రచయిత:రవీంద్రనాధ ఠాగూరు

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:రవీంద్రనాధ ఠాగూరు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>152507</id>
    <revision>
      <id>563956</id>
      <parentid>493856</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>563956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="rqbdqu0cwsmzhuca2ny65tcczs4sg0a" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ఠాగూరు
 |అసలుపేరు = రవీంద్రనాధ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర 
 |పుట్టిన_యేడు = 1861
 |గిట్టిన_యేడు = 1941
 |వివరణ = బెంగాలీ కవి, చిత్రకారుడు, నోబుల్ పురస్కార గ్రహీత  
 |బొమ్మ= Rabindranath Tagore in 1909.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = రవీంద్రనాధ ఠాగూరు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్
 |కామన్సు లంకె= Category:Rabindranath Tagore 
}}
==రచనలు==
# [[గీతాంజలి]] 
# [[ప్రాయశ్చిత్తము]]
* [[రాజర్షి]]

===గ్రంథాలయ సర్వస్వము ===
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/సఖీ సంవరణము (తెనిగింపబడినది)]]
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/మధుమాలి (పద్యములు)]]


[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు‎]]</text>
      <sha1>rqbdqu0cwsmzhuca2ny65tcczs4sg0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563957</id>
      <parentid>563956</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>563957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1366" sha1="lc78n11nsary56mlu2xnk41uk4aen05" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ఠాగూరు
 |అసలుపేరు = రవీంద్రనాధ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర 
 |పుట్టిన_యేడు = 1861
 |గిట్టిన_యేడు = 1941
 |వివరణ = బెంగాలీ కవి, చిత్రకారుడు, నోబుల్ పురస్కార గ్రహీత  
 |బొమ్మ= Rabindranath Tagore in 1909.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = రవీంద్రనాధ ఠాగూరు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్
 |కామన్సు లంకె= Category:Rabindranath Tagore 
}}
==రచనలు==
# [[గీతాంజలి]] 
# [[ప్రాయశ్చిత్తము]]
# [[రాజర్షి]]

===గ్రంథాలయ సర్వస్వము ===
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/సఖీ సంవరణము (తెనిగింపబడినది)]]
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 3/మధుమాలి (పద్యములు)]]


[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు‎]]</text>
      <sha1>lc78n11nsary56mlu2xnk41uk4aen05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/362</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154422</id>
    <revision>
      <id>563940</id>
      <parentid>448226</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8411" sha1="ooc34mad3ygp9bhakyepofxja6i7uvh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము - వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహము}}&lt;/noinclude&gt;
చుట్ట నమర్చినపుడు ద్యుశక్మత ప్రేరేపించబడును. అది దాని అంతిమముల యొద్ద విడుదలై యిష్టమువచ్చిన
ట్లుపయోగించుకొనుటకు వీలుగానుండును. పరివర్తన యంత్రములో ముఖ్యముగా వేరువేరుగా ఒక ఇనుపకడ్డీపై చుట్టబడిన రెండు చుట్టలు దగ్గరగానుండును. ఇనుపకడ్డీ అయస్కాంత శక్తి రేఖలకు గాలికంటెను శ్రేష్ఠమైన వాహకము. అందుచే రేఖ లన్నియు ఇనుమునే యంటుకొని యుండును. సరఫరాతో కలుపబడి శక్తిని గ్రహించు చుట్ట 'ప్రాథమిక కుంచీయన' మనబడును. భారమునకు కలుపబడి శ క్తిని విడుదలచేయు చుట్ట 'ద్వితీయ కుంచీయన' మనబడును. జ్వలీకృతదీపము లేక విద్యుత్ చాలకమువంటి భారము ద్వితీయ కుంచీయనమునకు కలుపబడినచో ప్రవాహము ప్రసరించును. ఈ విధముగా ఒక విద్యుత్ పరిపథమునుండి మరియొక దానికి వాటిమధ్య లోహసంబంధ మేమియు బొత్తిగా లేనప్పటికి మార్చబడును. ఇట్లు అద్భుతముగా శక్తి మార్చబడుట విద్యుదయస్కాంత ప్రేరేపణ సూత్రముపై జరుగును. సరఫరా ద్యుశక్మతను తగ్గించుట కుపయోగించు పరివర్తన యంత్రము దింపుడు పరివర్తన యంత్ర (step-down transformer) మనబడును. ద్యుళక్మతను హెచ్చుచేయునది ఎక్కుడు పరివర్తనయంత్ర (step-up transformer) మనబడును. ఇచ్చట శక్తి బదిలీ చేయబడుచుండుటచే, నష్టములు పోగా, సరఫరా అయిన శక్తి విడుదలైన శక్తికి సమానముగా నుండ వలెను. అందుచే దింపుడు పరివర్తన యంత్రములో ద్యుశక్మత తగ్గించబడినపుడు అదే అనుపాతములో ప్రవాహము హెచ్చును. ఎక్కుడు పరివర్తన యంత్రములో దీనికి వ్యతిరేకముగా జరుగును. యాంత్రిక శక్తి ప్రసారమున ఒక జతదంతులు (gears) ఒక టార్కు వేగమునుండి మరియొక టార్కు వేగమునకు మారునట్లే
విద్యుత్ శక్తి ప్రసారమున పరినర్తన యంత్రము ఒక ద్యుశక్మత ప్రవాహము నుండి మరియొక ద్యుశక్మత
ప్రవాహమునకు మార్చును. పరివర్తన యంత్రములలో ఒరపిడి వలన నష్టములు కలుగు చలనభాగములు లేక
పోవుటచే అవి చాల సమర్థతతో బనిచేయును. 

ఋజువిద్యుత్ ప్రవాహబాలకములు, ఉత్పాదక యంత్రములు ఇంచుమించు ఒకేమాదిరిగా నుండును. ఒక
దానిని నడపుట కెట్లు వీలగునో రెండవదానినికూడా అట్లే నడపుటకు వీలగును. కాని వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహచాలకములకును, ఉత్పాదక యంత్రములకును నిర్మాణమున, 'సంకాలియచాలకము' (Synchronous motor) అను రకపు యంత్రములో తప్ప మిగిలిన వానిలో చాల వ్యత్యాస ముండును. వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహజనక యంత్రములో వాస్తవమునకు ఒకరకము మాత్రమే యున్నను, చాలక ములలో నాలుగు రకము లున్నవి. అవి: (1) ప్రేరేపణచాలక ము (Induction motor) (8) సంకాలీయ చాలకము (Synchronous motor) (3) విముఖత్వ చాలకము (Repulsion motor), (4) మాలా చాలకము (Series motor). ప్రేరేపణ చాలకములో స్టేటర్ అను స్థిరకుంచీయనము సరఫరానుండి విద్యుత్ శక్తిని గ్రహించును. 'స్టేటర్ లో కలుగు నష్టములుపోగా, ఈ శక్తి యంత్రము యొక్క రోటర్ అనబడు పరిభ్రమణ స్థానమునకు బదిలీ చేయబడును. ఇది పరివర్తన యంత్ర క్రియవలన జరుగును. ఇట్టి యంత్రము ఒక ప్రత్యేక తరగతికి చెందిన పరివర్తన యంత్రము. వీనిలో ప్రాథమికమగు స్టేటర్ స్థిరముగనుండి, అమబంధకమగు రోటర్ పరిభ్రమణముచేయుచును నుండును. ఇది దేనికొరకు నిర్మింపబడినదో, ఆ వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహము యొక్క సరఫరాకు కలుపబడి నపుడే అది తృప్తికరముగా పనిచేయును. వానిలో రకముల చాలకములు అతిపార్వజనీనముగను, విస్తృ
తముగను ఉపయోగింపబడుచున్నవి. ఎందుచేత ననగా (1) వాటి నిర్మాణము సులభము. అవి మోటుగను,
బొత్తిగా చిక్కు కలిగించనివిగను ఉండును. కదులుచుండు భాగములు లేవు. అందుచే ప్రవాహమును
పరిభ్రమణ భాగమునకు పంపుటలో కష్టము లేదు. (2) సాపేక్షకముగా వాటికి ఖర్చు తక్కువ. తయారగు
చున్న ఛాలకములలో అవి నిస్సందేహముగ అన్నిటికంటే ఛవుకగా నుండును. (3) వాటిని ఏ స్థలమునందై నను నడపుటకు వీలగును. సరిగా విసంవాహకము చేసినచో సంచారక ధూమములు (Corrosive fumes) గల వాతవరణములోనైనను, నూనెలోనైనను, నీటిలోనైనను నడపవచ్చును. (4) అవి భారముతో జోక్యములేకుండ
దృఢముగా స్థిరమైన వేగముతో నడచును. చాలభాగము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ooc34mad3ygp9bhakyepofxja6i7uvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/363</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154423</id>
    <revision>
      <id>563963</id>
      <parentid>448227</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8615" sha1="1ljrwm3n1njtdh849y9u5pwd13zzhq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము - వికల్పవిద్యుత్ప్రవాహము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
ప్రయోగముల కిది కావలసిన విషయము. చాలకమును వీరుచునట్లుగా లేనిభారమైనచో, సంకాలీయ చాలకములు భారముతో జోక్యము లేకుండ స్థిరమైన వేగముతో పనిచేయును. సంకాశీయ చాలకము యొక్క స్టేటర్' వికల్ప విద్యుజ్జనక యంత్రము యొక్కగాని, ప్రేరేపణచాలకము యొక్కగాని స్టేటరువలెనే యుండును.
కాని రోటర్' అనునది ఉత్పాదక యంత్రము యొక్కయు, ప్రేరేపణచాలకము యొక్కయు సమ్మేళనము. సంపూర్ణముగా స్థిరమైన వేగముతో నడచు సంకాలియచాలకము యొక్క ఈ లక్షణమువలన చిన్న సంశాలీయ చాలకములను గడియారములు, కాలయంత్రములు, సినిమా ప్రసారము, స్వయముగా పోవు తంతివార్తా ప్రసారము మొదలగువానికి ఉపయోగించుటకు వీలుకలిగినది. పెద్ద చాలకములు స్వయముగా పోవు వాహకములు నడపుటకును, యంత్రసంశోధకములు మొదలగునవి నడపుటకును ఉపయోగింపబడుచున్నవి. ప్రత్యేకరకపు ప్రేరేపణచాలకమును తయారుచేయుటకుముందు హెచ్చు ఉపక్రమణశక్తి (Starting Torque) కావలసినచోట వికర్షణచాలకము ప్రామాణికముగా అంగీకరింపబడినది. ఇది కొంచెము ఎక్కువ వెలగల యంత్రమైనను, ఇది ఇబ్బంది కలుగజేయు అవకాశ ములున్నదైనను, దీనియందు హెచ్చు ఉపక్రమణ
వేగము తక్కువ ప్రారంభ ప్రవాహము అను రెండు మిక్కిలి వాంఛనీయమైన లక్షణము లున్నవి. ఋజు
విద్యుత్ప్రవాహచాలక ముల వరుసలు వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహముయొక్క సరఫరాకు కలిపినచో పనిచేయును;
ఏమైనము, యంత్రము పెద్దదైనకొలది దానిని చక్కగా నడపుటకు కొంది నిర్మాణాత్మకమగు మార్పులు చేయ
వలసి యుండును. ఈ మాలాచాలకము ఆశ్వశక్తి యొక్క అంశిక ప్రమాణములలో ఈ దిగువ సందర్భముల యందు విరివిగా నుపయోగించబడును (1) వికల్పవిద్యుత్ప్రవాహము యొ క్ష గాని, ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము
యొక్క గాని సరఫరాకు కలిపినపుడు చాలకము సంపూర్ణముగా తృప్తికరముగా పనిచేయుట అవసరమైనపుడును,
(2) హెచ్చు వేగముగల చాలకము భారప్రమాణము ఒకటికి తక్కువ వేగముగల చాలక ముకంటే ఎక్కువశ క్తిని
కలుగజేయును కాబట్టి హెచ్చు వేగముగల చాలకము నుపయోగించుట ముఖ్యమైనపుడును, (8) తక్కువ భార
మున్నప్పుడు హెచ్చు వేగమును, భార మెక్కు వగ నున్నపుడు తక్కువ వేగమును స్వయముగా భార పరినూణ
మునుబట్టి వేగమును సరిచేసికొనగల యంత్రము లవసరమైనపుడును, విద్యుత్ గౌరయంత్రములు, కుట్టు యంత్రములు, తేలికగానుండు వ్యఘనయంత్రములు (drills) మొదలగునవి ఇట్టి సామాన్యయంత్రములు. అది ఋజు, వికల్ప, విద్యుత్ ప్రవాహములకు రెండింటికిని తగ్గియుండుటచే దీనిని తరచుగా 'విశ్వచాలకము' అందురు. ఏమైనను, ఇది అన్నిటికంటే ఎక్కువగా సంకర్షణచాలకముల కుపయోగింపబడుచున్నది. ప్రపంచములో నున్న విద్యుత్ చలిత్రము (locomotives) లలో సుమారు మూడవవంతు పెద్దవై, ఒకే ప్రావస్థగల వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహ మాలా చాలకములతోడనే నడపబడుచున్నవి. దీని లక్షణము చాల తగియున్నదై ఉపయోగింపబడిన ద్యుశకృతను మార్చుటచే సులభముగను, సమర్థతతోను క్రమపరచుటకు వీలగును. ఒకే ప్రమాణముగల ఉత్పత్తికి బహుప్రావస్థలుగల చాలక ముకంటే ఏక ప్రావస్థగల చాలకము
ఎక్కువ వేలయైనను, సంకర్షణక్రియకు ఏక ప్రావస్థగల చాలకములే సాధారణముగా నుపయోగింపబడుచున్నవి.
ఎందుచేతననగా, దానికి ఒక ట్రాలీతీగ మాత్రమే కావలయును. ఉక్కు పట్టాలు తిరిగివచ్చు వాహకముగా పని
చేయును. కాని మూడు ప్రావస్థలున్నచో మూడు వాహకములు, అందుచే రెండు ట్రాలీతీగలు కావలసి యుండును. శక్తి సరఫరాయొక్క తరచుదనమును తక్కు పచేయుటచే సమర్థత, నడక చాల అభివృద్ధి యగును. కాబట్టి, వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహ సంకర్షణక్రియకు సెకండుకు 15 లేక 16⅔ చక్రములు ప్రామాణిక మైన తరచుదనముగా తాత్కాలికముగ నంగీకరింపబడినది. ఇంతకు ముందు బహు ప్రావస్థలుగల విధానముతో పనిచేయుటవలన ప్రయోజనములను, మూడు ప్రావస్థలుగల విధానమును బహుప్రావస్థ విధానములో ప్రామాణికముగ నంగీకరించుటకుగల కారణములను మనము చూచియున్నాము. బహుప్రావస్థ సరఫరా ఉన్న కర్మాగారములలో, పెద్ద ఫారములలో, పెద్ద భవనములలో బహుప్రావస్థ ప్రేరేపణచాలకము లుపయో
గింపబడుచున్నవి. ఎందుచేతననగా, (1) అధిక సంఖ్యలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ljrwm3n1njtdh849y9u5pwd13zzhq6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/364</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154424</id>
    <revision>
      <id>563967</id>
      <parentid>448228</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:46:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8759" sha1="kj95sum6xk26clfh86dl27f74q1fhdt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨.||ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము - వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహము}}&lt;/noinclude&gt;
పారిశ్రామిక ప్రయోగములకు వీలుగా వాటికి ఉత్తమమగు నిర్వహణ లక్షణములు గలవు. (2) ఇతర రకముల
చాలకములలో చాల వాటికంటె సాపేక్షకముగా, చవుకగా నుండును. (3) అవి చాల మోటుగానుండి ఇబ్బందిని
కలుగజేయవు. (4) ఏ స్థలమునందైనను వాటిని నడపుటకు వీలగును. కాని ఋజువిద్యుత్ప్రవాహ చాలకములో
వలె అంత త్వరగా వేగమును అదుపులో నుంచుటకు వీలు లేకపోవుట యను బాధకము వాటికి గలదు. కాని చాల రకముల ప్రయోగములకు ఇది ఒక ప్రత్యేకముగు అడ్డంకి కాదు. తగిన నిర్మాణ విధానముతో (design) ఉపక్రమణ వేగమునుకూడ సబబైన హెచ్చుస్థితికి తేవచ్చును. వినిమయ యంత్ర (commutators) ములతో గూడిన చాలకముల కంటె అవి మంచి అదనపు భారసమర్థతను కలిగియుండును. వినిమయ యంత్రములలో స్ఫులింగీకరణము తరచుగా దుర్ఘటమై తృప్తికరముగా పని చేయనీయదు.

విద్యుచ్ఛక్తిని, అది లభించు రూపముననే ఒకానొక ప్రత్యేకక్రియకు నేరుగా నుపయోగించుటకు తరచుగా వీలు లేకుండును. అందుచే, వినియోగించుటకు ముందు దానిని మరియొక రూపములోనికి మార్చవలసి వచ్చును.
ఉదాహరణకు విద్యుచ్ఛక్తి వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహ రూపమున సెకండుకు 50 చక్రముల తరచుదనములో
సాధారణముగ లభించును. కాని విద్యుద్రసాయన యంత్రములకు ఋజువిద్యుత్ప్రవాహము కావలెను. అందుచే, దానిని ఋజువిద్యుత్ప్రవాహముగా మార్చుట అవసరము. వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహముతో నడచు విద్యుత్ రైల్వే శక్తిని 50 చక్రముల పద్దతినుండి కొనినపుడు దానిని ఎక్కువ సమర్థత, మంచి నడకకొరకు 15 లేక 164 చక్రముల పద్ధతిలోనికి మార్చుటకు సాధనములు కావలయును. వాడుక కొరకు కావలసిన మార్పులేవనగా - (1) వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహమునుండి ఋజువిద్యుత్ ప్రవాహము. (2) ఋజువిద్యుత్ ప్రవాహమునుండి వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహమునుండి వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహము. (8) ఋజువిద్యుత్ ప్రవాహము నుండి వేరు ద్యుశక్మత గల ఋజు విద్యుత్ ప్రవాహము. (4) వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహమునుండి వేరు ద్యుశక్మత గల వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహము. (5) వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహము నుండి వేరు తరచుదనముగల వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహము. (6) త్రిప్రావస్థనుండి ద్వి ప్రావస్థ. పై వానిలో 4, 6 సంఖ్యలు గల విషయములు పరివర్తన యంత్రములచే చక్కగా నిర్వర్తింపబడును. 2, 3.5 సంఖ్యలుగల విషయములు చాలక—ఉత్పాదక యంత్ర సముదాయముచే నిర్వర్తింపబడును. వాటిలో యంత్రస్థముగా జతచేయబడిన రెండు పరిభ్రమణ యంత్రములుండును. వీటిలో ఒకటి ఒక చాలకమును నడుపుచు లభించిన సరఫరానుండి విద్యుత్ శక్తి ని తీసికోని, కావలసిన సరఫరా నుత్పత్తిచేయు రెండవ యంత్రమును నడపుచుండును. పైన ఇచ్చిన మార్పులలో దేనినైనను చాలక ఉత్పాదక యంత్రసముదాయము నిర్వర్తించగలదు. దానిని అతిత్వరలో అదుపులోనికి తీసికొని రావచ్చును. అందుచే మార్పులు చేయు సాధనములలో నిది చాల సులభసాధ్యమైనది. అది పరివర్తన యంత్రముకంటె చాల రెట్లు ఖరీదుగలది. దాని విషయమున ఎంతో అది ఎక్కువశ్రద్ద కావలెను. అది తక్కువ సమర్థతకలది ఐనప్పటికి, వేరొక విధముగా తృప్తికరముగా నిర్వర్తించుటకు వీలులేని మార్పులను చేయుటకు అది నిరివిగా నుపయోగింపబడుచున్నది. అతి సాధారణముగా నుండి 1 వ సంఖ్యగల విషయము చాలక ఉత్పాదక యంత్ర సముదాయము, రస చాప సంశోధకములు (mercury-arc rectifiers), లోహ సంశోధకములు,తాపాయనక నాళములు (thermionic tubes) మొదలగు వివిధ సాధనములచే నిర్వర్తింపబడును.
.
చవుకగా ప్రసారము చేయుటకు హెచ్చు ద్యుళక్మతలు అవసరమగుట వాస్తవమైనప్పటికిని. ఋజు విద్యుత్ప్ర
వాహముపై నుపయోగించు ద్యుళక్మతలు తగ్గులోనే యుండును. కారణ మేమనగా, చాలకములు, దీపములు,
తాపకములు నిర్మించుట సాధ్యముకాదు. వాటిని హెచ్చు ద్యుశక్మతలలో నడపుటకు విద్యుచ్ఛక్తి ఖర్చగును. వాటిని నిరపాయ స్థితిలో నుంచుటకు వినియోగ సాధనముల పై నున్న ద్యుశక్మతలను తగ్గు విలువలోనే పరిమితి చేయవలసి యుండును. ప్రసార రేఖకును వినియోగ సాధనమునకు మధ్య పనిచేయుచు, హెచ్చు ద్యుళక్మతను కావలసిన తగ్గు ద్యుళక్మతలోనికి మార్చుటకు వీలయినదియు, నిరపాయ మగునదియు, నమ్మకమైనదియు, చవుకగా నుండు నదియు నగు సాధనము కావలెను. ఋజువిద్యుత్ప్రవాహ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kj95sum6xk26clfh86dl27f74q1fhdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/365</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154425</id>
    <revision>
      <id>563970</id>
      <parentid>562459</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7297" sha1="t4qw6rq0wvpnp9ucwqkca6krqivdxma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|ఎంబ్రాయిస్ పేర్ ||సంగ్రహ ఆంద్ర}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;365A&quot; /&gt;పద్ధతులలో ఈ రకమగు తగిన సాధనము ఇంకను లభ్యము కాలేదు. కాని వికల్ప విద్యుత్ప్రవాహ పద్ధతులలో
'పరివర్తన యంత్రము' (transformer) అను చాల తృప్తికరమైన సాధనము ఈ పనిని నిర్వర్తించుటకు తగి
యున్నది. అందుచేతనే, వికల్ప విద్యుత్ ప్రవాహ విధానములు అంద విరివిగా నుపయోగింపబడుచున్నవి. పరివర్తసవపు బ్యాంకులు ఉత్పాదక యంత్రములకును, ప్రసార శేఖలకును మధ్య ప్రవేశ పెట్టబడును. దీనివలన ద్యుశ క్మత కావలసిన విలువకు హెచ్చును. అందుచే, ఆ మార్గమును, పరివర్తన యంత్రములును సర్వసమర్థతతో చవుకగా నుండును. దానిని నడపుటయందు మాత్రము శ్రద్ధ అవసరము. పరివర్తన యంత్రములు ద్యుశక్మతను కావలసిన విలువకు తగ్గించుటకు కూడ ఉపయోగించును.వినియోగసాధనములను, వాటిని ఉపయోగించువారికి నిరపాయముగా నుండునట్లు నడపుటలో తీసికొనవలసి యుండును. ఈ రోజులలో విద్యుచ్ఛక్తి చాల భాగము బొగ్గును కాల్చి తయారు చేసిన ఆవిరిశ క్తి యంత్రముల వలనను (ఉష్ణ విద్యుత్), జలశక్తి యంత్రముల వలనను (జల విద్యుత్) లభించుచున్నది. జల విద్యుచ్ఛక్తి యంత్రముల విషయములో జలపాతము లున్న చోటనే విద్యుచ్ఛక్తినీ ఉత్పత్తి చేయవలసియుండును. తరువాత దానిని తరచుగా బహుదూరముగా నున్న వినియోజకుల నివాసములకు శక్తి విద్యుత్ రూపమున బంపుదురు. ఉష్ణవిద్యుత్
యంత్రములు బొగ్గుగనుల సమీపమున నైనను ఉండవచ్చును లేదా శక్తి బొగ్గురూపమున రవాణా చేయబడుచు నవి వినియోజకుల నివాసముల సమీపమున నైనను ఉండవచ్చును. అందుచే, శ క్తి నిచ్చు యంత్రములు
ఉష్ణవిద్యుత్ యంత్రము లైనను, జలవిద్యుత్ యంత్రములైనను విస్తృతమగు పద్ధతిలో ప్రసార రేఖలు, సప్లై రేఖలు ఉండును. ఈ పద్ధతి ఇంచుమించు ఎల్లప్పుడు త్రిప్రావస్థ గలదిగా నుండును.

{{right|డి. వి. ఆర్. వి.}}
&lt;section end=&quot;365A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;365B&quot; /&gt;'''ఋషికుల్య :'''
'ఋషికుల్య' అనునది ఒరిస్సా రాష్ట్ర మందలి నదులలో నొకటి. 'ఋషిమాలో ' గుట్టలలో పుట్టుటచే దీనికి
నామము గలిగెను, ఇది 115 మైళ్ళు తూర్పు వైపునకు పారి బంగాళాఖాతమున పడుచున్నది.

'సూరాడ', 'అస్క', 'పురుషోత్తమపురము', 'గంజామ్' అను నగరములీనదీతీరమున గలవు. 'అస్క' వద్ద ఈ నదిపై 10 కమానుల (Arches) వంతెనను నిర్మించిరి. 'పదమ', 'భాగువ', 'గోదహద్దు' అనునవి దీని ఉపనదులు. వేసవిలో వీనియందు నీరుండదు.

ఋషికుల్య ప్రాజెక్టువలన ఈ నదిలోని నీరు వంటల కుపయోగించుచున్నది. 'సూరాడ', 'అస్క' ల మధ్య
'జన్నిమల్లి' అనుచోట ఆనకట్టను నిర్మించిరి. అచటినుండి ఋషికుల్య కాలువ 4 మైళ్ళ పొడవును, దానినుండి త్రవ్విన ఇతర కాలువలు 188 మైళ్ళ పొడవును కల్గియున్నవి. ఈ ప్రాజక్టువలన 142,000 ఎకరముల పొలము సొగవుచున్నది. కాని పడవలు నడుచుటకు ఈ నది ఉపయోగపడుట లేదు.

'అస్క' వద్ద ఈ నది ఉత్తరవాహినిగా కొలదిదూరము పొరుచున్నది. అచ్చట ప్రతి సంవత్సరమును ఫిబ్రవరి
నెలలో గాని, మార్చి నెలలో గాని పెద్ద ఉత్సవము జరుగును. వేలమంది జనులప్పుడు ఋషికుల్యయందు స్నానము చేయ నేతెంతురు.
{{right|యం వి. రా.}}

&lt;section end=&quot;365B&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;365C&quot; /&gt;'''ఎంబ్రాయిస్ పేర్ (1510-1590):'''

ఎంబ్రాయిస్ వేర్ శస్త్రచికిత్సయందు పేర్వడసిన మహాప్రవీణులలో నొకడు. ఇతనికి గ్రీకు, లాటిన్ భాషలు
రావు. పుస్తకములందుకున్న పరిశీలనమందే ఇతనికిగల నమ్మకము అధికము. ఫ్రాన్సులో వరుసగా నాలుగు
వైద్యశాలలలో శస్త్రచికిత్సకు డయ్యెను. లావల్ పట్టణ మితని జన్మస్థానము. పారిస్ వెళ్ళి శస్త్రచికిత్స నభ్యసించి హోటల్ డ్యూ యను ప్రఖ్యాత వైద్యశాలలో మూడు

&lt;section end=&quot;365C&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t4qw6rq0wvpnp9ucwqkca6krqivdxma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/366</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154426</id>
    <revision>
      <id>563972</id>
      <parentid>562472</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8330" sha1="4kt9b9riaol7zd0sjaneknba0obgt11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||ఎడారులు}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;366A&quot; /&gt;సంవత్సరములు పనిచేసెను. పిమ్మట సైన్యములో ముప్పది సంవత్సరముల దీర్ఘకాలము కొలువు చేసెను.
వృద్ధుడైన పిమ్మట తన అనుభవములను స్వీయచరిత్ర రూపమున లోకమున కందించెను. శస్త్రచికిత్సలో ఇతడు కృషి చేసినది ఒక తుపాకిగుండు దెబ్బలనుగూర్చి మాత్రమే కాదు. ఎముక విరుగుట, స్థానము తప్పుట మొదలగు చిక్కులకు చేయవలసిన చికిత్సను వివరముగా చర్చించెను. హెర్నియా శస్త్రచికిత్సలో వృషణములను తీసివేయు విధానమును ఇతడు రద్దుచేసెను. అతడు సెగవ్యాధివలన రక్తవాహికలు పెద్దవగునని సూచించెను. ధమనీ పటకారును (అర్టెరీ ఫోర్ సెపు), ఇతర సాధనములను కనుగొనెను. చరిత్రలో ఖ్యాతికెక్కిన శస్త్రకళానిధులందు ఎంబ్రాయిస్ వేర్ కు ఉన్నతస్థానము గలదు.
{{right|డా. ఎస్. వే.}}

&lt;section end=&quot;366A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;366B&quot; /&gt;'''ఎడారులు:'''

ఎడారులు ప్రపంచమునందలి మొత్తపు భూ వైశాల్యములో నాల్గవవంతుకంటే ఎక్కువభాగమునందు విస్తరించి యున్నవి. ప్రపంచము యొక్క ఇతర ప్రదేశము అందుకంటె ఎడారులయందు తక్కువవాన పడును; ఎక్కువ
గాలివీచుమ; ఎక్కువ ఎండకాయును; ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత ఉండును. ఇవి ఎడారుల ముఖ్యలక్షణములు. ఎడారులలో తరచుగా అతి శీతోష్ణ పరిస్థితు లుండును. నీరు తక్కువగా నుండుట అన్నింటికి సాధారణ ధర్మము. నీరు దొరకని తావులలో, దీర్ఘకాలికమైన అనావృష్టిగల తావులలో ఎడారులు ఏర్పడును. ఎడారి యనగా నీటిపారుదల లేకుండా పంటలు పండించుటకు సాధ్యముకానంత పొడిగా నున్న ప్రదేశము.

ఎడారులు పెక్టు అంశముల కలయికచే ఏర్పడుచుండును.

1. ఎక్కువ చలిగానున్న అక్షాంశములనుండి ఎక్కువ వేడిగానున్న అక్షాంశములకు వీచెడి వ్యాపారవవనములు
వెచ్చదనమును గ్రహించును. ఇట్లు వీచెడి పొడిగాడ్పుల సమూహము దానిక్రిందనున్న భూభాగమునుండి నీటి
యావిరిని పరిగ్రహించును. ఇట్లు తడిని కోల్పోవుచుండుటచే భూమి ఎడారిగా ఏర్పడుచుండును.

2. సముద్రప్రభావమునకు దూరమందుండుటచే ఖండముల లోపలి భాగములు ఎడారులుగా మారుచుండును.

3. వీచెడి పవనముల దిక్కునకు సమాంతరముగా విస్తరించెడి తీరప్రదేశములు సముద్రపవనముల నుండి
ఎక్కువ నీటియావిరిని గ్రహింపజాలకుండును.

4. ఎడారులు చాలవరకు ఉపోష్ణమండలము (Subtropical) యొక్క ఎక్కువ గాలిఒత్తిడిగల మండలములో విస్తరించి యున్నవి. ఆశ్వికాణాంశములలోవలే (Horse latitudes) నిట్టనిలువుగా క్రిందికిదిగు గాలి,
ఒత్తిడికి లోనగుట సంభవించును. ఇందుచే ఈ గాలి వెచ్చబడును, ఈ పరిస్థితులలో నీటియావిరి నీరుగా
మారి, వర్షించుటకు అవకాశము మిక్కిలి తక్కువగా నుండును.

5. భూమిమీద కొన్ని తావులలో, పర్వత పంక్తులు తీర రేఖకు సమాంతరముగా విస్తరించుచు, వర్షపవనము
లను అడ్డగించుచుండును. ఈ పవనముల కెదురుగా నున్న వైపున అత్యధిక వర్షపాతము, మంచు సిద్ధించును. గాలి వీచు వైపుననున్న పొడిగాలి మరింత వెచ్చదనమును పొందును. ఇట్లు గాలి వీచు వైపుననున్న కొండల ప్రదేశములందు ఎడారి లక్షణములు ఏర్పడును.

ప్రపంచపటములో భూమధ్య రేఖకు దక్షిణమున 20 నుండి 30 వరకుగల అక్షాంశములమధ్య ఒక ఎడారి తునక
కనిపించును. ఇట్లే 20°-50° వరకుగల ఉత్తర అజాంశముల మధ్య ఎడారి సీమ లున్నట్లు తెలియును. భూమధ్యరేఖ వైపుననున్న దిక్కులో 'శవన్నా' భూములమధ్యగా ఖండములకు పడమటివైపున సాధారణముగా ఈ ఎడారులు విస్తరించి యున్నవి. ధ్రువములపై పుననున్న దిక్కులో తక్కువ అంశ ములమీదనున్న 'స్టెప్పీస్ ' (సమశీతల మండలపు పచ్చిక బయళ్ళు) కును, మధ్యధరా శీతోష్ణస్థితిగల మండలములకును, మధ్యగా ఇవి విస్తరించి యున్నవి. అన్ని అక్షాంశములలో నున్న ఎడారులకును వర్షము లేకపోవుట అనునది సామాన్య లక్షణము. సౌకర్యముకొరకు ఎడారులను (1) వేడీ ఎడారులనియు, (2) చలి ఎడారులనియు విభజింపవచ్చును. వేడి ఎడారులు ఉష్ణమండలపు ఎడారులు, లేక వ్యాపారపవనపు ఎడారులు అని కూడ పిలువబడుచున్నవి. వేడి ఎడారులు (1) భూభాగమునకు చెందిన విగను, (3) సముద్రభాగమునకు చెందినవి
గను రెండు విధములుగా విభజింపబడినవి.
&lt;section end=&quot;366B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4kt9b9riaol7zd0sjaneknba0obgt11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/367</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154427</id>
    <revision>
      <id>563974</id>
      <parentid>448231</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T15:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563974</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8387" sha1="a0gf7ny7fmjpq0eqp854hyv1tfe3xyw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|ఎడారులు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
భూఖండమునకు చెందిన వేడి ఎడారులు ఖండముల లోపలిభాగములలో కనబడుచున్నవి. ఆఫ్రికాలోని సహా
రాను, అరేబియాలోని ఎడారులను కలిపినచో ప్రపంచములో ఒక పెద్ద ఎడారిగా ఏర్పడును. ఆస్ట్రేలియా ఎడారి, దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని 'కల్హారీ' ఎడారి, భారతదేశములో వాయవ్యదిక్కుననున్న 'ధార్' ఎడారి, ఇవి భూఖండమునకు చెందిన ఎడారులు.

ఈ ఎడారుల పడమటితీర భాగములను వెన్నంటి ప్రవహించు శీతల జలప్రవాహముల వలన సముద్ర భాగ
మునకు చెందిన వేడి ఎడారులు ఏర్పడుచున్నవి. పర్వతములకును, సముద్రతీరమునకు మధ్యగల ఇరుకైన భూభాగములలో ఈ ఎడారులు ఏర్పడియున్నవి. ఉదా: ఉత్తర అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా ఎడారి; దక్షిణ అమెరికాలోని ఉత్తర చిలీ ఎడారి; దక్షిణ పెరూ ఎడారి.
ه
శీతలపు టెడారులు యూరేషియాలోను,ఉత్తర అమెరికాలోను, దక్షిణ అమెరికాలోను కలవు. యూరేషియా ఎడారులు కాస్పియన్ సముద్రమునుండి తూర్పున ఖంఘన్ (Khinghan) పర్వతముల వరకును వ్యాపించి
యున్నవి. అవి టక్లా మఖాన్ (Takia - Makhan), టర్కా స్థాన్, గోబీ ఎడారులు. నీటిపారుదలకై వాటిలో
సరస్సులు కలవు. ఉ త్తర అమెరికాలో ఇట్టి గొప్ప సరస్సు ఒకటి శిలామయములైన పర్వతములలో నున్నది. దక్షిణ అమెరికాలో పెటగోనియా ఎడారి 'ఆండీస్' పర్వతములకు తూర్పువైపున నున్నది.

'''ఎడారి భూమియొక్క స్వరూపము (Desert Land form) :''' ఎడారి పరిసరము యొక్క ప్రత్యేకత శీతోష్ణ
స్థితి, భౌతికములైన మిట్టపల్లములు, (Relief) — అను వాటి కలయిక చేత ఏర్పడుచున్నది. ఎడారులలో అన్ని విధములైన భూతలములు (Surfaces) కనబడుచున్నవి. ఉదా : ఇసుక, మట్టి, కంకర, చెట్టుచేమ లేని రాయి. ఎడారుల భూతలము ఒకప్పుడు చెట్లు చేమలు లేని శూన్యమగు మైదానముగా నుండవచ్చును; లేక ఎత్తువల్లములతో అలలవలె పడిలేచు పై భాగము కలదిగా నుండవచ్చును; లేదా పెక్కు పర్వతపంక్తులు మైదానములపై కనిపించవచ్చును. సహారా ఎడారిలో వేర్వేరు భూతలములకు వేర్వేరు పేర్లు వాడబడుచున్నవి : వీచెడి గాలిచే దిబ్బలు ఏర్పడిన ఇసుక 'ఎర్గ్' అని పిలువబడుచున్నది. కంకర మైదానములకు 'రేగ్' (Reg) అని పేరు. శూన్యము లయిన రాతి పొరలకు 'హమాదా' అని పేరు.

మైదానములు పెరుగుటకును, క్షీణించుటకును గాలి ప్రబలమైన కారణము. గాలివీచు దిశలోనున్న ఇసుక దిబ్బల ఆకారములు వేరు వేరుగ నుండుము, నెలవంకవలెనున్న ఇసుక మెట్టకు 'బ రెహాన్ ' అని పేరు. ఇట్టి స్వరూపముగల భూమి తరచుగా కానవచ్చును. వేడిమి బలమై, మార్పులకు లోనగు వాయు ప్రవాహములను పుట్టించును (Convectional currents), అట్టి వాయువులు ధూళిని కొరడాతోవలె చెల రేగకొట్టును. స్థానికములైన ఆ సుడి గుండములను ధూళిగమ్యములందురు. అవి పెద్ద యెత్తున సహారానుండి వీచును. 'సీతాకో' 'సై మూన్' 'ఖాంపిన్' అని వాటికి పేర్లు, అవికూడా వేడి యిసుక రేణువులను కొనిపోవును. అందుచే కొన్ని తావులలో 140° ఫా. వరకు గూడ ఉష్ణోగ్రత పెరుగుచున్నది; అది భరించరాని వేడిమి . దానివలన మనుజుల చర్మము, వ్రేలి గోళ్లు పగిలిపోవును. సన్నని ధూళి నోటిలోనికి, చెవులలోనికి, ముక్కులలోనికి ప్రవేశించును. కావున అచ్చటి అవసరములకు అనుగుణముగా అరబ్బులు తమదుస్తులు ఏర్పాటు చేసికొందురు. అట్లే ఈజిప్టుదేశీయులు 'ఖాంసిన్' అని పిలువబడు ఇసుక యొక్క వేడిగాడ్పుల వలన అచటి శవములు చెడకుండు నట్లు ఏర్పాట్లు కావింతురు. ఎడారి జలప్రవాహములను, లోయలను అరబ్బులు 'వాడి' లేక 'ఎట్టోయా' లు అందురు. మేఘములనుండి పడు నీరు ఎడారిలో నీటి ప్రవాహములుగా ప్రవహించి, వెంటనే ఇసుక లోనికి, రాళ్ళలోనికి ఇంకి మాయమగును. ఎడారికి ఆవలి భాగమున నున్న పర్వతములపై నుండి మంచు కరగుటవలన పుట్టిన నదులు ఎడారిగుండా ప్రవహించుచు సన్నగిలిపోవును.
నిట్టనిలువుగాను, ఎగుడుదిగుడుగాను వరుసతప్పి ఉండు గట్లుగల లోతైన లోయల మధ్యగా నదులు ప్రవహించుచు, అడుగున నున్న మెతక రాళ్ళ నేలలను కోయుచు పోవుచుండును. ఉదా : ఎరిజోనా యందలి 'గ్రాండు కేనియన్' (Grand Canyon) ప్రాంతముగుండా ప్రవహించు 'కొలరేడో&quot; (Colorado) అను వది. ఒక నైలునది మాత్రమే సహారాలో నుండి ప్రవహించుట లేదు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0gf7ny7fmjpq0eqp854hyv1tfe3xyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/368</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154428</id>
    <revision>
      <id>563975</id>
      <parentid>448232</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T15:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8568" sha1="td4p0w8kukcqwx9oxfzbb40gq09jjk1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||ఎడారులు}}&lt;/noinclude&gt;
ఆరెంజి, కుసేవ్ అను నదులు కల్హారీ ఎడారిగుండా ప్రవహించుచున్నవి. &quot;స్నేక్' నదియు, 'కొలరెడో&quot; నదియు 'గ్రేట్ బేసిన్' యొక్క ఉత్తరమునకును, దక్షిణమునకును తప్పించుకొని పారుచున్నవి. 'పేరిమ్' నది 'కారకోరమ్' పర్వత పంక్తుల యొక్క హిమానీనదములవలనపుట్టి, 1250 మైళ్ళు ప్రవహించి, ఎడారిలోని ఇసుక గర్భములో లీనమగు చున్నది. టైగ్రిస్, యూఫ్రటిస్ నదులు (షట్ అల్-అరబ్) ఖుర్దీటాన్ పర్వతములలో పుట్టి, అరేబియా ఎడారిగుండా ప్రవహించి, పెర్షియన్ గల్ఫ్ (సింధు శాఖ)లో పడుచున్నవి.

కొండలతో ఆవరింపబడియుండు ఎడారుల యొక్క ఏటవాలు ప్రదేశములు, రాళ్ళతోగూడిన ఊబి, గులక
రాళ్ళు, విసనకఱ్ఱ ఆకృతిగల వండుమట్టి మొదలగు వాటితో కప్పబడి యుండును. సహారా ఎడారి, లేక
టారిమ్ బేసిన్ లోవలె ఊటలుకల లేక భూగర్భమందు నీళ్ళుగలచోటులలో 'ఒయాసిస్సులు' ఏర్పడినవి. ఒయాసిస్సులు ఎడారిలోని ఒంటెలదండు మార్గములకు కూడలి స్థానములు. ఎడారిమండలములలోని సరస్సుల నీరు మిక్కిలి ఉప్పదనము గలిగియుండును. అతిశయముగా ఆవిరియగుట, లేక మడికట్టుట ఉప్పదనమునకు కారణము. ఉదా : గ్రేట్ సాల్ట్ సరస్సు, డెన్సీ, ఏరల్ సముద్రము- వీటితీరములు వేసవిలో దట్టమైన ఉప్పుపొరలచేతను 'ఒక్కొక్కప్పుడు ఉప్పుపళ్ళెరముల చేతను,కప్పబడి యుండును. వీటికి 'ప్లాయాలు' (Playas) అని పేరు.

'''ఎడారుల శీతోష్ణస్థితి:''' అత్యంతమైన వేడిమి, అత్యంతమైన చలి, స్వల్పమైన వర్షపాతములో గొప్ప మార్పు. ఇవి ఈ శీతోష్ణస్థితికి లక్షణములు. ప్రతిదినము శీతోష్ణ పరిమాణములలో మార్పులు కలుగుచుండును. ఇది ఎడారి యందలి వాతావరణము యొక్క లక్షణము. వెక్టు ఎడారులలో శీతోష్ణవరిమాణము రాత్రి, నీళ్ళు గడ్డకట్టుకొను స్థితికి చాలా క్రిందనుండి పగలు 100 ఫా పైవరకును మారు చుండును. శీతోష్ణ పరిమాణములో ఇంత గొప్ప మార్పునకు కారణములు తేమ, మబ్బులు లేని ఆకాశము, ఆకాశమున మబ్బులులేక గాలి పొడిగ నున్న యెడల సూర్యకిరణములు స్వేచ్ఛగా ప్రసరించును. సహారాలో చాల భాగమునందును, ఇతరములైన వేడి ఎడారులయందును, నీళ్ళు గడ్డకట్టునట్టి శీతోష్ణ పరిమాణములున్నట్లు సాక్ష్యము లున్నవి. సహారా మధ్యభాగములో సంవత్సరమునకు 10 లేక 15 పొగమంచు వ్యాపించిన రాత్రులుఁడును. తక్కువ అక్షాంశ
ములలోని ఎడారులలోనే అత్యంతము తీర్ణమైన శీతోష్ణ పరిమాణములు కనబడుచున్నవి. ఆఫ్రికా యొక్క ఉత్తర
తీరముననున్న అజీజియా (Azizia) లో కచ్చితముగా 134° ఫా. ల గరిష్ఠ శీతోష్ణ పరిమాణమున్నట్లు నీడలో నుంచబడిన సున్నితములగు పరికరములచే నిర్ణయింపబడినది.

కాలిఫోర్నియాలో డెత్ వేలీ (death valle) అను ఒక చోట 136.4 ఫా. ల శీతోష్ణ పరిమాణమున్నట్లు కను
గొనబడినది నీడలోని సూక్ష్మసాధనములచే కొలువబడిన శీతోష్ణ పరిమాణములలో ఇది గరిష్ఠము. గోబీ, టేరిమ్
బేసిన్ వంటి చలి ఎడారులలో శీతకాలమునందలి ఉష్ణోగ్రతలు 0° కంటె  కంటే తక్కువగా నుండుము. వేసవిలో సామాన్యముగా శీతోష్ణ పరిమాణములు 100° పైగా నుండును, వేడి ఎడారులలోవలెనే ఇక్కడకూడ శీతోష్ణ పరిమాణముల వ్యత్యాసము మిక్కిలి ఎక్కువగా నున్నది. ఎడారులలో వాన తక్కువగా పడును. పడెడు మొత్తము వర్షములోకూడ అనేక మార్పులుండును. ఎడారులలో తప్పక వానకురియునని నమ్మక ముండదు. కొన్ని తావులలో సంవత్సరమునకు 5 అం. ల వర్షముపడును. పిదప కొన్ని సంవత్సరములవరకు వాన ఉండదు. ఎడారులలోని వర్షపాతము చాలవరకు స్థానికముగా వీచు ఉరుములతో గూడిన తుపానులవలన కలుగుచున్నది. ఆ వర్షపాతము చాల గాఢమయి, నీరంతయు వేగముగా ఇసుకలో నింకిపోవును. వాయు మండలములును, నిశ్చల చక్రములును (Belt of Calms) దక్షిణ సహారాలో వేసవి యందును, ఉత్తర సహారాభాగమున శీతకాలమునందును వానలు కురియుటకు కారణములు. ఆస్ట్రేలియా ఎడారి యొక్క ఉత్తర, దక్షిణ భాగములయందుకూడ ఇట్టి పరిస్థితులే కన్పట్టును.

'''వృక్షసంపద, జంతువులు :''' వర్షము లేమికి తట్టుకొని ఎడారి పరిస్థితులలో మనగల ప్రత్యేక వృక్షజాతులు ఇచ్చట పెరుగుచున్నవి. సాధారణముగా అన్ని ఋతువులలో నుండు ఎడారి పొదలకును, మూలిక లకును, చెట్లకును, నేలపై మామూలుగా నుండు చిన్న మొక్కల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>td4p0w8kukcqwx9oxfzbb40gq09jjk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/369</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154429</id>
    <revision>
      <id>564047</id>
      <parentid>448233</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564047</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8438" sha1="m142ril2kd5sfivohv6perimz8van0l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|ఎడారులు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
మూలవేళ్ళకంటే ఎక్కువ పొడుగైన వేళ్ళుండును. ఈ వేళ్ళ మూలమున వృక్షములు స్థానిక వర్ణోదకమును
పీల్చుకొనును. నీటిని పీల్చుకొనుటకు ముండ్ల జెముడు (Cactus) వంటి పెక్కు మొక్కలపై ముండ్లు కలవు.
వీటి సాయమున ఆ మొక్కలు మనుష్యులనుండి, జంతువులనుండి ఆత్మరక్షణ మొనర్చుకోనును. వాన లేని
కాలమున ఉపయోగించుకొనుటకై మొక్కలు వాననీటిని కండరములలో నిలవచేసికొనును. ఎడారులలో పెరుగు
ఇతర వృక్షములలో ఖర్జూరపు చెట్లు, ఐరన్ వుడ్లు మున్నగునవి కలవు. 'అలా ఆల్ఫా'—— మొదలగు పువ్వులు, గడ్డి జాతులు ఒక వత్సరముకంటే ఎక్కువ కాలము జీవింపవు. అవి ఒక వాన తడుపునకు వేగముగా
అంకురించి కొలది రోజులలోనే పరిపక్వదశను పొందును. గులాబీ, కాఫీ మొక్కలు ఎడారులలో పెరుగును.
ఇరాన్ దేశములో ఫెరానా లోయలో పుట్టిన ఎడారి గులాబీకి నాలుగు రేకులే ఉండును. దాని సువాసన
మైళ్ళకొలది వ్యాపించును. 'యెమెన్' లోని కాఫీ మంచి రుచికిని, సువాసనకును ప్రసిద్ధము. ఇక్కడనుండి యే
అరబ్బులు, ఐరోపా సముద్రయాత్రికులు దీనిని ఇతర ప్రాంతములకు కొనిపోయిరి.

ఎడారులలో జంతువులు నివసించును. వాడి కొమ్ములు గల దుప్పి, లేడివంటి జంతువులు, ఉడుతలు, కొరికి తిను నట్టి ఎలుకలవంటి ప్రాణులు, రేటిలు (Rattle) అను పాములు ఎడారులలో జీవించును. ఇవి ఒండొంటిని చంపి ఆహారమును, నీటిని, సంపాదించుకొనును. వీటికి చెట్ల ఆకులుకూడ ఆహారమగును. ఒంటెలు ఎడారి పరిస్థితులకు అనుకూలమైన లక్షణములు కలవి. ఒంటెకు 'ఎడారి ఓడ' అని పేరు. ఇవికాక ఎడారిలో గుఱ్ఱము లుండును. వేగముతో అత్యవసరమైన చోట దీర్ఘములైన ఎడారి ప్రయాణములకు ఇవి ఉపయోగించును. ఉత్తమ జాతిగుఱ్ఱములు అరేబియాలో కనబడుచున్నవి. గాడిదలు, ఆలపాకాలు ఎడారి సరిహద్దు భూముల జంతువులని కొందరందురు.

'''ఎడారి వంటలు :''' ఎడారులలో లభించు నీటిని పారుదల గావించి స్వల్పభాగములలో ప్రబలమైన వ్యవసాయము జరుపబడును. ఒయాసెస్సులు కూడ పెంచబడును. ఆస్ట్రేలియాయందలి బుగ్గబావులలో లభించు నీరు కొంచెము ఉప్పగా నుండును. ఈ నీటిసాయమున కొలదిగా పంటలు పండించబడుచున్నవి. పశువులు, గొజ్జెలు త్రాగుటకు ఈ నీరు ఉపయోగపడుచున్నది. ఎడారిలో నీరే ప్రాణాధారము. అందుచేత చ. మై. 1 కి అధిక మైన జనసంఖ్య (నీరుగల) ఒయాసిస్సులలోనే ఉండును. ఎడారులలోని భూమి తరచు మిక్కిలి సారవంతమైనది. కారణమేమన నీటిలో కరగెడి ఎరువులు ఇచట కరగవు. అని నీటిచే తొలగింప బడవు. అందుచేత నీటిపారుదల కల్పించబడినచో, ఎడారిభూములు మిక్కిలి ఫలవంతములై యుండును. నీటిపారుదలను కల్పించుటకు సాధ్యపడెడి శావులలోను ఎడారులందలి అన్ని నదుల లోయలందును ముఖ్యముగా నైల్, టైగ్రిస్, యూఫ్రిటిస్ నదుల లోయలలో ఖర్జూరము, మొక్కజొన్న, జొన్న, ప్రత్తి, పొగాకు, వరి, పండుచున్నవి. పెర్షియా, ఫెర్గానా దేశములందలి ఎడారి తోటలలో అత్తిపండ్లు, దానిమ్మలు,మల్బెరీలు, ద్రాక్ష పండ్లు, నిమ్మ పండ్లు, ఏప్రికాట్లు, పొగాకు, నల్లమందు, ప్రత్తి, గోధుమ, మొక్కజొన్న, బార్లీ,కర్బుజాలు మున్నగు వాటిని పండించుచున్నారు,

ఈజిప్టు ప్రత్తికి ప్రసిద్ధమైనది. ఇరాన్ దేశము ఖర్జూరపు పండ్ల ఉత్పత్తి విషయమున మొదట పేర్కొనదగినది.
టర్కీస్థానములోను, ఆసియా ఎడారులలోను గోధుమలు, యవలు పండును. ఇండియాయందలి థార్ ఎడారిలో వలె కొన్ని ఎడారులలో నీటిపారుదల కల్పించి వ్యవసాయము జరువునపుడు సూక్ష్మనాళికలు కారణముగా లవణములు పైకితేలును. దీనివలనను, పై భాగమున బయలుదేరెడ్డి, పూవుల ఉత్పత్తివలనను వ్యవసాయము నకు అభ్యంతరము కలుగుచున్నది.

ఎడారులలో జన్మించిన ప్రజలు సంచారశీలురుగా నున్నారు. ఉదా: ఆఫ్రికాలోని బిడాయిన్లు, చలిఎడారుల
లోని కిర్గిజ్ జాతులు, కేలిఫోర్నియా ఎడారిలో బూబ్లో ఇండియన్లు. వారికి స్వల్ప సంఖ్యగల కొన్ని గొట్టెల
మందులు, మేకలమందలు ఉండును. ఈ వెంపుడు జంతువుల కొరకు నీటిని, పచ్చిమేతను వెదకుచు వీరు ఒక చోటి నుండి వేరొకచోటికి తిరుగుచుందురు. తోలుతోను, బట్టలతోను చేయబడిన గుడారములు సాధారణముగా వీరి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m142ril2kd5sfivohv6perimz8van0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/370</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154430</id>
    <revision>
      <id>564048</id>
      <parentid>562475</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564048</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8383" sha1="jxoii5ui2dsmyr4noxxidzml80ni6x7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨ ||ఎడిసన్ - థామస్ఆల్వా}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;370A&quot; /&gt;కుండును. అవి తేలికగా మోసికొని పోవుటకు వీలుగా సుండును. గోబీ ఎడారిలోని ప్రజలు వీటిని 'యర్ట్'
(yurt) అని అందురు. ఇవి ఇంచుమించు అర్ధగోళాకారము కలిగి ఉండును.

ఎడారుల యందలి ప్రజలు వానలు లేక గొప్ప కష్టములను అనుభవింతురు. తమ జీవితమునందలి కష్టము
లను వీరు తరచుగా వైరాగ్యముచే ఎదుర్కొందురు. మహమ్మదీయుల మతము, యూదు మతము, కిరస్తానుల
మతము ఎడారులలోను, ఎడారులకు దగ్గరగా నున్న ప్రదేశములలోను ఉద్భవించియున్నవి. ఎడారులలో రాత్రుల యందు ఆకాశము అద్దమువలె స్వచ్ఛమై ఉండును. అందుచేత చంద్రుడు, నక్షత్రములు నిరుపమానమైన కాంతితో ప్రకాశించును. కావుననే ప్రాచీన కాలమున ఈజిప్టు దేశీయులు ఖగోళశాస్త్రమునందు మంచి పరిజ్ఞానము కలవారైరి.

ఉష్ణమండలములోను, ఉపోష్ణమండలములలోను కల ఎడారులలో నివసించు జనుల యొక్క నేటి కాలపు జీవ
నము ఇంచుమించు తక్కిన ముండలములలో నివసించు జనుల జీవనమువలెనే యున్నది. ఆధునిక శాస్త్రము కనిపెట్టిన విషయముల వలనను, కల్పింపబడిన అభివృద్ధుల వలనను ఈ ఎడారి ముండలములు కూడ మానవునికి వాస యోగ్యములైనవి. సూర్యుని వేడిమిని విద్యుచ్ఛక్తిగా మార్చి, దానిని నేడు ఎడారులలోని జనులు ఉపయోగించు కొనుచున్నారు. కొలరెడో వద్ద కట్టబడిన ఆనకట్టయు, నైల్ నదియొక్క మొదటి జలధారకు అడ్డముగా ఆశ్వన్ వద్ద ఇప్పుడు నిర్మింపబడనున్న ఆనకట్టయు, భకానాన్గల్ యొక్క ఎడమగట్టు కాలువయును వేలకొలది ఎకరములకు నీటి పారుదలను సమకూర్చుచున్నవి. విమానమార్గములు ఈ ఎడారిమండలములకు బాహ్య ప్రపంచముతో రాకపోకలకు వలసిన సౌకర్యములను కల్పించినవి. శీతలీకరణ యంత్రము (Refrigerator) యొక్క సాయమున ఆహార పదార్థములను పదిలపరిచెడి విధానము అమలు లోనికి వచ్చినది. ఏకాంతములును, నిరుపయోగములునుగా నుండెడి ఈ ఎడారి ఇసుకలలోని ఒంటరితనము ను వేరుపాటును తొలగించి, రేడియో అచ్చటనున్న వారికి ప్రపంచముతో సంబంధ బాంధవ్యము లను సమకూర్చియున్నది. పెక్కు తావులలో ఘామి యొక్క పై భాగములతో పేరుకొనియున్న లవణములు ఖనిజ పరిశ్రమలకు సాధనములై ఉన్నవి. ఉదా : చిలీ దేశములో ఎరువులుగా ఉపయోగింప బడుచున్న నత్రీజములు (Nitrates),. కాస్పియన్ సముద్రతీరములందలి వెలిగారము, ట్యునీషియాలోని స్ఫురితములు (Phosphates), సహారాలోని చాడ్ సరస్సు నుండి లభించు లవణములును, ఇట్టి ఖనిజ పరిశ్రమలకు సాధనములు. ప్రస్తుతకాలమున ఎడారులలో పెట్రోలియము విశేషముగా లభించుచున్నది. ఇరాన్, ఇరాఖ్, సౌదీఅరేబియా, కాలిఫోర్నియాలు పెట్రోలియము ఉత్పత్తికి అగ్రస్థానములుగ నున్నవి.

చెట్లను నాటుటవలన ఎడారుల యొక్క వ్యాప్తి అరికట్టబడున్నది. అడవులను వృద్ధిచేయు ప్రణాళికలచేతను,
వనమహోత్సవములచేతను, థార్ ఎడారి యొక్క వ్యాప్తిని అరికట్టుటకై భారత దేశమున యత్నములు జరుగు
చున్నవి.
{{right|ఎస్. అ.}}

&lt;section end=&quot;370A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;370B&quot; /&gt;'''ఎడిసన్ - థామస్ఆల్వా : 1847-1931'''

అమెరికా దేశస్థుడైన థామస్ అల్వా ఎడిసన్ 1847 సం: ఫిబ్రవరి పదకొండవ తేదీన ఓహియోజిల్లా యందలి
మిలాను నగరములో జన్మించెను. అతని తండ్రి డచ్చి దేశస్థుడు. అతని తల్లి స్కాట్లండు దేశీయురాలు. ఎడిసన్ చిన్నతనమున అంతగా విద్యనభ్యసించనేలేదు. పండ్రెండు వత్సరముల ప్రాయమునందే ఒక రైలుబండిలో వార్తా పత్రికల నమ్ముచు జీవింపవలసి వచ్చెను. అతనికి శాస్త్ర పరిశోధనములనిన ఎక్కువ ప్రీతి. అందువలన ఆ రైలులో సామానులకై నియమింపబడినదిలో తన పరిశోధనాగారమును నియమించుకొని తీరిక సమయములలో పరిశోధనలు చేయుచుండెను. రానురాను తానే అచ్చుయంత్రమును రైలు పెట్టెయందు నెలకొల్పి ఒంటికాగితపు వార్తాపత్రికను వెడలదీసి ప్రయాణికులకు తాజావార్తలను అందజేయుటచే ధనమును విరివిగా సంపాదించగలిగెను. వచ్చిన ధనముతో పరిశోధనలకు కావలసిన సామగ్రిని కొనుచు తన పరిశోధనల నభివృద్ధి చేయుచుండెను. ఒకనాడు పరిశోధనాగారములో ప్రమాదము తటస్థించి, నిప్పంటుకొని రైలుపెట్టె కాలిపోయెను. అందువలన అతని పరిశోధన
&lt;section end=&quot;370B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jxoii5ui2dsmyr4noxxidzml80ni6x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/371</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154431</id>
    <revision>
      <id>564051</id>
      <parentid>448235</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8563" sha1="l6hoe5m22488ookmc3026a9458vdbxv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|ఎడిసన్ థామస్ఆల్వా||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
సామగ్రి పోవుటయేగాక రైలు అధికారిచే అతడు చెంప దెబ్బతిని పూర్తిగా చెవిటి వాడయ్యెను.

ఇది అంతయు అతని పదునైదవ సంవత్సరమున జరిగెను. అంతనతడు తారా సందేశ విద్య (Telegraphy)
నేర్చుకొని తన గ్రామమునందే రాత్రివేళలలో తంతుల కంపుపని సంపాదించెను. పగలు నిద్రపోవుటమాని శాస్త్ర
పరిశోధనలు చేయుచు మరల రాత్రియుద్యోగము చేయుచుండెను. ఎన్నోమార్లు అతడు నిద్రపోవుటయు, తంతి
వార్తలు పచ్చుటయు సంభవించి వైయధికార్ల ఆగ్రహమునకు గురియై చివరకు ఉద్యోగమునే పోగొట్టుకొ నెను.
అయినను తారా సందేశ విద్యయందు స్వంత పరిశోధనలు చేసి మంచి మేధాశక్తి గలిగినవాడయ్యెను.

1888 వ సంవత్సరమునందు బోస్టను అను నగరములో ఒక ఉద్యోగ మతనికి మరల దొరికెను. ఫెరడే అను
శాస్త్రవేత్త రచించిన విద్యుత్ విషయములను అప్పుడే అతడు చదివి ప్రజ్ఞావంతు డయ్యెను. క్రొత్త యంత్ర
ములను, క్రొత్త విషయములను కనిపెట్టవలెనని నిశ్చయము చేసికొనెను. ఆ సమయములో ఎన్నికలకు
పనికివచ్చు నోట్లను లెక్కించు యంత్రమును కనిపెట్టెను. కాని రాజ్యాధికారుల కది నచ్చలేదు. అందు కతడు
నిరుత్సాహపడకుండ పరిశోధనలను చేయుచుండెను. ఆ రోజులలో అతనికి పొట్టగడచుటయే చాల కష్టముగా
నుండెను. తాను తంతివార్తా ప్రసారమందు కనిపెట్టిన కొత్త పోకడలను ఆనగరములోనున్న “వెస్టరన్ యూని
యన్ కంపెనీ&quot; అను సంస్థలోని అధ్యక్షునకు తెలుప తలంచెను. అతని కవి ఉపయోగపడినచో కొంత ధనమున సంపాదింపవచ్చునని అతని యొద్దకు వెళ్ళెను. ఆ సంస్థ వారు ఇతనిని గూర్చి అంతయు తెలిసికొని మిగుల సంతోషించి, అతనికి ఒక ఉద్యోగము నిచ్చిరి. అతనిని పరిశోధనలను చేయుమని ప్రోత్సహించిరి. ఎడిసను సంతోషమునకు అంతులేకపోయెను. ఒకే పర్యాయము ఇటునటు ఒకేతంతిపై వార్తలుపోవు పద్ధతి కని పెట్టెను. నిమిషమునకు 3,500 మాటలను తంతిపై పంపు పద్ధతిని, అమాటలు అవ
తలి స్థానమునందు వాటంతట నవియే వ్రాసి పెట్టుటకు వీలగు ఒక విధమైన రసాయనపు కాగితమును కనిపెట్టెను, దీనివలన సంస్థకు అధికముగా లాభము వచ్చేను.ఎడిసన్ కూడ అధిక ధనమును సంపాదించెను. అంతలో అతనికి తృప్తితీరలేదు. ఒకే సమయములో ఒకే తంతిపై నిటు నటు రెండు వార్తలను పంపుపద్ధతి కనుగోనెను. ఇందు వలన వార్తలు త్వరితముగా పోవుచుండెను. ఎంతో ఖర్చు కూడ తగ్గెను. ఎడిసన్ ఆదాయము ఇంక నెక్కువయ్యెను. వచ్చినధనము నత డెప్పుడును శాస్త్రపరిశోధనమునకే వినియోగించు చుండెను. ఒకేమారు మూడు వార్తలను పంపుటకై ఎంతో ప్రయత్నించెను. ఎంతో ధనమును వ్యయము
చేసెను. కాని కని పెట్టలేకపోయెను.

అదే సమయమున అలెగ్జాండరు గ్రాహం బెల్ అను నాతడు తారాసంభాషణ యంత్రమును (Telephone)
కనుగొనెను. ఎడిసన్ యొక్క దృష్టి దానిపై బడెను. 1877 78 కాలములో కర్బన ప్రేషణయంత్రము (Carbon
transmitter) అను విధానమును కనిపెట్టి టెలిఫోను యంత్రమును జైనందిన కార్యములలో పనికివచ్చు
యంత్రముగా మార్చివేసెను. ఇప్పటికిని కొద్ది మార్పుతో. ఎడిసన్ విధానమునే ఉపయోగించుచున్నారు.

టెలిఫోనుపై పరిశోధన చేయుచుండగనే అతి పల్చని రేకుముక్క ధ్వనివలన కంపించిపోవుట గ్రహించి &quot;ఫోనో
గ్రావ్&quot; అను యంత్రము నతడు కనుగొనెను. (1877) దీనిపై పరిశోధనలను జేసి గ్రామఫోన్ యంత్రమును కను
గొనెను. మరి శీలీ సంవత్సరములు అయినతరువాత (అనగా 1912 లో) కొన్ని పరిశోధనలతో మూగ సినిమాలలో ఈ గ్రామఫోను విధానమును అమర్చి మాట్లాడు సినీమాను తయారు చేయవచ్చునని అతడు ప్రకటించెను. వేరు పనులలో నిమగ్నుడగుటవలన అతడే ఆ పనియందు శ్రద్ధ వహించ వీలు కలుగలేదు.

ఎడిసన్ ప్రజలకు చేసిన సేవలో చెప్పతగినది చవుకయైన విద్యుత్ దీపములను వారి కంద జేయుటయే. లేనిచో కోటి కొకచోట విద్యుద్దీపమును చూడగలుగుదుము. ఎన్నో రాత్రింబగళ్ళు పనిచేసి ఎన్నో ప్రయోగములను చేసి, ఎన్నోసార్లు విఫలమై, నలుబది వేల డాలర్లు వెచ్చించి చివరకు నలుబదిగంటలు మండెడు కర్బనపుతీగ గల దీపమును తయారు చేసెను. దానిపై అతడు, ఇంకను కొందరు శాస్త్రజ్ఞులు పరిశోధనలు చేసి ఎన్నో దినములు మండుటకు వీలుగా నుండు విద్యుత్ దీపములను కనుగొనిరి. ఇందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6hoe5m22488ookmc3026a9458vdbxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/372</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154432</id>
    <revision>
      <id>564062</id>
      <parentid>562504</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8337" sha1="29iasljh3yw3fmuma6c27crjfty9hmd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨|| ఎడ్డింగ్టను}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;372A&quot; /&gt;వలన వచ్చిన ధనముతో విద్యుత్ కర్మాగారములను నెలకొల్పి విద్యుచ్ఛక్తిని దూరముగా పంపు విధానము లందును, మోటార్లు, డైనమోలు (Dynamo) మొదలైన యంత్రములందును మార్పులను చేసి వాటిని అభివృద్ధి చేసెను.

1900 నుండి 1910 వరకు ఎంతో కృషి చేసి తత్ఫలితముగా, విద్యుచ్ఛక్తిని నిలువజేసి కావలసినప్పుడు విని
యోగపరచుకొను యంత్రము (అనగా బేటరీ) ను ఒక దానిని కనుగొనెను. అంతకుముందుకూడ అట్టి బేటరీలు
పెక్కు కనిపెట్టబడినవి. కాని అవి కార్లలోను తదితరములైన బండ్లలోను పెట్టినపుడు కుదుపునకు ముక్కలై పోవుచుండెను. అట్లు గాకుండ చేయుటయే అతని ఉద్దేశము. తొమ్మిదివేల ప్రయోగములను చేసి ఒక క్షారసంబంధ మైన (Alkaline) బేటరీని తయారుచేసెను. దానిని పరీక్ష చేయుటకు కొన్ని లారీలను, కార్లను వినియోగించి, వాటిని ఈ బేటరీలతో నడుపునట్లు చేసెను. రోజునకు నూరుమైళ్ళు ఆ కార్లు మెరకపల్లములైన బాటల పై నడువవలెననియు, ఎక్కడైన అటువంటి బాట సంభవించినట్లయిన దానిపై నే ఇటునటు నూరుమైళ్ళగు నంతవరకు ప్రయాణము చేసి తనవద్దకు రావలెననియు విజ్ఞప్తి చేసెను. అట్టి కార్లు తిరిగి ముక్కలు ముక్కలై గమ్యస్థానము చేరుచుండెడివి. కాని బేటరీలు మాత్రము దెబ్బతినకుండ బాగుగానుండెను.

ముడి ఇనుము (Ore) ను శుభ్రపరచు అయస్కాంత యంత్రమును కనుగొనెను. పోర్టులేండు సిమెంటును వేరు
విధముగా చేయు విధానమును కనుగొనెను.

1914 లో మొదటి ప్రపంచ సంగ్రామము ప్రారంభమయ్యెను. జర్మనీరాజ్యమునుండి ఎగుమతులు ఆగిపోయెను. ఆ సమయమున తన అమెరికా రాజ్యమునకు కావలసిన ఫినాలు (Phenol) అను రసాయనమును కృత్రిమముగా తయారుచేసెను. అదే సంగ్రామ కాలములో తన రాజ్యమునకు నౌకా విషయములలో పరిశోధనలు చేసి తోడ్పడెను. 1883 సంవత్సరములో &quot;ఎడిసన్ ఎఫెక్టు&quot; (&quot;The Edison Effect&quot;) అను సూత్రమును కనుగొనెను.

ఎడిసన్ ఎన్నో దేశములనుండి బంగారుపతకములను పొందెను. పెక్కు దేశములు, అందులో ముఖ్యముగా
ఫ్రాన్సు దేశము తమతమ దేశపు బిరుదములతో ఇతనిని గౌరవించెను. రమారమి ఏబది సంవత్సరములు పరిశోధనలు చేసి ఆర్జించిన ధనమంతయు ప్రజల సౌకర్యములకై పనికివచ్చు క్రొత్త యంత్రములను తయారుచేయుటకే వినియోగించి ప్రజాదరణమును పొందిన మహా శాస్త్రజ్ఞుడు. 1800 నూతన కల్పనలు గావించిన విజ్ఞాని. ధామస్ ఆల్వా ఎడిసన్ తన ఎనుబదినాల్గవ యేట 18 అక్టోబరు 1931 సంవత్సరమున దివికేగెను. అతని అపూర్వ కల్పనలే అతని పేరు చిరస్థాయిగా నిల్పుటకు సరియైన స్మృతి చిహ్నములుగా నుండగలవు.
{{right|మం. సూ.}}

&lt;section end=&quot;372A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;372B&quot; /&gt;'''ఎడ్డింగ్టను (Eddington) :'''

బ్రిటిష్ ఖగోళ శాస్త్రజ్ఞుడగు సర్ ఆర్థర్ స్టాన్లీ ఎడ్డింగ్టన్ ఇంగ్లండులోని కెండాల్ వద్ద క్రీ. శ 1882 వ సం॥
డిసెంబరు, 28వ తేదీన జన్మించెను. అతనితండ్రి క్రైస్తవులలో క్వేకర్ (Quaker) శాఖకు చెందిన ఉపాధ్యాయుడు. ఎడ్డింగ్టన్ రెండేండ్ల ప్రాయము వాడయి యుండగానే తండ్రిని కోల్పోయెను. ఎక్కువ దుఃఖదాయకము కాకపోయినను, ఇతనిబాల్యము కఠిన నియమములతో గడచెను. ఇతని తల్లి పేదరాలు; ఇతడు మధ్యతరగతి వారి వాతావరణములో పెంచబడెను. మాంచెస్టరువద్ద ఓవెన్స్ కళాశాలలోను, కేంబ్రిడ్జిలోని ట్రినిటీ కళాశాల లోను ఇతడు విద్య నభ్యసించెను. కేంబ్రిడ్జిలో 1904 లో ఇతడు ప్రథమ శ్రేణిలో ప్రధముడుగ, నుత్తీర్ణుడయ్యెను. 1907 లో 'స్మిత్ ' బహుమానమునొంది ఖ్యాతిగాంచెను. 1908 నుండి 1918 వరకు నీతడు గ్రీనిచి రాయల్ ఫేధశాలలో (observatory) ముఖ్య సహాయకుడుగా పనిచేసెను; 1913 లో కేంబ్రిడ్జిలో ప్లూమియన్ ఖగోళ శాస్త్రాచార్యుడుగా నియమింపబడెను. 1914 లో ఇతడు 'రాయల్ సొసయిటీలో సభ్యుడుగా ఎన్నుకొనబడెను.

ఎడ్డింగ్ టన్ ఖగోళశాస్త్రమునందు ' సమగ్రమైన ప్రత్యక్ష. పరిజ్ఞానము కలవాడు. ఇతడు సుప్రసిద్ధ సిద్ధాంతి. 1906 లో ఇతడు నక్షత్ర సంచారములనుగూర్చి పరిశీలించుట కారంభించెను. 1904 లో కేప్టెన్ (Kepteyn) తన ద్వినక్షత్ర ప్రవాహములను (Two-star-streams) కనిపెట్టుటను గూర్చి ఇట్లు ప్రకటించెను. &quot;నక్షత్రములు క్రమరహిత
&lt;section end=&quot;372B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29iasljh3yw3fmuma6c27crjfty9hmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>170731</id>
    <revision>
      <id>563971</id>
      <parentid>563811</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>563971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8551" sha1="bubdfei6my11r2m1ywp0li5n03gq3qq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ములు ఈ దేశమున నేర్పడెను. ఇట్టి రాజ్యముల పేళ్ళు వీరి కావ్యములందు పలుమారు వచ్చియున్నవి. మెగస్తనీరు ఇష్టా రాజ్యములను ౧౧౮ టిని పేర్కొనియున్నాఁరు. ఈసంఖ్యకు మననచ్చెరువొందవలసిన పనిలేదు. ఎందుగననఁగా ఒక్క సింధు 
పంజాబు దేశములలోనే లెక్కకు మిక్కలియగు వేర్వేరు తెగలవారి రాజ్యములును అలెగ్జాండరు తెలువవలసిన వాఁడయ్యెనని మనము వినియున్నాముకదా! అది యట్లుండె. పురాతన హింద్వార్యులు కూడ గ్రీకులవలెనే విస్తీర్ణములగు రాజ్యములను స్థాపించుట ఎఱుఁగరని తోచుచున్నది. మనవారి రాజ్యమనఁగా, కొన్నివేళల, గ్రీకువారి రాజ్యమువలెనే, ఒక పట్టణమును ఆపట్టణవాసులు వ్యవసాయము చేసికొనుటకు అవసరవగునంత వైశాల్యముగల చుట్టుప్రదేశమేమైయుండెను. ఐదూళ్ళు మాకిచ్చినఁ జాలునని ధర్మరాజు దుర్యోధనునకు సంధి సందేశమంపియుండెను. అనఁగా ఐదుగురు సోదరులకును ఐదురాజ్యములు వచ్చినఁజాలుననియు, అంతమాత్రము లభించెనేని క్షత్రియుఁడగు వాని మనస్సునందుండు అధికారాసక్తి నెరవేరుననియు ధర్మజుడు తలఁచియుడెను. అప్పుడేకాదు,నేఁదను క్షత్రియుఁడగువాఁడు ఒక గ్రామమునైనను సరే సర్వస్వతంత్రుఁడుగా నేలఁ గోరుచున్నాఁడు.  క్షత్రియగారంభమున ప్రతిపట్టణమునకు నొక రాజుండినట. ఈక్రింది శ్లోకమువలనఁ దెలియుచున్నది. &lt;ref&gt;స్వగృహ గృపీ విరాజనః,  స్వస్యస్వస్య ప్రియంకరాః | నచసామ్రాజ్యమాప్తాస్తే, సామ్రాట్ శబ్దో విక్రుచామా౯ః | సభాః॥ నానానగరవా స్తివ్యా౯, పృధగార్జగాన పదానపి । సమానివాయ మేదిన్యాం, ద్రధానా౯జా పృథివి పతిః । బ్రాహ్మణా౽ల ముఖ్యాద్చ, పౌరజాన పదైః&lt;/ref&gt; “తమ కుగ్రామము ప్రియము చేసికొనురాజులు ప్రతిగృహమునను కలరు.  కాని వారిలో నొకఁడను సామ్రాట్టుకాలేదు.  అట్టి విజయుమును  సంపాదించుట కష్టము” అని భారతవర్షమునకు చక్రవర్తి కాగోరుచుండిన ధర్మజుఁడు పలుకుచున్నాడు. ప్రతి 
పట్టణమునకును రాజొకఁడుండెనను వధనమును బట్టి చూచినచో, అట్టి రాజులకు పైవాడగు సామ్రాట్టు ఈ చిన్న రాజ్యములను రూపుమాపక వారియొద్దనుండి కప్పములను గాని బహుమానములను గొనియాడననే దృప్తి నొందుచుండెననికూడ తోఁచుచున్నది.  యుద్దమునందున ఓడిన రాజునూ ప్రదభ్రష్ఠుని జేయఁగూడదనియు, అతని మరల స్వస్థానమున నిలుపవలయుననియు, అతఁడు
మృతుఁడైనచో అతని కుమారునకు గాని బంధువుగాని రాజ్యమియ్యవలయువనియు విధింపఁబడియున్నది. దుర్యోధన యుధిష్టిరుల దిగ్విజయముల వలన వారి రాజ్యము విస్తరిల్లినట్లెక్కడను కానరాదు. చుట్టుపట్టులనున్న రాజ్యములు మాత్రము వారి 
సౌర్వభౌమత్వము నొప్పుకొనవలసినవయ్యెను. అల్పరాష్ట్రముల స్వాతంత్య్రమును గౌరవించునట్టి యిట్టి యాచారమువలననే బ్రాహ్మణములలోను, ఉపనిషత్తులలోను పేర్కొనఁబడిన రాజ్యములనేకములు క్షాత్రయుగమున మాత్రమేకాక, దాదాపు 
తద్యుగాంతము నాఁటివఱకును మనకు కానవచ్చుచున్నవి.  కాశీ, కోసల, విదేహ, చేది, శూరసేన, కురు, పాంచాల, మత్స్య, వృష్టి, భోజ, మాలవ, క్షుద్రక, వద్ర, కేకయ, గాంధార, సింధు, సౌవీర, కాంభోజ, కులీనర, కిరాత, అనర్త మున్నగు అనేక రాజ్యముల పేళ్ళు బ్రాహ్మణముల కాలమునుండీ బౌద్ధయుగము వఱకు వచ్చుచున్నవి. రాజ్యపు పేరు సాధారణముగా నచ్చటనివసించు తెగ వారి పేరునకు బహువచన రూపము గానుండెను, కాశీ రాజ్యనామము మాత్రము పట్టణపు పేరును బట్టి వచ్చినది. తక్కినవారిలో ననేకముల పేళ్ళు రాజుల నామములనుండి వచ్చినది. ఉదాహరణము, కురురాజ్యము; శూరసేన
రాజ్యము.

అసంఖ్యాకములగు నీ చిన్నరాజ్యముల నొక్కొకరాజు పాలించుచుండువాఁడు. గ్రీసుదేశమందు, చరిత్రారంభకాలమున పట్టణమున కొకరాజుండెనని మనకుఁ దెలియును. గ్రీసులో వలెనే మనదేశమందును జనులు (ముఖ్యముగా బ్రాహ్మణులు) రాజుల యధికారమునకుఁ బూర్తిగా లొంగినవారు కారు. ముఖ్యములగు నన్నిసమయములందును, జనులందఱు రప్పింపఁబడి యాలోచింపఁబడు చుండిరి. రామాయణమునందు మనకట్టి యుదాహరణము దొరకుచున్నది. దశరధుఁడు శ్రీరాముని యువరాజుఁ జేయఁదలఁచినపుడు బ్రహ్మ, క్షత్రియ, వైశ్యులను రావించి వారి నీ విషయమున నభిప్రాయమడుగును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bubdfei6my11r2m1ywp0li5n03gq3qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>170753</id>
    <revision>
      <id>563973</id>
      <parentid>563815</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T14:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>563973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8056" sha1="j78bzaprqpon6f0on3ge3c53iu0cp3g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;రామాయణ మందీ సందర్భమున నిచ్చినవర్ణనము నిజమైనదిగాఁ బొడకట్టుచున్నది కాని ఊహజీవితము హరితముగాఁ దోచుటలేదు. ఈవిషయమున నెమైన సందేహముండినను, మరియొక సందర్భము నందలి వర్ణన దానిని దొలఁగించుచున్నది. శ్రీరాముఁడరణ్యమున కేగిన పిదప దశరధుని మరణానంతరము భవితవ్యమును నిర్ణయించుటకు మరియొక సభ సమావేశ 
మయ్యెను. ఈ సభ యందు ద్విజులుండిరి. వీరు, మంత్రులతో సమాలోచనము సల్పిరి. &lt;ref&gt;సమేత్యరాజకర్తారః, సబామీయుర్ద్విజాతీయః॥ ఆయోధ్యాకాండః&lt;/ref&gt; రాముఁడును భరతుఁడును (ఇరువురును) లేరు; కనుక వేరొకక రాజు 
నెన్నుకొనవలయునని సైతము సభ్యులు సూచించిరి. ఈ యంశములను మనసునందుంచికొని విచారించితిమేని రాజు అధికారము నిరంకుశమైనది కాక, ప్రజాభిప్రాయమునకు - ముఖ్యముగా ఆర్య ప్రజాభిప్రాయమునకు — లోఁబడినదైయుండెను. అప్పటికింకను రాజసత్తాక పద్ధతి (Monarchy) ఆరంభదశయందుండెను; అవసరమున్న పక్షమున జనులు తామే రాజును ఏర్పరచుకొనఁ గలిగి యుండిరి.

సాధారణముగా రాజసత్తాక పద్ధతియే వాడుకయందుండినను, అన్నిచోట్లను ఈపద్ధతియే సాగుచుండెనని మన మూహింపఁ గూడదు. గ్రీసులో వలెనే మనదేశమందును నాయకసత్తాక రాజ్యములును (Oligarchies), ప్రజాసత్తాక రాజ్యములును  (Republics) ఉండెను. రాజసత్తాకములలో రాజు చేయవలసిన కార్యముల నన్నిఁటీని పైనఁజెప్పిన రాజ్యములలో కులవృద్ధుల సభ (లేక, శిష్టసభ Council of Elders) చేయుచుండెను. వీర కావ్యములలో నిట్టి పరిపాలనమునకు స్పష్టములగు నుదాహరణములు కానరావు; కాని మనదేశమున ప్రజాసత్తాక రాజ్యములనేకము లుండెనని గ్రీకు చరిత్రకారులు వ్రాసియున్నారు. కపిలవస్తునగర మందు శాక్యులలో నీవిషయముననెట్టి యాచారములుండినదియు బౌద్ధగ్రంధములలో కానవచ్చుచున్నది. పలుతెగలలోని వృద్ధులసమావేశముచే నేర్పడిన సభవలన జరుగుచుండిన పరిపాలనము - అనగా నాయకసత్తాక పరిపాలనము మన దేశమందుండెనని కూడ స్పష్టముగాఁ దెలియుచున్నది. మహాభారతము నందు “గణములు” “గణపతులు” అనుశబ్దములు పలుమారు వచ్చియున్నవి. వీనికి క్రమముగా, నాయకసత్తాక ప్రజాసత్తాక పరిపాలనగల తెగులు, వానివలన నెన్నుకొనఁబడిన రాజులు అవియేయర్థమని మాకు దోచుచున్నది. మహాభారతములో ననేకమారులు వచ్చిన “గణానుత్సవసంకేతా౯&quot; అను
శబ్దముల యర్థమేమో మాకు నిశ్చయము గాఁదోఁచుట లేదు. అర్జునుఁడు ఉత్తర దిగ్విజయయాత్ర యందు వీరిని జయించెను.&lt;ref&gt;పౌరవంయుధినిర్జిత్య, దస్య౯ పర్వతవాసినః | గణానుత్సవనంకేతా౯ జయత్సప్తపాండః!
&lt;/ref&gt; ఈ యేడు కుటుంబములు బహుశః ద్రోణపర్వమున వచ్చిన సంశప్తకులేయై యుందురు. పర్వత ప్రాంతవాసులగుట వలనను, స్వతంత్రాభిలాష కలవారగుటవలనను, వీరు ఇప్పటికాలపు ఆఫ్రీదీలును (Afridis ) పశ్చిమోత్తరపు సరిహద్దున నుండు ఇతర తెగలవారునునై యుండవచ్చును. ఏలయనఁగా, ఈతెగలవారు అతి పురాతనకాలము నుండి శూరులుగను స్వతంత్రాభిలాషులుగను ప్రసిద్ధిఁజెంది యుండుటే కాక ప్రజాసత్తాక పరిపాలనము కలిగియుండిరి. మహాభారత వ్యాఖ్యాతకు నాయకసత్తాకమన నేమియో ప్రజాసత్తాకమన నేమియో తెలియకకాఁబ్రోలు పైశబ్దముల యర్థమును వివరింపలేదు. “గణము”నకు నాయకుఁడు కాఁగోరువాఁ డేమిచేయవలయునో పలు తావుల నాగ్రంథమున వచ్చినది. కనుక “గణపతి”యను నదొక గొప్ప 
పదవి యనియు, దానిబొందుటకు జనులు యత్నించుచుండిరనియు స్పష్టముగా గానవచ్చుచున్నది. ఈ కారణముల వలన 
“గణము” “గణపతీ&quot; యనువాని యార్థమును పైన మేము సూచించినదేయై యుండవలయునని మాయాశయము.

రాజ్యాంగ విషయమున గ్రీకులకును మనకును ఇంతవఱకు సామ్యమే యుండినది. ఇచ్చటినుండియే గ్రీకార్యహింద్వార్య నాగరికతయను అయోమార్గము &quot;రెండు భిన్నశాఖలు గాఁజీలి రెండు భిన్నదశలకుఁ బోయినది. మనదేశమున రాజుల యధికారము క్రమక్రమముగా వృద్ధియై వారిని నిరంకుశులుగను, ఈశ్వరాంశసంభూతులు గనుజేసి ప్రజలహక్కులను నానాఁటికి నశింపఁజేసెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j78bzaprqpon6f0on3ge3c53iu0cp3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>170786</id>
    <revision>
      <id>563979</id>
      <parentid>563816</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T16:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>563979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8651" sha1="cis6zjuwa47dm65odawfy551woirep4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇఁక పశ్చిమమున గ్రీకులు రాజ్యాంగవిషయమున దమ భావముల వృద్ధిపఱచికొనిరి. అది యెట్టివృద్ధియనుకొనేదరు? నిరుపమానమైనది. ఆనాఁటిమాటయే కాదు; నేఁటికిని అథెన్సు ప్రజాసత్తాక రాజ్యమే ప్రపంచమందలి సకల ప్రజాసత్తాక రాజ్యములకును ఆదర్శమై యొప్పుచున్నది. ఇట్టి ప్రచండ భేదము మనకును వారికిని కలుగుటకుఁ గలకారణములను వెదకుట చాలకష్టము; ఆప్రయత్నము ఈ వ్యాసము యొక్క యుద్దేశమునుకాదు. ప్రాయశః కారణములు ఈ క్రింది వైయుండవచ్చును:౼
౧ జాతిభేదము లేర్పడుటవలన జనసామాన్యము రాజ్యాంగమున దమ విధుల మరచిపోయినందున క్షత్రియులు మాత్రమే
ఈ విషయమున జోక్యము పుచ్చుకొనఁ దగినవారైరి. ౨. ఆర్యులు బహుళసంఖ్యాకులగు శూద్రులను సంఘమున ప్రవేశ పెట్టికొనిరి; కాని వారిని కాయకష్టమునకు పాలుచేసినందున జనసంఘములోని గొప్పభాగమును రాజ్యాంగ విధులకు అనర్హముగఁ చేసిరి.
3. మైదానములలో జనావాసము విశేషనుమగుట వలన, రాజ్యములు చిన్నవిగా నుండినప్పుడు జనాభిప్రాయమును దెలిసికొనుట యందుగల సౌకర్యములు తరువాత లేకపోయెను. ఇప్పటికాలమున విశాలములగు దేశములందు జనాభిప్రాయమును కనుగొనుటకు ఏర్పడిన పద్ధతులు ఆ కాలమున జనులెఱుఁగరు.

ఇంక పశ్చిమమున గ్రీసు దేశపర్వత ప్రాంతములలోవసించిన తెగలవారు అందఱు ఒక విధమైనవారుగను, దాదాపుగా అందఱు ఆర్యులుగను, ఆదిమనివాసుల సంబంధము మిగుల తక్కువగాగలవారుగను నుండుటచేత వారు స్వతంత్రస్వభావులై నాయక 
సత్తాకరాజ్యముల నేర్పరచుకొనఁగలిగిరి. మనదేశమందలి తూర్పుభాగము లోని మగధ వంటి విశాలదేశములలో అనార్యజాతులును ఆర్యానార్యా సంయోగమువలనఁ గలిగిన మిశ్రమజాతులును విరివిగా నుండుటచేత అట్టి దేశములు ఎక్కువ నిరంకుశపరిపాలనము కలవయ్యెను. 'దత్తు' కృతమగు “పురాతన హిందూ దేశసభ్యత” యను గ్రంధమునందుల్లేఖింపఁబడినది. ఐతరేయ బ్రాహ్మణము లోని ఈ క్రింది వచనమువలన పైయంశమే స్థిరపడుచున్నది. ఈయర్థముమునఁగాక మరేయర్థమునను ఈవచనమును
సమన్వయించుటకు వలనుపడదు. &quot;తూర్పుదిశయందలి రాజులు సామ్రాట్టులను బిరుదముల నందిరి. దక్షిణదిశవారు భోజులని పిలువఁబడుదురు. పశ్చిమ దేశీయులకు రాజులే లేరు. మధ్యమదేశముల రాజులు రాజులనియే పిలువఁబడుచున్నారు.” అనఁగా తూర్పుదేశపు రాజులు క్రమక్రమముగా నిరంకుశులగుచుండిరనియు, పశ్చిమ దేశపుజనులు ఇంకను స్వతంత్రులుగా నుండి స్వపరిపాలనము కలిగియుండిరనియు తేలుచున్నది.

విదేహదేశపురాజగు జనకుని పేరుతో ఉపనిషత్తుల యందు వాడఁబడియున్న సామ్రాట్టు బిరుదము కాలక్రమమున 'రాజాధిరాజు' అను నర్థమున నుపయోగింపఁబడసాగినది. తూర్పు దేశమునందలి రాజులూ బలవంతులగుటతోఁ దృప్తిఁ జెందక “సామ్రాట్టు” బిరుదమును గూడ కాంక్షింపసాగిరి. ఇంద్రప్రస్థమునకు రాజైన యుధష్టిరుఁడిట్టి బిరుదమును బొందఁగోరిన సందర్భమున, మహాభారతమునందు, ఈ బిరుద మెటుత్పత్తి యైనదియు కృష్ణుఁడు వివరించియున్నాఁడు. క్షాత్రయుగారంభముననో, బౌద్ధ యుగారంభమునకుఁ గొంచెము పూర్వమోయుండిన మనవారి రాజ్యాంగ స్థితిని వర్ణించునదగుటచేత ఆవివరము నీక్రింద వ్రాయుచున్నాము. “పరశురాముని బారినుండి తప్పించుకొనిన క్షత్రియులు ఏకమై ఈనియమము నేర్పరచుకొనిరి. ఈవిధిని సూర్యచంద్రవంశముల వారిరువురును ఒప్పికొనిరి. ఇళకును ఇక్ష్వాకునకును జనించిన వారందఱు నూర్గురని మీరెఱుఁగుదురు. యయాతి వంశజులగు భోజులు నలుదిశలయందును లెక్కకు మిక్కిలిగా నున్నారు. ప్రస్తుతము రాజులందఱును తమలోనెల్ల మిగులు బలవంతుఁడగు జరాసంధుని సామ్రాట్టుగా నెన్నుకొని యున్నారు. కనుకనే అతఁడు మధ్యదేశము ననుభవించుచున్నాడు. శూరుఁడగు శిశుపాలుఁడు అతని సర్వసేనాని యైనాఁడు. కరూశ రాజగు వక్రదంతుఁడు అతనికి సహాయకుడై యున్నాడు. పశ్చిమముననున్న యవనులరాజగు భగదత్తుఁడు అసంఖ్య సేనలు కలవాఁడు, ముగనరకులను తనుకులోఁబరచుకొని 
తటస్థుడుగా నున్నాడు. పశ్చిమ దక్షిణ దిశలయందున్న కుంతి భోజపురుజిత్తు ఒకడు మాత్రము నీకు మిత్రుఁడు. వంగ దేశమునకును, పౌండ్రక కిరాతులకును, రాజగు వాసుదేవునితోఁగూడి భీష్మకుఁడు జరాసంధపక్షపాతియైయు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cis6zjuwa47dm65odawfy551woirep4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>170787</id>
    <revision>
      <id>563982</id>
      <parentid>563819</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T17:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>563982</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8334" sha1="kikexddg4vbxnl7kuq83746meoefnqd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;న్నాఁడు. ఉత్తర దేశపు రాజులలో ననేకులు - పాంచాల, శూరసేన, మత్స్యదేశాధీశులును తదితరులును - జరాసంధునకు భయపడి దక్షిణమునకుఁ బాఱిపోయినారు. ఎంతబలగముగలవారమైనను, ఎంత సమర్ధులమైనను మేముకూడ మధుర వదలి దుర్భేద్యమైనదియు, స్త్రీలవలననైనను రక్షింపఁబడనీలైనదియునగు కుశాస్థలిదుర్గమునకు వచ్చియున్నాము. మధ్యదేశమున నుండు భాగ్యములేక ఇచ్చటికి వచ్చినందున కెంతియు వగచుచున్నాము.” &lt;ref&gt;సభాపర్వమున ౧౪ ఆధ్యాయము&lt;/ref&gt; పైవచనమున నుల్లేఖింపఁబడిన మధ్యదేశము హింద్వార్యులకు చాలప్రియమైనదిగా నుండెను. ఇచ్చట నిలువకుండ కృష్ణుని జరాసంధఁడు తరమివేసెను. తక్కిన రాజులందఱును అతనికి లోఁబడి తదాజ్ఞానుసారము వర్తించుచుండిరి. సామ్రాట్టు నెన్నుకొను పైపద్ధతి కొంత విచిత్రముగా గానవచ్చుచున్నది. బ్రాహ్మణులబారి నుండి తప్పించుకొనుట కింతటి ప్రబల ప్రయత్నము కావలసియుండుటఁ జూడ ఆకాలమున బ్రాహ్మణులు గొప్పస్థితియందుండడని తోఁచుచున్నది. మనవారి 
సార్వభౌమత్వముకూడ జర్మనీ సార్వభౌమత్వమువలెనే అందఱివలన నెన్నుకొనఁబడునదిగను, చిన్న రాజ్యముల స్వాతంత్య్రము నడగఁద్రొక్కనిదిగను ఉండెను. ఇట్టిపద్ధతి ఎప్పుడు ఏకారణమువలన మార్పుఁజెందెనో చూపుటకు వలయు సాక్ష్యము వీరకావ్యములఁదు లభింపదు. కాని చిన్నరాజ్యములను నాశనముచేసి మగధరాజ్యము విస్తరిల్లినరీతియు, కోసలులు కాశీ రాజ్యమును మ్రింగివేసి తరువాత తాముకూడ మాగధులనోటఁబడిన విధమును, బౌద్ధగ్రంధములందు మనకుఁ గానవచ్చుచున్నది. ఇది బుద్ధుని మరణానంతరము జరిగినట్టిదియును, పారసీక సామ్రాజ్య స్థాపనమునకు సమకాలీనమునునగు వార్త. పెద్దపెద్ద రాజ్యములను స్థాపించు పద్ధతి నుపక్రమించినవాఁడు సైరసు (cyrus) అనియు, పెద్దరాజ్యములను ఆధేయ రాష్ట్రములుగాఁ జేసికొని వానిని సాత్రపుల(Satraps)ను ప్రతినిధుల పాలనముక్రిందనునిచి వారిని ఇచ్చవచ్చినట్లు మార్చుచు రాజ్యముచేయు పద్ధతి నారంభించినవాఁడు డెరయసు (Darius) అనియు తోఁచుచున్నది. అస్సీరియనులు (As syrians)  గాని ఇజిప్షనులు (Egyptians) గాని ఇట్టి యత్నము చేయలేదనియు, ప్రపంచమందలి మొట్టమొదటి నిజమైన నిరంకుశచక్రవర్తి (Autocratic Emperor) డెరయసేయై యుండవచ్చుననియు మాతలంపు.  కనుక సింధునదికి పశ్చినముననున్న దేశమును వశపఱచుకొని, దానిని తన పారసీక సామ్రాజ్యమునఁ గలుపుకొని యొక సాత్రపుని క్రిందనుంచియుఁడిన డెరయసుయొక్క పద్ధతిని మనవారు — అందును ముఖ్యముగా విశాల రాష్ట్రములకధినాధులగు తూర్పు ప్రాంతములవారు -  ఆదర్శముగాఁ గొనియుండిన నందాశ్చర్య మేమియు లేదు. బహుశః ఇట్లే చిన్నచిన్న రాజ్యములను పొట్టఁబెట్టికొని నిరంకుశుఁడగు చక్రవర్తి పాలనము క్రింద మనదేశమున మొట్టమొదట మగధ గొప్ప రాజ్యమయ్యను. ఈ క్రొత్త సామ్రాజ్యపు రాజధాని ”రాజగృహ’ నుండి పాటలీపుత్రమునకు మార్పఁబడెను.ఈ పాటలీపుత్రము నందే మొట్టమొదటి హిందూదేశ చక్రవర్తియగు సాండ్రకోటను అని గ్రీకులచే బిఁలవబడిన చంద్రగుప్తుఁడు రాజ్యముచేసెను. ఈతని యాస్థానముననే మెగస్తనీసు (Magasthanes) అను చరిత్రకారుఁడు రాయబారిగా నుండెను. వీర కావ్యము లందు పాటలీపుత్రముమాట ఎచ్చటను లేదు. మగధరాజ్యమునకు రాజగృహపట్టణమే రాజధాని యని రెండు కావ్యములందును పలుమారువచ్చినది. తరువాతికాలమున నుద్భవించిన సామ్రాజ్యముల మాటకూడ వీరికావ్యములలో లేదు. అప్పటి వఱకింకను ప్రబల రాజ్యములు దుర్బలరాజ్యముల నుండి కప్పములఁ గొనుటతోనే తృప్తినొందియుండెను. రాజ్యములను విశాలము చేసికొను నాచారము వాడుకలోకి వచ్చియుండలేదు.

అయినను, అప్పటికి రాజసత్తాకపద్ధతి మాత్రము సంపూర్ణముగాను నిరంకుశముగాను వ్యాపించి యుండెను. వెనుక మేము చెప్పిన ప్రకారము ప్రజాసత్తాక పద్ధతియు, ప్రజతో నాలోచించి పరిపాలనసేయు పద్ధతియు, అచ్చటచ్చట నుల్లేఖింపఁబడి యున్నను, మొత్తము విూఁద వీరకావ్యములం దెచ్చటఁ జూచినను రాజునధికారము ఎదురులేనిదిగాను, ప్రజల విధేయులఁ జేసికొనునధికార&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kikexddg4vbxnl7kuq83746meoefnqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>170791</id>
    <revision>
      <id>563985</id>
      <parentid>563829</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T18:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vjsuseela</username>
        <id>1850</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>563985</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8604" sha1="kmqb1refgw0eq4dzm2mc09pmzgst7ci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vjsuseela&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ము రాజునకు దైవదత్తము గాను ప్రశంసింపఁబడి యున్నది. “రాజునకిట్టి యధికార మెట్లువచ్చె” నను ప్రశ్న హిందూ విజ్జానుల మనసులను పలుమారు కలవర పెట్టెను. వారట్టి ప్రశ్నకు తమయిచ్చవచ్చినట్టు, సమాధానము చెప్పుకొనిరి. అయినను రాజునకుఁ గొన్ని కర్తవ్యములు కలవను మాటను మాత్రము వారు మరచిపోలేదు. శాంతిపర్వములోని రాజధర్మ వివరణమున, ఆరంభముననే యుధిష్టిరుఁడు భీష్మునడుగును. “రాజశబ్దమెట్లు వచ్చినది? తక్కిన యందఱివలెనే రెండుచేతులును రెండుకన్నులును కలిగి వారితో తుల్యమగు జ్ఞానమును మాత్రమే కల మనుష్యునికి తక్కినవారిని పాలించు నధికారమెట్లువచ్చెను?”  దీనికి భీష్ముని ప్రత్యుత్తరమిది. “కృతయుగమున రాజే లేడు. ఆకాలమున జనులందరు స్వతంత్రులై ధర్మమును తామే నడపుచుండిరి. తరువాత మనుజులు కామక్రోధాదులకు వశులై అధర్మమార్గానువర్తులై పాపకార్యములఁ జేయసాగిరి. పాపము మిక్కుటమగుటవలన దేవతలకు బాధలు కలిగినందున వారు బ్రహ్మయొద్దకుఁబోయి ఈయాపదను తొలగింపురుని వేడుకొనిరి. అంత బ్రహ్మదండనీతిని పెద్దగ్రంథముగా రచించి, దానిని శంకరునకు నేర్పెను. శంకరుఁడింద్రునికిచ్చెను. అతఁడు దానిని బృహస్పతికిచ్చెను. బృహస్పతి దాని క్లుప్తపఱచి ౩౦౦౦ అధ్యాయములు కలదిగాఁ జేసెను. దీనికి బృహసృతి నీతియని పేరు. శుక్రుఁడు దానినింకను సంగ్రహ పఱచి ౧౦౦౦ అధ్యాయములలో నిమిడ్చెను. ప్రజాపతి యాశాస్త్రమును అనంగునికిచ్చెను. ఈ యనంగుఁడు తద్గ్రంథానుసారము ప్రపంచమును పాలించిన మొదటి రాజు. అతని సుతుఁడు అతిబాలుఁడగువాఁడు తండ్రి మాగ్గము ననుసరించెను; కాని వాని కుమారుఁడగు వేనుఁడు ధర్మాతిక్రమణముతో భూపరిపాలన మొనర్చి స్వేచ్ఛా వర్తనుఁడయ్యెను. కనుక ఋషులాతని వధించి అతని కుడితొడ నుండి పృథువను వానిని సృజించిరి. పిమ్మట బ్రాహ్మణులును దేవతలును అతనితో నిట్లనిరి: &quot;ఈ భూమిని ధర్మశాస్త్రానుసారము నిష్పాక్షికముగా సమదృష్టితోఁ బాలింపుము. బ్రాహ్మణుల శిక్షింపననియు వర్ణసాంకర్యమును ఆపెదననియు వాగ్దత్తముచేయుము” పృధువాట్లేతే వాగ్దత్తముచేసి తదనుసారము న్యాయముగా నేల యేలెను. బ్రాహ్మణులును దేవతలును స్వవచనానుసారము అతనికి శ్రేష్ఠవస్తువుల నిచ్చిరి. అతఁడు భూమిమీది రాలను తీసివేయించి యది పదు నేను విధములగు 
గడ్డిని, మనుష్యులకును యక్షులకును ఇతరులకును కావలసి యున్న వృక్షవర్గమును ఇచ్చునట్లు చేసెను. ప్రజారంజకుఁడగుట చేత అతఁడు &quot;రాజు&quot; అని పిలువఁబడెను.&lt;ref&gt;రంజితాశ్చ ప్రజాః సర్వా స్తేన రాజేతికబ్ద్యతే శాంతిః&lt;/ref&gt; &quot;తనయాజ్ఞ నెవరును మీరఁగూడదని విష్ణువు శాసించి తాను స్వయము గానే రాజుశరీరమును జొచ్చెను. &lt;ref&gt;స్థాపనంచాకరోద్విస్థు,స్వయమేవసనాతనః | నాతివర్తి వ్యతే కశ్చి,ద్రాజింస్త్వామితి   భారత । తపపాభగవాన్విష్ణు, వివేశచభూమిపం! శాంతిః
&lt;/ref&gt;కావుననే ప్రపంచమంతయు దేవునకు వలె రాజునకును మొక్కెదరు. రాజగువాఁడు విష్ణువునంశము తోను దండ నీతియొక్క జ్ఞానము తోను పుట్టును.&quot; పురాతన హిందూదేశపు జిజ్ఞాసువులు రాజు యొక్క నిరంకుశాధికారము నీవిధముగా సమర్ధించిరి. రాజువిష్ణ్వంశ సంభూతుఁడయినను, ఈశ్వరదత్తమగు దండనీతి ననుసరించి న్యాయముగా ప్రజను పాలించుట ఆతని విధియనియు వారు నమ్ముచుండిరి. ఆకాలమున బ్రాహ్మణులు సాధారణ శిక్షలనుండి తప్పించుకొని యత్నించిరి. కనుకనే స్మృత్యాదులందు బ్రాహ్మణుల దండించు విషయమున ప్రత్యేక నియమములు కలవు. ఈప్రకారము రాజులు, ప్రజనురంజింపఁ జేయవలయునను తమకర్తవ్యమును ఈశ్వరదత్తముగా భావింపఁబడిన దండనీతి నియమములను నిర్లక్ష్యము చేసి క్రమక్రమముగా నిరంకుశులైరి.

రాజుయొక్క నిరంకుశాధికారము సత్పరిపాలనా నిర్బంధముతోఁ గూడియుండెనని వెనుకఁ జెప్పియుంటిమి. ఈ యభిప్రాయమే మహాభారత మందు వేరొక యధ్యాయమున మరియొక విధముగా సూచింపఁబడి యున్నది. రాజునకును ప్రజకును జరిగిన యొడంబడికను బట్టి వారికిట్టి సంబధమేర్పడినదని ఈ యధ్యాయమున సాధింపఁబడినది. ఇట్టి యభిప్రాయమే పాశ్చాత్య విద్వాంసులలోఁ గొందఱు-హాబ్సు (Hobbes) మున్నగువారు - సూ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kmqb1refgw0eq4dzm2mc09pmzgst7ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175158</id>
    <revision>
      <id>563941</id>
      <parentid>492064</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2298" sha1="lvkbdjx3wfih16ms51dw8kv699o7jw6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;జ మొది&quot;వంశస్థ&quot;త-జంబు రేఫ యౌ - జ ।౧।, త ౧౧।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    ఈతాజము ల్రేఫయు &quot;నింద్రవంశ&quot;కుౝ - త ౧౧।, త ౧౧।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    &quot;ద్రుతవిలంబిత”&lt;ref&gt;తోటకమని మూలములోనున్నది. అప్పకవి తోదక మని.&lt;/ref&gt; -దోఁచునభారలన్ - న ।।।, భ ౧।।, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    అగయతిఁ &quot;దోధక” మయ్యె నజాయల్ - న ।।।, జ ।౧।, య ।౧౧; దీనిపేరే తామరసము.
    నభజరల్దగు వి-నం&quot;బ్రియంవదౝ&quot; - న ।।।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    &quot;ప్రమితాక్షరౝ&quot; సజస-పంక్తి సముౝ - స ।।౧; జ ।౧।, స ।।౧, స ।।౧;
    “జలోద్దతగతిౝ&quot; జ-సంబులు జసల్ - జ ।౧।, స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧;
    అందం బౌ మాయాప్రాప్తి &quot;నవ్విశ్వదేవిౝ&quot; - మ ౧౧౧, మ ౧౧౧, య ।౧౧, య ।౧౧;
    “చంద్రవర్త్మ” యనఁ-జన్ రనభసలౝ - ర ౧।౧, న ।।।, భ ౧।।, స ।।౧;
    అగయతులఁ &quot;బ్రహే-యం” బయ్యె నామ్యల్ - న ।।।, న ।।।, మ ౧౧౧, య ।౧౧;
    “ప్రముదితవదనౝ” బ్రబ ల్నారరల్ - న ।।।, న ।।।, ర ౧।౧, ర ౧।౧; దీనిపేరే ప్రభావృత్తము.
    “కుసుమవిచిత్రం” గొఱలు నయన్యల్ - న ।।।, య ।౧౧, న ।।।, య ౧।।;
    త్యత్యల్ &quot;మణిమాలా&quot;ఖ్య షడ్యతు లొందుౝ - త ౧౧।, య ।౧౧, త ౧౧।, య ।౧౧;
    తాల్చున్నభాశి&quot;లలితౝ&quot; తభల్ జరల్ - త ౧౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvkbdjx3wfih16ms51dw8kv699o7jw6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563942</id>
      <parentid>563941</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>563942</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="epdkbtq3piliazitgyb9kv5lzxv32j5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;     జ మొది&quot;వంశస్థ&quot;త-జంబు రేఫ యౌ - జ ।౧।, త ౧౧।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    ఈతాజము ల్రేఫయు &quot;నింద్రవంశ&quot;కుౝ - త ౧౧।, త ౧౧।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    &quot;ద్రుతవిలంబిత”&lt;ref&gt;తోటకమని మూలములోనున్నది. అప్పకవి తోదక మని.&lt;/ref&gt; -దోఁచునభారలన్ - న ।।।, భ ౧।।, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    అగయతిఁ &quot;దోధక” మయ్యె నజాయల్ - న ।।।, జ ।౧।, య ।౧౧; దీనిపేరే తామరసము.
    నభజరల్దగు వి-నం&quot;బ్రియంవదౝ&quot; - న ।।।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    &quot;ప్రమితాక్షరౝ&quot; సజస-పంక్తి సముౝ - స ।।౧; జ ।౧।, స ।।౧, స ।।౧;
    “జలోద్దతగతిౝ&quot; జ-సంబులు జసల్ - జ ।౧।, స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧;
    అందం బౌ మాయాప్రాప్తి &quot;నవ్విశ్వదేవిౝ&quot; - మ ౧౧౧, మ ౧౧౧, య ।౧౧, య ।౧౧;
    “చంద్రవర్త్మ” యనఁ-జన్ రనభసలౝ - ర ౧।౧, న ।।।, భ ౧।।, స ।।౧;
    అగయతులఁ &quot;బ్రహే-యం” బయ్యె నామ్యల్ - న ।।।, న ।।।, మ ౧౧౧, య ।౧౧;
    “ప్రముదితవదనౝ” బ్రబ ల్నారరల్ - న ।।।, న ।।।, ర ౧।౧, ర ౧।౧; దీనిపేరే ప్రభావృత్తము.
    “కుసుమవిచిత్రం” గొఱలు నయన్యల్ - న ।।।, య ।౧౧, న ।।।, య ౧।।;
    త్యత్యల్ &quot;మణిమాలా&quot;ఖ్య షడ్యతు లొందుౝ - త ౧౧।, య ।౧౧, త ౧౧।, య ।౧౧;
    తాల్చున్నభాశి&quot;లలితౝ&quot; తభల్ జరల్ - త ౧౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epdkbtq3piliazitgyb9kv5lzxv32j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175159</id>
    <revision>
      <id>563988</id>
      <parentid>492065</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T18:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="02j0ph4z0x2gvtk8nuuq0od1s0gsvax" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    నలి &quot;వనమాలినిౝ&quot; నజభయల్ విౝ - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, య ।౧౧;
    లాగౌ&quot;మేఘవి-లసిత&quot;మననసల్ - మ ౧౧౧, న ।।।, న ।।।, స ।।౧;
    నజజరలీ&quot;పదమాలి&quot; నాఁదగుౝ - న ।।।, జ ।౧।, జ ౧।౧, ర ౧।౧;
    స్వరయతి ననరాల్ - &quot;ప్రబాఖ్యం&quot; దగుౝ - న ।।।, న।।।, ర ౧।౧, ర ౧।౧;
    ననభర లమరు - న్మహి&quot;తోజ్జ్వలౝ&quot; - న ।।।, న ।।।, భ ౧।।, ర ౧।౧;&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తనకు 'నతిజగతిˈ వృత్తము
లెనిమిదివేల్నూటతొంబదిరువురలోఁ బొ
ల్బెను మత్తమయూరాదులు
విను మవి పండ్రెండుపేర్ల వృత్తములు హరీ.&lt;/poem&gt;|ref=85}} 
&lt;poem&gt;13. రూ పౌ మత్యంబుల్ సగు-రు&quot;ల్మత్తమయూరౝ&quot; - మ ౧౧౧, త ౧౧।, య ।౧౧, స ।।౧, గ ౧;
    కన్పట్టుౝ మనజర-గల్&quot;ప్రహర్షిణి&quot;న్విౝ - మ ౧౧౧, న ।।।, జ ।౧।, ర ౧।౧, గ ౧;
    మొనసి నజారగ-ముల్ తగుం &quot;బ్రభాతౝ&quot; - న ।।।, జ।౧।, జ ।౧।, ర ౧।౧, గ ౧;
    ఆభరనంబుపై భగురు-వౌ&quot;జలదౝ&quot; - భ ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, భ ౧।।, గ ౧;
    జత “మంజుభాషిణి”స-జల్సజ ల్గముౝ - స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, జ ।౧।, గ౧;
    జభస్జగల్ &quot;రుచిర”కె-సంగు వ ళ్లహిౝ - జ।౧।, భ ౧।।, స ।।౧, జ ।౧।, గ ౧;
    నసతతగల నె-న్నౝ &quot;క్షమావృత్త&quot;ముౝ - న ।।।, న ।।।, త ౧౧।, త ౧౧।, గ ౧;
        ఇదే చంద్రికావృత్తము; దీనిపేరే క్షపావృత్తమును.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>02j0ph4z0x2gvtk8nuuq0od1s0gsvax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175160</id>
    <revision>
      <id>563991</id>
      <parentid>492066</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T19:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2562" sha1="1igs104oxifm881xa7aa1hi4emmkyn8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    యమల్&lt;ref&gt;అప్పకవీయములో, &quot;మారాగల్పేర్చి&quot; యని ముందు మగణ ముంచినాఁడు. ఈగ్రంథములో దీనిని 'చంచరీకాతతి' యని చెప్పినాఁడు.&lt;/ref&gt; రాగ ల్పొ-ల్పౌ &quot;చంచరీకావ&quot;ళింపై - య ।౧౧, మ ౧౧౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧, గ ౧;
    జత ల్సజ ల్గం బె-సఁగు &quot;మత్తహాసినిౝ&lt;ref&gt;అప్పకవీయములో దీనిని మత్తహంసిని యని.&lt;/ref&gt;&quot; - జ ।౧।, త ౧౧।, స ।।౧, జ ।౧।, గ ౧;
    స“సుమంగలిౝ&quot; సజస సల్గురువొందుౝ - స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, స ।।౧, గ ౧;
    చాల్మ్రాగల్ వళ్లాఱుౝ -&quot;చంచరీకాతతిౝ&quot;విౝ - మ ౧౧౧, మ ౧౧౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧, గ ౧;&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పదునాల్గవ 'శక్వరి' దగు
విదితములైకల పదాఱువేల్మున్నూటె
న్మిదినాల్గువృత్తములు, తొ
మ్మిదవి వసంతతిలకాసమేత మనిలజా.&lt;/poem&gt;|ref=86}} 
&lt;poem&gt;14. కల్గు“న్వసంతతిల-కౝ” తభజాగగంబుల్ - త ౧౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, జ ।౧।, గగ ౧౧;
       “సింహోద్దతం&lt;ref&gt;అప్పకవీయములో సింహోన్నత మని.&lt;/ref&gt;” బగుఁ బ్రసిద్ధిగ దీనిపేరే.
       &quot;ఉద్ధర్షిణీ&quot;గరిమ - నొప్పు నిదే పఠింపౝ.
       &quot;శోభావతిౝ&quot; గిరులఁ - జూపువిరామ మిట్లే.
       మంజూక్తిఁ జెందు &quot;మధు-మాధవినా”ని దెన్నౝ.
    ఈభజసనల్ గగము-“నిందువద”నాఖ్యౝ - భ ౧ ।।, జ ।౧।, స ।।౧, న ।।।, గ ౧;
       ఒప్పు నిదియే “వనమ-యూర &quot;మహివళ్లౝ.
    శర్వు ల్వళ్మంబుౝ తనసగగ &quot;ల-సంబాధౝ&quot; - మ ౧౧౧, త ౧౧।, న ।।।, స ।।౧, గగ ౧౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1igs104oxifm881xa7aa1hi4emmkyn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175161</id>
    <revision>
      <id>563992</id>
      <parentid>492067</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T20:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2484" sha1="5t6raew5luqn1b981bbg5zf6psa2lod" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    వసుమతి వనరల్ స-వం &quot;బపరాజితౝ&quot; - న ।।।, న ।।।, ర ౧।౧, స ।౧।, వ ।౧;
    రహి ననభనవల్ - &quot;ప్రహరణకలితౝ&quot; - న ।।।, న ।।।, భ ౧।।, న ।।।, వ ।౧;
    సామజరాడ్యతి బార-సల్వము &quot;సుందరిౝ&quot; - భ ౧।।, భ ౧।।, ర ౧।౧, స ।।౧, వ ।౧;
    &quot;నవనందినిౝ&quot; సజస-నల్ గగముఁ జెందుౝ - స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, న ।।।, గగ ౧౧;
    “భూనుతంబు”రనభాగగ-ముల్ కయతుల్గాౝ - ర ౧।౧, న ।।।, భ ౧।।, భ ౧।।, గగ ౧౧;
    &quot;కమలవిలసిత&quot; నె-గడు నననాగాల్ - న ।।।, న ।।।, న।।।, న ।।।, వ ।౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;'అతిశక్వరిఁ' బుట్టిన వసు
ఋతుమునినేత్రాగ్నులను&lt;ref&gt;వసుఋతుమునినేత్రాగ్నులు-32768&lt;/ref&gt; దశైకగ
కృతులను మణిగణనికరాం
చితవృత్తాదులు వెలయుఁ బ్రసిద్ధపటుమణి.&lt;/poem&gt;|ref=87}} 
&lt;poem&gt;15. మనులఘువులుగము-మహి&quot;శశికళ&quot;యౌ - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧; (పదునాలుగు లఘువులు నొక్కగురువు)
       కరియతి నిది &quot;మణి-గణనికర”మగుౝ.
       రసయతి నిది- &quot;స్రగ”భిధఁ దనరుఁ గృతిౝ.
    మహి గజయతి మించెౝ “మాలిని”న్నామయాప్తిౝ - న ।।।, న ।।।, మ ౧౧౧, య ।౧౧, య ।౧౧;
    నజభజరల్ &quot;ప్రభద్రక” మొనర్చు దిగ్యతిౝ - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
       గిరిచరచంద్ర వి న్మిది “సు-కేసరం&quot; బగుౝ.
    సజనల్ న-సల్ యతి-శరదిశక &quot;మిలకు&quot;ౝ - స ।।౧, జ ।౧।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t6raew5luqn1b981bbg5zf6psa2lod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175162</id>
    <revision>
      <id>563997</id>
      <parentid>492068</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T21:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563997</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2405" sha1="exqbe49yjsih2r7ssf6r08b13gjm85c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    మ్రమ్యల్ యాంతం బగుౝ - వళ్మౌనుల్ దగుౝ “చంద్రరేఖౝ” - మ ౧౧౧, ర ౧।౧, మ ౧౧౧, య ।౧౧;
    సరవి సగణంబులు పం-చకమౌ“నలినిౝ” - స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧;
    కాప్తివళ్ల &quot;మణిభూషణ&quot;-మౌ రనభారలౝ - ర ౧।౧,  న ।।।, భ ౧।।, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    అయతి నజాభర లున్ప-నౌను “మనోజ్ఞ&quot;కుౝ - న ।।।, జ ।౧।, జ ।౧।, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    కుంభివళ్రజద్వయం బ-గుౝ రముౝ &quot;ప్రశాంతికిౝ&quot; - ర ౧।౧, జ ।౧।, ర ౧।౧, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    &quot;ఆలసగతి&quot;యౌ నసన-లంది భయలొందౝ - న ।।।, స ।।౧, న ।।।, భ ౧।।, య ।౧౧;
    ఏడుహంబులుౝ గముౝ వ-డెన్మిది &quot;న్సుగంధికిౝ” - హ ౧।, హ ౧।, హ ౧।, హ ౧।, హ ౧।, హ ౧।, హ ౧।, గ ౧;
       దీనిపేరె “చామరంబు” - ధీరవంద్య మారుతీ.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అల పదియాఱవˈయష్టిని'
గల రసశిఖిశరశరర్తు&lt;ref&gt;రసశిఖిశరశరర్తులు-65536&lt;/ref&gt;గణన సువృత్త
ములలోఁ బ్రియకాంతాదులు
కలితములై పది యెసంగుఁ గవినుతచరితా.&lt;/poem&gt;|ref=88}} 
&lt;poem&gt;16. యతి &quot;ప్రియకాంతౝ&quot; దిశల న-యద్వంద్వసగంబుల్ - న ।।।, య ।౧౧, న ।।।, య ।౧౧, స ।।౧, గ ౧;
    లగాష్టకాత్మభూయతుల్ చెలంగుఁ &quot;బంచచామరౝ&quot; - లగ ।౧, లగ ।౧, లగ ।౧, లగ ।౧, లగ ।౧, లగ ।౧, లగ ।౧, లగ ।౧;
    నభజజాగల దిశాయతి-సల్వయి “పద్మ”మౌ  -న ।।।, భ ౧।।, జ ।౧।, జ ౧।౧, జ ౧।౧, గ ౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>exqbe49yjsih2r7ssf6r08b13gjm85c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175163</id>
    <revision>
      <id>564003</id>
      <parentid>492069</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564003</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="8ijmozwdeqjl1zdkprb7yozy2wnch4p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    కపీంద్రా&quot;చంద్రశ్రీ” యమనసర-గల్ వళ్లు రుద్రుల్ - య ।౧౧, మ ౧౧౧, న ।।।, స ।।౧, ర ౧।౧, గ ౧;
    యతి పదితో నజభ్జరగ-లౌను “మేదిని” న్విౝ - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧, గ ౧;
    స్వామి “మదనదర్పం” బగుౝ భ-సల్ రజజల్ గముౝ - భ ౧।।, స ।।౧, ర ౧।౧, జ ।౧।, జ ।౧।, గ ౧;
    మహి “ఫలసదన” మగు మనులఘుగగంబుల్-లఘువులు 14 - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧, గ ౧;
    నజభజరల్ గముౝ త-నరి&quot;వాణి&quot; నింపొసంగుౝ - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧, గ ౧;
    భ్రంబులు నానగల్ ప-రఁగు “గజవిలసిత” మై - భ ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, న ।।।, న ।।।, గ ౧;
    ఐదుభకారములుౝ గము-నై తగు&quot;నశ్వగతిౝ&quot; - భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, గ ౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తగు సప్తదశా'త్యష్టిని'
యుగమునిఖేంద్వగ్నిహిమమయూఖుల&lt;ref&gt;యుగమునిఖేంద్వగ్నిహిమమయూఖులు 131072.&lt;/ref&gt;లో మె
చ్చుగ శిఖరిణి మొద లెన్మిది
మిగులఁ బ్రశస్తములు విను సమీరణతనయా.&lt;/poem&gt;|ref=89}} 
17. యతిస్థానం బర్కుల్ యమనసభవం-బౌ &quot;శిఖరిణిౝ&quot; - య ।౧౧, మ ౧౧౧, న ।।।, స ।।౧, భ ౧।।, వ ।౧;
    నజభజజల్వముౝ యతిగ-నౝ దిశ&quot;నర్కుటకుౝ&quot; - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, జ ।౧।, వ ।౧;
    అగరసవిశ్రమా-ఖ్య&quot;పదకోకిల-కాంక&lt;ref&gt;అప్పకవి కోకిలకాక మని చెప్పెను.&lt;/ref&gt;&quot; మిదే-
    జసల్ జసలు నుౝ యవల్ గిరిశ-సంజ్ఞ “పృథ్విౝ&quot;యతుల్ - జ ।౧।, స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, య ।౧౧, వ ।౧;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ijmozwdeqjl1zdkprb7yozy2wnch4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564004</id>
      <parentid>564003</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>564004</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="2vtw9bs7hdqaio60bv8cb1jabxesjgm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    కపీంద్రా&quot;చంద్రశ్రీ” యమనసర-గల్ వళ్లు రుద్రుల్ - య ।౧౧, మ ౧౧౧, న ।।।, స ।।౧, ర ౧।౧, గ ౧;
    యతి పదితో నజభ్జరగ-లౌను “మేదిని” న్విౝ - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧, గ ౧;
    స్వామి “మదనదర్పం” బగుౝ భ-సల్ రజజల్ గముౝ - భ ౧।।, స ।।౧, ర ౧।౧, జ ।౧।, జ ।౧।, గ ౧;
    మహి “ఫలసదన” మగు మనులఘుగగంబుల్-లఘువులు 14 - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧, గ ౧;
    నజభజరల్ గముౝ త-నరి&quot;వాణి&quot; నింపొసంగుౝ - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, ర ౧।౧, గ ౧;
    భ్రంబులు నానగల్ ప-రఁగు “గజవిలసిత” మై - భ ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, న ।।।, న ।।।, గ ౧;
    ఐదుభకారములుౝ గము-నై తగు&quot;నశ్వగతిౝ&quot; - భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, గ ౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;తగు సప్తదశా'త్యష్టిని'
యుగమునిఖేంద్వగ్నిహిమమయూఖుల&lt;ref&gt;యుగమునిఖేంద్వగ్నిహిమమయూఖులు 131072.&lt;/ref&gt;లో మె
చ్చుగ శిఖరిణి మొద లెన్మిది
మిగులఁ బ్రశస్తములు విను సమీరణతనయా.&lt;/poem&gt;|ref=89}} 
&lt;poem&gt;17. యతిస్థానం బర్కుల్ యమనసభవం-బౌ &quot;శిఖరిణిౝ&quot; - య ।౧౧, మ ౧౧౧, న ।।।, స ।।౧, భ ౧।।, వ ।౧;
    నజభజజల్వముౝ యతిగ-నౝ దిశ&quot;నర్కుటకుౝ&quot; - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, జ ।౧।, వ ।౧;
    అగరసవిశ్రమా-ఖ్య&quot;పదకోకిల-కాంక&lt;ref&gt;అప్పకవి కోకిలకాక మని చెప్పెను.&lt;/ref&gt;&quot; మిదే-
    జసల్ జసలు నుౝ యవల్ గిరిశ-సంజ్ఞ “పృథ్విౝ&quot;యతుల్ - జ ।౧।, స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, య ।౧౧, వ ।౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vtw9bs7hdqaio60bv8cb1jabxesjgm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175164</id>
    <revision>
      <id>564005</id>
      <parentid>492070</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T00:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="iquiid27jm3ng3jpt7nko0exah41v1u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    నసమరసవల్ వళ్కర్కుల్ గైకొనౝ&quot;హరిణిం&quot; దగుౝ- న ।।।, స ।।౧, మ ౧౧౧, ర ౧।౧, స ।।౧, వ ।౧;
    “మందాక్రాంతౝ” మధనతతగా-మార్గమౌ దిగ్యతుల్గాౝ - మ ౧౧౧, భ ౧।।, న ।।।, త ౧౧।, త ౧౧।, గా ౧౧;
    “త్వరితపదగతి” దిశల-వడిననననాగాల్ - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, గా ౧౧;
       ఇదియే “పలాశదళి” మనువృత్తము.
    బాగగు “వంశపత్రపతితౝ&quot;-భరనభనలగల్ - భ ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, భ ౧।।, న ।।।, లగ ।౧;
    సజసాస్వ లౌ యతి గ-జంబులఁ &quot;జంపకకేసరిౝ&quot; - స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧, వ ।౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;'ధృతి' యను ఛందంబునఁ గల
చతురంబుధిచంద్రనేత్రశాస్త్రాక్షులఁ&lt;ref&gt;చతురంబుధిచంద్రక్షేత్రశాస్త్రాక్షులు 262144.&lt;/ref&gt; బొ
ల్చి తగుకుసుమితలతావె
ల్లితాదు లవి యాఱు దనరె లేఖారిహరా.&lt;/poem&gt;|ref=90}} 
&lt;poem&gt;18. విన్మత్నల్ యాయల్ “కుసుమితులతా-వేల్లిత&quot; న్వళ్లు రుద్రుల్ - మ ౧౧౧, త ౧౧।, న ।।।, య ।౧౧, య ।౧౧, య ।౧౧; 
    మారుతీ రసజాభరల్ తగు - “మత్తకోకిల&quot; దిగ్యతిౝ - ర ౧।౧, స ।।౧, జ ।౧।, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    అష్టబాణవిరామమై యన నౌ నిదే “హరిణప్లుతౝ”
    ఔరసజ్యభగోక్తి వ-ళ్లహిబాణంబుల్ &quot;హరనర్తనౝ&quot; - ర ౧।౧, స ।।౧, జ ।౧।, య ।౧౧, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    నయుగము రచతుర్ధ-ణంబై &quot;నిశా”వృత్తమౌయత్యహిౝ - న ।।।, న ।।।, ర ౧।౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧;
    “క్ష్మాహారంబు&lt;ref&gt;క్ష్మాహారవృత్తమునకు అప్పకవీయములో &quot;రత్నేషు&quot; యతులని రెండుతావులఁ జూపెను.&lt;/ref&gt;” మనయతన్మప్రో-క్తం బగు యతిదిక్కుల్ గాౝ - మ ౧౧౧, న ।।।, య ।౧౧, త ౧౧।, న ।।।, మ౧౧౧.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iquiid27jm3ng3jpt7nko0exah41v1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564006</id>
      <parentid>564005</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T00:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>564006</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="0t1kn3sjnxrvv0diki2s9uiln6sofir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    నసమరసవల్ వళ్కర్కుల్ గైకొనౝ&quot;హరిణిం&quot; దగుౝ- న ।।।, స ।।౧, మ ౧౧౧, ర ౧।౧, స ।।౧, వ ।౧;
    “మందాక్రాంతౝ” మధనతతగా-మార్గమౌ దిగ్యతుల్గాౝ - మ ౧౧౧, భ ౧।।, న ।।।, త ౧౧।, త ౧౧।, గా ౧౧;
    “త్వరితపదగతి” దిశల-వడిననననాగాల్ - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, గా ౧౧;
       ఇదియే “పలాశదళ” మనువృత్తము.
    బాగగు “వంశపత్రపతితౝ&quot;-భరనభనలగల్ - భ ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, భ ౧।।, న ।।।, లగ ।౧;
    సజసాస్వ లౌ యతి గ-జంబులఁ &quot;జంపకకేసరిౝ&quot; - స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧, వ ।౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;'ధృతి' యను ఛందంబునఁ గల
చతురంబుధిచంద్రనేత్రశాస్త్రాక్షులఁ&lt;ref&gt;చతురంబుధిచంద్రక్షేత్రశాస్త్రాక్షులు 262144.&lt;/ref&gt; బొ
ల్చి తగుకుసుమితలతావె
ల్లితాదు లవి యాఱు దనరె లేఖారిహరా.&lt;/poem&gt;|ref=90}} 
&lt;poem&gt;18. విన్మత్నల్ యాయల్ “కుసుమితులతా-వేల్లిత&quot; న్వళ్లు రుద్రుల్ - మ ౧౧౧, త ౧౧।, న ।।।, య ।౧౧, య ।౧౧, య ।౧౧; 
    మారుతీ రసజాభరల్ తగు - “మత్తకోకిల&quot; దిగ్యతిౝ - ర ౧।౧, స ।।౧, జ ।౧।, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    అష్టబాణవిరామమై యన నౌ నిదే “హరిణప్లుతౝ”
    ఔరసజ్యభగోక్తి వ-ళ్లహిబాణంబుల్ &quot;హరనర్తనౝ&quot; - ర ౧।౧, స ।।౧, జ ।౧।, య ।౧౧, భ ౧।।, ర ౧।౧;
    నయుగము రచతుర్ధ-ణంబై &quot;నిశా”వృత్తమౌయత్యహిౝ - న ।।।, న ।।।, ర ౧।౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧;
    “క్ష్మాహారంబు&lt;ref&gt;క్ష్మాహారవృత్తమునకు అప్పకవీయములో &quot;రత్నేషు&quot; యతులని రెండుతావులఁ జూపెను.&lt;/ref&gt;” మనయతన్మప్రో-క్తం బగు యతిదిక్కుల్ గాౝ - మ ౧౧౧, న ।।।, య ।౧౧, త ౧౧।, న ।।।, మ౧౧౧.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0t1kn3sjnxrvv0diki2s9uiln6sofir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175165</id>
    <revision>
      <id>564008</id>
      <parentid>492071</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="4y7dprhzmerg90s457v51x81pg8aj1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;పందొమ్మిదైన ‘యతిధృతి'
యం దహివసుకరజలధియుగాస్త్ర&lt;ref&gt;అహివసుకరజలధియుగాస్త్ర - 524288.&lt;/ref&gt;సమితిలోఁ
జెంది తరళాదిషట్కం
బందం బగుఁ గృతుల వినుము హనుమన్నాథా.&lt;/poem&gt;|ref=91}} 
&lt;poem&gt;19. భవయతిం “దరళం&quot; బెసంగు న-భంబులుౝ రసజాగముల్ - న ।।।, భ ౧।।, ర ౧।౧, స ।।౧, జ ।౧।, జ ।౧।, గ ౧;
    కంజాతాప్తయతిౝ మసల్లసతతల్ గంబుంప &quot;శార్దూల” యౌ - మ ౧౧౧, స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧,త ౧౧।, గ ౧;
    భారసజాగల రుద్రవిశ్రమ-భాతి &quot;భూతిలకం&quot; బగుౝ - భ ౧।।, భ ౧।।, ర ౧।౧, స ।।౧, జ ।౧।, జ ।౧।, గ ౧;
    “కవికంఠభూషణము”-గౝ సజసాసజగల్ వ డెన్మిదిౝ - స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧, జ ।౧।, గ ౧;
    సద్రసాతజజంబుగ ముంగాఁ &quot;-జంద్రకళం” దగుదిగ్యతిౝ - ర ౧।౧, స ।।౧, స ।।౧, త ౧౧।, జ ।౧।, జ ।౧।, గ ౧;
    మిళద్యత్యర్కుల్ యన్న సరరగలౌ - &quot;మేఘవిస్ఫూర్జితా&quot;ఖ్యౝ - య ।౧౧, మ ౧౧౧, న ।।।, స ।।౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧, గ ౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇరువదియగు 'కృతి'లో రస
ధరశరవసువార్ధిఖేందు&lt;ref&gt;రసధరళరవసువార్ధిఖేందులు - 1048576. మూలములో “కృతిలోపల, ధరశర&quot; ఇత్యాదిగా నున్నది.&lt;/ref&gt;తతిలోఁ గల యం
బురుహాది సప్తవృత్తము
లిరవగుఁ గావ్యముల దాసహిమందారా.&lt;/poem&gt;|ref=92}} 
&lt;poem&gt;20. “అంబురుహంబు&quot; భభాభ్రసవల్ యతు లంబుజాప్తులు రా నగున్ - భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, ర ౧।౧, స ।।౧, వ ।౧;
    వడి పద్మూట సభల్ రనల్ మయవలుౝ - వైపొందు “మత్తేభ”కుౝ - స ।।౧, భ ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, మ ౧౧౧, య ।౧౧, వ ।౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4y7dprhzmerg90s457v51x81pg8aj1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175166</id>
    <revision>
      <id>564014</id>
      <parentid>492072</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2696" sha1="41rbcaw9cft1q3dj4l7oxo33x2j6uqz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    పంకజభూయతుల్ భరన - భారవ “లుత్పలమాలికం” దగుౝ - భ ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, భ ౧।।, భ ౧।।, ర ౧।౧, వ ।౧;
    అగు నభామససల్ వముతో ఫాలాక్షయతిౝ “ఖచరప్లుతౝ” - న ।।।, భ ౧।।, భ ౧।।, మ ౧౧౧, స ।।౧, స ।।౧, వ ।౧;
    కయతి నజాభరస ల్వముం గలు-గం&quot;బ్రభాకలితం&quot;బగుౝ - న ।।।, జ ।౧।, జ ।౧।, భ ౧।।, ర ౧।౧, స ।।౧, వ ।౧;
    పద్నాల్గింట యతుల్గా మరభనయభవల్-ప్రాపౌ “సువదనౝ” - మ ౧౧౧, ర ౧।౧, భ ౧।।, న ।।।, య ।౧౧, భ ౧।।, వ ।౧;
    త్రైరజల్ హముం జొ-రంగఁ దర్కషడ్వి-రామమైనవృత్త మొప్పు&lt;ref&gt;ఈవృత్తము పేరు చెప్పలేదు.&lt;/ref&gt; - ర ౧।౧, జ ।౧।, ర ౧।౧, జ ।౧।, ర ౧।౧, జ ।౧।, హ ౧।.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇరువది యొకటగు 'ప్రకృతిని'
కరశరశశిమౌనిరంధ్రగగనాక్షుల&lt;ref&gt;కరశరశశిమౌనిరంధ్రగగనాక్షులు - 2097152&lt;/ref&gt; స్ర
గ్ధర మొదలగు వృత్తంబులు
పరఁగఁగ నొకయాఱు వెలయుఁ బవనతనూజా.&lt;/poem&gt;|ref=93}} 
&lt;poem&gt;20. క్ష్మాభృద్భూభృద్యతుల్గా - మరభనయయయల్- మానగుౝ&quot;స్రగ్ధరాఖ్యౝ&quot; - మ ౧౧౧, ర ౧।౧, భ ౧।।, న ।।।, య ।౧౧, య ।౧౧, య ।౧౧;
    నజభజజారదిగ్విరమ-ణంబులఁ &quot;జంపకమాలికం&quot; దగుౝ - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, జ ।౧।, జ ।౧।, ర ౧।౧;
    సససామతయల్ రవివిశ్రమము-న్సంధింపౝ, &quot;లాటీవిట” మయ్యెౝ - స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧, స ।।౧, మ ౧౧౧, త ౧౧।, య ।౧౧;
    యతి పదుమూఁట నజాజజభల్ రము-నౌఁ గృతిౝ “వనమంజరిౝ&quot; - న ।।।, జ ।౧। , జ ।౧।, జ ।౧।, జ ।౧। , భ ౧।।, ర ౧।౧;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41rbcaw9cft1q3dj4l7oxo33x2j6uqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175167</id>
    <revision>
      <id>564029</id>
      <parentid>492073</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T08:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="jgkhpfwg6xej25xpxgr55ufo6cn863n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;    హనుమా సజత్రయము సంబు-నౌను “మణిమాలికిౝ&quot; దశయతిౝ - స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, జ ।౧।, స ।।౧, జ ।౧।, స ।౧;
    లఘు లిరువది గురువు “గనక-లత” కెనయు నినయతిౝ - (న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧) ల ।।।।।।।।।।।।।।।।।।।। గ ౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇరువదిరెం డగు 'నాకృతి'
శరధిఖశిఖవార్ధిధాతృశశిజలధుల&lt;ref&gt;శరధిఖశిఖివార్ధిధాతృశశిజలధులు - 4194304.&lt;/ref&gt;లోఁ
దురగాదికవృత్తము లై
దిరవొందును గృతులయందు నిద్ధచరిత్రా.&lt;/poem&gt;|ref=94}} 
&lt;poem&gt;22. నననన సజజగములఁ &quot;దురగ&quot;మ-నౝ మనూక్తయతిం దగుౝ - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧, జ ।౧।, జ ।౧।, గ ౧;
    కరిమౌనుల్వళ్మహాస్రగ్ధర సతతనసల్ - గల్గి రాగంబు లుండుౝ - స ।।౧, త ౧౧।, త ౧౧।, న ।।।, స ।।౧, ర ౧।౧, ర ౧।౧, గ ౧;
    భాన్వితమై రనత్రయము గంబు-నై భవునివళ్ల “భద్రక&quot;మగుౝ - భ౧।।, ర ౧।౧, న ।।।, ర ౧।౧, న ।।।, ర ౧।౧, న ।।।, గ ౧;
    భంబు రనల్ రసల్ సనగురుల్ - పదింటను వ ళ్లిడ &quot;మద్రక&quot; మగుౝ - ర ౧।౧, న ।।।, ర ౧।౧, స ।।౧, స ।।౧, న ।।।, గ ౧.
    ఏడుగురుల్ రవినేని రసత్రయి - నేన్వడి “మానిని&lt;ref&gt;మానినికి అప్పకవీయములో - విశ్వవిరామ మొక్కటియే చెప్పెను.&lt;/ref&gt;”- కి ట్లిడనౌ- భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, భ ౧।।, గ ౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;'వికృతి'కి నిరువదిమూఁడును
సుకృతికి వసుఖర్తుగజవసుశిఖీభములం&lt;ref&gt;వసుఖర్తుగజవసుశిఖీభములు - 8388608.&lt;/ref&gt;
దొకనాల్గు పద్మనాభా
దికవృత్తము లమరు వాయుదేవకుమారా.&lt;/poem&gt;|ref=95}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jgkhpfwg6xej25xpxgr55ufo6cn863n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175168</id>
    <revision>
      <id>564032</id>
      <parentid>492074</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="lbsdpsbq1ca1c7tqzxfvt3edv4hgcdl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;23. భాస్వద్యతి న్సప్తతంబుల్ గగంబున్ప-భాస్వద్యశా“పద్మనాభంబు” మించుౝ - త ౧౧।, త ౧౧।, త ౧౧।, త ౧౧।, త ౧౧।, త ౧౧।,త ౧౧।, గగ ౧౧;
    నముత్రిజభల్ వముం దనరునౌ ది-నప్రభువిరామ “మశ్వలలితౝ” - న ।।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, భ ౧।।, జ ।౧।, భ ౧।।, వ ।౧;
    “మత్తాక్రీడౝ&quot; మాతల్ నానాల్-మఱి వము వసుగజ-మత యతు లమరుౝ - మ ౧౧౧, మ ౧౧౧, త ౧౧।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, వ ।౧;
    వ్రతిరస షడ్యతి-రా నము షడ్వలు-రా “గవిరాజవిరాజితమౌ&quot; - న ।।।, జ ।౧।, జ ।౧।, జ ।౧।, జ ।౧।, జ ।౧। , జ ।౧।, వ ।౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇరువదినాల్గగు 'సంకృతి'
హరజముఖేంద్వక్షిమౌనిహయమునిరసభే
శ్వరు&lt;ref&gt;హరజముఖేంద్వక్షిమౌనిహయమునిరసభేశ్వరులు - 16777216.&lt;/ref&gt; లందుఁ గ్రౌంచపదముఖ
పరవృత్తచతుష్క మొప్పు వటపలోకమణీ.&lt;/poem&gt;|ref=96}} 
&lt;poem&gt;24. పంచయుగాహుల్ &quot;క్రౌంచపదిౝ&quot;వ-ళ్ళమసభన ననయ-పరిమిత మయ్యెౝ - భ ౧।।, మ ౧౧౧, స ।।౧, భ ౧।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, య ।౧౧;
    సంధిల్లుౝ మనతసర్భ-జ్యలయి వ “ళ్లష్టమూర్తిౝ&quot; - సరవితోఁ గరిదంతుల్ - మ ౧౧౧, న ।।।, త ౧౧।, స ।।౧, ర ౧।౧, భ ౧।।, జ ।౧।, య ।౧౧;
    సారాజాహిస్ఫారయతుల్ మిం-చ మతయనననన-సల “సరసిజ&quot;మౌ - మ ౧౧౧, త ౧౧।, య ।౧౧, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧;
    “తన్వికిఁ” బద్మాప్తయతి ననిలపు-త్రాభతనల్ సభభనయలు చెందుౝ - భ ౧।।, త ౧౧।, న ।।।, స ।।౧, భ ౧।।, భ ౧।।, న ।।।, య ।౧౧.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lbsdpsbq1ca1c7tqzxfvt3edv4hgcdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175169</id>
    <revision>
      <id>564035</id>
      <parentid>492075</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T09:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="1rq928fuz06vpczd5zs2e67lq6306py" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇరువదియై దగు ‘నభికృతిఁ'
గరగుణగతిగతిశరవిశిఖగుణాగ్నుల&lt;ref&gt;కరగుణగతిగతిశరవిశిఖగుణాగ్నులు - 33554432.&lt;/ref&gt; భా
స్కరవిలసితంబు మొదలై
పరఁగెను వృత్తత్రయంబు భానుజమంత్రీ.&lt;/poem&gt;|ref=97}} 
&lt;poem&gt;25. “భాస్కరవిలసిత&quot; మర్కయతిం గూ-ర్పౝ భనజయభననసగల మించుౝ - భ ౧।।, న ।।।, జ ।౧।, య ।౧౧, భ ౧।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧, గ ౧;
    నననన సభభభ గురువులయతి యె-న్నం బదియేనిట “బంధుర”మౌ - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧, భ ౧।।, భ ౧।।, గ ౧;
    వడి గిరి మునుల-వసునగణగలు-వలె నిడ &quot;ధరణిధరగతిౝ&quot; - న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, గ ౧.&lt;/poem&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;ఇరువదియాఱగు 'నుత్కృతి'
శరధిషడష్టాష్టఖేందుశైలర్తు&lt;ref&gt;శరధిషడష్టాష్టఖేందుశైలర్తు - 67108864.&lt;/ref&gt;లలోఁ
బరఁగె భుజంగవిజృంభిత
దొరకొని వృత్తత్రయంబు ధూమ్రాక్షహరా.&lt;/poem&gt;|ref=98}} 
&lt;poem&gt;26. తాల్చున్వళ్లష్టాశాప్తిౝ మా-తననన రసవము లిడఁ దా &quot;భుజంగవిజృంభితౝ&quot; - మ ౧౧౧, మ ౧౧౧, త ౧౧।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, ర ౧।౧, స ।।౧ వ ।౧;
    ఔబ్రహ్మర్తురసములను-యతిమగణగు-హకనసగగ-“లపవాహాఖ్యౝ&lt;ref&gt;అప్పకవి యీ వృత్తమును వరాహవృత్త మనియెను.&lt;/ref&gt;&quot; - మ ౧౧౧, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, న ।।।, స ।।౧, గగ ౧౧;
    ఆభజసనద్వయగ-గాన్వితమునై యతిగ-జాహులగు మంగళమహాశ్రీ - భ ౧।।, జ ।౧।, స ।।౧, న ।।।, భ ౧।।, జ ।౧।, స ।।౧, న ।।।, గగ ౧౧.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rq928fuz06vpczd5zs2e67lq6306py</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175170</id>
    <revision>
      <id>564036</id>
      <parentid>492076</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3386" sha1="o30o3dtzqbmr52growsc1p2irn6ffet" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;ఋతునయనాశ్వసప్తశశివీక్షణవార్ధిశిఖీందు&lt;ref&gt;134217726&lt;/ref&gt; లిందులో
శతయుగళైకవృత్తములు ఛందము లిర్వదియాఱిటం బ్రశ
స్తత గలవానినామగణసంజ్ఞులు దార్కొన వళ్లు గూర్చి చే
సితి నిటు సంసృతాంధ్రకవిసింహులలక్షణరీతి మారుతీ.&lt;/poem&gt;|ref=98}} 
{{p|al|fwb}}పాదగోపనము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;ఘనహరి భానుజాప్త మతికంజభవా యతులప్రతాప భా
వ్యనిధి కృపాకరా జనకజాయతకుశుక్క్రకచా మహాత్మ పా
వని వటుకేన శూరచయవర్య సుధీసరసాద్య హృద్యశా
హనుమ జయప్రభాధికనయక్రమపావనచర్యసద్యశా.&lt;ref&gt;ఈ నాల్గవపాదము, మొదటి మూఁడుచరణములలోను గలయక్షరములలో రెండు విడిచి మూఁడవదానిని దీసికొనుచు, ఎత్తి వ్రాసినచో నగును.&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;|ref=99}}
{{p|al|fwb}}జగణచతుష్కందము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;వృక్షాటవ శతారా
ధ్యక్షా జన్యప్రభంజతాసురసైన్యా
యక్షయసుశౌర్యసంప
ద్ధక్షా మాన్యరవిజప్రధానా ధన్యా.&lt;/poem&gt;|ref=100}}
{{Telugu poem|type=మాలిని.|lines=&lt;poem&gt;ప్రచురశుభచరిత్రా భక్తధాత్రీజచైత్రా
విచలితరిపుగోత్రా వీతిహోత్రాప్తపుత్రా
ద్రుచరవనజమిత్రా దోషవల్లీలవిత్రా
యచలసదృశగాత్రా యక్షవృక్షాగ్నిహోత్రా.&lt;/poem&gt;|ref=101}}
{{Telugu poem|type=గద్యము.|lines=&lt;poem&gt;ఇది శ్రీ హనుమద్వరప్రసాదలబ్ద సారస్వతపాత్ర భారద్వాజ
గోత్రపవిత్ర సర్వయామాత్యపుత్ర చిత్రకవి పెద్దనార్యప్రణీతం బైన
లక్షణసారసంగ్రహంబునందు - అక్షరలక్షణంబును, గురులఘుసంజ్ఞ
లును, గణనిర్ణయంబును, గావ్యస్వరూపంబును, గవినేతృస్వరూ
పంబును, అష్టాదశప్రాసభేదంబులును, సప్తవింశతియతిస్థితులును, ఉక్తా
దిషడ్వింశతిచ్ఛందంబులం గల వృత్తసంఖ్యలలోఁ బ్రసిద్ధవృత్తలక్షణ
ములునుం గల ప్రథమాశ్వాసము.&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o30o3dtzqbmr52growsc1p2irn6ffet</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175171</id>
    <revision>
      <id>564058</id>
      <parentid>492077</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="fi9xkh82vowfbsdcnvtxg1gjbeb7yy1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}లక్షణసారసంగ్రహము&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}ద్వితీయాశ్వాసము&lt;/p&gt;
{{Center|—————}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;శ్రీరఘునాయకపాదస
రోరుహయుగలోలహృదయరోలంబవరా
ఘోరతరవాలమారుత
వారితరిపుజలదవార వాయుకుమారా.&lt;/poem&gt;|ref=1}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అవధరింపుము.&lt;/poem&gt;|ref=2}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;అర్ధసమములు విషమము లనఁగ రెండు
గతుల సమవృత్తములు గణాక్షరములె యగు;
నర్ధసమములు ద్వివిధంబు లగుచు రెండు
జరగు స్వస్థానములుఁ బరస్థానము లన.&lt;/poem&gt;|ref=3}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;విషమవృత్తంబులందుఁ ద్రివిధము లగుచుఁ
దనరు స్వస్థానములుఁ బరస్థానము లన
వెండి సర్వపరస్థానవిషమ మనఁగ
నిన్నియును నైదుగతు లయ్యె నినజమంత్రి.&lt;/poem&gt;|ref=4}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;సమముగా నాదిత్రిచరణంబు లొకట ద్వి
                    చతురంఘ్రు లొకట నాచందముననె
జరగు స్వస్థానార్ధసమ మిట్లు నాదిత్రి
                    చరణంబు లెత్తినఛందమునను
ద్విచతురంఘ్రులమీఁద వెలయుఛందమునఁ గూ
                    ర్చను పరస్థానార్ధసమము దనరు
ఛంద మొక్కటి గొని చరణము ల్వేఱుగా
                    విరచింప స్వస్థానవిషమ మయ్యెఁ
బాద మొకటనున్న పదము ల్మీఁదిఛంద
మునఁ బరస్థానవిషమసంజ్ఞను దలిర్చు
నాల్గుపదములు నాల్గుఛందములు దగుల
వెలయు సర్వపరస్థానవిషమ మనఁగ.&lt;/poem&gt;|ref=5}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fi9xkh82vowfbsdcnvtxg1gjbeb7yy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175172</id>
    <revision>
      <id>564073</id>
      <parentid>492078</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="7kjexgab4mc84hv0tzdlqbivillkd8q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇందు స్వస్థానార్ధసమంబు లెట్టి వనిన:—&lt;/poem&gt;|ref=6}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;నిశియు, విపరీతసంజ్ఞ యౌ నిశి, రతిప్రి
య, మజితప్రతా, పోపచిత్రాఖ్య లైన
యవియు, నారీప్లుతం బన నాఱుగతుల
జరగుచుండు స్వస్థానార్ధసమము లగుచు.&lt;/poem&gt;|ref=7}} 
{{Telugu poem|type=1.|lines=&lt;poem&gt;నిశివృత్తము.
బే సింద్రవజ్రంబునఁ బేర్చి రాఁగా
నెసంగఁగా సర్ల నుపేంద్రవజ్రౝ
భాసిల్లఁగాఁ గూర్చియు బాగుమీఱ
న్వెస న్నిశీనామసువృత్త మయ్యెౝ.&lt;/poem&gt;|ref=8}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ఇదే యుపజాతివృత్తము. దీనికే మఱియు-&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;ఈవింతతో బేసులు నింద్రవజ్రం
బివుర్పఁగా సర్ల నుపేంద్రవజ్రం
బీవైఖరిన్ రెండును నిట్లు గూర్ప
న్సవజ్రదేహా యుపజాతి యయ్యెన్.&lt;/poem&gt;|ref=9}}
{{Telugu poem|type=2.|lines=&lt;poem&gt;విపరీతనిశివృతము.
ఇరస్తుతా బేసి నుపేంద్రవజ్రౝ
హీరాంగ సర్లిందును నింద్రవజ్రన్
ధరాధిరాజా యిది దా ధరిత్రిన్
శ్రీరీతి నొప్పు న్విపరీతపూర్వన్.&lt;/poem&gt;|ref=10}} 
{{Telugu poem|type=3.|lines=&lt;poem&gt;రతిప్రియవృత్తము.
ఖ్యాతి న్బేసుల సంప్రహర్షిణిం దలిర్పన్
యుతంబుగా రుచిరము యుక్ఫదంబులన్
నీతిం గూర్పఁగనుౝ మనీషు లైనకావ్యు
ల్రతిప్రియం బనుచుఁ దలంతురౌ కృతిన్.&lt;/poem&gt;|ref=11}} 
{{Telugu poem|type=4.|lines=&lt;poem&gt;అజితప్రతాపవృత్తము.
అజరస్తుతాంగ ప్రమితాక్షరతో
నజమతిస్ఫుట ప్రియంవదాఖ్యతో&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7kjexgab4mc84hv0tzdlqbivillkd8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్షణసారసంగ్రహము (చిత్రకవి పెద్దన).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>175188</id>
    <revision>
      <id>564076</id>
      <parentid>492124</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="be7x3763gye7mtwnucxsbv07fimhzdh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;నజితప్రతాప మన నయ్యెనయా
సుజనకల్పకము సూరు లెంచఁగాన్.&lt;/poem&gt;|ref=12}}
{{Telugu poem|type=5.|lines=&lt;poem&gt;ఉపచిత్రవృత్తము.
అసమంబుల సాసవ లంది యా
ర్యాసుత దోదక మయ్యెను సర్ల
న్రసికస్తుత సద్గుణరత్న ఘో
రాసురభంజన యాయుపచిత్రన్.&lt;/poem&gt;|ref=13}} 
{{Telugu poem|type=6.|lines=&lt;poem&gt;నారీప్లుతవృత్తము.
బేసుల్ శాలిన్యాఖ్యవృత్తంబు గాఁగా
నీసూటితో సర్లను నింద్రవజ్రం
బై సేయు న్నారీఫ్లుతారూఢ నామం
బోసత్యసంఘా లసదుజ్జ్వలాంగా.&lt;/poem&gt;|ref=14}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;ఇది స్వస్థానార్ధసమవృత్తాధికారం బింకఁ బరస్థానార్ధసమలక్షణంబు
నం గలవృత్తంబు లెట్టి వనిన—&lt;/poem&gt;|ref=15}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;కేతుమతి వేగవతి వియోగిని పరావ
తియును ధృతమధ్యయును గోమలియును మణివి
తానకాంతి మనోహర దనరుఁ బుష్పి
తాగ్ర భద్రవిరాట్టును నవరవక్త్ర.&lt;/poem&gt;|ref=15}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;శ్రీనాయకభృత్య పర
స్థానార్ధసమంబు లివియుఁ దగుఁ బరునొకఁడై
పూని ప్రసిద్ధము లైనవి
గా నెఱుఁగఁగవలయు వీనిగతులు కవీంద్రుల్.&lt;/poem&gt;|ref=16}} 
{{Telugu poem|type=1.|lines=&lt;poem&gt;కేతుమతివృత్తము.
చను బేసుల న్సజసగాప్తి
న్భానుసమా సరిన్ భ్రనగగంబుల్
తనరం గవీంద్రతతి యెన్నం
దోనమరింపఁ గేతుమతి మించున్.&lt;/poem&gt;|ref=17}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>be7x3763gye7mtwnucxsbv07fimhzdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>211896</id>
    <revision>
      <id>563948</id>
      <parentid>552615</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="jrtbxkgdl5byyb96cfpy3l0v3r0pycb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|ధమ్మపదము||}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;66A&quot; /&gt;అక్షరస్థానంబుఁ గాంచనివాని వర్ష శతజీవనముకంటె నక్షరస్థాన దర్శనంబుఁ గావించినవాని యేకదిన జీవనంబు మేలు.{{float right|114}}

ఉత్కృష్టధర్మజ్ఞానరహితుండగువాని వర్ష శతజీవంబుకంటె నుత్కృష్టజ్ఞానసహితంబగువాని యేకదినజీవనంబు మేలు.{{float right|115}}

{{rule|2cm}}

&lt;section end=&quot;66A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;66B&quot; /&gt;{{p|fs125|ac}}తొమ్మిదవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;

{{rule|2cm}}

'''అధర్మము'''

మనుజుండు పుణ్యాభిసరణంబుఁ గావింపఁబూనినఁ జిత్తమును బాపమునుండి నివర్తింపవలయును. మనుజుండు పుణ్యంబగుదాని నాలస్యముగ నొనరించిన నాతనిచిత్తము పాపమున మోదంబుఁ జెందు.{{float right|116}}

మనుజుఁడు దుష్కృతం బొకమా టొనరించిన మగుడ దానిఁ గావింపకుండనిమ్ము; దుష్టకార్యమున మోదమును జెందకుండనిమ్ము; దుఃఖము పాపజన్యంబు.{{float right|117}}

పుణ్యంబగు దానినొకమాటు మనుజుండు కావించినఁ దిరుగ దానిఁ గావింపనిమ్ము; దానివలన నానందమును జెందనిమ్ము; సుఖము పుణ్యసంభూతము.{{float right|118}}
&lt;section end=&quot;66B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{left|24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrtbxkgdl5byyb96cfpy3l0v3r0pycb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>211899</id>
    <revision>
      <id>563952</id>
      <parentid>552618</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="cp5n1hiwfbyxo2mcs8ax8ypk5deyy89" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|||ధమ్మపదము}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;69A&quot; /&gt;ఆకాశంబునఁగాని, సముద్రమధ్యంబునఁగాని, పర్వతకందరంబునఁగాని, భూతలంబున మఱియెచ్చోటనుగాని మనుజుని మృత్యువు వశీకరింపని స్థానము లేదు.{{float right|128}}

{{rule|2cm}}

&lt;section end=&quot;69A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;69B&quot; /&gt;{{p|fs125|ac}}పదియవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;

{{rule|2cm}}


'''దండనము'''

దండనమన మనుజులందఱును గంపముఁ జెందుదురు. అందఱును మరణమన వెఱతురు. ఆత్మోపమానంబును మనమున నిడుకొని ప్రాణిహింసనమును గావింపకుము. తత్కారణభూతుండవును గాకుము.{{float right|129}}

దండనమన మనుజులందఱును గంపముఁ జెందుదురు. అందఱును జీవితాశ గలిగియుందురు. ఆత్మోపమానంబును మనమున నిడుకొని ప్రాణిహింసఁ గావింపకుము; తత్కారణ భూతుండవును గాకుము.{{float right|130}}

ఆత్మీయసౌఖ్యముల నన్వేషించుచు, సౌఖ్యాసక్తులగు నితరులకు శిక్షఁగాని, హింసఁగాని, యెవఁడు కావించునో వాఁడు మరణానంతరమున సౌఖ్యముఁ జెందఁడు.{{float right|131}}
&lt;section end=&quot;69B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{right|27}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cp5n1hiwfbyxo2mcs8ax8ypk5deyy89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>211902</id>
    <revision>
      <id>564054</id>
      <parentid>552680</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2103" sha1="fi370kj9k44bg5b9ezk19pzup7ccbo0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|ధమ్మపదము||}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;72A&quot; /&gt;యట్టివాఁడే నిశ్చయముగ బ్రాహ్మణుండును, శ్రమణుండును, భిక్షువును.{{float right|142}}

ప్రపంచమున సుశిక్షితసైంధవంబు ప్రతోదకమును లక్ష్యపెట్టినట్లు వినయబద్ధుండై నిందను సరకుచేయనివాఁ
డుండునా?{{float right|143}}

కశాస్పృష్టసుశిక్షి తాశ్వంబుభాతి ననలసుఁడవై, సోల్లాసుండవై యుండుము. విస్రంభ సచ్చరితధ్యాన తేజోధర్మచింతనలచే జ్ఞానమునందును, ననుష్ఠానమునందును సిద్ధుఁడవై మఱపులేక నీవత్యధికఖేదంబును బొందవు.{{float right|144}}

కూపనిర్మాతలు తమ యిచ్చవచ్చిన తావుల కుదకమును గొంపోవుదురు. సాయకకారులు బాణమును వక్రముగఁ గావింతురు. రథకారులు దారుఖండంబును వక్రంబుగనొనర్తురు. సత్పురుషులు నిజనిర్మాతలు.{{float right|145}}

{{rule|2cm}}

&lt;section end=&quot;72A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;72B&quot; /&gt;{{p|fs125|ac}}పదునొకండవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;

{{rule|2cm}}


'''జర'''

భూలోకం బిట్లనవరతము దహింపఁబడుచుండ నెక్కడిదయో హాసము! ఎక్కడిదయో ఆనందము! తిమిరపరివృతుండవైన నీవెందులకుఁ బ్రదీపంబు నన్వేషింపవు?{{float right|146}}
&lt;section end=&quot;72B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{left|30}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fi370kj9k44bg5b9ezk19pzup7ccbo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>211904</id>
    <revision>
      <id>564059</id>
      <parentid>552682</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:08:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564059</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1978" sha1="rlbfsa9slpl9x63qo67gsvhqkc8cfe6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|ధమ్మపదము||}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;74A&quot; /&gt;మఱియు జన్మపరంపరలు దుఃఖకారణంబులు. ఇప్పుడన్న నోయోయీ! ఆలయనిర్మాతా! భవద్దర్శనంబు సిద్ధించినది. ఈయాలయమును బునర్ని ర్మాణము చేయకుము. నీదూలములు విరిగినవి. వెన్నుపట్టె కూలినది. చిత్తము నిర్వాణాభిగమన మొనర్చుచు సర్వకామరహితంబైనది.{{float right|153-154}}

యౌవనంబున యుక్తంబగు శిక్షను బొందనివారును, నైశ్వర్యమును జెందనివారును, మత్స్యహీనంబగు కాసారంబున జీర్న బకంబులభాతి నశించెదరు.{{float right|155}}

తారుణ్యమున యుక్తంబగు శిక్షను బొందనివారును, నైశ్వర్యమును జెందనివారును, గతించినదానింగూర్చి పరితపించుచు భగ్నధనువుమాడ్కిఁ బడియుందురు.{{float right|156}}

{{rule|2cm}}

&lt;section end=&quot;74A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;74B&quot; /&gt;{{p|fs125|ac}}పండ్రెండవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;

{{rule|2cm}}

'''ఆత్మ'''

మనుజుం డాత్మప్రేమయుక్తుండై యాత్మావధారణంబుఁ గావించుకొననిమ్ము; రాత్రి యామత్రయమున నొకదాని
యం దైనను జాగ్రత్తతో నుండవలయును.{{float right|157}}
&lt;section end=&quot;74B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;
{{left|32}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rlbfsa9slpl9x63qo67gsvhqkc8cfe6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215524</id>
    <revision>
      <id>564063</id>
      <parentid>562914</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="1dp501iknbqsgi4w8zp8jgpc0rduc3z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|
{{p|fs150}}విషయానుక్రమణిక&lt;/p&gt;
}}
{{rule|4em}}
{{right|పుట}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/పీఠిక|పీఠిక]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/ప్రస్తావన|ప్రస్తావన]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 1|1-జంటపద్యములు]]}} 
 |{{DJVU page link|1|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 2|2-ఆప్రమత్తత]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 3|3-చింత]]}} 
 |{{DJVU page link|5|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 4|4-సుమములు]]}} 
 |{{DJVU page link|7|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 5|5,6-మూర్ఖుఁడు]]}} 
 |{{DJVU page link|9|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 7|7-పూజ్యులు]]}} 
 |{{DJVU page link|14|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 8|8-వేనవేలు]]}} 
 |{{DJVU page link|17|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 9|9-అధర్మము]]}} 
 |{{DJVU page link|19|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 10|10-దండనము]]}} 
 |{{DJVU page link|21|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 11|11-జర]]}} 
 |{{DJVU page link|23|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 12|12,13-ఆత్మ]]}} 
 |{{DJVU page link|25|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 14|14-ప్రబుద్ధుడు]]}} 
 |{{DJVU page link|37|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 15|15-సుఖము]]}} 
 |{{DJVU page link|40|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 16|16-ఆనందము]]}} 
 |{{DJVU page link|43|10}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1dp501iknbqsgi4w8zp8jgpc0rduc3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 8</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215672</id>
    <revision>
      <id>563946</id>
      <parentid>563935</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="7x5ochv0v1f82sifm4xe0gfxnny8zoo" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 8
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 7/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 9/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=63 fromsection=&quot;63B&quot; to=66 tosection=&quot;66A&quot; /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>7x5ochv0v1f82sifm4xe0gfxnny8zoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 9</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215673</id>
    <revision>
      <id>563949</id>
      <parentid>563152</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="6wlng8j0xz80hglic6bsbc6cmkl3ioh" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 9
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 8/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 10/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=66 fromsection=&quot;66B&quot; to=68 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>6wlng8j0xz80hglic6bsbc6cmkl3ioh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563950</id>
      <parentid>563949</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="55wrv0o684hfcuz82u52blp0zey2gms" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 9
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 8/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 10/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=66 fromsection=&quot;66B&quot; to=69 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>55wrv0o684hfcuz82u52blp0zey2gms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563951</id>
      <parentid>563950</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="578" sha1="sr6hz6xr52yf4ev0ynwc70mkgnvzta6" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 9
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 8/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 10/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=66 fromsection=&quot;66B&quot; to=69 tosection=&quot;69A&quot; /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>sr6hz6xr52yf4ev0ynwc70mkgnvzta6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 10</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215674</id>
    <revision>
      <id>563953</id>
      <parentid>563153</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="ryb13ln9ic4hkg3bgwznuf7ydu2htp3" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 10
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 9/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 11/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=69 fromsection=&quot;69B&quot; to=71 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>ryb13ln9ic4hkg3bgwznuf7ydu2htp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563954</id>
      <parentid>563953</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="o50knt6g8iihg8og1ad66blaq4z5gnn" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 10
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 9/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 11/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=69 fromsection=&quot;69B&quot; to=72 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>o50knt6g8iihg8og1ad66blaq4z5gnn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564053</id>
      <parentid>563954</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="579" sha1="sb6dzx701omq9uq03gwjq40mp62jm80" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 10
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 9/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 11/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=69 fromsection=&quot;69B&quot; to=72 tosection=&quot;72A&quot; /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>sb6dzx701omq9uq03gwjq40mp62jm80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 11</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215675</id>
    <revision>
      <id>564055</id>
      <parentid>563154</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="k7tpyy7qb3xmc1r02ijftfqkxbjv8c0" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 11
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 10/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 12/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=72 fromsection=&quot;72B&quot; to=73 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>k7tpyy7qb3xmc1r02ijftfqkxbjv8c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564056</id>
      <parentid>564055</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="aci6hv0vwp42dd3vwqrr2pzybypga7k" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 11
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 10/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 12/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=72 fromsection=&quot;72B&quot; to=74 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>aci6hv0vwp42dd3vwqrr2pzybypga7k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564057</id>
      <parentid>564056</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:07:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="c4k0qfo89avbs56oqw7cfguxm6q0w4r" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 11
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 10/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 12/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=72 fromsection=&quot;72B&quot; to=74 tosection=&quot;74A&quot; /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>c4k0qfo89avbs56oqw7cfguxm6q0w4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 12</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215676</id>
    <revision>
      <id>564060</id>
      <parentid>563155</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="hvqxgnlce7p2znagx81yz8i0ir1c1ad" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 1
 | ముందరి = [[../ఆత్మ/]]
 | తదుపరి = [[..//]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=74 fromsection=&quot;74B&quot; to=78 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>hvqxgnlce7p2znagx81yz8i0ir1c1ad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564061</id>
      <parentid>564060</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="hrnkzuhiod324p3bgnsb6y91n28buoc" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 12
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 11/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 13/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=74 fromsection=&quot;74B&quot; to=78 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>hrnkzuhiod324p3bgnsb6y91n28buoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215678</id>
    <revision>
      <id>564071</id>
      <parentid>563172</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564071</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="975iacblu6rftrfhd0uwc9mh428umji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Edla praveen&quot; /&gt;{{c|2}}&lt;/noinclude&gt;
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 17|17-కోపము]]}} 
 |{{DJVU page link|45|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 18|18-మలము]]}} 
 |{{DJVU page link|48|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 19|19-ధర్మపరుడు]]}} 
 |{{DJVU page link|51|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 20|20-మార్గము]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>975iacblu6rftrfhd0uwc9mh428umji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564072</id>
      <parentid>564071</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564072</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="9jimxm5mllu8qg6sk7fntrbldmpewt3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Edla praveen&quot; /&gt;{{c|2}}&lt;/noinclude&gt;
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 17|17-కోపము]]}} 
 |{{DJVU page link|45|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 18|18-మలము]]}} 
 |{{DJVU page link|48|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 19|19-ధర్మపరుడు]]}} 
 |{{DJVU page link|51|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 20|20-మార్గము]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 21|21-ప్రకీర్ణకము]]}} 
 |{{DJVU page link|59|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 22|22-అధోగతి]]}} 
 |{{DJVU page link|61|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 23|23-జగము]]}} 
 |{{DJVU page link|65|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 24|24-తృష్ణ]]}} 
 |{{DJVU page link|67|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 25|25-భిక్షువు]]}} 
 |{{DJVU page link|74|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 26|26-బ్రాహ్మణుడు]]}} 
 |{{DJVU page link|79|10}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9jimxm5mllu8qg6sk7fntrbldmpewt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564074</id>
      <parentid>564072</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2461" sha1="ccjubp0gii3syhjjmsksbbvir15fxy8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Edla praveen&quot; /&gt;{{c|2}}&lt;/noinclude&gt;
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 17|17-కోపము]]}} 
 |{{DJVU page link|45|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 18|18-మలము]]}} 
 |{{DJVU page link|48|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 19|19-ధర్మపరుడు]]}} 
 |{{DJVU page link|51|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 20|20-మార్గము]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 21|21-ప్రకీర్ణకము]]}} 
 |{{DJVU page link|59|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 22|22-అధోగతి]]}} 
 |{{DJVU page link|61|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 23|23-జగము]]}} 
 |{{DJVU page link|65|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 24|24-తృష్ణ]]}} 
 |{{DJVU page link|67|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 25|25-భిక్షువు]]}} 
 |{{DJVU page link|74|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అధ్యాయము 26|26-బ్రాహ్మణుడు]]}} 
 |{{DJVU page link|79|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అనుబంధము 1|1-బుద్ధుని ధర్మోపదేశములు]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/అనుబంధము 2|2-బౌద్ధమతసిద్ధాంతములు]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/టిప్పణము|టిప్పణము]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}
{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/తప్పొప్పులపట్టిక|తప్పొప్పులపట్టిక]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}

{{p|fs125|ac}}చిత్రములు&lt;/p&gt;

{{dotted TOC page listing|
 |{{sc|[[ధమ్మపదము/బుద్ధుడు-బుద్ధగయ|బుద్ధుడు-బుద్ధగయ]]}} 
 |{{DJVU page link|55|10}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ccjubp0gii3syhjjmsksbbvir15fxy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Balavyakaranamu018417mbp.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215821</id>
    <revision>
      <id>564007</id>
      <parentid>563860</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T03:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="gz292kj6lsw8vn7fqw5rpfx7bwtrs0l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.
==బాలవ్యాకరణమ== 
స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును మహత్తులనంబడు.  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు. ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు. ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణము మీఁద స్పష్టంబగు. డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం బనంబడు. స్పష్టము. పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు తుది యత్వంబునకుత్వంబగు - నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- రాజపురుషు. 
పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు, ౨౨.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gz292kj6lsw8vn7fqw5rpfx7bwtrs0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564009</id>
      <parentid>564007</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T04:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1944" sha1="bp4i5pcjaza4uqdj8g0ds6m3vzqu1il" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.
==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును మహత్తులనంబడు.&lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. &lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.&lt;/poem&gt; ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు. ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణము మీఁద స్పష్టంబగు. &lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం బనంబడు. స్పష్టము. పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు తుది యత్వంబునకుత్వంబగు. &lt;/poem&gt; - నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు,&lt;/poem&gt; ౨౨.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bp4i5pcjaza4uqdj8g0ds6m3vzqu1il</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564010</id>
      <parentid>564009</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="b5k24cpty9p9hxbx4jdvwggr8kb5ddh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.
==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును మహత్తులనంబడు.&lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. &lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.&lt;/poem&gt;ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణము మీఁద స్పష్టంబగు. &lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం బనంబడు. స్పష్టము. పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు తుది యత్వంబునకుత్వంబగు. &lt;/poem&gt; - నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు,&lt;/poem&gt; ౨౨.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b5k24cpty9p9hxbx4jdvwggr8kb5ddh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564011</id>
      <parentid>564010</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="96vah6axd4a8o4g6pr6yjp5hxp9nyy7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.&lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ 
బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.&lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబునకుత్వంబగు. &lt;/poem&gt; - 
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు,&lt;/poem&gt; ౨౨.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>96vah6axd4a8o4g6pr6yjp5hxp9nyy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564012</id>
      <parentid>564011</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1956" sha1="65snwukah03gmjybfpwa2dmm8gf3i4y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.&lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ 
బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.&lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబునకుత్వంబగు. &lt;/poem&gt; - 
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు,&lt;/poem&gt; ౨౨&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>65snwukah03gmjybfpwa2dmm8gf3i4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564013</id>
      <parentid>564012</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1955" sha1="crefegg6e6mnqnoa932u84wgnovdp7y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.&lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.&lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబునకుత్వంబగు. &lt;/poem&gt; - 
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు,&lt;/poem&gt; ౨౨&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>crefegg6e6mnqnoa932u84wgnovdp7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564015</id>
      <parentid>564013</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:46:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */</comment>
      <origin>564015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1964" sha1="nil0l6xejgnquo93yxetu63gphuqnkv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17 &lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.18
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.19 &lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20 స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబునకుత్వంబగు.21 &lt;/poem&gt; - 
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు,&lt;/poem&gt; 22&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nil0l6xejgnquo93yxetu63gphuqnkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564016</id>
      <parentid>564015</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1970" sha1="rdnuficev64vc0ebdkghpwi3x441jbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17. &lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.18. 
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.19. &lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబునకుత్వంబగు.21. &lt;/poem&gt; - 
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdnuficev64vc0ebdkghpwi3x441jbq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564017</id>
      <parentid>564016</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="7irke054805qm83esjc1rg3qk2f93fu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17. &lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.18. 
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.19. &lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబున కుత్వంబగు.21. &lt;/poem&gt;
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7irke054805qm83esjc1rg3qk2f93fu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564018</id>
      <parentid>564017</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="6lbz90gm08fqhiugzhb5m4x1nlzjz6v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34. ==బాలవ్యాకరణమ== 
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17. &lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.18. 
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.19. &lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబున కుత్వంబగు.21. &lt;/poem&gt;
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6lbz90gm08fqhiugzhb5m4x1nlzjz6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564019</id>
      <parentid>564018</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1976" sha1="ihedu3uwgrdsfdij8h46trw5yh3ygjy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34. {{Center|బాలవ్యాకరణమ}}

&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17. &lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.18. 
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.19. &lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబున కుత్వంబగు.21. &lt;/poem&gt;
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihedu3uwgrdsfdij8h46trw5yh3ygjy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564021</id>
      <parentid>564019</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2002" sha1="eh82r9morktrh720ib17ujxg2knl59h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|5em}}34. &lt;/div&gt; {{Center|బాలవ్యాకరణమ}}

&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17. &lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.18. 
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.19. &lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబున కుత్వంబగు.21. &lt;/poem&gt;
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eh82r9morktrh720ib17ujxg2knl59h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564022</id>
      <parentid>564021</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T05:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VISWALYRICS</username>
        <id>7377</id>
      </contributor>
      <origin>564022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1977" sha1="60yymjh409019he66u3e0nt5bzleqth" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;34.  {{Center|బాలవ్యాకరణమ}}

&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17. &lt;/poem&gt;  తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 
&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు.18. 
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు.19. &lt;/poem&gt;
ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని 
యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయో 
గించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణ
ము మీఁద స్పష్టంబగు. 
&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబున కుత్వంబగు.21. &lt;/poem&gt;
నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - 
రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు- 
రాజపురుషు. 
&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60yymjh409019he66u3e0nt5bzleqth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564024</id>
      <parentid>564022</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T06:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1980" sha1="ch5hjsvwzo75c3ihnauvhzmaowdwima" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;34.  {{Center|బాలవ్యాకరణమ}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;poem&gt;స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును 
మహత్తులనంబడు.17.&lt;/poem&gt;  

తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 

&lt;poem&gt;క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు  
విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు. 18. 
మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు.
ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు. 19. &lt;/poem&gt;

ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయోగించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణము మీఁద స్పష్టంబగు. 

&lt;poem&gt;డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం 
బనంబడు. 20. స్పష్టము. 
పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు 
తుది యత్వంబున కుత్వంబగు. 21. &lt;/poem&gt;

నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు - రాజపురుషు. 

&lt;poem&gt;పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ch5hjsvwzo75c3ihnauvhzmaowdwima</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564075</id>
      <parentid>564024</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1990" sha1="k15mvwt239xtstdfxqgx7ga405fmwkf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;{{rh|34|బాలవ్యాకరణము.|}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|స్త్రీతిర్యగ్జడ భిన్నంబులును వాని విశేషణంబులును}} 
{{c|మహత్తులనంబడు.17.}}  

తిర్యక్కు లనఁగాఁ బశుపక్ష్యాదులు - జడము లనఁగా నచేతనములు. 

{{c|క్లీబంబులు మిత్రాదులు మహద్వాచకంబులు}}  
{{c|విభాషం బుంలింగతుల్యంబులగు. 18.}} 
{{c|మిత్రశరణ ప్రధాన పాత్రాదులు మిత్రాదులు}}
{{c|ఙిత్తుబిందు పూర్వంబగు. 19.}}

ఙకార మిత్తుగాఁ గల దానికి ముందు బిందువు వచ్చునని యర్థము - కార్యార్థము ప్రత్యయాదులందు నిబద్దమయి ప్రయోగించునపుడు మానంబడు వర్ణమిత్తునాఁబడు - ఉదాహరణము మీఁద స్పష్టంబగు. 

{{c|డుఙ్వర్ణకంబునకుం బ్రకృతియయినది డుమంతం}} 
{{c|బనంబడు. 20. స్పష్టము.}} 
{{c|పుంలింగంబయి మహద్వాచకంబయిన నామంబు}} 
{{c|తుది యత్వంబున కుత్వంబగు. 21.}}

నామంబనఁగాఁ బ్రాతిపదికము - డిద్ధ - రామ - భార్గవ - రాజపురుష- ఇట్టివి ప్రాతిపదికములు. డిద్ధు- రాము. భార్గవు - రాజపురుషు. 

{{c|పుంలింగమగు మహద్వాచకమునకు డుఙ్ఙగు.22.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k15mvwt239xtstdfxqgx7ga405fmwkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.1 (1918).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215899</id>
    <revision>
      <id>563943</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8666" sha1="d9xmmgma3v5hmwmj0cvzp4m04y2sj6o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరు శాశ్వతముగా నిలుచునటులు నాగలాపురమును కట్టించెను.


మగధాధీశుఁడయిన చంద్రగుప్తుని వీరమాత ముర శూద్రయైన నేమి? రాయల తల్లి హీనకులజయగు భోగకాంత&lt;ref&gt;శ్రీకృష్ణదేవరాయలు దనిపోయిన పిమ్మట పదునైదు సంవత్సరములలో శ్రీరాజనానకవిచే రచియింపబడినట్టి &quot;అచ్యుత రాయాభ్యుదయమ్&quot; అను సంస్కృత కావ్యము నందీ ప్రకారమున్నట్లు శ్రీ కొమఱ్ఱాజు లక్ష్మణరావుగారు వ్రాయుచున్నారు.

::1 ఆద్వైర శివతి ప్రకాణ్ | రాశాజతీయ స్వయశో2 వతారః
::వనన్సతస్యాం వసుధావతీనాం : కన్యామణీః కార్చిన పర్యణై షీత్,

::2 తినృపన్యే త్యభవన్నభీష్టా | నిప్పాంబికా తానుచ నాగమాంబా
::పట్టాభిషిక్తాః వతిదేవతౌనా। ముత్తం సభూసామణి రోబమాంబా.
::3 తిప్పాంబికాయాం ద్విజసంపదే భూ ద్విఖ్యాతిమా స్వరనృసింహరాయః
::నాగాంబికాయాం నరసావనీస్ధిః| కీర్త్యాకరో జాయత కృష్ణరాయః.

అర్ధము:— 1. పూర్వపు రాజ శ్రేష్ఠులు గూడ మనసుపడునట్టి నిజకీతి౯జా ప్రసారముకలిగి యా నరసరాజానగరములో 
వడియును, ననేక వసుధాధిపతుల కన్యారత్నములను వివాహమాడిన వాడాయెను. 2. ఆ భార్యలలో దిప్పాంబిక, నాగాంళిక పతివ్రతలకు శిరోభూషణమగు ఓబమాంబరు ముగ్గురు రారాజునకు బ్రియలుగను పట్టపురాణులుగను నుండిరి. 3. ఆ నరస రాజునకు దిప్పాంబవలన బ్రాహణుల సంపదకోఱుకు గీర్తిమంతుడుగు వీరనృసింహ రాయలును, నాగాంబికయందు 
యశోనిధియగు కృష్ణ రాయలును జనించిరి.

ఈ యంశములనుబట్టి నాగమాంబ రాజుపుత్రియనియు, బట్టమహిషియనియు గృష్ణ రాయలు నద్వంశజాతుడనియు స్పష్టమగుచున్నది. (గ్ర.న.సం.)&lt;/ref&gt; యనిపించుకొన్ననేమి? చంద్రగుప్తకృష్ణ రాయల జగద్విశ్రాంత కీర్తికి ఇసుమంతయును కొఱఁత వాటిల్లదు.


కృష్ణ దేవరాయల చిన్ననాటి చరిత్రమున కాధారములేవియు లేనందున ఆవిషయము మనకేమియును తెలియదు. అతఁడు బాల్యమునుండి మహా పరాక్రమవంతుఁడనియును, బుద్ధిశాలియనియును వాడుకగా వచ్చిన కొన్ని కధలవల్ల తెలియుచున్నది. కృష్ణరాయలకు సవతితల్లియగు తిప్పాంబ అతనిపైఁ గల అసూయచేత అతనిఁ జంపింప ప్రయత్నించెననియు అప్పటి మంత్రియగు తిమ్మరసు అతనిని కాచెననియు గాధకలదు. కృష్ణరాయలకు రాజ్యమియ్యకూడదని తలచి, అతని అన్నయగు
వీరనరసింహరాయలు తన యవసానకాలమున తిమ్మరసును రప్పించి, “కృష్ణరాయని కన్నులూడంబెఱికి తెచ్చి చూపుము” అని యాతని నాజ్ఞాపించెను. కాని, ఆమంత్రిశేఖరుఁడు మేకకన్నులు తెచ్చి చూపెనట. ఈ పైనుడివిన రెండు గాధలును ఎ౦త
మాత్రము నిజమో, ఏమాత్రము కల్పితమో మనము చెప్పఁజాలము. కాని, కృష్ణ రాయునియెడల తిమ్మరసునకు గల అనురాగాభిమానములును పక్షపాతబుద్ధియు వీనివలన వెల్లడియగుచున్నవి. తిమ్మరసు మంత్రియొక్క సహాయము చేతనే
కృష్ణ రాయఁడు నిరభ్యంతరముగా పట్టాభిషిక్తుఁడయ్యెను. కావున రాయలకు తిమ్మరసునందెక్కువ గౌరవముండెను. రాయలా
యనను 'అప్పా అప్పాజీ' అని తండ్రినివలె పిలచుచుండెను. ఇందువలననే, ద్రావిడులు వారిద్దఱి పేళ్లను అరవభాషలో “రాయర్, అప్పాజి&quot; అని కూడఁబలుకుట ఇప్పటికిని వాడుక పడియున్నది.

పాడుపడిన హంపిలో పంపాపతి దేవాలయమునందలి ఒకశాసనమువలన క్రీ. శ. ౧౫౦౯లో రాయల పట్టాభిషేకమహోత్సవము  జరిగినట్లు తేలుచున్నది. పట్టభద్రుఁడైనందులకు జ్ఞాపక చిహ్నముగా నతఁ డొక విశాలామైన సభామందిరమును, అత్యున్నత
మగు గోపురమును కట్టించెను. తన రాజ్యపదవిని స్థిరపఱచుకొనవలెననెడి యుద్దేశముతో అతఁడు తన తమ్ముడగు అచ్యుత
రాయలను, అన్న కుమారుఁడగు తిమ్మరాజును చంద్రగిరి దుర్గమున చెఱఁబట్టి నిరాటంకముగా రాజ్యముచేయ నుద్యమించెను. రాజ్యమునకు వచ్చిన రెండు మూడు సంవత్సరముల వఱకును తిమ్మరసుమంత్రియొద్ద రాజ్యతంత్రముల నభ్యసించెను. బైరముఖానుచే శిక్షితుఁడగు అక్బరువలె, కృష్ణ రాయఁడును తిమ్మరసుచే సుశిక్షితుఁడై రాజ్యకార్య, దురంధరుఁడయ్యెను.


విజయనగర రాజ్యమునకు ఉత్తరమున, దానినంటి బిజాపురరాజ్యముండెను. ఇది బహమనీ సుల్తానులలో నొకఁడగు అదీల్ షాహచే పాలింపఁబడుచుండెను. విజయనగర రాజులకును, బిజాపుర సుల్తానులకును తరతరములుగా బద్ధవైరముండెను. విజయనగర సామ్రాజ్యము స్థాపితమైనప్పటి నుండియు, బహమనీ సుల్తానులతోడి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d9xmmgma3v5hmwmj0cvzp4m04y2sj6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563944</id>
      <parentid>563943</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>563944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8667" sha1="b2iyic9n0osy0p5z01ccqxcutkwgbck" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరు శాశ్వతముగా నిలుచునటులు నాగలాపురమును కట్టించెను.


మగధాధీశుఁడయిన చంద్రగుప్తుని వీరమాత ముర శూద్రయైన నేమి? రాయల తల్లి హీనకులజయగు భోగకాంత&lt;ref&gt;శ్రీకృష్ణదేవరాయలు దనిపోయిన పిమ్మట పదునైదు సంవత్సరములలో శ్రీరాజనానకవిచే రచియింపబడినట్టి &quot;అచ్యుత రాయాభ్యుదయమ్&quot; అను సంస్కృత కావ్యము నందీ ప్రకారమున్నట్లు శ్రీ కొమఱ్ఱాజు లక్ష్మణరావుగారు వ్రాయుచున్నారు.

::1 ఆద్వైర శివతి ప్రకాణ్ | రాశాజతీయ స్వయశో2 వతారః
::వనన్సతస్యాం వసుధావతీనాం : కన్యామణీః కార్చిన పర్యణై షీత్,

::2 తినృపన్యే త్యభవన్నభీష్టా | నిప్పాంబికా తానుచ నాగమాంబా
::పట్టాభిషిక్తాః వతిదేవతౌనా। ముత్తం సభూసామణి రోబమాంబా.
::3 తిప్పాంబికాయాం ద్విజసంపదే భూ ద్విఖ్యాతిమా స్వరనృసింహరాయః
::నాగాంబికాయాం నరసావనీస్ధిః| కీర్త్యాకరో జాయత కృష్ణరాయః.

అర్ధము:— 1. పూర్వపు రాజ శ్రేష్ఠులు గూడ మనసుపడునట్టి నిజకీతి౯జా ప్రసారముకలిగి యా నరసరాజానగరములో 
వడియును, ననేక వసుధాధిపతుల కన్యారత్నములను వివాహమాడిన వాడాయెను. 2. ఆ భార్యలలో దిప్పాంబిక, నాగాంళిక పతివ్రతలకు శిరోభూషణమగు ఓబమాంబరు ముగ్గురు రారాజునకు బ్రియలుగను పట్టపురాణులుగను నుండిరి. 3. ఆ నరస రాజునకు దిప్పాంబవలన బ్రాహణుల సంపదకోఱుకు గీర్తిమంతుడుగు వీరనృసింహ రాయలును, నాగాంబికయందు 
యశోనిధియగు కృష్ణ రాయలును జనించిరి.

ఈ యంశములనుబట్టి నాగమాంబ రాజుపుత్రియనియు, బట్టమహిషియనియు గృష్ణ రాయలు నద్వంశజాతుడనియు స్పష్టమగుచున్నది. (గ్ర.న.సం.)&lt;/ref&gt; యనిపించుకొన్ననేమి? చంద్రగుప్తకృష్ణ రాయల జగద్విశ్రాంత కీర్తికి ఇసుమంతయును కొఱఁత వాటిల్లదు.


కృష్ణ దేవరాయల చిన్ననాటి చరిత్రమున కాధారములేవియు లేనందున ఆవిషయము మనకేమియును తెలియదు. అతఁడు బాల్యమునుండి మహా పరాక్రమవంతుఁడనియును, బుద్ధిశాలియనియును వాడుకగా వచ్చిన కొన్ని కధలవల్ల తెలియుచున్నది. కృష్ణరాయలకు సవతితల్లియగు తిప్పాంబ అతనిపైఁ గల అసూయచేత అతనిఁ జంపింప ప్రయత్నించెననియు అప్పటి మంత్రియగు తిమ్మరసు అతనిని కాచెననియు గాధకలదు. కృష్ణరాయలకు రాజ్యమియ్యకూడదని తలచి, అతని అన్నయగు
వీరనరసింహరాయలు తన యవసానకాలమున తిమ్మరసును రప్పించి, “కృష్ణరాయని కన్నులూడంబెఱికి తెచ్చి చూపుము” అని యాతని నాజ్ఞాపించెను. కాని, ఆమంత్రిశేఖరుఁడు మేకకన్నులు తెచ్చి చూపెనట. ఈ పైనుడివిన రెండు గాధలును ఎ౦త
మాత్రము నిజమో, ఏమాత్రము కల్పితమో మనము చెప్పఁజాలము. కాని, కృష్ణ రాయునియెడల తిమ్మరసునకు గల అనురాగాభిమానములును పక్షపాతబుద్ధియు వీనివలన వెల్లడియగుచున్నవి. తిమ్మరసు మంత్రియొక్క సహాయము చేతనే
కృష్ణ రాయఁడు నిరభ్యంతరముగా పట్టాభిషిక్తుఁడయ్యెను. కావున రాయలకు తిమ్మరసునందెక్కువ గౌరవముండెను. రాయలా
యనను 'అప్పా అప్పాజీ' అని తండ్రినివలె పిలచుచుండెను. ఇందువలననే, ద్రావిడులు వారిద్దఱి పేళ్లను అరవభాషలో “రాయర్, అప్పాజి&quot; అని కూడఁబలుకుట ఇప్పటికిని వాడుక పడియున్నది.


పాడుపడిన హంపిలో పంపాపతి దేవాలయమునందలి ఒకశాసనమువలన క్రీ. శ. ౧౫౦౯లో రాయల పట్టాభిషేకమహోత్సవము  జరిగినట్లు తేలుచున్నది. పట్టభద్రుఁడైనందులకు జ్ఞాపక చిహ్నముగా నతఁ డొక విశాలామైన సభామందిరమును, అత్యున్నత
మగు గోపురమును కట్టించెను. తన రాజ్యపదవిని స్థిరపఱచుకొనవలెననెడి యుద్దేశముతో అతఁడు తన తమ్ముడగు అచ్యుత
రాయలను, అన్న కుమారుఁడగు తిమ్మరాజును చంద్రగిరి దుర్గమున చెఱఁబట్టి నిరాటంకముగా రాజ్యముచేయ నుద్యమించెను. రాజ్యమునకు వచ్చిన రెండు మూడు సంవత్సరముల వఱకును తిమ్మరసుమంత్రియొద్ద రాజ్యతంత్రముల నభ్యసించెను. బైరముఖానుచే శిక్షితుఁడగు అక్బరువలె, కృష్ణ రాయఁడును తిమ్మరసుచే సుశిక్షితుఁడై రాజ్యకార్య, దురంధరుఁడయ్యెను.


విజయనగర రాజ్యమునకు ఉత్తరమున, దానినంటి బిజాపురరాజ్యముండెను. ఇది బహమనీ సుల్తానులలో నొకఁడగు అదీల్ షాహచే పాలింపఁబడుచుండెను. విజయనగర రాజులకును, బిజాపుర సుల్తానులకును తరతరములుగా బద్ధవైరముండెను. విజయనగర సామ్రాజ్యము స్థాపితమైనప్పటి నుండియు, బహమనీ సుల్తానులతోడి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b2iyic9n0osy0p5z01ccqxcutkwgbck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563945</id>
      <parentid>563944</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>563945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8667" sha1="586gzqivntnxqwg3u5xqdnujdw0bri2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరు శాశ్వతముగా నిలుచునటులు నాగలాపురమును కట్టించెను.


మగధాధీశుఁడయిన చంద్రగుప్తుని వీరమాత ముర శూద్రయైన నేమి? రాయల తల్లి హీనకులజయగు భోగకాంత&lt;ref&gt;శ్రీకృష్ణదేవరాయలు చనిపోయిన పిమ్మట పదునైదు సంవత్సరములలో శ్రీరాజనానకవిచే రచియింపబడినట్టి &quot;అచ్యుత రాయాభ్యుదయమ్&quot; అను సంస్కృత కావ్యము నందీ ప్రకారమున్నట్లు శ్రీ కొమఱ్ఱాజు లక్ష్మణరావుగారు వ్రాయుచున్నారు.

::1 ఆద్వైర శివతి ప్రకాణ్ | రాశాజతీయ స్వయశో2 వతారః
::వనన్సతస్యాం వసుధావతీనాం : కన్యామణీః కార్చిన పర్యణై షీత్,

::2 తినృపన్యే త్యభవన్నభీష్టా | నిప్పాంబికా తానుచ నాగమాంబా
::పట్టాభిషిక్తాః వతిదేవతౌనా। ముత్తం సభూసామణి రోబమాంబా.
::3 తిప్పాంబికాయాం ద్విజసంపదే భూ ద్విఖ్యాతిమా స్వరనృసింహరాయః
::నాగాంబికాయాం నరసావనీస్ధిః| కీర్త్యాకరో జాయత కృష్ణరాయః.

అర్ధము:— 1. పూర్వపు రాజ శ్రేష్ఠులు గూడ మనసుపడునట్టి నిజకీతి౯జా ప్రసారముకలిగి యా నరసరాజానగరములో 
వడియును, ననేక వసుధాధిపతుల కన్యారత్నములను వివాహమాడిన వాడాయెను. 2. ఆ భార్యలలో దిప్పాంబిక, నాగాంళిక పతివ్రతలకు శిరోభూషణమగు ఓబమాంబరు ముగ్గురు రారాజునకు బ్రియలుగను పట్టపురాణులుగను నుండిరి. 3. ఆ నరస రాజునకు దిప్పాంబవలన బ్రాహణుల సంపదకోఱుకు గీర్తిమంతుడుగు వీరనృసింహ రాయలును, నాగాంబికయందు 
యశోనిధియగు కృష్ణ రాయలును జనించిరి.

ఈ యంశములనుబట్టి నాగమాంబ రాజుపుత్రియనియు, బట్టమహిషియనియు గృష్ణ రాయలు నద్వంశజాతుడనియు స్పష్టమగుచున్నది. (గ్ర.న.సం.)&lt;/ref&gt; యనిపించుకొన్ననేమి? చంద్రగుప్తకృష్ణ రాయల జగద్విశ్రాంత కీర్తికి ఇసుమంతయును కొఱఁత వాటిల్లదు.


కృష్ణ దేవరాయల చిన్ననాటి చరిత్రమున కాధారములేవియు లేనందున ఆవిషయము మనకేమియును తెలియదు. అతఁడు బాల్యమునుండి మహా పరాక్రమవంతుఁడనియును, బుద్ధిశాలియనియును వాడుకగా వచ్చిన కొన్ని కధలవల్ల తెలియుచున్నది. కృష్ణరాయలకు సవతితల్లియగు తిప్పాంబ అతనిపైఁ గల అసూయచేత అతనిఁ జంపింప ప్రయత్నించెననియు అప్పటి మంత్రియగు తిమ్మరసు అతనిని కాచెననియు గాధకలదు. కృష్ణరాయలకు రాజ్యమియ్యకూడదని తలచి, అతని అన్నయగు
వీరనరసింహరాయలు తన యవసానకాలమున తిమ్మరసును రప్పించి, “కృష్ణరాయని కన్నులూడంబెఱికి తెచ్చి చూపుము” అని యాతని నాజ్ఞాపించెను. కాని, ఆమంత్రిశేఖరుఁడు మేకకన్నులు తెచ్చి చూపెనట. ఈ పైనుడివిన రెండు గాధలును ఎ౦త
మాత్రము నిజమో, ఏమాత్రము కల్పితమో మనము చెప్పఁజాలము. కాని, కృష్ణ రాయునియెడల తిమ్మరసునకు గల అనురాగాభిమానములును పక్షపాతబుద్ధియు వీనివలన వెల్లడియగుచున్నవి. తిమ్మరసు మంత్రియొక్క సహాయము చేతనే
కృష్ణ రాయఁడు నిరభ్యంతరముగా పట్టాభిషిక్తుఁడయ్యెను. కావున రాయలకు తిమ్మరసునందెక్కువ గౌరవముండెను. రాయలా
యనను 'అప్పా అప్పాజీ' అని తండ్రినివలె పిలచుచుండెను. ఇందువలననే, ద్రావిడులు వారిద్దఱి పేళ్లను అరవభాషలో “రాయర్, అప్పాజి&quot; అని కూడఁబలుకుట ఇప్పటికిని వాడుక పడియున్నది.


పాడుపడిన హంపిలో పంపాపతి దేవాలయమునందలి ఒకశాసనమువలన క్రీ. శ. ౧౫౦౯లో రాయల పట్టాభిషేకమహోత్సవము  జరిగినట్లు తేలుచున్నది. పట్టభద్రుఁడైనందులకు జ్ఞాపక చిహ్నముగా నతఁ డొక విశాలామైన సభామందిరమును, అత్యున్నత
మగు గోపురమును కట్టించెను. తన రాజ్యపదవిని స్థిరపఱచుకొనవలెననెడి యుద్దేశముతో అతఁడు తన తమ్ముడగు అచ్యుత
రాయలను, అన్న కుమారుఁడగు తిమ్మరాజును చంద్రగిరి దుర్గమున చెఱఁబట్టి నిరాటంకముగా రాజ్యముచేయ నుద్యమించెను. రాజ్యమునకు వచ్చిన రెండు మూడు సంవత్సరముల వఱకును తిమ్మరసుమంత్రియొద్ద రాజ్యతంత్రముల నభ్యసించెను. బైరముఖానుచే శిక్షితుఁడగు అక్బరువలె, కృష్ణ రాయఁడును తిమ్మరసుచే సుశిక్షితుఁడై రాజ్యకార్య, దురంధరుఁడయ్యెను.


విజయనగర రాజ్యమునకు ఉత్తరమున, దానినంటి బిజాపురరాజ్యముండెను. ఇది బహమనీ సుల్తానులలో నొకఁడగు అదీల్ షాహచే పాలింపఁబడుచుండెను. విజయనగర రాజులకును, బిజాపుర సుల్తానులకును తరతరములుగా బద్ధవైరముండెను. విజయనగర సామ్రాజ్యము స్థాపితమైనప్పటి నుండియు, బహమనీ సుల్తానులతోడి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>586gzqivntnxqwg3u5xqdnujdw0bri2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.1 (1918).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215900</id>
    <revision>
      <id>563947</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8251" sha1="d6jaod4daz4xr0f6iw988ka9991svbx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పోరు పరంపరగా జరుగుచునే యుండెను. బహమనీరాజ్యము - బిజాపురము, గోలకొండ, అహమ్మద్ నగరము, బీరారు, బీదరు అని అయిదు స్వతంత్ర రాజ్యములుగా విభజింపఁబడిన పిమ్మట, బిజాపురపు సుల్తానులకును విజయనగర రాజులకును మనస్పర్ధలు మఱింత హెచ్చెను. కృష్ణా తుంగభద్రలకు నడుమునుండు రాచూరి మండలము గొఱకు ఈ రెండు రాజ్యము
లకును అప్పుడప్పుడు యుద్ధములు సంభవించుచునే యుండెను. కావున కృష్ణరాయలకును  బిజాపురపు అదీల్ షాహకును బద్దద్వేషము ముండెను. ఈ కారణముచేతనే, పోర్చుగీసు గవర్నరు అగు అల్బుకర్క్ బిజాపురమునకు చేరియుండిన గోపాను స్వాధీనపఱచుకొన్నప్పుడు, కృష్ణరాయలు పొర్చుగీసువారల పక్షమును వహించెను (1510). అంతివఱకును జరుగుచుండిన బిజాపురపు సుల్తానులతోడి గుఱ్ఱపువర్తకమును మార్పి, దానిని రాయలు విజయనగరమువైపు మఱల్చుకొనెను. అప్పటినుండి గుఱ్ఱములేమీ, కత్తులేమి, టొలీడొ ఆయుధములేమి - ఇది అది యననేల, విదేశమునఁగలుగు యుద్ధసామగ్రి, పోర్చుగీసు వర్తకుల మూలమున, విజయనగరమునకు పొరలివచ్చినది. ఆశ్విక బలములును కాల్బలములు అనేకములు తయారు 
చేయఁబడినవి. రాజధానియొక్క చుట్టుగోడలను కందకములను కాచుకొనియుండుటకు మాత్రము మూడులక్షలపై సైన్యము 
లుండినప్పుడు, దిగ్విజయార్ధము కృష్ణరాయలతో వెడలిన సేనాపరిమితిని మీరలే యూహింపవచ్చును.


శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు ౧౫౧౨ లో దక్షిణ దిగ్విజయమునకు వెడలెను. రెండు సంవత్సరములలోగా కర్ణాట ద్రావిడ మళయాళ మండలములు రాయల స్వాధీన మయ్యెను. తిరుగకృష్ణ రాయుడు పూర్వోత్తర దేశములపై దండయాత్రిచేసెను. మొదట కటక పురీశుని యధీనముననుండిన నెల్లూరు మండలములోని ఉదయగిరిని తీసికొని, పిక్మట శత్రువులు కళేద్యమునిపెంచుకొనిన
కొండవీటి దుర్గముపైదాడి వెడలి దానిని సాధించెను. ఈ వార్త విని కుపితుఁడై కటకగజపతి నాల్గులక్షలపై సైన్యము వచ్చి కృష్ణకు ఉత్తరమున విడిసెను. కృష్ణరాయలతని నెదుర్కొని ఘోరముగా పోరి, ఓడించి, పాఱఁవోలెను. పిమ్మట, కొండవీటి సమీపముననున్న బెల్లముకొండ, నాగార్జునకొండ, కొండపల్లి మొదలగు దుర్గములను గైకొనెను. తరువాత ఉత్తరమునకు 
పోయి జమ్మెలోయ కోనసీమలను, విశాఖపట్టణ మండలమున కొంత ప్రదేశమును స్వాధీనపఱచుకొనెను. అనంతరము
రాయలు ౧౫౧౫ లో విజయభేరి మ్రోగించుచు తన రాజధాని చేరెను.


పూర్వదిగ్విజయమునుండి మరలివచ్చిన తర్వాత కృష్ణదేవరాయఁడు విజితరాష్ట్రముల పరిపాలనకు తగిన యేర్పాటులు చేయుచు, రాజ్యాంగ శాఖలను సంస్కరించుచు, రయితుల యుపయోగార్ధము చెఱువులను కాలువలను త్రివ్వించుచు, ఇట్లనేక విధములఁ బ్రజా క్షేమమరయుచు - అయిదువత్సరముల కాలము గడపెను.


చిరకాలమునుండి తురుష్కులకును తమకును వివాద భూమి గానుండి, బిజాపురపు తురుష్క రాజగు అదీల్ షాహ యొక్క స్వాధీనముననున్న, రాయచూరు మురిగల్లు దుర్గములను కైకొనవలెనను కోరిక కృష్ణ రాయల మనస్సు నప్పుడప్పుడు బాధించుచుండెను. తన మనోభీష్టుము తీర్చుకొనవలెనని కృతనిశ్చయుఁడై ౧౫౨౦ వ సం॥న యుద్ధమునకు బయలుదేఱేను.   ఈ యుద్ధము కొఱకు కృష్ణరాయలుచేసిన సన్నాహ మత్యద్భుతము. ప్రత్యక్షముగా యుద్ధమునుజూచిన న్యూనీజు అను చరిత్ర కారుఁడు రాచూరి ముట్టడినిగూర్చి విపులముగా వ్రాసియున్నాఁడు. అతని లెక్క ప్రకారము కాల్బలము మాత్రము ఏడు లక్షలకు పైఁబడి యుండెనఁట. ఇతర సైనికులును సేవకులును చేరి ౧౦ లక్షల జనులు యుద్ధమునకు వెడలిరి. కృష్ణా తుంగ
భద్రలచే ఆనృతమై, బిజాపుర విజయనగర రాజ్యములకు వివాద భూమియైన భూప్రదేశమునకు రాయచూరు ముఖ్య దుర్గము; 
కృష్ణ రాయల సేనా ప్రవాహము ఈ దుగ్గముపైకి పొరలివచ్చినది. రాయచూరిముట్టడి అతి ఘోరముగా జరిగినది. ముట్టడి
మాటవిని, అదీల్ షాహ గొప్ప సైన్యమును తీసికొనివచ్చెను. అప్పుడు జరిగిన ఘోరరణమున తురుష్కులు బొత్తిగా పరాజితులై కాళ్ళకు బుద్ధిచెప్పెరి. అంతట కొలఁది దినములలోనే రాచూరిదుగ్గము కృష్ణ దేవరాయల హస్తగత&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6jaod4daz4xr0f6iw988ka9991svbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:రాజర్షి.djvu</title>
    <ns>106</ns>
    <id>215901</id>
    <revision>
      <id>563955</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>563955</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="626dhz5v0gzl585ovk8epf24lakvpc3" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=రాజర్షి
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1922
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>626dhz5v0gzl585ovk8epf24lakvpc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563959</id>
      <parentid>563955</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T12:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563959</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="sv1ncca2akn8cjkdapx6uvq98o3sdw5" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=రాజర్షి
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:రవీంద్రనాధ ఠాగూరు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=
|సంవత్సరం=1922
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>sv1ncca2akn8cjkdapx6uvq98o3sdw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563962</id>
      <parentid>563959</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T13:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>563962</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="gn2cztkp5zr3611yy1jyhrs2b4wt7jb" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=రాజర్షి
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:రవీంద్రనాధ ఠాగూరు]]
|అనువాదకులు=[[రచయిత:గరిమెళ్ల సత్యగోదావరిశర్మ]]
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=[[వేదిక:వావిళ్ల రామస్వామి శాస్త్రులు అండ్ సన్స్]]
|చిరునామా=చెన్నై
|సంవత్సరం=1922
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=djvu
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>gn2cztkp5zr3611yy1jyhrs2b4wt7jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.1 (1918).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215902</id>
    <revision>
      <id>563958</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* సమస్యాత్మకం */</comment>
      <origin>563958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7828" sha1="egpz2fms62yr92xtpeeh65smj6vuyi8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మాయెను. పిమ్మట ముదిగల్లు దుర్గము కూడ అనాయాసముగా రాయల యధీనమాయెను.


పరాభవమునొందినవాఁడై అదీల్ షాహ రాయలకడకు సంధికొఱకు రాయబారమునంపెను. అప్పుడు రాయలంపిన సంధి నిబంధనలను సుల్తాను అంగీకరింపలేదు. అంత కృష్ణ రాయఁడు కోపోద్దీపితుఁడై, బిజాపురముపై దండెత్తి ఆరాజధానిని ధ్వంసము చేసి దారిలోని కల్బర్గా దుర్గమును స్వాధీనపఱచుకొనెను. ఎన్నో సంవత్సరముల క్రిందట అంతరించిన బహమనీ రాజ్యమును కల్బర్గలో పునస్థాపితము ము చేయనెంచి రాయలు ఆవంశజులలో నొకనిని తిరుగ కల్బర్గలో పట్టభద్రుని గావించెను. ఈ కారణముననే కొన్ని శాసనాదులలో కృష్ణరాయలకు “యవన రాజ్యస్థాపనాచార్య&quot; అను బిరుదమును వాడి యున్నారు.

{{Center|{{p|fs125}}రాజ్యవ్యవస్థ&lt;/p&gt;}}

కృష్ణానదికి దక్షిణముననున్న దేశమంతయును శ్రీకృ
ష్ణ దేవరాయల యాధిపత్యముననుండె
డెను. ఈతనిది నిరం
కుశప్రభుత్వము. ఈ సామ్రాజ్యమున కప్పము గట్టు సా
మంతరాజు ల సేకులుండిరి. వీరులు విజయనగరమునకు
కప్పము కట్టుచుండిరను మాట యొక టేకాని, తమతమ
యేలుబడులయందు నిరంకుశాధి కారమును పొందియుం
డిరి. వీరిలో ముఖ్యులు ఆఱుగురని న్యూనీజు చరిత్రకా
రుఁడు పేర్కొనియున్నా ఁడు. బంకాపురము, గర్పొప్పు,
కళ్ళికోటు, భటకల్లు, బర్కూరు, అను
సామంత సంస్థానములు.
సామంత రాజ్యములు పోఁగా మిగిలిన దేశమున కృ
ష్ణరాయఁడు రాజప్రతినిధులు నేర్పఱచి, వారినుండి సైత
ము కప్పములను గైకొనుచుండెను. విజయనగర ప్రాంత
మును తన స్వయం ప్రభుత్వము క్రింద పెట్టుకొనెను. రా
యల రాజప్రతినిధులకు 'నాయకుల'ని పేరు. మొత్తము
మీద సామ్రాజ్యమున సుమారు ఇరువదియైదుగురు నా
యకులుండిరని తెలియుచున్నది. వీరిలో ముఖ్యులు శ్రీ
రంగపట్టణము, వేలూరు, జింజి, తంజావూరు, మధుర,
తిరునల్వేలి మొదలగు మండలములకు నాయకులై- ఆ
యాపురములను ముఖ్యస్థానములుగా నేర్పఱచుకొని,
పేటను తప్పక విజయనగరమునకు గొప్పము చెల్లించు
చుండిరి. సామంత రాజులవలెనే నాయకులుకూడ కప్ప'
ములు చెల్లించుచుండుట చూడ, వీరును తమతమ ప్రాం
తములయందు రాజులవలె నిరంకుశాధికారము కలిగి
యుండిరని తేటపడుచున్నది. అయినను, సామంతులకుం
డినంత స్వతంత్రమును, గౌరవమును వీరికి లేదనుటి
మాత్రము నిశ్చయము.
సైన్యము
రాష్ట్ర సంపాదనము కొఱకును, రాజ్యపోషణకొఱ
కును రాయలయొద్ద నుండిన సైన్యసంఖ్య సుమారు పది
లక్షలకు మించియుండెను. రాజుయొక్క సైన్య వైభవ
మును గుఱించి ' పేయస్' భాగుగ వర్ణించియున్నాఁడు.
రాజుగారి పదిలక్షల సైన్యములో కవచధారణముగల
3౬000 గుఱ్ఱపు దళముండెను. ఈ సేనలన్నిటికిని రా
జు ముఖ్య సేనాధిపతి. రా జేప్రదేశమునకు పంపఁదలచీ
నను, పంపుట కేసమయమందైనను సైన్యము సిద్ధముగా
నుండును. శత్రురాజులకు తన పరాక్రమముఁ జూపవలసి
వచ్చినప్పుడు, ఇరువదిలకుల సైన్యమునయినను యుద్ధ
భూమికి రప్పింపసామర్ధ్యముగలవాఁడని చెప్పుదురు. ఇంత
టి గొప్ప సైన్యమునకు జీతములిచ్చుటకును, సైనికులను
మంచి వ్యవస్థయందుంచుటకును చేసిన యేర్పాటులు
శ్లాఘనీయములు. రాజు, దేశమునందధికాదాయము వచ్చు
ప్రభువులను రప్పించి వారికి యుద్ధ విద్యను శాస్త్రోక్త
ముగ నేర్పి, వారిని సేనానాయకులు గఁ జేసెను. వారు
తమతమ యాదాయములకుఁ దగినట్లు, రాజు నియమిం.
చిన లెక్క చొప్పున కాల్బలమును, గుఱ్ఱపుదళమును,
ఏనుగులను పోషించుచు, సైన్యము నెల్లప్పుడు యుద్ధస
న్నద్ధమై యుంచవలయును. రాజాజ్ఞయైనప్పు డా ప్రభు
వులు తమతిను సేనలకు తామే నాయకులై, ఎట్టి కాల
మందెక్కడికి పంపినను పోవలయును. సైనికులను కూ
ర్చుభారము ప్రభువుది. కావున నతఁడు ధైర్యశాఖులను
చూచి, తన సేనయందు చేర్చుచుండును. పడి మనగిర
సైన్యముంలదొక్క పిఱికియైనను కానరాడన్న ' పేడుస్'
వ్రాసినమాట కొంత యతిశయోక్తియైనను మొత్తముమీ
C&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>egpz2fms62yr92xtpeeh65smj6vuyi8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564025</id>
      <parentid>563958</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T07:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7833" sha1="29g8cap85ltdtu35kzabc4i062j0pnd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మాయెను. పిమ్మట ముదిగల్లు దుర్గము కూడ అనాయాసముగా రాయల యధీనమాయెను.


పరాభవమునొందినవాఁడై అదీల్ షాహ రాయలకడకు సంధికొఱకు రాయబారమునంపెను. అప్పుడు రాయలంపిన సంధి నిబంధనలను సుల్తాను అంగీకరింపలేదు. అంత కృష్ణ రాయఁడు కోపోద్దీపితుఁడై, బిజాపురముపై దండెత్తి ఆరాజధానిని ధ్వంసము చేసి దారిలోని కల్బర్గా దుర్గమును స్వాధీనపఱచుకొనెను. ఎన్నో సంవత్సరముల క్రిందట అంతరించిన బహమనీ రాజ్యమును కల్బర్గలో పునస్థాపితము ము చేయనెంచి రాయలు ఆవంశజులలో నొకనిని తిరుగ కల్బర్గలో పట్టభద్రుని గావించెను. ఈ కారణముననే కొన్ని శాసనాదులలో కృష్ణరాయలకు “యవన రాజ్యస్థాపనాచార్య&quot; అను బిరుదమును వాడి యున్నారు.

{{Center|{{p|fs125}}రాజ్యవ్యవస్థ&lt;/p&gt;}}

కృష్ణానదికి దక్షిణముననున్న దేశమంతయును శ్రీకృష్ణ దేవరాయల యాధిపత్యమున నుండెడెను. ఈతనిది నిరంకుశ ప్రభుత్వము. ఈ సామ్రాజ్యమున కప్పము గట్టు సామంతరాజు లనేకులుండిరి. వీరలు విజయనగరమునకు కప్పము కట్టుచుండిరను మాట యొకటేకాని, తమ తమ యేలుబడులయందు నిరంకుశాధి కారమును పొందియుండిరి. వీరిలో 
ముఖ్యులు ఆఱుగురని న్యూనీజు చరిత్రకారుఁడు పేర్కొనియున్నాడు. బంకాపురము, గర్పొప్పు, కళ్ళికోటు, భటకల్లు, బర్కూరు, అను సామంత సంస్థానములు.


సామంత రాజ్యములు పోఁగా మిగిలిన దేశమున కృష్ణరాయఁడు రాజప్రతినిధులు నేర్పఱచి, వారినుండి సైతము కప్పములను గైకొనుచుండెను. విజయనగర ప్రాంతమును తన స్వయం ప్రభుత్వము క్రింద పెట్టుకొనెను. రాయల రాజప్రతినిధులకు 'నాయకుల'ని పేరు. మొత్తము మీద సామ్రాజ్యమున సుమారు ఇరువదియైదుగురు నాయకులుండిరని తెలియుచున్నది. 
వీరిలో ముఖ్యులు శ్రీ రంగపట్టణము, వేలూరు, జింజి, తంజావూరు, మధుర, తిరునల్వేలి మొదలగు మండలములకు నాయకులై - ఆయాపురములను ముఖ్యస్థానములుగా నేర్పఱచుకొని, యేటేటను తప్పక విజయనగరమునకు గప్పము చెల్లించు
చుండిరి. సామంత రాజులవలెనే నాయకులుకూడ కొప్పములు చెల్లించుచుండుట చూడ, వీరును తమ తమ ప్రాంతముల యందు రాజులవలె నిరంకుశాధికారము కలిగి యుండిరని తేటపడుచున్నది. అయినను, సామంతుల కుండినంత స్వతంత్రమును, గౌరవమును వీరికి లేదనుట మాత్రము నిశ్చయము.


{{Center|{{p|fs125}}సైన్యము&lt;/p&gt;}}
రాష్ట్ర సంపాదనము కొఱకును, రాజ్యపోషణ కొఱకును రాయలయొద్ద నుండిన సైన్యసంఖ్య సుమారు పది లక్షలకు మించి యుండెను. రాజు యొక్క సైన్య వైభవమును గుఱించి 'పేయస్' భాగుగ వర్ణించియున్నాఁడు. రాజుగారి పదిలక్షల సైన్యములో కవచధారణముగల ౩౬౦౦౦ గుఱ్ఱపు దళముండెను. ఈ సేనలన్నిటికిని రాజు ముఖ్య సేనాధిపతి. రాజే ప్రదేశమునకు పంపఁదలచినను, పంపుట కేసమయమందైనను సైన్యము సిద్ధముగా నుండును. శత్రురాజులకు తన పరాక్రమముఁ జూపవలసి
వచ్చినప్పుడు, ఇరువదిలక్షల సైన్యమునయినను యుద్ధభూమికి రప్పింపసామర్ధ్యముగలవాఁడని చెప్పుదురు. ఇంతటి గొప్ప సైన్యమునకు జీతములిచ్చుటకును, సైనికులను మంచి వ్యవస్థయందుంచుటకును చేసిన యేర్పాటులు శ్లాఘనీయములు. రాజు, దేశమునందధికాదాయము వచ్చుప్రభువులను రప్పించి వారికి యుద్ధ విద్యను శాస్త్రోక్తముగ నేర్పి, వారిని సేనానాయకులు గఁ జేసెను. వారు తమ తమ యాదాయములకుఁ దగినట్లు, రాజు నియమించిన లెక్క చొప్పున కాల్బలమును, గుఱ్ఱపు
దళమును, ఏనుగులను పోషించుచు, సైన్యము నెల్లప్పుడు యుద్ధసన్నద్ధమై యుంచవలయును. రాజాజ్ఞయైనప్పుడా ప్రభువులు తమ తమ సేనలకు తామే నాయకులై, ఎట్టి కాలమందెక్కడికి పంపినను పోవలయును. సైనికులను కూర్చుభారము ప్రభువుది. కావున నతఁడు ధైర్యశాఖులను చూచి, తన సేనయందు చేర్చుచుండును. విజయనగర సైన్యముంలదొక్క పిఱికియైనను కానరాడన్న 'పేడుస్' వ్రాసినమాట కొంత యతిశయోక్తియైనను మొత్తముమీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29g8cap85ltdtu35kzabc4i062j0pnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రాజర్షి.djvu/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215903</id>
    <revision>
      <id>563960</id>
      <timestamp>2026-07-10T12:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="p9fpufazc3spv6hmgif8yii36nzeznc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = రాజర్షి.djvu
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 596
|cHeight = 854
|oTop = -1
|oLeft = 2
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9fpufazc3spv6hmgif8yii36nzeznc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:రాజర్షి.djvu/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215904</id>
    <revision>
      <id>563961</id>
      <timestamp>2026-07-10T13:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122" sha1="0vwjecf91gg6z0pqpm7rdz9vu0w39r8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

{{c|Printed by}} 
{{c|V. RAMASWAMY SASTRULU &amp; SONS}} 

{{c|at the &quot;VAVILLA&quot; PRESS,}} 
{{c|MADRAS.—1922.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0vwjecf91gg6z0pqpm7rdz9vu0w39r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215905</id>
    <revision>
      <id>563964</id>
      <timestamp>2026-07-10T13:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2451" sha1="8et1ut1uoy8kmqzdp8i785km11dra5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఆఱవయధ్యాయము|51}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తే॥ గీ॥ తన్నుఁ దా నుద్ధరింపంగ ధరణి వలయు
       వలవ దది త న్నధో గతి పాలు సేయ
       తనకు మేలైనచుట్టంబు తాన సువ్వె
       తనకు మఱియును బగవాఁడు తాన సువ్వె.    {{float right|5}}

తే॥ గీ॥ తన్నుఁ దాను జయించును ధరణి నెవఁడు
       తనకుఁ దా మేలిచుట్టమై తనరు వాఁడు
       తన్ను దాఁ గెల్వ లేఁడని దనకుఁ దాన
       వైరి వోలెను వైరభావమున మెలఁగు.  {{float right|6}}

తే॥ గీ॥ తన్ను గెలుచు మహాశాంతు సన్ను తాత్మ
       క్రీడి శీతోష్ణవేళలఁ గీడుమేళ్ల
       యవసరముల మానావమానావసరము
       లందుఁ దా నేక రీతిగా నమరి నిల్చు.  {{float right|7}}

తే॥ గీ॥ జ్ఞానవిజ్ఞానములచేతఁ జక్కఁ దనిసి
       నిర్వికారుఁడు నిర్జితేంద్రియుఁడును నయి
       యల్లబంగారమును ఱాయి చిల్లపెంకు
       నొక్కటిఁగ జూచుయోగిని యుక్తుఁ డండ్రు.  {{float right|8}}

క॥ వినుము సుహృన్మిత్రుల నరు
   ల నుదాసీనులను ద్వేష్యులను జుట్టల స
   జ్జనులను మధ్యస్థుల దు
   ర్జ నులను సమబుద్ధిఁ జూచుజనుఁ డెక్కుడు సూ. {{float right|9}}

కం॥ నిలుచుచు నొంటి రహస్య
    స్థలమునఁ జిత్తాత్మలన్ వెసం బట్టుచుఁ గో
    ర్కెలును నభిమాన మఱి ని
    చ్చ లభ్యసించు నది యోగి చన యోగంబున్.  {{float right|10}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8et1ut1uoy8kmqzdp8i785km11dra5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215906</id>
    <revision>
      <id>563965</id>
      <timestamp>2026-07-10T13:28:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563965</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="b13ca5xw8atet6lnklo4t94l9jja3wq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|52|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తే॥ గీ॥ స్థిరము గా నొక్క శుచి యౌ ప్రదేశ మందుఁ
       గుశలు గృష్ణాజినము బట్ట గోర్కి నొకటి
       యొంటఁ బఱచుచు నాసనం బొనర మిగుల
       నెత్తు పల్లంబు గాకుండ నేరుపఱచి.    {{float right|11}}

తే॥ గీ॥ అందుఁ గూర్చుండి మనము నేకాగ్రముగను
       గ్రీడి చేసి చిత్తేంద్రియక్రియల గెలిచి
       యాత్మశుద్ధినిమిత్తమై యభ్యసింప
       వలయు యోగంబు తా యోగి వసుధలోన॥  {{float right|12}}

కం॥ సరిగా నొడలును మెడయును
    శిరము గదలకుండ నిలిపి చెచ్చెఱఁ బార్థా
    స్థిరుఁడై దిక్కులు చూడక
    కరమ్ము తనముక్కు మొనను గాంచుచు దీక్షన్.  {{float right|13}}

కం॥ భయ మేఁది ప్రశాంతాత్ముం
    డయి పార్థా బ్రహ్మచర్యమం దుండి మదిన్
    నియమించి నన్నుఁ దలఁచుచు
    ను యుక్తుఁ డై యుండవలయును న్మత్పరుఁడై·  {{float right|14}}

కం॥ నర నియతమానసుం డై
    నిరతం బీరీతిఁ దన్ను నెలకొలుపుచు యో
    గి రయమున మోక్షపరమై
    పరఁగెడునాలోనిశాంతిఁ బడయఁ గలఁడు సూ.  {{float right|15}}

కం॥ ధరలోనఁ దిండిపోతును
    నరయఁగ శుష్కొపవాసి యగునతఁడును ని
    ద్దురపోతును మిక్కిలి జా
    గరము సలుపువాఁడు యోగి కానేరఁడు సూ.  {{float right|16}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b13ca5xw8atet6lnklo4t94l9jja3wq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215907</id>
    <revision>
      <id>563966</id>
      <timestamp>2026-07-10T13:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563966</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2118" sha1="mfe0v8gbv3o9fl8eabstrybomr105p0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఆఱవయధ్యాయము|53}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ మితభోజనము విహారము
    మిత మగునది పనుల లోన మితమగుచెయ్వుల్
    మితమగునిద్దుర వేఁగుట
    క్షితి యోగము దుఃఖ హరముఁ జేకుఱుఁ జేయున్.  {{float right|17}}

కం॥ ఎప్పుడు కరమే కాగ్రత
    నొప్పారుచు నాత్మ యంద యుండును జిత్తం
    బి ప్పుడమి లోనఁ బురుషుం
    డప్పు డకాముఁ డయి యుక్తుఁ డనఁగఁ బరంగున్ ॥  {{float right|18}}

ఆ॥ వె॥ గాలి లేని చోటఁ గదల కిట్టట్టు ని
       శ్చలత వెలుఁగు దివ్వె సామ్యమందు
       రాత్మయోగ మవని నభ్యసించి వెలుంగు
       వశ్యచిత్త యోగివర్యునకును.    {{float right|19}}

ఆ॥ వె॥ ఎందు యోగసేవ నిల నిగ్రహింపంగఁ
       బడిన దగుచు మనము వడయు శాంతి
       నాత్మచేత నెందు నాత్మను జూచు చా
       నంద మొందు నాత్మ యందు నరుఁడు.  {{float right|20}}

కం॥ ధర నెందు నతీంద్రియ మై
    వరబుద్ధిగ్రాహ్యమైనబ్రహ్మానందం
    బరయంగఁ బడసి యెందున్
    స్థిరుఁ డై తత్త్వముననుండి తిరుగఁ డ మరలన్.  {{float right|21}}

తే॥ గీ॥ ఆమరఁగా నెద్ది వడసి తా నంత కెక్కు
       డైన లాభంబు లేదని యాత్మఁ దలఁచు
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mfe0v8gbv3o9fl8eabstrybomr105p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215908</id>
    <revision>
      <id>563968</id>
      <timestamp>2026-07-10T13:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2220" sha1="1z5figflr2h77rbzla2zh4p9kvdysnt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|54|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    నెందుఁ దగ నిల్చి చలియింపఁ డింత యేని
    యెంత కష్టంబు వచ్చెనఁ యేని తనకు.  {{float right|22}}

తే॥ గీ॥ కష్టములకును సం దొసంగనిది యైన
       యల్లదానిని యోగమ టండ్రు సువ్వె
       పరఁగ నలయోగ మభ్యసింపంగ వలయు
       స్థిరము సోత్సాహ మైనట్టి చిత్త మునను.  {{float right|23}}

తే॥ గీ॥ ఘనపరాక్రమ సంకల్పజన్యమైన
       సర్వకామముల్ నిర్విశేషముగ విడిచి
       విషయములమీఁదఁ బోకుండ విపులమతిని
       నిగ్రహించుచు నింద్రియానీక మెల్ల.  {{float right|24}}

ఆ॥ వె॥ బుద్ధి స్థిరము చేసి పొంగారుచుండెడు
       మనము నాత్మలోనఁ జొనిపి విజయ
       యొనర మెల్ల మెల్ల నుపరతిఁ బొందింప
       వలయు వేఱుఁజింత వలవ దపుడు.  {{float right|25}}

తే॥ గీ॥ చంచలం బస్థిరం బయి చనెడు చిత్త
       మెందు నెందునఁ దిరుగు నందందు నుండి
       దాని మరలించి వే వే పృథాతనూజ
       తనకు వశ్యంబుగాఁ జేసికొనఁగ వలయు.  {{float right|26}}

కం॥ వినుము ప్రశాంతమనస్కుం
    డును శాంతరజోగుణుండును విగతపాపుం
    డును బ్రహ్మభూతుఁ డగు యో
    గిని బరమానందలక్ష్మి కెరలి వరించున్.  {{float right|27}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1z5figflr2h77rbzla2zh4p9kvdysnt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215909</id>
    <revision>
      <id>563969</id>
      <timestamp>2026-07-10T14:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="hawianrr8xjeg930rbu73pn08uja2ht" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఆఱవయధ్యాయము|55}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ నిరతం బీగతి నంతః
    కరణంబు లయించి విగతకల్మషుఁ డగుయో
    గి రయమున బ్రహ్మ సాయు
    జ్యరమఁ జులకఁ గుడుచు వాఁ డనంత సుఖంబున్.  {{float right|28}}

తే॥ గీ॥ అర్జునా యోగయుక్తాత్ముఁ డై వెలుఁగు న
       తండు తగ నాత్ము నఖిలభూతంబులందు
       నఖిలభూతంబులను నాత్మునందుఁ గాంచి
       యన్నిఁటను సమదర్శనుం డై వెలుంగు.  {{float right|29}}

కం॥ ఎవ్వం డన్నిఁట ననుఁ గని
    కవ్వడి యన్నింటి నమరఁ గాంచును నాలో
    నవ్వాని విడువ నెన్నఁడు
    నవ్వాఁడును నన్ను విడువఁ డమరఁగ వింటే.   {{float right|30}}

కం॥ ఎవ్వం డేకత నిలుచుచు
    మవ్వంబున సర్వభూతమయుఁ గొల్చును న
    న్నవ్వాఁ డెన్నేఁ దిరుగు
    ళ్కవ్వడి తిరిగినను దిరుగుఁ గా నాయందే.  {{float right|31}}

కం॥ కను సరిగాఁ దనసామ్యం
    బున నర్జున యెవఁడు సర్వభూతముల సుఖం
    బును నైనను గష్టము నై
    న నాతఁడే పరమయోగి నామతమందున్.  {{float right|32}}

   ఇట్లు భగవంతుండు బోధించుటయు నర్జునుండు.

కం॥ చన నిందాఁకను మధుసూ
    దన సమతాయోగ మెల్ల దయఁ జెప్పితి వై
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hawianrr8xjeg930rbu73pn08uja2ht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215910</id>
    <revision>
      <id>563976</id>
      <timestamp>2026-07-10T15:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1918" sha1="q0oob8b1bky3j71vz29l379v9tag7qo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|56|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    నను మది గడుఁ జంచలమౌ
    ట నది సరిగ నిలుచు నని యెడందఁ దలంపన్.  {{float right|33}}

కం॥ నిలుకడ లేనిది బల మై
    యలయించెడునదియు గట్టిదైనదియుఁ గదే
    యిల మనసు దానీ నిలుపు ట
    నిలు నిలిపెడునంతభరమని తలఁతుఁ గృష్ణా.   {{float right|34}}

    అనుటయు శ్రీ భగవంతుండు.

కం॥ నిలుపఁగ భర మైనదియును
    నిలుకడ లేనిదియు మనసు నిజ మిది యైనన్
    నలి నలవాటున ఘనభుజ
    యిల వై రాగ్యమున నది గ్రహింపఁగ వచ్చున్.  {{float right|35}}

కం॥ భర మగు యోగము వడయఁగ
    నరయ మనసు గెలువ లేనియతనికిఁ గా కో
    నర సమనోనిగ్రహుఁ డై
    వెరవున యత్నింపఁగా భువిం బడయనగున్.  {{float right|36}}

    అని చెప్పుటయు నర్జునుండు.

కం॥ చను శ్రద్ధోపేతున కై
    నను నియమము లేమిచే మనం బింత చలిం
    చును దాన యోగసిద్ధిని
    గనఁడు గదా యాతఁ డేమిగతిఁ గాంచు హరీ.  {{float right|37}}

కం॥ తనరఁగ బ్రహ్మపథము తెలి
    యనిమూఢుం డప్రతిష్ఠుఁ డై రెంటికిఁ గా
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q0oob8b1bky3j71vz29l379v9tag7qo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215911</id>
    <revision>
      <id>563977</id>
      <timestamp>2026-07-10T15:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2186" sha1="7713rxdz2i6r4pateyad427py6koq2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఆఱవయధ్యాయము|57}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    కనఘా చెదరినమేఘము
    చనియెడుగతిఁ జెడఁడె మదిని జర్చింపంగన్.  {{float right|38}}

కం॥ ఈనాసంశయమును గృ
    ష్ణా నిశ్శేషముగఁ దీర్పఁ జాలుదు వీ వే
    మానుగ దీనిని దీర్పం
    గా నోపెడు వాఁడొరుండు కలఁడే యెందున్.  {{float right|39}}

    అని యడుగుటయు శ్రీ భగవంతుం డిట్లనియె.

కం॥ ఇందైనఁ బాండవేయా
    యందైనను జెఱపులేద యతనికిఁ జువ్వే
    యెందును మేల్ సేసెడునతఁ
    డందఁడు దుర్గతిని నిక్క మరయఁగఁ దండ్రీ.  {{float right|40}}

కం॥ ఇల యోగభ్రష్టుఁడు పు
    ణ్యలోకములు వొంది పెక్కు లగువత్సరముల్
    నిలిచి శుచి గలుగు శ్రీమం
    తలయింటను దనమనోరధ మారన్.  {{float right|41}}

తే॥ గీ॥ అట్లు గాకున్న ధీమంతు లైన యట్టి
       యోగులకులంబునను బట్టు నొనర నతఁడు
       పుడమియందున నిట్టి యీపుట్టు వరయ
       నధిక దుర్లభ మైనట్టియదియ గదవె.  {{float right|42}}

తే॥ గీ॥ అందుఁ బూర్వజన్మార్జిత మైన తనదు
       బుద్ధిసంయోగమును బొంది పొనర మరల
       ధ్యానయోగసిద్ధికి నయి యత్న మెలమి
       నాచరించును గురుపుత్ర యతఁడు పిదప.   {{float right|43}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7713rxdz2i6r4pateyad427py6koq2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215912</id>
    <revision>
      <id>563978</id>
      <timestamp>2026-07-10T16:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2279" sha1="hsw99tlkse3vfqd2h9vvfejntgfx09i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|58|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
తే॥ గీ॥ అతఁడు కడఁగఁ డైన నల దొంటియభ్యాస
      మతని మరులుకొలుపు నల్లయోగ
      మెఱుఁగఁ గోరు వాఁడు నిలను శబ్దబ్రహ్మ
      దాఁటువాఁడు సువ్వె తథ్యముగను.  {{float right|44}}

ఆ॥ వె॥ యోగి పూన్కివట్టి యుద్యోగముం జేయు
       చమరఁ బాపముక్తుఁ డై యనేక
       జన్మకారణమున సంసిద్ధుఁడై తుదిఁ
       బడయు వాఁడు సువ్వె పరమగతిని.  {{float right|45}}

ఆ॥ వె॥ జ్ఞానికంటె మేలు మానుగాఁ గర్మిష్ఠి
       కంటె మేల్ తపస్వికంటె మేలు
       యోగియైనయాతఁ డుర్విలో నదిగాన
       యోగి వీవు కమ్ము వేగ పార్థ.   {{float right|46}}

ఆ॥ వె॥ ఎల్ల యోగులందు నెవఁ డంతరాత్మలో
       నిలిపి నన్ను శ్రద్ధఁ గొలుచుచుండు
       నాతఁ డొకఁ డ నాకు ననుకూలుఁ డై వెల్గు
       శ్రేష్ఠుఁ డైన యోగి క్రీడి వింటె.    {{float right|47}}
&lt;/poem&gt;


{{c|ఇది శ్రీత్రికవిమిత్ర తాడూరి రామనభట్టాగ్ర పుత్త్ర పండితారాధన}}
{{c|మండిత లక్ష్మీనరసింహ పండిత ప్రణీతంబైన యుపనిషత్తును}}
{{c|బ్రహ్మవిద్యయును యోగశాస్త్రంబును శ్రీకృష్ణార్జున}}
{{c|సంవాదంబును నగు శ్రీ భగవద్గీతయం దాత్మ}}
{{c|సంయమయోగంబను షష్ఠాధ్యాయము.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hsw99tlkse3vfqd2h9vvfejntgfx09i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215913</id>
    <revision>
      <id>563980</id>
      <timestamp>2026-07-10T16:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2147" sha1="qdlh45mt7rw2ajkwf99s6fe91l2dhxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 76
|bSize = 600
|cWidth = 469
|cHeight = 58
|oTop = 64
|oLeft = 62
|Location = center
|Description = 
}}


{{c|భగవద్గీత.}}

{{p|fs125|ac}}ఏడవ యధ్యాయము.&lt;/p&gt;

{{p|fs150|ac}}విజ్ఞానయోగము.&lt;/p&gt;

{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 76
|bSize = 600
|cWidth = 137
|cHeight = 25
|oTop = 265
|oLeft = 230
|Location = center
|Description = 
}}

{{c|అనిచెప్పి మఱియు భగవంతుండిట్లనియె.}}
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ ననుఁ దవిలికొనిన మనమున
    నొనరఁ గ న న్నాశ్రయించి యోగాభ్యాసం
    బొనరుచుచు సమగ్రంబుగ
    ననుఁ జక్కఁగ నెఱుఁగు తెఱఁగు నర వినుమింకన్.   {{float right|1}}

కం॥ ఇదె సాకల్యంబు గఁ జె
    ప్పెద జ్ఞానం బేను నీకు విజ్ఞానముతో
    నది యెఱిఁగి తేని మఱి యుం
    డ దెఱుంగం దగిన దొండు నర యీపట్లన్.  {{float right|2}}

కం॥ పలువేవురకు నొకానొకఁ
    డిల యత్నము చేయు సిద్ధి కేచేసెడు సి
    ద్ధులుపలువేవుర లోపల
    నలి నెఱుఁగు నొకానొకం డ ననుఁ దత్త్వమునన్.  {{float right|3}}

కం॥ భూమియు నీళ్లు ను నగ్గియు
    నామరుదాకాశబుధ్యహంకృతులును సు
    త్రామసుత మనము నని నా
    యీ మాయాశక్తివిధము లెనిమిది యయ్యెన్.  {{float right|4}}

కం॥ ఇది కొలఁది దిగొప్పది యై
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdlh45mt7rw2ajkwf99s6fe91l2dhxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215914</id>
    <revision>
      <id>563981</id>
      <timestamp>2026-07-10T16:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563981</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="8m2qzlmpj4hjsm9f950ymwh9nsf4dov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|60|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    నది యై మఱి జీవభూత యైనదియై నా
    యది యగురెండవ ప్రకృతి క
    లదు విను మది దాల్చు చుండు లలి నీజగమున్.  {{float right|5}}

కం॥ నిరతము ప్రాణుల కెల్లన్
    నర యివి యే జన్మకారణము లది గానన్
    సరి యిరవ యెల్ల జగమున
    కర యం గాఁ బుట్టఁ గాను నడఁగఁగ నేనే.   {{float right|6}}

కం॥ ఆరయఁ గ నాకు మిక్కిలి
    కారణ మొండొకటి లేదు కాసంతైనం
    దారము మణిపూసలలో
    దూరిన గతి నెల్లయందు దూరిన వాఁడన్.  {{float right|7}}

కం॥ ఇనచంద్రుల వెల్గును జల
    మునఁ గల రస మెల్లవేదములఁ గల ప్రణవం
    బును మింటఁ గలుగు శబ్దము
    జనఁ బురుషులలోని పౌరుషము నేనే సూ.   {{float right|8}}

ఆ॥ వె॥ పుడమిలోనఁ గలుగు పుణ్యగంధంబు ను
       నగ్గిలోనఁ గలుగు నట్టి తేజ
       మెల్లభూతసమితి నెసఁగుజీవనము త
       పస్వులందుఁ గల తపస్సు నేన.  {{float right|9}}

కం॥ విను సర్వ భూతములకున్
    సనాతనం బైన విత్తనము నేనే య
    ర్జున బుద్ధియుతుల దగు బు
    ద్ధి నేన తేజస్వులందుఁ దేజము నేనే.  {{float right|10}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8m2qzlmpj4hjsm9f950ymwh9nsf4dov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215915</id>
    <revision>
      <id>563983</id>
      <timestamp>2026-07-10T18:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563983</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2022" sha1="fwkqna43kaj1iw1z6yvmxk2chqjz2ls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఏడవయధ్యాయము|61}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ బల సూదనసూనా విను
    బలియురలోఁ గామరాగవర్జితబల మే
    నిల జంతు జాలములలో
    గలిగినధర్మావిరుద్ధకామము నేనే.  {{float right|11}}

కం॥ ఎయ్యవి సాత్వికభావము
    లెయ్యవి రాజసము లవని నెవి తామస మో
    యయ్యవి నాచేతనయిన
    యయ్యవె యందుండ నుండు నవి నాయందే॥ {{float right|12}}

తే॥ గీ॥ అనఘ యాత్రిగుణాత్మిక మయినభావ
       ములను మోహిత మగుచు నీభువన మెల్ల
       నల్లవాని కతీతుండ నవ్యయుండ
       నై వెలుఁగు న న్నెఱుంగ దావంత యైన.  {{float right|13}}

కం॥ త్రిగుణాత్మకమై కఱ్ఱ యె
    సఁగు నా యీదేవమాయ జనుల కలంఘ్యం
    బు గదే నన్నే యెవ రం
    దఁ గాంత్రు తరియింత్రు వారు తగ నామాయన్.  {{float right|14}}

కం॥ ధరఁ బాపులు మూఢులు నగు
    న రాధములు జ్ఞాన మెల్ల నర నామాయన్
    హరియింపఁ బడుటఁ జేసి య
    సురభావము దాల్చి నన్నుఁ జొరరు శరణుమున్ ॥  {{float right|15}}

కం॥ ననుఁ గొల్చెడు సత్పురుషులు
    చన నాల్గువిధములవారు జగతిన్ వా రే
    రన నార్తుఁడు జిజ్ఞాసుం
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fwkqna43kaj1iw1z6yvmxk2chqjz2ls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563993</id>
      <parentid>563983</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T21:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>563993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2025" sha1="qq50k0go1zd86sdp0pgrtvjp4xrexg2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఏడవయధ్యాయము|61}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ బల సూదనసూనా విను
    బలియురలోఁ గామరాగవర్జితబల మే
    నిల జంతు జాలములలో
    గలిగినధర్మావిరుద్ధకామము నేనే.  {{float right|11}}

కం॥ ఎయ్యవి సాత్వికభావము
    లెయ్యవి రాజసము లవని నెవి తామస మో
    యయ్యవి నాచేతనయిన
    యయ్యవె యందుండ నుండు నవి నాయందే॥ {{float right|12}}

తే॥ గీ॥ అనఘ యాత్రిగుణాత్మిక మయినభావ
       ములను మోహిత మగుచు నీభువన మెల్ల
       నల్లవాని కతీతుండ నవ్యయుండ
       నై వెలుఁగు న న్నెఱుంగ దావంత యైన.  {{float right|13}}

కం॥ త్రిగుణాత్మకమై కఱ్ఱి యె
    సఁగు నా యీదేవమాయ జనుల కలంఘ్యం
    బు గదే నన్నే యెవ రం
    దఁ గాంత్రు తరియింత్రు వారు తగ నామాయన్.  {{float right|14}}

కం॥ ధరఁ బాపులు మూఢులు నగు
    న రాధములు జ్ఞాన మెల్ల నర నామాయన్
    హరియింపఁ బడుటఁ జేసి య
    సురభావము దాల్చి నన్నుఁ జొరరు శరణుమున్ ॥  {{float right|15}}

కం॥ ననుఁ గొల్చెడు సత్పురుషులు
    చన నాల్గువిధములవారు జగతిన్ వా రే
    రన నార్తుఁడు జిజ్ఞాసుం
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qq50k0go1zd86sdp0pgrtvjp4xrexg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215916</id>
    <revision>
      <id>563984</id>
      <timestamp>2026-07-10T18:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563984</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="t5yc2mt8vbbb96ox6ioz9tuhu75ng7q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|62|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    డనఘా యర్థార్థి జ్ఞాని యనియెడు వారల్.  {{float right|16}}

కం॥ అలనలువురిలోపల ని
    చ్చలు యోగము పరమభక్తి సలుపుచు నిలలో
    వెలిఁగెడుజ్ఞాని యధికుఁ డే
    నలవానికి నాకునతఁన డునుఁగుఁ బ్రియులమే.  {{float right|17}}

కం॥ ఆనలువురు ను నుదారుల
    కాని నరా జ్ఞాని నన్నెకా భావింతున్
    జ్ఞాని నియతాత్ముఁ డౌచున్
    నేనే పరమగతి యంచు నిలుచును గాదే.  {{float right|18}}

కం॥ పలుజన్మము లై కడపట
    నలయాతఁడు జ్ఞానవంతుఁ డై నర సర్వం
    బలవాసుదేవుఁ డని న
    న్గలయు నలమహాత్ముఁ డరయఁ గర మరిది సుమీ.  {{float right|19}}

కం॥ ఈయా కోర్కులచేత న
    రా యెఱు కఱి స్వప్రకృతినియతు నై నరు లా
    యాయినియమములు సలుపుచు
    నీయాదేవతలఁ గొల్తు రెలమి యెలర్పన్ .  {{float right|20}}

కం॥ ఏయేభక్తుఁడు కోరెడు
    నేయేవిగ్రహము శ్రద్ధ యెసఁగఁ గొలువ గా
    నాయాభక్తున కిచ్చెద
    నాయావిధ మైనశ్రద్ధ నచలము గాఁగన్.  {{float right|21}}

కం॥ అలశ్రద్ధను ము న్నిడికొని
    యలభక్తుఁడు పూజసేసి యలవిగ్రహ మ
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t5yc2mt8vbbb96ox6ioz9tuhu75ng7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215917</id>
    <revision>
      <id>563986</id>
      <timestamp>2026-07-10T18:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563986</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="dtmpkn2issxl3df3z8mh7zp0b0j80ri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఏడవయధ్యాయము|63}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    వ్వల నాప్రసాదమున నే
    నలిఁ బొందం గలఁడు సూ తనయభీష్టంబుల్.  {{float right|22}}

కం॥ ధర నల్పబుద్ధు లగు న
    ప్పురుషుల కబ్బెడు ఫలంబు పొలియును బార్థా
    సురలను సురభక్తులు న
    న్నరయంగా నాదు భక్తులందెదరు సుమీ.  {{float rightˈ23}}

కం॥ అవ్యక్తుఁడ నగు నన్ని
    చ్చోవ్యక్తుఁ డ నండ్రు బుద్ధిశూన్యులు పార్థా
    యవ్యయ మనుత్తమము నా
    దివ్యపరమ భావ మకట తెలియనివాండ్రై.   {{float right|24}}

కం॥ క్షితిలోన యోగమాయా
    వృతుఁడ నగుట నెల్లవారి కెఱుకపడను నే
    మతి మూఢలోక మెఱుఁగదు
    మృతియును జన్మంబు లేక యెసఁగుదు నంచున్.  {{float right|25}}

కం॥ కడచినభూతంబుల ని
    ప్పుడు తగ వర్తించు భూతముల నిటఁబైవ
    చ్చెడు భూత జాలమును గ
    వ్వడి యెఱుఁగుదుఁ గాని నన్నెవం డెఱుఁగఁడుసూ.  {{float right|26}}

కం॥ ఇలలో రాగద్వేషం
    బులఁ బుట్టెడు ద్వంద్వమోహమున సర్వప్రా
    ణులు తమపుట్టినపుడ మి
    క్కిలి యజ్ఞానంబు గండ్రు క్రీడీ వింటే.  {{float right|27}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dtmpkn2issxl3df3z8mh7zp0b0j80ri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>563987</id>
      <parentid>563986</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T18:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>563987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2018" sha1="cfz4wb2l4dm4c82gd8srusnozcoexqc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఏడవయధ్యాయము|63}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    వ్వల నాప్రసాదమున నే
    నలిఁ బొందం గలఁడు సూ తనయభీష్టంబుల్.  {{float right|22}}

కం॥ ధర నల్పబుద్ధు లగు న
    ప్పురుషుల కబ్బెడు ఫలంబు పొలియును బార్థా
    సురలను సురభక్తులు న
    న్నరయంగా నాదు భక్తులందెదరు సుమీ.  {{float right|23}}

కం॥ అవ్యక్తుఁడ నగు నన్ని
    చ్చోవ్యక్తుఁ డ నండ్రు బుద్ధిశూన్యులు పార్థా
    యవ్యయ మనుత్తమము నా
    దివ్యపరమ భావ మకట తెలియనివాండ్రై.   {{float right|24}}

కం॥ క్షితిలోన యోగమాయా
    వృతుఁడ నగుట నెల్లవారి కెఱుకపడను నే
    మతి మూఢలోక మెఱుఁగదు
    మృతియును జన్మంబు లేక యెసఁగుదు నంచున్.  {{float right|25}}

కం॥ కడచినభూతంబుల ని
    ప్పుడు తగ వర్తించు భూతముల నిటఁబైవ
    చ్చెడు భూత జాలమును గ
    వ్వడి యెఱుఁగుదుఁ గాని నన్నెవం డెఱుఁగఁడుసూ.  {{float right|26}}

కం॥ ఇలలో రాగద్వేషం
    బులఁ బుట్టెడు ద్వంద్వమోహమున సర్వప్రా
    ణులు తమపుట్టినపుడ మి
    క్కిలి యజ్ఞానంబు గండ్రు క్రీడీ వింటే.  {{float right|27}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cfz4wb2l4dm4c82gd8srusnozcoexqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215918</id>
    <revision>
      <id>563989</id>
      <timestamp>2026-07-10T18:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2146" sha1="tp7bm58c8yfph19igibfvwm28wfg08l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|64|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ ఎవ్వరు సత్కర్మంబుల
    వివ్వచ్చుఁడ చేసి పాపవితతి నెడపు వా
    రవ్వారు ద్వంద్వ మోహము
    త్రెవ్వి ననుం గొల్చు వారు దృఢనియమమునన్.  {{float right|28}}

కం॥ సలుపుదురు జరామరణం
    బులవిడుమరకొఱకు యత్నము న్న న్నె వ్వా
    రలు కొల్చి వా రెఱుంగుదు
    రల బ్రహ్మము నఖిల కర్మ మధ్యాత్మంబున్.  {{float right|29}}

ఉత్సాహ॥ అమర నన్ను సాధిభూతుఁ డంచు సాధిదైవ మం
        చు మఱి సాధి యజ్ఞుఁ డంచుఁ జొప్పడంగ నర్జునా
        తమమనంబునం దెఱుంగు ధన్యులెల్ల యోగు లై
        యమలమతిని నన్నుఁ గందు రంత కాలమందునన్.  {{float right|30}}
&lt;/poem&gt;


{{c|గద్య.}}

{{c|ఇది శ్రీత్రికవిమిత్ర తాడూరి రామన భట్టాగ్రపుత్ర పండితా}}
{{c|రాధన మండిత లక్ష్మీనరసింహ పండిత ప్రణీతంబయిన}}
{{c|యుపనిషత్తును బ్రహ్మవిద్యయును యోగశా}}
{{c|స్త్రంబును శ్రీ కృష్ణార్జున సంవాదంబు}}
{{c|ను నగు శ్రీ భగవద్గీతయందు}}
{{c|విజ్ఞానయోగంబను}}
{{c|సప్తమాధ్యాయము.}}


{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 81
|bSize = 600
|cWidth = 155
|cHeight = 85
|oTop = 817
|oLeft = 232
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tp7bm58c8yfph19igibfvwm28wfg08l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215919</id>
    <revision>
      <id>563990</id>
      <timestamp>2026-07-10T19:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2077" sha1="l1ytmzgbhs1agf2k9gymwn3mfzrkjyr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 82
|bSize = 600
|cWidth = 472
|cHeight = 56
|oTop = 87
|oLeft = 62
|Location = center
|Description = 
}}

{{p|fs200|ac}}భగవద్గీత.&lt;/p&gt;


{{p|fs125|ac}}ఎనిమిదవయధ్యాయము.&lt;/p&gt;

{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 82
|bSize = 600
|cWidth = 149
|cHeight = 20
|oTop = 241
|oLeft = 228
|Location = center
|Description = 
}}

{{c|ఇట్లు భగవంతుండు చెప్పుటయు నర్జునుండు}}
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ ఎయ్యది యల బ్రహ్మం బన
    నెయ్యది యధ్యాత్మ మనఁగ నెది కర్మము నా
    నెయ్య దధిభూతమనఁగా
    నెయ్యది యధిదైవ మనఁగ నెఱిఁగింపు హరీ.  {{float right|1}}

కం॥ ఇందు మఱి యీశరీరం
    బం దధియజ్ఞుఁడెవఁ డెట్టులతని నెఱుఁగ గో
    విందా ప్రయాణకాలం
    బం దచలాత్ములకు నెట్టు లగు ని న్నెఱుఁగన్.  {{float right|2}}

   అనియడుగుటయు శ్రీభగవంతుండిట్లనియె.

కం॥ పరమాక్షర మాబ్రహ్మం
    బరయఁ గిరీటీ స్వభావ మధ్యాత్మం బి
    ద్ధర భూతభావసంభవ
    కరమైన విసర్గయెల్లఁ గర్మ మనఁ బడున్.  {{float right|3}}

కం॥ క్షరభావం బధిభూతము
    పురుషుం డధిదైవతంబు పురుష శ్రేష్ఠా
    పరిపరిశరీరములలోఁ
    జరించు నధియజ్ఞుఁ డనఁగ జగతి న్నే నే.  {{float right|4}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l1ytmzgbhs1agf2k9gymwn3mfzrkjyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215920</id>
    <revision>
      <id>563994</id>
      <timestamp>2026-07-10T21:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="4smurvwvlwmfirfui2fx16h8k69f83v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|66|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ మరణసమయమున నన్నే
    స్మరియించుచు మేను విడిచి చనునాతఁడు తాఁ
    బొరయును మద్భావంబును
    నరయంగా నిందు సందియము లే దనఘా.  {{float right|5}}

కం॥ పురుషుం డెయ్యైభావము
    స్మరించుచున్ విడుచు మరణసమయంబున మైఁ
    బొరయు నతఁ డది యదియ యు
    ద్ధురతరతద్భావభావితుఁడయి నిరతమున్.  {{float right|6}}

కం॥ అది గావున నెల్లప్పుడు
    మది నం దలఁచుచును జేయుమా యుద్ధంబున్
    మది బుద్ధియు నాపై ని
    ల్పుదేని నిస్సంశయముగఁ బొందెదు నన్నే.  {{float right|7}}

కం॥ ఇలలో రెండవ దెఱుఁగక
    మెలఁగెడు నభ్యాసయోగమిళితమనముతోఁ
    దలపఁగ యథావిధి నరా
    యలదివ్యునిఁ బరమ పురుషు నందఁగ వచ్చున్. {{float right|8}}

కం॥ అనుశాసితుఁడు పురాణుం
    డును గవియు నచింత్య రూపుఁడును నణువుల కె
    ల్లను నణువు తమోదూరగుఁ
    డినవర్ణుఁడు సర్వధాత యితఁ డెవఁ డితనిన్.  {{float right|9}}

కం॥ తన పోయెడుకాలంబున
    మన మచలముచేసి భక్తి మఱి యోగబలం
    బున బొమలనడుమఁ బ్రాణం
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4smurvwvlwmfirfui2fx16h8k69f83v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215921</id>
    <revision>
      <id>563995</id>
      <timestamp>2026-07-10T21:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563995</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="9ocdt0hne32z2tf5xlobhzacuw8cn05" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఎనిమిదవయధ్యాయము|67}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    బు నిలిపి స్మరియించు వాఁడు వొందును వీనిన్.  {{float right|10}}

ఉ॥ ఎయ్యది యక్షరంబనుచు నెల్లశ్రుతిజ్ఞులు పల్కుచుండు వా
    రెయ్యది వీతరాగులయి యెల్లరు యోగులు చొచ్చుచుండువా
    రెయ్యది కోరి చేయుదు రహీనవివేకిత బ్రహ్మచర్య మే
    నయ్యది యౌ పదంబు తగ నర్జున చెప్పెద సంగ్రహంబుగన్.  {{float right|11}}

కం॥ ద్వారము లెల్లను మూసి కు
    మారా హృదయంబునందు మదినిల్పి సహ
    స్రారమునఁ బ్రాణముంచి య
    నారతమున్ యోగధారణమ్ము సలుపుచున్.  {{float right|12}}

తే॥ గీ॥ కవ్వడీ బ్రహ్మవాచకోంకార మాచ
       రించుచును నన్ను లెస్స స్మరించు చెవ్వఁ
       డొడలు విడనాడి పోవును బుడమినుండి
       వాఁడు పరమపదంబును బడయఁ గలఁడు.  {{float right|13}}

కం॥ ఎన్నం డొం డెఱుఁగని మది
    న న్నెడతెగక స్మరియించు నలిఁ దా నెవ్వం
    డన్నియతయుక్త యోగి జ
    గన్నుత సులభముగ నన్నుఁ గాంచుం జువ్వే.  {{float right|14}}

కం॥ ననుఁబొంది యీ మహాత్ములు
    జననుత దుఃఖాలయం బశాశ్వత మగునీ
    జననము మరలం బొందరు
    ఘనపరమంబైనసిద్ధి గాంచిన కతనన్.  {{float right|15}}

కం॥ అల బ్రహ్మభవన మందాఁ
    క లోకములు పొరిని జచ్చిక్రమ్మఱఁ బుట్టున్
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ocdt0hne32z2tf5xlobhzacuw8cn05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215922</id>
    <revision>
      <id>563996</id>
      <timestamp>2026-07-10T21:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="bdfrnwo9s14gay3zr2bwe801uwva6zu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|68|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    నలి నన్నుఁ బొందు నవ్వా
    ర లైన మఱి పుట్టఁ బో ర్న రా విను మెందున్ ॥  {{float right|16}}

తే॥ గీ॥ యుగసహస్రపర్యంత మై యొప్పు నల్ల
       బ్రహ్మపవలంచు నట్టులేవానిరేయి
       తా సహస్రయుగాంతమై తనరు నంచుఁ
       బలుకుదురు కాలసంఖ్యావిదులు కిరీటి.   {{float right|17}}

ఆ॥ వె॥ అరయఁ బవలు రాఁగ వ్యక్తంబులెల్ల న
       వ్యక్తమందుఁ బుట్టి వఱలు చుండుఁ
       బార్థ రాత్రివేళ వచ్చుడు నల్ల య
       వ్యక్త మంద యడఁగు నట్టివగును.  {{float right|18}}

కం॥ అదియే భూతసమూహము
    విదితంబుగ మరల మరల వెలసి యవశతం
    జదియుచు రే రాఁ గానే
    యుదితం బగుఁచుండుఁ దా దినోదయవేళన్.  {{float right|19}}

కం॥ నర యాయవ్యక్తునకుం
    బరమపురాణుండు గలఁడు పరుఁ డవ్యక్తుం
    డరయఁగ భూతము లన్నియు
    మరణం బందినను వాఁడు మహిమ న్నిలుచున్.  {{float right|20}}

కం॥ విను మవ్యక్తం బక్షర
    మనినది యెద్దానిఁ బొంది యవుల మరల రా
    ఘనపరమగతి యటందురు
    తనరఁగ నది నాదు పరమధామము కఱ్ఱీ.  {{float right|21}}

కం॥ ఎవ్వం డన్నిఁట నిలిచెడు
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdfrnwo9s14gay3zr2bwe801uwva6zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215923</id>
    <revision>
      <id>563998</id>
      <timestamp>2026-07-10T21:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563998</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2213" sha1="33c1go78kud2b060gu3ww76kyf9n2yd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||ఎనిమిదవయధ్యాయము|69}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    నెవ్వనిలోఁ బ్రాణికోటి యెల్లనెసఁగునో
    యవ్వానిఁ బరమపురుషుని
    నెవ్వనికి ననన్యభక్తినే కనవచ్చున్.  {{float right|22}}

తే॥ గీ॥ ఎపుడు పయనమేగెడుయోగు లెఱుఁగువార
       లెపుడు పయనమేగెడుయోగు లెఱుఁగ రర్జు
       నా పునర్జన్మ మాయాయి యవసరములఁ
       దెలియఁ జెప్పెద వినవయ్య తేటపడఁగ.  {{float right|23}}

కం॥ అనలజ్యోతుల దివస
    మ్మున శుక్లమ్మునను రెండుమూళ్లగు నెలవై
    చనునుత్తరాయణమ్మునఁ
    జనుబ్రహ్మవిదుండు బ్రహ్మఁ జయ్యనఁ గాంచున్.  {{float right|24}}

కం॥ వినుమీ పొగ రేఁ గృష్ణము
    నను బార్థా దక్షిణాయనం బార్నెలలం
    దునఁ బోవుయోగి యైనను
    బొనరఁగఁ గని చంద్రలోకము మరలఁ జుట్టున్.  {{float right|25}}

కం॥ ప్రకటముగ రెండుఁ దెరువులు
    సకలమునకు వెలుఁగు మబ్బు శాశ్వతముగ నం
    దొకటఁ జని మరలఁ బుట్టం
    డొకటం జని మరలఁ బురుషుఁడుర్విం బుట్టున్.  {{float right|26}}

కం॥ నెఱి నీరెండగుమార్గము
    లెఱిఁగిన యేయోగి మోహమెఱుఁగఁడు గానన్
    గఱి నీవు సార్వకాలం
    బఱమర లేకభ్యసింపు మా యోగంబున్.  {{float right|27}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33c1go78kud2b060gu3ww76kyf9n2yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215924</id>
    <revision>
      <id>563999</id>
      <timestamp>2026-07-10T22:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>563999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="14z5b11o0poqs77iqhds0f5xiflz3rs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|70|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
మ॥ తలఁపం దీనిని లెస్సగా నెఱిఁగి పార్థా వేదపారాయణం
    బులకున్ యజ్ఞవిధానదానములకున్ భూమిం దపశ్చర్యకుం
    గలవం చాడిన యట్టి పుణ్యఫల సంఘంబుల్ వెసందాఁటి తా
    నలరన్ యోగివరుం డెఱుంగఁ గలఁ డాద్యంబౌ పరబ్రహ్మమున్. {{float right|28}}
&lt;/poem&gt;


{{c|గద్య.}}

{{c|ఇది శ్రీ త్రికవిమిత్ర తాడూరి రామన భట్టాగ్రపుత్ర పండితా}}
{{c|రాధన మండిత లక్ష్మీనరసింహ పండిత ప్రణీతంబయిన}}
{{c|యుపనిషత్తును బహ్మవిద్యయును యోగశా}}
{{c|స్త్రంబును శ్రీ కృష్ణార్జున సంవాదంబు}}
{{c|ను నగు శ్రీభగవద్గీతయం దక్ష}}
{{c|రపరబ్రహ్మయోగమను}}
{{c|నష్టమాధ్యాయము.}}


{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 87
|bSize = 600
|cWidth = 131
|cHeight = 85
|oTop = 695
|oLeft = 232
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14z5b11o0poqs77iqhds0f5xiflz3rs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215925</id>
    <revision>
      <id>564000</id>
      <timestamp>2026-07-10T22:58:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564000</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1854" sha1="8gf4mm02zpbqw18rpxiatxtpy7f6lxr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 88
|bSize = 600
|cWidth = 472
|cHeight = 56
|oTop = 75
|oLeft = 68
|Location = center
|Description = 
}}

{{p|fs125|ac}}భగవద్గీత&lt;/p&gt;

{{p|fs125|ac}}తొమ్మిదవయధ్యాయము.&lt;/p&gt;

{{p|fs200|ac}}రాజవిద్యారాజగుహ్యయోగము.&lt;/p&gt;
&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
     అనిమఱియు శ్రీకృష్ణుఁడిట్లనియె

కం॥ ఇదె నీ కనసూయునకున్
    విదితంబుగఁ జెప్పువాఁడ విజ్ఞానముతో
    డఁ దగురహస్యజ్ఞానం
    బది యెఱిఁగిన ముక్తిఁ గాంతు నశుభమువలనన్.  {{float right|1}}

కం॥ ఇది యుత్తమము పవిత్రం
    బిది విద్యలరాజు ధర్మ్య మిది యవ్యయమై
    నది యిది గుహ్యంబుల రా
    జిది ప్రత్యక్షావగమము నిది సుకరంబున్.  {{float right|2}}

కం॥ పరమంబగునీధర్మము
    పరంతపా నమ్మనట్టివా రెల్లను దా
    మరయ ననుఁ బొందనేరక
    సరగునఁ గూలుదురు మృత్యుసంసారమునన్. {{float right|3}}

కం॥ తెలియఁగ నేరనిరూపము
    గలనే నున్నాఁడ నీజగంబులనెల్లన్
    సలి భూతంబులు నాలో
    నిలుచు నయిన భూతములను నే నంటఁజుమీ.  {{float right|4}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gf4mm02zpbqw18rpxiatxtpy7f6lxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215926</id>
    <revision>
      <id>564001</id>
      <timestamp>2026-07-10T23:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564001</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="qvsd3eb9a0jdb6r3wfdw1se61f3c8xx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|72|తొమ్మిదవయధ్యాయము.|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ అంటవ భూతములును న
    న్గంటే నాపరమయోగ ఘనతం బార్థా
    యంటక భూతంబుల నే
    నుంటైన సృజించి ప్రోతు నొప్పుగ వానిన్.  {{float right|5}}

కం॥ ఏవిధి సర్వవ్యాపి మ
    హావాయువు నిలుచు నెపుడు నాకాశమునం
    దావిధి భూతము లెల్లం
    దావలముగ నిలుచు నర్జునా నాలోనన్.  {{float right|6}}

కం॥ విను మర్జున కల్పాంతం
    బున నాదగుప్రకృతి నడఁగు భూతములెల్లన్
    జన మఱి కల్పాదిని వా
    ని నెల్ల సృజియించువాఁడ నే నిక్కముగన్.  {{float right|7}}

కం॥ నాప్రకృతి నూని మిక్కిలి
    యాప్రకృతివశమునఁజేసి యవశంబగుభూ
    తప్రకరము సర్వము యో
    ధప్రవరా నే సృజించెద మరలమరలన్.  {{float right|8}}

కం॥ వాసవి నను బంధింపద
    యీసృష్ట్యాదియగుకర్మ మెద్దియుఁ దనపై
    నాస యొకింతయు లేక యు
    దాసీనునిఁబోలె నేను దనరుటకతనన్.  {{float right|9}}

కం॥ ఏ నధ్యక్షుండను గా
    దా నాప్రకృతి సృజియించుఁ దగ నోకుంతీ
    సూనా యీనచరాచర
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qvsd3eb9a0jdb6r3wfdw1se61f3c8xx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564002</id>
      <parentid>564001</parentid>
      <timestamp>2026-07-10T23:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <origin>564002</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1916" sha1="svqwjfu2gsb3tmsl6jvb1ob0i45ha6f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|72|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ అంటవ భూతములును న
    న్గంటే నాపరమయోగ ఘనతం బార్థా
    యంటక భూతంబుల నే
    నుంటైన సృజించి ప్రోతు నొప్పుగ వానిన్.  {{float right|5}}

కం॥ ఏవిధి సర్వవ్యాపి మ
    హావాయువు నిలుచు నెపుడు నాకాశమునం
    దావిధి భూతము లెల్లం
    దావలముగ నిలుచు నర్జునా నాలోనన్.  {{float right|6}}

కం॥ విను మర్జున కల్పాంతం
    బున నాదగుప్రకృతి నడఁగు భూతములెల్లన్
    జన మఱి కల్పాదిని వా
    ని నెల్ల సృజియించువాఁడ నే నిక్కముగన్.  {{float right|7}}

కం॥ నాప్రకృతి నూని మిక్కిలి
    యాప్రకృతివశమునఁజేసి యవశంబగుభూ
    తప్రకరము సర్వము యో
    ధప్రవరా నే సృజించెద మరలమరలన్.  {{float right|8}}

కం॥ వాసవి నను బంధింపద
    యీసృష్ట్యాదియగుకర్మ మెద్దియుఁ దనపై
    నాస యొకింతయు లేక యు
    దాసీనునిఁబోలె నేను దనరుటకతనన్.  {{float right|9}}

కం॥ ఏ నధ్యక్షుండను గా
    దా నాప్రకృతి సృజియించుఁ దగ నోకుంతీ
    సూనా యీనచరాచర
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svqwjfu2gsb3tmsl6jvb1ob0i45ha6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:తెలుగు వాఙ్మయము.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>215927</id>
    <revision>
      <id>564020</id>
      <timestamp>2026-07-11T05:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>564020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="ccw9c74wlu16x2h3afkjsu0wec5vfcd" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-self}}</text>
      <sha1>ccw9c74wlu16x2h3afkjsu0wec5vfcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:తెలుగు వాఙ్మయము.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>215928</id>
    <revision>
      <id>564023</id>
      <timestamp>2026-07-11T06:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>564023</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="ttn04s3xc7knplgjk9ude3ef9zao3v2" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=తెలుగు వాఙ్మయము
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=గరిమెళ్ళ దేవీప్రసాద శాస్త్రి
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=మైసూరు
|సంవత్సరం=2026
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=X
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>ttn04s3xc7knplgjk9ude3ef9zao3v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శ్రీరంగ నీ నామము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215929</id>
    <revision>
      <id>564026</id>
      <timestamp>2026-07-11T07:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>రవిచంద్ర</username>
        <id>146</id>
      </contributor>
      <comment>సేకరించిన సాంప్రదాయ భజన పాట</comment>
      <origin>564026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="0tivknljwhhr6eba7yc5hz3ir5p7ucg" xml:space="preserve">&lt;poem&gt;
శ్రీరంగ నీ నామము ఎంతో మధురమ్మురా నా స్వామి మధురాతి మధురమ్మురా - 2

పండరిలో వెలసినవయ్యా నా స్వామీ, పరమాత్మ రూపుడవయ్యా
బాధలను బాపితివయ్యా నా స్వామి భవబంధము నిలిపినావయా
||శ్రీరంగ||

ఘోర కుంబర భక్తుడు నా స్వామి ఘోర హింసలు చేయగా
పసిబాలుని బ్రతికించి నీవు భవబంధము నిలిపినావయా
||శ్రీరంగ||

ధరణి కడప పురమ్ములో నా స్వామి దాస నారాయణ దాసుడూ
నీ సేవలు చేసినాడయ్యా నా స్వామి నీ పాటలు పాడినాడయా
||శ్రీరంగ||

అందాల చంద్రభాగలో నా స్వామి అందముగా నిలిచినావయ్యా
భక్తులను బ్రోచితివయ్యా నా స్వామి భవబంధము నిలిపినావయా
||శ్రీరంగ||
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>0tivknljwhhr6eba7yc5hz3ir5p7ucg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.1 (1918).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215930</id>
    <revision>
      <id>564027</id>
      <timestamp>2026-07-11T07:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8135" sha1="gmsqetvk3pqaf3duehtwd5ujvczvxg3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ద ధైర్యసాహసములయందును, పోరునందలి పట్టుదలయందును, ఆకాలపు సైన్యములలో ముందెన్న దగినవని చెప్పక తప్పదు. అంతటి యుత్తమవ్యవస్థయందుంచిన సైన్యము లెచ్చటికిపోయినను విజయమొందుటయందేమియాశ్చర్యము గలదు.


{{Center|{{p|fs125}}వ్యాపారోత్పత్తులు&lt;/p&gt;}}
సామ్రాజ్యమునం దొకప్రక్క యుద్ధము జరుగుచుండెదని, మఱియొక ప్రక్కవర్తక వ్యాపారములు తిన్నగా జరుగుచుండెను. 
వృత్తులకేమియు భంగము లేకుండెను. విదేశములనుండి నీలములు, పర్చలు మొదలుగాగల రత్నములును, వస్త్రములును, ఇంకను ప్రపంచమున దొరకునట్టి ప్రతివస్తువును విజయనగర పురమునందు విక్రయింపఁబడుచుండెనని 'పేయస్' అను పోర్చుగీసు చరిత్రకారుఁడు వ్రాసియున్నాడు. ఇదిచూడ, విదేశవర్తకము సముద్రముమీఁదుగా జరుగుచుండెనని వేఱుగ 
చెప్పనక్కఱలేదు. పశ్చిన తీరమునఁదలి భటకల్లు, బసరూరు, అలప్పె, కళ్ళికోట అను రేవులగుండా విదేశ వ్యాపారము జరుగుచుండెను. విజయనగరపు సామంతరాజులలోనొకఁడగు జామెరి౯ పోర్చుగీసువారికి వర్తకము చేయవచ్చునని యనుజ్ఞ యొసంగుటకు పూర్వము, మూరులు అను ఒక తెగ మహమ్మదీయుల మూలమున దక్షిణ హిందూదేశము నుండి వస్తువులనేకములు పారసీకము, అలెగ్జాండ్రియా, కాంస్టాంటినోపిలు మున్నగు స్థలముల కెగుమతి యగుచుండెను. పోర్చుగీసు వారు వచ్చిన పిమ్మట, మూర్ఖుల వ్యాపారమును వారు కొంత పంచుకోనిరి. కృష్ణదేవరాయలు సింహాసనమునకు వచ్చిన 
పిమ్మట పోర్చుగీసువారి మూలమున వేనవేలు గుఱ్ఱములును, అసంఖ్యాకములగు వివిధ యుద్ధోపకరణములును దిగుమతి చేయఁబడెను. రాయల కాలమునందు వ్యాపారమత్యున్న తదశఁగాంచెననుటకు సందియము లేదు.
గణములును దిగు

ఇక రాజ్యమునందలి యుత్పత్తులను గూర్చి విచారింతము. గోధుములు, వడ్లు, అనుములు, ఉలవలు, కందలు,పెసలు 
మొదలగు ధాన్యములు సవృద్ధిగా పండి, చౌకగా విక్రయింపఁబడుచుండెను. పా౦బను, మన్నారు సింధుశాఖల నుండి, యమూల్యములగు ముత్యములు తీయఁబడి విజయనగరమునకుఁ బంపఁబడుచుండెను. రాజ్యమునందు వజ్రపుగను లనేకము లుండెననియు, వానినుండి వజ్రములు విరివిగా తీయబడుచుండెననియు, రాజు తనకు కావలసినవి తానుంచుకొని, 
మిగిలినవాని నమ్మించి విశేషలాభము పొందెననియు - లిన్ఫోట౯ అనునాతడు వ్రాసియున్నాఁడు. కర్నూలు అనంతపురము జిల్లాల ప్రాంతముల నుండు వజ్రకరూరునందును, విజయనగరమునకు సమీపముననుండిన బల్లఘట్టము అను ప్రదేశము
నందునుగల గనులనుండి, అమూల్యవజ్రము లసంఖ్యాకములుగఁ దీయఁబడుచుండెను. తురుష్కులు తల్లికోట యుస్ధానం తరము విజయనగరమును కొల్లగొట్టినప్పుడు కోడిగ్రుడ్డంత వజ్రమొకటి దొరకెనట. అది రాయల సవారి గఱ్ఱపుముందరిజూలున కలంకారర్థము వ్రేలాడఁగట్టబడియుండెనట. “గ్రేస్యా-డి-ఆర్టా&quot; అను నతఁడు క్రీ.శ. ౧౫౩౪ సం॥రములో ఒక చిన్న కోడిగ్రుడ్డు ప్రమాణముగల వజ్రమును విజయనగరమునందు చూచినట్లును, అది 3౧౨౺ క్యారట్లు తూకమున్నట్లును, 'ట్యావర్నియర్' అను చరిత్రకారుఁడు వ్రాసియున్నాఁడు. పదునాల్గవ శతాబ్దమున దక్కమునందు బంగారము తామ్రమువలె సమృద్ధిగా నుండెననియు దేవగిరి ఓరుగల్లు శివసముద్రము మొదలగు రాజధానులనుండి మాలికాఫరు ౯౦ వేల మణుగుల బంగారును ఎన్నియో పెట్టెలనిండుగ ముత్యములును దొచికొనిపోయెననియు, ఫెరిస్టా అను మహమ్మదీయ చరిత్రకారుఁడు వ్రాసియున్నాఁడు. దీనినిబట్టిచూడగా, ఆ కాలమున విజయనగర రామ్రాజ్యమున ధనలక్ష్మియధేచ్చిగా తాండవమాడు చుండెనని వేరుగా చెప్పనక్కరలేదు.

{{Center|{{p|fs125}}శిల్పకళ&lt;/p&gt;}}
శ్రీకృష్ణ దేవరాయఁడు, షాజహాజ్ చక్రవర్తివలె శిల్పకళల యందు మిక్కిలి యభిమానము కలవాఁడు. పట్టాభిషేకమైనతోడనే సభామందిరమును పంపాపతి దేవాలయమునకు గోపురమును కట్టించెను. పూర్వ దిగ్విజయయాత్ర నుండి మరలివచ్చిన తరువాత క్రీ.శ. ౧౫౧౫ లో కృష్ణస్వామి దేవాలయమును కట్టించెను. అదేయేట, తన నగరి యొద్ద హజారరామస్వామికాలయమును కట్టించెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gmsqetvk3pqaf3duehtwd5ujvczvxg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.1 (1918).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215931</id>
    <revision>
      <id>564028</id>
      <timestamp>2026-07-11T07:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'గ్రంథాలయ సర్వస్వము ౧౮ లో ఉగ్రనృసింహ విగ్రహమొకటి చెక్కిం చెను. ఈ శిలామూర్తి మిగుల పెద్దదిగను, చూచు భయంకరముగను ఉండును. తురుష్కులు విజయనగరమును కొల్లగొట్టినప్పుడు ఈ విగ్రహమ...'</comment>
      <origin>564028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7850" sha1="75fhkirp237t67sxv1abajwih0jdmii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గ్రంథాలయ సర్వస్వము
౧౮ లో ఉగ్రనృసింహ విగ్రహమొకటి చెక్కిం
చెను. ఈ శిలామూర్తి మిగుల పెద్దదిగను, చూచు
భయంకరముగను ఉండును. తురుష్కులు
విజయనగరమును కొల్లగొట్టినప్పుడు ఈ విగ్రహము
న నేకచోట్ల పగులగొట్టిరి. ఐనను, అది యిప్పటి
వఱకును దర్శనయోగ్యమై తనరారుచున్నది. దేవాలయ
ములయందును, విగ్రహములందును గల చెక్కడపు పని
మిగుల శ్లాఘ్యమై యున్నది. క్రీ. శ. రాజిం సం॥మున
కృష్ణ రాయలు కొట్టిగల్లు వద్ద సస్యసమృద్ధి కొక ఆనకట్ట
ను కట్టించి, అక్కడనుండి రెండు కాలువలను త్రవ్విం
చెను. అవి యిప్పటివఱకును ఉపయోగపడు చున్న వి.
గోవానుండి పోర్చుగీస్ ఇంజనీయ రొకనిని రప్పించి,
రాజు పెద్ద చెఱు వొకటి త్రవ్వించెను. అతఁడు తన
మాతృగౌరవార్థ మామెపేర నాగలాపురమను ఊరుక
ట్టించెను. అదియె, ఇప్పటి హోస పేట.
రాయల గుణవర్ణనము
శ్రీ కృష్ణ దేవరాయల జీవితము, అతని గుణాతిశయ
ములను వర్ణింపనిది పూతికాదు. పేయస్ అను నాతఁ
డు రాయలను బాగుగ వర్ణించియున్నాఁడు. శ్రీకృష్ణ
రాయల ఒడ్డు పొడుగులు అధికము కాకపోయినను
చూపునకు గంభీరముగాఁ గనబడుచుండెను. అతని ము
ఖవర్చస్సు నిరుపమానము. దినదినమును దేహపరిశ్రమ
చేయుచుండినందున, అతని యొడలు తాతివలె కర్కశ
మై బిఱ్ఱుపాఱియుండెను. అతఁ డెఱుఁగని సాములు కు
స్త్రీపట్లును లేనేలేవు. అస్త్రశస్త్రముల ప్రయోగమునం
దతఁడసమాన ప్రజ్ఞను సంపాదించెను. అలేని దిగ్విజయ
ములను గూర్చి విన్న వారికి, అతఁడు శౌర్య ధన పరిపూ
ర్ణుఁడని వేఱుగా చెప్పనక్కఱలేదు. అతఁడు దయామ
యుఁడని రాయచూరి యుద్ధమే చెప్పుచున్నది. అతఁ
డు కట్టించిన గోపురములును దేవాలయములును అతని
దైవభక్తిని చాటుచున్నవి. విష్ణుచిత్తీయమును వ్రాసి
నందున నతఁడు విష్ణుభక్తాగ్రేసరుఁడని తేలుచున్నది.
అయినను శివర్వేషికాడు. మత సహనము అతనియందు
సంపూణ౯ముగ నుండెను. రాజ్యమునందు మహమ్మదీ
యులును క్రైస్తవులును హిందువులతోఁబాటు స్వమ
తావలంబులై యుండినదే ఇందులకు సాక్షి.
ఇంతటి గుణ రసియయ్యును, కృష్ణరాయలయందు
కళంకము లేకపోలేదు. అతఁ డహంభావభరితుఁడై, శ
త్రుత్వము పాటించిన రాజులయెడ కటుస్వభావము క
లవాఁడై వర్తించెను. ఈ గుణములు కొంతమట్టుకు రా
జులయం దుండవలసిన వేకాని, అవి, విజయనగర సా
మ్రాజ్యమునకు హానికరములై పరిణమించెను. అదీల్ షాహ
రాయచూరియుద్ధమునందోడిపోయిన పిమ్మట
ధి కొఱకతఁడు రాయలకడకు రాయభారమంపెను. అం
దులకు కృష్ణ రాయఁడు “నా కాళ్ళ పైఁబడి పాదములను
ముద్దిడినఁ గాని సంధికియ్యకొనను” అని జవాబునం పెను.
ఇది వినఁగా నే అదీల్ షాహయొక్క ఒడలు కోపోద్రేక
ముచేత మండిపోయెను. అప్పటినుండి బహమనీ సుల్తాను
లైదుగురును విజయనగర సామ్రాజ్య నాశనమునకు బద్ధ
కంకణులయిరి. తుదకాగతికి తెచ్చువఱకును వారిరోషా
నలము శమింపలేదు.
రాయల కటుస్వభావమును, శత్రు నిర్మూలన దీక్షు
యు భావికాలమున రాజ్యమునకు ముప్పుగా పరిణమిం
చినను, అతని జీవితకాలముననవి, దక్షిణహిందూ దేశము
నందెల్లయెడలను అతని జయభేరిని మ్రోగింపఁజేసెననుట
కు సందియమేమియు లేదు. ఈ గుణములు లేనియెడల
సామ్రాజ్యమున కంతటి విస్తీర్ణతయు, వైభవమును ఒన
గూడకపోయియుండు నో-ఏమో-మనము చెప్పఁజాలము.
అతఁడు రాజ్యమేలిన యిరువదియొక్క సంవత్సరము
లలో నానాదిక్కులయందలి శత్రువులలోఁబర్చుకొనెను.
అఖండ సామ్రాజ్యమును సంపాదించుట యేమి, యుద్ధము ·
నకును యుద్ధమునకును గల వ్యవధియందష్ట దిగ్గజములనఁ
బరఁగిన కవిపుంగవుల కవనముల నాలించి వారలకుఁదగు
మర్యాద లొనర్చు టేమి, సంస్కృతాంధ్రములయందు
ప్రవీణతఁ గాంచి ఆముక్తమాల్యదాది గ్రంధముల రచిం
చు పేమి- ఇట్టి ఘనకార్యముల నొనర్చిన శ్రీకృష్ణదే
దేవ
రాయుడు సంవత్సరమున కొక్కసారియైనను మనకు
సంస్మరణీయుఁడు కాకపోడు.
—రా. శ్రీనివాస రావ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>75fhkirp237t67sxv1abajwih0jdmii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564030</id>
      <parentid>564028</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T08:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7823" sha1="cn56lnfz9830bmjja4nzwkicwqk9c03" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;౧౫౨౮ లో ఉగ్రనృసింహ విగ్రహమొకటి చెక్కించెను. ఈ శిలామూర్తి మిగుల పెద్దదిగను, చూచుటకు భయంకరముగను ఉండును. తురుష్కులు విజయనగరమును కొల్లగొట్టినప్పుడు ఈ విగ్రహము ననేకచోట్ల పగులగొట్టిరి. ఐనను, అది యిప్పటి
వఱకును దర్శనయోగ్యమై తనరారుచున్నది. దేవాలయములయందును, విగ్రహములందును గల చెక్కడపు పని మిగుల శ్లాఘ్యమై యున్నది. క్రీ. శ. ౧౫౨౧ సం॥మున కృష్ణ రాయలు కొఱ్ఱగల్లు వద్ద సస్యసమృద్ధి కొక ఆనకట్టను కట్టించి, అక్కడనుండి రెండు కాలువలను త్రవ్వించెను. అవి యిప్పటివఱకును ఉపయోగపడు చున్నవి. గోవా నుండి పోర్చుగీస్ ఇంజనీయ రొకనిని రప్పించి, రాజు పెద్ద చెఱువొకటి త్రవ్వించెను. అతఁడు తన మాతృగౌరవార్థ మామెపేర నాగలాపురమను ఊరు కట్టించెను. అదియె, ఇప్పటి హోస పేట.


{{Center|{{p|fs125}}రాయల గుణవర్ణనము&lt;/p&gt;}}
శ్రీ కృష్ణ దేవరాయల జీవితము, అతని గుణాతిశయములను వర్ణింపనిది పూతి౯కాదు. పేయస్ అను నాతఁడు రాయలను 
బాగుగ వర్ణించియున్నాఁడు. శ్రీకృష్ణ రాయల ఒడ్డు పొడుగులు అధికము కాకపోయినను చూపునకు గంభీరముగాఁ గనబడు చుండెను. అతని ముఖవర్చస్సు నిరుపమానము. దినదినమును దేహపరిశ్రమ చేయుచుండినందున, అతని యొడలు 
ఱాతివలె కర్కశమై బిఱ్ఱుపాఱియుండెను. అతఁడెఱుఁగని సాములు కుస్తిపట్లును లేనేలేవు. అస్త్రశస్త్రముల ప్రయోగమునం
దతఁడసమాన ప్రజ్ఞను సంపాదించెను. అలేని దిగ్విజయములను గూర్చి విన్న వారికి, అతఁడు శౌర్యధన పరిపూర్ణుఁడని 
వేఱుగా చెప్పనక్కఱలేదు. అతఁడు దయామయుఁడని రాయచూరి యుద్ధమే చెప్పుచున్నది. అతఁడు కట్టించిన గోపురములును దేవాలయములును అతని దైవభక్తిని చాటుచున్నవి. విష్ణుచిత్తీయమును వ్రాసినందున నతఁడు విష్ణుభక్తాగ్రేసరుఁడని తేలుచున్నది. అయినను శివద్వేషికాడు. మత సహనము అతని యందు సంపూణ౯ముగ నుండెను. రాజ్యమునందు 
మహమ్మదీయులును, క్రైస్తవులును హిందువులతోఁబాటు స్వమతావలంబులై యుండినదే ఇందులకు సాక్షి.


ఇంతటి గుణరాసియయ్యును, కృష్ణరాయలయందు కళంకము లేకపోలేదు. అతఁడహంభావభరితుఁడై, శత్రుత్వము పాటించిన రాజులయెడ కటుస్వభావము కలవాఁడై వర్తించెను. ఈ గుణములు కొంతమట్టుకు రాజులయం దుండవలసినవేకాని, అవి, విజయనగర సామ్రాజ్యమునకు హానికరములై పరిణమించెను. అదీల్ షాహ రాయచూరి యుద్ధమునందోడిపోయిన పిమ్మట
స్నేహము కొఱకతఁడు రాయలకడకు రాయభారమంపెను. అందులకు కృష్ణ రాయఁడు “నా కాళ్ళ పైఁబడి పాదములను
ముద్దిడినఁ గాని సంధికియ్యకొనను” అని జవాబునంపెను. ఇది వినఁగానే అదీల్ షాహయొక్క ఒడలు కోపోద్రేకముచేత మండిపోయెను. అప్పటినుండి బహమనీ సుల్తానులైదుగురును విజయనగర సామ్రాజ్య నాశనమునకు బద్ధకంకణులయిరి. తుదకాగతికి తెచ్చువఱకును వారి రోషానలము శమింపలేదు.


రాయల కటుస్వభావమును, శత్రు నిర్మూలన దీక్షుయు భావికాలమున రాజ్యమునకు ముప్పుగా పరిణమించినను, అతని జీవితకాలముననవి, దక్షిణహిందూ దేశము నందెల్లయెడలను అతని జయభేరిని మ్రోగింపఁజేసెననుటకు సందియమేమియు లేదు. ఈ గుణములు లేనియెడల సామ్రాజ్యమున కంతటి విస్తీర్ణతయు, వైభవమును ఒనగూడకపోయియుండు నో-ఏమో-
మనము చెప్పఁజాలము.


అతఁడు రాజ్యమేలిన యిరువదియొక్క సంవత్సరములలో నానాదిక్కులయందలి శత్రువులలోఁబర్చుకొనెను. అఖండ సామ్రాజ్యమును సంపాదించుటయేమి, యుద్ధమునకును యుద్ధమునకును గల వ్యవధియందష్ట దిగ్గజములనఁబరఁగిన కవిపుంగవుల కవనముల నాలించి వారలకుఁదగు మర్యాద లొనర్చు టేమి, సంస్కృతాంధ్రముల యందు ప్రవీణతఁ గాంచి ఆముక్తమాల్యదాది గ్రంధముల రచించుటేమి - ఇట్టి ఘనకార్యముల నొనర్చిన శ్రీకృష్ణదేరాయుడు సంవత్సరమున కొక్కసారియైనను మనకు సంస్మరణీయుఁడు కాకపోడు.

{{right|— రా. శ్రీనివాసరావు}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cn56lnfz9830bmjja4nzwkicwqk9c03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564031</id>
      <parentid>564030</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T08:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Brjswiki</username>
        <id>6801</id>
      </contributor>
      <origin>564031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7838" sha1="3gi06fqflstpx4aaf6agqolf96i99lw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Brjswiki&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;౧౫౨౮ లో ఉగ్రనృసింహ విగ్రహమొకటి చెక్కించెను. ఈ శిలామూర్తి మిగుల పెద్దదిగను, చూచుటకు భయంకరముగను ఉండును. తురుష్కులు విజయనగరమును కొల్లగొట్టినప్పుడు ఈ విగ్రహము ననేకచోట్ల పగులగొట్టిరి. ఐనను, అది యిప్పటి
వఱకును దర్శనయోగ్యమై తనరారుచున్నది. దేవాలయములయందును, విగ్రహములందును గల చెక్కడపు పని మిగుల శ్లాఘ్యమై యున్నది. క్రీ. శ. ౧౫౨౧ సం॥మున కృష్ణ రాయలు కొఱ్ఱగల్లు వద్ద సస్యసమృద్ధి కొక ఆనకట్టను కట్టించి, అక్కడనుండి రెండు కాలువలను త్రవ్వించెను. అవి యిప్పటివఱకును ఉపయోగపడు చున్నవి. గోవా నుండి పోర్చుగీస్ ఇంజనీయ రొకనిని రప్పించి, రాజు పెద్ద చెఱువొకటి త్రవ్వించెను. అతఁడు తన మాతృగౌరవార్థ మామెపేర నాగలాపురమను ఊరు కట్టించెను. అదియె, ఇప్పటి హోస పేట.


{{Center|{{p|fs125}}రాయల గుణవర్ణనము&lt;/p&gt;}}
శ్రీ కృష్ణ దేవరాయల జీవితము, అతని గుణాతిశయములను వర్ణింపనిది పూతి౯కాదు. పేయస్ అను నాతఁడు రాయలను 
బాగుగ వర్ణించియున్నాఁడు. శ్రీకృష్ణ రాయల ఒడ్డు పొడుగులు అధికము కాకపోయినను చూపునకు గంభీరముగాఁ గనబడు చుండెను. అతని ముఖవర్చస్సు నిరుపమానము. దినదినమును దేహపరిశ్రమ చేయుచుండినందున, అతని యొడలు 
ఱాతివలె కర్కశమై బిఱ్ఱుపాఱియుండెను. అతఁడెఱుఁగని సాములు కుస్తిపట్లును లేనేలేవు. అస్త్రశస్త్రముల ప్రయోగమునం
దతఁడసమాన ప్రజ్ఞను సంపాదించెను. అలేని దిగ్విజయములను గూర్చి విన్న వారికి, అతఁడు శౌర్యధన పరిపూర్ణుఁడని 
వేఱుగా చెప్పనక్కఱలేదు. అతఁడు దయామయుఁడని రాయచూరి యుద్ధమే చెప్పుచున్నది. అతఁడు కట్టించిన గోపురములును దేవాలయములును అతని దైవభక్తిని చాటుచున్నవి. విష్ణుచిత్తీయమును వ్రాసినందున నతఁడు విష్ణుభక్తాగ్రేసరుఁడని తేలుచున్నది. అయినను శివద్వేషికాడు. మత సహనము అతని యందు సంపూణ౯ముగ నుండెను. రాజ్యమునందు 
మహమ్మదీయులును, క్రైస్తవులును హిందువులతోఁబాటు స్వమతావలంబులై యుండినదే ఇందులకు సాక్షి.


ఇంతటి గుణరాసియయ్యును, కృష్ణరాయలయందు కళంకము లేకపోలేదు. అతఁడహంభావభరితుఁడై, శత్రుత్వము పాటించిన రాజులయెడ కటుస్వభావము కలవాఁడై వర్తించెను. ఈ గుణములు కొంతమట్టుకు రాజులయం దుండవలసినవేకాని, అవి, విజయనగర సామ్రాజ్యమునకు హానికరములై పరిణమించెను. అదీల్ షాహ రాయచూరి యుద్ధమునందోడిపోయిన పిమ్మట
స్నేహము కొఱకతఁడు రాయలకడకు రాయభారమంపెను. అందులకు కృష్ణ రాయఁడు “నా కాళ్ళ పైఁబడి పాదములను
ముద్దిడినఁ గాని సంధికియ్యకొనను” అని జవాబునంపెను. ఇది వినఁగానే అదీల్ షాహయొక్క ఒడలు కోపోద్రేకముచేత మండిపోయెను. అప్పటినుండి బహమనీ సుల్తానులైదుగురును విజయనగర సామ్రాజ్య నాశనమునకు బద్ధకంకణులయిరి. తుదకాగతికి తెచ్చువఱకును వారి రోషానలము శమింపలేదు.


రాయల కటుస్వభావమును, శత్రు నిర్మూలన దీక్షుయు భావికాలమున రాజ్యమునకు ముప్పుగా పరిణమించినను, అతని జీవితకాలముననవి, దక్షిణహిందూ దేశము నందెల్లయెడలను అతని జయభేరిని మ్రోగింపఁజేసెననుటకు సందియమేమియు లేదు. ఈ గుణములు లేనియెడల సామ్రాజ్యమున కంతటి విస్తీర్ణతయు, వైభవమును ఒనగూడకపోయియుండు నో-ఏమో-
మనము చెప్పఁజాలము.


అతఁడు రాజ్యమేలిన యిరువదియొక్క సంవత్సరములలో నానాదిక్కులయందలి శత్రువులలోఁబర్చుకొనెను. అఖండ సామ్రాజ్యమును సంపాదించుటయేమి, యుద్ధమునకును యుద్ధమునకును గల వ్యవధియందష్ట దిగ్గజములనఁబరఁగిన కవిపుంగవుల కవనముల నాలించి వారలకుఁదగు మర్యాద లొనర్చు టేమి, సంస్కృతాంధ్రముల యందు ప్రవీణతఁ గాంచి ఆముక్తమాల్యదాది గ్రంధముల రచించుటేమి - ఇట్టి ఘనకార్యముల నొనర్చిన శ్రీకృష్ణదేరాయుడు సంవత్సరమున కొక్కసారియైనను మనకు సంస్మరణీయుఁడు కాకపోడు.

{{right|— రా. శ్రీనివాసరావు}}
{{rule |6em }}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3gi06fqflstpx4aaf6agqolf96i99lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215932</id>
    <revision>
      <id>564033</id>
      <timestamp>2026-07-11T09:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="nf54gscbkbgqbz4s04vg0l2k814ij9c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||తొమ్మిదవయధ్యాయము|73}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    మైనజగము దీనఁ జేసి యది వర్తించున్.   {{float right|10}}

కం॥ నర భూతేశుఁడ నగునా
    పరభావం బెఱుఁగలేనివాండ్రై తా మి
    ద్ధర లెక్కగొనరు మూఢులు
    నరరూపము దాల్చినట్టినను నరుఁ డనుచున్.   {{float right|11}}

               మత్తకోకిల

    వారియాశలు వట్టియాశలు వారికర్మము వట్టిదే
    వారిజ్ఞానము వట్టిజ్ఞానము వారిబుద్ధి విబుద్ధియే
    వారు గొల్చుచు నుండువారలు పార్థ రాక్షస మాసురం
    బారయంగను మోహనంబును నైనమాయన యక్కటా. {{float right|12}}

              తరల

    ధర మహాత్ములు దేవభావము దాల్చి నిర్మలచిత్తులై
    యరసిచూడఁగ వేఱుచింతల నన్నిఁటిం దిగవిడ్చుచుం
    బురుషపుంగవ యవ్యయుండును భూత కారణుఁ డంచు నన్
    బరమభక్తి నెఱింగి కొల్తురు పౌరవాన్వయబాలకా.    {{float right|13}}

కం॥ క్షితి నిత్యయుక్తులు దృఢ
    వత్రు లై యోసవ్యసాచి వారల్ భక్తిన్
    నుతిసేయుచు నతిసేయుచు
    జతనంబునఁ గొల్చుచుంద్రు సతతము నన్నున్.  {{float right|14}}

కం॥ మఱి జ్ఞానయజ్ఞమునఁ గొం
    ద ఱేకభావమ్ముతోఁ బృథఙ్మతితోఁ గొం
    దఱు బహుభావముతోఁ గొం
    దొఱుఁ గొల్తురు నన్ను విశ్వతోముఖుఁ గఱ్ఱీ.  {{float right|15}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nf54gscbkbgqbz4s04vg0l2k814ij9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215933</id>
    <revision>
      <id>564034</id>
      <timestamp>2026-07-11T09:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564034</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2549" sha1="ezndgoxnkawmp3o9350vvrecqui6pew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|74|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
ఆ॥ వె॥ ఏను గ్రతువు యజ్ఞ మే నౌషధంబును
       నేను స్వధయు నేను నేను మంత్ర
       మేను హుతము నగ్ని యే నాజ్య మేఁ జువ్వె
       పూరునృపకులాబ్ధిపూర్ణచంద్ర.   {{float right|16}}

                   మత్తకోకిల

    నేను దల్లిని నేను దండ్రిని నేను దాతను ధాత నే
    నేను వేద్యము నేఁ బవిత్రము నేన యోమ్మను నక్షరం
    బేను ఋక్శ్రుతి యాయజుశ్శ్రుతి యేను సామము బాలకా
    యేను జూ సచరాచర మ్మగునీజగత్తున కంతకున్.  {{float right|17}}

                   ఉత్సాహ

    నేనెగతిని నేనెభర్త నేనెప్రభువు సాక్షి నే
    నేనివాస మేనెశరణ మేనెహితుఁడ రాక కే
    నేనయునికి కేనెపోక కేనిధాన మవ్యయం
    బైనయట్టిబీజమేన యఖిలలోకములకునున్.  {{float right|18}}

                    ఉత్సాహ

    ఏన తాప మాచరింతు నెల్లప్రాణికోటికిన్
    వానగురియువాఁడ నేన వానయాఁగువాఁడ నే
    నేనయమృతమనెడునదియు నేనమృత్యు వేన స
    త్తే నసత్తు సుమ్మి పూరునృపకులాబ్ధి చంద్రమా.  {{float right|19}}

మ॥ ధర వేదంబులుమూఁడునుం జదివి శ్రద్ధన్ సోమపానంబుచే
    నరయం బాపమువాపి యజ్ఞముల న న్నర్చించి యాస్వర్గతిన్
    గర మర్ధించెడువారు పుణ్యసురలోకం బంది స్వర్గంబునన్
    నర దివ్యం బగుదేవభోగముల నెన్నం గుర్తరిష్టంబునన్. {{float right|20}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ezndgoxnkawmp3o9350vvrecqui6pew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/గుండేరావు హరారే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215934</id>
    <revision>
      <id>564037</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = చెప్పెల హరినాథశర్మ      | అనువాదం=  | విభాగము  = గుండేరావు హరారే  | ముందరి = [[../ గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ/]]  | తదుపరి = [[../]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం=2017 }} &lt;pages...'</comment>
      <origin>564037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="631" sha1="rkvz25rik5klyjukshe1iuldabgcyz4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = చెప్పెల హరినాథశర్మ    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = గుండేరావు హరారే
 | ముందరి = [[../ గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=205 to=207 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>rkvz25rik5klyjukshe1iuldabgcyz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564039</id>
      <parentid>564037</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="lmqbjgfppy9ro97xwhgyna13gtuxf0c" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మసన చెన్నప్ప    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = గుండేరావు హరారే
 | ముందరి = [[../ గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=205 to=207 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>lmqbjgfppy9ro97xwhgyna13gtuxf0c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564041</id>
      <parentid>564039</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="6bc2ci7mv077s9yy1q2t4hza7v3xo6o" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మసన చెన్నప్ప    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = గుండేరావు హరారే
 | ముందరి = [[../ గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=205 to=208 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>6bc2ci7mv077s9yy1q2t4hza7v3xo6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564044</id>
      <parentid>564041</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="lmqbjgfppy9ro97xwhgyna13gtuxf0c" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మసన చెన్నప్ప    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = గుండేరావు హరారే
 | ముందరి = [[../ గుమ్మన్నగారి లక్ష్మీనరసింహశర్మ/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=205 to=207 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>lmqbjgfppy9ro97xwhgyna13gtuxf0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215935</id>
    <revision>
      <id>564038</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2426" sha1="taovv18mx2da5utupbvbfzb3oqtrvsz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||తొమ్మిదవయధ్యాయము|75}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
శా॥ ఆరీతిం గడుఁబెద్దకాల మటఁ బార్థా స్వర్గభోగంబులన్
    వారల్ గుడ్చుచుఁ బుణ్యమెల్ల సరిపోవం భూమిపైఁ గూలువా
    రీరీతిన్ శ్రుతిధర్మ మూఁది మది నెంతేఁ గామముల్ గల్గున
    వ్వారల్ చచ్చుచుఁ బుట్టుచుండెద రిలం బర్యాయమర్యాదచేన్. {{float right|21}}

కం॥ నర వేఱుఁజింత లే కె
    వ్వరు నన్నే దలఁచి లెస్స భజియించెద ర
    న్నిరతాభియుక్తులవి యగు
    వరయోగక్షేమములను బరఁగ వహింతున్.  {{float right|22}}

కం॥ ఇల నన్యదేవతలభ
    క్తు లై యెవరు భక్తిఁ జేయుదురు పూజలు వా
    ర లవిధిపూర్వకముగ న
    న్న లలిం బూజించి వెలసినట్టిరు నువ్వే.  {{float right|23}}

ఆ॥ వె॥ సర్వయజ్ఞభోక్త సర్వయజ్ఞప్రభు
       వేన నువ్వె వార లింతయేని
       నాదుతత్వ మర్జునా యెఱుంగర యల్ల
       కారణమునఁ గూలువార లకట.  {{float right|24}}

కం॥ చనఁ బొందుచుండ్రు దేవత
    లను దేవవ్రతులు పెతరులను బితృనియతుల్
    ఘనభుజ భూతంబుల భూ
    తనియతి గలవారు నన్నుఁ దగ నాభక్తుల్.  {{float right|25}}

కం॥ గాండివి యాకేఁ జువ్వేఁ
    బండే నీళ్లేని నాకు భక్తినొసఁగు నె
    వ్వం డాపరిశుద్ధాత్మకు
    మెండగు భక్తి నిడుదాని మేకొని కుడుతున్.  {{float right|26}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>taovv18mx2da5utupbvbfzb3oqtrvsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215936</id>
    <revision>
      <id>564040</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = మసన చెన్నప్ప      | అనువాదం=  | విభాగము  = ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి  | ముందరి = [[../ గుండేరావు హరారే/]]  | తదుపరి = [[../]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం=2017 }} &lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమ...'</comment>
      <origin>564040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="91ro9lg3lu74z4y32wx7psm9ljq604q" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మసన చెన్నప్ప    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
 | ముందరి = [[../ గుండేరావు హరారే/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=207 to=209 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>91ro9lg3lu74z4y32wx7psm9ljq604q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564042</id>
      <parentid>564040</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="3xyt05egvyhze5eem788qb9pstqg3wi" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మసన చెన్నప్ప    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
 | ముందరి = [[../ గుండేరావు హరారే/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=209 to=211 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>3xyt05egvyhze5eem788qb9pstqg3wi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564043</id>
      <parentid>564042</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="tgllco3ftbudiwoh7wojk242jtfn94s" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = మసన చెన్నప్ప    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
 | ముందరి = [[../ గుండేరావు హరారే/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=208 to=211 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>tgllco3ftbudiwoh7wojk242jtfn94s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564045</id>
      <parentid>564043</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T10:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="590" sha1="9he3x4bhvknv4d8ksneydsvgg78oc5p" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = షబ్నవీజ్ ఇందిర    
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = ఇల్లిందల సరస్వతీ దేవి
 | ముందరి = [[../ గుండేరావు హరారే/]]
 | తదుపరి = [[../]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=2017
}}
&lt;pages index=&quot;తెలంగాణ తేజోమూర్తులు.pdf&quot; from=208 to=211 /&gt;

[[వర్గం:తెలంగాణ తేజోమూర్తులు]]</text>
      <sha1>9he3x4bhvknv4d8ksneydsvgg78oc5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215937</id>
    <revision>
      <id>564046</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="ilszw96hnkf0i6owdsj1xkhz9o8rnkt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|76|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ ఎదిచేసెద వెదికుడిచెద
    వెదివ్రేల్చెద వెదియొసంగు దెదితపియిం తీ
    వదియెల్లం గౌంతేయా
    మదర్పణం బెలమిఁ జేయుమా మదిలోనన్.  {{float right|27}}

మ॥ చన నీరీతి వసుంధరాతలమునన్ సన్యాసయోగంబుచే
    తను శాంతించినచిత్త విూవు గలవేఁ దథ్యంబు కీడ్మోళ్లురెం
    టిని బుట్టించెడుకర్మబంధనము క్రీడీ వీడి రాఁగల్గు ది
    మ్మున నీ వప్పుడు నన్నుఁ బొందెదవుసూ ముక్తుండ వై యున్కిచే.  {{float right|28}}

కం॥ నర నేను సర్వసముఁడను
    విరోధియితఁ డితఁడునాకుఁబ్రియుఁడని లే దె
    వ్వరు నన్ను భక్తిఁ గొలుతురు
    కర మే వా రొకరిలోనొకర ముందుము సూ.   {{float right|29}}

కం॥ కరము దురాచారుండే
    ధరలోన ననన్యభక్తిఁ దగ ననుఁ గొలువం
    గరము సదాచారుఁడ యనఁ
    బరఁగును లెస్సగ నతండు వ్యవసితుఁ డగుటన్.  {{float right|30}}

కం॥ వడివడి నాతఁడు ధర్మా
    త్ముఁడై వడయు నిత్యశాంతి ముదమున నాభ
    క్తుఁడెవండు చెడఁడుసుమ్మీ
    యెడ ముమ్మాటికిని, నమ్ము మీ నామాటల్.  {{float right|31}}

కం॥ భువిఁ బాపజాతు లాయాఁ
    డువాండ్రు శూద్రులును గోమటులు దామేన
    న్నవిరళభక్తిఁ గొలిచి పాం
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ilszw96hnkf0i6owdsj1xkhz9o8rnkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215938</id>
    <revision>
      <id>564049</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2059" sha1="0xbafhqju43p01n9nu3tgep9fj8915y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||తొమ్మిదవయధ్యాయము|77}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    డవమధ్యమ పరమగతి వడయువా రనినన్.  {{float right|32}}

కం॥ అతిపుణ్యాత్ముల భక్తుల
    క్షితిపర్షుల బాహ్మణులను జెప్పఁగ నేలా
    క్షతియుత మసుఖం బగునీ
    క్షితిఁ బుట్టితి వీవు నన్ భజంపుము బాలా.  {{float right|33}}

                    మత్తకోకిల

    నన్నె మానసమందు నిల్పుము నాకె సేవ యొనర్పుమా
    నన్నె గూర్చి నమస్కరింపుము నాకె పూజ యొనర్పుమా
    అన్న యీగతి నేనె ది క్కని యాత్మ నాపయి నిల్సితే
    నన్నె పొందఁగఁ గాంతు సువ్వె ధనంజయా యిటమీఁదటన్. {{float right|34}}
&lt;/poem&gt;


{{c|గద్య.}}

{{c|ఇది శ్రీ త్రికవిమిత్ర తాడూరి రామనభట్టాగ్రపుత్త్ర}}
{{c|పండితారాధన మండిత లక్ష్మీనరసింహ పండిత ప్రణీతం}}
{{c|బైన యుపనిషత్తునుబ్రహ్మవిద్యయునుయోగ}}
{{c|శాస్త్రంబును శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం}}
{{c|బును నగు శ్రీభగవద్గీతయందు}}
{{c|రాజవిద్యా రాజగుహ్య}}
{{c|యోగమను నవ}}
{{c|మాధ్యాయము.}}


{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 94
|bSize = 600
|cWidth = 124
|cHeight = 81
|oTop = 831
|oLeft = 226
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xbafhqju43p01n9nu3tgep9fj8915y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215939</id>
    <revision>
      <id>564050</id>
      <timestamp>2026-07-11T10:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="qjulodev104xrquti3gi2tskpcway9m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu
|Page = 95
|bSize = 600
|cWidth = 448
|cHeight = 58
|oTop = 77
|oLeft = 66
|Location = center
|Description = 
}}


{{p|fs125|ac}}భగవద్గీత&lt;/p&gt;

{{p|fs125|ac}}పదియవ యధ్యాయము&lt;/p&gt;

{{p|fs150|ac}}విభూతియోగము.&lt;/p&gt;

&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
      అని మఱియు భగవంతుండిట్లనియె.

కం॥ పరమ ప్రియుఁడవుగావునఁ
    బరమహితము గోరి నీకుఁ బరఁగఁగ నిపు డీ
    పరమమహావాక్యంబును
    బరంతపా మరలఁ జెప్పువాఁడను వినుమా.  {{float right|1}}

కం॥ సురగణ మహర్షిగణములు
    నర యెన్నం డెఱుఁ గలేవు నాప్రభవముఁ దా
    మరయంగ వారికెల్లం
    బురుషవరా నేను మూలపురుషుఁడఁ గదవే.  {{float right|2}}

కం॥ నను నజుఁడు లోకనాధుం
    డనాది యని యెవ్వఁ డెఱుఁగు నాతఁడు నరులం
    దున మోహరహితుఁడై కనుఁ
    జన ముక్తిన్ సర్వకిల్బిషంబులవలనన్.  {{float right|3}}

కం॥ క్షమయును బుద్ధియు జ్ఞానము
    శమమును సత్యంబు మఱి యనమ్మోహంబున్
    దమమును సుఖమును దుఃఖము
    నమితగుణా భవ మభావ మభయము భయమున్.  {{float right|4}}

కం॥ సమతయు నహింస తుష్టియు
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjulodev104xrquti3gi2tskpcway9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215940</id>
    <revision>
      <id>564052</id>
      <timestamp>2026-07-11T11:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2065" sha1="o68kr73bkfq328iqrps1ku7me6tssgj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh||పదియవయధ్యాయము|79}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
    నమరఁ దపంబును యశంబు నయశంబును దా
    నము ననునీనానాభా
    వములను భూతముల కిచ్చువాఁడను నేనే.  {{float right|5}}

కం॥ ధర నీసకలప్రజ యె
    వ్వరి దలయేడ్వురుమహర్షి వరులుం దొలిన
    ల్వురు మనువులు మనమునఁ బు
    ట్టిరి వా రెల్లరును గవ్వడీ మద్భావుల్.  {{float right|6}}

కం॥ ఈ నావిభూతియోగము
    లోనర తత్వమున నెఱిఁగి యొనరునతఁ డిలన్
    దా నచలయోగయుక్తుం
    డౌ నీయర్థమున సంశయము లే దనఘా.  {{float right|7}}

కం॥ అంతకు నేనే మూలం
    బంతయు నావలన నడచు నని మదిలోనన్
    జింతించి బుధులు నను భజి
    యింతురు భావంబుకలిమి యెసక మెసంగన్.  {{float right|8}}

కం॥ నిలుపుచుఁ జిత్తముఁ బ్రాణం
    బులు నాపయి నొకరికొకరు బోధించుచు ని
    చ్చలు చెప్పికొనుచు నామా
    టలు తృప్తి రమింత్రు చూ బెడంగుగ వారల్.  {{float right|9}}

కం॥ నిరతాభియుక్తు లగుచుం
    గరము ననుం బ్రీతిపూర్వకముగఁ గొలుచున
    ప్పురుషులకు బుద్ధియోగము
    నర యొసఁగెద నదియ వారి ననుఁ బొందించున్.  {{float right|10}}
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o68kr73bkfq328iqrps1ku7me6tssgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 14</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215941</id>
    <revision>
      <id>564064</id>
      <timestamp>2026-07-11T11:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]  | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం=  | విభాగము  = అధ్యాయము 14  | ముందరి = [[../అధ్యాయము 12/]]  | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 15/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం=1927 }} &lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telug...'</comment>
      <origin>564064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="o5rrwfsc8ftlvb0cimjfzgmpcbpb4ab" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 14
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 12/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 15/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=79 to=88 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>o5rrwfsc8ftlvb0cimjfzgmpcbpb4ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564065</id>
      <parentid>564064</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="bu5fj03gcnaerc8ksojatxp1s4ge7rp" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 14
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 12/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 15/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=79 to=82 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>bu5fj03gcnaerc8ksojatxp1s4ge7rp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>215942</id>
    <revision>
      <id>564066</id>
      <timestamp>2026-07-11T11:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>శ్రీరామమూర్తి</username>
        <id>1517</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>564066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2056" sha1="767prdza3iv1pzeynxddzljzbs5yxvm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;{{rh|80|భగవద్గీత|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
{{left margin|5em}}
కం॥ వారియెడన దయచేతను
    వారలభావమున నిల్చి పార్థ చెఱిచెదన్
    వారలయజ్ఞానజతమ
    మారయ వెలుఁగొందు జ్ఞాన మనుదీపముచే. {{float right|11}}

వ॥ అనుటయు నర్జునుండు.

కం॥ హరి నీవు పరబ్రహ్మవు
    పరమ జ్యోతివియుఁ బరమపావనమవు నిన్
    బురుషుఁడు దివ్యుఁడు శాశ్వతుఁ
    డరయంగా నాదిదేవుఁ డజుఁడు విభుండున్.  {{float right|12}}

కం॥ అని యెల్లమునులు ననిమిష
    ముని నారదుఁ డల్లవ్యాసమునియుం గృష్ణా
    ఘనుఁ డాదేవలుఁ డసితుం
    డును బల్కెద రట్ల నాకు నుడివెద వీవున్.  {{float right|13}}

కం॥ నీయివుడునాకుఁ జెప్పెడి
    యీయెల్ల నిజం బటంచు నే నమ్మితి నీ
    దైయెసఁగువ్యక్తి భగవం
    తా యెఱుఁగఁగ నగునె దేవదానవులకునున్.  {{float right|14}}

కం॥ అరయంగ నీకు నీవే
    నిరతం బెఱుఁగుదువు గదవె నిను జగదీశా
    కర మరిది భూతభావన
    పురుషోత్తమ దేవదేవ భూతమహేళా.  {{float right|15}}

కం॥ ఘనమగు నీలోకములె
    ల్లను దేనను వ్యాపి యౌచు లలి స్వస్థుఁడవై
    చను దాదివ్యవిభూతులఁ
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>767prdza3iv1pzeynxddzljzbs5yxvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 15</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215943</id>
    <revision>
      <id>564067</id>
      <timestamp>2026-07-11T11:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]  | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం=  | విభాగము  = అధ్యాయము 15  | ముందరి = [[../అధ్యాయము 14/]]  | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 16/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం=1927 }} &lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telug...'</comment>
      <origin>564067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="mwavxlqs9i10dwig207fty48ileyt65" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 15
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 14/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 16/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=82 to=86 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>mwavxlqs9i10dwig207fty48ileyt65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564068</id>
      <parentid>564067</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="3lkgx2zx845fmuhodhk5gzl35p03w91" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 15
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 14/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 16/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=82 to=84 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>3lkgx2zx845fmuhodhk5gzl35p03w91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధమ్మపదము/అధ్యాయము 16</title>
    <ns>0</ns>
    <id>215944</id>
    <revision>
      <id>564069</id>
      <timestamp>2026-07-11T11:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]  | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు | అనువాదం=  | విభాగము  = అధ్యాయము 16  | ముందరి = [[../అధ్యాయము 15/]]  | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 17/]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం=1927 }} &lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telug...'</comment>
      <origin>564069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="5h2obdo62uv8zqxmic1hnm0jpo3kq75" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 16
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 15/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 17/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=84 to=87 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>5h2obdo62uv8zqxmic1hnm0jpo3kq75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>564070</id>
      <parentid>564069</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>564070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="546" sha1="tjmpn2c82r6fqkocvxl2o4z8l09t2gz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[ధమ్మపదము]]
 | రచయిత = కిళాంబి రంగాచార్యులు
| అనువాదం=
 | విభాగము  = అధ్యాయము 16
 | ముందరి = [[../అధ్యాయము 15/]]
 | తదుపరి = [[../అధ్యాయము 17/]]
 | వివరములు =  
|సంవత్సరం=1927
}}
&lt;pages index=&quot;Dharma Padamu (Telugu) By K. Rangacharya, Andhra Book Series 8, 1927.pdf&quot; from=85 to=87 /&gt;


{{PD-India}}</text>
      <sha1>tjmpn2c82r6fqkocvxl2o4z8l09t2gz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>