటం గలుపుకోలుతనంబునఁ గాతు వాని లో మచ్చర మెంచరాదు మఱి మారఘువంశపురాచవారికిన్.</poem>|ref=85}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనినం దల యూఁచి యినతనయుండు రఘునకు నసాధారణం బగుశరణాగతరక్షా పరాయణత్వంబునకు నచ్చెరువందుచుం జని తోతెంచిన.</poem>|ref=86}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శ్రీరామచంద్రు లవణా, ర్ణోరాశితటి న్విభీషణుఁడు సేవించెౝ మారుతసుతధృత మగునుప, కారము సుగ్రీవుపురుషకారముఁ గలుగన్.</poem>|ref=87}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ఇట్లు సేవించి యంజలి యెత్తి యతఁడు, సకలసులభదయాసిక్తవికచనయన తపము లెన్ని చేసితినొకొ తావకీన, పరికరములోనివాఁడనై బ్రతుకఁ గంటి.</poem>|ref=88}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>గంధిలపౌరుషప్రకటగౌరవ! రాఘవ! త్వచ్ఛరీరసం బంధులవాఁడఁ గానయితి మామకమౌళికిఁ దావకాంఘ్రిసం</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 2uyrvqs23bro7iaudye53ygdxow790x 104 214686 563205 560646 2026-07-06T06:23:27Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>బంధము గల్గె నిప్పరమభాగ్యము నేఁ డిటఁ గొల్లగొంటి నీ గంధవహాత్మజాదికృతకార్యులలో నొకపాలివాఁడనై.</poem>|ref=89}} {{p|ac|fwb}}విభీషణుఁడు రామునకు రావణు పరాక్రమము దెల్పుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నావుడు దినరాజానయ, దేవుఁడు మీయన్నలావు దిక్కులఁ బొగడం గా వినియు విభీషణ! నీ, చే వినఁగా వేడుకయ్యెఁ జెపుమా నాకున్.</poem>|ref=90}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనిన నతం డవ్విభున కిట్లనియె.</poem>|ref=91}} {{Telugu poem|type=తరల.|lines=<poem>కదనకర్కశబాహువింశతిఁ గాలకంఠుని కౌదలల్ చిదిమి పట్టినబంటు వింట నజేయుఁ డద్దశకంధరుం డదయహస్తచపేటలబ్ధదిగంతదంతిజయోదయుం దదనుజన్మునిఁ గుంభకర్ణునిఁ దాఁకి నిల్వఁగ వచ్చునే?</poem>|ref=92}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శక్రజిదాదికుమారులు, విక్రమదుస్సహులు దనదువీఁకకు రాఁగా వక్రించునతఁడు దర్పో, పక్రమమున దిగధిపాధిపత్యంబులకున్.</poem>|ref=93}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>దేవరకుఁ దక్కఁ దక్కినవారికి నతండు దుర్వారుండు.</poem>|ref=94}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని దశముఖునతిశయముౝ, దనచెప్పిననయముఁ దన్నుఁ దాఁకినభయముౝ వినిపించిన వెఱవకుమీ, నిను లంకారాజ్యపదవి నే నేలింతున్.</poem>|ref=95}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అజ్జగద్రోహిం ద్రుంతు నని పలికి యవ్విభుండు తమ్మునిం జూచి.</poem>|ref=96}} {{p|ac|fwb}}విభీషణుని లంకాపట్టాభిషేకము</p> {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>రా సౌమిత్రి! పవిత్రతోయముల నీరక్షఃకులాధ్యక్షు లం కాసామ్రాజ్యవిభూతి కిప్పు డభిషేకం బింకఁ గావింపుమా నాసామర్థ్యము చూచుఁ గాని జగ మన్నౝ దేవతాదుందుభుల్ మ్రోసెౝ జేసె నతండు నన్నపనుపుౝ మోదంబు రెట్టింపఁగన్.</poem>|ref=97}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనంతరంబ లంకాయాత్రకుం బ్రారంభించి రామభద్రుం డప్పయనంబు పయోనిధిం బ్రార్థింపక సాఁగ దని నిశ్చయించి.</poem>|ref=98}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముఁడు దర్భశయనుఁ డై సముద్రుఁ బ్రార్థించుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నియమనిమీలితనయనుం, డయి కోమలదర్భశయనుఁడై యొకసికతా మయ మగువేలాతటమునఁ, బయోధిఁ బ్రార్థించుకొనుచుఁ బవళించుటయున్.</poem>|ref=99}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>క్షీరవారాశివీచికమాఱు దక్షిణ, క్షారపారావారతీరభూమి ఫణిసార్వభౌమతల్పము మాఱు ధవళాయ, తం బైనమృదుసైకతస్థలంబు తొలుపల్కు కలవరింతలమాఱు తత్తప, శ్చరణోచితస్తవోచ్చారణములు యోగనిద్రాభోగభాగధేయము మాఱు, చక్షుర్నిమీలనాచారదీక్ష</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> k4z9pipi3mrv7niv0gv0exq4dahqvwy 104 214687 563206 560647 2026-07-06T06:40:50Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గలిగెఁబో పూర్వపరిచితి దలఁపుసేయ, మనకుఁగా మానవుం డైనమాధవునకు ననుచుఁ దద్వత్సలత కప్పు డఖిలసురలు, పిచ్చలించిరి వినువీథిఁ బిండుగట్టి.</poem>|ref=100}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>రాముఁ డీచందమునఁ ద్రిరాత్రవ్రతంబు, సలిపి ఫలియింపమిని లేచి జలధిమీఁది యలుకఁ జిఱునవ్వుమొలకయై సెలవి నొలయ, మ్రోల నున్నట్టిసౌమిత్రిమోముఁ జూచి.</poem>|ref=101}} {{p|ac|fwb}}రాముఁడు సముద్రుపైఁ గోపించి బ్రహ్మాస్త్ర మేయుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఎటువంటితగవు చేసెం?, గటకట! కంటే పయోధి గర్వము? వినుమా యిటువంటిది సౌమిత్రీ!, కుటిలాత్ములచంద మెంత గుఱిగాఁ గన్నన్.</poem>|ref=102}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అక్కటా! తనయింటి కభ్యాగతుం డైన, వృషభవాహనునకు విషము వెట్టె మేఱ మీఱనియట్ల మెలఁగి నమ్మించి యి, వ్విశ్వమంతయు మ్రింగె విలయవేళఁ గడుపుగందినయట్టికొడుకు నొక్కనిఁ గాంచి, పాంథులఁ జంపంగఁ బాలు వెట్టెఁ బ్రత్యక్ష మిపుడు నాపగరకు లోనిచ్చి, తెరువాఁగి వాకిలి తెఱవఁడయ్యె</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ద్రోహి యనుమాత్రమే వీనిత్రు ళ్ళడంతు, విల్లుఁ దేతెమ్ము లక్ష్మణ! విశిఖముఖభ యారసాతలవలమానభూరిగిరుల, వలనఁ దిరుగుడుమడుఁగు గావలయుఁ జూడు.</poem>|ref=103}} {{Telugu poem|type=క|lines=<poem>నాయమ్ములు తనపుడిసెఁడు, తోయమ్ములు గ్రోల నడుగుదుమ్ము లగచర వ్యాయామమ్ముల రేఁగి విహాయసనది కెగయఁజూడుమా నిమిషమునన్.</poem>|ref=104}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అని కినుక న్నిజానుజభుజాగ్రవిలంబి శరాసనంబు గై కొని వెస నెక్కువెట్టి గుణఘోషముచేఁ దదుదన్వదూర్మిని స్వన మడగంగఁ గొట్టి శతశస్తతరోగ్రనిశాతశస్త్రసం జనితనితాంతవహ్ని జలజంతువితానము నేర్చె నుద్ధతిన్.</poem>|ref=105}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ధావత్సడిండీరశైవాలములరీతి, గురుగురుజ్యోత్స్నతోఁ గొన్నిపొగలు ద్రుతపలాయితసవిద్రుమవీచికలమాడ్కిఁ, గొదమకీలలతోడఁ గొన్నిపొగలు నారటన్నిర్గచ్ఛదంభఃకరులభాతి, గుణనినాదముతోడఁ గొన్నిపొగలు నుత్పతన్మణిభృన్మహోరగంబులభంగిఁ, గ్రొమ్మిణుంగుఱులతోఁ గొన్నిపొగలు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నీరంధ్రముగఁ బర్వె నిఖిలదిశల, దాశరథిచేత వారాశినాశపిశున నిశితముఖనిస్సరద్వహ్ని నిబిడ నిష్ఠు, రాస్త్రశస్త్రప్రకాండంబు లడరునపుడు.</poem>|ref=106}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పొడిమిరియంబుగా వెడలిపోయెడుకొండల నుగ్గు చేసి యె క్కుడుజలజంతులం బొలసుకూరలు వండి వెడందచిప్పలం దుడుకఁగఁ బెట్టి ముత్తియపుటోగిరముల్ కడుఁ గ్రుమ్మరించె న య్యెడ రఘువీరసాయకము లెక్కడ నేర్చె సువారపుంబనుల్.</poem>|ref=107}}<noinclude><references/></noinclude> tcowkupjfq3moxgnum26dt6xh7vz0j6 563224 563206 2026-07-06T08:04:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 563224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>గలిగెఁబో పూర్వపరిచితి దలఁపుసేయ, మనకుఁగా మానవుం డైనమాధవునకు ననుచుఁ దద్వత్సలత కప్పు డఖిలసురలు, పిచ్చలించిరి వినువీథిఁ బిండుగట్టి.</poem>|ref=100}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>రాముఁ డీచందమునఁ ద్రిరాత్రవ్రతంబు, సలిపి ఫలియింపమిని లేచి జలధిమీఁది యలుకఁ జిఱునవ్వుమొలకయై సెలవి నొలయ, మ్రోల నున్నట్టిసౌమిత్రిమోముఁ జూచి.</poem>|ref=101}} {{p|ac|fwb}}రాముఁడు సముద్రుపైఁ గోపించి బ్రహ్మాస్త్ర మేయుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఎటువంటితగవు చేసెం?, గటకట! కంటే పయోధి గర్వము? వినుమా యిటువంటిది సౌమిత్రీ!, కుటిలాత్ములచంద మెంత గుఱిగాఁ గన్నన్.</poem>|ref=102}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అక్కటా! తనయింటి కభ్యాగతుం డైన, వృషభవాహనునకు విషము వెట్టె మేఱ మీఱనియట్ల మెలఁగి నమ్మించి యి, వ్విశ్వమంతయు మ్రింగె విలయవేళఁ గడుపుగందినయట్టికొడుకు నొక్కనిఁ గాంచి, పాంథులఁ జంపంగఁ బాలు వెట్టెఁ బ్రత్యక్ష మిపుడు నాపగరకు లోనిచ్చి, తెరువాఁగి వాకిలి తెఱవఁడయ్యె</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>ద్రోహి యనుమాత్రమే వీనిత్రు ళ్ళడంతు, విల్లుఁ దేతెమ్ము లక్ష్మణ! విశిఖముఖభ యారసాతలవలమానభూరిగిరుల, వలనఁ దిరుగుడుమడుఁగు గావలయుఁ జూడు.</poem>|ref=103}} {{Telugu poem|type=క|lines=<poem>నాయమ్ములు తనపుడిసెఁడు, తోయమ్ములు గ్రోల నడుగుదుమ్ము లగచర వ్యాయామమ్ముల రేఁగి విహాయసనది కెగయఁజూడుమా నిమిషమునన్.</poem>|ref=104}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>అని కినుక న్నిజానుజభుజాగ్రవిలంబి శరాసనంబు గై కొని వెస నెక్కువెట్టి గుణఘోషముచేఁ దదుదన్వదూర్మిని స్వన మడగంగఁ గొట్టి శతశస్తతరోగ్రనిశాతశస్త్రసం జనితనితాంతవహ్ని జలజంతువితానము నేర్చె నుద్ధతిన్.</poem>|ref=105}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ధావత్సడిండీరశైవాలములరీతి, గురుగురుజ్యోత్స్నతోఁ గొన్నిపొగలు ద్రుతపలాయితసవిద్రుమవీచికలమాడ్కిఁ, గొదమకీలలతోడఁ గొన్నిపొగలు నారటన్నిర్గచ్ఛదంభఃకరులభాతి, గుణనినాదముతోడఁ గొన్నిపొగలు నుత్పతన్మణిభృన్మహోరగంబులభంగిఁ, గ్రొమ్మిణుంగుఱులతోఁ గొన్నిపొగలు</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నీరంధ్రముగఁ బర్వె నిఖిలదిశల, దాశరథిచేత వారాశినాశపిశున నిశితముఖనిస్సరద్వహ్ని నిబిడ నిష్ఠు, రాస్త్రశస్త్రప్రకాండంబు లడరునపుడు.</poem>|ref=106}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పొడిమిరియంబుగా వెడలిపోయెడుకొండల నుగ్గు చేసి యె క్కుడుజలజంతులం బొలసుకూరలు వండి వెడందచిప్పలం దుడుకఁగఁ బెట్టి ముత్తియపుటోగిరముల్ కడుఁ గ్రుమ్మరించె న య్యెడ రఘువీరసాయకము లెక్కడ నేర్చె సువారపుంబనుల్.</poem>|ref=107}}<noinclude><references/></noinclude> cnqrmx1nbjuqnu3fyqqcfnprtbu79ts 104 214689 563223 560649 2026-07-06T08:02:46Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>క్రీడమెయిౝ వెడల్చి వెసఁ గ్రిందికి మీఁదికి వైచి కందుకం బాడఁ దొడంగె సింధుశరణాగతశైలశతంబులం గర ళ్లాడఁగనీక మంథనగమాడిననాఁటి పరిభ్రమక్రమా మ్రేడితవేగవాసనలు మేకొలిపెన్ బళిరే! తదస్త్రముల్.</poem>|ref=108}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>జలమాని యెగయుసచపల, జలదము లసులెత్తి దాఁటి జలధిభటు లనం బొలిచి తెగె రాముశరముల, నిల జడసంగతి సమాప్తి హేతువు గాదే?</poem>|ref=109}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>విషకృశాను లడర వీచికానిక్షిప్త, మగుచు నెగయుదెంచె నహికులంబు వింటఁ గడలి యేయువిశిఖవ్రజమువోలె, నిదిరి తెగియె విభునిప్రదరములను.</poem>|ref=110}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>వెండియు రఘుపుంగవుండు కుండలితకోదండుం డై యేయుచుండం గొండలుండు గొందులు వెదకి వెదకి వెంట వెంటం బడి వేఁటలాడు సైంద్రబాణమ్ములునుఁ దెరలె త్తి మొత్తంబులై హత్తునుత్తుంగతరంగపాదపూరంబు చమురుగాఁ గ్రోలి మండు నుద్దండసాహసస్వాహానాయకసాయకంబులును నారసాతలంబుగా జడధిపాయనడ నడఁచి తిమితిమింగిలగ్రాహకాకోదరకమఠకర్కటకాదిజలగ్రహనివహంబుల విహాయ సంబున కెత్తి త్రిప్పుకొల్పుసురకరువలితూపులును మంథానమహీధరప్రవరప్రపితామ హసహస్రంబు లనుబుద్ధి నుద్ధరించుధరణీధరపరంపరలం బుట్టింపుచు బిట్టుగా నిరంతర గుభులుగుభులుధ్వానంబు లుప్పతిల్ల గుప్పి గుప్పి చుట్టు నడుగు గానంబడ నతిగంభీ రారంభంబున నష్టదిక్కులం బెదరి మూలజంబాలంబు లంబరంబున కెగయంజేయు నద్రిదేవనాకశరంబులును గ్రమ్ముకొని యింక నెక్కడికడలి భాగీరథి బట్టబయిటం బడియెఁగదా! గౌతమికి గతి యెయ్యది? కాళింది యెందుఁ జేరుఁ? దక్కు పెక్కు నదులకు దిక్కెక్కడనొకో? యనిపించె నయ్యవసరంబున.</poem>|ref=111}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>వే తనివిసనక చేతని, శాతబ్రహ్మాస్త్ర మంది సంధించుతఱిౝ సీతాపతిఁ జేరి సుమి, త్రాతనయుఁ డహో! మహాత్మ! తాళంగదవే.</poem>|ref=112}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>నీకడకంటిసత్కరుణ నేఁ డటు జానకిఁ జూడఁబోయెనో కాక శమింప కింత యలుగం దగునే యొకయుప్పుకాల్వపై? లోకము తల్లడిల్లు నిఁక లోఁగొనవే రఘువీర! నాకుఁగా నీకడలి న్నినుం గొలుప నిప్పుడ వచ్చునటంచుఁ బల్కఁగన్.</poem>|ref=113}} {{p|ac|fwb}}సముద్రుఁడు శ్రీరాముని శరణంబు వేఁడుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఆతోయధి తనఱొమ్మున, నాతలి కీతలికి వెడలినమ్ములతో గం గాతుంగభద్రలపయిం, జేతులు వైచుకొని రాముఁ జేరఁగ వచ్చెౝ.</poem>|ref=114}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>నిచ్చి శ్రీరామునడుగుల వ్రాలె నబ్ధి, కేలుగవ వట్టి నిజసతుల్ వ్రాల వంప నవని నురమాన వీఁపున నమ్ములెక్కి, బొళుకుబొళుకునఁ గ్రొన్నెత్తు రొలుక నపుడు.</poem>|ref=115}}<noinclude><references/></noinclude> 8714pey5roanr3mr2geoz54g7a4vqem 104 214690 563226 560650 2026-07-06T08:17:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇత్తెఱంగునఁ బ్రణామం బాచరించి యెట్టకేలకు నొక్కవెరపున లేచి సాంజలియై యి ట్లనియె.</poem>|ref=116}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఓదయమానపౌరుష! రఘూత్తమ! నే నపరాధినైన నీ పాదమునౝ జనింపఁ దొలుబాములనోములు పెక్కు నోచు గం గాదిమహానదుల్ త్రిభువనైకపవిత్రలు వారికైన ము త్తైదువపోడుముల్ వలయు నల్గకు నే దయ కర్హుఁడం గదే!</poem>|ref=117}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>తరణికులావతీర్ణ! పరతత్వమ! నాయిలువేల్ప! నన్నయో కరుణఁ గనుంగొనంగఁ దగుఁ గాక తెగం దగునయ్య నాగుణం బరసినయప్పుడే పలచ నయ్యెదఁ దప్పులు పట్ట నేటికిౝ సరసర! యెంతయైనఁదగునా తెగ నాజ్ఞకు నాశ్రితుం డిలౝ?</poem>|ref=118}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>తప్పఁ జూడఁదగునె? ముప్పున కయ్యెద, వనుచు నాదికాలమున నమ్మి నిన్ను నింట నిలిపి నే నీకు నాబిడ్డఁ, బెండ్లి చేసినాఁడ బెద్దవాఁడ.</poem>|ref=119}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>నలునిం బంచి నగంబులం బరపుగా నామీఁద కట్టించవే వెలయౝ సేతువు లంక కాతెరువునౝ వేంచేయవే నీవిరో ధులు నాబంధువులే? జగత్రయహితా! త్రుంపంగదే రావణుౝ వల దన్న మఱి నాపయిం గినియవే వారింపవే? కోపముౝ.</poem>|ref=120}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>తొడిగినట్టితూపు దొనలోన వైచిన, దనుక డిందుపడదు మనసు నాకు నటుల కానినాఁటి కనఘ! నాలోనున్న, మరుకిరాతకోటి మడియ నేయు.</poem>|ref=121}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనవుడు నారామభద్రుండు సముద్రుఁడు విన్నవించినతెఱం గాచరించి యతని నెప్ప టియట్ల యుండు మని యనిచి నలుం బిలిచి నీవు వానరవీరులు దెచ్చి యందిచ్చుగట్టి గుట్టలం గట్టగట్టిన వనధికట్టునడుం ప్రారంభించు మని నియమించి దండెల్లం గొండలు పెకలించి తెచ్చునది యని చాటించె నంత.</poem>|ref=122}} {{p|ac|fwb}}నలుఁడు సముద్రముపై సేతువుఁ గట్టుట</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హరివీరు లఖిలదిశలుఁ బరమోత్సాహముల నరిగి పరువులుఁ బంతా లురు గర్జలు నై శిఖరో, పరిపరిరంభణవిభక్తపర్వతు లగుచుౝ.</poem>|ref=123}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>ఆక్రాంతాచల మెత్తఁగా నొరు నొరుం డాసింప కుత్పాటనో పక్రాంతిం గొనదాఁకఁ దోఁకనడుమౝ బంధించియుం గూట ఘో ణిక్రీడ మొదలంటఁ ద్రవ్వియును బూన్కిం గౌగిటం బెట్టియుౝ సక్రూరగ్రహణంబుగా ఝరులఁ గ్రిందం జింద బిట్టూఁచుచుౝ.</poem>|ref=124}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పదిగాదినాట్లు చుట్టుం, బదఘాతంబులును ననువుపఱిచియు లావుల్ ముదలించి బంధసంధులు, వదలించి పెకల్చి రవుడు వానరు లద్రుల్.</poem>|ref=125}}<noinclude><references/></noinclude> b2bub8x4mesd0vsy4nnuokcsbmzycio 104 214691 563227 560651 2026-07-06T08:34:00Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>కొండలు ద్రవ్వినట్టి పెనుగుంటలవెంటనె నిర్గమించి మా ర్తాండమరీచులం దఱిమి తాఁకినమాత్రమె కాదు రయ్యత న్మండలముం గరాగ్రగిరిమండలిచేఁ గపులాచి దాఁచ నీ రెండలు గాచెఁ బైకొని ఫణీశఫణామణిదీప్తు లిమ్మహిౝ.</poem>|ref=126}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>కూలు సైరిభములు కొలపగల్తలపోసి, రవిరథ్యములు పొట్ట లవియఁ దన్నఁ గలిగెఁ బో గట్టిపగ్గము లంచు నరుణుండు, పణకుల దిగజాఱుఫణులఁ బట్టఁ దప్పునే భవితవ్య మెప్పాట నన దిశా, కరులపై పడిఁ దాఁకి హరులు పడఁగ మగుడంగ ఱెక్కలు చిగిరించెనో యంచు, జంభారిదంభోళి సంభరింప</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>గగనభాగ మెంత గల దంతట నాగంబు, లాఁ జొచ్చెఁ దెచ్చునపుడు గపులు వరుస కెగర నగర వైవఁగా గలగలఁ, గటకకాననములు గ్రక్కదలఁగ.</poem>|ref=127}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>ఈగతిఁ దెచ్చి తెచ్చి కపు లెల్లరు నుబ్బునఁ దారతార ద త్సాగరమధ్యవీథి రభసంబున వైవఁ దొడంగి రగ్గిరుల్ సాగిల నెత్తిఁబెట్టియును సందిటఁ బట్టియుఁ దోఁకఁ జుట్టియుౝ వేగము నేలఁ ద్రొక్కియును వెన్కకు నిక్కియు నింగి కెక్కియుౝ.</poem>|ref=128}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హెచ్చినరామునిశరముల, నొచ్చినతరువాత గిరులు నూఱార్లు నడౝ వచ్చునె జలచరములపై, వచ్చుం బైపైన చెడ్డవారికిఁ జేటుల్.</poem>|ref=129}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఇది యొకటె చాలుఁ దుదయుౝ, మొదలు వేలానువేలముల మిగులఁగ నీ యుదధిపయిఁ బఱచి యవలికిఁ, గదలుట కని తెచ్చినవియ కలగిరు లెల్లౝ.</poem>|ref=130}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కపు లింద ఱనియు నొక్కొక, కపితెచ్చినకొండ లిన్ని గల వనియుం గౢ ప్తి పఱుపరా దని మునిఁగెం, గపటకిటిస్వామి గొరిజఁ గాఁడినబొఱియన్.</poem>|ref=131}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>కచ్ఛపరాజు వెన్నెముక ఖంగునఁ దాఁకనిగట్టు లేదుగా తచ్ఛరణం బ్లవంగసముదాయము వైచినదాన నీదృశ స్వేచ్ఛల వైవనొండుమల యేనియుఁ దేలుట దక్క నొక్కదం తచ్ఛదదంశమన్నలుఁడు దాకొని కట్టినఁ దేలె నన్నియున్.</poem>|ref=132}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కపులు కాపేయ ముడిగి కైంకర్యమునకుఁ, జాలుటయు నీటిలో ఱాలు దేలుటయును జాలదే రావణాదినాశప్రశంసి, దుర్నిమిత్తంబు లిఁక నేమి దోఁచవలయు.</poem>|ref=133}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరామాదులు లంకకుఁ బయన మగుట</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అనంతరంబ కౌసల్యానందనుండు పరమానందభరితుం డై సుగ్రీవవిభీషణులం బిలిపించి యేమీ కదలుదమే? యని యానతిచ్చిన మోడ్పుఁ గేలెత్తి దేవా! మహానుభావ! సిద్ధసం కల్ప! వేంచేయుము శత్రుక్షయంబుఁ జేయుము నావుడు విభుండు సుగ్రీవునిముందఱ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> j9kvx8pzkw9j4sn04hcwnajnjvvxybu 104 214692 563236 560652 2026-07-06T09:19:58Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>సేనల నడిపించు మనియు విభీషణుని వెంటఁబాయక రమ్మనియు నియోగించిన వారు నట్లన యాచరించిరి తానుం దమ్ముండును హనుమంతుని నంగరుని వాహనంబులు గావించు కొని వనరాశితరంగభవాభంగురధ్వానంబులు మంగళతూర్యనినాదంబుగా నంగీకరించి నలనిబద్ధసేతుమార్గంబున విజయంచేసి రయ్యవసరంబున.</poem>|ref=134}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>చల్లనికమ్మదనంబులఁ, జల్లెడు ననుకూలపవనసంతతు లెసఁగౝ మొల్లమి గని యష్టమది, గ్వల్లభు నాఁబోతు ఱంకె వైచె న్మింటన్.</poem>|ref=135}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>మునుపుతారువైవ మునిఁగినకొండల, నెమకి తేరఁ బన్నిదములు వైచి జలధి నుఱికి యుఱికి గెలిచినకపు లెల్ల, వచ్చి మ్రొక్క నగుచు వల్లభుండు.</poem>|ref=136}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇత్తెఱంగునఁ బ్లవంగబలంబుల చేష్టలు గనుంగొనం గనుంగొనుచుం జనుదెంచి.</poem>|ref=137}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>సాలతమాలపాటలరసాలపలాశపటీరభూరుహో త్తాలము మారుతోల్లలదతాంతలతాంతనితాంతవాసనా ఖేలదలీనజాలము శుకీకలకంఠనవీననాదవా చాలముఁ గాంచె నంత రఘుచంద్రుఁడు వేలకువేలశైలమున్.</poem>|ref=138}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>కాంచి యయ్యఖిలదిక్కూలంకషోదగ్రగ్రావాగ్రవిశాలోన్నతగుణమాహాత్మ్యంబునకు నచ్చెరుపడి రఘువీరుండు మరుత్కుమారుం గనుంగొని తత్ప్రకారంబు తెలియనడిగిన నయ్యచలంబు దనకు బూర్వపరిచితంబు గావున నగ్గిరీంద్రగౌరవం బెఱింగింపందొడం గె నిత్తెఱంగున.</poem>|ref=139}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>రావణు నంగరక్ష యసురప్రభునాపదకైన విందు లం కావిభుజీవగఱ్ఱ దశకంఠునిపెన్నిధు లున్నటెంకి వ క్షోవరురాజ్యలక్ష్మి మనుచోటు సురాంతకుభాగ్యరత్నపుం గోవ యనం దనర్చిన త్రికూటముసు మ్మిది లక్ష్మణాగ్రజా!</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మత్తాసురవంశము చెడు, నిత్తెఱి నిజ మని యుపరికరీంద్రధ్వనిచే నుత్తాలబాహువై యిపు, డెత్తునఁ జాటుక్రియఁ దోచె నిగ్గిరి కంటే?</poem>|ref=140}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కంటివే గైరికస్థానకములు దీని, తటము లంగంబు లగుచు నంతటను వెలుఁగఁ గదిసి యందర్కహయఖురక్షతము లొరపు, గఱపుదిక్కాంతలకు నఖక్షతము లగుచు.</poem>|ref=141}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>మృగగర్భంబులు చించి తద్రుధిరముల్ మేలైనమధ్యం బుద గ్రగతిం గ్రోలి మదించి నిర్భరభుజాకండూతి వాయౝ శిలల్ వగులం దాఁకుచుఁ బెచ్చు రేఁగి నిజనప్రక్షోభముం జేయుదై త్యాగణంబుౝ భరియించు నిగ్గిరికి సామ్యం బెద్దియుం గల్గునే?</poem>|ref=148}} K{{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>చెఱఁబెట్టెను దశముఖుఁ డే, డ్తెఱ నిచ్చటఁ జందమామ దేవేరుల నం</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> tahel7dz55ivei2d7ohjmkjmk93963j 104 214693 563243 560653 2026-07-06T09:52:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>దఱ ననఁ గను మిగ్గిరితన, చఱులఁ దగుల్పడిన చుక్క చాలునఁ బొల్చున్.</poem>|ref=144}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>ఇతరనగంబు లెత్తువడియెం గపివీరులచేత నెన్నఁడుౝ ధృతిఁ దను దేవదానవులు దీకొనలే రని యున్నగర్వసం గతినొ గుహాముఖస్ఫటికకాంతిమిషంబున నవ్వుచున్నద ప్రతిహతమైనతెంపున నృపా! కనుఁగొంటివె యిన్నగేంద్రమున్?</poem>|ref=145}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>హిమశిశిరమధుతపాబ్దా, గమశారదసమయసార్వకాలికభోగ క్షముఁ డై యిగ్గిరికాంతా, రములం గ్రీడించుఁ జుమ్ము రావణుఁ డధిపా!</poem>|ref=146}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>కడలి యావాలమై మించఁగాఁ ద్రికూట, నగము నగమట్ల పొలుచు నన్నడుమఁ గంటె వివిధరత్నమరీచిపల్లవిత మగుచు, నతులదిగ్దంతిరదకోరకితము నగుచు.</poem>|ref=147}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>కంజవిరోధియందులది గా దది కందు దశాస్యుచేతిభీ తిం జరియింపుచుౝ బెదరి దిక్క మొగంబులువోలె నేతద ద్రిం జెఱ నున్నదిక్పతిసతీజనపంక్తులపక్ష్మలాక్షికో ణాంజనబాష్పపాతముల నైనకళంకముగాని రాఘవా!</poem>|ref=148}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>పరిదంతద్విరదేంద్రదంతహతిచాయల్ చూప నీయద్రిగ హ్వరమార్గంబులు చొచ్చి కొంత చని యయ్యర్కాంశుపంక్తుల్ తదం తరగాఢాంధతమంబు పాయునగ గానౝ లేక వీఁగుౝ సుదు స్తరవృత్తిౝ బహిరంధకారమె యడంచం జాలి వీక్షించితే?</poem>|ref=149}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని హనుమంతుఁడు దెలిపిన, వినుచుౝ గిరిచెంత విభుఁడు విడిసెౝ దోడ్తో డనె సరిగా నొకసరిగా, వనచరసైన్యములు ముంచె వడి నన్నగముౝ.</poem>|ref=150}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>అప్పుడు.</poem>|ref=151}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>పెళపెళ నార్చి మల్లడిగఁ బేర్చి జనంబునఁ జెట్టుచెట్టునౝ శిల శిలఁ బ్రాఁకి పూఁబొదలు చించి హళాహళిగా ఫలావళుల్ జలజల రాల్చి వప్రమణిజాలము లూడ్చుచు వానరుల్ దిగం చలములు మ్రోయ రాయిడులు పల్పఁగ మారుతి పల్కు రామునిౝ.</poem>|ref=152}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>దేవ! సురసిద్ధసాధ్యసాధ్వీజనంబు, చెఱలు విడిపించి పుణ్యంబుఁ జేర్చికొనుట రాజధర్మంబునకు శేఖరం బటన్న, నలరి విభుఁ డట్ల కావింపు మనిన నతఁడు.</poem>|ref=153}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>చెఱ జవరాండ్ర నెల్లఁ గపిసింహ మహో! విడిపించి పంచినౝ వెఱచి పరిగ్రహింప కలవేల్పులు రావణబాధ యెంచి యం దఱు వినువీథినుండి తమనారుల కువ్విళులూర దైత్యుఁ డి త్తఱిఁ బడు రాముచే వలదు తద్భయ మంచు వచింప నయ్యెడౝ.</poem>|ref=154}}<noinclude><references/></noinclude> inpu6vb2k1chseemqzs9eaarncp0wxu 104 214694 563260 560654 2026-07-06T10:53:52Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఉరిఁబడి వెడలి క్రే ళ్లుఱుకంగఁ జూచుచు, బెదరుచుఁ జనులేటికొదమ లనఁగ భీమజాంగలికపేటీమోచనము గాంచి, తలఁకుచుఁ జనుపాప చెలువ లనఁగ సముదీర్ణపంజరస్థానంబు వెలువడి, యరుకుచుఁ జనుముద్దుచిలుక లనఁగ వలలకుఁ జిక్కి వెల్వడి లేచి రెక్కలుఁ, జాడించి చనునంచచాన లనఁగఁ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>తెఱల విడివడి రామ జేజే యటంచుఁ, దవిలి మ్రొక్కుచుఁ దమయథాస్థానములకుఁ జనిరి తడయక నలుగడల్ గనుచు దివిజ, గరుడగంధర్వకిన్నరకంజముఖులు.</poem>|ref=155}} {{p|ac|fwb}}హనుమంతుఁడు రామునకు రావణువిహారస్థలంబులఁ దెల్పుట</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>తదనంతరంబున హనుమంతుం డవ్వసుంధరాధరాధిత్యకాతటంబులం గలపంక్తికంధ రవిహారస్థలవిశేషంబు లెఱింగింపం దొడంగె నివ్విధంబున.</poem>|ref=156}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఇవి వేల్పుజవరాండ్ర నీడ్చి మానము దూల, పుచ్చు సంకేతంపుఁబువ్వుటిరవు లివి గుఱ్ఱపుమొగంబు చివురాకుఁబోఁడులఁ దెగి చెట్లఁ గట్టినతెంకిపట్టు లివి సిద్ధసాధ్యమానవతీవితానంబుఁ, గలఁచు కారాగృహకందరంబు లివి చిల్వచెల్వల హ్రీభంగ మొనరింపఁ, జలపట్టుసెలయేటిచఱులజాడ</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=తే.|lines=<poem>లివి కనుంగొను మెడనెడ ధవునిఁ గూడి, క్రీడ గావించుమందోదరీపురంధ్రి చరణపంకజలాక్షాంకసాక్షు లైన, నెలచలువ వెన్నెలబయళ్లు నృపవరేణ్య!</poem>|ref=157}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అని హనుమంతుఁడు రఘురా, ముని కగ్గిరిఁ గలవిశేషములు దెలుపునెడం గనఁబడియె వారి కీగతి, నొనరౝ దశకంఠనాశకోత్పాతంబుల్.</poem>|ref=158}} {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>తవిలెౝ రావణదాహసూచకగతిం దావాగ్ని దిక్పాళి రా ఘనబాణార్చులు రాలు నింక నన లంకాగోపురోత్తుంగశృం గవిటంకంబులఁ జౌకళించె నపు డుల్కల్ దైత్యువక్షంబు లి ట్లివిగో వ్రీలు ననౝ భిదేళిమము లయ్యెం గండపాషాణముల్.</poem>|ref=159}} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>అంబరవీథి దార్కొని దశాస్యలయావహధూమకేతుభా వంబునఁ దోఁచి యంతట నవాచి నుదీచిఁ బ్రదీచిఁ బ్రాచి లే చెంబొగ యప్పు డప్పుడమి చెల్వయుఁ గంపము నొందెఁ గూఁతు సీ తం బొగిలించుపంక్తిముఖదైత్యు భరింపఁగ లేమినిం బలెన్.</poem>|ref=160}} {{p|ac|fwb}}శ్రీరాముఁడు వ్యూహముం బన్నుట</p> {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>తదనంతరంబునం గాకుత్{{ZWNJ}}స్థవీరుం డొకమొత్తంబుగా నేర్పఱించి నిఖిలవానరసేనా వ్యూహంబునకుం బార్శ్వంబున ఋషభగంధమాదననీలాంగదదుర్జయులం దద్వక్షం బున దివసమణితనయుం బశ్చాద్భాగంబున భల్లూకవల్లభసుషేణహర్యక్షులం గుక్షి</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> r5w3i31djk1u1pgo3a2c28dg1edzjez 0 215443 563265 562730 2026-07-06T11:04:54Z Rajasekhar1961 50 563265 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = ఆదిరాజు వీరభద్రరావు | అనువాదం= | విభాగము = ఎలెఫెంటా గుహాలయములు | ముందరి = [[../ఎలకూచి బాలసరస్వతి/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=410 fromsection="410B" to=412 tosection="412A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] b2ruypvtbec61unhamqv9hb9sni8bem 6 215445 563278 562744 2026-07-06T11:44:49Z MathXplore 5790 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 563278 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Test page. Empty page. The following 3 files are duplicates of this file: దస్త్రం:Mathrumurthy Padya sathakam.jpg from Wikimedia Commons దస్త్రం:Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg దస్త్రం:Matrumurthi padya sathakam.jpg <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> h2vmc70xsv60tx8an5kzylr1z0p94bf 6 215446 563277 562746 2026-07-06T11:44:13Z MathXplore 5790 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 563277 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Test page. The following 3 files are duplicates of this file: దస్త్రం:Mathrumurthy.jpg దస్త్రం:Mathrumurthy Padya sathakam.jpg from Wikimedia Commons దస్త్రం:Matrumurthi padya sathakam.jpg <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> == సారాంశం == గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు గారి మాతృమూర్తి పద్యశతకం ఇదే sisdao40exfi2m7qy7k80gf12nkmljg 104 215456 563085 562778 2026-07-05T13:39:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|326|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>వైరాగ్యము గలిగియుండుటచేతఁ దత్సాధనములగు కర్మములను బూర్ణముగ విడిచి కేవల జ్ఞానసాధనముల వెదకుచుండు. ఇట్టి పరమార్థజ్ఞానమును బడయుటకు యోగాభ్యాసము ముఖ్యసాధనము. కనుక నద్దాని నభ్యసింపవలయు. ఈ యోగవిషయము మఱియొక యధ్యాయమున విస్తరింపఁబడును. {{right|(16 వ అధ్యాయము చూడుడు.)}} ఐహికాముష్మికములలో నొక్కవిషయమునందును మనస్సు రమించకుండియు నొకయింటనుండుఁ గావునఁ కుటీచకుఁడనఁబడును. పిదప నాయిల్లును వదలి స్థిరనివాసములేక గ్రామైకరాత్రముగఁ దిరుగుచు నాత్మయందు స్థిరాభిలాషగలవాఁడగుచు బహూదకుఁడనఁబడు. బహూదకుఁడు కుటీచకున కంటె నొక్కమెట్టు మీఁదివాఁడు. రెండవస్థితియం దాత్మయందు దృఢమనస్సు గలవాఁడగు. ఈస్థితియందుండి మరలి సంసారమోహమునఁబడ నవకాశ ముండదు. ఆత్మస్వరూపమును జక్కఁగ గ్రహింపలేక పోయియు నాత్మయొక్కటియే వేద్యమగు తత్త్వమను దృఢభావము గలిగియుండు. ఆతత్త్వమును దెలిసికొనుటకు మనస్సు నేకాగ్రముగఁజేసి చిత్తవృత్తులను నిరోధించి యాత్మయందుఁ జేర్పఁగ్రమక్రమమున నాత్మస్వరూపము కొంచెము కొంచెముగ గోచరమగు. ఇంద్రియములను విషయములనుండి మరలించి యింద్రియసుఖములను స్మరింపక యుండునట్లు మనస్సును నిలిపి నిశ్చలముసేయ నిర్వాతమగు స్థలముననుండు సరస్సున<noinclude><references/></noinclude> 9rm1z6t0qbbdbzlzxavbcr0l7gqpazt 104 215457 563086 562779 2026-07-05T13:46:12Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||జ్ఞానమార్గము|327}}</noinclude>నిశ్చలమగు జలమునందు సూర్యబింబము స్వచ్ఛముగను బరిపూర్ణముగను బ్రతిఫలించునట్లు శాంతమగు శుద్ధాంతఃకరణమున నాత్మ ప్రతిఫలించు. అపుడాత్మస్వరూపము స్వల్పముగ నెఱింగి యాయాత్మయే తాననుజ్ఞాన మంకురించును. అపుడు “హంస” యనునామమున నొప్పు. 'అహమ్ సః' నేనే యాయాత్మ అనుజ్ఞానము కొంచెము కలుగును. మఱియు నాయోగము దృఢముకాను కాను సూక్ష్మదృష్టి యభివృద్ధి యై క్రమక్రమముగ స్థూలశరీరమును వదలి సూక్ష్మశరీరమున స్వతంత్రముగ వర్తించుటకు శక్తిగలుగఁగా నాస్థూలశరీరమ నాత్మయని స్వానుభవముచేఁ దెలిసికొనును. కాలక్రమమున వరుసగ నుపాధులన్నింటి నొకదాని వెనుక నొకదానిని విడిచి వానినన్నింటి ననాత్మగఁ దెలిసికొనుచు మనోవృత్తుల నన్నింటి ననాత్మ వికారములుగ నెఱింగి కడపట నాయుపాధుల నన్నింటి కంటె విలక్షణుఁడును ఉపాధుల కన్నింటి కధీశ్వరుఁడు నగు నాత్మను దెలిసికొనుచున్నాఁడు. <poem> {{left margin|5em}} హిరణ్మయే పరే కోళే విరజం బ్రహ్మ నిష్కళమ్ । త చ్ఛుభ్రం జ్యోతిషాం జ్యోతి స్త ద్యదాత్మవిదో విదుః ॥ {{right|(ముండకోపనిషత్తు.)}} </poem> ఆత్మవేత్తలచే నెఱుంగఁబడు నాత్మ (బ్రహ్మ) తత్త్వము హిరణ్మయమగు (మహాప్రకాశకరమగు) ఉత్తమోపాధి యందు నిర్మలమును, నిరవయవమును, శుభ్రమును, అయి, జ్యోతులన్నింటిలో విశేషప్రకాశమగు జ్యోతి.<noinclude><references/></noinclude> hfham17p8cj09l09w6oc4hgrcvoan1d 104 215459 563088 562781 2026-07-05T14:20:36Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|328|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>ఆత్మయే తానని స్వానుభవముచే నెఱుంగు. అపుడే యథార్థముగ "అహం బ్రహ్మాస్మి” “సర్వం ఖల్విదం బ్రహ్మ” అను వాక్యార్థము ననుభవించి యపరోక్షజ్ఞానము గలవాఁడగును. అపుడు పరమహంసయనఁబడును. ఇట్లపరోక్షజ్ఞానము గలిగిన వారలే పరమహంస పరివ్రాజకు లనఁదగిన వారు. ఇట్టిజ్ఞానము లేనివారియం దీశబ్దము నామమాత్రముగనేయు౦డు. వారలనుగుఱించియేకదా "వేదాంతవిజ్ఞానసునిశ్చితార్థా స్సన్న్యాసయోగాద్యతయశ్శుద్ధసత్వాః” అని శ్రుతుల యందుఁ బ్రతిపాదింపఁబడియున్నది. వేదాంతవిజ్ఞాన మనఁగా వేదాంతమునందుఁ బ్రతిపాదింపఁబడినజ్ఞానము స్వానుభవముచే దృఢముగఁ జేయఁబడినపుడు విజ్ఞాన మనఁబడుచున్నది. కావున వేదాంతవిజ్ఞానమని యుపయోగింపఁబడెను. అట్టి దృఢజ్ఞానముచేఁ దత్త్వమును నిశ్చితమై యుండవలయు. అట్టివారలు పరమహంస పరివ్రాజకులు. వారలయం దహంభావ మిసుమంతయైన నుండదు. అట్టివారలనుజేరి నమస్కరించుచో వారిని బ్రహ్మస్వరూపు లని యెంచుచు “నమో నారాయణాయ" యని నమస్కరింతురు. ఇదియే జ్ఞానమార్గము. కడపట జ్ఞానము స్థిరమయి యాత్మ సాక్షాత్కారము కాఁగా జ్ఞానయోగి యగు. ఆత్మస్వరూపము స్వానుభవముచే నెఱుంగ నుత్తమ మగు “పరాభక్తి " పుట్టక తీరదు. భక్తిజ్ఞానములు వికసింప లోకహితముపొంటెఁ గర్మములను జేయుచుఁ బరిపూర్ణకర్మియు నగు.<noinclude><references/></noinclude> 28ygq1a5bex2ve3n26uwu0v6xwmy5tc 104 215460 563089 562782 2026-07-05T14:25:57Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||జ్ఞానమార్గము|329}}</noinclude>ఇట్లు మూఁడులక్షణములు పరిపూర్ణములై యిచ్ఛాశక్తి జ్ఞానశక్తి క్రియాశక్తులను మూఁడింటిని బూర్ణముగఁ బ్రకాశింపఁజేయుచు, సచ్చిదానందస్వరూపుఁడై లోకమున వెలయు. ఇట్టివారు బ్రహ్మవిద్యానిధులై బ్రహ్మవేత్తలయి పామర జనులకుఁ ద్రోవఁ జూపుచుఁ బామరులై లోకమున నుండువారలకును, విదేహులైన మహాత్ములకును, మధ్యభాగమున నుండువారలై బ్రహ్మవిద్యా రహస్యములు లోకమున నశింపక యుండ రక్షించుచు మానవకోటికి రక్షకులై వర్తించు చుందురు. ముక్తినిగోరియు స్వార్థపరులై యుండుటయుఁ గలదు. ఐహికములగు వాంఛలను బూర్ణముగ వదలి స్వర్గసుఖములను సహితము గోరక యథార్థముగ నిష్కాములై వర్తించు చుండియు, భగవదర్పణముగఁ గర్మములం జేసి కాని, సగుణోపాసనము చేసి కాని చిత్తశుద్ధిఁ బూర్తిగ లేకుండుటచే సర్వభూత హితులు కాకయుండువారుం గొందఱు గలరు. వార లితరులను బ్రేమించుట బంధరూపముగ భావించుచు నీషణత్రయమును మాత్రము వదలి భూతహితమును సహితము మఱిచి యేకాంతముననే వర్తించుచు నెల్లవారి నొక్కరీతిగనే దూరస్థులనుజేయుచు స్వవిముక్తికాములై పరహితమించుక యేని చింతింపరు. అట్టివారు మరల నిహలోకమునఁ దత్కాలమున జన్మించుటకు వలయు బంధము లొక్కటియు లేమింజేసి యిహలోకజన్మము నిక్కాలమునం బొందరు. స్వర్గకాము<noinclude><references/></noinclude> 6z0y7ncr1vxepef24pcg7qmk5f8gz5a 104 215461 563090 562783 2026-07-05T14:33:42Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|330|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>లును గామింజేసి స్వర్గముననుండు నవకాశము లేదు. సర్వ భూతహితులు కాకయుండుటచేత సర్వభూతాత్మక మగు బ్రహ్మతాదాత్మ్యమును జెందినవారుకారు. అట్టివారు బ్రహ్మలోకమందుఁ గొంతదూరము పోయినను బోఁగలరుగాని మరల నేదోకాలాంతరమున సంసారమునం బ్రవేశించి "సర్వభూతాత్మభూతాత్మ” యగునందాఁక సంసారమున నుండవలసి యుండును. దీనినే <poem> {{left margin|5em}} ఆబ్రహ్మభువనా ల్లోకాః పునరావర్తినో౽ర్జున । మాముపేత్య తు కౌంతేయ పున ర్జన్మ న విద్యతే ॥ {{right|(గీత. 8-16.)}} </poem> బ్రహ్మలోకమువఱకుఁ బోయిన జీవులకుఁ బునర్జన్మము గలదు గాని పరబ్రహ్మస్వరూపుఁడను, వాసుదేవాత్మకుఁడను నగు నన్ను పాసించువారలకుఁ బునర్జన్మము లేదని గీతాశాస్త్రమున భగవంతుఁడు నొక్కి వక్కాణించియున్నాఁడు. ఇట్టివారి పునర్జన్మము సామాన్యులగు జీవులకుఁగలుగు పునర్జన్మ వంటిదిగాదు. సంసారచక్రమునకు బద్ధులై త్రిలోకములందుఁ బరిభ్రమించువారలవిషయము నిచ్చట చెప్పియుండలేదు. భేదబుద్ధిగలవారలై భగవంతుఁడు "సర్వభూతాంతరాత్మ" యను భావము లేక వివిధములగు నుపాసనలఁ జేయుచు లోకమున నుండు భూతముల విషయమగుచింత యెంతమాత్రము లేక స్వవిముక్తికాములై యుండువారలు బ్రహ్మలోకమునకుఁ<noinclude><references/></noinclude> gmudfmmsj8qmb0glt0wr8f5c48jndid 563091 563090 2026-07-05T14:33:56Z శ్రీరామమూర్తి 1517 563091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|330|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>లును గామింజేసి స్వర్గముననుండు నవకాశము లేదు. సర్వ భూతహితులు కాకయుండుటచేత సర్వభూతాత్మక మగు బ్రహ్మతాదాత్మ్యమును జెందినవారుకారు. అట్టివారు బ్రహ్మలోకమందుఁ గొంతదూరము పోయినను బోఁగలరుగాని మరల నేదోకాలాంతరమున సంసారమునం బ్రవేశించి "సర్వభూతాత్మభూతాత్మ” యగునందాఁక సంసారమున నుండవలసి యుండును. దీనినే <poem> {{left margin|5em}} ఆబ్రహ్మభువనా ల్లోకాః పునరావర్తినో౽ర్జున । మాముపేత్య తు కౌంతేయ పున ర్జన్మ న విద్యతే ॥ {{right|(గీత. 8-16.)}} </poem> బ్రహ్మలోకమువఱకుఁ బోయిన జీవులకుఁ బునర్జన్మము గలదు గాని పరబ్రహ్మస్వరూపుఁడను, వాసుదేవాత్మకుఁడను నగు నన్ను పాసించువారలకుఁ బునర్జన్మము లేదని గీతాశాస్త్రమున భగవంతుఁడు నొక్కి వక్కాణించియున్నాఁడు. ఇట్టివారి పునర్జన్మము సామాన్యులగు జీవులకుఁగలుగు పునర్జన్మ వంటిదిగాదు. సంసారచక్రమునకు బద్ధులై త్రిలోకములందుఁ బరిభ్రమించువారలవిషయము నిచ్చట చెప్పియుండలేదు. భేదబుద్ధిగలవారలై భగవంతుఁడు "సర్వభూతాంతరాత్మ" యను భావము లేక వివిధములగు నుపాసనలఁ జేయుచు లోకమున నుండు భూతముల విషయమగుచింత యెంతమాత్రము లేక స్వవిముక్తికాములై యుండువారలు బ్రహ్మలోకమునకుఁ<noinclude><references/></noinclude> cib3ez1cze16hzk2dm8e03o8xq0cp5n 104 215462 563099 562784 2026-07-05T16:32:48Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||జ్ఞానమార్గము|331}}</noinclude>బోయినను మఱియొక బ్రహ్మకల్పమునందైనను జన్మమును బొంది సర్వభూతహితత్వము నభ్యసించి, <poem> {{left margin|5em}} సర్వభూతస్థ మాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని । ఈక్ష తే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః ॥ యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి । తస్యా హం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి ॥ సర్వభూతస్థితం యో మాం భజ త్యే కత్వ మాశ్రితః । సర్వధా వర్తమా నోపి స యోగీ మయి వర్తతే ॥ ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యో౽ర్జున । సుఖం వా యది వా దుఃఖం స యోగీ పరమోమతః ॥ {{right|(గీత. 6-29-32 శ్లో.)}} </poem> అను నీశ్లోకములయందు భగవంతుఁ డర్జునుని కుప దేశించిన రీతిని సమస్త భూతములయందు నాత్మను జూచుచు, నాత్మయందు సమస్తభూతములను జూచుచు, సమాహిత చిత్తుఁడై, సర్వత్ర సమదర్శనుఁడై, సర్వభూతములను దనవలెఁ జూచుచు, భావించుచు, వాని సుఖదుఃఖములను దనసుఖదుఃఖములుగ నెంచుచు వర్తించువాఁడు నాయం దనఁగాఁ బరబ్రహ్మమునందు వర్తించుచున్నాఁ డనఁదగు. అట్లు సర్వభూత సముఁడై సర్వభూతములయందుండు నాత్మతోఁ దాదాత్మ్యమును జెందుచు౦డు మహాత్ముఁడు పరబ్రహ్మముతోఁజేరిన యోగియే యై పరబ్రహ్మ స్వరూపుఁడే యగుచున్నాఁడు. కావుననే యీపదవిం జెందిన శుకయోగి యౌవనమున నుండియుఁ గౌమారమగు శరీరము గలిగియుండియు మార్గమునఁ<noinclude><references/></noinclude> poi5qpx3m2b42mv93gvohnym9c0eima 104 215463 563102 562785 2026-07-05T16:42:10Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|332|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>బోవుచుండ నొకకొలనియందు వివస్త్రలై జలకములాడు చుండు స్త్రీలు వారిం జూచి మనోవికారమునొందక యూరకుండిరి. పిమ్మట వృద్ధుఁడగు వ్యాసమహర్షి యామార్గము ననే రాఁగా స్త్రీలందఱు సిగ్గుపడి పరుగెత్తి వస్త్రములనుధరించిరి. శుకుఁడు యౌవనముననుండియు బ్రహ్మభావముదప్ప వేఱు భావన లేక సర్వాంతర్యామిత్వమును బొందియుండుటచేతఁ బరపురుషుఁడనుభావము వారికిఁ గలుగలేదు. వ్యాసులనా రించుక “యహం ప్రత్యయము” గలిగియుండుటచేతఁ బరపురుషుఁడు వచ్చెనని లజ్జించిరి. ఇట్టి స్థితియందుండు శుకయోగి యరణ్యమున నొంటిగఁ బోవుసమయమున వ్యాసులవారు కుమారునియందుండు మమతచేత వెంటఁ జని యో హెూ కుమార యని పిలువఁ దరువులును బాషాణములును 'ఓ' యని ప్రతిధ్వనులిచ్చెనఁట. అట్టిపురుఁడు యథార్థ మగు ముక్తుఁడు. <poem> {{left margin|5em}} యం ప్రప్రజంత మనుపేత మపేతకృత్యం ద్వైపాయనో విరహకాతర ఆజుహావ । పుత్రేతి తన్మయతయా తరవోభినేదు స్తం సర్వభూతహృదయం ముని మానతో౽స్మి । {{right|(శ్రీభాగవతము. 1-2-2)}} మ. సముఁడై యెవ్వఁడు ముక్తకర్మచయుఁడై సన్న్యాసియై యొంటిఁబో వ మహాభీతి నొహో కుమార యనుచున్ వ్యాసుండు చీరంగ వృ </poem><noinclude><references/></noinclude> 1vblsjkx18pmkfyqov8fosbb50l249s 104 215464 563105 562786 2026-07-05T16:45:21Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||జ్ఞానమార్గము|333}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} క్షములుం దన్మయతం బ్రతిధ్వనులు చక్కంజేసె మున్నట్టి భూ తమయున్ మ్రొక్కెద బాదరాయణిఁ దపో ధన్యాగ్రణిన్ ధీమణిన్. </poem> అట్టిశుకయోగి ముక్తుఁడయ్యును యథార్థముగఁ దీవ్ర మోక్షేచ్ఛ గలవారలకు బ్రహ్మజ్ఞానము నుపదేశించుటయే వ్రతముగఁ గలిగి పరీక్షిత్తున కుపదేశించు నెపమున లోకమునకు భాగవతకథలం దెలిపి లోకులను గృతార్థులను జేయుచునేయున్నాఁడు. {{rule|2cm}}<noinclude><references/></noinclude> 6qylv0ikdbcsn79egpzcoqz62dcc40n 104 215465 563106 562787 2026-07-05T16:52:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs125|ac}}పదునైదవ యధ్యాయము</p> {{p|fs100|ac}}భక్తిమార్గము</p> మోక్షసాధనములలో మూఁడవదియగు భక్తిమార్గము కర్మజ్ఞానమార్గములకంటె నిరపాయమును సుకరమును నగు నది. కర్మమార్గమునం దధికారతారతమ్యములుగలిగి నానా విధములగు మనస్స్పర్ధల కవకాశమున్నయది. ఎల్లజనులకు నెల్లకర్మములు సులభసాధ్యములుగావు. కర్మములయం దేవిధమగు, లోపములుండినను అవి ఫలముల నీయఁజాలక పోవుటయే గాక దోషములఁగూడఁ గలుగఁజేయును. భక్తిమార్గమున నట్టిప్రత్యవాయములు లేవు. <poem> {{left margin|5em}} న హి కళ్యాణకృ త్క శ్చి ద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి ॥ {{(గీత. 6-40)}} న మే భక్తః ప్రణశ్యతి ॥ {{(గీత. 9-31.)}} </poem> అను గీతావాక్యములు దీనినే తెలుపును. జ్ఞానమార్గమన్ననో బహుదుస్తరమగునది. ఆమార్గమునఁ బోవుజీవుఁడు అసహాయుఁడై యొంటరిగనే పాటుపడవలయును. కొంచెము జ్ఞానము లభించినను అహంకారము వృద్ధియగుట కవకాశమున్న యది. సగుణోపాసన మార్గమునమే యపరవిద్య సం<noinclude><references/></noinclude> fagw70vtm086k3zbmbx48b8uu8vkcnb 563107 563106 2026-07-05T16:53:03Z శ్రీరామమూర్తి 1517 563107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs125|ac}}పదునైదవ యధ్యాయము</p> {{p|fs100|ac}}భక్తిమార్గము</p> మోక్షసాధనములలో మూఁడవదియగు భక్తిమార్గము కర్మజ్ఞానమార్గములకంటె నిరపాయమును సుకరమును నగు నది. కర్మమార్గమునం దధికారతారతమ్యములుగలిగి నానా విధములగు మనస్స్పర్ధల కవకాశమున్నయది. ఎల్లజనులకు నెల్లకర్మములు సులభసాధ్యములుగావు. కర్మములయం దేవిధమగు, లోపములుండినను అవి ఫలముల నీయఁజాలక పోవుటయే గాక దోషములఁగూడఁ గలుగఁజేయును. భక్తిమార్గమున నట్టిప్రత్యవాయములు లేవు. <poem> {{left margin|5em}} న హి కళ్యాణకృ త్క శ్చి ద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి ॥ {{right|(గీత. 6-40)}} న మే భక్తః ప్రణశ్యతి ॥ {{right|(గీత. 9-31.)}} </poem> అను గీతావాక్యములు దీనినే తెలుపును. జ్ఞానమార్గమన్ననో బహుదుస్తరమగునది. ఆమార్గమునఁ బోవుజీవుఁడు అసహాయుఁడై యొంటరిగనే పాటుపడవలయును. కొంచెము జ్ఞానము లభించినను అహంకారము వృద్ధియగుట కవకాశమున్న యది. సగుణోపాసన మార్గమునమే యపరవిద్య సం<noinclude><references/></noinclude> d42vy890s2b474q3jcc03araqc3fvzt 104 215466 563108 562798 2026-07-05T17:01:27Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|335}}</noinclude>పాదించుట యెల్లభంగుల దుర్లభమై యుండ నవ్యక్తమగు నక్షర పరబ్రహ్మతత్త్వజ్ఞానమును సాధించుట యెంతకష్టమో అనుభవముగలవారికే వేద్యము. భక్తిమార్గ మన్ననో యెల్లవారికి సాధ్యము; నిరపాయము. భక్తిమార్గముననుండువార లన్యోన్యసహకారులగుదురు. వైషమ్యముల కవకాశము లా మార్గమునఁ దక్కువగా నుండును. అట్టి భక్తిస్వరూపము భక్తులకేగాని యితరులకు వేద్యముగాదు. కావున భక్తాగ్రేసరులగువార లాభక్తిస్వరూపము నెట్లు నిరూపించియున్నారో చూతము. భక్తాగ్రేసరులలోఁ జేరిన భగవంతుఁడగు శ్రీనారదుఁడు “సా త్వస్మిన్ పరమ ప్రేమా" అది భగవంతునియందుఁ బరమప్రేమస్వరూపమైనదని వచించెను. జ్ఞానమార్గముననుండువార లవ్యక్తమగు పరబ్రహ్మ తత్త్వము నెఱుంగఁగోరుచున్నారు. అవ్యక్తము నెఱుంగుట దేహధారులకు బహు దుస్సాధ్య మని భగవంతుఁడే చెప్పియున్నాఁడు. <poem> {{left margin|5em}} క్లేశో౽ధికతర స్తేషా మవ్యక్తాసక్త చేతసామ్ । అవ్యక్తా హి గతి ర్దుఃఖం దేహవద్భి రవాప్యతే । {{right|(గీత. 12-5.)}} </poem> భగవంతులగు శ్రీశంకరాచార్యులును అవ్యక్తమును ధ్యానముచేయుట సాధ్యము కాదనియు, నవ్యక్తము నక్షరము నగు తత్త్వము “జ్ఞేయము” ఎఱుంగఁదగినదియే గాని "ధ్యేయము” అనఁగా ధ్యానింపఁదగినది గాదనియు స్పష్టముగ<noinclude><references/></noinclude> mj1cvmgy4calk2lalp2kdp42ufnpmua 104 215467 563158 562789 2026-07-05T20:56:26Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|336|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>శ్రీభగవద్గీతా భాష్యమున వ్రాసియున్నారు. సగుణబ్రహ్మమనియు నీశ్వరుఁడనియు నెఱుంగఁబడుతత్త్వము నుపాసింపవచ్చును. భగవంతుని యవతారములగు శ్రీరామకృష్ణాదులనుగాని, ఆయామతస్థులచే భగవదవతారములుగ నుపాసింపఁబడు క్రైస్తు, బుద్ధుఁడు మొదలగు మహాపురుషులను గాని ధ్యానింపవచ్చును. మనస్సు దుర్బలము గావున నిట్టిరూపమును గుణములును గలవస్తువును భావనచేయనోవును. నిరాకారమును నిర్గుణమును నగు పరబ్రహ్మమును ధ్యానింప దుస్తరము. ఆ పరబ్రహ్మతత్త్వ మవిజ్ఞాతమని శ్రుతులు ఘోషించుచున్నవి. ఎంతమహనీయుఁడైనను ఆతత్త్వ మిట్టిదని వాక్కులచే నిర్వచింపఁజాలఁడు, మనస్సుచే గ్రహింపఁజాలఁడు."యతో వాచో నివర్తంతే అప్రాప్య మనసాసహ” అను నుపనిషద్వాక్యమీయర్థమునే బోధించుచున్నది. కావుననే భక్తులకు నెల్లమతములయందును భగవంతుని లీలావతారములే యుపాసనార్హము లని నిరూపింపఁబడియున్నవి. <poem> {{left margin|5em}} భక్తానుగ్రాహీ లీలావతారః ॥ </poem> భక్తులయనుగ్రహార్థము లీలావతారముల గ్రహించినవాఁడు భగవంతుఁడు. అవ్యక్తమును, అక్షరమును, నిర్గుణమును, నిరవయవమును, నిరంజనము నగు నాతత్త్వమును గించిజ్జ్ఞుఁడగు భక్తుఁడు తనయల్పమనస్సుచే గ్రహింపఁజాలఁడని యాబ్రహ్మతత్త్వము "ప్రకృతిం స్వామధిష్ఠాయ సంభవా<noinclude><references/></noinclude> q70h40vl3dtwslvhev5j7fuecpipfkm 104 215468 563159 562793 2026-07-05T21:03:25Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|337}}</noinclude>మ్యాత్మమాయయా” యన్నట్లు తనశక్తిచేతనే తనకధీన మై యు౦డు ప్రకృతితోఁగూడి సగుణబ్రహ్మముగను, నానావిధ లీలావతారములుగను వ్యక్తమాయెను. భక్తిమార్గమున సగుణమగునీశ్వరుని భక్తుఁడు ప్రేమచే నుపాసించును. ప్రేమించుటకు సకలకళ్యాణగుణనిధి యగు దివ్య సుందర విగ్రహమును ఆలంబనముగ గ్రహింపవలయు. ఇట్టిప్రేమ నిర్గుణమును, నిరుపాధికమును, నిరవయవమునగు తత్త్వమందుఁ గలుగదు. దానియందుఁ బ్రేమాస్పద మొక్కటియునులేదు. జ్ఞానమార్గమునకు భక్తిమార్గమునకుఁ గల ముఖ్యభేద మిదియ. కావుననే భక్తాగ్రేసరుఁడగు నారదుఁడు "ఆస్మిన్" అని యొకపురుషునందుఁ బ్రేమయని నిరూపించియున్నాఁడు. ఆ భగవంతునియందుఁ బ్రేమరూపము భక్తి. ఉత్తమమగుప్రేమ యన సామాన్యముగఁ బ్రతిఫలమును గోరు ప్రేమగాదు. ఈ ప్రేమను నిరూపించుటయం దిట్లు వివరించిరి. <poem> {{left margin|5em}} నారద స్తు తదర్పితాఖిలాచారతా । త ద్విస్మరణే పరమవ్యాకుల తేతి ॥ </poem> సర్వకర్మముల నుపాస్యునియం దర్పించుటయు నామూర్తిని స్మరించక మఱచినచో నపారమగు దుఃఖమును బొందుటయు, నాప్రేమయొక్క స్వరూపము. లోకమునఁ బరస్పర ప్రేమాతిశయముగల వార లొండొరులయెడ నెట్లు వర్తించెదరో యూ<noinclude><references/></noinclude> b0g5bphkbwy2yg5vw6x5eoqu2m4pmsr 104 215469 563160 562791 2026-07-05T21:10:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|338|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>హించిన నీభక్తిస్వరూపమును గొంచెము గ్రహింపసాధ్యమగు. అట్టి ప్రేమాతిశయముచే బద్ధులగువారలలో నొండొరులకు భేదము కొంచెమైనను గానరాదు. ఇరువురు నొక్కరూపముగ భావింతురు. ఇరువురిమనోభావము లొక్కటియగుఁగాని వేఱుగ నుండఁజాలవు. ఒండొరులవియోగము దుర్భరము. వియోగము గలిగినను అన్యోన్యస్మరణ మెడతెగకయుండును. ఏకాలమునందుఁగాని యొకరినొకరు మఱువఁజాలరు. మఱుపుదగులుటకంటె నధికమగు దుఃఖము వేఱుండదు. ఒకవస్తువుకంటె మనస్సునకు రమ్య మగుమఱి యొకటి గలిగిననే గదా మొదటిది మఱవు దగులును? అట్టిది యొకటియు లేమింజేసి విస్మృతి యసాధ్యమనఁదగు. ఇట్టి ప్రేమ స్వల్పముగనైన మనోగోచరమైనచో భగవంతుని యందలి భక్తియిట్టిదని యూహింపఁజాలుదుము. నిష్కామమగు లౌకికప్రేమయే గ్రహింపలేనివారలకు భక్తి సాధ్యముగాదు. ఐహిక సుఖసాధన మగు దృఢ ప్రేమ యింతబలకారిగను రమ్యముగను నున్నయది. ఇట్టిప్రేమయే నిరతిశయసుఖము నిచ్చును. అపారశక్తిమంతుఁడును, అభ్యుదయ నిశ్శ్రేయసముల నొనగూర్చు గురుస్వరూపుఁడును, నిర్వ్యాజకరుణయే స్వభావముగఁ గలవాఁడును, దివ్యమంగళవిగ్రహుఁడును నగు భగవంతునియం దర్పింపఁబడినచో నది భక్తియనఁబడును. ఈప్రేమయే పరమప్రేమరూపము. ప్రతిఫలమునుగోరి చేయు భక్తి వణిగ్వృత్తియని భక్తాగ్రేసరుఁడగు ప్రహ్లాదుడు చెప్పి<noinclude><references/></noinclude> ojdwwy5fqx21nnwqju3v3orzqclwe6k 104 215471 563161 562794 2026-07-05T21:18:41Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|339}}</noinclude>నాఁడుగదా. మఱియు నారదుఁడు భక్తివలనఁ గలుగుఫలములఁ జెప్పియున్నాఁడు. య ల్లబ్ధ్వా పుమా న్సిద్ధో భవ త్యమృతో భవతి । తృప్తో భవతి ॥ య త్ర్పాప్య న కించి ద్వాంఛతి, న శోచతి, న ద్వేష్టి । న రమతే నో త్సాహీ భవతి ॥ య ద్జ్ఞాత్వా మత్తో భవతి । స్తబ్ధో భవ త్యాత్మారామో భవతి ॥ నిజమగు నీభక్తిగలిగిన మనుష్యుఁడు సిద్ధుఁడగు. అమృతుఁడగు. తృప్తుఁడగు. మఱియు నీభక్తిని బొందినవాఁ డొక్కటియును గోరఁడు. శోకింపఁడు. ద్వేషింపఁడు. విషయముల యందు రమింపఁడు. ఫలార్థియై యొక్కకర్మమును జేయఁడు. ఆత్మయందే రమించుచు, మత్తుఁడై స్థిరుఁడై యానందించును. భక్తుఁడు భక్తివలనఁ గామము లీడేర్చుకొనఁడు. భక్తి త్యాగరూపమైనది; ఉపాస్యునకు సర్వమును నివేదించి వారి ప్రసాదముతప్ప వేఱుకోరికలేనివాఁడు భక్తుఁడు. “నివేదయామి చాత్మానం త్వం గతిః పరమేశ్వర” భక్తుఁడు తనది యగు సర్వము నుపాస్యుని కర్పించుటయేగాక తనను అనఁగాఁ దనమనస్సును, ఇంద్రియములను, శరీరమును వానికర్పించి వాని స్మరణమునకంటె వాని కైంకర్యమునకంటె నుత్తమమగు సుఖముఁ గోరకుండు. ఇదియే పరమప్రేమరూపమగు భక్తి. సామాన్యముగ సంసారమున వర్తించుచుఁ బూర్వకర్మానుసారములగు శుభా<noinclude><references/></noinclude> ba03ks6vgf5cphn4gw9f1j1wegcjqko 104 215472 563162 562795 2026-07-05T21:25:50Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|340|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>శుభ వాసనలం గలిగియుండు జీవుఁ డె ట్లిట్టి యుత్తమ భక్తిని సాధింపనగునో విచారింపవలయును. సామాన్యజనులు లోకమునఁ దమకు సుఖమునిచ్చు పదార్థములను జంతువులను మానవులను బ్రేమింతురు. మొదట కేవలము తమసుఖమునేకోరుచుఁ గాలక్రమమునఁ దమకు సుఖమొసఁగు నితరుల సుఖములను దమసుఖమునకంటె నెక్కుడుగ భావింతురు. దృఢమగు ననురాగముచేఁ గట్టబడియుండుస్త్రీపురుషు లొండొరులయందలి ప్రేమాతిశయముచే నొక్కొక్కరును రెండవవారి సుఖము నెక్కుడుగ భావించు చుందురు. అన్యోన్య సన్నిధానమే పరమసుఖముగ నెన్నుదురు. ఆసుఖముతోఁబోల్చుటకు ద్రవ్యము విద్యయు మొదలగునవియన్నియు ననర్హములుగఁ దోఁచును. స్త్రీ తనశక్తి యుక్తు లన్నిటిని బ్రియుని సంతోషముకొఱకు వినియోగించును. తన మనస్సును బుద్ధిని శరీరమునుసయితము నాతనికి సమర్పించును. అట్లే పురుషుఁడును దనశక్తియుక్తు లన్నియును, శరీరమును మనస్సును సయితము ప్రియురాలి కర్పించి యామెకు సుఖమునొనగూర్చుటకంటె నన్యమగు కార్యములేక వర్తించును. ఇట్లు వర్తించుటయం దిరువురును దమయింద్రియ సంబంధములగు సుఖములను మఱచుచు రాను రాను వారియం దన్యోన్యానురాగము పరిశుద్ధమై నిష్కల్మషమైనదగు. తమ్ము దాము మఱచి యొండొరులతోఁ దాదాత్మ్యము చెంది యిరువురు నొక్కరూపముగ నెంతురు. తనువులు రెండయ్యును వా<noinclude><references/></noinclude> 7nliig8jrre3ft7n7tcuynv5w8c9jdo 104 215473 563163 562796 2026-07-05T21:32:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|341}}</noinclude>రొక్కమనస్సుతో భావించుచుందురు. ఇట్టి నిష్కల్మషమగు ప్రేమకంటె వేలకొలఁది మడుంగులెక్కుడై మిగులధృఢమై గాఢమయిన ప్రేమను భక్తుఁడగువాఁడు పరిపూర్ణుఁడును, దయాస్వరూపుఁడును, సమస్తకల్యాణగుణములు గలవాఁడును, సర్వము దానెయైనవాఁడును, ఆనందదాయకుఁడును, ఆనందస్వరూపుఁడును నగు పరమేశ్వరునియందు సమర్పించును. ఆప్రేమ నెంతకాల మనుభవించినను విరాగము పుట్టదు. అది యనన్యముగ నుండును. ఎంతవృద్ధియైనను బారముగానరాదు. దానినుండి కలుగు సుఖము లౌకికసుఖమువలె క్షీణించునదిగాదు. ఇవి యన్నియుఁ జక్కఁగఁ బరిశీలించి చూచినఁగాని పరమభక్తున కుపాస్యునియందలి పరమ ప్రేమ యా ధార్థ్యమును నూహింపఁ దరముగాదు. మొట్టమొదట నైహికములగు భార్యాభర్తృవుత్త్రాదులయందుఁ బ్రేమఁజేసి కాలక్రమమున నద్దానిఁ బరిశుద్ధముగఁ జేసికొని ఆయనురాగమును భగవంతునియందు సమర్పించి పతిపుత్త్రాదులవలని సుఖమునకంటె నెన్ని యోమడుంగు లెక్కుడగు సుఖమును భగవంతుని స్మరణాదులచేఁ జెందుచుఁ గ్రమమున నైహికమగుప్రేమను బారమార్థిక మగుప్రేమగ మార్చి పరమపురుషార్థ సాధనముగఁ జేసికొనవలయును. భక్తినిసాధించుటకు మొట్టమొదట దేహమును బరిశుద్ధముగఁ జేసికొని సాత్వికాహారమునే గ్రహించవలయును. భక్తి యెప్పుడును ప్రేమరూపమైనది గావునఁ నాప్రేమ ప్రేమాస్ప<noinclude><references/></noinclude> 92smg16r4fjoi9q3cyl3hhjik1hoov3 104 215474 563164 562797 2026-07-05T21:38:18Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|342|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>దుఁడగు భగవంతునియందు వలె భగవంతుని సృష్టిలోనుండు సకలభూతములయందును బ్రవహించును. కావునఁ దా నాహారముగొనుచో నితరభూతముల కెంతమాత్రము హింసను గలుగఁ జేయరాదు. హింసను గలుగఁజేయుట ప్రేమభావమునకు విరుద్ధమగు. ప్రేమభావమునకు విరుద్ధములగు కార్యముల నన్నింటిని బ్రయత్నముతో వదలవలయును. హింసవలనఁ బడయు నాహారము ప్రతిబంధకమగుటయేగాక భూత ద్వేషము నభివృద్ధిచేయును. <poem> {{left margin|5em}} అహింసా ప్రథమం పుష్పం పుష్ప మింద్రియనిగ్రహః । </poem> భగవంతునికర్పించువుష్పములలో అహింస సర్వోత్కృష్టమైనది. భక్తుఁడు సర్వభూతహితమును గోరువాఁడు. ఆహార నియమముమాత్రముగాక శరీరము నెప్పుడు ఇతరవిధములం గూడఁ బరిశుద్ధముగ నుంచుకొనవలయును. అపరిశుద్ధులగు వారలతో సాంగత్యమును విడువ వలయును. ఇట్టిశౌచము లేని శరీరము భక్తునకు యోగ్యముగాదు. శరీరము మాత్రము పరిశుద్ధముగ జేసికొనినఁ జాలదు. మనస్సును సహితము పరిశుద్ధముగఁ జేసికొనవలయును. మనస్సులోని మాలిన్యములగు కామములను గ్రమముగ విడువవలయును. కామములకు లోఁబడియుండు మనస్సు కామ్యార్థములయందు రమింపఁబోవుచు నిశ్చలభక్తికి నునికిపట్టు గానేరదు. యథార్థమగు భక్తి యనఁగా మనస్సు సర్వ<noinclude><references/></noinclude> jkx466kbssmyarn7zf7y2ctobmx1y7f 104 215483 563181 562834 2026-07-06T04:22:00Z Vjsuseela 1850 563181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>రీవారు గడచిన సంవత్సరమునందు మా గోదావరీ మండలమున సంచరించిరి. 12 వేల గ్రంథములను శోధించి 7 వందల గ్రంథము లపూర్వములని కనిపెట్టిరి. వానిలో 450 గ్రంథముల నెరువుగా పుచ్చుకొనిరి. తక్కినవానిని గ్రంధస్వాములచే వ్రాయించు చున్నారు. వారు సంపాదించిన గ్రంథముల లో 150 తార్కిక గ్రంథములు, జర్మనీ, ఇండి యా, అమెరికా క్యాటలాగులలో నెచటను వ్రాయబడి యుండ లేదు. ఆపేరులు నేటివర కు ప్రపంచమున మరుగై యుండెను. గోదా వరీ మండలముయొక్క ప్రశస్తి పై గ్రంథరూ పమున పరిణమించెనని తలంచుచుండ, నా కీ నడుమ తాళపత్రగ్రంథ పరిశోధనము జేయ కుతూహలము కలిగి కొన్ని గ్రామములలోని కోశములం బరిశోధింప, పైవారికి నేటివరకు లభింపని కొన్ని గ్రంథములు లభించినవి. వా నిని గురించి క్రమముగా వ్రాసెదను. వాని “తుల్యామహాత్మ్య”మను స్థలపురాణము ఏనుగు లక్ష్మణకవి కృతమైనది 4 ఆశ్వాసము ల గ్రంథము లభించినది. గ్రంధము యొక్క చివర భాగము లేనందున, ఇంకను కొన్ని యా శ్వాసములు మిగిలియుండునని తలంతును. ఈ గ్రంథముయొక్క మరియొక ప్రతి యుండి నచోటు తెలసినది; కాస్, ఆగ్రంథస్వామికొర కు 8 పర్యాయములు పదేసి మైళ్ళు పోయిన ను, ఆస్వామి సందర్శనమగుచుండలేదు. దా ని నటుంచి ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవిని, అతని కవిత్వమును గురించి నాకు తెలిసినంత వ్రా లో + ఈకవి బహుప్రబంధములు చేసి వినుతికె క్కినవాడు. కాని, కవుల చరిత్రములలో నీ యన వృత్తాంత మీయనగ్రంథములు లభిం పనందున వర్ణింపబడ లేదు. కాని రామవిలా సాది గ్రంథకత యగు నేనుగు లక్ష్మణకవి యీయన పౌత్రుడగుటచే నాతని సందర్భ మున స్వల్పముగా వణికింపబడెను. ఈ కవి కవిత్వముసందేకాక సంగీతమునందును పండి తుడని యీ క్రిందివిధముగా కృతిభత౯యగు వత్సవాయ జగన్నాధరాజు తన్ను గూర్చి ప లికి నటులు నీ పద్యములు జెప్పుకొని యు న్నాడు. సీ. శోభితాపస్తంబ నూ నూత్రువాధూలు గోత్రపవిత్రు స • ద్గుణసమేతు త్రీంద్రునిపౌత్రుని నేను గుగరకు మం వెణుతురు బలి కవి వెంకటాద్రి దౌహిత్రువిశ్వనా . ధకవి మేనల్లుని వేరెన్నికైనట్టి . పేరమాంబ కును గుర్వమంత్రికి * నెనరగు బుత్రుని లక్షణజ్ఞుఁడగు . లచ్చమంత్రి ఞ నచ్చ నాఖ్యుని బిలిపించి యగ్రభాగ మునను గూర్చుండనియమించి ముదముగ దుర భుజముపై జెయ్యిజేర్చి స భ్యులు వినగ నెంతయును గారవింపుచు నిట్టులనియె. సీ. పుట్టుచో బురుషుడై • పుట్టుట దుర్లభం బ్రాహ్మణుం * డౌటయట్ల ట అందులో గులవిద్య • యబ్బినయదియట్ల యందులో మరి కవి యౌటయట్ల అందులో బ్రాబంధి కాఖ్యనొందుటయట్ల అందులో రాగజ్లు డౌటయట్ల అందులో స్వరనిర్న యంబెరుంగుటయట్ల అందులో గల్పకుం డౌటయట్ల అందులో నింపుగా బాడి ! నదియునట్ల అందులో దాళము లెరింగి నదియునట్ల గుణములు నీయందె యున్న వెంత మహిమగలవాడవుక లచ్చ మంత్రి చంద్ర.<noinclude><references/></noinclude> fnjztofztcw3qwjq4njjfxdo11ug5f4 563216 563181 2026-07-06T07:39:43Z Vjsuseela 1850 563216 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>...రీవారు గడచిన సంవత్సరమునందు మా గోదావరీ మండలమున సంచరించిరి. ౧౨ వేల గ్రంథములను శోధించి ౭ వందల గ్రంథములు అపూర్వములని కనిపెట్టిరి. వానిలో ౪౫౦ గ్రంథముల నెరువుగా పుచ్చుకొనిరి. తక్కినవానిని గ్రంథస్వాములచే వ్రాయించుచున్నారు. వారు సంపాదించిన గ్రంథములలో ౧౫౦ తార్కిక గ్రంథములు, జర్మనీ, ఇండియా, అమెరికా క్యాటలాగులలో నెచటను వ్రాయబడి యుండలేదు. ఆ పేరులు నేటివరకు ప్రపంచమున మరుగై యుండెను. గోదావరీ మండలముయొక్క ప్రశస్తి పై గ్రంథరూపమున పరిణమించెనని తలంచుచుండ, నాకీ నడుమ తాళపత్రగ్రంథ పరిశోధనము జేయ కుతూహలము కలిగి కొన్ని గ్రామములలోని కోశములం బరిశోధింప, పైవారికి నేటివరకు లభింపని కొన్ని గ్రంథములు లభించినవి. వానిని గురించి క్రమముగా వ్రాసెదను. వానిలో “తుల్యామాహాత్మ్య”మను స్థలపురాణము ఏనుగు లక్ష్మణకవి కృతమైనది ౪ ఆశ్వాసముల గ్రంథము లభించినది. గ్రంథముయొక్క చివర భాగము లేనందున, ఇంకను కొన్ని ఆశ్వాసములు మిగిలియుండునని తలంతును. ఈ గ్రంథముయొక్క మరియొక ప్రతి యుండినచోటు తెలిసినది; కానీ, ఆ గ్రంథస్వామి కొరకు ౮ పర్యాయములు పదేసి మైళ్ళు పోయినను, ఆ స్వామి సందర్శనమగుచుండలేదు. దాని నటుంచి ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవిని, అతని కవిత్వమును గురించి నాకు తెలిసినంత వ్రాసెదను. ఈ కవి బహుప్రబంధములు చేసి వినుతికెక్కినవాడు. కానీ, కవుల చరిత్రములలో నీయన వృత్తాంత మీయన గ్రంథములు లభింపనందున వర్ణింపబడలేదు. కానీ రామవిలాసాది గ్రంథకర్తయగు ఏనుగు లక్ష్మణకవి యీయన పౌత్రుడగుటచే నాతని సందర్భమున స్వల్పముగా వర్ణింపబడెను. ఈ కవి కవిత్వమునందే కాక సంగీతమునందును పండితుడని యీ క్రింది విధంగా కృతిభర్తయగు వత్సవాయ జగన్నాధరాజు తన్ను గూర్చి పలికినటులు నీ పద్యములు జెప్పుకొనియున్నాడు. పద్యములు (Prabandha Verses): సీ. శోభితాపస్తంబ సూత్రు వాధూలగో త్రపవిత్రు సద్గుణ సమేతుఁ డండ్రు నేనుగు గరకుమంత్రి వెంకటాద్రి దౌహిత్రు విశ్వనాథకవి మేనల్లుని వేరెన్నికైనట్టి పేరమాంబ కును గుర్వమంత్రికి నెనరగు బుత్రుని లక్షణజ్ఞుఁడగు లచ్చమంత్రి గీ. లచ్చనాఖ్యుని బిలిపించి యగ్రభాగ మునను గూర్చుండ నియమించి ముదముగఁ దురఁగ భుజముపైఁ జెయ్యి జేర్చి సభ్యులు వినఁగ నెంతయును గారవింపుచు నిట్టులనియె. シー. పుట్టుచో బురుషుడై పుట్టుట దుర్లభం బెందు బ్రాహ్మణుండౌట యట్ల యట్ల అందులో గులవిద్య యబ్బినయది యట్ల అందులో మరి కవి యౌట యట్ల అందులో బ్రాబంధికాఖ్య నొందుట యట్ల అందులో రాగజ్ఞు డౌట యట్ల అందులో స్వరనిర్ణయంబెఱుంగుట యట్ల అందులో గల్పకుం డౌట యట్ల గీ. అందులో నింపుగాఁ బాడినదియు నట్ల అందులోఁ దాళములు ఎఱింగినదియు నట్ల గుణములు నీయందె యున్నవెంత మహిమ గలవాడవుర లచ్చమంత్రి చంద్ర!<noinclude><references/></noinclude> g7jdcae23ljtb4r8bun6vukqwm4pv8b 563252 563216 2026-07-06T10:09:51Z Brjswiki 6801 /* సమస్యాత్మకం */ 563252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Brjswiki" /></noinclude>రీవారు గడచిన సంవత్సరమునందు మా గోదావరీ మండలమున సంచరించిరి. వారు 12 వేల గ్రంథములను శోధించి 7 వందల గ్రంథములు అపూర్వములని కనిపెట్టిరి. వానిలో 450 గ్రంథముల నెరువుగా పుచ్చుకొనిరి. తక్కినవానిని గ్రంథస్వాములచే వ్రాయించుచున్నారు. వారు సంపాదించిన గ్రంథములలో 150 తార్కిక గ్రంథములు, జర్మనీ, ఇండియా, అమెరికా క్యాటలాగులలో నెచటను వ్రాయబడి యుండలేదు. ఆ పేరులు నేటివరకు ప్రపంచమున మరుగై యుండెను. గోదావరీ మండలముయొక్క ప్రశస్తి పై గ్రంథరూపమున పరిణమించెనని తలంచుచుండ, నాకీ నడుమ తాళపత్రగ్రంథ పరిశోధనము జేయ కుతూహలము కలిగి కొన్ని గ్రామములలోని కోశములం బరిశోధింప, పైవారికి నేటివరకు లభింపని కొన్ని గ్రంథములు లభించినవి. వానిని గురించి క్రమముగా వ్రాసెదను. వానిలో “తుల్యామాహాత్మ్య” మను స్థలపురాణము ఏనుగు లక్ష్మణకవి కృతమైనది 4 ఆశ్వాసముల గ్రంథము లభించినది. గ్రంథము యొక్క చివర భాగము లేనందున, ఇంకను కొన్ని ఆశ్వాసములు మిగిలియుండునని తలంతును. ఈ గ్రంథముయొక్క మరియొక ప్రతి యుండినచోటు తెలిసినది; కానీ, ఆ గ్రంథస్వామి కొరకు 3 పర్యాయములు పదేసి మైళ్ళు పోయినను, ఆ స్వామి సందర్శనమగుచుండలేదు. దాని నటుంచి ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి♦ని, అతని కవిత్వమును గురించి నాకు తెలిసినంత వ్రాసెదను. ఈ కవి బహుప్రబంధములు చేసి వినుతికెక్కినవాడు. కానీ, కవుల చరిత్రములలో నీయన వృత్తాంత మీయన గ్రంథములు లభింపనందున వర్ణింపబడలేదు. కానీ రామవిలాసాది గ్రంథకత౯యగు ఏనుగు లక్ష్మణకవి యీయన పౌత్రుడగుటచే నాతని సందర్భమున స్వల్పముగా వణి౯౦పబడెను. ఈ కవి కవిత్వమునందే కాక సంగీతమునందును పండితుడని యీ క్రింది విధంగా కృతిభత౯యగు వత్సవాయ జగన్నాధరాజు తన్ను గూర్చి పలికినటులు నీ పద్యములు జెప్పుకొని యున్నాడు. సీ. శోభితాపస్తంబ ♦ సూత్రువాధూలస {{left margin|5em}}గోత్రపవిత్రు స ♦ ద్గుణసమేతుఁ డండ్రు </div> నేనుగుగరకు మం ♦ త్రి౦ద్రునిపౌత్రుని {{left margin|5em}}వెణుతురు బలి కవి ♦ వెంకటాద్రి </div> దౌహిత్రువిశ్వనా ♦ థకవి మేనల్లుని వేరెన్నికైనట్టి ♦ పేరమాంబ కును గుర్వమంత్రికి ♦ నెనరగు బుత్రుని లక్షణజ్ఞుఁడగు ♦ లచ్చమంత్రి లచ్చనాఖ్యుని బిలిపించి ♦ యగ్రభాగ మునను గూర్చుండ నియమించి ♦ ముదముగదుర భుజముపై జెయ్యిజేర్చి స ♦ భ్యులువినంగ నెంతయును గారవింపుచు ♦ నిట్టులనియె. シー. పుట్టుచో బురుషుడై పుట్టుట దుర్లభం బెందు బ్రాహ్మణుండౌట యట్ల యట్ల అందులో గులవిద్య యబ్బినయది యట్ల అందులో మరి కవి యౌట యట్ల అందులో బ్రాబంధికాఖ్య నొందుట యట్ల అందులో రాగజ్ఞు డౌట యట్ల అందులో స్వరనిర్ణయంబెఱుంగుట యట్ల అందులో గల్పకుం డౌట యట్ల గీ. అందులో నింపుగాఁ బాడినదియు నట్ల అందులోఁ దాళములు ఎఱింగినదియు నట్ల గుణములు నీయందె యున్నవెంత మహిమ గలవాడవుర లచ్చమంత్రి చంద్ర!<noinclude><references/></noinclude> 4bqytmae0fvn295z4dwvenjdygbm2h2 104 215484 563217 562835 2026-07-06T07:41:25Z Vjsuseela 1850 563217 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>క. దానక్షత్రాధీశ్వరు డేనుగ గురవప్పడనగ ఇది నీబిరుదే నానావధాననిధివై ఏనుగు పెదలక్ష్మణకవి! ధీనిధియన జనుము గాంచితిని లచ్చార్యా! క. అనబాడం జెప్పజదువ వినకరి గాంచితివి నేటి వేళల లక్ష్మీ శుని పేరి పద కవిత్వము వినకరి చేసిన విధమున విఖ్యాతముగ. పాఠ్యభాగం: ...జగమునకును శేషుడు దెల్పెను ప్రమదంబున మున్ను తుల్యాభాగామాహాత్మ్యము. మా పెద్దలు వేడిన క్రమమున నది తెలుగుశాయగా తగుననుచు, గీ. సెలవొసంగి మరది చెరుకూరి రాజేంద్రు డధిక సంభ్రమమున నందియియ్య పట్టుమనుచు సకల బహుమానములు శాయ హ్లాదవారినోలలాడి యాడి. ఈ కవి తుల్యామాహాత్మ్యమును రచించు నాటికి, ఏదో లక్ష్మీశుని పేర రచించిన పదకవిత్వము తప్ప ప్రబంధకవిత్వమును దేనిని రచించినటుల తోచదు. పిమ్మటనే క్రీ.శ. ౧౬౪౯ లో పట్టాభిషిక్తుడై ౧౬౮౮ లో పరమపదమునొందిన సార్వభౌమ తిమ్మ జగపతి మహారాజుగారికి 'ద్రౌపదీ పరిణయము'ను, అటుపిమ్మట రాజజ్ఞాతియగు జగ్గనృపాలునకు 'ధ్రువ చరిత్రము'ను కృతి ఇచ్చినటులు "రామవిలాసము"లో ఈయన పౌత్రుడగు లక్ష్మణకవి ఇటులం జెప్పెను: చ. హరిహరపద్మజాంశ భవు డై తగు నేనుగు లక్ష్మణార్యుచే సురుచిర శబ్దభావరస శుంభదలంకృతి మాధురీమనో హరమగు ద్రౌపదీపరిణ యంబను నుత్తమ కావ్యమందె సు స్థిరమగు కీర్తి సొంపెసగ తిమ్మనృపాలుడు ధర్మపద్ధతిన్. చ. కవికుల సార్వభౌముడవ గాదగు నేనుగు లక్ష్మణార్యుచే ధ్రువచరిత ప్రబంధము బు ధుల్వినుతింపగ నంది యాగభు గ్భవన మహాసుఖానుభవ కారణమైన యశంబు గాంచె వా సవవిభవుండు వత్సవయ జగ్గనృపాలుడు సద్గుణోన్నతిన్. ఈ పెద లచ్చనకవికి "అచ్చన్న" అని మారుపేరుండినటుల “శోభితాపస్తంబ” అను పద్యములోని “అచ్చనాఖ్యు” అను పదము వలన స్పష్టమగుచున్నది. గోదావరీ మండలములో లక్ష్మణశబ్దమునకు, అచ్చనశబ్దము పర్యాయముగా వాడుచుందురు. ప్రసిద్ధ వ్యాఖ్యాతయైన మల్లాడి లక్ష్మణసూరిగారిని 'అచ్చన్న శాస్త్రి' అని నేటికిని చెప్పుచున్నారు. మన పెద లచ్చనకవికి, ౧౫౫౫ మొదలు ౧౬౦౭ సంవత్సరము వరకు పెద్దాపుర సంస్థానము నేలిన ముసలి తిమ్మరాజుగారికి శేషధర్మమునిచ్చిన, “దిట్టకవి” యను బిరుదునొందిన “వెణుతురుంబలి విశ్వనాథకవి” మేనమామయని తుల్యామాహాత్మ్యములోని యీ క్రింది పద్యము వలన తెలియనగును: గీ. మాకు మేనమామ మాతల్లి పేరమ్మ కన్న దిట్ట సుకవి యనగ దగిన వెంకటాద్రితనయు వెణుతురుంబలి విశ్వ నాథు నెంతు విశ్వనాథునట్లు. తుల్యామాహాత్మ్యమున కృతిపతి వర్ణనము ౧౦౦ పద్యములు కలవు. ఈతని పౌత్రు…<noinclude><references/></noinclude> d3z5xnx31bb4uf66yslkv8dj0thyhuq 104 215486 563218 562837 2026-07-06T07:43:46Z Vjsuseela 1850 563218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>...డగు లక్ష్మణకవియు రామవిలాసమున వత్సవాయవారి వంశ వర్ణనమున, తుల్యామాహాత్మ్యములోని పద్యములనే స్వల్ప మార్పుతో చేర్చెను. వానిలో నొకదానిని ఉదాహరించుచున్నాను. తుల్యామాహాత్మ్యము: シー. బిరుదాంక పురమునం జెరువు వేయించెను శ్రీకురంగేశు పశ్చిమపు దిశను తిరుపతి వాల్మీకిపురి గాండ్రకోటల నూలపల్లిని తోటలుంచె జాల చెరువు తోటలను నింతే నృసింహ గే హములు పెద్దాపురియందునుంచె విశ్వనాథకవీంద్ర విరచితంబగు శేష ధర్మంబను ప్రబంధంబు గాంచె గీ. మహినసాధారణౌదార్య మహిమమించె జగతి ప్రజలెల్ల కల్పవృక్షంబనంగ వత్సవాయ పేరధారుణీశ్వరుని సుతుడు ప్రకటగుణపాళి తిమ్మభూపాలమౌళి. రామవిలాసము: シー. బిరుదాంక పురిని సుస్థిరముగా నిర్మించె బాలమున్నీటిని బోలు చెరువు తిరుపతి చల్మీకగిరి బూలపల్లెను ఫలవృక్షవనములు నిలిపె జాల నృహరి గెహతటాక నిక్షేపవనములు కొమరుగా బెద్దాపురముననుంచె విశ్వనాథకవీంద్ర విరచిత శేషధ ర్మప్రబంధము सादरమున నందె గీ. విప్రవంశ ప్రతిష్ఠలు వెలయజేసె బుత్రులను గాంచె నీతిని బుడమియేలె వత్సవాయాన్వయమునకు వన్నెదెచ్చె హెచ్చి పేరయ తిమ్మధాత్రీశ్వరుండు. ఇట్టి పద్యములు పెక్కు కలవు. ఇతడు సార్వభౌమ తిమ్మ జగపతి మహారాజుగారికి ద్రౌపదీ పరిణయమును కృతినిచ్చుట చేతను, ఆ ౧౬౪౯ మొదలు ౧౬౮౮ వరకు రాజ్యముం జేయుటచేతను కవి ౧౭ వ శతాబ్ద మధ్యవర్తియని స్పష్టమగుచున్నది. తుల్యానది యనునది గోదావరినదిలోని యొక శాఖ. ఈ శాఖ ధవళేశ్వరము యొద్ద బయలుదేరి రామచంద్రపురము, కాకినాడ తాలూకాల మధ్యను బ్రవహించి కాకినాడకు ౪ మైళ్ళు దక్షిణమున సముద్రమున గలియుచున్నది. ఈ శాఖలో నుండియే ప్రస్తుతపు కాకినాడ కాలువ ప్రవహించుటకు గవర్నమెంటువారాదిని తలంచి యానకట్టం గట్టిరని పెద్దలు చెప్పుదురు. ౬ వ శతాబ్దము చివరను, ౭ వ శతాబ్ద ప్రారంభమునను వినుకొండ మొదలు చీపురుపల్లి వరకు రాజ్యము జేసిన, విష్ణుకుండిన వంశస్థుడగు మాధవవర్మ శాసనము మాకు లభించినది. అందు తుల్యానదికి "దిట్టవాయి” అను పేరు కలదు. తుల్యయను పేరు ఎపుడు పెట్టబడెనో, ఈ తుల్యామాహాత్మ్యమునందు జెప్పబడిన యత్యద్భుత గాథలెపుడు నడచెనో యాలోచించుటకు శక్యము కాలేదు. తుల్యా గోదావరీ మధ్యదేశమునకు భీమఖండమని పేరు. భీమఖండమను పురాణమొకటి కలదు. శ్రీనాథ మహాకవి దానినే తెనిగించెను. మ. జ్వలదగ్రప్రధితప్రతాపయుతుఁడై విత్రంబుదీపింపఁ బ్రో జ్వల విద్యానగరాఖ్య రాజ్యరమకున్ సంస్థాపకుండై మహా బలుడై భూపకులావతంసుఁడగుచున్ భాసిల్లు శ్రీబుక్కరా యల జన్మంబున ధన్యమై వెలయు నీ యాంధ్రంబు సామాన్యమే!<noinclude><references/></noinclude> 59cn16h8xg9g1rrn641eicvscnhjm4c 0 215488 563061 563059 2026-07-05T11:59:55Z VISWALYRICS 7377 563061 wikitext text/x-wiki <gallery> Gottapu Srinivasa Rao.jpg|ఉపశీర్షిక1 Gottapu Srinivasa Rao.jpg| </gallery> '''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు''' పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు పుట్టిన తేది: 15-06-1981 జన్మస్థలం: సాలూరు తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు భార్య: హారిక పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య చదువు ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009 పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా 1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 3. విశ్వా గజల్స్ అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ రోటరీ క్లబ్, సాలూరు --------------------------------------- qlp6hfr5hzzf79ki11d0c8nooj91ijq 563065 563061 2026-07-05T12:10:13Z VISWALYRICS 7377 563065 wikitext text/x-wiki <gallery> Gottapu Srinivasa Rao.jpg|ఉపశీర్షిక1 Gottapu Srinivasa Rao.jpg| </gallery> '''గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు''' పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు పుట్టిన తేది: 15-06-1981 జన్మస్థలం: సాలూరు తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు భార్య: హారిక పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య చదువు ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009 పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా 1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 3. విశ్వా గజల్స్ అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ రోటరీ క్లబ్, సాలూరు --------------------------------------- Link: https://www.facebook.com/share/p/1765fydD4J/ Some of the poems [[మాతృమూర్తి పద్యశతకం]] 1.ఆ.వె. అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 2.ఆ.వె. అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 3.ఆ.వె. తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము ‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 4.ఆ.వె. పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా అమ్మ పదము కన్న అందమేది? అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 5.ఆ.వె. పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 6.ఆ. వె. కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 7.ఆ.వె. గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 8.ఆ.వె. పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 9.ఆ.వె. నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 10.ఆ.వె. పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి మృత్యువును జయించి మేదిని వలె సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 11.ఆ.వె. తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 12.ఆ.వె. జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 13.ఆ.వె. ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 14.ఆ.వె. అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 15.ఆ.వె. పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల అమ్మ జోల పాట నాలపించ మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 17.ఆ.వె. జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 18.ఆ.వె. ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి ముసి ముసి నగవులను మోముపై మోసితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 19.ఆ.వె. కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 20.ఆ.వె. రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన దినము నందు గాచు దినకరుండు నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 21. ఆ. వె. మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 22.ఆ.వె. విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 23.ఆ.వె. అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 24. ఆ. వె. బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 25.ఆ.వె. హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 26. ఆ. వె. అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 27. ఆ. వె. అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 28. ఆ. వె. స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 29. ఆ. వె. కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 30. ఆ. వె. చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 31.ఆ.వె అందనట్టి మామ ఆకాశమందున అందు చందమామ అమ్మ కాదె? అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 32.ఆ.వె. గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 33.ఆ.వె. అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 34.ఆ. వె. అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 35. ఆ. వె. నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 36. ఆ. వె. తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు పంచభక్ష్యములను మించి పోవు అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 36.ఆ.వె. చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 37.ఆ.వె. కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 38.ఆ.వె. తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 39.ఆ.వె. అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 40.ఆ.వె. అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 41.ఆ.వె. గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు సంతు బాగు కోరి సంతసించి తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 42.ఆ.వె. ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 43.ఆ.వె. నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 44.ఆ.వె. పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 45.ఆ.వె. పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 46.ఆ.వె. కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా సాయపడితివీవు చక్కగాను సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 47.ఆ.వె. మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 48.ఆ.వె పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 49.ఆ.వె పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 50.ఆ.వె. తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 51.ఆ.వె అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 52.ఆ.వె. కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 53.ఆ.వె సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 54.ఆ.వె. అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు బాధ్యతలను మోసి భారమైన నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 55.ఆ.వె అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది పంచభూతములను మించు సుమ్మి అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 56.ఆ.వె. తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 57.ఆ.వె. చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 58.ఆ.వె. తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 59.ఆ.వె. ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 60.ఆ.వె. వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు కన్నులార కంటి కరుణ నీది ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 61.ఆ. వె. తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 62.ఆ. వె. కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 63.ఆ. వె. నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 64.ఆ. వె. అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 65.ఆ.వె. అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది దయను చూపితీవు ధరణి వోలె నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 66.ఆ. వె. ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 67.ఆ.వె. రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన భువిని సంపదైన దివిజులైన నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 68.ఆ.వె. కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 69.ఆ.వె. అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 70.ఆ.వె. ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 71.ఆ.వె. కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 72.ఆ.వె. తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 73.ఆ.వె. ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 74.ఆ.వె. తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 75.ఆ.వె. కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 76.ఆ.వె. మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 77.ఆ.వె. వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 78.ఆ.వె. వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 79.ఆ.వె. కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె? ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 80.ఆ.వె. తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 81.ఆ.వె. అవని సంపద యయిన నధికారమైనను పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 82.ఆ.వె అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 83.ఆ.వె. ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 84.ఆ.వె. అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 85.ఆ. వె. అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 86.ఆ.వె. బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 87.ఆ. వె. ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ? అమ్మ మాట గాదె అవని పైన అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 88.ఆ. వె. అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 89.ఆ. వె. ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 90.ఆ.వె. వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 91.ఆ.వె. హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 92.ఆ.వె. దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 93.ఆ.వె. మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 94.ఆ.వె అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 95.ఆ.వె. మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 96.ఆ.వె ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 97.ఆ.వె. వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 98.ఆ.వె. మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 99.ఆ.వె. తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 100.ఆ.వె. పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 101.ఆ.వె. ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 102.ఆ.వె. సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 103.ఆ.వె. తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 104.ఆ.వె. ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 105.ఆ.వె. ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 106.ఆ.వె ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే 107.ఆ.వె. అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 108.ఆ.వె. తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 109.ఆ. వె. ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 110. ఆ. వె. ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి -గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు ni512g29be6aouptf50t3wgkk4bkopy 6 215489 563276 562845 2026-07-06T11:43:18Z MathXplore 5790 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 563276 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Test page. The following 2 files are duplicates of this file: దస్త్రం:Gottapu Srinivasa Rao.jpg from Wikimedia Commons దస్త్రం:IMG 20260327 122516.jpg <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> rdh35qxxke3140cwnn8elgsrqvdas4b 6 215490 563275 562847 2026-07-06T11:41:52Z MathXplore 5790 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 563275 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Out of project scope. Spam. The following 2 files are duplicates of this file: దస్త్రం:Gottapu Srinivasa Rao.jpg from Wikimedia Commons దస్త్రం:IMG 20251010 145217.jpg <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> *గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు-ధచయిత వివరాలు* పూర్తి పేరు: గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు పుట్టిన తేది: 15-06-1981 జన్మస్థలం: సాలూరు తల్లిదండ్రులు: నాగమ్మ, శివున్నాయుడు భార్య: హారిక పిల్లలు: శివనగేష్, ఆదిత్య చదువు ఉద్యోగం పేరు: పాఠశాల సహాయకుడు ఉద్యోగంలో చేరినతేది-మొదటిస్టేషన్/స్కూల్: 19-10-2009 పనిచేసిన స్థలాలు-హోదా 1. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, గడసాం, దత్తిరాజేరు మండలం, విజయనగరం జిల్లా 2. జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, పాంచాలి , పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. 3. మండల ప్రాధమికోన్నత పాఠశాల, మంచాడ వలస, పాచిపెంట మండలం, పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా. అభిరుచులు: సాహిత్య పఠనం , రచన ప్రచురణ అయిన పుస్తకాలు: 1. మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 2. క్రియా నిఘంటువు (తెలుగు నుండి ఇంగ్లీషు) 3. విశ్వా గజల్స్ అవార్డులు: నేషన్ బిల్డర్ రోటరీ క్లబ్, సాలూరు --------------------------------------- dctmzila1a3f5gmm3r79ky9oltklv6t 104 215491 563165 562848 2026-07-05T21:47:32Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|343}}</noinclude>కామములనుండి మరలించి యుపాస్యునియందు రమించునట్లు చేయుట. మనస్సు పలుకామ్యములయందు రమించుచుండినచో నెట్లుపాస్యునిమాత్రము ప్రేమింప సమర్థమగు? మనోభీష్టము లన్నియు నుపాస్యునియందే త్రిప్పుచుండవలయును. మనస్సు పూర్వవాసనాబలముచేత నితర విషయములయందు రమింపఁ బరుగులిడుచుండినను దాని నట్లు పోనీయక యుపాస్యదైవమునందే మరలమరల నిలుపుచుండవలయును. దీనినే యభ్యాసమని చెప్పుదురు. మనస్సు బహుచంచలమనియును, బెనుగాలినైనను నిలుపవచ్చునుగాని మనస్సు నిలుపుట కష్టతరమనియును మొఱయిడిన యర్జునునకు శ్రీకృష్ణభగవంతుఁడు అభ్యాసముచేతను, వైరాగ్యముచేతను మనస్సు స్థిరముగ నిలుపుకొనవచ్చునని యుపదేశించి యున్నాఁడు గదా! <poem> {{left margin|5em}} చంచలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవ ద్ధృఢమ్ । త స్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయో రివ సుదుష్కరమ్ । అసంశయం మహాబాహో! మనోదుర్నిగ్రహం చలమ్ ॥ అభ్యాసేన తు కౌంతేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే ॥ {{right|(గీత. 6 అ. 34-35.)}} </poem> పూర్వవాసనాబలముచే విషయములయందుఁ గలరాగము విడుచుట వైరాగ్యము. అట్లు విషయములనుండి విముఖమైన మనస్సు నుపాస్యునియందుఁ ద్రిప్పుట యభ్యాసము. విషయసుఖములు నశ్వరములని తెలిసి విషయములయం దాసక్తి పోయి విషయవిముఖమైన మనస్సును ప్రేమాస్పదుఁడైన యుపాస్యునియందుంచుట సులభము. అట్టి యుపాన్యునియం<noinclude><references/></noinclude> prje9998008j3242oxf5s6s5assmics 104 215492 563170 562849 2026-07-05T22:49:25Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563170 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|344|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>దుంచిన మనస్సున విషయములందలి రాగము తగ్గించుట సులభము. ఈ రీతిని వైరాగ్యాభ్యాసము లన్యోన్య సహకారములగును. ఈరెండుపాయములచే మనస్సు నిశ్చలముగ నుపాస్యునియందు నిలుపనగు. అట్లు నిశ్చలముగ నిలిచినపుడు భక్తునకు నుపాస్యుని మఱపుదగులుట యసాధ్యము గదా! ఎన్ని బాధలు వచ్చినను, ఎన్ని కష్టములు సంభవించినను, ఎన్ని మనోవ్యధలు ప్రాప్తించిన నుపాస్యుని మఱువఁడు. భక్తునకు భగవత్పాదములను జేరవలయునని తాపము గలిగి యుండవలయును. నిప్పు తగిలి మండుచుండు గృహమునఁ జిక్కి ప్రతిక్షణమును బ్రాణాపాయము గలుగునని భీతిగలవానికిఁ బ్రాణరక్షకుఁడు వచ్చునా యను తీవ్ర పరితాపము గలిగియుండు రీతిని భగవంతుని బొంద నాశయుండవలయును. అంతవఱకు దైవస్వరూపము గోచరముగాదు. నిజమగు భక్తునకట్టి సమయమున వేఱుచింత యుండదు. వాఁడు ప్రాణము తల్లడిల్లుకాలమున భగవంతునినే చింతించుచుండునుగాని వేఱుచింత వాని మనస్సున నుండదు. ఇదియే భక్తుని మనోవృత్తికిని సామాన్యుని మనోవృత్తికిని భేదము. భక్తుని మనస్సు సర్వకాలములయందేకాగ్రమై, సుఖములందును దుఃఖముల యందును జలింపక యన్నియు నాదైవము నొద్దనుండి భక్తానుగ్రహార్థమే వచ్చుచున్న వని నిశ్చలమైయుండు. ఇ ట్లేకాగ్రమై నిష్కామమైన మనస్సును, బరిశుద్ధాహారముచే శుద్ధశరీరమును భక్తుఁడుగాఁ గోరువానికి, ముఖ్యముగు నుండును. కావున<noinclude><references/></noinclude> 2ufly3jmx5rc7umndpyz7vfcftz2t24 104 215493 563171 562850 2026-07-05T22:57:07Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|345}}</noinclude>భగవంతుఁడగు శ్రీరామానుజాచార్యులవారు భక్తులుకాఁ గోరువారలకుఁ బరిశుద్ధమగు దేహము, పరిశుద్ధమగు మనస్సు నుపాస్యుని నిరంతరస్మరణము ననునీమూఁడు సాధనముల విధించియున్నారు. భక్తి యభివృద్ధి చేసికొనుటకు సాధనములు నిరంతరముగ నభ్యసింపఁ దగినవి మఱికొన్ని గలవు. ప్రతిదినమును గొంతకాల ముపాస్యుని బూజసేయవలయును. మొట్టమొదట క్లుప్తమగు కాలమునఁ బూజసేయుచుఁ బూజాకాలమున మనస్సు నుపాస్యునియందునిచ్చి కాలక్రమమునఁ గాలమంతయు నామనస్సును వానియందే లయింపఁజేయ నభ్యసించుచు రావలయును. మఱియుఁ గొంతకాలము భగవంతుని కళ్యాణగుణములను, వాని లీలావతారముల చరిత్రములను మనస్సున ధ్యానించుచు, నుపాస్యునియందు మనస్సు నేకాగ్రముగఁ జేయుట కభ్యసింపవలయును. ఇట్లు పూజలందును ధ్యానమునందును భక్తుఁడు ఆనందభరితుఁ డగును. ఆనందమును బొందునుగాని యెవ్విధమగు కామమును గోరఁడు. మఱియు నెల్లప్పుడును భూతహితము చేయుటకు యత్నింపవలయును. భగవంతునియందు భక్తియుండుటచే భగవంతునివలె నడచుటకు యత్నింపవలయును. భగవంతునియందున్న కళ్యాణగుణములను బలుమాఱు ధ్యానించుటచేతను, వానిలో నొక్కొక్కదాని సభ్యసించుటచేతను, ఆ గుణములను దనయందు దృఢముగ నెక్కొలుప యత్నము చేయఁదగు. భగ<noinclude><references/></noinclude> 4zy1cvlss4eeve1cba8f3ord1kasber 104 215494 563237 562851 2026-07-06T09:41:18Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|346|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>వంతుఁడు సర్వభూతహితము నెల్లప్పుడు చేయురీతిని దానును సర్వభూతహితమునుగోరి కర్మములం జేయుచు, మనస్సును, వాక్కును, గాయమును, బరోపకారముకొఱ కుపయోగించుచుఁ దనవగు తనుకరణ భోగములను బరోపకారమునకు వినియోగించు చుండవలయును. భగవంతుఁడు ఎల్లప్పుడు దయయే స్వభావముగఁ గలవాఁడు. ఇచ్చుటయే వారి నైజగుణము. భక్తుఁడును దనకుఁ గల సర్వస్వము భగవంతుని బిడ్డలగు సకల భూతముల కిచ్చుటయె ప్రథమకైంకర్యముగ నభ్యసించును. ఇదియేగదా ప్రేమయొక్క ప్రథమ లక్షణము. స్వప్రయోజనము నించుకయైనను గోరక యున్నదంతయును బ్రేమింపఁబడువారల కిచ్చుటయే ప్రేమ. దాని నెల్లప్పుడు నభ్యసింపుచుఁ, బ్రేమస్వరూపుఁడగుటకు యత్నింపఁదగు. లోకమున నిట్లు ప్రతిఫల మపేక్షింపక ప్రేమించుట యెంత యరుదు? సామాన్యముగ నెల్లవారును బ్రతిఫలమెద్దియే నొకదానిని గోరువారలే గాని నిష్కల్మషముగఁ బ్రేమించువారరుదుగ నున్నవారు. తాఁ బ్రేమించు వారినుండి ప్రతిఫల మించుకయైనఁ గోరుట కేవల వణిగ్వృత్తిగాని పరిశుద్ధమగు ప్రేమగాదు. పరిశుద్ధమగు ప్రేమ యల్పమైనను బ్రతిఫలమును గోరఁదు. ఈరీతిని మనోవాక్కాయముల పారిశుద్ధ్యమును, అహింసయుఁ, బరోపకారబుద్ధియు నభ్యసింప నిష్కామమగు భక్తి యభివృద్ధియగు.<noinclude><references/></noinclude> 5ylhfn65i9vduge8h6aecjhugkhu5td 104 215495 563238 562852 2026-07-06T09:47:26Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|347}}</noinclude>సత్పురుషుల సాంగత్యము మఱియొక సాధనము. ఎప్పుడు నాత్మవిషయమగు సంభాషణములఁగాని, పరమాత్మధ్యానమునఁగాని కాలము గడుపుచుండు పెద్దల సాంగత్యమున భక్తుఁడు పరిశుద్ధుఁడగు. అట్టి వారలతోటి సంభాషణ మెట్టి వారినిగాని యుత్తమస్థితికిం దెచ్చును. కేవల సంసారవిషయములగు సంభాషణములుగాని వృధా ప్రసంగములుగాని వారు చేయరు. ఎప్పుడును బరమార్థ సాధనములగు సంభాషణములు చేయుచుందురుగావున వారిసాంగత్యము పరమపవిత్రమైనది. అంతియగాదు. అట్టివారి సాన్నిధ్యంబున వారిమనశ్శక్తియు, మనఃపారిశుద్ధ్యమును ఇతరుల మనస్సులను గూడఁ బరిశుద్ధములుగఁ జేయు. వారిశరీరములనుండి యెల్లప్పుడు బయలు వెడలు పరిశుద్ధములగు నణువులసముదాయము సయితము సమీపమున నున్న వారి శరీరములయందుఁ బ్రవేశించి యా శరీరములను బరిశుద్ధములుగఁ జేయును. దీనినే వారిపాదధూళియని చెప్పుదురు. ఈ కారణములచేత సత్సాంగత్యము యొక్క ఫల మింతయని లెక్కించుట కసాధ్యము. <poem> {{left margin|5em}} సత్సంగత్వే నిస్సంగత్వం నిస్సంగత్వే నిర్మోహత్వమ్ । నిర్మోహత్వే నిశ్చలతత్త్వం నిశ్చలతత్త్వే జీవన్ముక్తిః ॥ </poem> అని శ్రీశంకర భగవత్పాదాచార్యులవారు వ్రాసియున్నారు. ఎప్పుడును దనకంటె నుత్తములగు వారల సాంగత్యమును వెదకి సంపాదించి యనుభవించుచుండఁదగు. అట్లుగాక<noinclude><references/></noinclude> rycd0omxywl96m3plpoevfmo69l7qo1 104 215496 563245 562853 2026-07-06T09:57:45Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|348|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>యల్పబుద్ధులును, విషయాసక్తులును నగువారి సాంగత్యము చేయువారు చెడిపోవుదురు. మఱియు సత్పురుషుల సాంగత్యమువలె సత్పురుషులగు వారిచే వ్రాయఁబడిన గ్రంథముల వ్యాసంగముచేయుట యింకొక సాధనము. అట్టి వారలు రచించిన గ్రంథములు సద్విషయములను గుఱించినవి. కావున నాగ్రంథముల వ్యాసంగము చేయఁదగు. అట్టి గ్రంథముల వ్యాసంగము చేయుటచేత మనస్సు సద్విషయమునందే రమించుచు, నసద్విషయముల సంసర్గములేక పరిశుద్ధమగు. భగవంతుని చరిత్రములను, భాగవతులయుఁ బరమభక్తులయుఁ జరితములను, బరమార్థజ్ఞానమును, జ్ఞాన సాధనములను బోధించు గ్రంథములు పావనములు గనుక పూనికతోఁ జదువఁదగినవి. మఱియు భక్తాగ్రేసరుండగు ప్రహ్లాదుఁడు భక్తునకు భక్తి యభివృద్ధి కాఁగలమార్గములను వివరించియున్నాఁడు. <poem> {{left margin|5em}} శ్రవణం కీర్తనం విష్ణో స్స్మరణం పాదసేవనమ్ । అర్చనం వందనం దాస్యం సఖ్య మాత్మ నివేదనమ్ । ఇతి పుంసార్పితా విష్ణౌ భక్తి శ్చే న్నవలక్షణా ॥ {{right|(శ్రీభాగవతము. 7-5-23-4.)}} తనుహృద్భాషలసఖ్యమున్ శ్రవణమున్ దాసత్వమున్ వందనా ర్చనము ల్సేవయు నాత్మలో నెఱుకయు స్సంకీర్త నల్చింతనం బను నీతొమ్మిదిభక్తి మార్గముల సర్వాత్మన్ హరిన్నమ్మి స జ్జనుడైయుండుట భద్రమంచుఁదలతున్ సత్యంబు దైత్యోత్తమా ॥ {{right|(ఆంధ్రభాగవతము.)}} </poem><noinclude><references/></noinclude> 9bzme1c3tswdy7o366ydus9rhpxuxtn 104 215497 563250 562854 2026-07-06T10:08:34Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|349}}</noinclude>ఉపాస్యుని చరితముల శ్రవణముచేయుట. ఉపాన్యుని నామాదులచేఁ గీర్తనముచేయుట, అనఁగా భజించుట. ఉపాస్యుని నామరూపములను స్మరణముచేయుట, అనఁగా నంతఃకరణమునందు మఱువకుండుట. ఉపాస్యుని పాదములుసేవించుట. షోడశోపచారములచే నర్చనముచేయుట. సాష్టాంగ దండప్రణామములుచేయుట. ఉపాస్యుని కైంకర్యము సలుపుట, అనఁగా భృత్యునివలె నిష్కామములగు కైంకర్యములు చేయుట. ఉపాస్యునియందు స్నేహరూపమగు సఖ్య భక్తి. అర్జునుని భక్తియు నుద్ధవునిభక్తియు నిందులకు దృష్టాంతము. వారిరువురు శ్రీకృష్ణునియందు నిత్యము స్నేహముచేయుచు, వారి సాంగత్యమును కోరుచు నుత్తములగు స్నేహితు లన్యోన్యాను రాగముచే బద్ధులయి యైక్యభావము నొందురీతిని భక్తుఁ డుపాన్యుని జెలిఁగా భావించి సదా హరినన్ని ధానమును గల్పించుకొనియుండు. బలిచక్రవర్తివలె దేహసహితముగ సర్వస్వము నుపాస్యున కర్పించుట. అను నీ తోమ్మిది విధములగు భక్తిని హరియందు సమర్పించవలయును. <poem> {{left margin|5em}} మ య్యావేశ్య మనో యే మాం నిత్యయుక్తా ఉపాసతే । శ్రద్ధయా పరయో పేతా స్తే మే యుక్తతమా మతాః ॥ {{right|(గీత. 12-2.)}} యే తు సర్వాణి కర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్పరాః । అనన్యే నైవ యోగేన మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే । తేషా మహం సముద్ధర్తా మృత్యుసంసారసాగరాత్ । భవామి సచిరా త్పార్థ మయ్యా దేశితచేతపామ్ ॥ {{right|(గీత. 12-6-7)}} </poem><noinclude><references/></noinclude> 6uh2io11izuhllkkhds44ezrz8taevm 104 215498 563256 562855 2026-07-06T10:13:39Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|350|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude>మనస్సు సదా నాయందు నిలిపి సమాహితచిత్తులై, యుత్తమమగు శ్రద్ధతోఁగూడినవారలై యెవరు నన్ను ధ్యానింతురో వారలు యోగులలో శ్రేష్ఠులు. ఎవ్వరైతే సర్వకర్మములను నాయందు సన్న్యసించి నన్నే పరమగతిగా నెంచుచు వేఱు శరణము లేక నన్ను పాసించి ధ్యానింతురో వారలను జననమరణరూపమగు సంసారమునుండి శీఘ్రముగఁ దరింపఁజేయుదును. అని భగవంతుఁడు గీతాశాస్త్రమున నొక్కి చెప్పియున్నాఁడు. మనస్సు సదా యుపాస్యునియందుంచుట, నిరంతరముధ్యానించుట, పూజించుటయు, నుపాస్యుని పరాగతియని భావించుట, దృఢమగు శ్రద్ధగలిగియుండుటయు నివి భక్తుని ముఖ్య ధర్మములగుచున్నవి. అట్టి భక్తులను భగవంతుఁడే శీఘ్రకాలమున నుద్ధరించెదనని వాక్రుచ్చియున్నాఁడు. ఈవిధమున బహువిధములగు సాధనములచే భక్తినభ్యసించి కాలక్రమమున భక్తుఁ డీశ్వరానుగ్రహపాత్రుఁడగును. ఇంతియగాదు. ఈమార్గములఁ దనశక్తికొలంది నభ్యసించుచుఁ బూర్వాధ్యాయమున సూచింపఁబడినరీతిని దనయుపాధులను సంస్కరింపఁ జాలినవియుఁ దన్ను ఋణవిముక్తునిగఁ జేయునవియునగుకర్మములను జాగరూకుఁడై చేయుచు, సర్వభూతములను బ్రేమించుచుండఁ గాలక్రమమునఁ గర్మము పరిపక్వముకాఁగా నీశ్వరానుగ్రహమునకుఁ బాత్రుడగు<noinclude><references/></noinclude> mlmadk3n39fuc0mvptyn7zjzqe9gcye 104 215499 563258 562856 2026-07-06T10:22:10Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 563258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||భక్తిమార్గము|351}}</noinclude>అపుడు ఏకాంతధ్యానమున భక్తుఁడు పరవశుఁడై యుండ భక్తపరాధీనుఁడగు నాభగవంతుఁడు భక్తుని శుద్ధాంతఃకరణమున నొకనిమేషమాత్రమైనను జూపట్టినన్ భక్తుఁడు పరమానంద భరితుఁడగు. అది మొదలు భక్తునిమార్గమంతయు నాజ్యోతిచేఁ బ్రకాశించును. వెనుక మాటిమాటికిఁ బూర్వపు నజ్ఞానము తన్నుఁగప్పుచుండినను జ్యోతిమాత్రము మఱుపు దగులదు. అదిమొదలు విషయము లన్నియు భక్తునిమార్గము నుండి మరలిపోవుటయేగాక వానియందలి రుచిసయితము భక్తుని వదలిపోవును. <poem> {{left margin|5em}} .............రసో ప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ॥ {{right|(గీత)}} </poem> పరస్వరూపదర్శనము కాఁగా విషయములయందుండిన నల్పమగు నాశయము విడిచిపోవునని తాత్పర్యము. ఆయుపాస్యుని తేజస్సును జూచిన దృష్టికిఁ దక్కిన పదార్థము లన్నియు నిస్సారములై కన్పడును. అదిమొదలు దృష్టి యాత్మవిషయములయం దించుకయైనను దిరుగదు. అపుడు భక్తుఁ డుపాస్యునియందే మునిఁగి యెడతెగక యానందము ననుభవించుచుండు. అపుడు జగమంతయు నాయుపాస్యునిచే నిండినట్లేయుండును. అన్నింటియందు నుపాస్యదైవము తప్ప వేఱుతత్త్వముగానరాదు, లోకమునంజేయఁదగు కార్యములన్నియు నాయుపాస్యుని కైంకర్యములుగ బుద్ధికిఁ దోఁచును. వేఱుకార్యమే కానరాదు. భగవంతు నెల్లచోటుల<noinclude><references/></noinclude> 2ahpj7wug6hibjk6uv12k6o5sva5to0 6 215624 563274 563042 2026-07-06T11:41:05Z MathXplore 5790 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 563274 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Test page. The following 3 files are duplicates of this file: దస్త్రం:Mathrumurthy.jpg దస్త్రం:Mathrumurthy Padya sathakam.jpg from Wikimedia Commons దస్త్రం:Mathrumurthy Padya sathakam cover page.jpg <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> == సారాంశం == మాతృమూర్తి పద్యశతకం == లైసెన్సింగ్ == {{PD-self}} c1r10uk50u0p4s00ucnorsdwmb8n678 0 215625 563273 563044 2026-07-06T11:38:51Z MathXplore 5790 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 563273 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Test page. Out of project scope <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> <gallery> Matrumurthi padya sathakam.jpg|ఉపశీర్షిక1 Gottapu Srinivasa Rao.jpg|ఉపశీర్షిక2 </gallery> nwa4z36aj1rgf0yb2104zug1lkknnps 102 215627 563064 2026-07-05T12:07:19Z VISWALYRICS 7377 [[WP:AES|←]]Created page with '<gallery> Gottapu Srinivasa Rao.jpg|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు Matrumurthi padya sathakamjpg|మాతృమూర్తి పద్యశతకం </gallery> Link: https://www.facebook.com/share/p/1765fydD4J/ Some of the poems "మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి* 1.ఆ.వె. అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు జెప్ప...' 563064 wikitext text/x-wiki <gallery> Gottapu Srinivasa Rao.jpg|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు Matrumurthi padya sathakamjpg|మాతృమూర్తి పద్యశతకం </gallery> Link: https://www.facebook.com/share/p/1765fydD4J/ Some of the poems "మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి* 1.ఆ.వె. అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 2.ఆ.వె. అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 3.ఆ.వె. తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము ‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 4.ఆ.వె. పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా అమ్మ పదము కన్న అందమేది? అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 5.ఆ.వె. పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 6.ఆ. వె. కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 7.ఆ.వె. గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 8.ఆ.వె. పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 9.ఆ.వె. నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 10.ఆ.వె. పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి మృత్యువును జయించి మేదిని వలె సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 11.ఆ.వె. తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 12.ఆ.వె. జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 13.ఆ.వె. ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 14.ఆ.వె. అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 15.ఆ.వె. పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల అమ్మ జోల పాట నాలపించ మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 17.ఆ.వె. జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 18.ఆ.వె. ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి ముసి ముసి నగవులను మోముపై మోసితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 19.ఆ.వె. కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 20.ఆ.వె. రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన దినము నందు గాచు దినకరుండు నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 21. ఆ. వె. మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 22.ఆ.వె. విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 23.ఆ.వె. అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 24. ఆ. వె. బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 25.ఆ.వె. హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 26. ఆ. వె. అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 27. ఆ. వె. అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 28. ఆ. వె. స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 29. ఆ. వె. కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 30. ఆ. వె. చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 31.ఆ.వె అందనట్టి మామ ఆకాశమందున అందు చందమామ అమ్మ కాదె? అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 32.ఆ.వె. గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 33.ఆ.వె. అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 34.ఆ. వె. అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 35. ఆ. వె. నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 36. ఆ. వె. తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు పంచభక్ష్యములను మించి పోవు అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 36.ఆ.వె. చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 37.ఆ.వె. కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 38.ఆ.వె. తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 39.ఆ.వె. అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 40.ఆ.వె. అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 41.ఆ.వె. గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు సంతు బాగు కోరి సంతసించి తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 42.ఆ.వె. ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 43.ఆ.వె. నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 44.ఆ.వె. పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 45.ఆ.వె. పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 46.ఆ.వె. కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా సాయపడితివీవు చక్కగాను సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 47.ఆ.వె. మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 48.ఆ.వె పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 49.ఆ.వె పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 50.ఆ.వె. తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 51.ఆ.వె అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 52.ఆ.వె. కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 53.ఆ.వె సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 54.ఆ.వె. అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు బాధ్యతలను మోసి భారమైన నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 55.ఆ.వె అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది పంచభూతములను మించు సుమ్మి అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 56.ఆ.వె. తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 57.ఆ.వె. చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 58.ఆ.వె. తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 59.ఆ.వె. ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 60.ఆ.వె. వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు కన్నులార కంటి కరుణ నీది ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 61.ఆ. వె. తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 62.ఆ. వె. కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 63.ఆ. వె. నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 64.ఆ. వె. అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 65.ఆ.వె. అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది దయను చూపితీవు ధరణి వోలె నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 66.ఆ. వె. ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 67.ఆ.వె. రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన భువిని సంపదైన దివిజులైన నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 68.ఆ.వె. కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 69.ఆ.వె. అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 70.ఆ.వె. ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 71.ఆ.వె. కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 72.ఆ.వె. తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 73.ఆ.వె. ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 74.ఆ.వె. తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 75.ఆ.వె. కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 76.ఆ.వె. మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 77.ఆ.వె. వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 78.ఆ.వె. వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 79.ఆ.వె. కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె? ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 80.ఆ.వె. తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 81.ఆ.వె. అవని సంపద యయిన నధికారమైనను పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 82.ఆ.వె అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 83.ఆ.వె. ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 84.ఆ.వె. అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 85.ఆ. వె. అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 86.ఆ.వె. బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 87.ఆ. వె. ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ? అమ్మ మాట గాదె అవని పైన అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 88.ఆ. వె. అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 89.ఆ. వె. ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 90.ఆ.వె. వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 91.ఆ.వె. హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 92.ఆ.వె. దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 93.ఆ.వె. మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 94.ఆ.వె అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 95.ఆ.వె. మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 96.ఆ.వె ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 97.ఆ.వె. వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 98.ఆ.వె. మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 99.ఆ.వె. తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 100.ఆ.వె. పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 101.ఆ.వె. ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 102.ఆ.వె. సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 103.ఆ.వె. తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 104.ఆ.వె. ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 105.ఆ.వె. ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 106.ఆ.వె ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే 107.ఆ.వె. అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 108.ఆ.వె. తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 109.ఆ. వె. ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 110. ఆ. వె. ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి -గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 8lp85ecqfllva5en2gqkefvsniumm59 563279 563064 2026-07-06T11:46:14Z MathXplore 5790 Requesting deletion ([[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]] v3.1c) 563279 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{delete|1=Out of project scope. Spam <small>[[:m:Special:MyLanguage/User:TenWhile6/XReport|XReport]]</small>}}</noinclude> <gallery> Gottapu Srinivasa Rao.jpg|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు Matrumurthi padya sathakamjpg|మాతృమూర్తి పద్యశతకం </gallery> Link: https://www.facebook.com/share/p/1765fydD4J/ Some of the poems "మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి* 1.ఆ.వె. అమ్మ! నీదు ఘనత నాటవెలది యందు జెప్ప దలచి తీను గొప్ప గాను సహకరించుమమ్మ, చల్లగా దీవించి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 2.ఆ.వె. అవతరించ లేక యజుడన్నిచోట్లనూ నిన్ను పంపినాడు నన్ను బ్రోవ అమ్మ! నీదు ప్రేమ యతడినే మురిపించె మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 3.ఆ.వె. తెలుగు భాష యందు తీయనైన పదము మనిషి మదిని దాగు మంచిపదము ‘అమ్మ’ మొదటి మాట అవని భాషలలోను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 4.ఆ.వె. పుడమి భాషలన్ని వడకట్టి వెదకినా అమ్మ పదము కన్న అందమేది? అమ్మ యనగ హృదిని అమృతము కురిసేను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 5.ఆ.వె. పిండ దశను నేను పిడిగుద్దుల నిడిన నీదు గర్భగుడిని నెలల నాడు తన్మయత్వముగను తల్లివై మోసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 6.ఆ. వె. కష్టమైన దినుచు పౌష్టికాహారము కన్నతల్లి! నీదు కందు కొరకు నెలలు నిండు వరకు నెలవు నాకైతివి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 7.ఆ.వె. గర్భమున కదులుచు గడబిడ చేయగ కడుపు పైన నీదు కరము బెట్టి తనివి దీర నన్ను తల్లి! తాకితివీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 8.ఆ.వె. పంటిబిగువు నణచి ప్రసవ వేదన యంత ఊపిరూది పిదప యుగ్గు పట్టి నాకు జన్మ నిడెడి నడయాడు దేవతా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 9.ఆ.వె. నన్ను గర్భగుడిని నవమాసములు మోసి జన్మ నొసగితీవు సాధ్వి వీవు నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన ముక్తిని మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 10.ఆ.వె. పురిటి నొప్పినంత పూర్తిగ భరియించి మృత్యువును జయించి మేదిని వలె సహనమెంచి నాకు జన్మనిచ్చెడి అమ్మ! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 11.ఆ.వె. తల్లి నిన్ను చూచి తనువు పులకరించే కనులు నిన్ను చూచి కాంతులీనె మనసు నిన్ను తలచి మైమరచెనుగద మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 12.ఆ.వె. జన్మనిడితివీవు జవసత్వములు బోసి నీదు కష్టమిలను నిరుపమమ్మ నా కనులకు నీవె నడిచేటి కోవెల మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 13.ఆ.వె. ఆకలి గొని నేను శోకము పెట్టగా మనసు కరుగ నీవు మమత చూపి పాల నిచ్చితీవు వాత్సల్యమును నింపి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 14.ఆ.వె. అమ్మ నీదు మాట కమ్మగా నుండును అమ్మ నీదు పాట అమృత ధార అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమును మించు మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 15.ఆ.వె. పండు వెన్నెలేల పట్టు పరుపులేల అమ్మ జోల పాట నాలపించ మమతలూరు నీదు మధుర గాన మదియే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 17.ఆ.వె. జోల పాట పాడి జో కొట్టి జో కొట్టి హృదిని పాన్పు చేసి నిదుర బుచ్చి పెంచినట్టి నిన్ను ప్రేమగా సేవింతు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 18.ఆ.వె. ముదముగ నను గాంచి బుజ్జి మాటలు విని మురిసిపోతివమ్మ ముద్దు గారి ముసి ముసి నగవులను మోముపై మోసితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 19.ఆ.వె. కన్నతల్లి మనసు వెన్నలాంటి మనసు బిడ్డ బాగుకోరు దొడ్డ మనసు అమ్మ నీదు మనసు కమ్మనైన మనసు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 20.ఆ.వె. రాత్రి యందు గాచు రజనీశుడిల లోన దినము నందు గాచు దినకరుండు నన్ను నీవు గాచు నన్నివేళల యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 21. ఆ. వె. మాట నాకు నేర్పి మమతను పంచియు చదువు నేర్పితీవు చక్కదిద్ది ఆది గురువు నీవె ఆదర్శమూర్తివి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 22.ఆ.వె. విసనకర్రతోటి వేసవి కాలాన చల్లగాలి నిచ్చి చలువపరిచి వేసవంత నీవు వెన్నెల జేసితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 23.ఆ.వె. అలకపాన్పు నెక్కి ఆకలై నేనుంటే బువ్వ పెడితే వీవు బుజ్జగించి మమత పంచి యలక మరిపింప జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 24. ఆ. వె. బిక్కు బిక్కు మనుచు భీతి చెందిన వేళ దైవము వలె నాకు ధైర్యమున్ను బలములనొసగితివి బాధ్యత నేర్పుచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 25.ఆ.వె. హద్దులేని ప్రేమ హాయిగా పంచియు ముద్దు మురిపెమంత మూటగట్టి బుద్ధులెన్నో తెలిపి శుద్ధిగా పెంచితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 26. ఆ. వె. అంతులేని ప్రేమ నమ్మయే జూపును అమ్మ కన్న గొప్ప బొమ్మ యేది అమ్మ సూపునెప్పుడనురాగ మంతయు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 27. ఆ. వె. అమ్మ గోరుముద్ద లమృతము వలెనుండు నిత్యసత్య మిదియె నేలపైన అమరులైన పొందరమ్మ చేతి సుధను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 28. ఆ. వె. స్వచ్ఛమైన ప్రేమ మచ్చ లేకుండగ పంచి తీవుతల్లి యంచితముగ అమ్మ నీదు ప్రేమ అమృతమ్ము ధరణిని మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 29. ఆ. వె. కస్సుబుస్సు మనక కరుణ జూపితివీవు చిలిపి చేష్టలెల్ల జేసినపుడు మంచి చెప్పినపుడు మమతను పంచితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 30. ఆ. వె. చెడును విడువమనుచు చిన్ని శిక్షలు వేసి శ్రీలనొసగితీవు శ్రీలు పలికి తల్లి నిన్ను మించు తత్త్వశాస్త్రములేదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 31.ఆ.వె అందనట్టి మామ ఆకాశమందున అందు చందమామ అమ్మ కాదె? అమ్మ కన్న చలువ అవనిని యున్నదా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 32.ఆ.వె. గోల చేసి నేను గొడవ చేయునపుడు ఊరడించితీవు ఓర్మితోడ విసుగు జెందకుండ విలువలు నేర్పితి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 33.ఆ.వె. అలక పాల్పునెక్కి ఆకలై నేనుంటె బువ్వ పెడితి వీవు బుజ్జగించి మమత పంచి యలక మరిపింపజేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 34.ఆ. వె. అడగకుండ పెట్టు అమ్మ వెన్న మనసు అమ్మ పెట్టుననిరి అడిగినపుడు నేల మీద ఘనము నీదు వాత్సల్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 35. ఆ. వె. నీతి కథలు చెప్పి నీతిగా నడిపించి తీర్చిదిద్దితీవు తీరుగాను ధర్మశాస్త్రములను దండిగా నేర్పితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 36. ఆ. వె. తినగ తినగ మరల తినవలెననిపించు పంచభక్ష్యములను మించి పోవు అమ్మ నీదు చేతి అమృతంపు వంటలు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 36.ఆ.వె. చందమామ చూపి సంతోషముగ బువ్వ కడుపు నిండునటుల కుడుపుతీవు కన్న పేగు కంటె గట్టి బంధము లేదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 37.ఆ.వె. కరువు కాటకాలు కాటు వేయగరాగ కలత పడక చూపి కన్న ప్రేమ కడుపు నింపితీవు కష్టమునకు నోర్చి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 38.ఆ.వె. తప్పు చేసినపుడు దండన గావించి మేలు పనులు చేయ మెప్పునిచ్చి బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 39.ఆ.వె. అమ్మదేవత వలె ఆశీస్సులు నొసగి ప్రేమ తోడ మమ్ము పెంచితీవు బతుకునందు నీతి బాట చూపించితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 40.ఆ.వె. అమ్మ నాకు నీవె ఆత్మ నిదర్శనం త్యాగమూర్తి వీవు తనువునిడితి ధర్మ పదము చూపు ధర్మమూర్తివి నీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 41.ఆ.వె. గతుకుల బతుకులకు గమ్యమునొసగియు సంతు బాగు కోరి సంతసించి తపన పడితివమ్మ తాపసివి యగుచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 42.ఆ.వె. ఆపదయిన వేళ నండగా నీవుండి నన్ను ప్రోత్సహించి వెన్ను తట్టి తోవచూపి తీవు జీవిత గమనమున్ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 43.ఆ.వె. నీవు తినక దాచి నీదు సంతుకు బెట్టి త్యాగమూర్తి వైతి ధరణి పైన నిలువుటద్దమీవె నిస్వార్ధ ప్రేమకు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 44.ఆ.వె. పైన భానుడుండె వసుధ రక్షణకును విశ్వ మందు రక్ష విష్ణు వలన నీవె రక్షణ గద నీదు ఇంటికి సదా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 45.ఆ.వె. పండగంటి పూట పిండివంటలు చేసి సంతు కిచ్చితీవు సంతసమున అమ్మ నీదు సేవలానందకరమగు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 46.ఆ.వె. కోరినపుడు నాకు కొండంత అండగా సాయపడితివీవు చక్కగాను సాన్నిహిత్యమునకు సాక్ష్యమే నీవమ్మా! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 47.ఆ.వె. మట్టిలోన దొర్లి బట్టలన్నియు మాపి ఇంటి ముందు నిలిచి యేడ్చినపుడు నాకు లాల పోసి సోకులు చేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 48.ఆ.వె పరిసరాల నెపుడు పరిశుభ్రముగనుంచి స్వస్థత నిడితివి సహనమునెంచి స్వార్థమింత లేని సాధ్వి నీవవుదువు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 49.ఆ.వె పెద్ద బాలశిక్ష శ్రద్ధగా చదివించి వృద్ధి చేయునాదు బుద్ధి నీవు జ్ఞాన తృష్ణకివే జనని వై నిలిచితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 50.ఆ.వె. తల్లి ప్రేమ చూడ తరగతి నిధియగు తుహిన గిరుల యందు తుహినము వలె తల్లి నీదు ప్రేమ చలము నీరే గదే! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 51.ఆ.వె అమ్మ మాకు నీవె యాదర్శమూర్తివి మంచి గుణములన్ని యెంచి నేర్పి ప్రగతి రథము పైన పయనింప జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 52.ఆ.వె. కలలు నిజము చేయు కల్పతరువు నీవు శిలను మార్చితీవు శిల్పము వలె ఇలను నీవె అమ్మ యిలవేల్పువైతివి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 53.ఆ.వె సులభ సూత్రములను సూటిగా సూచించి చదువు సంధ్యలందు పదును పెట్టి నన్ను పెంచినట్టి నా సరస్వతి వీవు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 54.ఆ.వె. అమ్మ నీవే చూతువన్ని మంచి చెడులు బాధ్యతలను మోసి భారమైన నీవు లేని యిల్లు నిప్పుల కొలిమియే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 55.ఆ.వె అమ్మ పంచినట్టి ఆత్మీయ ప్రేమది పంచభూతములను మించు సుమ్మి అమ్మ ప్రేమ సాటి అమృతమ్ము దొరకునా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 56.ఆ.వె. తండ్రి వద్ద విద్య ధనము నందించును గురువు నేర్పు విద్య కూడు పెట్టు అమ్మ నీదు విద్య ఆత్మసాక్షి నిడును మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 57.ఆ.వె. చదవ నన్న నాడు చదువు విలువ తెల్పి మదిని తీర్చి దిద్ది చదివినట్లు విధిని తెలియ పరిచి వినయము నేర్పితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 58.ఆ.వె. తెల్లవారు వేళ తల్లి కాళ్లకు మొక్కి పనులు చేయగ తగు ఫలిత మందు తల్లి దీవెనిలను దైవమిడినయట్లు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 59.ఆ.వె. ఉల్లమందు ప్రేమ పల్లవులూదుచూ నీవు చేర్చితీవు నిజ పధమున శిలగ యున్న నన్ను శిల్పము జేసితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 60.ఆ.వె. వీనులకును విందు వినగనీదు పలుకు కన్నులార కంటి కరుణ నీది ఇంటి దీపమీవె యింటిల్లిపాదికి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 61.ఆ. వె. తనకు పాత చీరె మనసు తృప్తి యనుచు కొత్త బట్టలిచ్చు కొడుకుకెపుడు త్యాగమనగ నీవె తల్లి! అయవని యందు మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 62.ఆ. వె. కన్న తండ్రి నన్ను కన్నీటి పాల్జేయ కట్టుకున్న భార్య కసురుకున్న కన్నతల్లి! నీవు కంటిపాపగ సాకె మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 63.ఆ. వె. నన్ను కన్న తల్లి నాయింటనుండగా వెతుకుటేల వేరు వేల్పు కొరకు తల్లి నిన్ను మించు దైవము లేదులే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 64.ఆ. వె. అదును బట్టి మారు అన్నదమ్ముల ప్రేమ నడత బట్టి యుండు నాన్న ప్రేమ అమ్మ! నీదు ప్రేమ అజరామరము గదా! మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 65.ఆ.వె. అమ్మ నీదు ప్రేమ ఆకాశమంతది దయను చూపితీవు ధరణి వోలె నీదు క్షమను కొలువ నీరధికి సమము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 66.ఆ. వె. ముదిమి మీద పడిన మోము ముడతలయిన తల్లి! నీదు ప్రేమ తరిగిపోదు ఎల్లలేనిదమ్మ తల్లి! నీదు రుణము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 67.ఆ.వె. రాజు రాజ్యమైన రాజ భోగములైన భువిని సంపదైన దివిజులైన నమ్మకన్న గొప్ప అంశములవి కావు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 68.ఆ.వె. కోట్ల ఆస్తికన్న నోట్ల కట్టలకన్న పట్టు బట్ట కన్న పసిడి కన్న అవని మెప్పు కన్న అమ్మసేవయె మిన్న మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 69.ఆ.వె. అంతరంగమందు నాత్మీయ ప్రేమను కన్నతల్లి పంచు కచ్చితముగ హాయి గొలుపు హృదయమమ్మను చూడగా మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 70.ఆ.వె. ఉర్వి కలిగియున్న యోర్పునంత కలిపి బొమ్మనాడు చేసెనమ్మ సృష్టి సహన మందు నీకు సాటివారెవ్వరు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 71.ఆ.వె. కోటి దేవతలను కూడి యా బ్రహ్మయే నిన్ను తెచ్చినాడు నేలపైకి అమ్మయున్న చాలునవనియే నాకము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 72.ఆ.వె. తల్లి నిన్ను మించు తత్వంబు లేదమ్మ తల్లి యొడిని మించు తలము లేదు తల్లి నిన్ను మించు దైవంబు లేదమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 73.ఆ.వె. ఆకు లెండి పిదప అవని పై రాలును ఫలము పండి పిదప పగిలిపోవు అమ్మ నీది ప్రేమకంతమే లేదమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 74.ఆ.వె. తల్లి కన్నదైన తల్లి పెంచినదైన ఉల్లమందు ప్రేమ తల్లి కుండు తల్లి తల్లియె గద ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 75.ఆ.వె. కన్నతల్లి మనసు వెన్న వంటిదగును పెంచినమ్మ కూడా ప్రేమ పంచు అమ్మ ఎవరికైన అమ్మయేయౌ కదా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 76.ఆ.వె. మాతృమూర్తి అన్న మమకార నిధియగు మాతృమూర్తి నీదు మనసు మనసు మనసు మాతృమూర్తి నీవె మమతల కోవెల మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 77.ఆ.వె. వింటి నీదు పాట చంటి బిడ్డగ నేను కంటి నీదు రూపు కంటి నిండ కన్నతల్లి నీవె కరుణారసనిధివి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 78.ఆ.వె. వయసు మీద పడిన వణికి పోవుచునున్న నాదు క్షేమము కరుణమున తలచి అమ్మ యనెడి మాటకర్థము చాటితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 79.ఆ.వె. కాసులెన్నొ పోసి కనకమ్ము కొన్ననూ అమ్మ సేవ కొలువ సొమ్ము కలదె? ధనము కంటె తల్లి ఘనము ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 80.ఆ.వె. తల్లి సేవ చేయు తనయుడు తనయుడు మాతృ సేవ చేయు మనిషి మనిషి తల్లి నీదు సేవ తరగని భాగ్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 81.ఆ.వె. అవని సంపద యయిన నధికారమైనను పూజ్యమైన ప్రభుని రాజ్యమైన అమ్మతనము కన్న నత్యుత్తమము కాదు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 82.ఆ.వె అమ్మ మనసు విరిచి యమ్మనే మరచిన పుత్రుడధముడగును పుడమిపైన అధముడయిన గాని ప్రధముడందువు వాణి మరువలేని నిన్ను మాతృమూర్తి 83.ఆ.వె. ఆపదెంత యయిన అవసరమేదైన అమ్మ నీవె యున్న నభయ మగును అట్టి యాత్మశక్తి యమ్మకే సాధ్యము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 84.ఆ.వె. అవనియందు నీవె యనురాగ దేవత అలుపెరుగని యోర్పు వమ్మ నీవు నీదు ప్రేమ దొరకు నీ వద్ద మాత్రమే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 85.ఆ. వె. అమ్మ! నిన్ను తప్ప నమ్మరాదెవరిని భువిని ప్రేమలెల్ల బూటకములు అమ్మ నీవు కాదె నమ్మకానికి అమ్మ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 86.ఆ.వె. బంధు ప్రేమ లెపుడు బహులాభములకేను దరికి చేరినపుడె తండ్రి ప్రేమ తల్లి! నీదు ప్రేమ త్యాగమే నిత్యమూ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 87.ఆ. వె. ఏది మొదటి మాట ఏభాషనయిననూ? అమ్మ మాట గాదె అవని పైన అమ్మ! నీదు మాట అమృతమ్ము నిడుటచే మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 88.ఆ. వె. అక్షరములు నాకు హాయిగా నేర్పితి ఒడిని బడిగ మలచి ఓర్పుగాను మొదటి ఒజ్జ వమ్మ ముదమార నిను గొల్వ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 89.ఆ. వె. ఇల్లు అలికి రంగ వల్లికలను పెట్టి బట్టలుతికి యారు బయటనూడ్చి వండి వార్చి బతుకు బండిని నడిపితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 90.ఆ.వె. వెతికితీను సత్య ప్రేమజాడ కొరకు ఆర్తితో నెరిగితి యసలు ప్రేమ తల్లి నీదు ప్రేమ త్యాగ తత్వ ప్రేమ మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 91.ఆ.వె. హరిని బోలి యమ్మ యాహారము నిడును హరునిబోలి యమ్మ సిరులు గూర్చు నలువ వోలె యమ్మ నాకు జన్మనిడితి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 92.ఆ.వె. దైవ సేవ చేయ దైవమిలను లేడు తల్లినీదు సేవ దైవ సేవ నీదు సేవ యిచ్చు నిజమైన మోక్షమ్ము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 93.ఆ.వె. మాతృమూర్తి చాలు మాణిక్యమెందుకు? అమ్మ నీవు చాలు నాస్తులేల? తల్లి నీదు సేవ నిజమైన వేడుక మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 94.ఆ.వె అమ్మ సేవ చేయు హస్తము హస్తము అమ్మ పైన కలిగిననుగుననుగు తల్లి నిన్ను గూర్చి తర్కము తర్కము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 95.ఆ.వె. మ్రొక్కి లాభమేమి ముక్కోటి సురులకు మోక్ష సిద్ధి కొరకు దీక్షలేల అమ్మ నీదు సేవ అందించదాముక్తి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 96.ఆ.వె ఆపదయిన చోట అమ్మా తనయులున్న మాతృమూర్తి సుతిని మనికి గోరు త్యాగరూపివీవు తల్లి ధరణి యందు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 97.ఆ.వె. వేయి మార్లు కాశి వెళ్లి వచ్చిన నేమి వసుధ చుట్టు తిరిగి వచ్చె నేని అమ్మకిడిన జోతకవనిని సమమేమి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 98.ఆ.వె. మాతృ సేవచేసి మాతౄణముందదీర్చి మహిని మెలగవలయు మాన్యమతిని ఇట్టి బుద్ధినిచ్చి ఇంపార మది బ్రోచె మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 99.ఆ.వె. తాటి చెట్టు వోలే తనువెంత యెదిగినన్ పరుల సేవ కొరకు పాటుపడిన బుద్ధి నాకు కలిగి భూమియంతను పూచు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 100.ఆ.వె. పంచదార కన్న పట్టు తేనెయ కన్న తేట తెలుగు కన్న తీపి కన్న నీదు పాద పద్మ నిధియగు మధురంబు మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 101.ఆ.వె. ఆకలైన వేళ ఆహారమడిగిన పస్తులిండి తెచ్చి పాయసమ్ము కుడిపితీవు నీవు కడుపార నాకును మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 102.ఆ.వె. సురుల గణము కన్న సురరాజు కన్నను సృష్టికర్త కన్న సృష్టి కన్న జన్మనిచ్చినట్టి జనని నీవే ఘనము మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 103.ఆ.వె. తల్లి నన్ను పెంచె దయతోడ ప్రేమగా ఉల్లమందు నుండు తల్లి యట్టి తల్లి పైన పద్యమల్లుట కష్టమా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 104.ఆ.వె. ఈశ్వరుండు తపము లెవ్వరి కోసము ఆస్తి కొరకు గాదె అమ్మ కొరకు ధన్యతనొనగూర్చ తల్లి జపము సుమ్మి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 105.ఆ.వె. ఎవరు నచ్చకున్నా నెవరు నొచ్చుకొనిన తల్లినీదు ప్రేమ తనయుడేను ఈశ్వరీచ్చనొందు ననేకదంతుడె సుమ్మి మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 106.ఆ.వె ఆదిశక్తి పోయె నాత్రిమూర్తులు పుట్ట తల్లి కోరునట్టి తనయు బ్రతుకు త్యాగమనగ నీవె తల్లి జగతి యందు మరువలేను నిన్ను త్యాగమంటే నీవే 107.ఆ.వె. అమ్మ లేదు గనుక హరుడు బిక్షమడిగె గజపు తోలు తొడిగె గరళకంఠ కన్నతల్లి యున్న కడగండ్లు ముట్టునా? మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 108.ఆ.వె. తల్లి నీదు ఋణము తనయునిగా నేను తీర్చలేక కృతిని కూర్చితీను దీవెన వరమివ్వు దివినుండి దైవమై మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 109.ఆ. వె. ఆకలనిన గాని ఆపదైనను గాని అండగా నిలచితి వమ్మ నీవు ద్రౌపది మొర వినిన గోపాలుని వలెను మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి 110. ఆ. వె. ప్రాణమునిడి పిదప వరముగా నొసగితి ముగ్గురమ్మలంశములను నీవు బతుకు బండి పైన పరమాత్మ రూపమా మరువలేను నిన్ను మాతృమూర్తి -గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు o08eir85y0mf08ncic40pf0r4skuivw 0 215628 563066 2026-07-05T12:12:14Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము =పీఠిక | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=1 to=11 /> {{PD-India}}' 563066 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము =పీఠిక | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=1 to=11 /> {{PD-India}} 8bz02i31omqfxaa3d95o04uw7pnparr 563067 563066 2026-07-05T12:13:06Z Rajasekhar1961 50 563067 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము =పీఠిక | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=8 to=10 /> {{PD-India}} co42uqu6d8ak7fg933nccwm5x09ju4j 563068 563067 2026-07-05T12:13:59Z Rajasekhar1961 50 563068 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము =పీఠిక | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=9 to=10 /> {{PD-India}} ec81o0semxg7tfdqwdseqqdl52teu7l 0 215629 563069 2026-07-05T12:15:46Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రస్తావన | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=11 to=29 />...' 563069 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రస్తావన | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=11 to=29 /> {{PD-India}} ruzu91ux4ked65cl8gy379xpcmii8zh 563070 563069 2026-07-05T12:16:21Z Rajasekhar1961 50 563070 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రస్తావన | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=13 to=29 /> {{PD-India}} 8qlqwig2by3efpdzp5wi1zwp0ouvu3y 563071 563070 2026-07-05T12:18:04Z Rajasekhar1961 50 563071 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రస్తావన | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=13 to=39 /> {{PD-India}} 6bxblrdkkljjk2x44dhw8x9v9u5mny5 563074 563071 2026-07-05T12:25:29Z Rajasekhar1961 50 563074 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = ప్రస్తావన | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 1/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=13 to=39 /> {{PD-India}} dmods41ub1fre8sm2y3wph5z13t8goj 0 215630 563072 2026-07-05T12:21:12Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../ప్రస్తావన/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Ser...' 563072 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../ప్రస్తావన/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=43 to=49 /> {{PD-India}} 7bury5x7k7fj3xykymm2kpz7yn6qk0v 563073 563072 2026-07-05T12:22:48Z Rajasekhar1961 50 563073 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../ప్రస్తావన/]] | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=43 to=47 /> {{PD-India}} lakjk69dpa4zyvp2frte7jrgxchncjn 0 215632 563095 2026-07-05T16:08:07Z VISWALYRICS 7377 గజల్స్ 563095 wikitext text/x-wiki గజల్ బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా 2.గజల్ గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ 3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా . 4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో 5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు                  -  గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు 9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు                                 - విశ్వా 10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు 11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు                           - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు[1][3][2] 12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా              - గొట్టాపు 13.గజల్ *ఎవరి తరం* మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం                    - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా అమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం 2cd9n4cyr9jt8o8ahrmfviyedkksyzx 563096 563095 2026-07-05T16:25:00Z VISWALYRICS 7377 563096 wikitext text/x-wiki గజల్ బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా <gallery> Viswagazals.jpg|ఉపశీర్షిక1 Example.jpg|ఉపశీర్షిక2 </gallery> బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా 2.గజల్ గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ 3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా . 4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో 5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు                  -  గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు 9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు                                 - విశ్వా 10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు 11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు                           - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు[1][3][2] 12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా              - గొట్టాపు 13.గజల్ *ఎవరి తరం* మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం                    - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా అమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం 0k1lc9gxu1mvu1g6hsjqm96pu0b1ml7 563097 563096 2026-07-05T16:27:25Z VISWALYRICS 7377 563097 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg|విశ్వా గజల్స్ Gottapu Srinivasa Rao.jpg|గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు </gallery> గజల్ బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా 2.గజల్ గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ 3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా . 4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో 5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు                  -  గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు 9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు                                 - విశ్వా 10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు 11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు                           - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు[1][3][2] 12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా              - గొట్టాపు 13.గజల్ *ఎవరి తరం* మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం                    - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా అమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం 9bsf95v60iu2s15l4wtz3wp5zulldoz 563098 563097 2026-07-05T16:28:45Z VISWALYRICS 7377 563098 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg|విశ్వా గజల్స్ Gottapu Srinivasa Rao.jpg|[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] </gallery> 1.గజల్ బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా 2.గజల్ గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ 3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా . 4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో 5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు 7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు కలం పేరు: విశ్వా 8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు                  -  గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు 9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు                                 - విశ్వా 10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు 11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు                           - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు[1][3][2] 12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా              - గొట్టాపు 13.గజల్ *ఎవరి తరం* మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం                    - గొట్టాపు శ్రీనివాసరావు గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా అమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావుఅమ్మ ఊరికే తిరిగితే తిట్టింది  అమ్మ దండనగ మమ్మల్ని కొట్టింది అమ్మ చెడు మనకు తగదంటు చిన్న శిక్షలు వేసి క్రమశిక్షణను గూర్చి చెప్పింది అమ్మ చందమామను చూపి వీధి అంతా తిప్పి చిరు గోరుముద్దలను పెట్టింది అమ్మ భోజనం సమయాన పొలమారితేను నీళ్లిచ్చి తల పైన తట్టింది అమ్మ జోలపాటలు పాడి జోకొట్టి మమ్మల్ని నీతికథలతో నిద్ర పుచ్చింది అమ్మ మంచిగా పెంచింది విద్య నేర్పించింది మా కొరకు ఎంతో శ్రమకోర్చింది అమ్మ అమ్మ ప్రేమ చూడగ ఈ విశ్వమంత ఆ ప్రేమ తీరక మరల పుట్టింది అమ్మ                    - గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం pw2ehjuup4awzl3b1icvwauhxzrbn6r 563100 563098 2026-07-05T16:34:15Z VISWALYRICS 7377 563100 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg|విశ్వా గజల్స్ Gottapu Srinivasa Rao.jpg|[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] </gallery> 1.గజల్ బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా 2.గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ 3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా 4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో 5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] 6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే 7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం 8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు 9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు 10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు 11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు 12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా 13.గజల్ ఎవరి తరం మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం 14.గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి 15.గజల్ ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం dfu3l9xhv3pnndusg0odt47sdhc0bbj 563101 563100 2026-07-05T16:37:01Z VISWALYRICS 7377 563101 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg|విశ్వా గజల్స్ Gottapu Srinivasa Rao.jpg|[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] </gallery> '''1.గజల్''' బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా '''2.గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ '''3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా '''4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో '''5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] '''6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే '''7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం '''8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు '''9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు '''10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు '''11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు '''12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా '''13.గజల్ ఎవరి తరం మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం '''14.గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి '''15.గజల్ ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం evpf3lq08emfb3gnktgmyhwd3aeoclw 563103 563101 2026-07-05T16:43:21Z VISWALYRICS 7377 563103 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg|[[విశ్వా గజల్స్]] Gottapu Srinivasa Rao.jpg|[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] </gallery> '''1.గజల్''' బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా '''2.గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ '''3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా '''4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో '''5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] '''6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే '''7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం '''8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు '''9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు '''10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు '''11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు '''12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా '''13.గజల్ ఎవరి తరం మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం '''14.గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి '''15.గజల్ ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం hvwosxxk4q1skm51hd3muintjpo532f 563104 563103 2026-07-05T16:44:19Z VISWALYRICS 7377 563104 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg| [[విశ్వా గజల్స్]] Gottapu Srinivasa Rao.jpg|[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] </gallery> '''1.గజల్''' బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా '''2.గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ '''3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా '''4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో '''5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] '''6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే '''7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం '''8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు '''9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు '''10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు '''11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు '''12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా '''13.గజల్ ఎవరి తరం మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం '''14.గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి '''15.గజల్ ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం a4o21d8fs9bgkfprr5oksh2ys08sf0p 563174 563104 2026-07-06T01:39:48Z VISWALYRICS 7377 563174 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg| [[విశ్వా గజల్స్]] Gottapu Srinivasa Rao.jpg|[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] </gallery> "విశ్వా గజల్స్" అనే పుస్తకం 40 గజల్స్ తో ప్రచురితమైనది. ఈ పుస్తకాన్ని గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు రచించారు. వారి కలం పేరు "విశ్వా". '''1.గజల్''' బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా '''2.గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ '''3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా '''4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో '''5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] '''6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే '''7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం '''8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు '''9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు '''10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు '''11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు '''12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా '''13.గజల్ ఎవరి తరం మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం '''14.గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి '''15.గజల్ ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం l9rj24c2etdwf14qgr8142g47dd69pw 563175 563174 2026-07-06T01:45:49Z VISWALYRICS 7377 563175 wikitext text/x-wiki <gallery> Viswagazals.jpg| [[విశ్వా గజల్స్]] Gottapu Srinivasa Rao.jpg|[[గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు]] </gallery> [[విశ్వా గజల్స్]] అనే పుస్తకం 40 గజల్స్ తో ప్రచురితమైనది. ఈ పుస్తకాన్ని గొట్టాపు శ్రీనివాస రావు రచించారు. వారి కలం పేరు "విశ్వా". '''1.గజల్''' బొబ్బిలి పట్టణ పొలిమేరలో వెలసిన దీపం నీవమ్మా ప్రజలకు సారే పోలమ్మగా రక్షణ రూపం నీవమ్మా బొబ్బిలి యుద్ధం సమయంలో పుట్ట రూపాన కనిపించి శాంతికపోతం ఎగురవేసిన దైవ స్వరూపం నీవమ్మా ధీరులెందరినో బ్రోచిన తల్లిగ త్రిశూల ధారిగ నిలిచావు[1] భక్తుల మొరలాలకించే శక్తి స్వరూపం నీవమ్మా కంటికి రెప్పలా కాచేవు, కలతలు తీర్చే కల్పవల్లివి కరుణామృతం పంచే తల్లివి, పావన రూపం నీవమ్మా కరువు కాటకాల్ రాకుండా కాచే తల్లివి నీవే తలచిన వెంటనే ధీనుల బ్రోచే దైవ సమీపం నీవమ్మా పున్నమి వెన్నెల వెలుగులలో పసుపు కుంకుమల పూజలనంది భక్తులు నిత్యం జపియించే ఓ ఆలాపం నీవమ్మా ఊరంతటికీ నీ భజనే ఊపిరిగా నిలిచిందమ్మా "విశ్వా" భక్తుడు పూజించే విశ్వరూపం నీవమ్మా '''2.గజల్ పరిసరాలను చక్కదిద్దే ప్రతీ శ్రేయమూ గజల్ ప్రగతి పండగ స్ఫూర్తి నింపిన ప్రతీ ధ్యేయమూ గజల్ తేరు పయనమె జీవితం కదా తేనె సవ్వడి తెలియదా తీపి గుర్తుల నిధులలోన ప్రతీ ప్రాయమూ గజల్ తెగు విమర్శల తగు ప్రశంసల తీరుతెన్నులు వేరు వేరోయ్ [2] రసమునెరిగిన రమ్య కవులకు ప్రతీ సాయమూ గజల్ కలల పంటని తరలి రాగా చెలియ పేర్చిన చితిని మండే మనసు చుట్టూ పొదిగి ఉండే ప్రతీ కాయమూ గజల్ చెలిమి కలతల అలల తాకిడి చెదిరి పోవును స్థపతి విశ్వా లాభమెంచి దురాశ చేసిన ప్రతీ గాయమూ గజల్ '''3.గజల్ కోరి కోరి తెగ తవ్వుకు పోతే కొండలే తరిగిపోవా ఎగిరి ఎగిరి తెగ పొగలను విడిచిన ఎండలే పెరిగిపోవా పోలిథీన్ ప్లాస్టిక్ శత్రువులు భూతాపాన్నే హెచ్చిస్తే కుమిలి కుమిలి ఏడ్చేలా వానల కుండలే ఒరిగి పోవా చెత్తను సంద్రంలోనికి విడిచి చేయి దులుపుకుంటే దారి లేక జల జీవరాశుల దండలే చెరిగి పోవా పారిశ్రామిక వాహన వ్యర్థాల్ పరుగులు పెడుతుంటే రక్షణ నిచ్చెడి ఓజోన్  రాజుకు కండలే కరిగి పోవా కోరలు చాచే కాలుష్యం కాటుకు చిక్కకు.... విశ్వా గోరీల్ కడితే పచ్చదనానికి గుండెలే విరిగి  పోవా '''4. గజల్ బంధమెక్కడున్నదంటు పలకకురా లోకంలో బతుకెక్కడ ఉన్నదంటు వణకకురా లోకంలో భానూదయ సంధ్య లోన ప్రకృతి మాత ఒడి చేరి అందమెక్కడున్నదంటు అడగకురా లోకంలో జనులెవ్వరు మెచ్చరంటు సత్యమైన నీ కీర్తిని మంది ముందు నీ బాకా ఊదకురా లోకంలో అన్యాయము నెదిరించక అధర్మాన్ని నిలదీయక న్యాయమెక్కడున్నదంటు నలగకురా లోకంలో చక్కనైన జీవితాన సంతృప్తిగ నడువకనే ధర్మమెక్కడున్నదంటు తలవకురా లోకంలో విజయం దరిచేరగానె విలువల వలువలు విడిచి తిరుగులేదు నీకంటూ తిరగకురా లోకంలో పదిమందీ  చుట్టు చేరి ప్రాణం పోస్తుంటె  విశ్వా ప్రేమ ఎక్కడున్నదంటు వెతకకురా లోకంలో '''5.గజల్ మోడువై ఆమనిని మోహించ సరికాదు మాఘమాసాన్ని అవమానించ సరికాదు కాలాను గుణముగా కదులునోయ్ ప్రకృతి దూరాన ఉన్నదని దూషించ సరికాదు జాలి దయ జాడకై జన సమూహములలో బలహీనతలనన్ని భాషించ సరికాదు ఎక్కడో ఎవ్వరో దక్కలేదేలనో అలుసౌదువని మరిచి అర్థించ సరికాదు   రతనాల మెరుపుల ప్రకాశాన్ని నమ్మని అంధులకు తెగబడి వివరించ సరికాదు చుక్కాని చేపట్టి ఓడ నడలేదని తెరచాపను పదే ద్వేషించ సరికాదు దాహాన్ని తీర్చదోయ్ దరిచేరినా... విశ్వా ఎండమావిని అంత ప్రేమించ సరికాదు[2] '''6.గజల్ జనియించ నిను నేల జార్చేది నేనే కోరికల పయనాన్ని కూర్చేది నేనే మొక్కగా బక్కగా మొదలైన నీ బతుకు మానుగా ఏపుగా మార్చేది నేనే కొండ గాలుల లోన ఎండ వానల లోన స్థిరముగా గమ్యాన్ని చేర్చేది నేనే వరములను గుప్పించి వలపులను చొప్పించి పేకముక్కల మేడ పేర్చేది నేనే కోడె నాగుల వంటి కోట్ల ఆశల వెంట తెగబడగ మమతలను తెంచేది నేనే క్షణభంగురమున క్షణికావేశమేలనో తెరవెనక మనువు కడతేర్చేది నేనే ఈనేల ఈమాయ విశ్వా.. న్ని నేనై పొరలెన్నో కాలాన పూడ్చేది నేనే '''7. మంచితనం (గజల్) సిరుల వలను తెంచి మేలు చేయడమే మంచితనం సొంపు విడిచి ప్రతిభను గుర్తించడమే మంచితనం చేతకానితనం కాదు చేవ ఉన్న   గుండెలోన సహనంతో జీవనాన  సాగడమే మంచితనం తెలివిలేని వాడంటూ తెగడినా తన వినయాన్ని ప్రజలందరి బాగు కొరకు బ్రతకడమే మంచితనం కోపాగ్నిని చలువ పరచి కోల్పోవక సత్వగుణం విషము చిమ్ము వారినైన విడువడమే మంచితనం కల చెదిరిన గతి మారిన కలత వలదు కవి విశ్వా ఫలమెంచక చిరునగవుతొ మెలగడమే మంచితనం '''8.గజల్ ఆదర్శాలను మోస్తే భూమికి హారము నీవౌతావు వాపును బలమనుకొంటే భూమికి భారము నీవౌతావు దొంగలు దొరలై సంఘ సంపదను దోచుకు పోతూ ఉంటే కొంచెము బాధ్యత భుజమున మోయని ఘోరము నీవౌతావు చిక్కని పున్నమి వెన్నెల కౌగిలి చెలియా నీవందిస్తే నిచ్చె మనసుకు తాపము తీర్చే నీరము నీవౌతావు ప్రకటన చేయక బడుగు జనులనూ బతుకు బాటలో నడిపిస్తే చీకటి వాకిట ఆకలి దీర్చే క్షీరము నీవౌతావు విజయ రహస్యం శ్రమలో ఉందని వినవోయీ... ఓ.. విశ్వా దరహాసంతో బ్రతుకులో స్వర్గ ద్వారము నీవౌతావు '''9.గజల్ వలపులతో కన్నులకొక వల అయ్యావెందుకు బీద ఊహకందని ఓ  వెల అయ్యావెందుకు నీకై పరితపించి నిదుర లేక కుదురు లేక చిత్రంగా ఎదురు పడితె శిల అయ్యావెందుకు చిటికె లోన కానుకగా జీవితాన్ని చేతికిస్తె తొలచి గుండె బరువు కొలుచు తుల అయ్యావెందుకు జ్ఞాపకాల మధురిమలను సాగర తీరాన రాస్తే అలుసుగ ఆకథను చెరుపు అల అయ్యావెందుకు విశ్వానై... ప్రేమ  నంత విరివిగ నీకై   తెస్తే కంటి యెదను పగులగొట్టి కల అయ్యావెందుకు '''10.గజల్ హృది సత్త్వమును ఏ ఇంధనము ఇవ్వదు గొప్పోడిగా పేరు కుందనము ఇవ్వదు మంచిగా మసలుకో మర్యాద పుచ్చుకో గౌరవపు సౌరభము చందనము ఇవ్వదు సంస్కారమును చూపి సత్కారమందుకో వగలమారిగ నువు పెట్టు వందనము ఇవ్వదు సంతృప్తి పొందుతూ సంతోషమందుకో నరునికా వరము ఏ నందనము ఇవ్వదు సర్వేశునే అడుగు సాయుజ్యమును... విశ్వా బతుకులో నీకు ఏ బంధనము ఇవ్వదు '''11.గజల్ ఎప్పటికప్పుడు ఎరుగని విద్యను నేర్చుకుంటారు కొందరు అమ్ములపొదిలో నూతన శరములు చేర్చుకుంటారు కొందరు చెప్పినా నీతిని చెవిలో నింపక చెడును పూసుకుంటూనే చిరుగాలులకే రాలిపోయి చితి పేర్చుకుంటారు కొందరు ఎడారినైనా, సంద్రమునైనా పెనుతుఫానులోనైనా కలవర పాటును చెందక గతులను కూర్చుకుంటారు కొందరు ఒంటరి మనసును తుంటరి కలలే ఊరిస్తూ ఉంటున్నా పంటగ మారే పండుగ కోసం ఓర్చుకుంటారు కొందరు సాయమునైనా,  గాయమునైనా మరువలేరురా... విశ్వా బతుకు బాటలో తప్పక బాకీ తీర్చుకుంటారు కొందరు '''12.గజల్ నీ వలపులనే  హృదయంలో నే మోసానే చెలియా వెన్నెల ఒడిలో ఛకోరమై వేచి చూసానే చెలియా ఎడారిలో ఓ ఎండమావివై నన్నూరించావే మన కలయికనే కలలో మరిమరి గీసానే చెలియా పిలుపుకై ఎదురు చూసాను, ప్రేమను మొక్కను నాటాను నీ చిరునగవుల తాజా నీటిని పోసానే చెలియా కలల కోటనే కూల్చేసి కలతను మిగిల్చి పోయావే ఒంటరి బాధను సంద్రపు ఒడ్డున రాసానే చెలియా విరహపు వలలో చిక్కికుంటి నే  విలపిత... విశ్వానై వేదన తీపిని గజల్ గీతిలో వేసానే చెలియా '''13.గజల్ ఎవరి తరం మదిలో ఉదయించు తలపు మార్చు కొనుట ఎవరి తరం తృప్తిదీర ఒక దాహం తీర్చుకొనుట ఎవరి తరం తొలివలపుల సౌరభాలు చెలి పెదవుల వేణువులు జ్ఞాపకాల మధురిమలను జార్చుకొనుట ఎవరి తరం భాష తెలుగు నింగిలోన పదము లేరు ఋషులెందరో గొప్పదైన గేయమొకటి కూర్చుకొనుట ఎవరి తరం ఆశల పెను గాలి మేడ అంతస్తులు పైపైకి చివరి మజిలీ చేరువరకు చేర్చుకొనుట ఎవరి తరం జీవితాన ఎగుడు దిగుడు చేదు దారులే.... విశ్వా ఉత్సాహపు గెలుపు వరకు ఓర్చు కొనుట ఎవరి తరం '''14.గజల్ ఎదలోన కొలువైన మధుబాల సుందరి పలుకవే మధువొలుకు అధరాల సుందరి కనుకొనల బాణాలు వెనుక జడ నాట్యాలు ముద్దుగా  రారావె మురిపాల సుందరి కను తెరువ సంద్రాలు  మూయనెడారులు చూపవే మార్గాన్ని సురబాల సుందరి చిరునవ్వు వరమీయ చిరు దివ్వె వెలుగీయ రంగులను మొహరింతు పరువాల సుందరి కలల చెర బందీని విరహంపు విశ్వాను ఉదయాన చేరవే మృదుబాల సుందరి '''15.గజల్ ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా వాయిదాలు వేసుకుంటు రేయి పగలు గడిపేయకు జీవితాశయాలను నెరవేర్చుకో సోదరా ప్రతిభలే ప్రతిష్టనిచ్చు పదును పెట్టు అదును చూసి నీ అమ్ములపొదిని కొన్ని చేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా చెడు ఉందని ప్రాణమైన స్నేహాన్నే విరిచేయకు మంచి వైపు స్నేహితులను మార్చుకో సోదరా మూన్నాళ్ళే ముచ్చటరా పేకమేడ బతుకు.... విశ్వా ప్రేమించే మనసులతో పేర్చుకో సోదరా ఓటమి నిను బాధిస్తే ఓర్చుకో సోదరా కొత్త గెలుపు బాటలనిక కూర్చుకో  సోదరా శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. శ్రీనివాస రావు, గొట్టాపు (2024). విశ్వా గజల్స్. సాలూరు: సాలూరు సాహితీ మిత్ర బృంద ప్రచురణలు. p. 40. ISBN No idea. {{cite book}}: Check |isbn= value: invalid character (help) విశ్వా గజల్స్ పుస్తకం botp19i2ave9bv00cqml0wzb8rrob4z 104 215633 563110 2026-07-05T17:58:00Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ధ్యానముచేయుట కర్హు ఁడగును. ధ్యానమునకు మున్నిష్ట దేవ తను స్మరించి యర్ఘ్యప్రదానము చేసి స్తుతించవలయును. గాయత్రీమంత్రోప దేశమును బొందినవా రామంత్రమును, నితరులు యథోపదిష్టమంత...' 563110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|373}}</noinclude> ధ్యానముచేయుట కర్హు ఁడగును. ధ్యానమునకు మున్నిష్ట దేవ తను స్మరించి యర్ఘ్యప్రదానము చేసి స్తుతించవలయును. గాయత్రీమంత్రోప దేశమును బొందినవా రామంత్రమును, నితరులు యథోపదిష్టమంత్రములను జపముచేయుచు నిష్ట దేవత యందు మనస్సు నేకాగ్రముగ నుంచి ధ్యానముచేయవల యును. గాయత్రీ మంత్రమునందొక విశేషమున్నయది. మంత్రార్థ మును విచారించిచూడఁగా నుపాసకుఁడు లోకమునందలి జను లందఱును సద్బుద్ధిగలవారగునట్లు భగవంతుఁడు చేయుఁగాక యని యాపరంజ్యోతిని ధ్యానించవలసినట్లు స్పష్టమగుచున్న యది. కావున దామును లోకులందఱును బరిశుద్ధులై సత్పురు షులునునై లోకహితమాచరించునట్లు ప్రార్థించవలయును. మంత్రోప దేశమును బొందిన వారును బొందనివారును బై ని సూచింపఁబడిన ధర్మములను గ్రహించి సకాలమున నిష్ట దేవ తల నుపాసించుచు లోకహితార్థము భగవద్ధ్యానమును జేయఁదగును. రాజయోగము ఇదికాక మఱియొక విధమగు నుపాసన మున్నయది. దాని యందును సంధ్యావందనమునందలి మంత్రములను జెప్పినను జెప్పవచ్చును. తంత్రములను చేసినను జేయవచ్చును. కాదని మంత్ర తంత్రములు లేక క్రిములు వెశ్వరుల రూపముల, నెఱింగి జీవుఁడు<noinclude><references/></noinclude> 3pjwutfudq478i6gqokzrwpd5p901b5 104 215634 563111 2026-07-05T17:58:43Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' పరమాత్మయందుఁ జేరునట్లు మానసిక ధ్యానమును జేయ వచ్చును. ఇది జీవేశ్వరులను జేర్చు రాజయోగము. ఈ యోగమునకు సాధనములుగనుండు పూర్వాంగములు గలవు. అవి యోగాంగములు, వీనిని బతంజలి యోగసూత...' 563111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|374|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> పరమాత్మయందుఁ జేరునట్లు మానసిక ధ్యానమును జేయ వచ్చును. ఇది జీవేశ్వరులను జేర్చు రాజయోగము. ఈ యోగమునకు సాధనములుగనుండు పూర్వాంగములు గలవు. అవి యోగాంగములు, వీనిని బతంజలి యోగసూత్రములందు విస్తరించి వ్రాసియున్నాఁడు. యోగాంగముల సహాయమున జీవుఁ డీశ్వరునిం జేర సభ్య సించుటయె యోగాభ్యాసము. యోగాభ్యాస మన్న మాత్ర మున నెద్దియో క్రొత్తమార్గమొకటియని భావింపనక్కర లేదు. చిత్తవృత్తినిరోధమే యోగము. ఎల్లవారును దెలిసి కాని తెలియక కాని, యోగాభ్యాసమార్గమున నున్న వారి లే. ఎల్ల వారు నానందమును గోరుచుఁ దత్స్వరూపమైన యాత్మసాన్ని ధ్యమును గోరుచునే యున్న వారు. ఆయానందమున లేశ మాత్రము గల యిహలోక విషయములయందుఁ బూర్ణానం దము గలదని యజ్ఞానముచే భ్రమించి విషయసంయోగ మును గోరుచున్న వారు. కడకు విషయానందములు దుఃఖ మిశ్రములనియు ఎలీ.ణభంగురములనియు నెఱింగి స్వర్గ సుఖము - లను గూర్చియత్నింతురు. అవియును నశ్వరములని క్రమక్రమ ముగ నెఱింగి వైరాగ్యసంపన్నులై యాత్మసాన్నిధ్యమును వెదకుదురు. ఇట్లాత్మ సంయోగమును గోరుట మానవులు మాత్రము గాదు. ఈశ్వరునికళయగు జీవుఁడు మృత్పాషా ణాదులయందుఁ గొంత కాలము సుషుప్తియం దుండునట్లుండి పిదప నోపవనసుతులందు గఁగిం చిచ్చేతనయుక్తమై వర్షవా<noinclude><references/></noinclude> h5smpd7cq7sr9pii4kqy24i87xjqcr0 104 215635 563112 2026-07-05T17:59:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' తాతపములను భూసారములను గ్రహించుచు వివిధానుభవ ములం గలిగి బీజరూపములుగనుండిన యాత్మశ క్తులను గొన్నింటి వికసింపఁ జేయును. పిమ్మటఁ దిర్యగ్జంతువులగు పశుపక్ష్యాదులందుఁ జొచ్చి...' 563112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|375}}</noinclude> తాతపములను భూసారములను గ్రహించుచు వివిధానుభవ ములం గలిగి బీజరూపములుగనుండిన యాత్మశ క్తులను గొన్నింటి వికసింపఁ జేయును. పిమ్మటఁ దిర్యగ్జంతువులగు పశుపక్ష్యాదులందుఁ జొచ్చి యింద్రియ స్పర్శములవలన బహు విధములగు సుఖదుఃఖముల ననుభవించును. కడపట మానవ జన్మమెత్తి మనుష్యరూపమున జీవుఁడై వెలయును. ఈయాత్ర యందంతయు నీశ్వరుని నుండి కళారూపముగ వేఱయిన జీవుఁడు మరల నామహాజ్యోతియందుఁ జేరుట కే కోరుచుం డును. వాఁడన్ని లోకములందుఁ బొందు వివిధానుభవములు నాపదవిని బొందింప సమర్థములు కాని వేఱుకావు. ఈవిధ ముగ ననేకయుగములును గల్పములును దిరిగి దీర్ఘ కాలమున కందఱును బరమపురుషార్థమును బొంద నోపుదురు. ఐనను వివేకముగల మనుష్యుఁడు తన బుద్ధికుశలతను విని యోగించి ప్రయత్నానుగుణ్యముగ నాకాల ప్రమాణమును దగ్గించనోవును. దీనికి దృష్టాంతములు గలవు. అడవిని బెరుగు ములగకాయలలోని బీజములను దెచ్చి సుక్షేత్రమునవిత్తి తగిన" యెరువుతోఁ జేర్చి వ్యవసాయకుశలత చే నభివృద్ధియైన - చెట్లనుండి బీజములంగొని మఱియు నాబీజములనాటి కాయలు కాచునట్లు చేసి యా విత్తనములతోఁదగుమార్గమున వ్యవ సాయముచేయుచు రాఁగాఁ బండెడు కాయలు కాలక్రమమున ము౦డ్లుపోయి గొప్పవియై మొదటి ములగ కాయలకంటె మిగుల శ్రేష్ఠమైనవిగ నగును. ఇస్తే మామిడి చెట్లయందు మంచి<noinclude><references/></noinclude> b9ywsfdy72mdxyfi84addsjwt9o9qrj 104 215636 563113 2026-07-05T18:00:15Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' వియగు నొక జాతిమ్రాకులతో మఱియొక జాతి మ్రాకులనుండి యంట్లుగూర్చుటచేత మంచిరుచిగల యంటుమామిడి పండ్ల పండును. మఱియు నెల్లూరుమండలమునందలి యావులయం 'దును గోడెలయందును సాధుగుణములు...' 563113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|376|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> వియగు నొక జాతిమ్రాకులతో మఱియొక జాతి మ్రాకులనుండి యంట్లుగూర్చుటచేత మంచిరుచిగల యంటుమామిడి పండ్ల పండును. మఱియు నెల్లూరుమండలమునందలి యావులయం 'దును గోడెలయందును సాధుగుణములు గలవు. మైసూరు దేశమున నమృతమహలు నందలి వృషభములయందు బిగు వును జుఱకుఁదనమును గలదు. నెల్లూరిమండలమునందలి యావులకును అమృతమహలు వృషభములకును సంబంధమును గల్పించి కోడెలనుబుట్టించుచున్నారు. నానియందు నెల్లూరు కోడెల బలమును సాధుగుణములును, మైసూరు రాజ్యము నందలి యెద్దుల పౌరుష బలమును, జుఱకుఁదనమును, గష్ట మునకోర్చు శక్తియుఁ గలుగుచున్నది. ఇట్లు సామాన్యముగ లౌకికవ్యవహారములందు మను ష్యుఁడు తనబుద్ధి కుశలత చే ననేకములగు వస్తువులను శీఘ్ర ముగ నుత్కృష్టస్థితికిం దెచ్చుచున్నాఁడు. అవి తమంతటనే వృద్ధి కావలయునన్న దీర్ఘ కాలము పట్టును. తనబుద్ధి కుశలతచే వస్తుతత్వములను యుక్తాయుక్తములను నెఱింగి' విశేష యత్నముచేసి తనజ్ఞానాభివృద్ధిని గూడఁ ద్వరితముగఁ జేయ వచ్చును. ఇట్టి వివేక సహితము ప్రయత్నమే యోగా భ్యాసము. జీవునియం దాత్మశక్తులు బీజరూపములుగనుండి క్రమ క్రమముగ లోకమున వికసించుచు వచ్చుచున్న మార్గములను బరిశీలించవలయును. తనయనుభవములతో నితరుల యను<noinclude><references/></noinclude> n94aq9q6y9uzvu82u8fwutrej6j0ttu 104 215637 563114 2026-07-05T18:01:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'భవమును సహాయముగఁ గొనవలయును. జ్ఞానాభివృద్ధి కను కూలములగు మార్గముల నవలంబించవలయును. ప్రతికూల ములగు మార్గములను విడువవలయును. దేశకాల నిమిత్త ముల నెఱింగి యుపాయముతో సందర్భానుసా...' 563114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|377}}</noinclude>భవమును సహాయముగఁ గొనవలయును. జ్ఞానాభివృద్ధి కను కూలములగు మార్గముల నవలంబించవలయును. ప్రతికూల ములగు మార్గములను విడువవలయును. దేశకాల నిమిత్త ముల నెఱింగి యుపాయముతో సందర్భానుసారముగఁ దగు భంగిఁ బూనికతోఁ బ్రయత్నించుచు రావలయును. ఈరీతిఁ దనశరీ రేంద్రియమనస్సులను నిగ్రహించి శుద్ధములుగను సార్థకములుగను జేయుమార్గమే యోగాభ్యాస మను పేరఁ బరఁగునుగాని యది యొక నూతనమార్గము కాదు. దీనిని స్పష్టముగ నెఱింగినచో యోగాభ్యాస మెల్లవారలకును సాధ్య మని స్పష్టమగును. అభ్యాసము చేయుటకుఁ బ్రారంభించిన నాజన్మమున నె పరిపూర్ణముగ సిద్ధి కాకపోయినను జేసిన ప్రయత్నము వృథాకానేరదు. దానిఫలము కట్టియుంచిన మూటగా జీవుని నంటి యేయుండును. ఇట్టి ప్రయత్నము చేయు చురాఁగా' సిద్ధిగలుగకపోదు. ఈయర్థమును గీతాశాస్త్రమున . యోగభ్రష్ట విచారమందు నొక్కి బోధించియున్నారు. పార్థ నై వేహ నా ముత్ర వినాశ స్తస్య విద్యతే ! న హి కల్యాణకృత్కశ్చి దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి || ప్రాప్య పుణ్యకృతాక్ లోకా సుషిత్వా శాశ్వతీ స్సమాః | శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టో2 భిజాయతే | అధ వా యోగినా మేవ కులే భవతి ధీమతామ్ | ఏతద్ది దుర్లభతరం లోక్ జన్మయ దీదృశమ్ | తత్ర తం బుద్ధిసంయోగం లభతే పౌర్వదైహికమ్ | యతతే చ తతో భూయ స్సంసిద్ధేకురునందన I (గీత. జోరం-83.)<noinclude><references/></noinclude> 1tpadg35kxdf1292oa7hs7w89lfqbno 104 215638 563115 2026-07-05T18:02:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' తా. ఓయి యర్జునా ! యోగభ్రష్టునకు నిహపరలోక ములయందు నాశనములేదు. శుభకరమగు కర్మము నొనరిం చిన వాఁడు దుర్గతి నెప్పుడును జెందఁడు. పుణ్యకార్యము లొన రించిన మహాత్ములు పొందులోకముల నొ...' 563115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|378|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> తా. ఓయి యర్జునా ! యోగభ్రష్టునకు నిహపరలోక ములయందు నాశనములేదు. శుభకరమగు కర్మము నొనరిం చిన వాఁడు దుర్గతి నెప్పుడును జెందఁడు. పుణ్యకార్యము లొన రించిన మహాత్ములు పొందులోకముల నొంది పెక్కు సం వత్సరము లందు గడపి సంపూర్ణ యోగసాధకుఁడు కాఁడు కావునఁ బరిశుద్ధులై సకలవిభవ సమృద్ధులగు వారియింటఁ బుట్టును. లేదా యోగులును బుద్ధిశాలురును నగువారి వంశ ముననైనఁ బుట్టును. లోకమున నిట్టి జన్మము మిగుల దుర్ల భ మని తెలియఁను. అట్లు పుట్టియు, బూర్వ దేహసంబంధ మగు బుద్ధిసంయోగమునే పొంది మరల యోగసిద్ధికై యమ్మహాత్ముఁడు యత్నించునని యెఱుంగుము. జీవుఁ డీశ్వరునియందుఁ జేరుటయె నిజమగు యోగము. అట్టి యోగమునకు సాధనముగ నుండుమార్గమున సోపానములుగ నెంచఁగు నెనిమిది యోగాంగములున్న యవి. ఈ యంగ ములతోఁగూడిన యభ్యాస మష్టాంగ యోగము. అంగములు "యమ నియ మాసన ప్రాణాయామ ప్రత్యాహార ధారణ ధ్యాన సమాధయోష్టావంగాని ”పతంజలియోగ సూత్రము. యమము, నియమము, ఆసనము, ప్రాణాయామము, ప్ర త్యాహారము, ధారణము, ధ్యానము, సమాధియు నను నీ యెనిమిదియు యోగాంగములు.<noinclude><references/></noinclude> 98on7mlncl6y5e2bty3ww13ej618m00 104 215639 563116 2026-07-05T18:03:12Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' అందు మొదటి రెండును. యమము, నియమము.— అభ్యాసకుని యశుభవాసనలఁ దొలఁగించి శుభవాసనల నొనఁగూర్చి భావశుద్ధినిచ్చునవి. అభ్యాసకుఁడు శుద్ధుఁడు గాకపోయినచో సామాన్యలోకవ్యవహారములయందు య...' 563116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|379}}</noinclude> అందు మొదటి రెండును. యమము, నియమము.— అభ్యాసకుని యశుభవాసనలఁ దొలఁగించి శుభవాసనల నొనఁగూర్చి భావశుద్ధినిచ్చునవి. అభ్యాసకుఁడు శుద్ధుఁడు గాకపోయినచో సామాన్యలోకవ్యవహారములయందు యోగ్యుఁడు కానేరఁడు. అట్లుండ ను త్తమమగు నాత్మసాన్ని ధ్య మెట్లు సాధింపనోవును? దుశ్చరితము నుండి విరమించవల యును. ఇంద్రియములను నియమించి శాంతములుగఁ జేయ వలయును. మనస్సును స్వాధీనము చేసికొనవలయును. ఇట్టివి లేనివాఁడు యోగమున కర్హుఁడు గాఁడు. నా ఒవిరతో దుశ్చరితా న్నా ౬శాంతో నాఒసమాహితః | నా ఒశాంతమానసో వాపి ప్రజ్ఞానే నైన మాప్నుయాత్ II (కఠోపనిషత్తు.) కావున యోగాభ్యాసమున కారంభించుటకు ముందు తన యందుండు దుర్గుణములను బోఁగొట్టి ముఖ్యములగు కొన్ని సుగుణములు దృఢ పఱచుకొనవలయును. అట్లుచేయక మూఁడ వది మొదలుగాఁగల యంగములతో నారంభించి యభ్య సింప నర్హుఁడు గాఁడు. యమనియమము లెవ్వి యనఁగా : తత్రా హింసా సత్యా స్తేయబ్రహ్మచర్యా పరిగ్రహా యమాః || అహింస, సత్యము, అస్తేయము, బ్రహ్మచర్యము అపరి గ్రహము నివి యమములు. యోగియగువాఁడు సర్వభూతములను దనవలె భావించుచు సర్వసముఁడు కాఁగోరువాఁడు కావున నొకరికి హింస యెంత<noinclude><references/></noinclude> kndvhfw9ca3to706u2g1fabrvp9orf7 104 215640 563117 2026-07-05T18:04:08Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' మాత్రము గలుగఁజేయరాదు. హింసయనఁగాఁ జంపుట మాత్రముగాదు. కామక్రోధాది సంకల్పములచే లోకములకు బాధయగుం గావున వానిని గలిగింపరాదు. ఒరుల నొప్పించు మాటలాడరాదు. ఎవ్వరి కేని బాధను గల్గ...' 563117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|380|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> మాత్రము గలుగఁజేయరాదు. హింసయనఁగాఁ జంపుట మాత్రముగాదు. కామక్రోధాది సంకల్పములచే లోకములకు బాధయగుం గావున వానిని గలిగింపరాదు. ఒరుల నొప్పించు మాటలాడరాదు. ఎవ్వరి కేని బాధను గల్గించుపనిని జేయ రాదు. ఇట్లు లోకమున నెంతమాత్రమైనను బాధ కలుగఁ జేయరాదు. అతని సమీపించు నెల్లవారును శాంతమును బొందునట్లుండవలయును. ఎల్లవారు తన్ను రక్షకునిగాను .సుహృదునిగా నెన్ను కొనునట్లుండవలయును. అజాతశత్రు వుగ నుండఁదగు. అట్టివానియందు నసత్య ముండదు. ఇతరుల ద్రవ్యము నపహరించు బుద్ధి మనస్సునం దైనను గలుగదు. మఱియు బ్రహ్మచర్యము నభ్యసింపవలయు. అనఁగా నింద్రియ 'నిగ్రహము గలిగి విషయచింత లేక యుండవలయును. విష యచింత యుండఁగా మనం బింద్రియములతోఁ గూడి విషయ ములయందు సంచరించుచుండునే గాని యీశ్వరునందు నేకా గ్రము గానేరదు. అపరిగ్రహము ఐహిక సుఖసాధనము “లగు పదార్థములను గ్రహించుకోరిక మనస్సునందైనను లేక యుండవలయును. ఇవి యమములు. నియమము శౌచసంతోషతపస్స్వాధ్యాయేశ్వర ప్రణిధానాని నియమాః ॥ శౌచము, సంతోషము, తపస్సు, స్వాధ్యాయము, ఈశ్వర ప్రణిధానము నివియన్నియు నియమములు.<noinclude><references/></noinclude> mvjk1dinpa58qae61c3xmi41vhndadp 104 215641 563118 2026-07-05T18:04:58Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' శౌచము—అనఁగా పారిశుద్ధ్యము. శరీరము, నింద్రియ ములును, మనస్సు, బుద్ధియు నన్నియుఁ బరిశుద్ధములుగ నుండ వలయు. శరీరము సకాలమున స్నానముచేతను, అపరిశుద్ధము- లగు పదార్థములను మనుష్యుల...' 563118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|381}}</noinclude> శౌచము—అనఁగా పారిశుద్ధ్యము. శరీరము, నింద్రియ ములును, మనస్సు, బుద్ధియు నన్నియుఁ బరిశుద్ధములుగ నుండ వలయు. శరీరము సకాలమున స్నానముచేతను, అపరిశుద్ధము- లగు పదార్థములను మనుష్యులను స్పృశించక యుండుట చేతను, బరిశుద్ధమగుచున్న యది. శరీరమునుండి సర్వకాల సర్వావస్థలయందు నతిసూక్ష్మములగు నణువులు బయలు వెడలును. ఆయణువులు సమీపమున నుండు వారల శరీరముల నంటి వారి శరీరములలోఁ బ్రవేశించును. అవి పరిశుద్ధములు నారోగ్యములు నైన నితరులకు సుఖకారణములగు. పరిశు ములు గాకపోయినచో నితరులకు హానికరములగు. మలిన తేజస్సు గలవియగుచో నితరుల తేజస్సును మలినముగఁ జేయును. సర్వభూత శ్రేయస్సుఁగోరు యోగాభ్యాసి తన శరీరమునుండి యితరులకుఁ గీడు చేయు నణువులు వెలువడు నట్లు శరీరము నపరిశుద్ధముగ నుంచుకొనరాదు. అట్లు పరి శుద్ధములగు క్రతువుల సంకల్పించుచు దుష్క్రతువులను దుర్గుణములను మనస్సునఁ జొరనీయకయు నింద్రియముల నియ "మించి, యింద్రియమనస్సులం బరిశుద్ధముగ నుంచవలయు. ఇట్లు స్థూల సూక్ష్మశరీరములు పరిశుద్ధములుగ నుంచుకొనుట కభ్యసింపవలెను. జ్ఞానం తపో ఒగ్ని రాహారో మృన్మనో వార్యుపాంజనమ్ | వాయుఃకర్మార్క కాలౌ చ శుద్ధేః కర్తౄణి దేహినామ్ || (మనుస్మృతి. ౨-౧౦)<noinclude><references/></noinclude> b98yt1weloyeyue10xvkb09wmok473o 104 215642 563119 2026-07-05T18:05:52Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' జ్ఞానము, తపంబు, అగ్ని, ఆహారము, మృత్తిక, కామ -వర్జితమగు మనస్సు, జలము, ఉపాంజనము, గాలి, కర్మములు, సూర్యుఁడు, కాలము నివియన్నియు దేహమునకుఁ బరిశుద్ధి కరములు. మఱియు, అద్భిః గాత్రాణి శ...' 563119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|382|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> జ్ఞానము, తపంబు, అగ్ని, ఆహారము, మృత్తిక, కామ -వర్జితమగు మనస్సు, జలము, ఉపాంజనము, గాలి, కర్మములు, సూర్యుఁడు, కాలము నివియన్నియు దేహమునకుఁ బరిశుద్ధి కరములు. మఱియు, అద్భిః గాత్రాణి శుద్ధ్యంతి మనస్సత్యేన శుద్ధ్యతి । విద్యాతపోభ్యాం భూతాత్మా బుద్ధిర్దానేన శుద్ధ్యతి ॥ (మనుస్మృతి. ×-౧౦౭ ) దేహము నీటిచేతను, మనస్సు సత్యముచేతను, బుద్ధి జ్ఞాన ముచేతను, జీవుఁడు విద్యాతపస్సుల చేతను, బరిశుద్ధులగుదురు. యోగ మభ్యసింపఁగోరువాఁ డిట్టి శుచిత్వము గలిగియుండ నగు. ఏమి వచ్చినను మనస్సున కలవరమందక తృప్తితో సంతోషించవలయును. శరీరము నింద్రియములను సత్ప్రవర్త నముచే నిగ్రహించి స్వాధీనపఱచుకొనుట తపస్సు. సద్గ్రంథ ములను జదువుటయుఁ బ్రణవజ పాదులను జేయుటయు, స్వా ధ్యాయము. ఈశ్వరుని జెందవలయునను తీవ్రమగు నాశయే యీశ్వర ప్రణిధానము. ఇక్కాలమున ననేకులు యమనియమముల నభ్యసింపక యే ప్రారంభముననే ప్రాణాయామము మొదలగు నాఱంగ ములను మాత్రమభ్యసించుటకు యత్నించుచున్నారు. కొం దఱు వాయుధారణమే ప్రాణాయామయోగమని దాని నభ్య<noinclude><references/></noinclude> 83l6mzdruphkubdtgg4d6n97wbe7oh7 104 215643 563120 2026-07-05T18:06:45Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' సించుచు, నితరులకు బోధించుచునున్నారు. యమనియమ ములు మిగుల కష్టములని వానిని విడుతురు. యమనియమ ముల నభ్యసించుటయన్న, విషయవాంఛలను వదలి విరాగ ముతో నివృత్తిమార్గమునందు వర్తించుట....' 563120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|383}}</noinclude> సించుచు, నితరులకు బోధించుచునున్నారు. యమనియమ ములు మిగుల కష్టములని వానిని విడుతురు. యమనియమ ముల నభ్యసించుటయన్న, విషయవాంఛలను వదలి విరాగ ముతో నివృత్తిమార్గమునందు వర్తించుట. సామాన్యములగు నల్పవాంఛలనైనను జయింపకయే సులభమగు మార్గమున యోగులు గాఁగోరి యమనియమములఁ బాటింపక యే వాయు ధారణమున కారంభించుట వెట్టితనము. యథార్థముగ నిత్రే యసముఁ గోరువారు మొట్టమొదట యమనియమా భ్యాస ముచేఁ జిత్తశుద్ధిఁబొంది మిగిలినయాఱంగముల నభ్యసింప నగును. ఆసనము యోగాభ్యాసమున సుఖమైనదియు, స్థిరమైనదియు నగు నాసనమునఁ గూర్చుండవలయును. పద్మాసనము, సిద్ధాసనము మొదలగు ననేక విధాసనములలో దేనియందు శరీరమునకు సుఖముగలుగునో యాయాసనమునఁ గూరుచుండవలయును. భూమిపై దర్భాసనము దానిపైఁ గృష్ణాజినము, దాని పై వస్త్రము పఱచి దానిపైఁగూరుచుండిన సుఖముండును. కూరు చుండునపుడు శరీరము, శిరమును మెడయు నొరుగక చక్కఁగ నుండవలయును. అట్లుండుట ధ్యానమున జాగరూకుఁడై యుం డుటకు సహకారియగు. దేనిపైనైన నానుకొనిన యెడల ధ్యానముచేయునపుడు 'నిద్రరావచ్చును. ఇట్లు భూమి పై<noinclude><references/></noinclude> k6eas43lzeyzisep25pzlce51uqd6i7 104 215644 563121 2026-07-05T18:07:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' మృదువగు నాసనమును నిర్మించుకొని సుఖముగు నాసనమునఁ జక్కఁగఁ గూర్చుండవలయును. కూర్చుండు ప్రదేశము శుచిగ నుండవలెను. స్వభావముగాఁ బరిశుద్ధమై సమమై నీళ్ల బాధ యుఁ గ్రిమికీటాదుల బా...' 563121 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|384|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> మృదువగు నాసనమును నిర్మించుకొని సుఖముగు నాసనమునఁ జక్కఁగఁ గూర్చుండవలయును. కూర్చుండు ప్రదేశము శుచిగ నుండవలెను. స్వభావముగాఁ బరిశుద్ధమై సమమై నీళ్ల బాధ యుఁ గ్రిమికీటాదుల బాధయు లేనిదై యుండవలయును. గృహ ములందు దేవపూజకుఁ గాక తక్కినవనులు చెప్పుడు నుపయో గింపని గదియే ప్రశస్తము. ఏకాంత స్థలముగ నుండుట శ్రేష్ఠము. అచ్చట మనస్సునకు విశేషముగలుగఁ జేయు వస్తువులనుంచక ధ్యానమునకు సహకారులగు వాని నుంచియుండుట యెంతయు ననుకూలము. ఉపాస్య దేవుని ప్రతిమయుఁ బ్రేమాస్పదులగు పెద్దల ప్రతిమలును బూజకు నుపయుక్తములగు ధూపాది ద్రవ్యములు నివి యెల్ల ధ్యానమునకు సహకారులు. అట్లు కొంతకాల మాగది పూజకు మాత్రమే యువ యోగింపఁ బడుచుండ నాగదియందలి స్థూల సూక్ష్మాకాశమంతయు దివ్య తేజస్సుతో నిండియుండును. అట్టి గదిలోఁ బ్రవేశించిన.. తోడనే యా తేజస్సు వ్యాపించి భక్తినిగలుగఁజేయును. అట్టి ప్రదేశములు శుచి ప్ర దేశము లగునుగాని తఱుచుగ లౌకిక వ్యాపారముల కుపయోగించుచు ధ్యానసమయమున మా త్రము శుద్ధముగ నీటితోఁ గడిగినమాత్రమున నది ఫ్యాన యోగ్యముకాదు. ధ్యానకాలమున నేకాంతముగ నుండవల యును. ఇద్దఱు ముగ్గురు గలిసిన విక్షేపమగును. కావున నా సమయమున ముఖ్యముగ నుండఁదగునవి (౧) ధ్యానము నకు మాత్ర ముపయోగింపఁబడు పరిశుద్ధమగు ప్రదేశము,<noinclude><references/></noinclude> mtp20sk7sjlfglkpqafpmqhf1l8fg0t 104 215645 563122 2026-07-05T18:08:32Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' (అ) ధ్యానమునకు సహాయములగు ద్రవ్యములుమాత్రముం డుట, (3) ధ్యాన కాలమున నేకాంతముగ నుండుట. (ర) ఇట్టి ప్రదేశమున సమమగు స్థలమున " చైలాజినకుశోత్తరమ్ ” వస్త్రము, కృష్ణాజినము, దర్భాసనము నొ...' 563122 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|385}}</noinclude> (అ) ధ్యానమునకు సహాయములగు ద్రవ్యములుమాత్రముం డుట, (3) ధ్యాన కాలమున నేకాంతముగ నుండుట. (ర) ఇట్టి ప్రదేశమున సమమగు స్థలమున " చైలాజినకుశోత్తరమ్ ” వస్త్రము, కృష్ణాజినము, దర్భాసనము నొక దానిక్రింద నొక టిగ నునిచి సులభమైనదియు స్థిరమైనదియు నగు నొకయా సనమున నుండి కాయశిరో గ్రీవములు సమముగఁ జేసి దిక్కు లను జూడక యుండవలయును. ఈవిషయము శ్రీ భగవద్గీతయందు నాఱవయ ధ్యాయమున భగవంతుఁడు విధించియుండునది చూడఁదగు. శుచౌ దేశ ప్రతిష్ఠాప్య స్థిర మాసన మాత్మనః | •త్యుచ్ఛితం నాతినీచం చైలాజినకుళోత్తరం ॥ నా I త త్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేంద్రియ క్రియః | ఉపవి శ్యాసనే యుంజ్యాత్ యోగ మాత్మ విశుద్ధయే ॥ సమం కాయశిరో గ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః సంపేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశ శ్చానవలోకయక్ || ప్రశాంతా త్మా విగతభీః బ్రహ్మచారివ్రతే స్థితః | మనః సంయమ్య మచ్చిత్తో యు క్త మత్పరః || (గీత. అ. ౬, శ్లో. ౧౧-౧8.) ప్రాణాయామము ఇట్లు సుఖాసీనుఁడై నాల్గవయంగమగు ప్రాణాయామము చేయవలయును. ప్రాణాయామమనఁగాఁ బ్రాణాపానములగు నుచ్ఛ్వాసనిశ్వాసములను సమముగ నియమించుట. ఇది యనుభవజ్ఞుఁడగు గురుముఖముగ నెఱింగి యభ్యసింపఁదగినది.<noinclude><references/></noinclude> qt4m1d4tcwdpvtxypkqi4xny8gdw94e 104 215646 563123 2026-07-05T18:09:20Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' అట్టి సహాయము లేక ప్రాణాయామ మెక్కువఁగఁ జేసినచో నపాయకరము. కావున జాగ్రతతోనుండుట యుచితము. దీనివలని ముఖ్యప్రయోజనము ఉచ్ఛ్వాసనిశ్వాసములను సమ పరచి స్తిమితపరచుట. ప్రత్యాహారము....' 563123 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|386|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> అట్టి సహాయము లేక ప్రాణాయామ మెక్కువఁగఁ జేసినచో నపాయకరము. కావున జాగ్రతతోనుండుట యుచితము. దీనివలని ముఖ్యప్రయోజనము ఉచ్ఛ్వాసనిశ్వాసములను సమ పరచి స్తిమితపరచుట. ప్రత్యాహారము.—ఇంద్రియములద్వారా బహిర్ముఖమగు మనస్సును విషయములనుండి మరలించి లోనికిఁ ద్రిప్పుట ప్రత్యాహారము. ధ్యానమునకుం గూరుచుండ రమణీయములగు శబ్దాదివిషయములు శ్రోత్రాదీంద్రియములకు సోఁకఁగా వానిని గూర్చి మనస్సు పోవుచుండును. అట్లు పోనీయక మనస్సున బాహ్యస్పర్శములను జొరనీయక యుండవలయును. ఇట్లింద్రి యములు నియమింపఁ బడ నావలిదగు ధారణ సులభమగు. ధారణయనఁగా :—బాహ్యవిషయములనుండి త్రిప్పఁ బడిన మనస్సును ఏకాగ్రముగ ధ్యేయమూర్తియందు నిలిపి వేఱువిషయములందుఁ బ్రవేశింపక యుండునట్లు చేయవల యును. మనస్సు చంచలమై పూర్వానుభవ గోచరములగు విషయసుఖములకుం బోవును. అట్లు పోనీయక మరల మరల దానిని వెనుకకుఁ ద్రిప్పి యాత్మయందే నిలుపుచు రావల యును. ఇదియే యభ్యాసమనియుఁ జెప్పఁబడును. ధ్యానము ఇట్లు నిలిపిన మన స్సాత్మగుణములఁ జింతించును. ఈచిం తయే ధ్యానము. ధ్యానమున నితరములగు ప్రత్యయములన<noinclude><references/></noinclude> 8eh4qqlk6c2j56i2odruc63vq18lhsw 104 215647 563124 2026-07-05T18:10:08Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' మనస్సునఁ జొరనీయక యాత్మభావన యొక్కటియే మన స్సున నిలుకడగా నుండునట్లు చేయవలయును. క్రమక్రమ ముగ మనస్సు నేకాగ్రముగఁ జేసి యాత్మ ప్రత్యయ మొక్క టియే మనస్సున నవిచ్ఛిన్నముగ నుండున...' 563124 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|387}}</noinclude> మనస్సునఁ జొరనీయక యాత్మభావన యొక్కటియే మన స్సున నిలుకడగా నుండునట్లు చేయవలయును. క్రమక్రమ ముగ మనస్సు నేకాగ్రముగఁ జేసి యాత్మ ప్రత్యయ మొక్క టియే మనస్సున నవిచ్ఛిన్నముగ నుండునట్లు చేయవలయును. శ నైళ్ళ నై రుపరమే ద్బుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా | ఆత్మసంస్థం మనఃకృత్వా నకించి దపి చింతయేత్ II తిన్న తిన్న గా ధైర్యముతో మనస్సు నితర విషయములనుండి మరలించి యాత్మయందుంచి యేమియుఁ జింతింపక యూరక యుండవలయును. ఇట్లు తైలధారవలె నవిచ్ఛిన్నమగు స్మృతి సంతానము ధ్యానమనఁబడును. అవుడు మనస్సు బాహ్య ములగు విషయములను విషయవాసనలను మఱచి యాత్మ యందే రమించుచుండును. ఇట్లుండ మనస్సాత్మయందు మునిఁగి క్రమముగ భిన్న భావ మే మఱచి యాత్మ తాదాత్మ్యము నొందును. ఆత్మయనఁగా నిరుపాధికమగు నిర్గుణ బ్రహ్మము గాని సోపాధికమగు సగుణ బ్రహ్మముగాని యగును. ఇందు నిర్గుణ బ్రహ్మము నుపాసించుట దుర్లభము. శ్రీగీతాశాస్త్రు మునందు భగవంతుఁ డీవిషయమును స్పష్టముగ వివరించి యున్నాడడు. క్లేతోఒధికతర ళ్తేషా మవ్యక్తా సక్త చేతసామ్ | అవ్యక్తా హి గతిర్దుఃఖం దేహవద్భి రవాప్యతే॥ (గీత. ౨..) అట్టియుపాసనమునందు రుచిగలిగి యింద్రియములను నియ ప్రమించి సర్వ సమబుద్ధులై పూనికతోఁ జేయఁ గలవారల కే యది<noinclude><references/></noinclude> 5ikjrii1oct5wbuv1bbzhk0hqxh37is 104 215648 563125 2026-07-05T18:10:56Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' సాధ్యముకాని యితరులకు మిక్కిలి దుస్సాధ్యము గావున నట్టి యితరుల కెల్ల సగుణ ధ్యానము సుకరము. శివకేశవాది దైవ ములలోభ క్తునకుఁ బ్రేమాస్పదమగు నుపాస్యుని దివ్యమంగళ మూర్తిని మనస...' 563125 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|388|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> సాధ్యముకాని యితరులకు మిక్కిలి దుస్సాధ్యము గావున నట్టి యితరుల కెల్ల సగుణ ధ్యానము సుకరము. శివకేశవాది దైవ ములలోభ క్తునకుఁ బ్రేమాస్పదమగు నుపాస్యుని దివ్యమంగళ మూర్తిని మనస్సునఁ గల్పించుకొని దాని నాలంబనముగాఁ గైకొని యందుంబరమాత్మయు ననంతకళ్యాణనిధియు నగు చైతన్యమును ధ్యానముచేయవలయును. ధ్యానమున మొట్ట మొదట నామూర్తిని మనస్సున దృఢముగఁ గల్పించుకొన వలయును. క్రమక్రమమున నారూపమును బాదములనుండి శిరస్సుదాఁకఁ జిత్తమునందుఁ గల్పన చేసికొని తుదకు రూప మంతయు మనస్సున నిలుచునట్లు చేసికొనవలయును. ఇట్లు చేయుటవలన మనస్సునకుఁ బూర్ణవ్యాపారముగలిగి యితర విషయములయందు వ్యాపించకయుండుట సుసాధ్యము. అట్టి బింబమును మనస్సునఁ గల్పించుకొనుట మొద ట మొదట కష్టముగ నుండియు నభ్యాస బలముచేఁ గాలక్రమమున సాధ్య మగును. ఉపాస్యుని దివ్యగుణలీలాదుల స్మరణముచేతను, నద్దేవుని స్తోత్రములచేతను, బ్రతిమాది పూజలచేతను భక్తి ప్రేమలు క్రమక్రమముగ నభివృద్ధియై ధ్యేయమూర్తి దృఢ ముగ మనస్సున నిలుచుచువచ్చును. అంతట నోముగారి స్మరణమాత్రమున నేర్పడుచుండును. విలిఖితమివ రూపం చిత్తభిత్తా మురారే స్సుమన ఇవ మనో యై రర్పితం తత్పదాజ్జీ |<noinclude><references/></noinclude> ltykvvmh3h5ansdb5u71u5guddbbxch 104 215649 563126 2026-07-05T18:11:46Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ప్రతిపద ముదయద్భి స్సాత్వికైరంకితాంగా స్త ఇహ భవపయోధేః పార ముల్లంఘయంతి || తా. శరీరమున నానంద బాష్పములు రోమాంచలములు లోనగు సాత్విక భావము లంకురించుచుండ నెవరిచేఁ జిత్తమను గోడయ...' 563126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|387}}</noinclude> ప్రతిపద ముదయద్భి స్సాత్వికైరంకితాంగా స్త ఇహ భవపయోధేః పార ముల్లంఘయంతి || తా. శరీరమున నానంద బాష్పములు రోమాంచలములు లోనగు సాత్విక భావము లంకురించుచుండ నెవరిచేఁ జిత్తమను గోడయందు మురారి దివ్యరూపము లిఖింపఁబడినట్లు చేయఁ బడునో, ఆమురారి పాదకమలములం దెవరిచేఁ గుసుమముల వలె మనస్సు సమర్పింపఁబడునో యట్టివా రీ జన్మమున నీ యపార సంసార సాగరమును దాఁటుదురు. అని చెప్పఁబడి యున్నది. సమాధి ఈయర్థమే పూజావిధానమునందును బాదము మొదలు శిరస్సుదాఁక వేఱువేఱుగ వివిధాంగముల పూజయుఁ గడపట 5. సర్వాంగముల నొక్కసారిగఁ బూజించుటయు విధింపఁబడి యున్నది. విగ్రహమును మనస్సున దృఢముగ నిలుపుచు వచ్చిన మన స్సాదైవమునందుఁ గ్రమక్రమమున లయించి శరీరము పరవశమగును. అపుడు దేహేంద్రియములు నిర్వ్యా ప్రారములు కాఁగా మనస్సేకాగ్రముగ నుపాస్యునియందు మునిఁగియుండ బాహ్యప్రజ్ఞ లేకయే పోవును. అవు డుపాసకుని మనస్సాత్మయందే యానందించుచు నాత్మస్వరూపమై యు౦డు. అపుడు జీవుఁడు స్థూలమగు నీశరీరమును విడిచి 'సూక్ష్మ శరీరముననో, దానినిగూడ విడిచి యంతకంటె<noinclude><references/></noinclude> lg4j4fhqi3cfdgv7vl5m5wnuyyxewqp 563127 563126 2026-07-05T18:12:20Z శ్రీరామమూర్తి 1517 563127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|389}}</noinclude> ప్రతిపద ముదయద్భి స్సాత్వికైరంకితాంగా స్త ఇహ భవపయోధేః పార ముల్లంఘయంతి || తా. శరీరమున నానంద బాష్పములు రోమాంచలములు లోనగు సాత్విక భావము లంకురించుచుండ నెవరిచేఁ జిత్తమను గోడయందు మురారి దివ్యరూపము లిఖింపఁబడినట్లు చేయఁ బడునో, ఆమురారి పాదకమలములం దెవరిచేఁ గుసుమముల వలె మనస్సు సమర్పింపఁబడునో యట్టివా రీ జన్మమున నీ యపార సంసార సాగరమును దాఁటుదురు. అని చెప్పఁబడి యున్నది. సమాధి ఈయర్థమే పూజావిధానమునందును బాదము మొదలు శిరస్సుదాఁక వేఱువేఱుగ వివిధాంగముల పూజయుఁ గడపట 5. సర్వాంగముల నొక్కసారిగఁ బూజించుటయు విధింపఁబడి యున్నది. విగ్రహమును మనస్సున దృఢముగ నిలుపుచు వచ్చిన మన స్సాదైవమునందుఁ గ్రమక్రమమున లయించి శరీరము పరవశమగును. అపుడు దేహేంద్రియములు నిర్వ్యా ప్రారములు కాఁగా మనస్సేకాగ్రముగ నుపాస్యునియందు మునిఁగియుండ బాహ్యప్రజ్ఞ లేకయే పోవును. అవు డుపాసకుని మనస్సాత్మయందే యానందించుచు నాత్మస్వరూపమై యు౦డు. అపుడు జీవుఁడు స్థూలమగు నీశరీరమును విడిచి 'సూక్ష్మ శరీరముననో, దానినిగూడ విడిచి యంతకంటె<noinclude><references/></noinclude> pk74wus8uggd2v9tmka8kpqhiovnis2 104 215650 563128 2026-07-05T18:12:57Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' కక్ష్మమగు కారణశరీరముననో జాగరూకుఁడై వర్తించుచు నాయూర్ధ్వలోకముల జ్ఞానముగలిగి యుండును. ఇట్లు క్రమ క్రమమున నొక్కొక్క యుపాధిని వదలి దానికంటె సూక్ష్మ మగు నుపాధియందు వర్తిం...' 563128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|390|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> కక్ష్మమగు కారణశరీరముననో జాగరూకుఁడై వర్తించుచు నాయూర్ధ్వలోకముల జ్ఞానముగలిగి యుండును. ఇట్లు క్రమ క్రమమున నొక్కొక్క యుపాధిని వదలి దానికంటె సూక్ష్మ మగు నుపాధియందు వర్తించుచు, విడువఁబడిన యుపాధిని నానాత్మగ నెఱుంగుచుఁ, గాలక్రమమున నుపాధులన్ని యు నానాత్మలుగ నెఱింగి యన్నిటికంటె సూక్ష్మము, నన్నిటియం దంతర్యామియునగు నాత్మను నెఱుంగు. ఇట్లా త్మసా ఇట్లాత్మసా త్కారముచే జీవునకుఁ బరమాత్మతో నైక్యానుభవము గలుగు మార్గమే యోగమార్గము. ఆమైక్యమే నిజమగు యోగము. సంధ్యావందనమునకుఁ జెప్పఁబడిన కాలనియమము ముఖ్య ముగ నీధ్యానమునకు గమనించఁదగినది. ఈయోగము దిన దినమును కాలము తప్పక యభ్యసింపవలయును. అట్లభ్య సించుచుండిన దినదిన మావేళరాఁగా శరీర మభ్యాసబల ముచేఁ దనంతట దానే ధ్యానమున కుమ్ముఖమగును. ఎంత గాఢముగ నిద్రించుచుండినను వేళకుఁ జక్కఁగ మెలఁకువ గలుగును. ధ్యానమునకుఁ గూర్చుండిన, శరీరమును మనస్సును సులభముగ ధ్యానమున నిలుచును. ఈరీతి నన్ని పనులును గాలనియమముగఁ జేయుచుండిన నాయాకాలమున పనులు చేయుటకు శరీరము మనస్సు నలవడి ప్రయత్న బా హుళ్యము లేకయే స్వాధీనము లగును. ఆకాలనియమము లేకపోయినచో నిట్టి యనుకూలముండదు.<noinclude><references/></noinclude> fs48tqi47f1uq8v6jc067vsj80lg5wa 104 215651 563129 2026-07-05T18:13:47Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' యోగాభ్యాసమునకు మఱియు మూఁడు లక్షణము లవశ్య ములుగ నున్నయవి. (౧) యోగాభ్యా సమార్గమున నాదర ముండ వలయును. ఆదరమనఁగా దృఢమగు నమ్మకము. నమ్మకములేక చేసినచో నల్పఫలమేయగును. కనుక దృఢ మగు నా...' 563129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||అర్చనము|391}}</noinclude> యోగాభ్యాసమునకు మఱియు మూఁడు లక్షణము లవశ్య ములుగ నున్నయవి. (౧) యోగాభ్యా సమార్గమున నాదర ముండ వలయును. ఆదరమనఁగా దృఢమగు నమ్మకము. నమ్మకములేక చేసినచో నల్పఫలమేయగును. కనుక దృఢ మగు నాదర బుద్ధి గలిగి పూనికతోఁ జేయవలయును. (అ) అభ్యాసము నిరంతరముగ నుండవలయును. ఒక నాటి యంత రము గలిగినను ననేక దినము లభ్యసించిన సాధనపాటవము చెడును. ఎంతస్వల్పకాల మభ్యసించినను దినదినము తప్పక చేయవలయును. కొన్నిదినములు జాముల కొలఁది ధ్యాన మభ్యసించి మఱికొన్ని దినము లభ్యసింపకయుండుటచే వృథా కాలయాపన మగును. (3) మఱియు నియభ్యాసము దీర్ఘ కాలము చేయఁదగినది. కొంతకాల మభ్యసించి యోగసిద్ధి గా లేదని యతృప్తిఁ జెంద రాదు. అనేక జన్మములనుండి దృఢ ములైయుండు విషయవాసనల నున్మూలము చేయక మనస్సే కాగ్రము కానేరదు. బహుకాలమునుండి విషయములయందు రమించుచుండిన మనస్సును వానినుండి మరలించి యాత్మయం దున్ముఖము చేయుట దుష్కరము. * కావున సభ్యాసము చిరకాలము పూనికతో వేసరక చేయ * వలయును. ఈరీతి నాదరము నై రంతర్యము దీర్ఘ కాలా భ్యానము * నను నీమూఁడును యోగసిద్ధి కత్యంతావశ్యకములు.<noinclude><references/></noinclude> east32c8ekyxf7atdjklrn22mbwly7h 104 215652 563130 2026-07-05T18:15:10Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|fs125|ac}}పదునేడవ యధ్యాయము</p> {{p|fs100|ac}}ఇది మంచిసమయము</p> చతుర్యుగసహస్రాణి బ్రహ్మణో దిన ముచ్యతే || బ్రహ్మ జగత్తును సృజించ దైనందిన ప్రళయ మను పేరఁ బరఁగు నొక యవాంతర ప్రళయము జరుగు కాలమును...' 563130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{p|fs125|ac}}పదునేడవ యధ్యాయము</p> {{p|fs100|ac}}ఇది మంచిసమయము</p> చతుర్యుగసహస్రాణి బ్రహ్మణో దిన ముచ్యతే || బ్రహ్మ జగత్తును సృజించ దైనందిన ప్రళయ మను పేరఁ బరఁగు నొక యవాంతర ప్రళయము జరుగు కాలమును బ్రహ్మ కొక పగలని కాలస్వరూపము నెఱింగిన మహాత్ములు చెప్పు చున్నారు. ఇక్కాలము వేయిమహాయుగములుగ విభజింపఁ బడియున్నది. ఒక్కొక్క మహాయుగమును గృతత్రేతా ద్వాపర కలియుగము లను నాల్గుయుగములుగు నెఱుంగఁబడు చున్నది. ఇందొక్కొకయుగమునందును నాల్గు యుగముల ధర్మములు వరుసఁగ జరుగుచుండును. ఒక్కొక్క యుగము నందు నల్పకాలికము లగు నవాంతర యుగము లున్నట్లు తెలియవచ్చుచున్నది. అట్టియవాంతర యుగము లైదువేలనం వత్సరముల కొకటి యగుననియు, నాయైదువేల సంవత్సరం ముల యుగములం దొక్కొక్కదానియందును నాల్గుయుగ ముల ధర్మములు కొంత ప్రవర్తించుచుండు ననియును బెద్దల యభిప్రాయము. ఇ ప్లేయుగధర్మ మా యుగమునఁ బ్రధాను ముగ నడుచుచుండ దానికిలోఁబడిన యవాంతర యుగధర్మ -<noinclude><references/></noinclude> lmmwjtfplb9j8sl80qftivomcbey6rw 104 215653 563131 2026-07-05T18:16:28Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ములును వరుసఁగ జరుగుచుండును. మొదటిది యగు కృత యుగము సత్యయుగ మను నామాంతరము గలిగి యందు ధర్మము నాల్గు పాదముల వర్తించుచుండుననియును, రెండవది యగు త్రేతాయుగమున ధర్మము మూఁడు పాపమ...' 563131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ఇది మంచిసమయము|393}}</noinclude> ములును వరుసఁగ జరుగుచుండును. మొదటిది యగు కృత యుగము సత్యయుగ మను నామాంతరము గలిగి యందు ధర్మము నాల్గు పాదముల వర్తించుచుండుననియును, రెండవది యగు త్రేతాయుగమున ధర్మము మూఁడు పాపములుగ నడు చుచు నొకపాద మధర్మముతోఁ గలిసియుండు ననియు, మూఁడవదియగు ద్వాపరయుగమున ధర్మము రెండుభాగ ములుగను, అధర్మము రెండు భాగములుగను బ్రవర్తిల్లుచుండు ననియును, నాల్గవదియగు కలియుగంబునందు ధర్మ మొక్క పాదముగను, అధర్మము మూఁడు పాదములుగను జరుగు చుండుననియును దత్త్వజ్ఞులు పూర్వము తెలిపియున్నారు. ఇప్పు డీకలియుగమున నైదు వేల సంవత్సరములు గల యొక యంతర్భాగము గడచెను. ఒక్కొక్క యైదు వేల సం వత్సరముల కాలమునందును మొదటిభాగము కలియుగధర్మ ములోఁ గృతయుగధర్మములును, అనఁగాఁ గలిధర్మములలో ను త్తమములును, నటులే రెండవ మూఁడవ నాల్గవభాగముల యందుఁ ద్రేతా ద్వాపర కలిధర్మములు వరుసగఁ గలిసి | い యుండు. కావున నీ సమయమునఁ గలియుగమున మొదటి యేదు వేల సంవత్సరములు పూర్తియై రెండవ యైదు వేలసం వత్సరములు గల కాలనూరంభమై యుండుటవలన నీ సమ యము కాలచక్రమునఁ గృతయుగధర్మము జరుగవలసిన ఒక కాలముగ నున్నదని స్పష్టమగుచున్నయది. కలౌ పఞ్చసహస్రాంతే జాయతే వర్ణ సఙ్కర ||<noinclude><references/></noinclude> 0kd9m69hwh0j89q13waf7fplywo4aw0 104 215654 563132 2026-07-05T18:17:21Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' అను నీ వాక్య వియర్థమునే యించుక సూచించుచున్న యది. మొదటి యైదు వేల సంవత్సరముల కాలము కడపటి భాగము కలిధర్మములలో నవాంతర కలిధర్మము జరుగు కాలము కావున నైదు వేల సంవత్సరముల కడపటి కాల...' 563132 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|394|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> అను నీ వాక్య వియర్థమునే యించుక సూచించుచున్న యది. మొదటి యైదు వేల సంవత్సరముల కాలము కడపటి భాగము కలిధర్మములలో నవాంతర కలిధర్మము జరుగు కాలము కావున నైదు వేల సంవత్సరముల కడపటి కాలమున ధర్మము మిగుల హీనముగనుండునని పెద్దలు సూచించి యున్నారు. ఇప్పు డాకాలము దాఁటినందున మరలఁ గృత యుగధర్మము కొంత వృద్ధి కాఁదగిన సమయముగ నున్న యది. ఇప్పటి ప్రపంచస్థితిని గమనించిచూచిన నీశుభసూచకములు స్పష్టముగ వెల్లడియగుచునే యున్నయవి. ఇరువది ముప్పది యేండ్లకుఁ బూర్వము మన దేశమునందేమి, యితర దేశముల యం దేమి యెచ్చటఁ జూచినను నాస్తికవాదము ప్రబలి యుండెను. ఇంద్రియగోచరములగు విషయములకంటె నన్య మొక్కటి లేదనియు, విషయసుఖానుభవముకంటెఁ గోరఁదగిన వేఱుసుఖము లేదనియు వాదించువారలును, దదనుసారముగనే నడుచువారును బ్రబలియుండిరి. పూర్వ వైదికాచారములును, ధర్మములును నాదరణీయములని తోఁచ . కుండెను. ఐరోపాఖండమునందును, అమెరికాయందును మత . మునం దాదరణబుద్ధి క్షీణించి జనులు ప్రకృతిబద్ధులై కేవల విషయాసక్తులగుచుండిరి. ఎల్ల యెడల నీ తీరుననే షరతు విషయములగు ధర్మములు క్షీణగతి నొందియుండెను. ఇంతియ గాదు. అన్ని దేశములయందును మతాభిమానము గలపారు. కొద్దిగనుండినను వారు సైతము మతమునందలి యథార్థతత్వ<noinclude><references/></noinclude> 1ojf1547asoniw7fjpx6drst5p3u8rb 104 215655 563133 2026-07-05T18:18:09Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ములను, ముఖ్యాంశములను బాగుగఁ దెలిసికొనక యముఖ్య ములగు బాహ్యాచారములే ముఖ్యము లని పాటించి యందు శ్రద్ధ లేక శుష్కా చారపరాయణులై యుండిరి. ఆ కార ణమున నల్పములగు నాచార భేదములు సయిత...' 563133 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ఇది మంచిసమయము|395}}</noinclude> ములను, ముఖ్యాంశములను బాగుగఁ దెలిసికొనక యముఖ్య ములగు బాహ్యాచారములే ముఖ్యము లని పాటించి యందు శ్రద్ధ లేక శుష్కా చారపరాయణులై యుండిరి. ఆ కార ణమున నల్పములగు నాచార భేదములు సయితము పరస్పర మన స్స్పర్థాసూయలకు హేతువు లగుచుండెను. అన్యోన్యమత ద్వేషము లభివృద్ధియగుచుండెను. ఇప్పుడన్న చుండెను. ఇప్పుడన్న నో యే దేశమునఁ జూచినను మతవిషయములయందే శ్రద్ధ హెచ్చుచుండెడు. అతీంద్రియములగు విషయములయందు నమ్మక మతిశయించు చున్నది. ఒక్కొక్క మతావలంబులును దమతమ గ్రంథముల యందలి సారమును గ్రహించుటకు యత్నించుచున్నారు. ముఖ్యాంశములను, నముఖ్యాంశములను వేఱుపఱచుటచే నన్ని మతములయందలి ముఖ్యాంశము లొక్కటిగ నెఱుంగుటయు దానికి ఫలముగ మత వైషమ్యములు తగ్గుచుండుటయు, నైక · మత్యము, భ్రాతృభావము వృద్ధియగుటయును జూచు . చున్నాము. ఇట్లు మరలఁ గొంత కృతయుగధర్మము ప్రారంభ మగుట స్పష్టముగఁగానవచ్చుచున్నది. కావున భక్తిజ్ఞాన ముల నభ్యసింపఁగోరువారి కిది మంచిసమయము. అట్లంతకుఁబూర్వ మధ్యాత్మవిద్య లోకమున మిక్కిలి ఁ జెందియుండిన కాలమున బ్రహ్మవిద్యాస్వరూపులు, ధ్యాత్మవిద్యారక్షకులును, బరతత్త్వ సాక్షాత్కారముగల జీవన్ముక్తులు నగు మహర్షులలోఁ గొందఱు అజ్ఞులయి సంసార సాగరమున మునిఁగి తెప్పరిల్లఁజాలక సంకటపడు<noinclude><references/></noinclude> 9dy4tsopfmdmfhuv40f0mwl0sk3n0yp 104 215656 563134 2026-07-05T18:18:56Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' చుండు శిశుప్రాయులగు పామరజనుల యుద్ధారణార్థము లోక మునఁ బరతత్త్వజ్ఞానమును బ్రకాశింపఁ జేసి ధర్మమును బ్ర తిష్ఠించు నుద్దేశము గలిగి దివ్యజ్ఞాన సమాజమను నొక సంఘ మును స్థాపింప...' 563134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|396|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> చుండు శిశుప్రాయులగు పామరజనుల యుద్ధారణార్థము లోక మునఁ బరతత్త్వజ్ఞానమును బ్రకాశింపఁ జేసి ధర్మమును బ్ర తిష్ఠించు నుద్దేశము గలిగి దివ్యజ్ఞాన సమాజమను నొక సంఘ మును స్థాపింపఁజేసిరి. ఆసమాజము ప్రారంభించినది మొదలు ప్రపంచమునందలి దేశములన్నింటియందును దాని శాఖలు వ్యాపించి, జనుల మనస్సులను గేవల మైహిక విషయముల నుండి మరలించి యాముష్మిక విషయమునందు శ్రద్ధగలుగు నట్లు చేయుచువచ్చుచున్నయవి. ఈసమాజ శాఖలు ఏయే దేశ. ములయందుఁ బ్రబలెనో యాయా దేశములయందు క్షీణగతి నొందియుండిన మతములు పునరుజ్జీవితములు కాఁగా నాయా మతస్థులు ప్రవర్ధమాన శ్రద్ధతో మతధర్మముల నాచరించు చున్నారు. ఇవ్విధమున నన్ని దేశములయందును భగవంతుఁడు ధర్మ సంస్థాపనము చేయు కొఱ కీసమాజరూపమున నవతరం చెనో యనునట్లు గనఁబడుచున్నది. యథార్థముగ బ్రహ్మ స్వరూపులై యదృశ్యులుగ లోక సంగ్రహార్థము వర్తించు మహర్షుల ప్రోత్సాహముచే వారల యనుగ్రహపాత్రులగు వారి ముఖ్య శిష్యులచే లోకమున నీ సమాజము స్థాపింపఁ బడినదని యాసామాజికులలో ననుభవజ్ఞులగు వారు చెప్పు చున్నారు. ఈసమాజము స్థాపింపఁబడి ముప్పదియాఱు సం 1 దివ్యజ్ఞానసమాజము క్రీ॥శ॥ 1975 సం॥ నవంబరు తే1 దిన ఆమెరి కాలో న్యూయార్కు పురమున స్థాపింపఁబడెను. ఈగ్రంథము 1911 సం||. మున వ్రాయబడె.<noinclude><references/></noinclude> 474ad1axz7n300u5bl7xizse570ibfn 104 215657 563135 2026-07-05T18:19:47Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' వత్సరములు మాత్రమే యైయుండియు నది యీస్వల్పకాల ముననే ప్రపంచమునందలి నానా దేశీయులయు, నానామతస్థు లయు మనోవృత్తులను సవరించి పరస్పర మైత్రిని వృద్ధిచేయుట యేగాక పురాతన గ్రంథములయ...' 563135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ఇది మంచిసమయము|397}}</noinclude> వత్సరములు మాత్రమే యైయుండియు నది యీస్వల్పకాల ముననే ప్రపంచమునందలి నానా దేశీయులయు, నానామతస్థు లయు మనోవృత్తులను సవరించి పరస్పర మైత్రిని వృద్ధిచేయుట యేగాక పురాతన గ్రంథములయందు గూఢముగ' నుండిన పెక్కు రహస్యముల నిక్కాలమునకుఁ దగినట్లు సుబోధములుగ వెల్లడిచేసి, మఱియు ననేకరీతుల లోకమునకు మేలు చేయు చున్నది. దీనింజూడ నీ సమాజము మనుష్యమాత్రులచే స్థాపిం పఁబడినదికాదని వెల్లడి కాక తీరదు. ఈసమాజమునందుఁ బ్ర ముఖులు ననుభవజ్ఞులునై, యిక్కాలమున యథార్థముగ యో గులస్వరూప మిట్టిదని తమనడవడిచే లోకమునకుఁ బ్రదర్శిం చుచుఁ " బరోపకారార్థ మిదం శరీర బొమ్మను సూక్తిని సార్థక ముచేయుచు గ్రామైక రాత్రముగ సంచరించుచుఁ బరత బరతత్త్వ రహస్యములను శ్రద్ధాళువులకు బోధించుచుఁ గర్మభ క్తిజ్ఞాన మార్గముల సారమును స్వానుభవమునఁ జూపుచుండు ' అని బెసంటు' (Annie Besant) గారీవిషయమై జీవన్ముక్తులగు మహాత్ముల సహాయముననే యిక్కార్యమంతయు నడచు చున్నదని సాటించుచున్నారు. ఇంతియ కాక జీవన్ముక్తులగు మహనీయులు సర్వకాలము పామరుల నుద్ధరించుకొఱకుఁ దమ "తపోమహిమ లోకమునందుఁ బ్రవహింపఁ జేయుచున్నారని యును, వారలు ముఖ్యముగ నీసమయమున నా తేజస్సు నెక్కువగ లోకమునకుఁ బంపుచున్నారనియును, యోగ్యు లగు శిష్యులు దొరకుదు రాయని వారలు కాచియున్న వా<noinclude><references/></noinclude> esn4dc6fjb0ybjod6nzun4xoejx9xy6 104 215658 563136 2026-07-05T18:20:33Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' రనియు, నీకాలమున శ్రద్ధాభ క్తులు గలిగి లోకోపకారమున కై యాముష్మికమును సాధించుటయందు యత్నము చేయువార అప్పటికంటే నెక్కువగ వారి యనుగ్రహమునకుఁ బాత్ర లగుదురనియు, లోకులమేలుకొఱకు...' 563136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|398|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> రనియు, నీకాలమున శ్రద్ధాభ క్తులు గలిగి లోకోపకారమున కై యాముష్మికమును సాధించుటయందు యత్నము చేయువార అప్పటికంటే నెక్కువగ వారి యనుగ్రహమునకుఁ బాత్ర లగుదురనియు, లోకులమేలుకొఱకు నొక్కి వక్కాణించు చున్న వారు. తు మఱియు లోకమున ధర్మము క్షీణగతినొంది యధ్యాత్మ విద్య యాదరింపఁబడనపుడెల్లను బ్రహ్మవేత్తలును, జీవన్ముక్తు లును, మరణమును దరించినవారును నగు మహర్షులలో నొకరు గాని, వారిముఖ్యశిష్యులలో నొకరుగాని, లోకమున జన్మించి యజ్ఞానులగువారలకు జ్ఞానోపదేశమును జేయుచు, భక్తిశ్రద్ధ లనువృద్ధిచేయుచు, బ్రహ్మవిద్యను లోకమున మఱువక యుండు నట్లు కాపాడుదురని పూర్వమే చెప్పఁబడియెఁగదా! గడచిన ముప్పదాఱువర్షములనుండి దివ్యజ్ఞాన సమాజమూలమునను, ఆసమాజమునందుఁ బ్రముఖులుగనుండు నా మహర్షుల శిష్య సముదాయము మూలమునను, జనుల మనస్సులు పరవిద్య యందు. శ్రద్ధావంతము లగుచుండుట విదితముగనున్నది. ఈ రీతిని జనుల మనస్సులు కొంత పరిపక్వముకాఁగా నామహాత్ము లలో నొక రతిశీఘ్రకాలములోనే లోకమున శించియున్న వారనియును, ఇరువది ముప్పది సంవత్సరములు లోపల నట్టియవతారము రాఁగలదనియు, నామహనీయ మనుష్యశరీరమునఁ గన్పడు కాలమున వారిమాహాత్మ్యము నెఱింగి వారియనుచరులగుటకుఁ దగిన యోగ్యతను సంపాదించు జన్మింప నుద్దే<noinclude><references/></noinclude> 8vw85qjfadi2j6mmfx14f3gq19cwhu5 104 215659 563137 2026-07-05T18:21:23Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' కొనుటకు విశేష ప్రయత్నము కర్తవ్యమనియు, నీసమాజ మున క గ్రాసనాధిపత్యము వహించియుండు నాని బె సెంటు గారు. అదృశ్యులగు వారిగురువులయనుమతిచే బాహాటముగ జాటు చున్నారు. అట్టిమహానుభావ...' 563137 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ఇది మంచిసమయము|399}}</noinclude> కొనుటకు విశేష ప్రయత్నము కర్తవ్యమనియు, నీసమాజ మున క గ్రాసనాధిపత్యము వహించియుండు నాని బె సెంటు గారు. అదృశ్యులగు వారిగురువులయనుమతిచే బాహాటముగ జాటు చున్నారు. అట్టిమహానుభావుఁడు లోకమున జన్మించినపు డేరీతిగవర్తిం చునో, యేవిషయముల నెవ్విధమున బోధించునో నిరూపింప శక్యముగాదనియు, నే దేశమునఁగాని యేజాతివారుగాని యెక్కుడు భక్తిశ్రద్ధలుగలిగి “ఆత్మవత్సర్వభూతాని ” యను న్యాయమును సార్థకమగునట్లు చేసి వర్తించుచుందురో, సాధు వులగువా రేదేశస్థులయినను, ఏమతస్థులయినను, ఏజాతివా రైనను, వారిని గౌరవపాత్రులుగ నెవరు భావింతురో ఎవ్వ రెల్ల వారి సుఖదుఃఖములను దమ సుఖదుఃఖములుగ భావించు చుందురో, పరోపకార తత్పరులై స్వప్రయోజనముల సా ధించుకొనుటకంటెఁ బరప్రయోజనములు సమకూర్చుటయే శ్రేష్ఠతరమనియు, నైహిక ప్రయోజనముకంటే నాముష్మిక కార్యము లెక్కుడుగఁ గోరఁదగినవనియును, ఫలము నభిల పించి చేయు కార్యములకంటె నీశ్వరార్పణ బుద్ధితో లోకోప కారముకొఱకుఁ జేయు కార్యములు చేయఁదగినవనియును భావించి వర్తింతురో, అట్టివారామహనీయుని గుర్తించఁ మన బాలుడు రనియు నట్టి పుణ్యాత్ము లామహనీయుని శిష్యకోటి యందుఁ బరిగణింపఁబడఁ జాలియుందురనియును ఆనిబె సెంటు గారు మరల మరల నొక్కి చెప్పుచున్నవారు.<noinclude><references/></noinclude> k9acy2zhx1qrdg14bgybsx328ulsu7o 104 215660 563138 2026-07-05T18:22:11Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' ఇట్టి గొప్ప శుభోదయముగల యిక్కాలముకంటె మంచి కాలము ప్రాప్తించుట దుర్లభము. ఇట్టి నిరుపమాన సదు పాయభూయిష్ఠమగు సమయమును బ్రయత్నముచేత జన్మసా ఫల్య సాధనముగఁ జేసికొననియెడల జీవుఁడ...' 563138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|400|బ్రహ్మవిద్యాదర్పణము|}}</noinclude> ఇట్టి గొప్ప శుభోదయముగల యిక్కాలముకంటె మంచి కాలము ప్రాప్తించుట దుర్లభము. ఇట్టి నిరుపమాన సదు పాయభూయిష్ఠమగు సమయమును బ్రయత్నముచేత జన్మసా ఫల్య సాధనముగఁ జేసికొననియెడల జీవుఁడు మరల నిట్టి సందర్భములు దొరకక విచారింపవలసియుండును. కావునఁ బరమార్థ చింతగలవారందఱును సకాలమున నా మహనీయుని శిష్యకోటియందెన్నఁబడుటకుఁగాని, లేక వారి పరివారమునందైనను జేరి వారి నుపచరించుటకుగాని తగిన యోగ్యతను బహుప్రయత్నముతో సంపాదింపఁదగు. అనఁగా దృఢమగు వివేకమును, దీవ్రవైరాగ్యమును, నిశ్చలభ క్తియు, నెన్ని కుతర్కములచేతనైనను జలింపని దృఢనిశ్చయము, ఇంద్రియ నిగ్రహము, వాణ్ని యమము, మనస్సమాధానము లోనగువానిని వృద్ధిచేసికొనదగు. మఱియు సర్వభూతముల యందు మైత్రియుఁ దనకంటె నుత్తములగువారియందు నిశ్చల మగుభ క్తియు జాతి మత వర్ణ లింగ వ్యత్యాసములను గమనిం చక, దీనులయందు ఎల్ల యెడల వాత్సల్యము లోనగు గుణ ముల నిరంతరముగ దృఢమగు పూనికతో నభ్యసింపవల యును. అందఱియఁదును దోషములఁ బరికించుబుద్ధిని వదలి గుణగ్రహణముచేయుట నలవాటు చేసికొనుట కర్తవ్యములే అట్లుచేయక యహంకార మమకారములు అసహిష్ణుత దోమ : దర్శనపరులుగనుండుట యీ మొదలగు భేదబుద్ధిజన్యములగు గుణములకు లోఁబడినచో నైహికాముష్మికములకు రెండింటికి<noinclude><references/></noinclude> obm9rsntu93yfydtsp1m2pdfikms82a 104 215661 563139 2026-07-05T18:23:07Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' జెడినవారలగుదురు. సంగ్రహముగ గీతాశాస్త్రమునందుఁ బదాఱవయధ్యాయమున భగవంతునిచే నుపదేశింపఁబడినరీతి నాసుర సంపద్గుణములను సాధ్యమగునంతదనుక సమూలముగ విడువ యత్నించుచు, దైవీసంపద్...' 563139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||ఇది మంచిసమయము|401}}</noinclude> జెడినవారలగుదురు. సంగ్రహముగ గీతాశాస్త్రమునందుఁ బదాఱవయధ్యాయమున భగవంతునిచే నుపదేశింపఁబడినరీతి నాసుర సంపద్గుణములను సాధ్యమగునంతదనుక సమూలముగ విడువ యత్నించుచు, దైవీసంపద్గుణములను దృఢముగ నభ్య సించుచు నుత్తమపురుషార్థమును బొంద జను లెక్కు_డుగఁ బ్రయత్నింతురుగాక యని పరమదయాసాగరుండగు భగవం . `తుని బలుమాఱు ప్రార్థించుచున్నాము. సర్వే జనా స్సుఖినో భవంతు ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః<noinclude><references/></noinclude> fzfebyqxo3329lcyszxuhv766i3aaki 104 215662 563140 2026-07-05T18:23:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* పాఠ్యం లేనిది */ 563140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>mn! ఎగ! JAGADGUrU VisH JNANA SIMHas AN Jy; * UBiapy Jangamwadi Math, VA దం Noyes RANAS!, క లను Senn copie. ep '<noinclude><references/></noinclude> 5yvxz9cppnyytgqbj3xb0qez67tut3b 563145 563140 2026-07-05T18:25:50Z శ్రీరామమూర్తి 1517 [[WP:AES|←]]Replaced content with '' 563145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng 104 215663 563141 2026-07-05T18:23:49Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* పాఠ్యం లేనిది */ 563141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng 104 215664 563142 2026-07-05T18:24:13Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* పాఠ్యం లేనిది */ 563142 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng 104 215665 563143 2026-07-05T18:24:31Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* పాఠ్యం లేనిది */ 563143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng 104 215666 563144 2026-07-05T18:25:14Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* పాఠ్యం లేనిది */ 563144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> ayztjahdx3h8u5dx34xf7xa8j87pkng 0 215667 563146 2026-07-05T19:44:18Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../జంటపద్యములు/]] | తదుపరి = [[../చింత/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. R...' 563146 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../జంటపద్యములు/]] | తదుపరి = [[../చింత/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=47 to=49 /> {{PD-India}} o2vl7y5svjdmy4hfxrtheihx6fqng4w 0 215668 563147 2026-07-05T19:49:07Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../చింత/]] | తదుపరి = [[../సుమములు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya,...' 563147 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../చింత/]] | తదుపరి = [[../సుమములు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=49 to=51 /> {{PD-India}} gvlbjf6vdj4iqfutpj9jeuznuv9iavn 0 215669 563148 2026-07-05T19:57:12Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../సుమములు/]] | తదుపరి = [[../మూర్ఖుఁడు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K...' 563148 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../సుమములు/]] | తదుపరి = [[../మూర్ఖుఁడు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=52 to=54 /> {{PD-India}} 66yc70049d4bzz1p6z87ohb43ndoktd 0 215670 563149 2026-07-05T20:00:24Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../మూర్ఖుఁడు/]] | తదుపరి = [[../పూజ్యులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) B...' 563149 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../మూర్ఖుఁడు/]] | తదుపరి = [[../పూజ్యులు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=55 to=60 /> {{PD-India}} 1jiv7ang8mo6i6fgf9i8e8sbtbf5arx 0 215671 563150 2026-07-05T20:04:08Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../పూజ్యులు/]] | తదుపరి = [[../వేనవేలు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. R...' 563150 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../పూజ్యులు/]] | తదుపరి = [[../వేనవేలు/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=61 to=62 /> {{PD-India}} b99ito5fpdcan747eeob0jurd2dsym4 0 215672 563151 2026-07-05T20:06:17Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../వేనవేలు/]] | తదుపరి = [[../అధర్మము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rang...' 563151 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../వేనవేలు/]] | తదుపరి = [[../అధర్మము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=63 to=65 /> {{PD-India}} lmnf0c6idvgzyl6okoerxtqk4ahivh7 0 215673 563152 2026-07-05T20:09:06Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../అధర్మము/]] | తదుపరి = [[../దండనము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangach...' 563152 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../అధర్మము/]] | తదుపరి = [[../దండనము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=66 to=68 /> {{PD-India}} osn1x6mzbq3yxar4s2wce4cfyc3vjlf 0 215674 563153 2026-07-05T20:11:25Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../దండనము/]] | తదుపరి = [[../జర/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Bo...' 563153 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../దండనము/]] | తదుపరి = [[../జర/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=69 to=71 /> {{PD-India}} gwkt5g8nkf28jxk4ocjqyiqmas240lz 0 215675 563154 2026-07-05T20:13:02Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../జర/]] | తదుపరి = [[../ఆత్మ/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Ser...' 563154 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../జర/]] | తదుపరి = [[../ఆత్మ/]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=72 to=73 /> {{PD-India}} cv99ds3xj7ngbc6dxkzm2bckzo1czl4 0 215676 563155 2026-07-05T20:15:06Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../ఆత్మ/]] | తదుపరి = [[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8,...' 563155 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]] | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం= | విభాగము = అధ్యాయము 1 | ముందరి = [[../ఆత్మ/]] | తదుపరి = [[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1927 }} <pages index="Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf" from=74 to=78 /> {{PD-India}} dyd3so0wic2csyva4rir8e28gunfn59 0 215677 563156 2026-07-05T20:30:26Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = కాకినాడ సభలు | ముందరి = [[../కాకినాడ సభలు/]] | తదుపరి =../కాళ్లకూరి నారాయణరావుగారు (కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వమ...' 563156 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = కాకినాడ సభలు | ముందరి = [[../కాకినాడ సభలు/]] | తదుపరి =[[../కాళ్లకూరి నారాయణరావుగారు (కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము)]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=331 to=341 /> tq7rauas2mvqncmqmwbjxpphxtlq9t5 104 215678 563157 2026-07-05T20:37:58Z Edla praveen 6529 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'CC-0. Jangamwadi Math Collection. Digitized by eGangotri {{Center| {{p|fs150}}2</p> }} {{rule|4em}} {{right|పుట}} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము కోపము|అధ్యాయము కోపము]]}} |{{DJVU page link|1|10}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము మలము|అధ్యాయము మలము]]}} |{{DJVU page link|5...' 563157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Edla praveen" /></noinclude>CC-0. Jangamwadi Math Collection. Digitized by eGangotri {{Center| {{p|fs150}}2</p> }} {{rule|4em}} {{right|పుట}} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము కోపము|అధ్యాయము కోపము]]}} |{{DJVU page link|1|10}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము మలము|అధ్యాయము మలము]]}} |{{DJVU page link|5|10}} }}<noinclude><references/></noinclude> 2c8msii4m00kw8wlqs2rylxgugfs51l 563172 563157 2026-07-05T23:01:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 563172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Edla praveen" />{{c|2}}</noinclude> {{right|పుట}} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము కోపము|అధ్యాయము కోపము]]}} |{{DJVU page link|1|10}} }} {{dotted TOC page listing| |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము మలము|అధ్యాయము మలము]]}} |{{DJVU page link|5|10}} }}<noinclude><references/></noinclude> ommnpore0tfcv8lm5jt6jcl4zqkr7ak 0 215679 563184 2026-07-06T05:26:02Z Edla praveen 6529 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = కాకినాడ సభలు | ముందరి = [[../కాళ్లకూరి నారాయణరావుగారు (కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము/]] | తదుపరి =../గురు విశ్వన...' 563184 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = కాకినాడ సభలు | ముందరి = [[../కాళ్లకూరి నారాయణరావుగారు (కొప్పరపు సోదర కవుల కవిత్వము/]] | తదుపరి =[[../గురు విశ్వనాధ కవులు - హెచ్చరిక )]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=342 to=352 /> rsq2os99bxm8pg5usjihpeya5ca334c 563192 563184 2026-07-06T05:53:48Z Rajasekhar1961 50 563192 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = గురు విశ్వనాథకవులు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=342 to=352 /> dyvmqdi85r38c9rsxk7tddy7ibxmvmx 0 215680 563186 2026-07-06T05:34:49Z Vjsuseela 1850 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రనాటకములు|ఆంధ్రనాటకములు ]] | రచయిత = పురాణం సూరిశాస్త్రి | అనువాదం= | విభాగము = గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/...' 563186 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రనాటకములు|ఆంధ్రనాటకములు ]] | రచయిత = పురాణం సూరిశాస్త్రి | అనువాదం= | విభాగము = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రనాటకములు|ఆంధ్రనాటకములు ]] | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=40 to=47 fromsection="40B"/> {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] g8xzgab4fpkf2vkio6webpig83u4ega 563208 563186 2026-07-06T06:50:10Z Vjsuseela 1850 added [[Category:నాటకాలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 563208 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రనాటకములు|ఆంధ్రనాటకములు ]] | రచయిత = పురాణం సూరిశాస్త్రి | అనువాదం= | విభాగము = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/ఆంధ్రనాటకములు|ఆంధ్రనాటకములు ]] | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1918 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.3 (1916).pdf" from=40 to=47 fromsection="40B"/> {{PD-India}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:నాటకాలు]] a6pdz33mp7b4jydrhoq4n915oj9v88r 104 215681 563188 2026-07-06T05:48:46Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'డ నాట్యమనబడుచున్నది. ఆంధ్రనాటకములు. ఇట్టియల్పోత్ప త్తిగలనాట్యము మనుష్యుని మనోవిన్యాసము ననుసరించి, య నేకరూపము లదాల్చినది. మనఆంధ్రదేశములో గొల్లగంతు లు; చెంచు ఆటలు; జెంగము...' 563188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>డ నాట్యమనబడుచున్నది. ఆంధ్రనాటకములు. ఇట్టియల్పోత్ప త్తిగలనాట్యము మనుష్యుని మనోవిన్యాసము ననుసరించి, య నేకరూపము లదాల్చినది. మనఆంధ్రదేశములో గొల్లగంతు లు; చెంచు ఆటలు; జెంగముకథలు; పంబలను ద్దులు; తోలుబొమ్మలు; పగటిభాగోతములు; జాతీయములు; నృత్యనృత్తమయమగు భాగ వత కలాపములు; సురుచిర భావపూరితముల యి, మానవవృత్తుల డలుకుటద్దములవలె ప్ర తిఫలింపజేయు నాటకములు మున్నగు పరిణా మముల జెండియున్నది. ఇందులో ఏది ముందు? ఏది వెనుక? నవరసములతో గూడి మనుష్యుని మనోవ్యాపారములను, గూఢాలో చనలను,సు ఖదుఃఖములను, ప్రజ్ఞావిజయములను, విధిబలి మియు ననేకకధా సందర్భములలో సతిచమ త్కారముగను- సంతోష దాయకముగను జూపట్టు - నాటక రాజము లే తెరవున తొల్లిటి కోతిగఁతులనుండి పరిణమించినవి? ఈ పరిణా మము, ఈనాటక విన్యాసము మనయాంధ్రము న నాత్మ ప్రేరణచే కలిగినదా ? లేక సంస్కృ తాంగ్లేయ పారసీకాది వాఙ్మయముల సంప క్కమన నడయించినదా - ? హిఁదూ దేశమునకు ఇతర దేశములకు నెక గొప్ప భేదమగు పడుచున్నది. ఇతర దేశములలో నొక్కొక కాలమున ఒక్కొకరీతి రుచులు భావ ములు నడచుచుండి, వానికనుగుణమగు శిల్ప ము, చిత్రములు, ప్రబుధములు, నాటకము లు వెలసి యావల నవి నశించి వాడుకలో దప్పి పోవును. వానితావున నభినవభావగర్భితము లై విలసద్ర సపూరితములైన నూతనకల్పన ములేర్పడియుండును, ప్రాతదిచచ్చి క్రొత్తవి యుండును. కాని క్రొత్తవానియందు ప్రాతక a . 199 ల్పనల పరిణామస్థితియు, ఇంక నుముందు రా నున్న వాని బీజములును గోచరించును. అం దుచే ఒక కల్పన చూచినంతనె దాని కాలనిర్ణ యముచేయవచ్చును. హిందూ దేశమున నిట్టి యాధారములేదు. కాలావస్థలచే నూతనకల్ప నలు యేర్పడుచువచ్చినవి. సంపర్కముచే క్రొ తపోకడలు జరిగినవి. కాని ప్రాతవినశించ లేదు. వేదయుగము దేయాచారములు ఏక ల్పనారీతులు, ఎట్టిదుస్తులు, ఎట్టి నిబంధనలు హిందూదేశము నావరించియుండెనో; రామా యణకాలమున నెవ్విన ర్తించెనో, ద్వాపరము ననేవి ప్రబలుచుండెనో; కలియుగముననానాశ కనులలో యవనమ్లేచ్ఛ ఆంగ్లేయాదిజాతుల సంపర్కమున నేమనోవికారము లేర్పడియెనో అవియన్నియు నిండుయవ్వనముతో, నిండారు తెలివితో నీనాడు వెలుగుచున్నవి; వాడుకలో నున్నవి. అభిజ్ఞాన శాకుంతల మెట్టిరుచితో నా దరింపబడుచున్నదో పంబలసుద్దులు కూడ నట్టి జనసమ్మతమునే బొందుచున్న వి. ఇట్టికలగోలుగంపదశలో, ఇట్టిబీపిరిసాకిరి యవస్థలో చారిత్రక్రమమును నిరూపించుట కు “వటవృక్ష న్యాయము” అనుతార్కికమా ర్గమేర్పడియున్నది. దీనియాధారముననే సర్ విలియం హెర్ సెల్ అనునాయన విశ్వవిన్యా సచరిత్రమును వెలిబుచ్చగలిగెను. దీని ప్రభా వముననే సర్ హెన్రీమెయిను అనువారు సాం ఘికధర్మవిన్యాసమును చిత్రింపగలిగెను. ఈ న్యాయమును ఆంధ్ర సంస్కృతనాటకముల వి మర్శనకుపయోగించినచో వాని తుది మొదలు లు, విన్యాసక్రమము కొంతవరకు తెలియగ లకు. సంస్కృతనాట కాలం కారికు లంగీకరిం చు దశవిధరూపకములు వా స్తవమున వాట<noinclude><references/></noinclude> gikp2i1ac116762wldmapt4kenq32ne 563207 563188 2026-07-06T06:48:41Z Vjsuseela 1850 563207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>...డ నాట్యమనబడుచున్నది. ఇట్టి యల్పోత్పత్తిగల నాట్యము మనుష్యుని మనోవిన్యాసము ననుసరించి, యనేక రూపములు దాల్చినది. మన ఆంధ్రదేశములో గొల్లగంతులు; చెంచు ఆటలు; జంగముకథలు; పంబలసుద్దులు; తోలుబొమ్మలు; పగటిభాగోతములు; జాతీయములు; నృత్యనృత్తమయమగు భాగవత కలాపములు; సురుచిర భావపూరితములై, మానవవృత్తుల డలుకుటద్దములవలె ప్రతిఫలింపజేయు నాటకములు మున్నగు పరిణామముల జెందియున్నది. ఇందులో ఏది ముందు? ఏది వెనుక? నవరసములతో గూడి మనుష్యుని మనోవ్యాపారములను, గూఢాలోచనలను, సుఖదుఃఖములను, ప్రజ్ఞావిజయములను, విధిబలిమియు ననేక కథా సందర్భములలో నతిచమత్కారముగను, సంతోషదాయకముగను జూపట్టు నాటకరాజము లే తెరవున తొల్లిటి కోతిగంతులనుండి పరిణమించినవి? ఈ పరిణామము, ఈ నాటక విన్యాసము మన యాంధ్రమున నాత్మప్రేరణచే కలిగినదా? లేక సంస్కృతాంగ్లేయ పారసీకాది వాఙ్మయముల సంపర్కమున నడయాడినదా? హిందూదేశమునకు ఇతర దేశములకు నొక గొప్ప భేదమగపడుచున్నది. ఇతర దేశములలో నొక్కొక కాలమున నొక్కొక రీతి రుచులు భావములు నడచుచుండి, వానికనుగుణమగు శిల్పము, చిత్రములు, ప్రబంధములు, నాటకములు వెలసి యావల నవి నశించి వాడుకలో దప్పిపోవును. వాని తావున నభినవ భావగర్భితములై విలసద్రసపూరితములైన నూతన కల్పనము లేర్పడియుండును. ప్రాతది చచ్చి క్రొత్తవి యుండును. కాని క్రొత్తవానియందు ప్రాతకల్పనల పరిణామస్థితియు, ఇంకను ముందు రానున్న వాని బీజములును గోచరించును. అందుచే ఒక కల్పన చూచినంతనే దాని కాలనిర్ణయము చేయవచ్చును. హిందూదేశమున నిట్టి యాధారము లేదు. కాలావస్థలచే నూతన కల్పనలు ఏర్పడుచువచ్చినవి. సంపర్కముచే క్రొత్త పోకడలు జరిగినవి. కాని ప్రాతవి నశించలేదు. వేదయుగమునాటి ఏ యాచారములు, ఏ కల్పనారీతులు, ఎట్టి దుస్తులు, ఎట్టి నిబంధనలు హిందూదేశము నావరించియుండెనో; రామాయణకాలమున నెవ్వి వర్తించెనో, ద్వాపరమున నేవి ప్రబలుచుండెనో; కలియుగమున నానా శతాబ్దములలో యవన మ్లేచ్ఛ ఆంగ్లేయాది జాతుల సంపర్కమున నే మనోవికారము లేర్పడియెనో, అవియన్నియు నిండు యవ్వనముతో, నిండారు తెలివితో నీనాడు వెలుగుచున్నవి; వాడుకలో నున్నవి. అభిజ్ఞాన శాకుంతల మెట్టి రుచితో నాదరింపబడుచున్నదో, పంబలసుద్దులు కూడ నట్టి జనసమ్మతమునే బొందుచున్నవి. ఇట్టి కలగోలుగంప దశలో, ఇట్టి బీపిరిసాకిరి యవస్థలో చారిత్రక క్రమమును నిరూపించుటకు “వటవృక్ష న్యాయము” అను తార్కిక మార్గమేర్పడియున్నది. దీని యాధారముననే సర్ విలియం హెర్షెల్ (Sir William Herschel) అనునాయన విశ్వవిన్యాస చరిత్రమును వెలిబుచ్చగలిగెను. దీని ప్రభావముననే సర్ హెన్రీ మైన్ (Sir Henry Maine) అనువారు సాంఘిక ధర్మవిన్యాసమును చిత్రింపగలిగెను. ఈ న్యాయమును ఆంధ్ర సంస్కృత నాటకముల విమర్శనకుపయోగించినచో వాని తుదిమొదలులు, విన్యాసక్రమము కొంతవరకు తెలియగలవు. సంస్కృత నాటకాలంకారికులు అంగీకరించు దశవిధ రూపకములు వాస్తవమున నాట...<noinclude><references/></noinclude> h2vqunc3bwnwongptrsgpilfxt1lhke 104 215683 563189 2026-07-06T05:49:24Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'i (27) ఆంధ్రనాటకములు. పూర్వవిద్వత్ స్థానములను రాజ్యసీమలను ఇ ని మిక్కిలిగ బాగు చేసినవి. రోడ్లు, కాలువలు, రైళ్ళు, పోష్టు తెలుగుసీమలజుట్టి వైచి రాకపో కల కెంతయు వీలుకలిగించినను. వ...' 563189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>i (27) ఆంధ్రనాటకములు. పూర్వవిద్వత్ స్థానములను రాజ్యసీమలను ఇ ని మిక్కిలిగ బాగు చేసినవి. రోడ్లు, కాలువలు, రైళ్ళు, పోష్టు తెలుగుసీమలజుట్టి వైచి రాకపో కల కెంతయు వీలుకలిగించినను. విద్యాభివృద్ధి. యు విద్యాలయప్రతిష్టాపనమును నదీతీరముల ను పూర్వవిద్వత్ స్థానములందును ఎక్కు వగ జ రుగుచున్నవి. విద్యావ్యాప్తినను సరించియే ము ద్రణాయంత్రములు వెలయుచున్న వి. ముద్రణా యంత్రవి_స్తరణము ననుసరించియే గ్రంథప్ర చురము జరుగుచున్నది. అభివృద్ధి యాంధ్రదే శమంతటనున్నది. కాని కొన్ని తావులయందు మిక్కుటముగను మరికొన్నిట నల్పముగను జ రుగుచున్నది. పోస్టాఫీసు పని చేయుచున్న దేకా ని యొక తావున ప్రచురించు పుస్తుకములు ను రియొక తావునరు చించుచున్నట్లు గోచరించదు. విద్యావా ప్తియచ్చటచ్చటి ప్రచురముల వలన నే జరుగునుగాని యన్యమైన వానిచే జరుగదు. కడచిన 25 సంవత్సరములలో నాంధ్రదే శమునకుగలిగిన విద్యాసంస్కారమును అందు చే నాటక రచనకుగలిగిన మార్పులను భావ భేదములను విమర్శించినచో నీపాతిక సంవత్స రములను మూడు కాలములుగ విభజింపవ చును. మొదటి 13 సంవత్సరముల ప్రధమ కాలమునందు (అనగా 1891 - 1901) ఆ) ధులకు ఆంధ్రమునం దభిమానము లేక యుం డెను. మనప్రబంధములు బూతులనియు, మన శాస్త్రములుకల్లలనియు, మన యాచారము లమాను షేయములనియు, నేర్చుకొనవలసినది ప్రేమింపవలసినదెల్ల యాంగ్లేయ మేయను నభి ప్రాయము జనసామాన్యమున వ్యాపించియుం 201 'డెను. ఈ కాలములో వ్రాయబడిన నాటకము లు చాల భాగము దేశ వాళీ పక్కి ననుసరించి పూర్వరూపకములుగనుం డెను, నూతనపద్ధతు లననుసరించినపి · సంస్కృత నాటకములకు భాషాంతరీ కరణములుగ నుండెను. 'సంఘము లోని యాచారములను నిరాఘాటముగ నిర్ద యతో దెగడుఫార్సులు వెలువడు చుండెను. ఆంగ్లేయ నాటకములననుసరించి కొందరు వ్రాయుచుండిరి. నిజముగ నాంధ్రమైనది ఎ b డనుగాన రాకుండెను. విక్టోరియా రాజ్ఞి మృతీనెు౦దె; ఆ పెత్త నాంగ్లేయ ప్రభుత్వపుశాంతరుచులు అస్తమిం చెను. 1901 మొదలు 1906 వరకు జరిగిన 5సం॥ ములద్వితీయ కాలములో హిందూ దేశమందొక విధమైనశంక సమస్త విషయములందుకలిగెను. మన కేవిధమైన నాగరికత, శాస్త్రములు, మ ర్యాదలు, శిల్పాదికళలు ఉన్న వి? మనము మనుష్యులమేనా? పశువులమా? మన ప్రభు వులు మనకన్న ఎక్కువకాదా? మన యైశ్వ ర్వమే వారియానంద మనుమాట నిజమా? మన అభివృద్ధి మనయాధీనముననే యున్నదా? అను శంకలు కలుగసాగెను. ఈ కాలములో బంగా ళామహా రాష్ట్ర భాషలను గొందరు అం ధ్రులభ్యసించిరి. అచ్చటి విద్వాంసులు హిం దూ విద్యలనుగరచి యందలి భావగాంభీర్య మును రసపుష్టిని వెల్లడింపసాగిరి. ఈకాల ములో కొన్ని చరిత్రనాటకములును కొన్ని ప్రబం ధాత్మకములయిన గాధలు నాటకములు గను ప్రచురింపబడుచుండెను. 1906లో మూడవ కాలము ప్రారంభ మ గుచున్న ది. మనమంచి చెడలు<noinclude><references/></noinclude> ho2vxwdge0cc19el5vqe2pb3b7nidub 563210 563189 2026-07-06T06:54:06Z Vjsuseela 1850 563210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>...పూర్వవిద్వత్ స్థానములను రాజ్యసీమలను ఇవి మిక్కిలిగ బాగుచేసినవి. రోడ్లు, కాలువలు, రైళ్ళు, పోస్టు తెలుగుసీమల జుట్టివైచి రాకపోకల కెంతయు వీలుకలిగించినవి. విద్యాభివృద్ధియు, విద్యాలయ ప్రతిష్ఠాపనమును నదీతీరములను పూర్వవిద్వత్ స్థానములందును ఎక్కువగ జరుగుచున్నవి. విద్యావ్యాప్తిననుసరించియే ముద్రణాయంత్రములు వెలయుచున్నవి. ముద్రణాయంత్ర విస్తరణముననుసరించియే గ్రంథప్రచురము జరుగుచున్నది. అభివృద్ధి ఆంధ్రదేశమంతట నున్నది. కాని కొన్ని తావులయందు మిక్కుటముగను మరికొన్నిట నల్పముగను జరుగుచున్నది. పోస్టాఫీసు పనిచేయుచున్నదే గాని యొక తావున ప్రచురించు పుస్తకములు మరియొక తావున రుచించుచున్నట్లు గోచరించదు. విద్యావ్యాప్తి యచ్చటచ్చటి ప్రచురముల వలనే జరుగును గాని యన్యమైన వానిచే జరుగదు. కడచిన ౨౫ సంవత్సరములలో ఆంధ్రదేశమునకు గలిగిన విద్యాసంస్కారమును అందుచే నాటక రచనకు గలిగిన మార్పులను భావభేదములను విమర్శించినచో నీ పాతిక సంవత్సరములను మూడు కాలములుగ విభజింపవచ్చును. మొదటి ౧౩ సంవత్సరముల ప్రథమ కాలమునందు (అనగా ౧౮౯౧ - ౧௯௦౧) ఆంధ్రులకు ఆంధ్రమునందు అభిమానము లేకయుండెను. మన ప్రబంధములు బూతులనియు, మన శాస్త్రములు కల్లలనియు, మన యాచారములు అమానుషములనియు, నేర్చుకొనవలసినది ప్రేమింపవలసినదెల్ల ఆంగ్లేయమే యను నభిప్రాయము జనసామాన్యమున వ్యాపించియుండెను. ఈ కాలములో వ్రాయబడిన నాటకములు చాలభాగము దేశవాళీ పక్కి ననుసరించి పూర్వరూపకములుగ నుండెను, నూతన పద్ధతుల ననుసరించినవి సంస్కృత నాటకములకు భాషాంతరీకరణములుగ నుండెను. సంఘములోని యాచారములను నిరాఘాటముగ నిర్దయతో దెగడు ఫార్సులు (prahasanamulu) వెలువడుచుండెను. ఆంగ్లేయ నాటకముల ననుసరించి కొందరు వ్రాయుచుండిరి. నిజముగ నాంధ్రమైనది ఎక్కడను గానరాకుండెను. విక్టోరియా రాజ్ఞి మృతిబొందె; ఆ పెతో ఆంగ్లేయ ప్రభుత్వపు శాంతరుచులు అస్తమించెను. ౧௯௦౧ మొదలు ౧௯௦౬ వరకు జరిగిన ౫ సంవత్సరముల ద్వితీయ కాలములో హిందూదేశమందొక విధమైన శంక సమస్త విషయములం దుదయించెను. మనకే విధమైన నాగరికత, శాస్త్రములు, మర్యాదలు, శిల్పాదికళలు ఉన్నవి? మనము మనుష్యులమేనా? పశువులమా? మన ప్రభువులు మనకన్న ఎక్కువ కాదా? మన యైశ్వర్యమే వారి యానందమను మాట నిజమా? మన అభివృద్ధి మన యాధీనముననే యున్నదా? అను శంకలు కలుగసాగెను. ఈ కాలములో బంగాళా, మహారాష్ట్ర భాషలను కొందరు ఆంధ్రులభ్యసించిరి. అచ్చటి విద్వాంసులు హిందూ విద్యలను గరచి యందలి భావగాంభీర్యమును రసపుష్టిని వెల్లడింపసాగిరి. ఈ కాలములో కొన్ని చరిత్ర నాటకములును, కొన్ని ప్రబంధాత్మకములయిన గాథలు నాటకములుగను ప్రచురింపబడుచుండెను. ౧௯௦౬ లో మూడవ కాలము ప్రారంభమగుచున్నది. మన మంచి చెడ్డలు...<noinclude><references/></noinclude> mz3jmpdwwfua4pqqarp1g7hh13iyg33 104 215684 563190 2026-07-06T05:49:40Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '' 563190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 07mti56a3wtxuuvutbrijxre145avfu 563191 563190 2026-07-06T05:50:02Z Vjsuseela 1850 563191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>202 గ్రంథాలయ సర్వస్వము. మన చేతిలో నై యున్న వనియు మన సం ఘ మభివృద్ధిలోనికి రాదలచిన యెడల సం ఘ సంస్కరణముకన్న సంఘములోని పూర్వ చరిత్రలను విద్యలను ఆచారములను మరల బ్రతికించి వాని వెలుగున నూతనమార్గముల నరయవలయుననియు ప్రజలకు దోచినది. చ క్కని ప్రబంధము లన్నియు నాటకములుగ మార్పబడినవి. వీరరసమును బుట్టించు భారత కధలు మిక్కుటముగ నాటకములలో జేరినవి. దేశ చ రిత్ర ల ననుసరించియు . బంగాలీ మరాటీ హిందీ భాషలలోని నవలల ననుసరించియు చరిత్రాత్మకములయిన నాటక ములనేకములు బయలు వెడలినవి. దేశములో జరుగువృత్తాంతములు నాటకములుగ వ్రాయ బడుచున్నవి. ఈ పదిసంవత్సరములలో నూ తన పద్దతులు వచ్చిన విగదాయని పూర్వగాధ లు పూర్వపు వీధిభాగోతపు ఫణితిలో నాటక కములు మాన లేదు. ఈదిగువ పట్టీవలన నేజా తినాటకము లెన్ని బయలు వెడలినది తెలి యగలదు. ఇతివృతము. (1906-1915). క్రొత్తరకపుల్టేజి ప్రాతరకపు వీధి మొత్తము, భాగోతము. నాటకములు 40 పురాణగాధలు 48 3 51 భారత కధలు 88 2 రామాయణకధలు 82 5 87 కృష్ణకధలు 20 8 28 హరిశ్చంద్రలు 15 5 20 క్షంతలలు 8 5 18 భోజప్రబంధముల 5 0 5 తెలుగు ప్రబంధముల నేనుకరించినవి 14 1 15 తమలోనివి 20 0 20 00 ఇంగ్లీ షులోనివి పార్టీ లోనివి 14 0 14 8 0 8 ప్రజారంజక ములు ప్రహసనములు చరిత్రలు 58 13 66 16 0 16 88 0 88 54 0 54 5 10 888 42 480 సాంఘికవిషయములు ఎందులోను చేరనివి 5 1 ము ప్రాత నాటకము లనునవి చాల భాగము మదరాసులో బ్రచురింపబడి చాకలిపేట తిరు వట్టూరు మొదలగు తావులు నివసించుచు పం గనామాలు పెట్టి రేఖలా బండ్లపై పరుగిడు “వీటు కారు” లచే నుపయోగింపబడుచున్నవి. ఇందులో కొన్ని చిత్తూరు, కార్వేటినగరం, కాళహస్త్రీ, అమ్మనబ్రోలు మొదలయినతా వులగూడ వాడబడు చున్నవి. ఈ ప్రాతనాటక ములన్నియు పురాణగాధలు, ప్రజారంజకము లగు కధలుకల్గియున్నవి. నాటక విషయముల లో చెన్నపురిది మిక్కిలి య నాధ స్థితి. నూతన నాటకములలో కర్నూలు, అనం తపురమునుంచి 3 నాటకములు ప్రచురింపబ డినవి. కడపజిల్లాలో ఏమీ కనుపించవు. కృ ష్ణా గోదావరి విశాఖపట్ణం జిల్లాలతో బాటు బళ్లారి కూడ, సర్వవిషయములందు నాటకాభి వృద్ధిని జేసియున్నది. పార్సులు చాలభాగము పల్లెటూళ్ళలో పో రాడికాని, రాగ ద్వేషములు. ప్రబలినమీద కాని వ్రాయునవై యున్న వి. సాంఘిక విషయమైన నాటకములు భాగము మన సంఘములోని దురాచారముల గూర్చియు సంఘ సంస్కరణా ప్రయత్నముల నుగూర్చియు వ్రాయబడినవి. పురాణగాధల లో ప్రహ్లాద వామనచరిత్రలు, పౌరాణిక. చాల<noinclude><references/></noinclude> sq99anhq9mygr18vwypamxs5scq5lpo 563211 563191 2026-07-06T07:12:14Z Vjsuseela 1850 563211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>...మన చేతిలోనే యున్నవనియు, మన సంఘమభివృద్ధిలోనికి రాదలచిన యెడల సంఘసంస్కరణము కన్న సంఘములోని పూర్వచరిత్రలను, విద్యలను, ఆచారములను మరల బ్రతికించి వాని వెలుగున నూతన మార్గముల నరయవలయుననియు ప్రజలకు దోచినది. చక్కని ప్రబంధములన్నియు నాటకములుగ మార్పబడినవి. వీరరసమును బుట్టించు భారతకథలు మిక్కుటముగ నాటకములలో జేరినవి. దేశచరిత్రలననుసరించియు, బంగాళీ, మరాఠీ, హిందీ భాషలలోని నవలలననుసరించియు చరిత్రాత్మకములయిన నాటకములేకములు బయలువెడలినవి. దేశములో జరుగు వృత్తాంతములు నాటకములుగ వ్రాయబడుచున్నవి. ఈ పది సంవత్సరములలో నూతన పద్ధతులు వచ్చినవి గదాయని పూర్వగాథలు పూర్వపు వీధిభాగోతపు ఫణితిలో నాటకములుగా మారుట మానలేదు. ఈ దిగువ పట్టీవలన నే జాతి నాటకములెన్ని బయలువెడలినది తెలియగలదు. ఇతివృత్తముల పట్టిక (౧౯౦౬ - ౧౯౧౫): {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; text-align:left;" |+ '''ఇతివృత్తముల పట్టిక (1906 - 1915)''' |- style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold;" ! ఇతివృత్తము !! | క్రొత్త రకపు స్టేజి నాటకములు | !! ప్రాత రకపు వీధి భాగోతము | !! మొత్తము |- | పురాణగాథలు || align="right" | 48 || align="right" | 3 || align="right" | 51 |- | భారత కథలు || align="right" | 88 || align="right" | 2 || align="right" | 90 |- | రామాయణ కథలు || align="right" | 82 || align="right" | 5 || align="right" | 87 |- | కృష్ణకథలు || align="right" | 20 || align="right" | 8 || align="right" | 28 |- | హరిశ్చంద్రలు || align="right" | 15 || align="right" | 5 || align="right" | 20 |- | శకుంతలలు || align="right" | 8 || align="right" | 5 || align="right" | 13 |- | భోజప్రబంధములు || align="right" | 5 || align="right" | 0 || align="right" | 5 |- | తెలుగు ప్రబంధములనుకరించినవి || align="right" | 14 || align="right" | 1 || align="right" | 15 |- | ఇంగ్లీషులోనివి || align="right" | 20 || align="right" | 0 || align="right" | 20 |- | పార్సీలోనివి || align="right" | 14 || align="right" | 0 || align="right" | 14 |- | ౭ప్రజారంజకములు || align="right" | 8 || align="right" | 0 || align="right" | 8 |- | ప్రహసనములు || align="right" | 53 || align="right" | 13 || align="right" | 66 |- | చరిత్రలు || align="right" | 16 || align="right" | 0 || align="right" | 16 |- | సాంఘిక విషయములు || align="right" | 88 || align="right" | 0 || align="right" | 88 |- | ఎందులోను చేరనివి || align="right" | 50 || align="right" | 4 || align="right" | 54 |- | ప్రాత నాటకములు || align="right" | 5 || align="right" | 10 || align="right" | 15 |- style="font-weight:bold; background:#f9f9f9;" | మొత్తము || align="right" | 432 || align="right" | 48 || align="right" | 480 |} ప్రాత నాటకములనునవి చాలభాగము మదరాసులో బ్రచురింపబడి చాకలిపేట (Choolai/Chintadripet), తిరువొత్తియూరు మొదలగు తావుల నివసించుచు, పంగనామాలు పెట్టి రేఖలా బండ్లపై పరుగిడు “వీటుకారుల” (నాటక సమాజముల విట పురుషుల) చే నుపయోగింపబడుచున్నవి. ఇందులో కొన్ని చిత్తూరు, కార్వేటినగరం, కాళహస్తి, అమ్మనబ్రోలు మొదలయిన తావుల గూడ వాడబడుచున్నవి. ఈ ప్రాత నాటకము లన్నియు పురాణగాథలు, ప్రజారంజకములగు కథలు కల్గియున్నవి. నాటక విషయములలో చెన్నపురిది మిక్కిలి యనాథ స్థితి.నూతన నాటకములలో కర్నూలు, అనంతపురము నుంచి ౩ నాటకములు ప్రచురింపబడినవి. కడప జిల్లాలో ఏమీ కనుపించవు. కృష్ణా, గోదావరి, విశాఖపట్నం జిల్లాలతో బాటు బళ్లారి కూడ, సర్వవిషయములందు నాటకాభివృద్ధిని జేసియున్నది. ఫార్సులు (Prahasanamulu) చాలభాగము పల్లెటూళ్ళలో పోరాడి గాని, రాగద్వేషములు ప్రబలినమీద గాని వ్రాయునవై యున్నవి. సాంఘిక విషయమైన నాటకములు చాలభాగము మన సంఘములోని దురాచారముల గూర్చియు, సంఘసంస్కరణా ప్రయత్నములను గూర్చియు వ్రాయబడినవి. పురాణగాథలలో ప్రహ్లాద, వామన చరిత్రలు, పౌరాణిక...<noinclude><references/></noinclude> 4s5hjjg2c9lk54iw6lii5n5i6j6jzk7 0 215685 563195 2026-07-06T06:07:32Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = రామేశ్వరకవి | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=353 to=365 />' 563195 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = రామేశ్వరకవి | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=353 to=365 /> 7hmpwsg8ioyq0alnn6vxnuywir193k6 563196 563195 2026-07-06T06:08:37Z Rajasekhar1961 50 563196 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = రామేశ్వరకవి | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=353 to=364 /> nm9lpm3gejur4kdylyduk9q3zgjuj5m 0 215686 563197 2026-07-06T06:09:50Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారి వ్యాసము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitva...' 563197 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారి వ్యాసము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=365 to=366 /> h7j6rdrw3qcmv1rh6rjzajs95f8fp0l 563198 563197 2026-07-06T06:10:36Z Rajasekhar1961 50 563198 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = వేదము వేంకటరాయశాస్త్రిగారి వ్యాసము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=365 to=365 /> r0akggzeafb9082vnxlqhr60vxw04n1 0 215687 563199 2026-07-06T06:11:43Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = మంత్రిప్రెగడ భుజంగరావుగారు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=366 to=36...' 563199 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = మంత్రిప్రెగడ భుజంగరావుగారు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=366 to=369 /> 2ztqbsnes28t45ja3gkqeo5wfcwakcr 0 215688 563200 2026-07-06T06:13:30Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = ఆధునిక కవిజీవితములు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=370 to=375 />' 563200 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = ఆధునిక కవిజీవితములు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=370 to=375 /> a3cbmjvn3q3aue85p5pf5zswsrxmka4 563201 563200 2026-07-06T06:14:26Z Rajasekhar1961 50 563201 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = ఆధునిక కవిజీవితములు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=370 to=371 /> 3kt6zh7f252fqs39ad65ilf5zx0i56m 0 215689 563202 2026-07-06T06:15:42Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = మిన్నికంటి గురునాధశర్మగారు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=372 to=37...' 563202 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = మిన్నికంటి గురునాధశర్మగారు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=372 to=375 /> bszv00z5lobpj9b11u2dshb67kaxbjr 563203 563202 2026-07-06T06:16:46Z Rajasekhar1961 50 563203 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[../]] | రచయిత = కొప్పరపు సోదర కవులు | అనువాదం= | విభాగము = మిన్నికంటి గురునాధశర్మగారు | ముందరి = [[../]] | తదుపరి =[[../]] | వివరములు = |సంవత్సరం=2003 }} <pages index="Kopparapu-soodara-kavula-kavitvamu.pdf" from=372 to=372 /> l7vc7lm2wihn8bav5sgcyxkpfao5g68 104 215690 563212 2026-07-06T07:15:58Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '...వివాహములు, అవతార కథలు చేరియున్నవి. రామాయణ కథలలో తరచుగ సీతాకల్యాణము, పాదుకాపట్టాభిషేకము వచ్చును. వీని వెనుక ఉత్తరరామాయణ కథలు, అరుదుగ రామప్రవాసము, యుద్ధము, సంపూర్ణ రామాయణమ...' 563212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>...వివాహములు, అవతార కథలు చేరియున్నవి. రామాయణ కథలలో తరచుగ సీతాకల్యాణము, పాదుకాపట్టాభిషేకము వచ్చును. వీని వెనుక ఉత్తరరామాయణ కథలు, అరుదుగ రామప్రవాసము, యుద్ధము, సంపూర్ణ రామాయణము. భారత నాటకములలో విరాటపర్వము, సుభద్రా విజయము, శశిరేఖాపరిణయము ఎక్కువ వాడుకలో నున్నవి. కృష్ణగాథలలో రుక్మిణీ కల్యాణము సర్వసాధారణము. దీని వెనుక శ్యమంతకమణి కథ, పారిజాతాపహరణము, కుచేలోపాఖ్యానము యథాక్రమముగ ప్రజారంజకములని తోచుచున్నవి. ప్రజారంజకములగు నాటకములు సామాన్యముగ శృంగార రసముతో గూడి ఏ కారణము చేతనో విషాద భావమును కలిగింపునవిగ నున్నవి. ఇందు సారంగధర, తారాశశాంక విజయము, బిల్హణీయము, ఉషాపరిణయము, సావిత్రీ కథలు, చంద్రమతీ కథలు, దమయంతి, చంద్రకాంత, చంద్రహాస, స్త్రీ సాహసము మున్నగునవి యథాక్రమముగా గారవింపబడుచున్నవి. తెలుగు ప్రబంధములలో నాటకముగ రచియింపబడి పేరొందినది మనుచరిత్ర. దీని వెనుక హరిశ్చంద్ర, శాకుంతల, వైజయంతీవిలాసము, పారిజాతాపహరణము, కళాపూర్ణోదయము, ప్రభావతీప్రద్యుమ్నములు వచ్చుచున్నవి. ప్రజారంజకములగు గాథలలో చాలభాగము ప్రబంధములనుసరించినవే గాని, వాని జనరంజకత్వము మనుచరిత్రవలె కవియందలి గౌరవము వలన నేర్పడినది కాదు. ఆ కథలు దేశములో ప్రాకి, ప్రబంధకర్తలచే గైకొనబడినట్లే నాటక కవులచే గూడ స్వీకరింపబడినవి. ౧౯౦౫ వ సంవత్సరములో మొత్తము ౧౦ నాటకములు ప్రచురింపబడెను. ౧౮౯౧ - ౧౯౦౫ లోపల నూరు నాటకములకన్న నెక్కువ వెలువడలేదు. ఇందులో ౭౦ నాటకములకు పైగా ప్రాత ఫణితివే. దీనిచే గడచిన ౧౦ సంవత్సరములలో ఆ వెనుకటి ౧౫ సంవత్సరములలోకన్న నాల్గురెట్లు గ్రంథములు వెలువడినవనియు, ప్రాత నాటకముల సంఖ్య ౧౧ వీసముల నుండి ౧ వీసమునకు (లేదా ఒక వంతుకు) పడిపోయినదనియు తేలుచున్నది. ఇట్లు పడిపోవుటచే అభినవ నాటకములు మదరాసు, దక్షిణ నెల్లూరు, పల్నాడు, పాకనాడు, తిరుపతి సీమల జొచ్చినవని ఎంతమాత్రము దలపకూడదు. హైదరాబాదులోను మరికొన్ని తావులను కులపెద్దల కథలను డ్రామాగా వ్రాయువాడుక కలదు. చిక్కయ్య, లక్ష్మీనరసింహ సోమయాజులు, శివరామబ్రహ్మం, రామమోహనరాయ్ మొదలగు వారి జీవితములు రూపకములుగ జేయబడినవి. వాని రుచి నేనెరుగను. కడచిన పది సంవత్సరములలో ప్రచురింపబడిన నాటకముల వివరములు ఈ క్రింది పట్టికలో చూడవచ్చును: {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; text-align:center; width:50%;" |+ '''సంవత్సరముల వారీగా నాటక ప్రచురణల పట్టిక (1906 - 1915)''' |- style="background:#efefef; font-weight:bold;" ! సం. !! నాటకముల సంఖ్య !! style="width:10px; background:#fff; border:none;" | !! సం. !! నాటకముల సంఖ్య |- | 1906 || 20 || style="background:#fff; border:none;" | || 1911 || 59 |- | 1907 || 20 || style="background:#fff; border:none;" | || 1912 || 49 |- | 1908 || 29 || style="background:#fff; border:none;" | || 1913 || 60 |- | 1909 || 44 || style="background:#fff; border:none;" | || 1914 || 56 |- | 1910 || 42 || style="background:#fff; border:none;" | || 1915 || 49 |}<noinclude><references/></noinclude> fedy39six8u1linprltv7c53u3x9vfz 104 215691 563213 2026-07-06T07:19:49Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '...సంఖ్యగాని దొరికినయెడల, ఆ సంఖ్యలకును నాటకప్రచురములకును గణితనిబద్ధమైన సంబంధము గోచరింపవచ్చును. తెలుగుదేశమున ఎన్ని నాటక సమాజములున్నదియు, అవి ఏ నాటకములాడునదియు తెలిసినయె...' 563213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>...సంఖ్యగాని దొరికినయెడల, ఆ సంఖ్యలకును నాటకప్రచురములకును గణితనిబద్ధమైన సంబంధము గోచరింపవచ్చును. తెలుగుదేశమున ఎన్ని నాటక సమాజములున్నదియు, అవి ఏ నాటకములాడునదియు తెలిసినయెడల ఆంధ్రుల నాటకాభిరుచుల దెలుపు మ్యాపులనే గీయవచ్చును. ఇట్టి మ్యాపులను మా సంఘమువారు ప్రచురించు క్యాటలాగులతో బాటు వెలిబుచ్చ నుద్దేశించియున్నాము. ఇండస్ట్రియల్ మ్యాపును జూచినచో నే దేశమునకు ఏ విధమైన వస్తువులు కావలసియుండునో తెలియును. అటులనే ఆంధ్రదేశమందలి నానాప్రాంతములలోని నాటక కంపెనీలు ఆడే ఆటలు, వాని ప్రదర్శనా క్రమములు తెలిపెడి మ్యాపులుండినచో మనము సులభముగ నచ్చటి ప్రజల రుచులను గుర్తెరిగి పనిచేయగలుగుదుము. ఆంధ్రదేశములోని కృష్ణా, గుంటూరు, గోదావరి జిల్లాలలో అభినవ ప్రదర్శనారీతుల దెచ్చిపెట్టినది ధార్వాడ కంపెనీ. ఇది షుమారు ౨౫ సంవత్సరముల క్రిందట నీ దేశము వచ్చి అప్పటివారి నేత్రములను భ్రమింపజేసెను. ఇది వెడలగనే ఊరూర కంపెనీలు వెలసెను. పెద్దమనుష్యుల పిల్లలు ఇండ్ల నుండి నగలెత్తుకుపోయి, తమ విద్యావ్యాసంగముల వీడి నాటకముల పాలైరి. అప్పటి నాటకములలో సీనులు తక్కువ, తీగెపనులు ఎక్కువ. సూత్రధారుల సంస్కృతపు శ్లోకములు, గజానన దర్శనము, రాక్షసులు “వలవలవలా” అని గొంతుక చిరిగిపోవునట్లు కేకలు వేయుట, హాస్యగాడు లోకోక్తులను గ్రుమ్మరించుటయు అప్పటి వికారములు. నాటకములు సామాన్యముగ వచనములో నుండెను. ఆ వెనుక వచనము, కీర్తనలు కలిసియుండెను. ఇంతలో బళ్లారి కంపెనీవారు పార్సీ నాటకముల వలన ప్రదర్శనారీతుల గరచి, చెన్నపురి కరిగియు, నితర పట్టణముల కేగియు తమ నాటకములను విరివిగ నాడసాగిరి. వీరి నాటకములలో పద్యములు, కీర్తనలు విస్తారముగనుండి, నాట్య నృత్యములతో ధగధగలాడుచుండెను. వీరి పద్ధతి తెలుగుదేశమంతట వ్యాపింపసాగెను. ఎక్కడ చూచిన నాటకములు వ్రాయువారే! పార్సీ మట్లు, పద్యాలు నిండిపోయినవి. ఈ విధముగ కొంతకాలము సాగినది. నాటకములలో చేరినవారు చాలమంది అవినీతులుగ నుండి ఇళ్లను, ఒళ్ళును గుల్లజేసియుండుటచే నాటకపు కంపెనీలకు ఒక విధమగు కళంకమేర్పడినది. పూర్వము రంభానృత్యము చేసినవారు ఇప్పుడు ముదుసలులైనారు. ఇప్పుడు వారి తావునకు జేరువారు కానరాకున్నారు. దేశము సుభిక్షముగ నుంటచే మన జిల్లాలలో నాడు వేషము ధరించువారును, బాలురును దొరుకకున్నారు. దొరికినవారు ఒకచో నిలువక ఇచ్చవచ్చిన రీతి సంచరించుచున్నారు. ఇందుచే నాటక కంపెనీలు దుర్దశ జెందియున్నవి. కొన్ని తావులలో విద్యాధికులు నాటక సమాజముల నిలిపి, అందు సాంప్రదాయపరులగు బాలురనే చేర్చి, వారి నీతి నియమములను కాపాడుచు, నాటక ప్రదర్శకులకు ఒక నూతన గౌరవమును దెచ్చుచున్నారు. ఇట్టి ప్రయత్నములు ప్రముఖముగా నెల్లూరు, రాజమండ్రి, బళ్లారి, బందరు పురములలో జరుగుచున్నవి.<noinclude><references/></noinclude> h94yee5domqqdlzzeajrvh7tye73kx4 104 215692 563214 2026-07-06T07:21:08Z Vjsuseela 1850 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విద్యాధికులు నాటకములందు పా పాత్రలుగై కొ నుటచే అవి రసయుక్తముగను, అర్ధదూష్య ములు లేకుండను ప్రదర్శింపబడుటయేగాక వా ప్రదర్శనములు పాత్రొచిత్యముల గూర్చినయు పన్యాసములని జెప్...' 563214 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Vjsuseela" /></noinclude>విద్యాధికులు నాటకములందు పా పాత్రలుగై కొ నుటచే అవి రసయుక్తముగను, అర్ధదూష్య ములు లేకుండను ప్రదర్శింపబడుటయేగాక వా ప్రదర్శనములు పాత్రొచిత్యముల గూర్చినయు పన్యాసములని జెప్పనోపును. వీరలు పిల్లలుదొ రకని కారణమునను వాండ్రు చెడుదురను భయ మునను, స్త్రీపార్టు, పిల్లల పార్టు ఎక్కువలేని నాటక ములనభిలషించుచున్నారు. విద్వాంసు లు ఏర్పరచినకం పెసీలలో అనేక హేతువులు చే చారిత్రాత్మకమయిన నాటకములును సాం ఘిక విషయములును ప్రదర్శింపబడుట లేదు. తుదకు భారత నాటకములుగూడ వీరలాడుట లేదు. ఇట్టినాటకము లే దేశోప కారకములైనవి. ఆంధ్రమున నాటక విమర్శనము లేదు. అందుకు తగిన పరిభాష యేర్పడ లేదు. వి మర్శనలు వ్రాయువారు పాశ్చాత్య విమర్శ సిద్ధాంతముల నవలంబించిరి. దేశపు పత్యేక భావములకు, మన ప్రాచీన కుల హిందూ సంస్కారములను, మన రుచులను గుర్తెరుగ క నాటకముల దెగడు చున్నారు. ఆంధ్రనా టకరచనము కడు దీనదశలో నున్నదను మా ట నిజమే. కాని యాంధ్రకవులకు పాశ్చా త్యసాంప్రదాయములు, వారి చకచక, కథా సరళియు, యనుభవగోచరమయిన గాని చ పై బలవంతముగ 205 క్కని నాటకము లుత్పన్నము గా నేరవు. ఇట్టి యుభయ సంస్కారములుగల విద్వన్మణుల చే నాటకములు వ్రాయించి వానిని ప్రజల ద్రోసి యాంధ్రదేశమంత టమెుక విధమైన నాటకాభిరుచియు, సంస్కార మును గలిగింపు నుద్దేశ్యముతో మానాటక ప్రోత్సాహక సంఘము పనిచేయుచున్నది. నిరుడు బందరులో స్థాపించిన సరస్వతీ విగ్ర హమువంటివి యీసంవత్సరము బళ్లారి, నె ల్లూరు, రాజమండ్రి, విశాఖపట్టణములలో ని లిపి వీనికై యాయాజిల్లాలలో నొకే నాటక మును ఆడించి యా విధముగ నూతన నాటక ములను ఆంధ్ర దేశమంతట వ్యాపించునట్లు యుచున్నారు. చే 'నాటకము లభివృద్ధి జెందుటలో భాండాగా రములు చాలతోడ్పడవచ్చును. ప్రతియూరీ లోని భాండాగారముననుసరించి యొక సాహి త్యసంఘ ముండవలయును. ఈ సంఘములో నాయా ప్రాంతముల కవులు తమ నాటకముల నముద్రితస్థితిలో దెచ్చి చదువవచ్చును. దాని పై యాభాండాగారము వద్ద చర్చలు జరిగి ప త్రికలకు సారాంశ మంపుచుండవచ్చును. ఈ విధముగ నిమర్శనశక్తి మెండ గుటయేగాక నాటక కవులకు ప్రచురము కీర్తి కలుగు చుండును. సీ. తుళువాన్వవాయ పాధోధిపూర్ణేందుఁడై, కువలయానందంబు గూర్చెనెవఁడు విద్యామృతాంబో, వీచీ పరంపర, బుధసంతతుల నెఫ్ట్లు బ్రోచెనెవఁడు కావ్యక న్యామనః* కంజాతకంజప్తుఁడై కవిచక్రమందల రె నెవఁడు ఘన కాన్యరత్నంబు. మనుచరిత్రంబును, దనరార శిరమునఁ దాల్చె నెవఁడు గీ. అతఁడు శ్రీకృష్ణ దేవరాయాధినాధుఁ డనఁగ సత్కీతి గాంచిన యవనివిభుఁడు నాంధ్రభోజుండు నాఁ బ్రసిద్ధాభిధాన, మంది చెలువొందినట్టి యా యిందుకులుఁడు. మైలవరపు నృసింహశాస్త్రి .<noinclude><references/></noinclude> jjk0cdtu3p0r5s6zo9zussfexzpd21a 0 215693 563220 2026-07-06T07:55:16Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = ఐరోపాఖండ కళ | ముందరి = [[../ఐన్ స్టెన్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andh...' 563220 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = ఐరోపాఖండ కళ | ముందరి = [[../ఐన్ స్టెన్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=460 fromsection="460B" to=474 tosection="474A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] 2165k31ga2rf1wynskdzenrzeogwjaw 563221 563220 2026-07-06T07:56:09Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:ఐరోపా]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 563221 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = ఐరోపాఖండ కళ | ముందరి = [[../ఐన్ స్టెన్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=460 fromsection="460B" to=474 tosection="474A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా]] a05p2glokt2kkbr0zju8hxc7mikdxxo 563222 563221 2026-07-06T07:56:44Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:కళలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 563222 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = ఐరోపాఖండ కళ | ముందరి = [[../ఐన్ స్టెన్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=460 fromsection="460B" to=474 tosection="474A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా]] [[వర్గం:కళలు]] le8n0v7lht9e1hk04ip1sy0lazw7wll 563262 563222 2026-07-06T10:59:42Z Rajasekhar1961 50 563262 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = ఐరోపాఖండ కళ | ముందరి = [[../ఐన్ స్టెన్/]] | తదుపరి =[[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf" from=460 fromsection="460B" to=480 tosection="480A" /> [[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]] [[వర్గం:ఐరోపా]] [[వర్గం:కళలు]] 2x1s2u8w5m9aa6g58pijh96g8791lda 104 215694 563239 2026-07-06T09:48:52Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem>2 దేవాది'...... సుహృద్భావ పావనాత్మక మిమ్ముఁ బ్రస్తుతించెదను సిద్ధమాహాత్మ్యంబు చెప్పఁగఁ దలఁచి * సాధ్యంపు ద్విపదలఁ జర్చింతు సుజన హృద్యమై సద్భుధ చోద్యమై భక్త వేద్యమై ప్రమథకృ...' 563239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />శ్రీ సిద్ధేశ్వర చరిత్రము</noinclude><poem>2 దేవాది'...... సుహృద్భావ పావనాత్మక మిమ్ముఁ బ్రస్తుతించెదను సిద్ధమాహాత్మ్యంబు చెప్పఁగఁ దలఁచి * సాధ్యంపు ద్విపదలఁ జర్చింతు సుజన హృద్యమై సద్భుధ చోద్యమై భక్త వేద్యమై ప్రమథకృద్యమై తనరి సిద్ధ (వి) శేషతఁ జెలఁగుచునుండు సిద్ధాశ్రమంబులు చెలఁగి భువిసయి బుద్ధిఁదలఁచఁ జాలఁ బొగడిత కెక్కు సిద్ధప్రతిష్ఠలు చెలఁగి మూఁడందు రేవణా సిద్ధేశు ((డు) విమలభాపు ప్రవరసంగ(మ) సిద్ధపతియ గోదావ రందుండు దాని తీరము నివాసముగ నందుండు హనుమాద్రియందు సిద్ధేశుఁ డగ్ని ప్రతిష్ఠని యందురు కొంద * అది జనులకుఁ దెలియ దందలి మహిమ ప్రభు... సిద్ధేశ్వరస్తుతి చేకొని సభల* వృద్ధ సమ్మతముగ వేదోక్తఫణితి విద్యచేఁ గను సిద్ధ విఖ్యాతమహి మ విద్యచే గన సాధ్య మగునె యెవ్వరిక పార విద్యాది తత్త్వ విచారనీతి పొరుగులకుఁ గాక భవుని సల్లీల చేరంగవచ్చునె జిలిబిలి వేష పారగులైన వాచాడంబరులకు</poem> 1. దేహాది: 2. సఫల,<noinclude><references/></noinclude> b1v3ryahup85vsblmqxbzvnhve7yx0n 104 215695 563241 2026-07-06T09:50:56Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'శ్రీ సిద్ధేశ్వర చరిత్రము [కాకతీయరాజుల చరిత్ర - ప్రతాప చరిత్ర] ప్రథమాశ్వాసము అవతారిక <poem>శ్రీ సదాశివమూర్తి : చిరతర కీర్తి ! వాసవనుత : కృత్తివాస: మహేళ ! కరుణాకరాభవ కఱకంఠః శర్వః గ...' 563241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>శ్రీ సిద్ధేశ్వర చరిత్రము [కాకతీయరాజుల చరిత్ర - ప్రతాప చరిత్ర] ప్రథమాశ్వాసము అవతారిక <poem>శ్రీ సదాశివమూర్తి : చిరతర కీర్తి ! వాసవనుత : కృత్తివాస: మహేళ ! కరుణాకరాభవ కఱకంఠః శర్వః గిరిశ ! మృత్యుంజయ గీర్వాణవంద్య! పరమేశ యోగీశ (పాపవినాశ) సురతైలచాప భాసుర దివ్యరూప నిగమాంత సంవేద్య నిఖిలై కవంద్య జగదీశ పార్వతీశ్వర పురారాతి ధవళాంగ కలుషవిధ్వంసక శూలి భువనసంభూతి సంభవన కపాలి' భూతనాయక మహాద్భుత చరిత్రాత్మ పూతచారిత్ర లో "కైక పవిత్ర భాషావధూటీ విభావరీనాథ శేష కర్పూర రంజిత యశోహార నిత్య సత్యజ్ఞాన నిపుణ విధేయ కాత్యాయనీమనఃకంజవిహార' సాంబ నిర్ణీత పంచసాయక కాంచ *నాంబరలోచనక పద్మపూజ</poem> 1. సంభూత సంభావ రసాలి: జి. రాశ్యరాయనిమనఃకంజద్విహార.<noinclude><references/></noinclude> s1lbehkqijre2wnpckwn8tqp0l05lum 104 215696 563242 2026-07-06T09:52:14Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem>శ్రీశైలస్ధిత మల్లికార్జున విభుః శ్రీ దక్షవాటీ పతిః భీమేళం సురకామినీ సహచర కాళేశ్వ రాధీశ్వరః దేశే యత్ర వసంతి సంతత మతో దివ్య త్రిలిఙ్గ స్థితేః సోఒయం దేశశిఖామణి ర్విజయతే...' 563242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><poem>శ్రీశైలస్ధిత మల్లికార్జున విభుః శ్రీ దక్షవాటీ పతిః భీమేళం సురకామినీ సహచర కాళేశ్వ రాధీశ్వరః దేశే యత్ర వసంతి సంతత మతో దివ్య త్రిలిఙ్గ స్థితేః సోఒయం దేశశిఖామణి ర్విజయతే దేశ స్త్రిలిజ్ఞాహ్వయః.</poem> - అనితల్లి కలువచేబు శాసనము<noinclude><references/></noinclude> k3roq4zbbzsodvyra4z7rh5tke6imfw 104 215697 563247 2026-07-06T09:59:53Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem> గాన శ్రీసిద్ధేశు ఘనమహత్త్వంబు వీనుల కింపుగా వినిపింతు వినుఁడు. మొద(లు) శ్రీ విఘ్నేకు మూషకవాహం సదమలంబుగ నాత్మఁ జక్కంగ నిలిపి శారదాదేవిని జక్కంగఁ గొలిచి వీరశైవాచార విద...' 563247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />అవతారిక</noinclude><poem> గాన శ్రీసిద్ధేశు ఘనమహత్త్వంబు వీనుల కింపుగా వినిపింతు వినుఁడు. మొద(లు) శ్రీ విఘ్నేకు మూషకవాహం సదమలంబుగ నాత్మఁ జక్కంగ నిలిపి శారదాదేవిని జక్కంగఁ గొలిచి వీరశైవాచార విదులగునట్టి ఘోరవికార మాయాదూరులై న మారారి భక్తుల మదిలోనఁ దలఁచి శైవసిద్ధాంత రహస్య వేదార్థ ప్రావీణ్యులగునట్టి భ క్తులఁ దలఁచి మధ్వంశ వరులను మాననీయులను విద్వద్గరిష్ఠుల వినిపింతు వినుఁడు ఆశ్వలాయన శాఖయందుద్భవించి *శా(శ్వరైశ్వర్యుండు) సద్గుణ గరిష్ఠుఁ డాత్రేయ గోత్రజుం డమలసద్యశుఁడు. గోత్రధీరుఁడు బ్రహ్మకులసంభవుండు కానె మల్లణమంత్రి ఘనకుమారకుడు వాసికెక్కి నయట్టి వంశవర్ధనుఁడు 'మక్క పద్యకావ్యములు నయమొప్పఁజెప్పిన నాగరకుండు శివపదధ్యానైక చిన్మయాత్మకుఁడు "శైవ శాస్త్రాగమ సారానుభవుఁడు లింగార్చనక్రియా నిరతుండు కానె" గంగాధరుండు జగత్ప్రసిద్ధుండు'</poem> 1. భదుకారములు: 2. ప్రాన చెల్లించువేళ పూర్వాక్షరము లొకట లఘువులుగాను వేరొకట గురువులుగాను అవమానముపై యుండుట యీ కృతియందు బహు స్థలముల కానిపించును; 3. కాశ్య 4. జగత్ప్రసిద్ధి పడని.<noinclude><references/></noinclude> al20ufmji05ozf12a63t5kgxi0pgwld 104 215698 563248 2026-07-06T10:01:30Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem> అందు నానందంబు డెందమలరఁగ సతతవ్రతాచార సంపన్న ధన్య పతిభక్తియును గల పరమ పవిత్ర సతి యరుంధతితోడ సరిపోల్పవచ్చు. కలియుగగౌరి శశ్వద్గుణోద్ధారి యలరు సంపదలచే నమరు నిల్లాలు ఆ దంప...' 563248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />శ్రీ సిద్ధేశ్వర చరిత్రము</noinclude><poem> అందు నానందంబు డెందమలరఁగ సతతవ్రతాచార సంపన్న ధన్య పతిభక్తియును గల పరమ పవిత్ర సతి యరుంధతితోడ సరిపోల్పవచ్చు. కలియుగగౌరి శశ్వద్గుణోద్ధారి యలరు సంపదలచే నమరు నిల్లాలు ఆ దంపతులకు సమ్మోదంబుగాను ఉదయమందెను తాను సురుగుణాన్వితుఁడు మాననీయుల సభ మల్లప్పరాజు గాన విద్యల భోజు కందర్పతేజుఁ డతనికిఁ దగు దేవులైన లక్ష్మాయి సతిసుగుణోపేత సంతత శాంత మానవతీశ్రేష్ఠ మహిత' సంతుష్ట అనయంబుఁ బతివ్రతంబున నొప్పుచుండు ఆ దంపతులకును హరుష మింపొంద మాదిరిఁగలిగె కుమారత్రయంబు అందగ్రజుండు సర్వప్పనం గతని కందువలర్చెను ఘన పరదేశి అతనికి సోదరుం డతినీతివిదుఁడు మతిమంతుఁ డనఘుఁడు మాననీయుండు మఱవఁ డెన్నఁడు మేలు మానధనుండు వీరణార్యుఁడు బోధ విద్యల కధికుఁ డం దగ్రజుండ సర్వప్పనువాఁడఁ బొందుగ నుండుదుఁ బొలికొండ సీమ ఆజన్మ ప్రభృతి నాకవు జన్మభూమి తేజంబులకుఁ దల్లి ధృతి చెర్వుపల్లి</poem> మానవీయుల రాజవతల మల్లప్ప, 2. మదితః 8. %.<noinclude><references/></noinclude> em5bqn24wu4xt8gg6mbetqcder3xx6u 104 215699 563249 2026-07-06T10:02:53Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem> పెండర్ల నుండియు నండచేసికొని నందు గర్భాష్టకమందున జనక నిహితాక్షరాభ్యాస విద్యోపనయన సహితుండనై తి సంస్కార వినీతి నారీతి నీరీతి నేరీతి లేమి చేరితి దారిద్య్రం చింతచే నున్న...' 563249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />అవతారిక</noinclude><poem> పెండర్ల నుండియు నండచేసికొని నందు గర్భాష్టకమందున జనక నిహితాక్షరాభ్యాస విద్యోపనయన సహితుండనై తి సంస్కార వినీతి నారీతి నీరీతి నేరీతి లేమి చేరితి దారిద్య్రం చింతచే నున్న యంతట నౌక కొన్ని యద్దముల్ చదిన యంతలో నుద్వాహ వంత నున్నంత ఘన వైభవము లందు గానంగఁ బడుచు ననయంబు ధర్మవర్తనల వర్తిల్లు ఘనుఁడు వదాన్యుండు కవిత(ల) సుకవి వినుతుండు విజ్ఞాన విమల చరితుఁడు సరసుఁ డెల్లెడలను స్వామికార్యముల ముదిగొండ దమ్మన్న' ముఖ్యుఁడౌ నెన్న *నతని కులపావని యర్ధాంగలక్ష్మి సుతులందు నొప్పుఁ *తివ్రత్య మహిమ బతిహిత గుణచర్య ప్రాభవౌదార్య సతి నన్నపూర్ణకు సరినెన్నవచ్చు. రామమ్మపాటికి రావు సుశ్రీలు వేమరు భువిలోన వినుతినేయంగ నా దంపతులు నాకు హర్షమింపొంద మోదంబులోఁ బుత్రి మొగిఁ బెండ్లిచేసి వరవస్త్రు భూషణావళులు నా కిచ్చి సరగున సుద్యోగసరణు లిప్పించి నన్ను మన్ననచేయ నాఁటినుండియును సన్నుతిఁ బరఁగితి సభికులైననఁగ</poem> 1. 'ముదిగొండ ధర్మన్న' అయియుండును; 2. మతులందు.<noinclude><references/></noinclude> 6yunw4jtc2xxzy8osbtu9b7r9hsysnr 104 215700 563251 2026-07-06T10:08:39Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem>అతనికి నిజరాణి యలికులవేణి మెండైన యీ యన్మకొండలోపలను సిద్ధేశు కరుణఁ బ్రసిద్ధిగా నుండి సిద్ధమాహాత్మ్యంబు చెప్పితి వినుఁడు. `సిద్ధేశుఁ డచటికి శివుఁడు దా వచ్చి పార్వతితో...' 563251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><poem>అతనికి నిజరాణి యలికులవేణి మెండైన యీ యన్మకొండలోపలను సిద్ధేశు కరుణఁ బ్రసిద్ధిగా నుండి సిద్ధమాహాత్మ్యంబు చెప్పితి వినుఁడు. `సిద్ధేశుఁ డచటికి శివుఁడు దా వచ్చి పార్వతితోఁ గూడి పరఁగంగ నిలచి పూర్వ పశ్చిమముల భూధరంబులను వసియించి జనులకుఁ బొసఁగంగఁ గోర్కు లెసగంగ నిచ్చిన యిద్ధ' చరితము ఎఱుకు రాజులు నేలి యిట చన్న పిదప వణకు నేలిన రాజవరుల మహిమంబు సరకు వేయక దేవి సమ్ముఖంబునను నిరుకు సాహనముల నేర్పడఁజేసి వరవైధనములచే వసుమతినేలు సరనాథులగు కాకితమహారాజ వరుల చరిత్రలు వరుసతోడుతను వ్రతములు తపములు వరశివాలయము లతులితగతి తడాకాది' సత్కృతుల నలరు ప్రతాపుని యంశలాదిగను జెప్పితి ద్విపదలచే నొప్పుగాను నొప్పఁగఁ జెప్పెద నొనరంగ వినుఁడి శబ్ద సంగతులును శాస్త్రాది విమల శబ్దలక్షణములు చర్చించి యెఱుఁగ నాటకాలంకార నవ్యరీతులను ' కూటులుంకువల్ గుణదోష ఛంద</poem> 1. యట్టి: 8. సంస్కృతుల 8. సవ్యన్యునాలి. సిద్ధేశ్వర చరిత్రము<noinclude><references/></noinclude> rldmp4x353c4war11220igxtxu90pce 104 215701 563254 2026-07-06T10:11:19Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem> వాటంబులేమియు వరుసతో నెఱుఁగ సిద్ధేశ్వరస్తుతి చేకొని యె(ద)ను లబ్ధప్రసాదు(ండ) సిద్ధేశు కరుణ కరమకు దగుచు శ్రీకరమగుచుండు వరవర్ణితంబగు పరకవిత్వంపు తప్పొప్పు లెఱుఁగ నాతని స...' 563254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />ఁడు సిద్ధేశ్వరుఁ డగుట</noinclude><poem> వాటంబులేమియు వరుసతో నెఱుఁగ సిద్ధేశ్వరస్తుతి చేకొని యె(ద)ను లబ్ధప్రసాదు(ండ) సిద్ధేశు కరుణ కరమకు దగుచు శ్రీకరమగుచుండు వరవర్ణితంబగు పరకవిత్వంపు తప్పొప్పు లెఱుఁగ నాతని స్వామికరుణఁ జెప్పితి నీకృతి చేకొని వినుఁడి. శివుఁడు సిద్ధేశ్వరుఁ డగుట శ్రీ రజతాచల శిఖరంబునందు నారదు వీణాస్వనంబులు వినుచు చేరికఁ బ్రమథులు చెలఁగుచుఁ గొలువ భృంగీక తాండవ ప్రియుఁడునై దివ్య మంగళ మణి 'గిరి మహనీయలీల నంగనామణి సతి యర్ధాంగి గౌరి సంగతి యొప్పఁగ సరసత నుండి వామభాగంబున వలనొప్పుచుండు పాము, కెంజడల లోపల గంగ నునిచి భైరవ గుహ వీరభద్రులు గొలువ గారవింపుచు విశ్వకర్తఁ బేర్కొనుచు బ్రహ్మాది సురలెల్లఁ బ్రస్తుతిచేయ బ్రహ్మసుజ్ఞాన సంపదగల మునులు కొమరొప్పఁ గొలువుండి కూర్చున్న వేళఁ బ్రమకు లిట్లని శివుఁ బ్రార్థించినపుడు </poem><noinclude><references/></noinclude> 9f5qjmmp16f1rwsy2iuvc9aa8pmq6lm 104 215702 563266 2026-07-06T11:20:32Z Edla praveen 6529 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{right|సిద్ధేశ్వర చరిత్రము}} "ఓ దీనరక్షక ఓ కఱకలక ఆదిదేవుఁడవు నీ వఖిలా ధిపతివి భల్లాణరాయని భక్తి కల్గొనఁగ చల్లమాంబను వేశ్య”జేసి తెప్పించి కదిసినయెడ మోహకత్వంబు లేక ముదమొప్ప...' 563266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Edla praveen" /></noinclude>{{right|సిద్ధేశ్వర చరిత్రము}} "ఓ దీనరక్షక ఓ కఱకలక ఆదిదేవుఁడవు నీ వఖిలా ధిపతివి భల్లాణరాయని భక్తి కల్గొనఁగ చల్లమాంబను వేశ్య”జేసి తెప్పించి కదిసినయెడ మోహకత్వంబు లేక ముదమొప్ప సుతుఁడవై ముద్దు చూపితివి చిఱుతొండ భక్తుని శిశువుకై పోయి సిరియాళుఁ గూరగాఁ జేసి ప్రోచితివి జాల రువ్విన భక్తులెల్లర భూతి రైరైన(1) 'శరణులఁ "జేసి ప్రోచితివి కుంటెనగాఁ బంపెఁ గొదలేక యొకఁడు వింటఁగొట్టె నొకండు వెఱవక మిమ్ము చంటి బలిచ్చెను సర్వజ్ఞుఁ డొకఁడు "దంటించి రొకట.... కన్నప్ప పాదసంగతి పూజనంబు మన్నించి యెంగిలిమాంసంబు గొంటి 'వేలాది ప్రమథుల నేలనో యభవ భూలోకమున జగత్పూజితంబై న సిద్ధేశరూపుఁ బ్రసిద్ధి వహింపు సిద్ధులు మునులును జేరి కొల్చెదరు అది యెట్టిదనిన నో యభవ నీ కేము విదితంబుగా విన్నవింతుము తెలియ శ్రీశైల ముత్తరదేశంబునందు బాసిల్లు గోదావరీ కృష్ణమధ్య మున నుండు హైడింబముఖ్యు నాశ్రమము అనుమకొండనఁగ పురాధిరాజంబు 1. భరలుల : 2. డంటించి రొరం నటించె నొక్క 3. ఏమం.<noinclude><references/></noinclude> pljrd1hm74yce08eb7z4s87j2r643o3 563267 563266 2026-07-06T11:22:52Z Edla praveen 6529 563267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Edla praveen" /></noinclude>{{right|సిద్ధేశ్వర చరిత్రము}} <poem>"ఓ దీనరక్షక ఓ కఱకలక ఆదిదేవుఁడవు నీ వఖిలా ధిపతివి భల్లాణరాయని భక్తి కల్గొనఁగ చల్లమాంబను వేశ్య”జేసి తెప్పించి కదిసినయెడ మోహకత్వంబు లేక ముదమొప్ప సుతుఁడవై ముద్దు చూపితివి చిఱుతొండ భక్తుని శిశువుకై పోయి సిరియాళుఁ గూరగాఁ జేసి ప్రోచితివి జాల రువ్విన భక్తులెల్లర భూతి రైరైన(1) 'శరణులఁ "జేసి ప్రోచితివి కుంటెనగాఁ బంపెఁ గొదలేక యొకఁడు వింటఁగొట్టె నొకండు వెఱవక మిమ్ము చంటి బలిచ్చెను సర్వజ్ఞుఁ డొకఁడు "దంటించి రొకట.... కన్నప్ప పాదసంగతి పూజనంబు మన్నించి యెంగిలిమాంసంబు గొంటి 'వేలాది ప్రమథుల నేలనో యభవ భూలోకమున జగత్పూజితంబై న సిద్ధేశరూపుఁ బ్రసిద్ధి వహింపు సిద్ధులు మునులును జేరి కొల్చెదరు అది యెట్టిదనిన నో యభవ నీ కేము విదితంబుగా విన్నవింతుము తెలియ శ్రీశైల ముత్తరదేశంబునందు బాసిల్లు గోదావరీ కృష్ణమధ్య మున నుండు హైడింబముఖ్యు నాశ్రమము అనుమకొండనఁగ పురాధిరాజంబు </poem> 1. భరలుల : 2. డంటించి రొరం నటించె నొక్క 3. ఏమం.<noinclude><references/></noinclude> l3q47jwgzdp1l1prq54txsx2rri90w6 0 215703 563269 2026-07-06T11:33:35Z రవిచంద్ర 146 సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట 563269 wikitext text/x-wiki <poem> రంగ రారా పాండురంగయ్యా మా పాలిదేవా..... రంగ రారా పాండురంగయ్యా - 2 రంగ రారా పాండురంగా రంగ రారా పండరినాథా - 2 ||రంగ రారా పాండురంగయ్యా|| పిలిచి పిలిచి అలచినాము ప్రేమ రాదా మాపై నీకు - 2 అలసి సొలసి ఆశ జెంది పిలిచితిమి మీ ధ్వజములోనా ||రంగ రారా పాండురంగయ్యా|| ఎంత నిన్ను వేడినగానీ చింత తీర్చకున్నావేమో -2 పంతమేల మాపై నీకు పరమపురుషా పండరినాథా ||రంగ రారా పాండురంగయ్యా|| లేత వయసు నాటి నుండి ప్రీతి నీపై కలిగే నాకు - 2 రాత్రి పగలు మరపురాదు నిద్ర ఏదో ఎరుగదు నాకు ||రంగ రారా పాండురంగయ్యా|| సక్కుబాయి కొరకు నీవు స్థంబమున నిలువలేదా - 2 గ్రక్కున ఆ ముక్తాబాయికి మోక్షము నువ్వొసగలేదా ||రంగ రారా పాండురంగయ్యా|| పండరిపురములోనా బంగారు ఇటుక పైనా - 2 అందముగ వెలసినావయ్యా మా పాలిదేవా.... ఎంతబాగా నిలిచినావయ్యా ||రంగ రారా పాండురంగయ్యా|| ధరణి కడప పురములోన నారాయణ దాసుడుండు - 2 దాసుని తప్పులు దండముతో సరి అన్నింట నీవే రంగా రారా ||రంగ రారా పాండురంగయ్యా|| </poem> 9r0q3bkotw3tfsw20nv2j6tyzpn30nh 104 215704 563280 2026-07-06T11:52:17Z Kasyap 2122 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<div style="text-align: justify;">ాగ వృత్తాంతము <span style="float:right;">97</span></div> <poem> అవి యాదిగాఁ గల్గునట్టి దేవాల యంబులు గట్టించి యన్నిఁటి కుత్స వంబులు సాగించి *రామారణ్య శ్రీపాదుల యనుజ్ఞ శీఘ్రంబు వడసి అయమయం(?) బ...' 563280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kasyap" /></noinclude><div style="text-align: justify;">ాగ వృత్తాంతము <span style="float:right;">97</span></div> <poem> అవి యాదిగాఁ గల్గునట్టి దేవాల యంబులు గట్టించి యన్నిఁటి కుత్స వంబులు సాగించి *రామారణ్య శ్రీపాదుల యనుజ్ఞ శీఘ్రంబు వడసి అయమయం(?) బగునట్టి యది లోహబారువ *మయ పరుసవేది లింగోపకరణ- ములు నిడి నంతన మొగి స్వర్ణమయ్యె కలిగె భాగ్యంబని కాకతి ప్రోల రాజు డానెంతయు రామ అరణ్య(?) భోజు పాదములకు భువిఁ జాఁగి మ్రొక్కి- <span style="float:right;">10</span> బారువ స్వర్ణంబు పంచిపెట్టించె బారువ సంఖ్య యేర్పఱుపు మటన్న రామరణ్యులవారు రంజిల్లి యనిరి "కాకతిప్రోల్రాజ ! కనకబారువకు వే*గంబసంఖ్యఁ దా వివరింతు వినుము నూటయిరువది గుంజ *లొక యెత్తు తులము *నిటు తులంబులు నూట యిరువదిగూడ నొకవీసె యనఁబడు నొకనూటయిరువ దేక వీసెలుగూడ నిడుదురు బారు వన నొప్పునని చెప్పి యంతట రామ <span style="float:right;">20</span> ర*ణ్యపాదులు చని రటవులు దాటి కాశేశ్వరంబుకు ఘనుఁడంతలోనఁ గాశేశ్వరాశ్రమ కలితులై యుండ్రి కాకత ప్రోల్రాజు ఘనుఁడు నిత్యంబు లోహబారువదెచ్చి లోహోపకరణ మూసచేఁ బూజల నొగిఁ జేయు నపుడు నది సువర్ణంబైన నా ద్రవ్య మంత </poem><noinclude><references/></noinclude> ezofpd1t8bluvkgj7lajxyptu4dlwty 104 215705 563281 2026-07-06T11:55:38Z Kasyap 2122 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<div style="text-align: justify;">98 <span style="float:right;">శ్రీ సిద్ధేశ్వర చరిత్రము</span></div> <poem> సదయుడై బ్రాహ్మల సద్వ్యయమునకుఁ జేయుచునుండంగఁ జేజేతినొక్క వేయిగన్నులు గల వేల్పును బోలి సుతుఁ డుదయించెను సూనృతాచ...' 563281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kasyap" /></noinclude><div style="text-align: justify;">98 <span style="float:right;">శ్రీ సిద్ధేశ్వర చరిత్రము</span></div> <poem> సదయుడై బ్రాహ్మల సద్వ్యయమునకుఁ జేయుచునుండంగఁ జేజేతినొక్క వేయిగన్నులు గల వేల్పును బోలి సుతుఁ డుదయించెను సూనృతాచార నీతుండు పుట్టిన నేతలందఱును ఘాత నక్షత్రంబు హేతువు మృతికి భాతి భూపాలుండు నీతనిచేత హేతువున్నది చాన నీతని విడిచి ప్రీతుండవగుమను ఘాతుమాటలకు *నాతత బహు వ్యథోపేతులై సతియుఁ <span style="float:right;">10</span> బతియును నారేయి వెతలఁ బొర్లుచును నతి స్వయంభూదేవు పతి ముఖంబునను గతి నీవె సుతుకని వెత మది మాని సతి పతు లిద్దరు సుతు నటఁ బెట్టి కతకత బడుచును గదలి యింటికిని జని రెవ్వ రెఱుఁగకుండ నివాసమునకుఁ జనిరంతఁ దెల్లవాఱిన నటవారు కనిరి కావలివారు ఘనరాజసుతుని విని యెఱుంగము నిది విస్మయంబనుచుఁ జని రాజుతోఁ జెప్పఁ జని వారితోడ <span style="float:right;">20</span> విని యేగి రాజు దా విహ్వలుండగుచుఁ దానును బురజనుల్ తగువారు శిశువు మాను(గాఁ) జూచి తా మది జాలిఁ బొంది పెద్ద ¹పూజారికిఁ ²బెద్దగాఁ జెప్పె : ముద్దు బాలుని మీరు మొగిఁబెంచఁ డితఁడు. పెద్ద పోక్రాం...ప్రియము నందఱకు </poem> 1. పూజారిపేరు "రుద్రజియ్య" యని ప్రతా. చరి.; 2. విహద్దుగా జెప్ప.<noinclude><references/></noinclude> ouujreiorz5v6jlkzibfje8xdlp9b5n 104 215706 563283 2026-07-06T11:58:30Z Kasyap 2122 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with ' <poem> భద్రగుణంబులు బరఁగు నీతనికి రుద్రనామము కడు.............." .........అతని బూజారి తనదు దార కప్పనచేసి దయదలిర్పగను పెనుచుచుండఁగ నంత ప్రియమెలర్పఁగను జనఁ గొన్ని వర్షముల్ చనఁగ రుద్రునకుఁ బ...' 563283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Kasyap" /><div style="text-align: justify;">స్వర్ణవేదిలింగ వృత్తాంతము <span style="float:right;">99</span></div></noinclude> <poem> భద్రగుణంబులు బరఁగు నీతనికి రుద్రనామము కడు.............." .........అతని బూజారి తనదు దార కప్పనచేసి దయదలిర్పగను పెనుచుచుండఁగ నంత ప్రియమెలర్పఁగను జనఁ గొన్ని వర్షముల్ చనఁగ రుద్రునకుఁ బూజారి రాజసమ్ముఖముకు వచ్చి భోజుఁడై కొలువున్న ప్రోల్రాజుఁ జూచి "దేవర దయచేయు చిన్నిబాలునకు వావిరి నుపనయవర్షముల్ మీఱె" <span style="float:right;">10</span> నని చెప్పునంతలో నబ్బాలునకును బనియంతయును శోభ*న ప్రయత్నముకు సకల వస్తువు లీయ సంభ్రమంబుగను అకలంకముగఁ జేసిరప్పుడు వడుగు నది యాదిగా విద్యలన్నియుఁ జెప్పి పదపడి బహుశాస్త్రపద్ధతుల్ రాజ నీతియు రీతియు భాతిగాఁ జెప్ప వీతిహోత్రునిరీతి వెసను నానాఁటి క్రొత్తతనవయౌవనాగమంబునను ప్రీతితో నుండంగఁ బిలిచి ప్రోల్రాజు <span style="float:right;">20</span> ఇన్నూట యరువది యేర్పడ భటుల క్రన్నన నాయక*త్వం బొప్పఁజేసి లింగంబుఁ గావఁ దన కంగంబుగాఁగ వెంగలు లెవ్వరే దొంగిల నుత్త మాంగంబు తెగవ్రేయుమట్టి మీఱకను *సంగతి నుండుమని చనియె నింటికిని ఒరులెవ్వరును జొఱకుండంగ నాజ్ఞ </poem><noinclude><references/></noinclude> 9wkkqm7o35xxirgvijvt0rtz7p04apt