వికీసోర్స్ tewikisource https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీసోర్స్ వికీసోర్స్ చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ ద్వారము ద్వారము చర్చ రచయిత రచయిత చర్చ పుట పుట చర్చ సూచిక సూచిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk 104 108700 564343 352261 2026-07-13T12:13:12Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 564343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|20|ఆనందమఠము|}}</noinclude><section begin="25A" />యెను. ఒక్కఁడా నిర్జీవశవమును కాళ్లుపట్టి లాఁగి నిప్పులో వేయుటకు ప్రయత్నించెను. వేఱోకఁడు——'నిలు నిలుము! మనము మహామాంసమును తిని ప్రాణమును సంరక్షించుకొను కాలము సంభవించినను, ఈముదిమానిసి మాంస మేల తినవలయును? నేఁడు మనము పట్టుకొనివచ్చిన స్త్రీమాంసమును తిందము' అనెను. మఱొకఁడు——ఏదైననేమి, ఆఁకలిపోవుటయే ప్రధాన మనెను. అంత అందఱును కల్యాణియు దానిబిడ్డయు పరుండి యున్న చోటికిఁబోయిచూడఁగా, తల్లిబిడ్డలు కనఁబడలేదు. దొంగలు పరస్పరము జగడము చేయుచున్న సమయమున కల్యాణి బిడ్డను చంక నిడిగొని పాలిచ్చుచు పరుగిడి పోయెను. తర్వాత, ఆ ప్రేతమూర్తులైన దొంగలు సికారి పఱుగెత్తిపోయెను; పట్టుఁడు, కొట్టుఁడు, పఱుగిడుఁడు, అని కేకలు వేయుచు నలుదిక్కులకుఁ బాఱిరి. అవస్థావిశేషమునందు మనుష్యుఁడు అరణ్యహింస్రజంతువేగాని వేఱుకాఁడుగదా. {{rule|6em}} <section end="25A" /> <section begin="25B" />{{p|fs125|ac}}నాల్గవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}వనప్రవేశము</p> అరణ్యము మహాంధకారమయము. కల్యాణికి మార్గము కనఁబడలేదు. వృక్షలతాకంటకములు మిగులదట్టమై యున్నందున, మార్గములేదు. అందును గాఢాంధకారము. కల్యాణి ఆచీకటిలో చెట్లసందులలో దూరి పోవుచు నుండెను. బిడ్డట్లయొక్కయు కంటకలతల యొక్కయు ముండ్లు గ్రుచ్చికొని <section end="25B" /><noinclude><references/></noinclude> op80sl61x4la49mycgtmpatwovzuqdk 104 108703 564348 352360 2026-07-13T12:31:25Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 564348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||అయిదవప్రకరణము|23}}</noinclude><section begin="28A" />శుభ్రశరీర, శుభ్రకేశ, శుభ్రశ్మశ్రు, శుక్రవసనధారి యైన ఋషిమూర్తిని దర్శించెను. అనన్య మనస్కురాలై తథాభూత చేతనమునందు ప్రణామము చేయుదు నని భావించెను. అయినను, ప్రణామము చేయఁజాలక తల వాంచెను. వెంటనే చేతన శూన్యురాలై భూతలశాయిని యైనది. {{rule|6em}} <section end="28A" /> <section begin="28B" />{{p|fs125|ac}}అయిదవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మఠప్రవేశము </p> ఆవనమధ్యమునం దొకప్రకాండమైన భూఖండమందు భగ్నమైన శిలాఖండములచే పరివేష్టితమైన మఠములు కలవు. పురాతత్త్వమును తెలిసినవారు చూచిరేని ఇది పూర్వకాలము నందు బౌద్ధుల విహారమైయుండి, అనంతరము హిందువుల మఠ మైనదని చెప్పుదురు. అది రెండంతస్థులు కలది. లోపల అనేక దేవమందిరము లున్నవి. ముందుగా నాట్యశాల కలదు. ఇవి యన్నియు నొకకోటచే ఆవరింపఁబడి యుండెను. దాని చుట్టును పెద్దవృక్షము లున్నందున పగటి వేళయందుఁ గూడ దీనిలోపల కోట యున్నదని తెలిసికొనుట కెవ్వరికిని సాధ్యము కాదు. ఆమేడ లనేకస్థలములలో శిథిలమై యుండెను. ఇప్పుడు కొంతవఱకు జీర్ణోద్ధార మైనట్లు తోఁచెను. ఈమఠమున నొకగృహము. అందొక పెద్దదీపస్తంభమున దీపము వెలుఁగుచుండెను. కల్యాణి చైతన్యముకలిగి చూచినపుడు, <section end="28B" /><noinclude><references/></noinclude> 036a12l3r7tk6fm5n63oftsako1p3fv 104 108748 564353 352468 2026-07-13T13:02:13Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 564353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|26|ఆనందమఠము|}}</noinclude><section begin="31A" />యని తెలిసికొని, 'నీవు మహేంద్రసింహుని పత్నివా' యనెను. కల్యాణి, నిరుత్తరురాలై తలవంచుకొని, పాలు కాచిన నిప్పును సరిపఱచుకొనుచుండెను. అప్పుడు బ్రహచారి తన ప్రశ్నకు ఉత్తరమువచ్చినదని నిశ్చయించుకొని, “ నేను చెప్పినట్లు చేయుము. పాలుపుచ్చుకొనుము. నీస్వామివృత్తాంతమును తెలిసికొనివచ్చి చెప్పెదను. నీవు పాలు గైకొనకపోయిన నేను పోను" అనెను. కల్యాణి, ఇక్కడ కొంచెము జలము దొరకునా! యనెను. బ్రహచారి నీళ్లు తెచ్చి యొకసానిక నిండుగాఁ బోసి 'పుచ్చుకొనుము' అనెను. కల్యాణి, ఈజలమున తమపాదముల 'ననుగ్రహింపుడు' అనెను. బ్రహ్మచారి, తన అంగుష్ఠము చేత నాజలమును స్పశించెను. తర్వాత, కల్యాణి ఆ జలమును పానము చేసి, “ నేను అమృతపానము చేసినాను, ఇఁక నన్నేమియు పుచ్చుకొనుమని నిర్బంధము చేయఁగూడదు. నాస్వామి వృత్తాంతమునువినక నేనేమియు స్వీకరింపను” అనెను. బ్రహ్మచారి, 'నీవు నిర్భయముగా నీ దేవస్థానమునందుండుము. నేను నీస్వామివృత్తాంతమును దెలిసికొనివచ్చెద' అని చెప్పి వెడలిపోయెను. {{rule|6em}} <section end="31A" /> <section begin="31B" />{{p|fs125|ac}}ఆఱవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}భవానందుఁడును మహేంద్రుని వెదకుట కేఁగుట</p> రాత్రి చాల ప్రొద్దయినది. చంద్రుడు తలమీఁదికి వచ్చెను. పూర్ణచంద్రుఁడు కాదు. వెన్నెల మిగుల ప్రకాశము <section end="31B" /><noinclude><references/></noinclude> r0zn6kcmvtfko40tmq64sfx7ljgl6cc 564354 564353 2026-07-13T13:02:48Z Rajasekhar1961 50 564354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh|26|ఆనందమఠము|}}</noinclude><section begin="31A" />యని తెలిసికొని, 'నీవు మహేంద్రసింహుని పత్నివా' యనెను. కల్యాణి, నిరుత్తరురాలై తలవంచుకొని, పాలు కాచిన నిప్పును సరిపఱచుకొనుచుండెను. అప్పుడు బ్రహచారి తన ప్రశ్నకు ఉత్తరమువచ్చినదని నిశ్చయించుకొని, “నేను చెప్పినట్లు చేయుము. పాలుపుచ్చుకొనుము. నీస్వామివృత్తాంతమును తెలిసికొనివచ్చి చెప్పెదను. నీవు పాలు గైకొనకపోయిన నేను పోను" అనెను. కల్యాణి, ఇక్కడ కొంచెము జలము దొరకునా! యనెను. బ్రహచారి నీళ్లు తెచ్చి యొకసానిక నిండుగాఁ బోసి 'పుచ్చుకొనుము' అనెను. కల్యాణి, ఈజలమున తమపాదముల 'ననుగ్రహింపుడు' అనెను. బ్రహ్మచారి, తన అంగుష్ఠము చేత నాజలమును స్పశించెను. తర్వాత, కల్యాణి ఆ జలమును పానము చేసి, “ నేను అమృతపానము చేసినాను, ఇఁక నన్నేమియు పుచ్చుకొనుమని నిర్బంధము చేయఁగూడదు. నాస్వామి వృత్తాంతమునువినక నేనేమియు స్వీకరింపను” అనెను. బ్రహ్మచారి, 'నీవు నిర్భయముగా నీ దేవస్థానమునందుండుము. నేను నీస్వామివృత్తాంతమును దెలిసికొనివచ్చెద' అని చెప్పి వెడలిపోయెను. {{rule|6em}} <section end="31A" /> <section begin="31B" />{{p|fs125|ac}}ఆఱవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}భవానందుఁడును మహేంద్రుని వెదకుట కేఁగుట</p> రాత్రి చాల ప్రొద్దయినది. చంద్రుడు తలమీఁదికి వచ్చెను. పూర్ణచంద్రుఁడు కాదు. వెన్నెల మిగుల ప్రకాశము <section end="31B" /><noinclude><references/></noinclude> 5fbmikcyb69ecjbqrlskst6x00yk52t 104 108751 564363 352473 2026-07-13T13:20:13Z Rajasekhar1961 50 /* మూల్యాంకన చేసారు */ 564363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajasekhar1961" />{{rh||ఏడవ ప్రకరణము|29}}</noinclude><section begin="34A" />బ్రహచారి నవ్వి—— దొంగల చేతికి చిక్కినవాని భార్యను బిడ్డను జీవముతో పిలుచుకొని వచ్చితిని. వారిద్దఱిని మఠము నందు విడిచి పెట్టి వచ్చియున్నాను. నీవు మహేంద్రుని వెదకి వానిభార్యను బిడ్డను వానివశము చేయుము. ఇచ్చట జీవానందుఁడున్న చాలును; కార్యము నెఱువేఱు ననెను. భవానందుఁడు——అట్లే కాని మ్మని చెప్పెను. బ్రహ్మచారి——వేఱేచోటికి వెడలి పోయెను. {{rule|6em}} <section end="34A" /> <section begin="34B" />{{p|fs125|ac}}ఏడవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రుఁడు సిపాయీలకు లోఁబడుట</p> మహేంద్రసింహుఁడు, ఈ నిర్మానుష్యప్రదేశమునం గూర్చుండి యాలోచించి ప్రయోజనము లేదని తెలిసికొని, రాజనగరమునకుఁ బోయి పోలీసువారిని సహాయముగాఁ బిలుచుకొని భార్యను బిడ్డను వెదుకవలయు నని తలంచి, ఆమార్గముగాఁ బోవుచుండెను. కొంచెము దూరము పోఁగానే, ఒక యెద్దుబండి సిపాయీల పహరాతో వచ్చుచుండెను. రాజనగరము; లేక నగరము ఎయ్యది యనుదానిని యిపుడు చెప్పెదము. వేయుయు నేడువందల డెబ్బదియాఱవ (1776) సంవత్సరమునందు వీరభూమి (Birbhoom) మొదలగు ప్రదేశములు ఇంగ్లీషువారిపాలనకు లోఁబడి యుండలేదు. ఆకాలమున ఇంగ్లీషువారు బంగాళా దివానులై యుండిరి. ఫౌజుదారియు వారికి <section end="34B" /><noinclude><references/></noinclude> 2pj6sahx9i8s8d3pmv19yrf2f2ql8eh 104 108755 564375 352553 2026-07-13T14:23:43Z Rajasekhar1961 50 564375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh||ఎనిమిదవ ప్రకరణము|33}}</noinclude><section begin="38A" />తురకలలో "పెండ్లికి పేరు) చేయు " డని చెప్పెను. ప్రకృతము నందు "కైది” అని చెప్పవలసియుండెను. దానికి బదులు కై పెక్కియున్నందున 'షాది' అని సాహేబు నోటనుండి వెడలెను. ఆసిపాయీలు “వీనికి పెండ్లి యెట్లు చేసేది? వీనికిని దెబ్బతిన్న సిపొయికిని పెండ్లి చేసేదా, లేక వీనికి యేడనుండి పిల్లను తెచ్చి పెండ్లి చేసేది? ఇదేమొ వింత తీర్పుగా నున్నదే. అయినా వీనిని కాళ్లు చేతులుకట్టి బండిలో పడ వేసికొనిపోదము, సాహేబు వారుమత్తు తిరిగిన మీఁదహుకుం బదలాయింపఁగలరు” అని తమలోఁ దా మాలోచించుకొని మహేంద్ర సింహుని మోకుదారముతో కట్టి బండిమీఁద వేసిరి. మహేంద్రసింహుఁడు ఇందఱతోను జగడమాడిన ప్రయోజన ముండదని తెలిసికొని యూరకుండెను. సాహసము చేసి తప్పించుకొన్నను ఫలమేమి? 'పెండ్లము బిడ్డ పోయినమీఁద జీవితుఁ డై యుండుటకు వానికి సమ్మతము లేదు. సిపాయీలు మహేంద్రసింహుని బండిగూటమునకు భద్రముగా కట్టిరి. అనంతరము, యథాప్రకారము ఇరసాలును తీసికొని మృదు గంభీర మైన నడకతో పోవుచుండిరి. {{rule|6em}} <section end="38A" /> <section begin="38B" />{{p|fs125|ac}}ఎనిమిదవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}సైనికులు పరాభూతు లగుట</p> బ్రహచారి ఆజ్ఞాప్ర కారము భవానందుఁడు భగవన్నామస్మరణము చేయుచు, మహేంద్రుఁడు నిలిచిన గ్రామము వైపు బయలు దేరెను. ఆ ప్రాంతముననే వానిసమాచారము తెలియవచ్చునని యాలోచించి, ఆమార్గముగాఁ బోయెను, <section end="38B" /><noinclude><references/></noinclude> q71pei6fgu27p9g3shvbvtgtwx1d5k1 104 108760 564378 352558 2026-07-13T14:27:12Z Rajasekhar1961 50 564378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|38|ఆనందమఠము|}}</noinclude><section begin="43A" />సిపాయీలను కొట్టిచంపి తరిమివేసి, బండ్ల మీఁదనున్న ఇరసాలు రూపాయలను స్వాధీనము చేసికొనిరి. చావక మిగిలియున్న సిపాయీలు భగ్నోత్సాహులై పరాభూతులై పలాయనులైరి. మొదట బండిమీద నిలిచి తర్వాత యుద్ధమున యాజమాన్యమును వహించినయతఁడు భవానందునియొద్దకు వచ్చెను. ఇర్వురును పరస్పర మాలింగనము చేసికొనిరి. అపుడు భవానందుఁడు, 'జీవానందా ! యత్నించిన కార్యము సఫలమైనది* ఆనెను. జీవానందుఁడు, 'భవానందా! నీ నామము సార్థకమగును గాత,' అని యాశీర్వదించెను. అపహృతధనమును యథాస్థానమునకుఁ గొనిపోవుటకు జీవానందుఁడు నియమింపఁబడఁగా, 'నతఁడు తనయనుచరులతోడ స్థానాంతరమునకు బయలుదేణి పోయెను. భవానందుఁ డొక్కడే యుండెను. {{rule|6em}} <section end="43A" /> <section begin="43B" />{{p|fs125|ac}}తొమ్మిదవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రుఁడు తప్పించుకొనుట</p> మహేంద్రుఁడు బండినుండి దిగి ఒక సిపాయి చేతిలోనికత్తిని లాఁగికొని యుద్ధములోఁ దానును చేరవలయునని యెంచెను. అయినను, వీరు దొంగలు, ధనాపహరణార్థమై సిపాయీలను గొట్టుచున్నారని తెలిసికొని, యుద్ధ స్థానమునకుఁ గొంచెము దూరమున నిలిచెను, ఏలన, దొంగలకు సహాయము చేసినచో వారు చేయుపాపములకు భాగి కావలసివచ్చు నని యెఱింగి <section end="43B" /><noinclude><references/></noinclude> fvyra4lqlq6nmc307dc9sofd1em2l31 104 108762 564381 352560 2026-07-13T14:33:25Z Rajasekhar1961 50 564381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|40|ఆనందమఠము|}}</noinclude><section begin="45A" />భవానంద—— మీరు నా ఉపకారమును గ్రహించిన నేమి, గ్రహింపకపోయిన నేమి, ప్రత్యుపకారము చేసిననేమి, చేయక పోయిన నేమి, మీయిష్టము. మీరు నాతో వచ్చితిరేని మీ భార్యను కొమార్తెను చూపఁగలను. మహేంద్ర——(భవానందుని ముఖమునుజూచి ఆశ్చర్యముతో) అదెట్లు? భవానందుఁడు మారాడక పోవుచుండెను. మహేంద్రుడు చేయునది లేక వాని వెంబడి పోవుచుండెను. పోవునపుడు తనలో “వీ రెట్టి దొంగలబ్బా!” అని తలంచుకొనెను. {{rule|6em}} <section end="45A" /> <section begin="45B" />{{p|fs125|ac}}పదియవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రుడు భవానందునితో భాషించుట</p> ఆజ్యోత్స్నా మయి యైన రాత్రియం దిర్వురును నిశ్శబ్దముగా ప్రాంతరమును దాఁటిపోయిరి. మహేంద్రుఁడు విన్నఁ బోయిన వాఁడును, శోకాతురుఁడును, గర్వితుఁడును, కొంచెము కౌతూహలావిష్ణుఁడునై యుండెను. భవానందుఁడు, అన్యభావమును ధరించెను. వాడు స్థిర మూర్తియైన ధీర ప్రకృతిగల సన్న్యాసిగా నుండలేదు. ఆసైన్యాధ్యక్షుఁ డైన ఘాతుకుఁడుగాఁ గనఁబడ లేదు. కొంచెము సేపునకు ముందు మహేంద్ర సింహుని తిరస్కారము చేసిన యహంభావమును లేదు, జ్యోత్స్నామయియును శాంతశాలి <section end="45B" /><noinclude><references/></noinclude> 3y82s2qpe73n7v584bjk683whqwd7kb 104 108772 564385 352611 2026-07-13T14:38:34Z Rajasekhar1961 50 564385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|50|ఆనందమఠము|}}</noinclude><section begin="55A" />భవానంద —— అట్లయిన రమ్ము, నీ భార్యను కొమార్తెను జూపెదను. ఇట్లు చెప్పి భవానందుఁడు ముందు నడిచెను, మహేంద్రుడు వానిని వెంబడించి చనెను. భవానందుఁడు మరల "వందేమాతరం” అను గీతమును పాడుటకుఁ దొడంగెను. మహేంద్రుని కంఠ స్వరమును శ్రావ్యమైనది. వాఁడును పాడుట కారంభించెను. ఇట్లు పాడుచున్న మహేంద్రుఁడును బాష్పపూరిత లోచనుం డయ్యెను. అంత వాఁడు భవానందుని జూచి, 'భార్యను బిడ్డను ద్యజింపకుండుటకు సాధ్య మగునెడల, మీవ్రతమును నాకును దెల్పుఁ డనెను భవానంద —— ఈ వ్రతము నవలంబించువారు భార్యను బిడ్డలను ద్యజింపవలయును. నీవు ఈవ్రతము నవలంబించితివేని పెండ్లామును బిడ్డను జూడఁగూడదు. వారు సుఖముగా నుండుటకుం దగిన పద్ధతులు చేయఁబడును. ఈ వ్రతము సమాప్తియైన మీఁద భార్యను బిడ్డను జూచుటకు ఆటంకము లేదు. మహేంద్ర——అట్లయిన యెడల నే నీ వ్రతము నాచరింపను; నాకుఁ దెల్పవలదు. {{rule|6em}} <section end="55A" /> <section begin="55B" />{{p|fs125|ac}}పదునొకండవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రుఁడు భార్యను బిడ్డను గాంచుట.</p> రాత్రి గడచెచు. ఉదయ మయ్యెను. నిర్జనారణ్యము. ఇదివఱకు అంధకారముగను నిశ్శబ్దముగను ఉండెను. ఇప్పుడు <section end="55B" /><noinclude><references/></noinclude> 9yvisbcgkt5rkxr09d5ar9cbrujqbk2 104 108779 564399 352839 2026-07-13T17:05:09Z Rajasekhar1961 50 564399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh||పండ్రెండవప్రకరణము|57}}</noinclude><section begin="62A" />డెను. నిన్నటిరాత్రి వీరు కొల్లగొట్టి తెచ్చిన రూపాయల నెంచి సరిగా నుంచుచుండిరి. సత్యానందుఁడు ఆమందిరమునకుఁ బోయి, 'జీవానంద ! మహేంద్రుఁడు వచ్చును. వచ్చినయెడల సంతాను లై నమనకు మహోపకార మగును. ఏలయన అట్లు వచ్చినయెడల వారి పెద్దలనాఁటినుండి సంపాదించిన ధనరాశి మహామాత సేవకు అర్పితమగును. అయినను వాఁ డెన్ని దినములదాక త్రికరణశుద్ధిగా మాతృభక్తుఁడు కాకుండునో అంతవఱకును వానిని గ్రహింపఁగూడదు.మీపనియైనమీఁద మీరు భిన్న భిన్న సమయములలో వాని ననుసరించి, అనుకూలమైనప్పుడంతయు శ్రీవిష్ణు మంటపమునకుఁ బిలిచికొని పోవలయును. మఱియు, ఎట్టిసమయమునం దైనను సరియే, వాని ప్రాణరక్షణమునందు జాగరూకత కలిగియుండవలయును. ఏలయన, సంతానులకు దుష్ట శాసన మెట్లు కర్తవ్యమో, అట్లే, శిష్టరక్షణమును గర్తవ్య మైన ధర్మమై యున్న' దని చెప్పెను. {{rule|6em}} <section end="62A" /> <section begin="62B" />{{p|fs125|ac}}పండ్రెండవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రుఁడు భార్యతోఁగూడ పయనం బగుట.</p> మహేంద్రుఁడు మిగుల ప్రయాసముతోఁ గల్యాణి యున్న చోటికి వచ్చెను. కల్యాణి చాలా సేపు ఏడ్చెను. మహేంద్రుఁడును రోదనము చేసెను. ఉభయులును కన్నులు <section end="62B" /><noinclude><references/></noinclude> 7mffc08gkyp1460qz5jqob4xwo40m2g 104 108887 564402 353020 2026-07-13T17:14:23Z Rajasekhar1961 50 564402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh||పదమూఁడవ ప్రకరణము|69}}</noinclude><section begin="74A" />తుదకు, ఆమెకంఠము నిస్తబ్ధ మాయెను; నోటనుండి మాట రాలేదు; కన్నులు మూతఁబడెను; అంగము శీతలావృత మయ్యెను. మహేంద్రుఁడు కల్యాణి 'హరేమురారే' యని చెప్పుచు వైకుంఠమున కేఁగిన దని తెలిసికొని, పిచ్చిపట్టినట్టు ఉచ్చ స్వరముతో కాననమును వికంపితము చేయుచు పశుపక్షులు భయంపడునట్లుగా హో యని యంగలార్చు చుండెను. ఆసమయమున నెవరో 'హరే మురారే మధు కైటభారే' యని చెప్పుచు, మహేంద్రుని గాఢా లింగనము చేసికొని, మరల 'హరే మురారే మధు కైట భారే' యని ఘోషించిరి. అపు డనంతుని మహిమచే ననంత మైనయరణ్య మధ్యమునందు అనంతపథ గామిని యైన కల్యాణి సమ్ముఖమునందు లిర్వుకును అనంతుని నామకీర్తనములు బాడుచుండిరి. పశుపక్షులును విషాద మొందెను. పృథ్వి, అపూర్వ శ్హోభామయియై, చరమసంగీతమున కుపయుక్త మైనమందిరముగా నుండెను. సత్యానందుడు, మహేంద్రునిఁ దొడపై నిడికొని కూర్చుండెను. {{rule|6em}} <section end="74A" /> <section begin="74B" />{{p|fs125|ac}}పదుమూఁడవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రుఁడు కారాగారబద్ధుఁ డగుట</p> ఇట్లుండఁగా రాజధానియందు మిగుల గడబిడయై కలకత్తానగరమునకు వచ్చుచున్న సర్కారు రూకలను సన్న్యాసులు కోట్టి దోఁచుకొనిపోయి రని ప్రవాదము కలిగెను. అంత రాజా <section end="74B" /><noinclude><references/></noinclude> 4yqhdrypf9rurxxail04ckuom9jdvfx 104 108891 564456 353040 2026-07-14T09:32:17Z Rajasekhar1961 50 564456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude>{{p|fs125|ac}}పదునాల్గవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రుఁడు కారాగారవిముక్తుఁ డగుట.</p> రాత్రి యైనది, కారాగారబద్ధుండైన బ్రహ్మచారి మహేంద్రునిం జూచి, “ నేఁడు ఆనందమైనదినముగా నున్నది. ఏలన, మనము కారాగారమునందు బద్ధులమై యున్నారము; 'హరే మురారే' యని చెప్పు మనెను. మహేంద్రుఁడు దీనస్వరముతో 'హరే మురారే' యని చెప్పెను. సత్యానంద—— దైన్య మేల? నీవు ఈ వ్రతమును గ్రహణము చేసితి వేని, భార్యను బిడ్డను అవశ్యము త్యజింపవలయును. వారికిని నీకును ఏసంబంధము నుండఁగూడదు. మహేంద్ర——త్యజించుట యనునది యమదండస్వరూపముగా నున్నది. ఏబలముచే నే నీ వ్రతమును గ్రహింపవలయునో, ఆ మహాబలము నా భార్యతోను బిడ్డతోను పోయినది. సత్యా——శక్తి వచ్చును నేను శక్తి నిచ్చెదను. మహా మంత్రమునందు దీక్షితుఁడవు కమ్ము. మహా వ్రతమును గ్రహింపుము. మహేంద్రుఁడు విరక్తుఁదై——నేను పెండ్లమును బిడ్డను కుక్కల నక్కలపాలు చేసితిని. నాకు ఏవ్రతమును అక్కఱ లేదు. సత్యా—— ఆవిచారమును మానుము. సంతానులు నీభార్యను సత్కారము చేసినారు. నీబిడ్డను పిలిచికొని పోయి కాపాడుచున్నారు.<noinclude><references/></noinclude> 3rb82tz3clzqhhqjc5jdm2yku2hoqj0 104 108894 564461 353043 2026-07-14T09:37:17Z Rajasekhar1961 50 564461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|76|ఆనందమఠము|}}</noinclude><section begin="81A" />మహేంద్ర——తాము నిశ్చయముగా సిద్ధపురుషులు, అయినను నేను తమ్ము విడిచి యుండువాఁడను కాను. సత్యా——అట్లయినచో నుండుము, మనమిర్వురము వేఱు విధముగా విడివడి పోవుదము. ధీరానందుఁడు వెడలిపోయెను. సత్యానందుఁడును, మహేంద్ర సింహుఁడును కారాగృహముననే యుండిరి. {{rule|6em}} <section end="81A" /> <section begin="81B" />{{p|fs125|ac}}పదునైదవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}మహేంద్రునికూఁతురు సంరక్షింపబడుట.</p> బ్రహచారి చేయుగానమును అనేకులు వినిరి. వారిలో జీవానందుఁడును ఆ గానమును వినెను. మహేంద్రుని అనువర్తియై వానిని జూచికొనవలసినదని జీవానందునికి బ్రహ్మచారి యాజ్ఞయైన విషయము పాఠకమహాశయునకు విదితమేకదా! మార్గమునందు ఒక్క స్త్రీని జూచెను. అది యేడు దినముల నుండి పస్తుగా పడి యుండెను, ఆమెకు జీ దానము చేయుటకు జీవానందునికి రెండు మూడు గడియలసేపు విళంబ మయ్యెను. ఆస్త్రీని బ్రతికించి తిట్టుచు పిలిచికొని వచ్చెను. (అవకాశమునకు ఆస్త్రీ యే కారణము) వచ్చునపుడు తన ప్రభువైన బ్రహ్మచారిని ముసల్తానులు పట్టుకొనిపోవుటను జూచినదేగాకఁ ఆప్రభువు చేయు గానము చెవిని సోఁకెను. <section end="81B" /><noinclude><references/></noinclude> bue1a2100yxriclk973d41gws1q4pjo 104 109099 564468 355868 2026-07-14T09:47:16Z Rajasekhar1961 50 564468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{rh||పదునాఱవ ప్రకరణము|}} ఆస్త్రీకి ముప్ప దేడు వత్సరముల వయస్సు, అయినను, చూచెడువారికి నిమాయికన్న నెక్కుడు వయస్సు గలదని బోధపడ లేదు. మాసిన జీర్ణ వస్త్రమును ధరించుకొని యా గృహంబునఁ బ్రవేశించిన వెంటనే యింటియందు మెఱుపు చందంబున ప్రకాశించెను. చెట్లయందు తలిరాకులచేఁ గప్పం బడిన పూవులగుత్తు లాకస్మికముగా వికసించిన ట్లయ్యెను, ఎచ టనో యత్తరుబుడ్డి మూఁత దెఱచి యుంచినట్లు ఘుమఘుమ వాసన వీచెను. పొగ లేక నిగనిగలాడు నిప్పున దశాంగ చూర్ణము చల్లిన ట్లయ్యెను, ఇటులుండ నా సుందరవతి గృహంబునఁ బ్రవేశించి యచ్చటచ్చటఁ దన విభుని వెదకెను. ఎచ్చోటను కనఁబడఁడయ్యెను. ఇఁకను గొన్ని ప్రదేశములయం దరసి చూడఁగా నొకచోట గున్న మావి కొమ్మపై శిరము నుంచికొని జీవానందుఁ డేడ్చుచుండెను. ఆ సుందరీమణి యల్లనల్లన నతని సమీపంబునకుఁ బోయి యాతని కరంబును బట్టుకొనియెను. జగదీశ్వరుఁడే యెఱుఁగుఁగాక, ఆయమ నేత్రంబుల యం దశ్రు ధారలు వర్షంబు నతిక్రమించిన ట్లుండెను. ఆ నేత్ర జలంబులు అడ్డగింపఁబడక ప్రవహించి యుండినచో నందు జీవానందుఁడును తేలిపోయి యుండును. ఆమె యించుక ధైర్యశాలిని కాఁబట్టి యాజలంబులను నిరోధించుచుండెను. పిదప, జీవానందుని చేయిఁబట్టుకొని, 'అయ్యో! యిదే మన్యాయము!<noinclude><references/></noinclude> p930z7b57gta0ytsj5vs7ge2f12dvmt 564469 564468 2026-07-14T09:48:08Z Rajasekhar1961 50 564469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" /></noinclude> {{p|fs125|ac}}పదునాఱవ ప్రకరణము</p> ఆస్త్రీకి ముప్ప దేడు వత్సరముల వయస్సు, అయినను, చూచెడువారికి నిమాయికన్న నెక్కుడు వయస్సు గలదని బోధపడ లేదు. మాసిన జీర్ణ వస్త్రమును ధరించుకొని యా గృహంబునఁ బ్రవేశించిన వెంటనే యింటియందు మెఱుపు చందంబున ప్రకాశించెను. చెట్లయందు తలిరాకులచేఁ గప్పం బడిన పూవులగుత్తు లాకస్మికముగా వికసించిన ట్లయ్యెను, ఎచ టనో యత్తరుబుడ్డి మూఁత దెఱచి యుంచినట్లు ఘుమఘుమ వాసన వీచెను. పొగ లేక నిగనిగలాడు నిప్పున దశాంగ చూర్ణము చల్లిన ట్లయ్యెను, ఇటులుండ నా సుందరవతి గృహంబునఁ బ్రవేశించి యచ్చటచ్చటఁ దన విభుని వెదకెను. ఎచ్చోటను కనఁబడఁడయ్యెను. ఇఁకను గొన్ని ప్రదేశములయం దరసి చూడఁగా నొకచోట గున్న మావి కొమ్మపై శిరము నుంచికొని జీవానందుఁ డేడ్చుచుండెను. ఆ సుందరీమణి యల్లనల్లన నతని సమీపంబునకుఁ బోయి యాతని కరంబును బట్టుకొనియెను. జగదీశ్వరుఁడే యెఱుఁగుఁగాక, ఆయమ నేత్రంబుల యం దశ్రు ధారలు వర్షంబు నతిక్రమించిన ట్లుండెను. ఆ నేత్ర జలంబులు అడ్డగింపఁబడక ప్రవహించి యుండినచో నందు జీవానందుఁడును తేలిపోయి యుండును. ఆమె యించుక ధైర్యశాలిని కాఁబట్టి యాజలంబులను నిరోధించుచుండెను. పిదప, జీవానందుని చేయిఁబట్టుకొని, 'అయ్యో! యిదే మన్యాయము!<noinclude><references/></noinclude> fjuokm6ovysw8r4p54oenoa9omym5oo 104 109103 564471 355872 2026-07-14T09:50:35Z Rajasekhar1961 50 564471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh||పదునేడవ ప్రకరణము|91}}</noinclude><section begin="96A" />స్థను జూచి కొంచెము విచారముగా నున్నది. మఠమందిరమున వారు లేకున్నచో నగరంబునకుఁ బోయేదను' అని చెప్పి వెడలిపోయెను. {{rule|6em}} <section end="96A" /> <section begin="96B" />{{p|fs125|ac}}పదునేడవ ప్రకరణము</p> {{p|fs100|ac}}భవానందుఁడు కల్యాణిని బ్రతికించుట.</p> భవానందుఁడు మఠమునఁ గూర్చుండి, హరిగుణంబులను గానము చేయుచుండెను. అపుడు ధీరానందుఁడు విష ణ్ణవదనుండై యతఁ డుండిన చోటికి వచ్చెను. భవానందుఁడు, ఏమోయిగోస్వామి ముఖ మేల వాడి యున్నది' అని అడిగెను. ధీరానంద—— ఏదో తొందరకలిగిన ట్లున్నది. నిన్న వైష్ణవసంతానులు ఎఱ్ఱనిదుస్తుల వారినిఁ జూచిరి. వారు సన్న్యాసు లను వెదకి పట్టుకొనుచున్నారు. సంతాను లనేకులు కావిశాటీలను విడిచిరి. సత్యానంద ప్రభువు లొక్కరుమాత్రము గైరిక వస్త్రమును విడువక నగరాభిముఖులై పోవుచుండిరి. తురకలచేతఁ జిక్కి రేమో చెప్ప లేను, భవానంద — వారిని పట్టియుంచెడి వీరు లగు బ్లేచ్ఛులు ధరణీలోఁ బుట్ట లేదు. అయినను, నేనొకసారి నగరముదిక్కు పోయి చూచి వచ్చెదను. నీవు మఠమున జూగ్రత్తగా నుండుము, <section end="96B" /><noinclude><references/></noinclude> 76u9fykkzj0gajbuk2q2xv49bbqypku 0 119506 564338 564326 2026-07-13T12:04:51Z Rajasekhar1961 50 564338 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =మొదటి ప్రకరణము | ముందరి = [[../]] | తదుపరి = [[../రెండవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=14 to=21 tosection="21A" /> hwfs105xkp8rk7238wysysd2qjicw9u 0 119507 564337 564332 2026-07-13T12:04:33Z Rajasekhar1961 50 564337 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =రెండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../మొదటి ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../మూడవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=21 fromsection="21B" to=23 tosection="23A" /> a25d8yt1nkdkmfyu9ehmz1aiuzhpn7o 102 151904 564356 442907 2026-07-13T13:10:08Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 564356 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = ఆలూరి |అసలుపేరు = గురురాజారావు |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ |పుట్టిన_యేడు = |గిట్టిన_యేడు = |వివరణ = |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = ఆలూరి గురురాజారావు |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/చారిత్రికపరిశోధనము]] (1916) * [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/సహస్ర స్తంభముల మండపము, హనుమకొండ]] [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]] lsm4imxexw5cf1o7mixcbk9dv25vocl 104 154444 564341 562535 2026-07-13T12:08:27Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము|| ఎమండ్సెన్ – రోల్డు (క్రీ. శ. 1872-1928)}}</noinclude><section begin="384A" />ఎన్నికలను సక్రమముగ జరిపించుటకుగాను మన రాజ్యాంగ విధానమందు ఎన్నికల కమీషనర్ అను పేర ఒక ఉన్నతోద్యోగి నియమింపబడి యున్నాడు. 9. ఎన్నికల మూలమున కలుగవలసిన ప్రయోజనములు రెండు మూడు కలవు. అవి లభించినప్పుడే ఎన్నికలు సార్థకములైనవని చెప్పదగియున్నవి. (1) రాజకీయ విషయములలో ప్రధానాంశములను గురించి ప్రజల యందుండు ముఖ్యమైన అభిప్రాయములను వ్యక్తపరచగల సభ్యులు ఎన్నుకొనబడుట మొదటి ప్రయోజనము. వోటుచేయుటకు హక్కు గలవారిలో అధిక సంఖ్యాకులు ఎన్నికలలో పాల్గొన్నప్పుడు ఈ ప్రయోజన మెక్కువగ లభించుచున్నది. అజ్ఞానము వలనను, అలసత్వమువలనను నిరుత్సాహము వలనను, వోటర్లలో అనేకులు ఎన్నికలలో పాల్గొనకపోవుట సంభవించుచున్నది. 1952 లో మన దేశ మందు జరిగిన ఎన్నికలలో 49.40% వోటర్లు మాత్రమే పాల్గొనిరి. ఇది జరుగరాని విషయము. (2) మన రాజ్యాంగము వంటి రాజ్యాంగముగల దేశములలో... పార్ల మెంటరీ విధానము ననుసరించు వానిలో ఎన్నికలు ఎవరు శాసన సభ్యులుగ నుండవలెనో నిర్ణయించుటకేగాక ఏపక్షములవారు మంత్రులుగ దేశ పరిపాలనము గావించవలెనో నిర్ణయించుటకుకూడా ఉద్దేశింపబడి యున్నవి. ఏదో ఒక పక్షము మెజారిటీ బలముతో ఎన్నుకొనబడునప్పుడే ఈ ఉద్దేశము సులభసాధ్యమగును. అట్లుగాక ఎన్నికల ఫలితముగ రెండుమూడు పార్టీలు సమాన సంఖ్యా బలము తో శాసన సభకు వచ్చినప్పుడు మంత్రివర్గ నిర్మాణము కష్టసాధ్యమగుచున్నది. ఎన్నికలు సార్థకములై నవా అన్న విషయమును విమర్శించునప్పుడు మంత్రివర్గ నిర్మాణమునకు సంబంధించిన ఈ అంశమును గమనించవలసి యున్నది. (3) ఎన్నికల మూలమున కలుగవలసిన ప్రయోజన మింకొకటి యున్నది. రాజకీయ విషయములను గురించి. సామాన్య ప్రజలలో జ్ఞానము, చైతన్యము వ్యాపించుటకు ఎన్నికలు ప్రధానసాధనములు. ఎన్నికల కాలమున జరుగు ప్రచారము దీనికెంతో తోడ్పడుచున్నది. ప్రతి నియోజక వర్గమందు అభ్యర్థులు పోటీ చేయునప్పుడే ఇట్టి ప్రయోజనము లభించగలదు. వివిధ పథములవారు గావించు ప్రచారమును వినుటకు: వోటర్లందరికి అవకాశముండవలెను. పోటీలేకను, ఏకగ్రీవముగను ఎన్నిక జరిగినపుడు ఇట్టి అవకాశ ముండదు. {{right|మా. వెం. రం.}} <section end="384A" /> <section begin="384B" />'''ఎమండ్సెన్ - రోల్డు (క్రీ. శ. 1872-1928) : ఈయన నార్వే దేశస్థుడు. బోర్గియను గ్రామములో క్రీ. శ. 1872 జులై 16 వ తేదీయందు జన్మించెను. ఆస్లొలో విద్యాభ్యాసము ప్రారంభించి 1890 లో బి.ఏ. (డిగ్రీ) పట్టము పొంది, 1894 లో నౌకాయానవృత్తిలో ప్రవేశించి నాడు. ఇతడు ఉత్సాహవంతుడగు యువకుడు. 1903 జూన్ 17వ తేదీయందు "జో" అను 47 టన్నుల పెట్రోలియం మోటారు లాంచిలో, ఆస్లోనించి, ఆరుగురితో నేర్పడిన సహాయ సిబ్బందితో, ఉత్తరధ్రువ కేంద్రమును నిర్ణయించుటకై బయలుదేరెను. డెన్మార్కు దేశస్థుడగు హేన్సన్ ఇతని సహాయులలో నొకడుగా నుండెను. కింగ్ విలియం అను దీవిలో పీటర్సన్ అఖాతములో నున్న "జో" అను రేవు పట్టణములో ఆ సంవత్సరము చలికాలము గడపెను. ఇచ్చట రెండు సంవత్సరముల కాలము నివసించి, కుక్కలచే లాగబడు "స్లెడ్జ్ " అను బండ్లలో, మంచు గడ్డలపై ప్రయాణము చేసి 72° అక్షాంశము వరకుగల ప్రదేశములో పరిశోధనములు సలిపెను. "విక్టోరియా" అను ఉత్తరధ్రువ ప్రాంతమందలి దీవిని ఇతడు సమగ్రముగ పరిశీలించెను. 1905 ఆగస్టులో "జో" నుంచి బయలు దేరి కెనడా ఉత్తర ప్రాంతమును ఇతడు చేరుకొనెను. "కింగ్ పాయింట్" అను ప్రదేశమువద్ద మంచులో ఇరుకుకొనిపోయి, ఒక సంవత్సర కాలము అచ్చట గడపెను. 1906 జులై 11 వ తేదీయందు ఉష్ణధారల ప్రభావమువలన మంచులో నుంచి వెలువడి, పెటగోనియాకు ఉత్తర దిశగా, అమెరికా భూఖండమును దాటి, అసియా అమెరికాలమధ్య “బేరింగు" జలసంధి ద్వారమున పసిఫిక్ మహాసముద్రములోనికి ఇతడు పయనించెను. అట్లాంటిక్ మహాసముద్రమునుండి బయలు దేరి ఉత్తర ధ్రువప్రాంతముద్వార పసిఫిక్ సముద్రములోనికి కావింపబడిన ప్రప్రథమ ప్రయాణమిదియే. 1918-21 ల మధ్య కెప్టెన్ రోల్డు ఎమండ్సెన్, “మాడ్" అను పడవలో ఈశాన్యదిక్కుగా, సైబీరియాకు ఉత్తర దిశగా పయనించి, అలాస్కా దేశమును చేరుకొనేను. ఈ <section end="384B" /><noinclude><references/></noinclude> buuhm8wsfjrzhljdybshkhxjksk1fdf 104 154445 564366 562541 2026-07-13T13:32:08Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|ఎముకలు - కీళ్ళు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude><section begin="385A" />ప్రయాణము మూడు సంవత్సరముల కాలము పట్టెను. ఈ విధముగ ఉత్తర ధ్రువము చుట్టు, సముద్రముమీద ప్రదక్షిణముచేసి వచ్చిన కీర్తి ఎమండ్సెన్కు దక్కినది. 1910-1912 లో ప్రప్రథమముగా దక్షిణ ధ్రువమును కనిపెట్టినది గూడ ఇతడే. ఇతడు "ఫ్రాం" అను నౌకలో ప్రయాణము చేసి, దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతమును చేరి 1912 లో తిరిగివచ్చెను. కారణాంతరములవలన ఈప్రయాణము అతి త్వరితముగను, అతిరహస్యముగను జరుపబడెను. 1911 సం॥ అక్టోబరు 10వ తేదీయందు 52 కుక్కలతోడను, నల్గుగు సహాయులతోడను బయలుదేరి, హై బెర్లు గ్లేసియరు ద్వారమున క్రొత్తనూర్గమును కనిపెట్టి 1911 డిసెంబరు 14 వ తేదియందు దక్షిణధ్రువమును చేరుకొనెను. తిరుగు ప్రయాణము 38 రోజులు పట్టెను. తగినంత తినుబండారములతోను 18 కుక్కలతోడను ఇతడు తిరిగివచ్చేను. కేవలము కుక్కల సహాయమున, ఇంత త్వరితగతితో ప్రయాణముచేసి లక్ష్యసాధన మొనర్చియుండుట ఆశ్చర్యకరము. దక్షిణధ్రువములో వైజ్ఞానిక పరిశోధనములను జరుపుటకు ఇతనికి సావకాళము లేకుండెను. తరువాత ఇతడు విమానములో, ఉత్తర ధ్రువప్రాంతమున పరిశోధనములుసలుప నిశ్చయించెను. స్పిట్జ్ బెర్గన్ నుంచి ఎల్స్వర్త్ అను అమెరికా దేశస్థుని సహాయముతో, 1926, మే 11వ తేదియందు బయలుదేరి. ఉత్తర ధ్రువమునుచుట్టి రెండు పర్యాయములు గాలిలో ప్రదక్షిణము చేసి, ఉత్తరధ్రువ సముద్రముమీదుగా. అలాస్కా దేశములోని "పాయింటు బేరో" చేరుకొని, 1926 మే 14 వ తేదీ యందు బేరింగు సముద్రతీరమున “టెల్లర్” అను ప్రాంతమున దిగెను. ఇతడు 71-గంటలు గాలిలో పయనించి, 3,391 మైళ్ళు చుట్టివచ్చెను. జనరల్ నొబైల్ అను నాతడు "ఇటాలియా" అను విమానములో ఉత్తర ధ్రువమునకు వెళ్ళి, తిరిగివచ్చునపుడు 1928 మే 24 తేదియందు అతని విమానము ఎచ్చటనో కూలిపోయెను. నొబైల్ జాడను అరయుటకై. ఎమండ్సెన్ సాహసముతో ఒప్పుకొనెను. 1928, జూన్ 17 వ తేదీయందు బెర్గన్ నుంచి, స్పిట్జ్ బెర్గన్ చేరుటకై విమానములో ఇతడు బయలు దేరెను. కాని ఈ విమానము గూడ ఎచ్చటనో కూలిపోయెను. ఎమండ్సెన్, జూడ తిరిగి ఎచ్చటను కానరాలేదు. విజ్ఞాన పరిశోధన పిపాసతో, ఒక ప్రాణినిరక్షించుటకై బయలుదేరి, తన ప్రాణములు గోల్పోయిన వైజ్ఞానిక వీరుడగు కెప్టైను ఎమండ్సెన్ రోల్డు చిరస్మరణీయుడు. {{right|పి. వేం.}} <section end="385A" /> <section begin="385B" />'''ఎముకలు - కీళ్ళూ'' అన్ని ఎముకలును వాటిసుధ్యగల కీళ్ళును కలిసి అస్థి పంజరము ఏర్పడును. అవి శరీరమును నిలువ బెట్టును. ఎముకలు లేకపోయినచో నిలువబడలేము. మెదడు, హృదయము, ఊపిరితిత్తులు మొదలగు శరీరమునందలి ముఖ్యభాగములన్నిటిని ఎముకలు సంరక్షించును. కండరములు ఎముకలతో అతుకబడి యున్నవి. ఎముకలు తులా దండముల వంటివి. ఆ తులాదండములపై కండరములు పనిచేసి వాటికి చలనమును ఇచ్చును. ఖటిక కర్బనితము (కాల్షియం కార్బనేటు) వలన ఎముకలకు గట్టితనము వచ్చును. ఆహారములోగల ఖటికము (సున్నపుభస్మము) ద్వారమునను డి. విటమిను సమృద్ధిగా లభించుటవలనను శరీరమునందు ఖటికము చేరును. ఇది పేరాథయిరాయిడు అను పేరుగల మాంసగ్రంథులలో నుండి లోనికి స్రవించు ద్రవము (పేరాధర్మొన్) పై కూడ ఆధారపడును. శిశువు గర్భాశయములో ఉన్నస్థితిలో ఎముకలన్నియు కార్బలేజి కోమలాస్థి అను పేరుగల మృదుధాతువుతో నిర్మింపబడును. గర్భాశయ జీవితము యొక్క ఎనిమిదవ వారములో అన్ని ఎముకలలోను వివిధ శాఖలకు చెందిన కేంద్రములు ఏర్పడును. శిశువు జన్మించునప్పటికి కూడ ఎముకల యొక్క కొనలు కోమలాస్థి నిర్మితములయి యే యుండును. మధ్యలో శాఖావిభజనము జరుగుచుండును. వివిధ వయసులలో శాఖా విభజన కేంద్రములు ఎముకలతుదిని కనబడును. సుమారు 18 సంవత్సరముల వయస్సు పూర్తియగుసరికి శాఖావిభజనము పూర్తియగును. కోమలాస్థి ఎముకగా పూర్తిగా మార్పుచెందును. ఆ పంక్తి ఒకమారు ఏర్పడిన పిమ్మట ఇకమార్పు చెందుట జరుగదు. సుమారు 18 సంవత్సరముల వయస్సు వరకు శాఖావిభజన కేంద్రములు కనబడిన ఎముకలలోని వివిధ భాగముల యొక్క ఎక్సు రేపటములను పరిశీలించి ఆ వ్యక్తి యొక్క వయస్సును స్థూలముగ నిర్ణయింపవచ్చును. <section end="385B" /><noinclude><references/></noinclude> lmrdoqg6di5k3y8ez6zbx82ipwgugtr 104 154446 564374 448250 2026-07-13T14:02:57Z A.Murali 3019 /* సమస్యాత్మకం */ 564374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము —౨||ఎముకలు - కీళ్ళు}}</noinclude>{{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 386 |bSize = 600 |cWidth = 242 |cHeight = 496 |oTop = 71 |oLeft = 35 |Location = center |Description = }} (కుడిచేయి ముందుకు వంగియున్నది. ఎడమచేయి వెలికిలయున్నది) 1. పుట్టె 2. మెడపూనలు 3. ప్రథమ, ద్వితీయ హృదయ కశేరుక పిండములు 4. బోర ఎముక 5. రెక్క ఎముక 6. రొమ్ము ఎముక 7. హ్యుమరన్ 8. పదునొకండవ మరియు పండ్రెండవ హృదయకశేరుక పిండములు 9. పండ్రెండవ ప్రక్క ఎముక 10. సడ్డిపూసలు 11. తొంటి ఎముక 12. గుడాస్థి 13. రేడియన్ 16. కూర్పిరాస్థి 15. మణిబంధాస్థి 16. కరాం గుళ్యాధారాస్థులు 17. వ్రేళ్ళు 18. తొడ ఎముక 19. మొకాలి చిప్ప 20. జంఘాసి 21. బహిర్జంఘాస్థి 22. పొడవు ఎముకలు పుఱె యొక్క పై వంపుభాగము బల్లపరుపు ఎముకలతో నిర్మింపబడియున్నది. శిశువు పుట్టగానే ఎముకలు వేర్వేరుగా నుండును. నుదురు యొక్క ముందు వైపు మెత్తనిభాగమును ఆంటీరియర్' ఫాంటనెల్ అందురు. ఈ చతుర్భుజాకారపు మృదు భాగమును మనము స్పృశింపగలము. ఆ వెనుకగల ఆ వెనుకగల త్రిభుజాకారపు మృదు ప్రదేశము పేరు పోస్టీరియర్ ఫాంటనెల్. దానినిగూడ మనము స్పృశింపగలము. శిశువు పుట్టిన తర్వాత మెదడు మిగుల తొందరగా పెరుగును. కొన్ని మాసములలోనే తల యొక్క చుట్టుకొలత రెట్టింపు అగును. ఈ ఏర్పాటు మెదడు తొందరగా పెరుగుటకు అవకాశమును కల్పించుచున్నది. సుమారు 18 వ నెలలో ఫాంటనెల్సు మూసికొనిపోవును. '''అస్థిపంజరము:''' అస్థిపంజరము యొక్క సంక్షిప్త వర్ణనము ఈ దిగువ నీయబడినది. '''తల, ముఖము:''' ఇచట ఎముకలన్నియు దృఢముగా ఒక దానితో నొకటి కలుపబడి యున్నవి. ఎముకల యొక్క కొనలు మరమేకులవలె ఒకదానితో నొకటి చేర్చబడుటకు అనుకూలముగ నుండును. కపాల పేటిక మెదడుతో నింపబడియుండును. ముఖమునందలి ఎముకలు ముక్కునకు ముఖభాగములకు ఆధారములగును, దౌడ ఎముక మాత్రము ఇరువైపుల కీళ్ళను కలిగియుండును. మనము ఆహారము నమలుటకు వీలగునట్లు అది కదలు చుండును. పై దౌడ యొక్కయు, క్రింది దౌడ యొక్కయు ఎముకల యందు దంతము లుండును. '''వెన్నెముక (Spine):''' ఇది అస్థిపంజరము యొక్క మధ్య భాగము. దాని పై భాగమున శిరస్సు నిలుచును. వెన్నెముక కేవలము ఒక్క యెముక గాదు. అది ముప్పది మూడు యెముకల యొక్క కలయికచే నేర్పడుచున్నది. అందు ప్రతిదానిని వర్టిబ్రా (కశేరుక పిండము) అందురు. అందు మొదటి కశేరుక పిండము పేరు కంధరపూస (Atlas). పుణె దానిపై అనుర్పబడియుండుటచే దానికి ఆ పేరు కలిగినది. రెండవదాని పేరు మేరువువూస (Axis). అదీఒక గుంజవలె నుండి ఆగుంజ చుట్టును కంధరపూసపు జైతో ఒక దిక్కు నుండి మరి యొక దిక్కునకు తిరుగుటయే అట్లు వ్యవహరింపబడుటకు కారణము. మనము తల త్రిప్పుటలో గల పద్దతి ఇదియే. మన మెడ అనునది వెన్నె'<noinclude><references/></noinclude> 6w3znayp9lqq8m69ho6u3c3evta13ao 104 154447 564383 448251 2026-07-13T14:36:11Z A.Murali 3019 564383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />{{rh|ఎముకలు - కీళ్ళు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude>{{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 387 |bSize = 600 |cWidth = 120 |cHeight = 308 |oTop = 61 |oLeft = 21 |Location = center |Description = }} (ఎడమతట్టునుండి వెన్నెముకను చూచినచో కానవచ్చు.దృశ్యము (1) మెడలోనివెన్నెముకలు- 3 (2) ఛాతీలోనుండు వెన్నెముకలు —12 (3) నడ్డిపూసలు - 5 (4) త్రికాస్థులు - 5 (ఒకటిగా కలిసినవి) (5) గుదాస్థులు - 3 ముక అను పేరుగల ఎనిమిది వెన్నెముకల యొక్క కలయికచే నేర్పడుచున్నది. '''ఛాతి ఎముకలు:''' ఆ క్రిందగల పన్నెండు వెన్నెముకలను ఛాతీ వెన్నెముకలు అందురు. ప్రతి నైపునను పండ్రెండేసి ప్రక్క యెముకలు (Ribs) ఉండును. అవి వెనుక ప్రక్కన ప్రారంభమై కీళ్ళద్వారమున ప్రతి జతయు వెన్నెముకకు కలుపబడును, మరియు ముందుకు చొచ్చుకొని వచ్చి కోమ లాస్థి యొక్క బాహ్య మగు వెన్నెముకతోపాటు కీళ్ళ యందలి రొమ్ము ఎముకతో చేర్చబడును, దీనినే ఉరోస్థి(Sternum) అందురు. 'పైభాగమునగల ఏడు మాత్రమే ఈ విధముగా చేర్చబడును. ఆ తర్వాత మూడును వెనుక వైపునగల వెన్నెముకతో చేర్చబడును. కాని అవి ఉరోస్థితో సరిగా చేర్చబడక పై వైపునగల ఎముక యొక్క కోమలాస్థితో చేర్చబడును. ఇవి ఈ విధముగ కడుపు యొక్క పై భాగపు సరిహద్దును ఏర్పరచును. చివరి రెండు ప్రక్క ఎముకలు చిన్నవి. అవి వెనుక ప్రక్కనుగల 11వ 12వ కశేరుక పిండములతో చేర్చబడినవి. కాని అవి ముందరివైపున "స్వేచ్ఛను కలిగియున్నవి. వీటినే కృత్రిమములగు ప్రక్క ఎముకలు అందురు. ప్రక్క ఎముకల మధ్య గల కాళీస్థలము ఇంటర్ కోస్టల్ కండరములచే నిండి యున్నది. ఈ విధముగా ఎముకలచే ఒక పంజరము తయారగుచున్నది. అందు ఊపిరితిత్తులు, హృదయము, మహావాహికలు (great vessels) నిక్షిప్తములయినవి. కడుపులోని కశేరుకపిండములు: కడుపు ప్రాంతము యొక్క వెన్నెముకను ఏర్పరచునట్టియు నడుమునకు. సంబంధించినట్టియు స్థూలమగు క శేరుక పిండములు అయిదు గలవు. కటి (Pelvis) : కటిప్రాంత మొక పేటిక, ఇందులో జననేంద్రియములు, మూత్రపుతిత్తి, మూత్రపుతిత్తి, మలపుగొట్టము (Rectum) కలవు. పైనిగల పొత్తికడుపునకు సరసనే ఇది యుండును. వెనుకటిభాగము 5 కశేరుక పిండముల యొక్క సమ్మేళనము వలన ఏర్పడును. దీనినే త్రికాస్థి (Sacrum) అందురు. ఈలియం, ఇస్కియం, ప్యూబిస్ అనునవి ఏకమై కటియొక్క ప్రక్క గోడలను, ముందు గోడలను ఏర్పరచును. మనము ఇస్కియంపై కూర్చుం దుము. తుంటి ఎముక యొక్క త్రికాస్థికి ' సేక్రోయిలి యేక్కలు' అను పేరుగల కీలు చేర్చబడి యుండును. ప్యూబిక్ ఎముకలు, ముందు ప్రక్కన కలియును. అవి ఒక అర్ధచంద్రాకారమును ఏర్పరచును. దానినే ప్యూబిక్ అర్ధచంద్రా కారమందురు. ప్యూబిక్ అర్ధచంద్రాకారము క్రింద ఇరుప్రక్కల ఇస్కియల్ ఎముకలు కలవు. ఇది కటికి బహిర్ద్వారము. బాహ్య జననేంద్రియము లిందే గలవు. స్త్రీల యొక్క కటి, ప్రసవసమయమున శిశువుబైటికి పోవుటకు వీలగునట్లుగ పై శాల్యము కలిగియుండును. గుదాస్థి (కాక్ సిక్సు); ఇందు చిన్ని కశేరుక పిండములు 3 గలవు. జంతువులలో ఇది పెద్దదిగా నుండి తోక క్రింద మారును. పై న వర్ణింపబడినట్లు కశేరుక పిండము లన్నియు ఒక దానిపై నొకటి అమర్పబడి యున్నవి. ప్రతి కశేరుక పిండమునకు ముందువైపున శరీరము, వెనుక వైపున అర్ధ చంద్రాకారవలయము ఉండును. ఆ అర్ధ చంద్రా కారపు నడుమనుండి ఒక మజ్జవంటి కూటము ఉద్భ వించును. మన మెడ మధ్యలో అది యన్నట్లు మనకు స్ఫురించుచునే యుండును. మొదటి మృగశీర్షకంధర పూస (అక్సిస్ మరియు అట్లాస్) కు శరీర ముండదు. మొదటి రెంటికి మజ్జారూప కూటము లుండవు. చుట్టును కప్పబడిన పేటిక యుండును. ఈ రంధ్రములో వెనుబాము మెదడునుండి ప్రారంభమై కడుపులోని రెండవ క శేరుక పిండము వరకు వ్యాపించును. వెనుబాము సన్నని పొరచే కప్పబడి యుండును. దీనినే డ్యూరా అందురు. ఈ పొర రెండవ త్రికాస్థి కశేరుక పిండమువరకు ఉండును. నేను బామునకును డ్యూరాకును మధ్య డ్యూరాకును మధ్య ఒక విధమైన<noinclude><references/></noinclude> 0z5r0gwpi5sobd10nab877ej8fp4it2 564391 564383 2026-07-13T15:29:51Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|ఎముకలు - కీళ్ళు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude>{{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 387 |bSize = 600 |cWidth = 120 |cHeight = 308 |oTop = 61 |oLeft = 21 |Location = center |Description = }} (ఎడమతట్టునుండి వెన్నెముకను చూచినచో కానవచ్చు.దృశ్యము (1) మెడలోనివెన్నెముకలు- 3 (2) ఛాతీలోనుండు వెన్నెముకలు —12 (3) నడ్డిపూసలు - 5 (4) త్రికాస్థులు - 5 (ఒకటిగా కలిసినవి) (5) గుదాస్థులు - 3 ముక అను పేరుగల ఎనిమిది వెన్నెముకల యొక్క కలయికచే నేర్పడుచున్నది. '''ఛాతి ఎముకలు:''' ఆ క్రిందగల పన్నెండు వెన్నెముకలను ఛాతీ వెన్నెముకలు అందురు. ప్రతి నైపునను పండ్రెండేసి ప్రక్క యెముకలు (Ribs) ఉండును. అవి వెనుక ప్రక్కన ప్రారంభమై కీళ్ళద్వారమున ప్రతి జతయు వెన్నెముకకు కలుపబడును, మరియు ముందుకు చొచ్చుకొని వచ్చి కోమ లాస్థి యొక్క బాహ్య మగు వెన్నెముకతోపాటు కీళ్ళ యందలి రొమ్ము ఎముకతో చేర్చబడును, దీనినే ఉరోస్థి(Sternum) అందురు. 'పైభాగమునగల ఏడు మాత్రమే ఈ విధముగా చేర్చబడును. ఆ తర్వాత మూడును వెనుక వైపునగల వెన్నెముక తో చేర్చబడును. కాని అవి ఉరోస్థితో సరిగా చేర్చబడక పై వైపునగల ఎముక యొక్క కోమలాస్థితో చేర్చబడును. ఇవి ఈ విధముగ కడుపు యొక్క పై భాగపు సరిహద్దును ఏర్పరచును. చివరి రెండు ప్రక్క ఎముకలు చిన్నవి. అవి వెనుక ప్రక్కనుగల 11వ 12వ కశేరుక పిండములతో చేర్చబడినవి. కాని అవి ముందరి వైపున "స్వేచ్ఛను కలిగియున్నవి. వీటినే కృత్రిమములగు ప్రక్క ఎముకలు అందురు. ప్రక్క ఎముకల మధ్య గల కాళీస్థలము ఇంటర్ కోస్టల్ కండరములచే నిండి యున్నది. ఈ విధముగా ఎముకలచే ఒక పంజరము తయారగుచున్నది. అందు ఊపిరితిత్తులు, హృదయము, మహావాహికలు (great vessels) నిక్షిప్తములయినవి. కడుపులోని కశేరుకపిండములు: కడుపు ప్రాంతము యొక్క వెన్నెముకను ఏర్పరచునట్టియు నడుమునకు సంబంధించినట్టియు స్థూలమగు కశేరుక పిండములు అయిదు గలవు. '''కటి (Pelvis) :''' కటిప్రాంత మొక పేటిక, ఇందులో జననేంద్రియములు, మూత్రపుతిత్తి, మలపుగొట్టము (Rectum) కలవు. పైనిగల పొత్తికడుపునకు సరసనే ఇది యుండును. వెనుకటిభాగము 5 కశేరుక పిండముల యొక్క సమ్మేళనము వలన ఏర్పడును. దీనినే త్రికాస్థి (Sacrum) అందురు. ఈలియం, ఇస్కియం, ప్యూబిస్ అనునవి ఏకమై కటియొక్క ప్రక్క గోడలను, ముందు గోడలను ఏర్పరచును. మనము ఇస్కియంపై కూర్చుందుము. తుంటి ఎముక యొక్క త్రికాస్థికి ' సేక్రోయిలి యేక్కలు' అను పేరుగల కీలు చేర్చబడి యుండును. ప్యూబిక్ ఎముకలు, ముందు ప్రక్కన కలియును. అవి ఒక అర్ధచంద్రాకారమును ఏర్పరచును. దానినే ప్యూబిక్ అర్ధచంద్రా కారమందురు. ప్యూబిక్ అర్ధచంద్రాకారము క్రింద ఇరుప్రక్కల ఇస్కియల్ ఎముకలు కలవు. ఇది కటికి బహిర్ద్వారము. బాహ్య జననేంద్రియము లిందే గలవు. స్త్రీల యొక్క కటి, ప్రసవసమయమున శిశువుబైటికి పోవుటకు వీలగునట్లుగ వైశాల్యము కలిగియుండును. '''గుదాస్థి (కాక్ సిక్సు);''' ఇందు చిన్ని కశేరుక పిండములు 3 గలవు. జంతువులలో ఇది పెద్దదిగా నుండి తోక క్రింద మారును. పై న వర్ణింపబడినట్లు కశేరుక పిండము లన్నియు ఒక దానిపై నొకటి అమర్పబడి యున్నవి. ప్రతి కశేరుక పిండమునకు ముందువైపున శరీరము, వెనుక వైపున అర్ధ చంద్రాకారవలయము ఉండును. ఆ అర్ధ చంద్రాకారపు నడుమనుండి ఒక మజ్జవంటి కూటము ఉద్భవించును. మన మెడ మధ్యలో అది యన్నట్లు మనకు స్ఫురించుచునే యుండును. మొదటి మృగశీర్షకంధర పూస (అక్సిస్ మరియు అట్లాస్) కు శరీర ముండదు. మొదటి రెంటికి మజ్జారూప కూటము లుండవు. చుట్టును కప్పబడిన పేటిక యుండును. ఈ రంధ్రములో వెనుబాము మెదడునుండి ప్రారంభమై కడుపులోని రెండవ కశేరుక పిండము వరకు వ్యాపించును. వెనుబాము సన్నని పొరచే కప్పబడి యుండును. దీనినే డ్యూరా అందురు. ఈ పొర రెండవ త్రికాస్థి కశేరుక పిండమువరకు ఉండును. వెనుబామునకును డ్యూరాకును మధ్య డ్యూరాకును మధ్య ఒక విధమైన<noinclude><references/></noinclude> 223u838wp0sgo6le674kbrk6faqeahn 104 154448 564393 448252 2026-07-13T15:48:09Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము – ౨||ఎముకలు - కీళ్ళు}}</noinclude> ద్రవముండును. దీనినే సెరిబ్రోస్పైనల్ ఫ్లూయిడ్ అందురు. '''ఉపరిభాగపు ఎముకలు :''' భుజమండలము, ఎదుట క్లావికల్ అను పేరుగల మెడ ఎముకతోను, వెనుక స్టాపులా అను పేరుగల భుజపు ఎముకతోను ఏర్పడుచున్నది. స్కాపులాకు ఒక పాత్ర గలదు. దానితో భుజపు ఎముక (హ్యుమరస్) యొక్క తల సంధింపబడి, భుజపు సంధి ఏర్పడును. ముంజేతిలో రెండు ఎముకలు గలవు. వాటి పేర్లు అల్నా, రేడియస్ అనునవి. మణికట్టు కీలునందు ఎనిమిది చిన్న ఎముకలు రెండు వరుసలలో కలవు. అర చేతియందు మెటకార్పట్సు అను పేరుగల అయిదు ఎముకలు గలవు. వ్రేళ్ళయందలి ఎముకల సంఖ్య పదునాల్గు. ఒక్కొక్క వ్రేలునకు మూడేసి ఎముకలును, బొటన వేలునకు రెండు ఎముకలును ఉండును. దీనినే వైలాంజన్ అందురు. ఈ ఎముకలు, కీళ్ళు హస్తమునకు చలనము కల్గించును. హస్తములు అత్యధిక చలనమును కలిగి యుండునట్లు అమర్చబడి యున్నవి. '''కాళ్ళ ఎముకలు:''' కాళ్ళు బరువును మోయవలసి యుండును. ఇక్కడ బరువు ప్రధానముకాని, చలనము కాదు. ఈ కాళ్ళ ఎముకలు దృఢమైనవి. బలముకలవి. శ్రోణిచక్రపు నడికట్టు (పెల్విల్ గర్జిల్) మరియు ఇస్కియం ప్యూబిస్ హైలియం అనునవి కలసి బాహ్యముగ ఒక పాత్రను ఏర్పరచును. దానికిని తొడ ఎముక (ఫేమరు) కును ఒక కీలుద్వారమున సంబంధము ఏర్పడుచున్నది. జంఘాస్థి (టిబియా) మరియు బహిర్జంఘాస్థి (ఫిబుతా) అనునవి కాలి యొక్క ఎముకలను ఏర్పరచును. తొడ ఎముకయు బహిర్జంఘాస్థియు కలిసి మోకాలి కీలు ఏర్పడుచున్నది. ఈ కీలు యొక్క ముందరి భాగమును పటెల్లా అను పేరుగల కండరము నందలి స్వేచ్ఛాయుతమైన ఎముక రక్షించుచున్నది. పాదము ఒక వృత్తభాగరూపములో నుండును. వెనుకగల 7 టార్ సాలు ఎముకలు, అయిదు వేళ్ళయందును గల అయిదు మెటా టార్ సాలు ఎముకలు, 14 ఫైలాంజస్ ఎముకలు, బొటన వ్రేలియందుగల రెండు ఎముకలు తక్కినవేళ్ళలో ఒక్కొక్క దానియందుగల మూడు ఎముకలు - ఇవి కలసి పాదము ఏర్పడును. వెనుకగల వృత్తభాగము బలమైన కల్కేనియస్ అను ఎముక చేత నిర్మింపబడుచున్నది. పురో భాగము, ఫెలాంజిన్ ఎముకలు (పాద), అంగుకులకు దగ్గరగనున్న మెటాటార్సల్ ఎముకల అగ్రములు కలిసి ఏర్పడుచున్నది. వృత్తభాగరూపమునకు ఉపరిభాగమున టార్సాలు ఎముకకలదు. దాని పేరు ఎస్ట్రాగలస్. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 388 |bSize = 600 |cWidth = 145 |cHeight = 247 |oTop = 164 |oLeft = 296 |Location = center |Description = }} (ఎడము మోచేయి కీలును ఖండించినయెడల కాననగు దృశ్యము) 1. హ్యుమరన్ 2. మోచేయి కీలు 3. అల్ఫా 4. రేడియన్ 5. కీలును కప్పెడు తిత్తి {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 388 |bSize = 600 |cWidth = 148 |cHeight = 134 |oTop = 523 |oLeft = 301 |Location = center |Description = }} 1. ఖండింపబడిన రేడియన్ కల 2. గుండ్రని స్నాయువు 3. అల్నా రేడియన్ తల గుండ్రని స్నాయువులో తిరుగును. అదియును జంఘాస్థియు, బహిర్జంఘా స్థియు కలిసి చీలమండ కీలు తయారగును. '''కీళ్ళు :''' కీళ్ళు తమ పనిని అత్యధిక సామర్థ్యముతో నిర్వహింపవలెనన్న అస్థిపంజరములోని ఎముక లొక దానితో నొకటి సన్నిహితముగా మండవలెను. వలసిన చలనమున కనుగుణముగా నుండునట్లుగా ఎముకలును, కీళ్ళును వివిధరీతులుగా సంధింపబడి యున్నవి. ఆరీతు లీ దిగువ పేర్కొనబడి యున్నవి : 1. చలనము లేని కీళ్లు: రంపపుదంతముల వంటిఅంచుల వరుసలచే కపాలము నందలి బల్లపరుపు ఎముకలు కలుపబడియున్నవి. 2. చలనము గల కీళ్ళు : (అ) బంతిగిన్నె కీలు: భుజపు కిలు, తుంటికీలు ఇట్టివి, ఇందు పాత్రలోతు తక్కువ. ఎముక యొక్క సన్నని కొనఅందులోనికి అతుకు<noinclude><references/></noinclude> 56lebg6j3ws12ofhqtn473pt4l9y2gt 104 154449 564440 448253 2026-07-14T06:33:56Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|ఎముకలు - కీళ్ళు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude> కొనిపోవును. అన్ని వైపులకును చలనము సాధ్యమగును. తుంటికీలుతో పోల్చినచో, భుజపుకీలు పాత్ర యొక్క లోతు తక్కువ. అందువల్లనే భుజపుకీలు యొక్క చలనమునకు స్వేచ్ఛ ఎక్కువ, అయితే తరుచు స్థాన వ్యత్యాసము కలుగుటకు వీలున్న కీలుకూడ ఇదియే. '''(ఇ) మడతబందుకీలు:''' మోచేతికీలు, మోకాలికీలు, వేళ్ళయందలి కీళ్ళు ఇందుకు ఉదాహరణములు. వీటికి చలనము ఒక వైపునకు మాత్రమే సాధ్యమగును. '''(ఉ) ఆధారపుకీలు:''' కంధరపూసను, మేరుపూసను ఇందులకు ఉదాహరణములుగా పేర్కొనవచ్చును. మేరువు పూస ఒక గుంజవలె ప్రలంబము (projection) కల్గియుండును. కంధరపూస దాని చుట్టును ఒక వైపునుండి మరియొక వైపునకు తిరుగుచుండును. '''(ఋ) జారెడుకీళ్ళు:''' బల్లపరుపుగా నున్న ఉపరిభాగములు కల ఎముకలు ఒకదానిపై మరియొకటి జారిపోవు చుండును. ఒక కశేరుక పిండము (వెలెబ్రా) ఈరకపుకీళ్ళ యొక్క క్రింది భాగములకు అతుకబడి యున్నది. ప్రతికీలు యొద్దకలుగు చలనము స్వల్పమేయైనను అందుమూలమున మనము ముందుకు, వెనుకకు, ప్రక్క లకు వంగుటకు వీలగును. '''కీళ్ళయొక్క వర్ణనము :'''రెండు ఎముకలను సంధించు ఉపరి భాగములు కీళ్ళ యొక్క కోమలాస్థులచే కప్పబడి యుండును. కీలు అంతయు గట్టిబీజకోశము (కాప్సూలు)లో మూయబడి యుండును. దానినే బీజకోశము (జాయింట్ కాప్సూలు) అందురు. దాని చలనమును సాఫీ చేయుటకై కొంచెము చిక్కని ద్రవము సమష్టిప్రదేశమునం దుండును. బీజకోశ {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 389 |bSize = 600 |cWidth = 129 |cHeight = 162 |oTop = 385 |oLeft = 171 |Location = center |Description = }} 1. అలాటాస్థి 2. సీమంతాస్థి 3. కర్ణాస్థి 4. శిరఃషష్టిస్థి 5. దవుడ ఎముకకు సంబంధించిన ఎముక. (జూగ్లరు) 6. నాసికాస్థి 7. దవుడకు సంబంధించిన ఎముక (Maxill) 8. చిబుకాస్థి 1, 2, 3, 4 అర్థుల మధ్యభాగమునకు చలనములేని కీళ్ళుగలవు. {{Css image crop |Image = Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf |Page = 389 |bSize = 600 |cWidth = 260 |cHeight = 252 |oTop = 65 |oLeft = 312 |Location = center |Description = }} 1. కీలుమధ్య కప్పబడు తిత్తి. 2. హ్యుమరన్ యొక్క తల, 3. రెప్ప ఎముక యొక్క పాత్ర. ములను మందముగ చేయుటకులోపలి ప్రక్కన బంధన నరములు (లిగమెంట్సు) ఉండును. అవి సమష్టి ఉపరిభాగము జారిపోకుండా కాపాడుచుండును, తుంటి కీలు, మోకాలి కీలు మొదలగు కీళ్ళలో బీజకోశము లోపలనే బంధన నరము లుండును. ఎముకల కీళ్ళకు సంబంధించిన శస్త్రవైద్యశాఖను ఆర్థోఫెడిక్ సర్జరీ యందురు. '''ఆంగవైకల్యము :''' అంగవైకల్యము రెండు విధములు. పుట్టుకతో వచ్చునది ఒక రకము, పాదముల యొక్క అంగవైకల్యము, పెదిమలు, అంగుళులు చీలుట మొదలగునవి ఇట్టివి. వ్యాధివలన వచ్చునవి మరియొక రకము. అస్థిమార్దవ రోగము (రికెట్సు) నందు ఎముకలు మృదువుగా నుండును. శిశువు నడచిన యెడల కాళ్ళు వంగిపోవుట, గాడిద కాళ్ళు, బల్లపరుపు కాళ్ళు, గూని ఇతర కీళ్ళజబ్బులు సంభవించును. కీళ్ళు వికారముగ నుండు కోణములో ఏర్పడును. కటిభాగము యొక్క వైకల్యము వలన తదుపరి జీవితములో ప్రసవ సమయమున కష్టము కలుగును. పుట్టుకతోనే ఉన్న అంగవైకల్యములకు జనన కాలమునుండియు చికిత్స జరుగవలసి యుండును. అస్థి మార్దన రోగమువంటి వ్యాధులకు సరియైన చికిత్స చేసిన<noinclude><references/></noinclude> fz0awsjuziftgflyj6emmrv3wj4lx31 104 154450 564445 448255 2026-07-14T07:56:32Z A.Murali 3019 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="A.Murali" />{{rh|విజ్ఞానకోశము-౨||ఎముకలు - కీళ్ళు}}</noinclude> యెడల ఎముకలకు, కీళ్ళకు వచ్చు క్షయ మొదలగు వ్యాధులు రాకుండ నివారింపవచ్చును. అవి వచ్చిన పిమ్మట సాధారణముగ ఒకటి రెండుసార్లు శస్త్రచికిత్స చేయవలసి యుండును. మరియు ఆ వైకల్యమును సరిదిద్దుటకు దీర్ఘకాల చికిత్స ఆవశ్యకమగును. '''ఎముక విరుగుట (ఫ్రాక్చర్):''' ఎముక విరుగుట మూడు రకములు. (1) సామాన్యముగ విరుగుట అనగా ఇందు ఎముక విరుగుట మాత్రమే జరుగును (2) ఎముక రెండుగా గాని అంతకన్న నెక్కువగా గాని ముక్క చెక్క లగుట, (B) బయటికి విరుగుట అనగా ఎముకలోని ఒక ముక్క చర్మములోనికి చొచ్చుకొనిపోవును. అందువల్ల గాయమగును. ఇట్టిది జరిగిన యెడల శస్త్రచికిత్స చేయుట అనివార్యము. ఇట్టిసంఘటన జరిగిన సాధ్యమై నంత త్వరలో రోగిని శస్త్రశాలకు తీసికొనిపోవలెను. గాయమును శుభ్రముచేసి విరిగిన ఎముకను సర్ది కుట్టి పట్టి వేయుదురు. జీవాణు వ్యతిరేక -ఔషధములను సూదిమందుద్వారమున ఉపయోగించవలెను. అందువలన క్రిమిజన్య విషదోషము (సెప్సిస్) ను నివారించుటకు వీలుకలుగును. కపొలము నందలి ఎముకలు విరిగిన మెదడునకును, ప్రక్క ఎముకలు విరిగిన ఊపిరితిత్తులకును, కటి ఎముకలు విరిగిన మూత్రాశయమునకును, వెన్నెముక విరిగిన వెనుబామునకును హాని సంభవింపవచ్చును. గాయము తగిలిన వ్యక్తిని ఆ ప్రదేశమునుండి కదల్చుటలో గూడ మిగుల జాగరూకత వహించవలెను. లేని ఎడల లోపలి భాగములస్థితి మరింత చెడును. ఇందులకు జరుగవలసిన చికిత్సలోని ప్రధాన విషయములు : (1) ఎముకలలో విరిగిన భాగములను యథాస్థానము నందు అమర్చవలెను. మైకముకల్గించు మందులను ఉపయోగించి ఈ పనిని చేయుట శ్రేష్ఠము. (2) విరిగిన అవయవమువద్ద పట్టికట్టవలెను. వెన్నెముక విరుగుట సంభవించినయెడల రోగి పట్టికట్టుయొక్క ఆధారముపై పరుండి యుండవలెను. (3) విరిగినతునుకలు యథాస్థానములో నున్నవో లేవో తెలియుటకుగాను యక్సురే చిత్రమును తీయించ వలెను. అట్లు లేకున్నచో మైకము కల్గించు మందులను ఉపయోగించి వానిని యథాస్థానమునకు తేవలయును. (4) అట్లు సాధ్యము కానియెడల ప్రత్యక్ష శస్త్రచికిత్స చేసి వాటిని యథాస్థానమునకు రప్పింపవలెను. (5) పట్టి వేసినపిమ్మట అనవసరపు ఒత్తిడి లేకుండుటకు మిగుల శ్రద్ధతీసుకొనవలేను. చేతివ్రేళ్ళును, కాలివ్రేళ్ళును వెచ్చగానుండవలెను. రోగి వాటిని స్వేచ్ఛగా కదుపుటకు అవకాశముండవలెను. (6) బాధను నివారించుటకు మొదట కొన్ని దినములు ఔషధములు ఉపయోగింపవలెను. సాధారణముగా ఎముకలు కలియుటకు మూడు వారములు పట్టును. ఆ పిమ్మట అవి దృఢమగుటకు మరి 3 లేక 4 వారములు పట్టవచ్చును. ఈకాలమందంతటను రోగి తన కాళ్ళ యొక్కయు చేతుల యొక్కయు వ్రేళ్ళను కదలించునట్లు ప్రోత్సహించవలెను. ఇందుమూలమున కండరములు క్షీణించకుండుటకు, పట్టి ఊడదీయగానే రోగి తన మామూలు పనులను నిర్వ ర్తించుకొనుటకు అవకాశము కలుగును, '''స్థానము తప్పుట (డిస్లో లొకేషన్) :''' ఇది గాయము తగులుటవలనగాని, వ్యాధులవలనగాని సంభవించును. దెబ్బ తగిలినయెడల భుజపుకీలు ఉపరిభాగము పాత్రనుండి బయట పడును. తుంటి కీలునందు తొడ యెముక యొక్క ఉపరిభాగమును క్షయవ్యాధి తినివేయుటవలన స్థానము తప్పును. దెబ్బ వలన స్థానము తప్పినయెడల దానిని మైకము కల్గించు మందులను ఇచ్చి యథాస్థానమునకు రప్పింపవలెను. రోగమువలన ఉపరిభాగము తినివేయ బడినయెడల పట్టి వేసి దీర్ఘకాలము విశ్రాంతినిచ్చి మొదట వ్యాధికి చికిత్స చేయవలసియుండును. ఆ పిమ్మట కృత్రిమమైన ఉపరిభాగమును అమర్చవచ్చును. లేదా స్థానము తప్పుటను అట్లేయుంచి ఆ అంగవైకల్యమునకు సరియైన శస్త్రచికిత్స చేయవచ్చును. భుజపుకీలు స్థానము తప్పుట 'తరచుగా జరుగుచుండును. మాటి మాటికి ఇది జరిగిన యెడల శస్త్రచికిత్స అవసరమగుచుండును. '''కీళ్ళకు గాయములు తగులుట:''' తుపాకీ దెబ్బవలన గాని, లేక కీలును ఏర్పరచు ఎముక కొనలు విరుగుటవలన గాని కీళ్ళకు గాయములు తగులును. కీలులో రక్తము చేరును, దానిని సరిచేసి అవయవముపై పట్టి వేయవలెను. అందుమూలమున వారద్వారమున కానీ, ధాతువు ద్వార i<noinclude><references/></noinclude> 95icgrd416yd9u1lofnims5hp04geq2 104 154451 564446 448256 2026-07-14T07:58:21Z A.Murali 3019 564446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="A.Murali" />{{rh|ఎముకలు కీళ్ళు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}</noinclude>ఎముకలు కీళ్ళు మున కాని ఆ ఎముకలు రెండును కీలు యొద్ద కలియు టకు వీలు కలుగును. ఆటకాండ్రయొక్క మోకాలి కీలు నందలి ఉపాస్థి తరచు తునిగిపోవుచుండును. దానిని తొలగించుట ఆవశ్యకము కావచ్చును. ఎముకతో చీము చేరుట (ఆప్టోమైలిటిస్): ఎముకలకు తీవ్రమైన సంపర్కదోషము (ఇన్ ఫెక్షన్) సోకుటచే ఇది సంభవించును. జీవాణువులే ఇందులకు కారణము. ఇది పిల్లలకు ఎక్కువ తరచుగా సంభవించుచుండును. ఎముకలో తీవ్రమైన బాధ యుండును. ఎముకను ముట్టుకొనగానే ఏడుపు సాగింతురు. జ్వరమువచ్చును. వివిజన్య రక్త దోషము కలుగవచ్చును. జీవాణు వ్యతిరేక ఔషధములు (ఆంటీ-బయొటిక్సు) వెంటనే హెచ్చు మోతాదులో నిచ్చిన యెడల పరిస్థితిలో అభివృద్ధి కనబడును. వ్యాధి చిహ్నములు తగ్గుదల చూపనియెడల ఎముకను తెరచుట ఆవశ్యకము. ఈ వ్యాధి దీర్ఘ కాలముగా నున్న యెడల (క్రానిక్ ఆస్ట్రో మైలిటిస్) చికిత్సా ఫలితములు తొంద రగా కనబడవు. చిల్లి పడిన ఎముక నుండి చీము బయటికి వచ్చుటయేగాక కార నారంభించును. ఇది చాల దీర్ఘకాల వ్యాధి. సీక్వెస్టా అను ప్రాణరహిత మగు ఎముకను తరచు తీసివేయవలసి యుండును. జీవాణు వ్యతిరేక ఔషధముల ద్వారమున ప్రారంభదశలో గాని, తీవ్రదశ యొక్క మొదట గాని చికిత్స చేసి రోగి దీర్ఘ కాలము అశక్తుడు కాకుండ అరికట్టవచ్చును. ఎముకకు దీర్ఘకాల సంపర్కదోషము (క్రానిక్ ఇన్ ఫెక్షన్) సోకుట : 1, కొరుకు సవాయి (సిఫిలీస్): ఇది యెముక యొక్క పెరియస్టీము అను మొదటి పొరకు సంబంధించిన వ్యాధి. రోగి ఎముకపై పోటు కలుగు చుండును. ఈ పోటు రాత్రులందు ఎక్కువగా నుండును. సాధారణముగ ఇది కాలి ఎముకలకు వచ్చును. తలలోని ఎముకలకు ఇది వచ్చిన తలనొప్పి కలుగును. సాధారణ మయిన కొరుకు వవాయి వ్యాధియందు నొప్పులు హఠాత్తు గాను ఎముకకు సమకోణములోను కలుగును. ఈ వ్యాధికి చికిత్స చేసిన రోగి దానినుండి విముక్తు డగును. 2. క్షయ (ఎముకలు, కీళ్ళ యొక్క తయ): ఇది సాధారణముగ కీలుకు సంబంధించిన ఎముకల యొక్క కొశలకు కలుగును. 350 3. ఇతర సంపర్క దోషములు: ఇందులకు ఉదాహరణము. సంగ్రహ ఆంధ్ర “మధురకాలు" 4. కుష్ఠు మొదలగు వ్యాధులలో గూడ ఎముకలు నాశనమగుట సంభవించును. కంతులు (న్యూగ్రోత్స్): 1. సాధారణరకము: ఇది ఆస్టియోమా ఎముకనుండియు, ఖాండ్రోనూ ఉపాస్థి నుండియు ఉద్భవించును. వీటిని తొలగించుట మిక్కిలి కష్టసాధ్యముకాదు. 2. దీని యొక్క తీవ్రమైన పెరుగుదలనే ఎముక దవ్వ యొక్క నెత్తురుకంతి (సార్ కోమా) యందురు. ఈ పెరుగుదలవలన ఎముక విరుగుటకూడ సంభవింప వచ్చును. త్వరలో రోగనిరూపణము చేయుట, వీలయిన యెడల కాలినిగాని చేతినిగాని కోసివేయుట ఇందుకు జరుగవలసిన చికిత్స. లేనియెడల రోగి త్వరలో చనిపోవును. 3. ఆస్టియో క్లోసోమా : ఇది ఒకరకపు కంతి. ఎముకలకు సంభవించును. ఇది వ్యాపించదు. యథాస్థాన మందే క్రమక్రమముగా పెద్దది అగును. ఎముకలు గుల్లల వలే సాగతీయబడును. నొక్కినచో గలగల చప్పుడు విననగును. అందుకు జరుగవలసిన చికిత్సలోని విషయములు (1) డిప్ ఎక్సు రేలు పెట్టుట (2) వ్రణమును శస్త్రచికిత్స ద్వారమున ఛేదించుట. ఆ కాళీ ప్రదేశమునందు వీలయిన యెడల ఎముకలను నాటుట. 4. మల్టిపుల్ మైలోమా: ఇది వచ్చినయెడల సాధా రణముగ రెండు సంవత్సరములలోపున మరణము సంభ వించును, 5. వేరుచోట కంతి (కాన్సర్) యున్న యెడల ఎము కలోగూడ చిన్న చిన్న కంతులు పుట్టును. లోటువలన సంభవించెడి రోగములు : (1) వై టమిన్ 'సి' లోపించుటవలన పిల్లలకు పిరియాస్టియంక్రింద నెత్తురు చేసి నొప్పిపుట్టును. వైటమిన్ 'డి' లోపించుటవలన ఎముకలు మెత్తబడును. ఈ వ్యాధినే 'రికెట్సు 'అందురు. (2) నిర్వాహక గ్రంథుల రోగములు: పేరాదై రాయిడ్ మాంస గ్రంథులు ఎక్కువగా పనిచేసినపుడు ఎము కలలో చిన్న చిన్న బుగ్గలు పుట్టును. పిట్విటీ మాంస గ్రంథి యొక్క పెరుగుడు ద్రవము చిన్నతనములో ఎక్కువైన యెడల మనుష్యుడు ఎక్కువగా పెరుగును.<noinclude><references/></noinclude> mznqgpiyoclc6gl8biuob0qlg0q9lhi 102 171772 564482 487001 2026-07-14T10:58:03Z Rajasekhar1961 50 /* రచనలు */ 564482 wikitext text/x-wiki {{రచయిత |ఇంటిపేరు = వజ్ఝల |అసలుపేరు = చినసీతారామస్వామి శాస్త్రి |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ |పుట్టిన_యేడు = 1878 |గిట్టిన_యేడు = 1964 |వివరణ = ప్రముఖ భాషా శాస్త్రవేత్త, సాహిత్య విమర్శకుడు, జ్యోతిష శాస్త్రపండితుడు. పలు శాస్త్రాలను అభ్యసించి ఎన్నో రంగాల్లో కృషిచేసిన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. |బొమ్మ= |వికీపీడియా_లంకె = వఝల సీతారామ శాస్త్రి |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = |కామన్సు లంకె= }} ==రచనలు== * [[వైయాకరణ పారిజాతము]] (1937) {{small scan link|Viakarana-Parijathamu.pdf}} * [[ద్రావిడ భాషా పరిశీలన]] {{small scan link|ద్రావిడ భాషా పరిశీలన.pdf}} * [[ఆంధ్ర వ్యాకరణ సంహితాసర్వస్వము- సంజ్ఞా సంధి తత్సమాచ్చిక పరిచ్ఛేదములు]] (1951) * [[ఆంధ్ర వ్యాకరణ సంహితాసర్వస్వము-కారక సమాస తద్ధిత క్రియాకృత్ ప్రకీర్ణక పరిచ్ఛేదములు]] (1952) 5i3gjy5he5i5f78t1hqmctv32tq0fvz 104 174291 564431 491063 2026-07-13T23:50:21Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = యమకరత్నాకరమ్.pdf |Page = 2 |bSize = 600 |cWidth = 474 |cHeight = 70 |oTop = 55 |oLeft = 65 |Location = center |Description = }} {{Center|శ్రీమతే రామానుజాయ నమః}} {{Center|శ్రీవైష్ణవగ్రన్థముద్రాపకసభ లిమిటెడు.)}} {{p|ac|fs150}}యమకరత్నాకరము</p> {{Css image crop |Image = యమకరత్నాకరమ్.pdf |Page = 2 |bSize = 600 |cWidth = 180 |cHeight = 27 |oTop = 242 |oLeft = 209 |Location = center |Description = }} {{Center|ప్రసాదించినవారు జ్ఞానాధికులైన మనపూర్వాచార్యులలో నొకరైన}} {{p|ac|fs125}}కూరత్తా௶్వాౝ</p> ఇది 16 సర్గలు కలది. వీరు తొణ్డమణ్డలమునందు బ్రహ్మదేశములో కూరమనెడు దివ్యక్షేత్రమునందు కలియుగాది 1109 వదైన సౌమ్యసంవత్సరము పుష్యకృష్ణ 5 గురువారము హస్తనక్షత్రమునం దవతరించిరి. వీరితండ్రిగారు దామోదరులు. తల్లిగారు పెరున్దేవినాయకిగారు. వీరిది వడమకులము. కూరమ్{{ZWNJ}}కుడి. ఆఙ్గీరసగోత్రము. యజుశ్శాఖ. ఆపస్తంబసూత్రము. వీరు కూరమం దవతరించిరి గాన వీరికి కూరత్తా௶్వా ననెడు తిరునామము సిద్ధించెను. వీరు శ్రీరామునియంశమునం దవతరించిరి. వీరికి నామాన్తరములు - కూరేశులు, కూరాధిపులు, కూరాధిపతులు, కూరనాథులు, శ్రీవత్సచిహ్నులు, శ్రీవత్సాల్కులు, శ్రీవత్సమిత్రులు. వీరిదేవులు మహాజ్ఞానాధికులైన ఆండాళమ్మగారు. వీరితిరుక్కుమారులు - భట్టరు. శ్రీరామపిళ్ళై. వీరియాచార్యులు - మనదర్శనస్థాపకులైన యతిరాజులవారు. వీరితిరువారాధనము అ௶కీయకిఙ్గర్. వీరు వేంచేసియున్నస్థలము - నంబెరుమాళ్ల సన్నిధి. వీరితండ్రిగారే వీరికి వేదాన్తశాస్త్రప్రబంధములను సారించిరి. యతిరాజులవారు శ్రీభాష్యాదిగ్రన్థములనుండు రహస్యార్థములను సాధించిరి. వీరొనర్చినగ్రన్థాంతరములు (1) వరదరాజస్వతము, (2) సున్దరబాహుస్తవము, (3) అతిమానుషస్తవము, (4) శ్రీవైకుంఠస్తవము, (5) శ్రీస్తవము, (6) యమకరత్నాకరవ్యాఖ్యానము, (7) గద్యత్రయవ్యాఖ్యానము, (8) కూరేశవిజయము. వీరు తిరుమన్త్రార్ధము లభించుట కొకమాస ముపవాసముండిరి. విద్యామదము అభిజనమదము వృత్తమదము అనెడి త్రివిధమదములకు వదలిరి. వీరు యతిరాజులవారికి పవిత్రస్థానమందుండిరి. ఇప్పుడుండు భట్టరువంశస్థు లందరికిని<noinclude><references/></noinclude> hn7dl9r5l4lkc3v3hi9tpzfq13alk3d 104 175245 564342 492182 2026-07-13T12:11:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>హణసంధి కంగంబు లగు నైదు సంధులం దలి చతుష్షష్ట్యంగము లిటు లెసఁగె నిందు కవయవవ్యుత్పత్తి కెరఁగవలయు లలితనాటకలక్షణలక్ష్యములను సమరభాషసంఖ్యావంతులైన కవులు గళితదివ సేంద్ర హరికులజలధిచంద్ర.</poem>|ref=82}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇంక దశరూపనాటకభేదంబు లెట్లనిన మొదలి నాటకంబునందుఁ బ్రఖ్యాతమితివృత్తంబును, ధీరోదాత్తనాయకుండును, శృంగారవీర రసంబులు రసంబులు నగు, రెండవ ప్రకరణంబను నాటకమునం దుత్ఫాద్యమితివృత్తంబును ధీరశాంతనాయకుండును శృంగారరస ప్రాధాన్యంబునునగు, మూఁడవ భాణంబను నాటకంబునం దుత్పా ద్యమితివృత్తంబును, ధూర్తవిటనాయకుండును, శృంగారవీరరస సూచనమాత్రంబు నగు, నాల్గవ ప్రహసనం బను నాటకంబు నందుఁ గల్ప్యమితివృత్తంబును, బాషండప్రభృతులు నాయకులును, హాస్యరసప్రాధాన్యంబు నగు, నేనవ డిమంబను నాటకంబునందుఁ బ్రఖ్యాత మితివృత్తంబును, దేవగంధర్వరాక్షసపిశాచాదులు ధీరోద్ధతనాయకులు పదియార్గురునునై యుండు రౌద్రరసప్రాధా న్యంబును నగు, నాఱవ యది యగు వ్యాయోగంబను నాటకంబు నందుఁ బ్రఖ్యాత మితివృత్తంబును, ధీరోద్ధతనాయకుండును, వీర రసప్రాధాన్యంబును నై యుండు, నేడవయది యగు సమవకారం బను నాటకంబునునుఁ గల్పిత మితివృత్తంబును, దేవాసురాములు పన్నిద్దఱు నాయకులును, వీరరసప్రాధాన్యంబునునై యుండు, నెని మిదవ వీథియను నాటకంబునందుఁ గల్పిత మితివృత్తంబును, ధీరో ద్ధతనాయకుండును, శృంగారరససూచనామాత్రంబునై యుండుఁ దొమ్మిదవ యంకమను నాటకంబునందుఁ బ్రఖ్యాత మితివృత్తం బును బ్రాకృతజననాయకుండును, గరుణరసప్రాధాన్యంబును నై</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 4d841007dhh8ejmdktbvjjed11xttby 104 175246 564371 492183 2026-07-13T13:46:23Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>యుండుఁ, బదియవది యైన యీహామృగంబను నాటకంబునందు మిశ్రమితి వృత్తంబును, ధీరోదాత్తనాయకుండును, శృంగారరసప్రా ధాన్యంబునునై యుండు, నిన్నియు దశరూపనాటకభేదంబులై ప్రవర్తిల్లు, నిది సత్కవీంద్రులు సాంగంబుగఁ దెలియవలయు.</poem>|ref=83}} {{p|al|fwb}}దశవిధరూపనాటకలక్షణము:-</p> {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>వెలయంగ శృంగారవీరరసంబుల రెంటిలో నొకరసం బంటి యుండ నొనరనాయకుఁడు ధీరోదాత్తుఁడుగ నితి వృత్తముల్ ప్రఖ్యాతవిధము పఱఁగఁ బంచసంధులతోడఁ బ్రబలు నంగములుగా భారతీవృత్తిసంపదయుఁ గలుగ విద్వజ్జనోక్తుల విశదమై కనుపట్టు మేటియౌ మొదలిటి నాటకంబు స్థిరతరేతివృత్తోత్పాద్యధీరశాంత నాయకం బయ్యె శేషంబు నాటకమున కెట్ల యట్లను రచియింప నెసఁగు ప్రకర ణాఖ్య రెండవనాటకం బనిలతనయ.</poem>|ref=84}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>శౌర్యసౌభాగ్యసంస్తవములు భారతీ వృత్తియు శృంగారవీరరసము లితివృత్త ముత్పాద్య మింపొంద నిపుణోక్తి గల విటనేతృసంకలితఘటన ముఖమును నిర్వాహమును నను సంధులు రెండును ధూర్తచారిత్రవర్ణ నముకు నేక్షాంకమై నలువొందు భాణము మూఁడవ నాటకంబుగఁ దలిర్చు నాల్గవది యైన ప్రహసన నాటకంబు వరుస సంధ్యంగ లాస్యాంగ వర్ణనముల</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 7el45wye4xelafta0fcfzzggdje2io9 104 175247 564372 492184 2026-07-13T13:54:03Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>నెట్ల భాణంబున నడచు నట్ల నడచు హాస్యరసము ప్రధానమై యాంజనేయ.</poem>|ref=85}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>మఱియు.</poem>|ref=86}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>పాషండవిప్రాది పట్టుచేటచేటి వి టాకుల వేషభాషాతిహాస్య సూక్తుల షండకంచుకితాపసౌఘకా ముకవచోవేషప్రముఖగతులను మహితవీథ్యంకసమాకీర్ణధూర్తసం కులములచేతను వెలయు శుద్ధ వైకృతసంకీర్ణవరసంజ్ఞలఁ ద్రివిధ మై తత్ప్రహసనంబు రీతి మెఱయ నతులదశరూపకోక్తిచేఁ గృతులయందు విశదనాటకకావ్యార్థవిదులు మెచ్చఁ బవనతనుజాతలక్ష్మణప్రాణదాత యనిశసంశ్రితజనగేయ యాంజనేయ.</poem>|ref=87}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>సంధుల నవమర్శ సంధి యొక్కటి మాని వృత్తులఁ గైశికి వృత్తి విడిచి శృంగారహాస్యరాహిత్యరౌద్రాదుల నాలుగంకముల గంధర్వదేవ భూతయసురప్రేతపిశాచప న్నగులు పదార్గురు నాయకులుగ నింద్రజాల రణార్క చంద్రగ్రహణములు మొదలైన చర్య లిం పొదవఁ బన్చి కడమ సామగ్రి నాటకగతి నమర్చి యమరు వస్తుప్రసిద్ధాప్తి సది డిమ మన</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 4loq4ft656pqmkel98a3qftngj0ghnw 104 175249 564387 492186 2026-07-13T14:44:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>నైదవది యయ్యె దశరూపకాదులందు భవ్యతరమహానాటకకావ్యకర్త.</poem>|ref=88}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>ఖ్యాతేతివృత్తంబు గర్భావమర్శరా హిత్యంబు డిమవద్రసేడితంబు యుద్ధసంఘటనంబు నుద్ధతనాయకం బును నది వ్యాయోగ మనగఁ బఱఁగె నవమర్శవర్జితంబైన సంస్థలు నాట కాఖ్యంబు నట్లన యాముఖంబు నమరాసురాదినాయకులు పృథక్ఫలుల్ రవిసంఖ్యవీరాదిరసములును త్ర యాంకవస్తుస్వభావదైవాదికృతము లమరకధరిత్రియామము లొక్కయామ మర్ధయామము వరుస సంకత్రియాప్తి సమవకారంబు దగు సప్తసంఖ్య హనుమ.</poem>|ref=89}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>శృంగారరసము కైశికివృత్తి భాణవ దంగంబు లుద్ఘాత్యకాదులయిన యంగముల్ పదుమూఁట నగును సువీథియ న్నాటకం బెన్నగ నాగసంఖ్య రసము కరుణముగఁ బ్రఖ్యాత మితివృత్త మును శ్రీవిలాసంబు మొనసి యుండు వాగ్యుద్ధమును భాణవ త్సంధివృత్త్యాదు లును నాయకులు ప్రాకృతనరులుగను జాలఁ దగును నుత్సృష్టాంకసంజ్ఞ మెఱసి యంక మనియెడి నాటకం బలరుఁ గృతులఁ బ్రోది గనుపట్టు మఱి తొమ్మి దోది యగుచుఁ రామ హిత కార్య శౌర్య సంగ్రామ ధుర్య.</poem>|ref=90}}<noinclude><references/></noinclude> aogz6t6ywi6pjfrkoya3gqvvzx16ows 104 175250 564389 492187 2026-07-13T14:52:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>తగ మర్త్యదివ్యు లిద్దఱు నేతలు ప్రతినా యకులు ధీరోద్ధతు లట్ల సంఖ్య దైవతస్త్రీనిమిత్తగ్రహణాతికా ము లయిన గాముకుల్ గలసి యొక్క వధ లేని యన్యోన్యవరయుద్ధములను నా భాసరసాఢ్యులై బరఁగు గతుల నాలుగంకంబుల నాల్గువృత్తంబుల సంధుల మూఁటను జరగఁజేయ సూటి నీహామృగంబను నాటకంబు భవ్యమై పొల్చు శాస్త్రోక్తపఙ్క్తిసంఖ్య పఙ్క్తికంఠజమదసస్యపట్టులవిత్ర పఙ్క్తిరథపుత్ర పదపద్మభక్తమిత్ర.</poem>|ref=91}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>దశరూపనాటకంబుల విశదంబుగ లక్షణములు వెలయఁ దెలుఁగుగాఁ గుశలమతి న్రచియించితి దశరథనృపతనయదాసతామరసార్కా.</poem>|ref=92}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>దశరూపనాటకోపరిలక్షణంబులు:—</poem>|ref=93}} {{Telugu poem|type=|సీ.lines=<poem>నాటికాసట్టకత్రోటకోపేకక్షణం బును గోష్ఠి బాణికల్ పొల్పుమీఱ సల్లాపకంబు ప్రస్థానంబు కావ్యంబు రహిమించు భల్లిసరాసకములు శ్రీగదితంబు లాసికయు దుర్మల్లియు నాట్యరాసకమును నటన మించు నుల్లాప్య మనఁగను నుపరూపకంబుల నామముల్ పదియాఱు నవ్య మయ్యె</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> g09zhvdth9du0urj82atbua7ayytljv 564390 564389 2026-07-13T14:53:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 564390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>తగ మర్త్యదివ్యు లిద్దఱు నేతలు ప్రతినా యకులు ధీరోద్ధతు లట్ల సంఖ్య దైవతస్త్రీనిమిత్తగ్రహణాతికా ము లయిన గాముకుల్ గలసి యొక్క వధ లేని యన్యోన్యవరయుద్ధములను నా భాసరసాఢ్యులై బరఁగు గతుల నాలుగంకంబుల నాల్గువృత్తంబుల సంధుల మూఁటను జరగఁజేయ సూటి నీహామృగంబను నాటకంబు భవ్యమై పొల్చు శాస్త్రోక్తపఙ్క్తిసంఖ్య పఙ్క్తికంఠజమదసస్యపట్టులవిత్ర పఙ్క్తిరథపుత్ర పదపద్మభక్తమిత్ర.</poem>|ref=91}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>దశరూపనాటకంబుల విశదంబుగ లక్షణములు వెలయఁ దెలుఁగుగాఁ గుశలమతి న్రచియించితి దశరథనృపతనయదాసతామరసార్కా.</poem>|ref=92}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>దశరూపనాటకోపరిలక్షణంబులు:—</poem>|ref=93}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>నాటికాసట్టకత్రోటకోపేకక్షణం బును గోష్ఠి బాణికల్ పొల్పుమీఱ సల్లాపకంబు ప్రస్థానంబు కావ్యంబు రహిమించు భల్లిసరాసకములు శ్రీగదితంబు లాసికయు దుర్మల్లియు నాట్యరాసకమును నటన మించు నుల్లాప్య మనఁగను నుపరూపకంబుల నామముల్ పదియాఱు నవ్య మయ్యె</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> g37aw6kx9uguldca108wt2iaa9syzlp 104 175252 564408 492189 2026-07-13T18:33:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>వీనికిని లక్షణంబులు విశదమతులు సంధు లంగముల్ నాయకసంజ్ఞ లాది గాఁగఁ గల్గిన సామగ్రి గనఁగవలయుఁ బూర్వలసదలంకృతులలో శర్వతనయ.</poem>|ref=94}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>సిద్ధియుఁ బ్రాప్తి ప్రసిద్ధి గర్షణము వి చారం బభిజ్ఞానసంశయములు నుద్దిష్టమును నీతి యుత్తేజనము శోభ క్షమయును దుల్య తర్క మతియశము గుణకీర్తనంబును క్షోభంబు దాక్షిణ్య మాక్రందనము పరిహారకంబు సాహాయ్య మధ్యవసాయాభిమానము ల్ప్రోత్సాహమును స్పృహ యుక్తి పృచ్ఛ యమునయమును బశ్చాత్తాపమును విమర్శ నము నివేదనము ననంగ నాటకముల యం దలంకారముల్ త్రిపురాఖ్య లిందు లక్షణము లెఱుఁగవలె నోయక్షవైరి.</poem>|ref=95}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>అరయంగ నుద్ధాత్య కావలగితములు తగఁ బ్రపంచత్రిగతచ్ఛలములు వాక్కేళ్యధిబలముల్ వఱలు గండము నవ స్వందప్రహేళికాసత్ప్రలాప ములు నౌల వ్యాహారమును మృదవము త్రయో దశసంఖ్య లిన్నియు విశదమయ్యె నిందు నుద్ఘాత్యక మిరుతెఱంగులఁ బొల్చె నవలగితం బట్ల యతిశయిల్లె నాముఖాంగత్వమునఁ జేసి యధికగతుల వీథియనెడి నాటకమున విస్తరిల్లె</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 6nmlg4zqorro46pmsrqjcmzhs0voqgb 104 175253 564410 492190 2026-07-13T18:46:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>వీని కవయవవ్యుత్పత్తివిధము లెల్లఁ దెలియవలె నలకృతులలో ధీర హనుమ.</poem>|ref=96}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>తెలియ గేయపదము స్థితపాఠ్య మాసీస పుష్పగండికలనఁ బొల్చు నాల్గు నల త్రిగూఢ సైంధవాఖ్యముల్ ప్రచ్ఛేద మును ద్విగూఢ మనఁగ నొనరు నాల్గు.</poem>|ref=97}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>ఉత్తమోత్తమకము నొనరు ప్రత్యుక్తము ననఁగ రెండుఁగూడ నయ్యె నిన్ని లలిని భాణమునకు లాస్యాంగదశకంబు వీని నెఱుఁగఁదగుఁ గవివ్రజంబు.</poem>|ref=98}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>వివిధలక్షణలక్ష్యసంవిదు లొనర్చు నాటకములు పదార్వన్నెహాటకములు లక్షణజ్ఞులుగాని ప్రల్లదు లొనర్చు నాటకంబులు భువి నారకూటకములు.</poem>|ref=99}} {{p|al|fwb}}చిత్రకావ్యలక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>చిత్రకవిత లొనరు క్షితి మున్ను చెప్పిన వృత్తగర్భితముల నెసఁగి కొన్ని పద్మచక్రనాగబంధాదులను గొన్ని యమకభేదగోపనములఁ గొన్ని.</poem>|ref=100}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>అవి సమస్తంబు రచియింప నబ్బురంబు గ్రంథవిస్తరమగు నది గాదటంచు ఘనులు మెచ్చంగఁ గల్పితకల్పవల్లి యాదిగాఁ గొన్ని రచియింతు ననిలపుత్ర!</poem>|ref=101}} {{p|al|fwb}}ఇందులకు లక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=సీసమాలిక.|lines=<poem>నిడుగీట్లు షట్కంబు నెఱి వ్రాసి యడ్డగీ ట్లైదుగా నందంట నమర వ్రాయ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 2h4gfkfizb9it6h0ersf0vfi25xg7j8 104 175254 564411 492191 2026-07-13T18:53:13Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>నిరువది యిండ్లగు సొరిది నైదైదిండ్లఁ బద్య మొక్కొక్కటి పరగ వ్రాయ గ్రమ మిది కల్పితకల్పవల్లికి నందుఁ జంపకమాలికల్ జరగు నాల్గు నాదిపద్యాంఘ్రుల నాదుల రెండేసి తుదల సప్తార్ణముల్ తొలఁగఁజేయఁ బ్రమితాక్షరీవృత్త మమరు నార్యాగీతి కందంబు ద్వివిధమై యందమగును రెండవపద్యాది నుండెడి నలములు కడల రెండేసి యక్కరము లుడుగ నగు మణిభూషణ మందాదిరేఫ పో ద్రుతవిలంబితవృత్తగతి యెసంగు మూఁడవపద్యంబు మొగి నాగబంధమౌ నాల్గవపద్యంబునను మొదళ్ల వర్ణముల్ రెండేసి వదలినఁ గవికంఠ భూషణవృత్తంబు పొసఁగ నేను మొదలిపద్యంబులో మొదలంఘ్రి నార్లఘుల్ గలయించి యేనవఖండికాంత రగణముల్ పది చూఱు రహిమీఱఁ జదివినఁ దగు గణసమకర్మదండకంబు నం దాఱు లఘువులు నటు మాని చదివినన్ స్రగ్విణీవృత్తంబు సంభవించు ముజ్జోడు నలసలమ్ములు ప్రాక్త్రిఖండిక ల ద్విఖండికఁ గల గలమ్ములందు గలచతుష్కముక్రింది గలములు రెండును గలయంగ సీసాంఘ్రిగతి ఘటించుఁ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> pmj8tlus8j2jhcufeze199bgw13ipgx 104 175255 564412 492192 2026-07-13T19:00:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>జరణాంత మైదు తచ్చరణాది నెన్మిది వర్ణముల్ గూర్చిన వచ్చు గీతి నలములు రెండును సల మొక్కటియు నొక గలమును ద్విపదకు గణములయ్యె ధవళంబు సువ్వాల తగిన యారతిపాట ఖండికాత్రయమునఁ గ్రమమున నగు నైదుఖండికలను నాయాయి రగడభే దములు రేకులు పెకు లమరు మఱియు నిడుదకందంబు మొదలిఖండికనె యెదవు నిట్టి చిత్రంబు లెన్నేని యిందె కలవు చిత్రకవిచంద్రనుతకాయ శిష్ట గేయ యాజిసుతసేవకవిధేయ యాంజనేయ!</poem>|ref=102}} {{p|al|fwb}}లక్ష్యము:—</p> కల్పితకల్పవల్లికాబంధము. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>స్మరజయ చారుధామ జయచర్య యజాకృతి సాధుగాయకా హరిహయ యాంజనేయ యనఘాత్మ యతీడిత యార్యకల్పకా హరిహయ హారకీర్తి యరుణాస్య యభీష్టద యాదికర్మఠా స్వరుశయ సారమూర్తి శ్రమశాలి సమాదృత సత్సుధీశకా!</poem>|ref=103}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>సరసగ శౌరిదాస సమసఖ్య యశస్కర సౌఖ్యదాయకా హరసుత హారిగేయ సదృశాంగ దయానిధి యాజిభూహితా హరిబల హారికాయ సుగుణాఢ్య మహామహ యన్యదారణా పరభట భారవిప్ర సదుపాయ శుభక్రమ భవ్యధీరతా.</poem>|ref=104}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>నరనుత నామధారి నదనాద నమద్ఘన నారపాయకా వరహరి వారవీర బలవాల వరక్రమ వైరిభీమజా ధరశర తారహార ధరతార తరస్వర ధాతభారకా హరిహరి యానసార యసురాసు భయంకర హారిధారణా.</poem>|ref=105}}<noinclude><references/></noinclude> rugl4cmo5mqwvoy75m697hh0zsctpcm 104 175256 564413 492193 2026-07-13T19:10:08Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>గురుకుల గోత్రధైర్య గుణకూట గురువ్రత గోపవాయుజా తరుతల దండితాక్ష తతదామ తపఃఫల దక్షనక్రహా పరబల భానుజాప్త పటుభాష భయాసహ భాగవర్ణికా కరకలి కావిరాజి కపికాంత కనత్కవి గణ్యప్రోవుమీ.</poem>|ref=106}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>మాత్ర యొకఁ డాదిఁ దుద నాల్గు మాత్ర లుడుగ నిడుదయడుగుల వృత్తంబు నిలుచుఁ జదువఁ గంద మగు నెత్తుగీతిలో ఖడ్గ మగుచుఁ బంచవిధసీస మిది యండ్రు పవనతనయ.</poem>|ref=107}} {{p|al|fwb}}లక్ష్యము:</p> {{Telugu poem|type=పంచవిధసీసము.|lines=<poem>రుచిరకీర్త్యుజ్వలరూఢభావృతదిశా శ్రీరామదాసాగ్రణీరసజ్ఞ ప్రవరవాలాగ్ర నిబద్ధరావణబలా <ref>మూలమున 'వర్ణిత్స' అనికలదు.</ref>వర్ణిత్వపద్మోద్భవాదృఢబల కుదరసంచారి యకుంఠధీమకరికా దర్పాద్రివజ్రాయుధాధురీణ స్వకరశాఖాహతజంబుమాలిముఖర క్షఃసైన్యదక్షవ్రజా కపీంద్ర యయమయరయశాలి <ref>మూలమున 'విషయ జయధన' యనియున్నది.</ref>వినయజయనయధన యనిశవిబుధసన్నుత సదయా భయహర గంధవహసుతనుజ యనఘ నినుఁ గొలుతు నయ్య సాధువిధేయా మహాద్రికాయ.</poem>|ref=108}} {{p|al|fwb}}చతుష్కందలక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>అసమపదముల రెండవ దైన గణము నలజములలోన నొకటి నిలుపవలయు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> r97szpf59d2vsb0rc69kix76oaq8lnm 564414 564413 2026-07-13T19:11:40Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 564414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>గురుకుల గోత్రధైర్య గుణకూట గురువ్రత గోపవాయుజా తరుతల దండితాక్ష తతదామ తపఃఫల దక్షనక్రహా పరబల భానుజాప్త పటుభాష భయాసహ భాగవర్ణికా కరకలి కావిరాజి కపికాంత కనత్కవి గణ్యప్రోవుమీ.</poem>|ref=106}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>మాత్ర యొకఁ డాదిఁ దుద నాల్గు మాత్ర లుడుగ నిడుదయడుగుల వృత్తంబు నిలుచుఁ జదువఁ గంద మగు నెత్తుగీతిలో ఖడ్గ మగుచుఁ బంచవిధసీస మిది యండ్రు పవనతనయ.</poem>|ref=107}} {{p|al|fwb}}లక్ష్యము:</p> {{Telugu poem|type=పంచవిధసీసము.|lines=<poem>రుచిరకీర్త్యుజ్వలరూఢభావృతదిశా శ్రీరామదాసాగ్రణీరసజ్ఞ ప్రవరవాలాగ్ర నిబద్ధరావణబలా <ref>మూలమున 'వర్ణిత్స' అనికలదు.</ref>వర్ణిత్వపద్మోద్భవాదృఢబల కుదరసంచారి యకుంఠధీమకరికా దర్పాద్రివజ్రాయుధాధురీణ స్వకరశాఖాహతజంబుమాలిముఖర క్షఃసైన్యదక్షవ్రజా కపీంద్ర యయమయరయశాలి <ref>మూలమున 'విషయ జయధన' యనియున్నది.</ref>వినయజయనయధన యనిశవిబుధసన్నుత సదయా భయహర గంధవహసుతనుజ యనఘ నినుఁ గొలుతు నయ్య సాధువిధేయా మహాద్రికాయ.</poem>|ref=108}} {{p|al|fwb}}చతుష్కందలక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>అసమపదముల రెండవ దైన గణము నలజములలోన నొకటి నిలుపవలయు</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 8sholne6ualm93qtbxocih5mx7twcqk 104 175257 564415 492194 2026-07-13T19:45:17Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>సమపదంబుల రెండవస్థలము గణము బద్యాదియగుఁ జతుష్కందమునకు.</poem>|ref=109}} {{p|al|fwb}}ఉదాహరణము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ప్రక్షతపరవశలక్ష్మణ రక్షా కేసరికుమార రాఘవదాసా శిక్షితరిపుచయ తరుచర దక్షా వాసవనుతజయ ధైర్యవిలాసా.</poem>|ref=110}} {{p|al|fwb}}పద్యభ్రమకలక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>మొదలిప్రాసంబు పద్యంబుతుదను దిరుగు నాదిమాత్రాగ్ర మది తృతీయాంఘ్రి కగును బరఁగ నాల్గోది రెండవప్రాస మరుతఁ బ్రకటితంబగుఁ బద్యభ్రమకమునందు.</poem>|ref=111}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>అసమపదముల మూఁడవదయిన గణము నలమె యగుఁ గాని కడమగణములు చొరవు షష్ఠముల నట్ల నలములే జరగునయ్య తెలియఁ బద్యభ్రమకకందములను గృతుల.</poem>|ref=112}} {{p|al|fwb}}ఉదాహరణము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మానవభట నయజయదయ యానకతనయూ మదద మహారవవనదా దానవవరహా మదదమ యానతకనయాయద యజయనటభవనమా.</poem>|ref=113}} '''టీక'''. మానవ = మనువంశజుండైన శ్రీరామునియొక్క, భట = భటులలో, నయ = నీతియు, జయ = జయమును, దయ = దయయుఁగలవాఁడా! యాన = నడకయందు, కతనయా = నారదుఁడైనవాఁడా, మదద = గర్వమును ఖండించినవాఁడా, మహారవ = ధ్వనివిశేషముచేత, వనదా = మేఘుండవైనవాఁడా, మదదమ = జితేంద్రియుఁడా, ఆన... నయ, ఆన<noinclude><references/></noinclude> cws61l6jjbcrpk2u4fzo926u23cf1sq 104 175258 564416 492195 2026-07-13T19:55:53Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>తక = శరణాగతులకు, నయ = నయముగా, అయ = భాగ్యమును, ద = ఇచ్చువాఁడా, అజ...నమా, అ = రణరంగమందు, జయ = జయ మనెడు, నట = నటునకు, భవనమా = ఉనికిపట్టైనవాఁడా. {{p|al|fwb}}పాదభ్రమకలక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అనులోమ విలోమంబుగ ననువందఁగఁ బాదపాద మది తిరుగంగాఁ బెనచుక చెప్పిన గందముఁ జనుఁ బాదభ్రమక మనఁగ సత్కృతులందుౝ.</poem>|ref=114}} {{p|al|fwb}}ఉదాహరణము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మానితనగేనితనిమా యానకహారి యనఘ ఘనయరిహాకనయా దానవరవారవనదా మానవపమహిమమతతమమహిమపవనమా.</poem>|ref=115}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ధర ద్వ్యక్షరి యన రెండ క్షరములపద్యంబుపేరు కవి పూనిన య క్షరముల రెండిట నగు నం దిరవుగ నితరాక్షరంబు లిడరా దెలమిన్.</poem>|ref=116}} {{p|al|fwb}}ఉదాహరణము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మిను మిన్న నాను మిమ్మే మనమున నే నమ్మినాను మను మౌనీనో న్మనమేన నామమననా నననున్నైనమనుమనుము నన్నును నెమ్మిన్.</poem>|ref=117}} {{p|al|fwb}}లయగ్రాహిలక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అలరు లయగ్రాహి మొద ళ్ల లో భలము మాన మంగళమహాశ్రీయౌ తెలియంగ వనమయూరము కలుగుఁ బదా ఱక్షరముల కడలఁ బఠింపన్.</poem>|ref=118}}<noinclude><references/></noinclude> ju1ja9gydgi4m3oh5c2beya5j18m1nn 104 175259 564417 492196 2026-07-13T20:08:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|al|fwb}}ఉదాహరణము:—</p> {{Telugu poem|type=లయగ్రాహి.|lines=<poem>ఘోరతరజన్యతలవైరి భటసంహరుని శౌరినుతసాహసు విచారనయధుర్యున్ భూరిబలు ధన్యగుణు నీరనిధి దాఁటిన ర మారమణదాసవరు మారుతతనూజున్ వీరహరిసైన్యచయకైరవనిశాకరుని హారఘనసారదరహారధరకీర్తిన్ ధీరజనమాన్యు గిళితోరురవిమండలుని శూరు హనుమంతు వటుసూరుని నుతింతున్.</poem>|ref=119}} {{Telugu poem|type=వ.|lines=<poem>ఇందు మంగళమహాశ్రీ యనువృత్తంబును వనమయూర మనువృత్తం బునుం గలవు.</poem>|ref=120}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>సప్తలిపులమీఁద సౌగంధి మూఁటిపైఁ గుసుమమంజరియును బొసఁగి యుండు నొనరుఁ జిత్రకృతుల నుత్పలమాలికా గర్భితంబు లగుచుఁ గపికులేంద్ర.</poem>|ref=121}} {{p|al|fwb}}ఉదాహరణము:—</p> {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem>సైన్యపసౌరిమంత్రి ఘనసారనిభోజ్జ్వలకాంతిమద్యశున్ జన్యరసారమాఢ్యు ఘను స్వామిహితాధికకార్యదక్షునిన్ ధన్యుని దారితాక్షు ధనిదాశరథిప్రియదాసచంద్రునిౝ మాన్యుని మారదూరు హనుమంతునిఁ గొల్తు సమంచితస్థితిౝ.</poem>|ref=122}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తలకట్లుగలవి బోడలు నలకొమ్మలుఁ దనరు నక్షరాదుల హ్రస్వం బులఁ బద్యము హృద్యంబగు గిళితాంభోజాతమిత్ర కేసరిపుత్రా.</poem>|ref=123}}<noinclude><references/></noinclude> 28xktue39az0rv9yuoepvpgo6zsff1j 104 175260 564418 492197 2026-07-13T20:32:25Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|al|fwb}}తలకట్ల కుదాహరణము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>ఘనశర శశధరభశర ద్ఘనదశశతనయనహయమదనహరనరనం దన కనకవసన దరచం దనసమ మమరఁగఁ బవనతనయ యశమరయౝ.</poem>|ref=124}} {{p|al|fwb}}బోడలకు లక్ష్యము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>క్షితిధృతి నిధిని నిలిపితివి స్థితి నిక్కి దివికి నిగిడితి శిఖిజిగి నిర్జిం చితి ద్విడ్విధి విరివి విడిచి కృతిని వినిర్మించితి సితిఘృణికి గిరిగృహీ.</poem>|ref=125}} {{p|al|fwb}}కొమ్ములకు లక్ష్యము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>నుతులు నుడువుదురు గుణుగురు సుతు గురుభుజుఁ బుణ్యు ముఖ్యు సుధులు న్బుధులున్ శ్రుతులును సుముఖులు మునులును గుతుకులు గురువులును గుణులు గుఱుకు లునుపుచున్.</poem>|ref=126}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>సరసిజములో మణిగణని కరవృత్తనవాక్షరములు కందత్రయమున్ బరఁగఁగ నివి షడ్విధమై యరయఁగఁ గృతులందుఁ జిత్రమయ్యె హరీంద్రా.</poem>|ref=127}} {{p|al|fwb}}సరసిజము:-</p> {{Telugu poem|type=|lines=<poem>శ్రీరామాప్తున్ చారుశరీరున్ శ్రితజనఫలదుని గృపగలయతనిన్ హారిస్థైర్యున్ వీరవిహారున్ హతదశగళబలు హనుమదధిపతిన్ సారాచారున్ ధీరవిచారున్ శతధృతి గురుమతిశ్వసనుని సుతునిన్ సూరిస్తుత్యున్ దారుణశూరున్ శ్రుతిహితచరితుని శుభగుణుఁ గొలుతున్.</poem>|ref=128}} {{p|al|fwb}}భాస్కరవిలసితకందద్వయము:—</p> {{Telugu poem|type=|lines=<poem>అక్షయమతిశమితోరుతరాక్షా యాశ్రితజనచయహరిహయవృక్షా పక్షితురగభటబాంధవపక్షా భాస్కరవిలసితఫలరుచిభక్షా</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 4ai0981un13mxftitsjn8abgpqkcrfl 104 175261 564419 492198 2026-07-13T21:04:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>దక్షిణశరనిధిలంఘనదక్షా దాశరథిచరణతలభజనేక్షా లక్షణగుణ మముఁ బ్రోవు జితాక్షా లక్ష్మణధరణిభృదసుపరిరక్షా.</poem>|ref=129}} {{p|al|fwb}}కందద్వయగర్భితక్రౌంచపదము:—</p> {{Telugu poem|type=|lines=<poem>మారుతపుత్రా వారితమారా మనుకులనరవరమణిభటచంద్రా శూరజనాఢ్యా శ్రీరుచిసూరా సుమహితశశినిభ శుభకరకీర్తీ చారుగుణాఢ్యా సారవిచారా సలలితభుజబలశమితమహాక్షా హైరసమాంగా హారివిహారా యమరవిమతతరుహరణకుఠారా.</poem>|ref=130}} {{p|al|fwb}}నిరోష్ఠ్యము:—</p> {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>కలయ నోఔ లుకారవకారములును నల పవర్గంబు మాని మిగిలినలిపుల నమరఁ బద్యంబు రచియింప నది నిరోష్ఠ్య మనుచుఁ బల్కిరి సత్కవు లనిలతనయ.</poem>|ref=131}} {{p|al|fwb}}లక్ష్యము:—</p> {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తనరంగ నేఁ దలంచెద ఘనదశరథనందనహితకార్యాసక్తిన్ ఘనరసనిధి దాఁటిన నీ కనదతిరయచరిత తీక్ష్ణకరతనయహితా.</poem>|ref=132}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>రములు నాల్గింట షడ్యతిన్ స్రగ్విణి యగు దాని కొన రెండువర్ణముల్ పూని మొదల నిడ భుజంగప్రయాతయై యెసఁగుఁ జదువ యతులు ప్రాసముల్ తద్వృత్తగతుల నగుచు.</poem>|ref=133}} {{p|al|fwb}}లక్ష్యము:—</p> {{Telugu poem|type=స్రగ్విణి.|lines=<poem>పావనీ లక్ష్మణ ప్రాణదాతాసమా గ్రావచారీలసద్రామ భృత్యాసమ</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 6h3ep7k3t6d4su41bxqxw2owyxhbixr 104 175262 564421 492199 2026-07-13T21:18:43Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>సావనిస్తుత్యసత్య ప్రతిజ్ఞాక్రమా భావివేళాపరబ్రహ్మమూర్తీ నమః.</poem>|ref=134}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>తలకట్టు గుడుసు కొమ్మును నల దీర్ఘము లేత్వ మైత్వ మట నో త్వౌత్వం బులు బోటు గిలుక యిన్నియుఁ గొలఁదిగఁ బండ్రెండు పద్యగుణితం బయ్యెన్.</poem>|ref=135}} {{p|al|fwb}}గుణితలక్ష్యము:—</p> {{Telugu poem|type=మ.|lines=<poem>సరసా సాహసిసిద్ధవహ్నిహృతరక్షఃశాల సీతావ్యధో త్కరనాశా సుగుణాఢ్య సూరితతివంద్యా సేవకశ్రీద సై న్యరసాజాతవసంత సోమనిభ సౌర్యగ్రప్రధానాఢ్య సం గరలూనాక్షక దైత్యసర్వహితరక్షా నీకు నే మ్రొక్కెదన్.</poem>|ref=136}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>ఖడ్గబంధమునకుఁ గర్ణికల్ నాల్గగు రెండు పిడిని నలుగు రెండు నగుచు మూఁట నదియుఁ జదువ మూఁడేసి మార్లగు నొకట నాల్గు మార్ల నొనరఁ జదువ.</poem>|ref=137}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>చరణాంతాక్షర మావలి చరణాదులు నిలిచి ప్రాససహితము వడితో నరయగ సుగంధివృత్తమె పరఁగును గావ్యముల ఖడ్గబంధ మనిలజా.</poem>|ref=138}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పిడినడుమ నంచుల న్మొన నిడ బంధనమరణరోగవృతుఁడగు బతియ ట్లిడరా దాతనినామము నడుమనె యునుపంగ శుభ మొనరు ఖడ్గమునన్.</poem>|ref=139}} {{p|al|fwb}}లక్ష్యము:—</p> {{Telugu poem|type=సుగంధి.|lines=<poem>శ్రీనవీనజానకీనసేవకావకావదా దానవారి యాంజనేయ దారుణస్ఫురజ్జవా</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> a0mg6f7elmmftpmm6s9vy7yxv33zf7i 104 175263 564423 492200 2026-07-13T21:29:34Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>వానరేంద్ర నిన్నుఁ గొల్తు వాంఛితాశ్రితార్థదా దాననిర్జితాబ్దబాణతాతతారకాధవా.</poem>|ref=140}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>అందపుచుట్రేఖలు పది యందంచుల నాఱురేఖ లగు శార్దూలం బొందగు వృత్తము కర్ణిక పందొమ్మిది సంఖ్య చక్రబంధమున కగున్.</poem>|ref=141}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>త్రిరసవలయంబులను గృత్యధిపతి గవుల పేర్లు నిలుపంగవలయును బేర్మితోడ నితరమగు చుట్ల కది చమత్కృతి కొలంది నిడినఁ దగుఁ జక్రబంధంబు కృతులయందు.<ref>వ్రాఁతప్రతిలో దీనికి లక్ష్యములేదు.</ref></poem>|ref=142}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>మునుపటి యాశ్వాసంబులఁ బెనఁచితి నొక కొన్ని చిత్రభేదములగతుల్ ఘనులైన కవులకృపచే ననువుగఁ దెలియంగవలయు నన్నియుఁ గృతులన్.</poem>|ref=143}} {{p|al|fwb}}షట్ప్రత్యయములకు లక్షణము:—</p> {{Telugu poem|type=సీసమాలిక.|lines=<poem>మ య ర స త జ భ న మహితాష్టగణములు గురు వొక్కటియును లఘు వొకటియును గగమును లగమును గలమును లలమును వరుసన పదునాల్గు వరగణములు ప్రస్తారమునను బాల్పడి తిరుగు ... ...<ref>చునుండు</ref> నెట్టన తత్క్రమం బెట్టి దనిన నుక్త గురులఘు లత్యుక్త గగాదు ల య్యష్టగణమ్ముల నగును మధ్య</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> rangeeomnm44m261m3lv8s1bzjnqet8 104 175264 564426 492201 2026-07-13T21:59:36Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>మగణాదిఖండికాయుగముల్ ప్రతిష్ఠ కౌ గజవసుగురులఘుల్ గదిసిరాఁగ ఖండికల్ నాల్గగు గగముఖ్యములు నాల్గు సొరిది రాఁ బొలుపొందు సుప్రతిష్ఠ గాయత్రి యొప్పును ఖండిక లెన్మిదై పై యష్టగణములు భాసిలంగఁ బొలుచు నుష్ణిక్ఖండికలు పదా ర్పైనుండు నబ్ధిరసగురువు లన్నిలఘులు ఖండికల్ ముప్పదిరెం డనుష్టుప్పున కనుఁ జతుష్షష్టి గగాదు లౌల నఱువదినాల్గు బృహతికి ఖండిక లష్ట గణ చతుష్షష్టులు కడలఁ గలయఁ గరికరేందులు పంక్తిఖండికల్ పైఁ బొల్చుఁ ... ... ... ... .... .... ... ... ... ... ... ... ... ...<ref> గరశశిశరములు గములు బములు త్రిష్టుప్పుఖండికల్ ఋతుశరకరములౌ</ref> నక్షీందు శరగ గాద్యంతములయి జగతికి ఖండికల్ యుగశశిశరములౌ నన్నేసి మగణాదు లౌను బయిని గతియుగఖేందులౌ నతిజగతికి ఖండి కలు రసాజఖగతుల్ గములు లములు కరిగతిఖాక్షులౌ ఖండికల్ శక్వరి నగ్గగాదులు షడజాభ్రగతులు షడజాభ్రగతు లతిశక్వరిఖండిక లష్టగణములుపై నన్ని యన్ని</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> anhy34taf6xxv6jezjxkzdacqp78muo 104 175265 564428 492202 2026-07-13T22:12:57Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>దృగజేందువసులష్టి <ref>వ్రా.ప్ర. కిని</ref>కగు ఖండిక లహిష డగదృగగ్నులు గురు లన్నిలఘులు గత్యహిత్యంగాబ్జు లత్యష్టిఖండికల్ కరిరసాద్రియుగాగ్ని <ref>గగము లౌల</ref>... ... ఖండికల్ ధృతి గజాంగనగాక్షిశిఖులష్ట గణములు <ref>పదిలంబు గాఁగ నన్ని</ref>పది ... ... ... ఋతుగణేష్విషుఋతు లతిధృతిఖండికల్ గతిగతీందు యుగర్తు కరగలములు శయశైలఖేంద్వగ్ని శశిఖండికలు కృతి గతిగతీంద్వక్షి షట్కరగగజలు గతిగతీంద్వకి షట్కరఖండికలు ప్రకృ తికి నన్నియె మగణాదికములు తుదఁ బ్రకృతిఖండి కలరె ట్టకృతి కక్ష్యస్త్రేందు గిరినిధిఖాక్షులౌ గురులు లఘులు అకృతిరెట్టి వికృతి యగుఁ గరేష్వింద్వద్ర్య జాభ్రనేత్రముల గగాదు లవును వికృతి రెట్టగు <ref>సంకృతికిని గరాస్త్రాద్ర్య</ref>సంకృతికిఁ గరాస్త్రేంద్వద్ర్య జాభ్రాక్షులగు మగణాదు లౌల సంకృతిరెట్టిని జర గభికృతి షడ బ్జదృగగత్రయరసాబ్జగురు <ref>లఘుల</ref>... ... నభికృతిరెట్టియై యమరు నుత్కృతి రసా బ్జదృగగత్రయ షడబ్జగగజముల సరిచోట్ల లఘువును గురువు బేసుల నిడి యల బేసి నొకటిఁ గలయఁగూర్చి</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 1rdean2a25zfn0uytfit6rnmm83597l 104 175266 564429 492203 2026-07-13T22:25:16Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>యర్థింపఁబడిన వృత్తార్ణముల్ చూపు మా ర్గము నష్టలబ్ధ మన్ప్రత్యయంబు ఛందోక్షరంబుల క్రింద న్మివళ్లిడి యందులో లఘువులక్రింది లెక్క లవి ప్రోవుగాఁ జేసి యందొకటియుఁ గల ప నగు నుద్దిష్టమన్ ప్రత్యయంబు నినుమళ్లకడలెక్క లినుమడిఁ గూడి మె ఱయ వృత్తసంఖ్య యన్ ప్రత్యయంబు నేఛందమునకేని యెన్ని యక్షరములో యన్ని యొక్కట్లిడి యందు నొకటి యమరించి దొంతిగా నవి చేర్చి మఱి యుపాం తములు చిక్కఁగఁ గూడఁ దనరు ... ... ... ... మేరు వర్ధమేరువులపై నెక్కింపఁ బ్రబలు లగక్రియాప్రత్యయంబు షడ్వింశదురుతరచ్ఛందంబులకు నెల్లఁ బ్రస్తరింపఁగఁ జోటు పరఁగ నింత మేర పట్టునటంచు దా నేరుపఱుచుఁ బ్రకటముగ నధ్వమనియెడు ప్రత్యయంబు నిట్టి ప్రత్యయషట్కంబు నెఱుఁగవలయు వినుమ వెలలూరుపురమున వెలయు హనుమ.</poem>|ref=144}} {{Telugu poem|type=ఆ.|lines=<poem>వృత్తసంఖ్యయొడ్డు వెలను నెన్మిదిచేతఁ బాలుగొనిన ఖండికాళి యొదవు నట్టిఖండికాళి యాయెన్మిదింటనే హెచ్చఁజేయ వచ్చు వృత్తసంఖ్య.</poem>|ref=145}}<noinclude><references/></noinclude> h8x5ondv2llcpl3tr4cftdewb828nh1 104 175267 564430 492204 2026-07-13T23:07:56Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=చక్రవాళవృత్తము.|lines=<poem>ఘనవాహారి విరామ రామమహిభృత్కంఠీరవశ్రీపదా ర్చనలబ్ధాధికపుణ్య పుణ్యజనరాట్సంస్థాన లంకాపురీ వనకల్పానిలమిత్ర మిత్రజనలస్వారాజి పుత్రాత్మభూ ప్రణుతోద్యజ్జయభీమ భీమజలధీంద్రప్రోల్లసల్లంఘనా.</poem>|ref=146}} {{right|(ఘనవాహారీ)}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>శతధృతి జనకపదాంబుజ తతభక్తిస్వాంతయుత బుధద్రువసంతా క్షితిజేశ్వరహితవిస్పుర దతిబలజితసమరభూమి హనుమత్స్వామీ.</poem>|ref=147}} {{Telugu poem|type=పంచచామరము.|lines=<poem><ref>వ్రాఁతప్రతిలో 'గృణీ' అని కలదు.</ref>గుణీతృణీకృతారివీర ఘోరపూరగారలం కిణీఘృణీనవంశ రాతికీర్తి కాంతిమాలికా మణీఘృణీయకంపనాసుమారుతస్పురద్భుజా ఫణీగుణీంద్రముఖ్యదేవపంక్తి దత్తసద్వరా.</poem>|ref=148}} {{Center|<poem>గద్య. ఇది శ్రీహనుమద్వరప్రసాదలబ్ధసారస్వతపాత్ర భారద్వాజగోత్ర పవిత్ర సర్వయామాత్యపుత్ర చిత్రకవి పెద్దనార్యప్రణీతం బైన లక్షణసారసంగ్రహంబునందు రేఫఱకారభేదంబులును, దశ రూపనాటకసంజ్ఞలును, చిత్రకవిత్వలక్షణంబులును, షట్ప్రత్యయవిశేషమార్గంబులునుగల సర్వంబును దృతీయాశ్వాసము. సంపూర్ణము. ఓం తత్సత్.</poem>}} {{Center|—————}}<noinclude><references/></noinclude> 0tfxllwgn1qnqmd5a4g052qh940k66d 104 177687 564435 494930 2026-07-14T05:28:55Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}కాళిందీకన్యాపరిణయము</p> {{p|ac|fs125}}పీఠిక</p> ఈ గ్రంథము రచించిన విద్వత్కవీంద్రుఁడు ప్రభంజనకులతిలకుఁ డగు నహోబలపతి. ఈ గ్రంథము నాశ్వాసాంతగద్యముల "ఇది...ప్రభంజనవంశాబ్దిరాకాశశాంక...అహోబలపత్యాహ్వయప్రణీతంబు” అని యున్నది. మఱియు నీకవి రచించిన అహోబలపండితీయ మను కవిశిరోభూషణగ్రంథమున గద్యమందు "ప్రభంజనవంశముక్తామణినా.......అహోబలపత్యాచార్యేణ" అని యున్నది. దీనింబట్టి యింటిపేరు ప్రభంజనమువా రనియుఁ గవిపేరు అహోబలపతి యనియుఁ దేలుచున్నది. కాని, మహారాజశ్రీ జయంతి రామయ్య పంతులుగారు ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్పత్తిక 15 వ సంపుటము 2 వసంచికలోఁ బ్రకటించిన అహోబలపండితీయపీఠికాశ్లోకములు 75లో "వాతూలవంశేవతతార భూయః" అనియు, 79 లో "వాతూలవంశాగ్రణీః" అనియు నుండుటచే నీకవి యింటిపేరు “గాలివా" రని స్పష్టపడుచున్నది. ఈ విషయమై శ్రీ రామయ్య పంతులుగారు కూడ “ఇంటిపేరు గాలివారు" అనియు "కవికి మొదటిపేరు నరసరాజు” అనియు వ్రాసిరి. గ్రంథములందు అహోబలపతి యనియే యున్నది గాని నృసింహనరసింహాదిపర్యాయపదములు కానరావు. నృసింహస్వామి యహోబలక్షేత్రాధిపతి కావున వా ర ట్లూహించుట సమంజసము. ఇంతియకాక ఈకవికుటుంబమువారు గుంటూరు మండలమున వినుకొండతాలూకాలోని ముమ్మడివరగ్రామమం దున్నారని కూడ వ్రాసియున్నారు. కావున వ్యవహారమం దట్లు గాలి నరసరా జని యుండవచ్చును. ఈ పుస్తకమునకుఁ గవివంశస్థులలో నొకరు ప్రతి వ్రాసినారు. చివర "స్వస్తి శ్రీవిజయాభ్యుదయ శాలివాహనశకవర్షంబులు 1822 అగు నేటి శార్వరినామసంవత్సర ఆషాఢ బ 2 భృగువారం వర్కు ప్రభంజనం వెంకటసుబ్బయ్యశాస్త్రిగారి కుమారుఁడు లక్ష్మీనానారాయణ వ్రాసుకున్న కాళిందీకన్యాపరిణయము” అని వ్రాసినారు. వినుకొండతాలూకా కొమ్మాలపాడు పోస్టు పిట్టబండ గ్రామమునుండి కాళిందీకన్యాపరిణయమును గూర్చి గాలి లక్ష్మీనారాయణగారు పరిషత్తున కుత్తరములు వ్రాసిరి.<noinclude><references/></noinclude> p7u555bc39zv87a058jtwr41q7ekf9q 564437 564435 2026-07-14T05:49:10Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 564437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Center|శ్రీరస్తు}} {{p|ac|fs150}}కాళిందీకన్యాపరిణయము</p> {{p|ac|fs125}}పీఠిక</p> ఈ గ్రంథము రచించిన విద్వత్కవీంద్రుఁడు ప్రభంజనకులతిలకుఁ డగు నహోబలపతి. ఈ గ్రంథము నాశ్వాసాంతగద్యముల "ఇది...ప్రభంజనవంశాబ్దిరాకాశశాంక...అహోబలపత్యాహ్వయప్రణీతంబు” అని యున్నది. మఱియు నీకవి రచించిన అహోబలపండితీయ మను కవిశిరోభూషణగ్రంథమున గద్యమందు "ప్రభంజనవంశముక్తామణినా.......అహోబలపత్యాచార్యేణ" అని యున్నది. దీనింబట్టి యింటిపేరు ప్రభంజనమువా రనియుఁ గవిపేరు అహోబలపతి యనియుఁ దేలుచున్నది. కాని, మహారాజశ్రీ జయంతి రామయ్య పంతులుగారు ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్పత్త్రిక 15 వ సంపుటము 2 వసంచికలోఁ బ్రకటించిన అహోబలపండితీయపీఠికాశ్లోకములు 75లో "వాతూలవంశేవతతార భూయః" అనియు, 79 లో "వాతూలవంశాగ్రణీః" అనియు నుండుటచే నీకవి యింటిపేరు “గాలివా" రని స్పష్టపడుచున్నది. ఈ విషయమై శ్రీ రామయ్య పంతులుగారు కూడ “ఇంటిపేరు గాలివారు" అనియు "కవికి మొదటిపేరు నరసరాజు” అనియు వ్రాసిరి. గ్రంథములందు అహోబలపతి యనియే యున్నది గాని నృసింహనరసింహాదిపర్యాయపదములు కానరావు. నృసింహస్వామి యహోబలక్షేత్రాధిపతి కావున వా ర ట్లూహించుట సమంజసము. ఇంతియకాక ఈకవికుటుంబమువారు గుంటూరు మండలమున వినుకొండతాలూకాలోని ముమ్మడివరగ్రామమం దున్నారని కూడ వ్రాసియున్నారు. కావున వ్యవహారమం దట్లు గాలి నరసరా జని యుండవచ్చును. ఈ పుస్తకమునకుఁ గవివంశస్థులలో నొకరు ప్రతి వ్రాసినారు. చివర "స్వస్తి శ్రీవిజయాభ్యుదయ శాలివాహనశకవర్షంబులు 1822 అగు నేటి శార్వరినామసంవత్సర ఆషాఢ బ 2 భృగువారం వర్కు ప్రభంజనం వెంకటసుబ్బయ్యశాస్త్రిగారి కుమారుఁడు లక్ష్మీనానారాయణ వ్రాసుకున్న కాళిందీకన్యాపరిణయము” అని వ్రాసినారు. వినుకొండతాలూకా కొమ్మాలపాడు పోస్టు పిట్టబండ గ్రామమునుండి కాళిందీకన్యాపరిణయమును గూర్చి గాలి లక్ష్మీనారాయణగారు పరిషత్తున కుత్తరములు వ్రాసిరి.<noinclude><references/></noinclude> cujwmh73a5pzvmm1zqvvnybl71hmzen 104 177688 564436 494931 2026-07-14T05:45:45Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fwb}}కవిబంధువులు, గురువు</p> ఇంక నీవిద్వత్కవి తలిదండ్రులను గుఱించి కాని గోత్రమును గుఱించి కాని తెలిసికొనుటకు రెండు గ్రంథములందును నాధారములు లేవు, కాని, మనకవి పోలూరి మాధవయజ్వకు మేనల్లుఁడును శిష్యుఁడు నై యున్న ట్లీక్రిందిశ్లోకములవలనఁ దెలియుచున్నది. {{left margin|5em}}<poem>మన్మాతుర్భ్రాతరంతం సకలగుణనిధిం మాధవం భావయామః — పీఠి. శ్లో. 55 ప్రణౌమి సతతం మమ మాతులం తమ్ — శ్లో. 52 ధ్యాయామి మన్మాతులమ్.</poem> </div> పైమాధవయజ్వయే గురువై నట్లు — {{left margin|5em}}<poem>మద్గురు మాధవు నభినుతింతు. కాళిం. 1.30 మద్గురుం దలఁతు మాన్యుని మాధవయజ్వచంద్రముౝ. — కాళిం. 1.31 మోహం బార హృదంబుజాంతరములో ముమ్మాటికిం గొల్చెదౝ ... ... సకలశాస్త్రజ్ఞుౝ గురు న్మాధవుౝ. — కాళిం. 1.33 తం పోలురీవంశపయోధిచంద్రం వందామహే మాధవవిద్వదింద్రమ్ 42 వందేహం త మనింద్యసద్గుణగణాధారం గురుం మాధవమ్ - 45 శ్రీమత్పోలూరిమాధవార్యకరుణాప్రాప్తాష్టభాషాస్ఫురత్సారః. - 79</poem> </div> అనువానివలనఁ దెలియుచున్నది. ఈకవికి మేనమామయు గురుఁడు నగు మాధవయజ్వ సకలశాస్త్రపాండిత్యము కలవాఁడును, అష్టభాషాపాండిత్యము కలవాఁడు నని యీ క్రిందివాక్యములవలనఁ దెలియనగును. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ఏమహాత్ముని దర్శింప నెసఁగు నక్ష, పాదకణచరజైమినివ్యాసమౌని కపిలఫణిరాజదర్శనఘటితమోద, మతని మద్గురు మాధవు నభినుతింతు.</poem>|ref=1.30}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>తర్కపాతంజలకర్శకప్రస్తరమండలంబున జిర్కుబండ లాడి గురుభట్టవాగ్గుంభగురుతరవనములో నింబు మీఱఁగ విహారంబు చేసి యతులసాహిత్యవిద్యాచారుదీర్ఘిక లాలితప్రీతిచే నోలలాడి కపిలసాత్యవతేయఘనతంత్రవాక్సుధాధారలఁ గోరిక లూరఁ గ్రోలి చెలఁగు యద్రసనాభామయలఁత మాని, యతని శ్రీరామచంద్రపాదాంబుజాళి సుజనతల్లజసన్నుతసుగుణపాళి, నభినుతించెద మాధవయజ్వమాళి.</poem>|ref=1.32}} ఈభావమే పీఠికాశ్లోకములు 40-48 లలో నున్నది. మఱియు నీమా<noinclude><references/></noinclude> 65cxgtggdqtum04fs0u1kh58ikd6uc2 104 177689 564438 494932 2026-07-14T06:15:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ధవయజ్వ గొప్పపండితుఁడును దనపుత్రుఁడు నైనదక్షిణామూర్తికంటెఁ దనయం దెక్కువదయ కలవాఁడని పీఠిక 55 శ్లోకములో నీకవి చెప్పుకొనినాఁడు. '''ఈకవి రచించిన గ్రంథములు''' :- కాళిందీకన్యాపరిణయము, అహోబలపండితీయ మనుపేరు గల కవిశిరోభూషణము నీరెండే కనఁబడుచున్నవి. ఇతరగ్రంథములు ముందేవైన బైలుపడునేమో. పైగ్రంథములలోఁ గాళిందీకన్యాపరిణయములో 1-7లో బ్రహ్మస్తవమును, కవిశిరోభూషణములో సరస్వతీ (వకులీ) స్తవమును “సంగీత మపి సాహిత్యం సరస్వత్యాః కుచద్వయం” అను శ్లోకము ననుసరించి యొకభావముతో నున్నవి. '''కవిపాండిత్యము''':— ఈకవి తనపాండిత్యమును గూర్చి కవిశిరోభూషణములో నిట్లు చెప్పుకొనియెను. {{Telugu poem|type=శ్లో.|lines=<poem>యన్మూర్త్యా కవితాకందమూలవాగనుశాసనౌ జాగృతో౽హోబలపతీ రాజతే స విచక్షణః.</poem>|ref=78}} శ్రీమత్పోలురిమాధవార్యకరుణాప్రాప్తాష్టభాషాస్పురత్సారః శాస్త్రవిత్ - అని. మఱియుఁ గవిశిరోభూషణగ్రంథాంతమున "పోలూరి మాధవయజ్వసముజ్జ్వలత్కృపాకటాక్షాపాదితపాండిత్యాభరణేన .... అభినవనన్నయభట్టాచార్యే ణాహోబలపత్యాచార్యేణ" అనియుఁ గాళిందీకన్యాపరిణయాశ్వాసాంతగద్యముల "పోలూరిమాధవయజ్వసముజ్జ్వలక్షృపాకటాక్షాపాదితపాండిత్యాభరణ ..... అభినవనన్నయభట్టారకాహోబలపత్యాహ్వయ కవిమహోపాధ్యాయభట్టారక” అనియుఁ గలదు. దీనిచే నీకవి కభినవనన్నయభ ట్టనియుఁ, గవిమహోపాధ్యాయభట్టారకుఁ డనియు బిరుదు లున్నట్లును, అనేకశాస్త్రములందుఁ బాండిత్య మున్నట్లును, అష్టభాషాపాండిత్య మున్నట్లును స్పష్టపడుచున్నది. అభినవనన్నయభట్ట బిరుద మీరెండుగ్రంథములలో నుండుటచే గ్రంథరచనకుఁ బూర్వమే యీబిరుద మాతనికి వచ్చినట్లును, ఆబిరుదమే తనరెండుగ్రంథములందును వ్రాసికొనినట్లును దోఁచును, లేదా, కవిశిరోభూషణ గ్రంథారంభమం దైన వచ్చి యుండును. '''కవికాలము''':— ఈకవికాల మెచ్చటను స్పష్టముగాఁ జెప్పఁబడియుండలేదు. కాని, కవిశిరోభూషణమునందు "గ్రంథో ప్యప్పకవే ర్ముదం దిశతు నో విద్వత్కవీనాం ఘనాం". శ్లో. 72 "కాకునూ ర్యప్పకవినా గృహీతం" - శ్లోకము 71 అని పీరికయందును గ్రంథమం దక్కడక్కడను, అప్పకవి నుదా<noinclude><references/></noinclude> iywikv9z33n9ht5oxqzdgeoev60ufkd 564439 564438 2026-07-14T06:15:54Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 564439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>ధవయజ్వ గొప్పపండితుఁడును దనపుత్రుఁడు నైనదక్షిణామూర్తికంటెఁ దనయం దెక్కువదయ కలవాఁడని పీఠిక 55 శ్లోకములో నీకవి చెప్పుకొనినాఁడు. '''ఈకవి రచించిన గ్రంథములు''' :- కాళిందీకన్యాపరిణయము, అహోబలపండితీయ మనుపేరు గల కవిశిరోభూషణము నీరెండే కనఁబడుచున్నవి. ఇతరగ్రంథములు ముందేవైన బైలుపడునేమో. పైగ్రంథములలోఁ గాళిందీకన్యాపరిణయములో 1-7లో బ్రహ్మస్తవమును, కవిశిరోభూషణములో సరస్వతీ (వకులీ) స్తవమును “సంగీత మపి సాహిత్యం సరస్వత్యాః కుచద్వయం” అను శ్లోకము ననుసరించి యొకభావముతో నున్నవి. '''కవిపాండిత్యము''':— ఈకవి తనపాండిత్యమును గూర్చి కవిశిరోభూషణములో నిట్లు చెప్పుకొనియెను. {{Telugu poem|type=శ్లో.|lines=<poem>యన్మూర్త్యా కవితాకందమూలవాగనుశాసనౌ జాగృతో౽హోబలపతీ రాజతే స విచక్షణః.</poem>|ref=78}} శ్రీమత్పోలురిమాధవార్యకరుణాప్రాప్తాష్టభాషాస్పురత్సారః శాస్త్రవిత్ - అని. మఱియుఁ గవిశిరోభూషణగ్రంథాంతమున "పోలూరి మాధవయజ్వసముజ్జ్వలత్కృపాకటాక్షాపాదితపాండిత్యాభరణేన .... అభినవనన్నయభట్టాచార్యే ణాహోబలపత్యాచార్యేణ" అనియుఁ గాళిందీకన్యాపరిణయాశ్వాసాంతగద్యముల "పోలూరిమాధవయజ్వసముజ్జ్వలక్షృపాకటాక్షాపాదితపాండిత్యాభరణ ..... అభినవనన్నయభట్టారకాహోబలపత్యాహ్వయ కవిమహోపాధ్యాయభట్టారక” అనియుఁ గలదు. దీనిచే నీకవి కభినవనన్నయభ ట్టనియుఁ, గవిమహోపాధ్యాయభట్టారకుఁ డనియు బిరుదు లున్నట్లును, అనేకశాస్త్రములందుఁ బాండిత్య మున్నట్లును, అష్టభాషాపాండిత్య మున్నట్లును స్పష్టపడుచున్నది. అభినవనన్నయభట్ట బిరుద మీరెండుగ్రంథములలో నుండుటచే గ్రంథరచనకుఁ బూర్వమే యీబిరుద మాతనికి వచ్చినట్లును, ఆబిరుదమే తనరెండుగ్రంథములందును వ్రాసికొనినట్లును దోఁచును, లేదా, కవిశిరోభూషణ గ్రంథారంభమం దైన వచ్చి యుండును. '''కవికాలము''':— ఈకవికాల మెచ్చటను స్పష్టముగాఁ జెప్పఁబడియుండలేదు. కాని, కవిశిరోభూషణమునందు "గ్రంథో ప్యప్పకవే ర్ముదం దిశతు నో విద్వత్కవీనాం ఘనాం". శ్లో. 72 "కాకునూ ర్యప్పకవినా గృహీతం" - శ్లోకము 71 అని పీఠికయందును, గ్రంథమం దక్కడక్కడను, అప్పకవి నుదా<noinclude><references/></noinclude> 81efc0ta9cxy3ua72fw3alayz5nm79w 104 178565 564441 495893 2026-07-14T06:41:28Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}అహోబలపతి</p> {{p|ac|fwb}}జయంతి రామయ్య పంతులుగారు, బి.ఏ., బి.ఎల్.</p> ఈతఁడు 'అహోబలపండితీయ మనునామాంతరము గల కవిశిరోభూషణ మనునాంధ్రవ్యాకరణగ్రంథమును సంస్కృతభాషలో రచియించిన మహావిద్వాంసుఁడు. ఈతనిపేరు “అహోబలపండితుఁ"డని వాడుకలో నున్నది గాని యీతనిచే రచియింపఁబడిన గ్రంథములలో "అహోబలపతి" యనియే యున్నది. కవిశిరోభూషణముగాక, యీతఁడు "కాళిందీకన్యాపరిణయ" మనునాఱాశ్వాసముల యాంధ్రప్రబంధమునుగూడ రచియించి రామచంద్రున కంకితము చేసెను. ఈ ప్రబంధ మచ్చుపడలేదు. వ్రాఁతప్రతి యొకటి నాయొద్ద నున్నది. కవిశిరోభూషణ మాంధ్రశబ్దచింతామణికి వ్యాఖ్య. ఇందు, కాకునూరి అప్పకవిమత మచ్చటచ్చట ఖండిఁపఁబడినది. ఈ గ్రంథము రచియించుటచేతనే "అభినవనన్నయభట్టారక" బిరుదమును అహోబలపతి తనకుం బెట్టుకొనియెను. ఈబిరుదము కాళిందీకన్యాపరిణయాంతగద్యమునందుఁ గూడ నుండుటచేతఁ దొలుతఁ గవిశిరోభూషణమును బిదపఁ గాళిందీకన్యాపరిణయమును రచియింపఁబడినట్లు స్పష్టపడుచున్నది. కవిశిరోభూషణమం దచ్చటచ్చట సందర్భోచితముగా నధర్వణకారిక లను వ్యాకరణసూత్రము లుదాహరింపఁబడుటయే కాక యా కారికలను వేఱుగాఁ జదువ నక్కఱలే దనునర్థ మిచ్చునట్లు — {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యస్సారోథర్వణగ్రంథే సో ప్యత్రైన విధీయతే తేన తత్ఫక్కికాలోకలోలతా త్యజ్యతాం బుధైః.</poem>|ref=}} అని చెప్పఁబడి యున్నది. ఇటీవలివా రొకరిద్ద ఱీకారికలకుఁ డీక రచియించినారు. ఎవరికైనను అహోబలపతిపాఠమే శరణ్య మైనది. అంతకంటెఁ బ్రాచీనపాఠ మెవ్వరికిని దొరకకుండుటచేతను అహోబలపతియే యాకారికల రచియించి యధర్వణునిపేరఁ బ్రకటించెనని కొంద ఱందురు. అ ట్లనుట సరికా దని కొందఱయభిప్రాయము. సత్య మేది యైనను ఆంధ్రశబ్దచింతామణికి బాలసరస్వతియు హరికారికలకు శిష్టు కృష్ణమూర్తిగారునువలె నధర్వణకారికల కహోబలుఁడే ప్రథమప్రకాశకుఁ డనుట స్పష్టము. అహోబలపతి యాఱువేలనియోగిబ్రాహ్మణుఁడు. ఇంటిపేరు గాలివారు. ఈయన మొదటిపేరు నరసరాజు. గ్రంథములం దింటిపేరు ప్రభంజ<noinclude><references/></noinclude> gexxo0ef6c4jaq37teip24bbd7rd2ws 564442 564441 2026-07-14T06:41:51Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 564442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{p|ac|fs125}}అహోబలపతి</p> {{p|ac|fwb}}జయంతి రామయ్య పంతులుగారు, బి.ఏ., బి.ఎల్.</p> ఈతఁడు "అహోబలపండితీయ" మనునామాంతరము గల కవిశిరోభూషణ మనునాంధ్రవ్యాకరణగ్రంథమును సంస్కృతభాషలో రచియించిన మహావిద్వాంసుఁడు. ఈతనిపేరు “అహోబలపండితుఁ"డని వాడుకలో నున్నది గాని యీతనిచే రచియింపఁబడిన గ్రంథములలో "అహోబలపతి" యనియే యున్నది. కవిశిరోభూషణముగాక, యీతఁడు "కాళిందీకన్యాపరిణయ" మనునాఱాశ్వాసముల యాంధ్రప్రబంధమునుగూడ రచియించి రామచంద్రున కంకితము చేసెను. ఈ ప్రబంధ మచ్చుపడలేదు. వ్రాఁతప్రతి యొకటి నాయొద్ద నున్నది. కవిశిరోభూషణ మాంధ్రశబ్దచింతామణికి వ్యాఖ్య. ఇందు, కాకునూరి అప్పకవిమత మచ్చటచ్చట ఖండిఁపఁబడినది. ఈ గ్రంథము రచియించుటచేతనే "అభినవనన్నయభట్టారక" బిరుదమును అహోబలపతి తనకుం బెట్టుకొనియెను. ఈబిరుదము కాళిందీకన్యాపరిణయాంతగద్యమునందుఁ గూడ నుండుటచేతఁ దొలుతఁ గవిశిరోభూషణమును బిదపఁ గాళిందీకన్యాపరిణయమును రచియింపఁబడినట్లు స్పష్టపడుచున్నది. కవిశిరోభూషణమం దచ్చటచ్చట సందర్భోచితముగా నధర్వణకారిక లను వ్యాకరణసూత్రము లుదాహరింపఁబడుటయే కాక యా కారికలను వేఱుగాఁ జదువ నక్కఱలే దనునర్థ మిచ్చునట్లు — {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యస్సారోథర్వణగ్రంథే సో ప్యత్రైన విధీయతే తేన తత్ఫక్కికాలోకలోలతా త్యజ్యతాం బుధైః.</poem>|ref=}} అని చెప్పఁబడి యున్నది. ఇటీవలివా రొకరిద్ద ఱీకారికలకుఁ డీక రచియించినారు. ఎవరికైనను అహోబలపతిపాఠమే శరణ్య మైనది. అంతకంటెఁ బ్రాచీనపాఠ మెవ్వరికిని దొరకకుండుటచేతను అహోబలపతియే యాకారికల రచియించి యధర్వణునిపేరఁ బ్రకటించెనని కొంద ఱందురు. అ ట్లనుట సరికా దని కొందఱయభిప్రాయము. సత్య మేది యైనను ఆంధ్రశబ్దచింతామణికి బాలసరస్వతియు హరికారికలకు శిష్టు కృష్ణమూర్తిగారునువలె నధర్వణకారికల కహోబలుఁడే ప్రథమప్రకాశకుఁ డనుట స్పష్టము. అహోబలపతి యాఱువేలనియోగిబ్రాహ్మణుఁడు. ఇంటిపేరు గాలివారు. ఈయన మొదటిపేరు నరసరాజు. గ్రంథములం దింటిపేరు ప్రభంజ<noinclude><references/></noinclude> k3s9alqtdeil3d2o4yicyd9m7desi5d 104 178566 564443 495894 2026-07-14T07:10:32Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>నమువా రనియుఁ బే రహోబలపతి యనియు మార్పఁబడెను. ఈకుటుంబమువా రిప్పుడు గుంటూరుమండలమునందలి వినుకొండ తాలూకాలోని ముమ్మడివరగ్రామమం దున్నారు. వీరు సాధారణవైదికాచారమునే యవలంబించి తమపేళ్ళచివర శాస్త్రి యనుబిరుదముఁ జేర్చుకొనుచుందురు. ఈకవికాల మెచ్చటను స్పష్టముగా వక్కాణింపఁబడి యుండలేదు. కాని అప్పకవికిఁ దరువాతివాఁ డనుట స్పష్టము. అప్పకవీయరచనము 1578వ శకసంవత్సరములోఁ బ్రారంభింపఁబడిన ట్లాగ్రంథములో నున్నది. అహోబలుఁడు దీనికి రమారమి నూఱేం డ్లిటీవలివాఁ డనుకొన్నచో నిప్పటి కించుమించుగా నూటయఱువదియేండ్లు పూర్వపువాఁ డగును. అంతర మింతకంటెఁ దక్కువగా నుండిన నుండవచ్చును. పోలూరి మాధవసోమయాజి తనకు గురు వైనట్లును, అతఁడు మహావిద్వాంసుఁ డైనట్లును దనరెండుగ్రంథములందు నీతఁడు విస్తరించి చెప్పెను. ఆపద్యములను గ్రంధాంతములందలి గద్యముల నీక్రింద నుదాహరించుచున్నాఁడను. మాధవసోమయాజిం గూర్చి చెప్పిన పద్యములు — (క) కవిశిరోభూషణమునుండి {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>పోషించి మాధవార్యమ, నీషి ననున్ సంస్కృతాది నిర్మలభాషా భాషి నొనర్చి త్రిలింగజ, భాషాసామ్రాజ్యపట్టభద్రునిఁ జేసెన్.</poem>|ref=}} (చ) కాళిందీకన్యాపరిణయమునుండి {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ఏమహాత్ముని దర్శింప నెసఁగు నక్ష, పాదకణచరజైమినివ్యాసమౌని కపిలఫణిరాజదర్శనఘటిత మోద, మతని మద్గురు మాధవు నభినుతింతు.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem>కొదవ లెఱుంగ కెప్పుడు నకుంఠమహోదయవైభవంబు వే పొదలఁగ భూరిసత్కళలు పూని తమోహతి లేక యార్జవం బొదవఁ గళంకిత న్వదలి యూర్జితవాగ్మిజయోగ మింపుగా మదిఁ గొను మద్గురుం దలఁతు మాన్యుని మాధవయజ్వచంద్రమున్.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem>తర్కపాతంజలకర్కశప్రస్తరమండలంబున జిర్కుబండ లాడి గురుభట్టవాగ్గుంభగురుతరవనములో నింబుమీఱఁగ విహారంబు చేసి యతులసాహిత్యవిద్యాచారదీర్ఘిక లాలితప్రీతిచే నోలలాడి కపిలసాత్యవతేయఘనతంత్రవాక్సుధాధారలఁ గోరిక లూరఁ గ్రోలి</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> fbd1e7xs6xvvj6bjal3btoz71ay7qfd 104 178567 564444 495895 2026-07-14T07:33:49Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>చెలఁగుయద్రసనాభామయలఁతమాలి, యతని శ్రీరామచంద్రపాదాంబుజాళి సుజనతల్లజసన్నతు సుగుణపాళి, నభినుతించెద మాధవయజ్వమాళి.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=శా.|lines=<poem>మోహం బార హృదంబుజాంతరములో ముమ్మాటికిం గొల్చెదన్ మోహాదిప్రతిషిద్ధదోషగుణసమ్మూర్ఛన్నిరాసక్రియా సాహిత్యప్రతిపన్నచిద్రసఝరీసంబంధకృన్మానసున్ సాహిశ్రీరమృతాసతామితివచస్సంపాదితశ్రీయుతు న్సాహిత్యాంబుధిపారుగు న్సకలశాస్త్రజ్ఞున్ ...... మాధవున్.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ఎవ్వనియశంబు జగమెల్ల నెనసి చుట్టు, కొండయవ్వలితమ మెల్లఁ గొదవ పఱుప నల్ప మాధేయ మని పల్క దధికభూష, యతని కొనరింతు నతి మాధవార్యమణికి.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem>ఏకదినమేళనం బూను నెపుడు పూర్వ, పక్షలాలితి గొనుఁగళల్ పదియు నాఱుఁ దాల్చు శశినవ్వు నుతచతుర్దశకళైక, హారిఁ బ్రార్థింతు మాధనయజ్వచంద్రు.</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem>కవివాక్పతులై యెవ్వని, సవిధస్థితు లైనపురుషసత్తము లెల్లం గవివాక్పతులం గేరుదు, రవురా నుతియింతు నతని నస్మత్స్వామిన్.</poem>|ref=}} {{p|ac|fwb}}గ్రంథాంతగద్యములు</p> (క) కవిశిరోభూషణాంతస్థగద్యము — ఇతి శ్రీమత్సీతారామచరణారవిందమిళిందాంతఃకరణేన శ్రీమ త్పోలూరి మాధవయజ్వ పండితాఖండలసముజ్జ్వలత్కృపారససముత్క్షిప్తకటాక్షాసాదితపాండిత్యాభరణేన ప్రభంజనవంశముక్తామణినా నిరంతరారాధితసంఖ్యావన్మణి నాభినవనన్నయభట్టాచార్యే ణాహోబలపత్యాచార్యేణ విరచితాయా మాంధ్రశబ్దచింతామణి వ్యాఖ్యానం కవిశిరోభూషణాఖ్యాయాం పంచమః క్రియాపరిచ్ఛేదః. (చ) కాళిందీకన్యాపరిణయాంతగద్యము — ఇది శ్రీమద్రామచంద్రచరణారవిందమిళిందాంతఃకరణ పోలూరి మాధవయజ్వ సముజ్జ్వలత్కృపోక్షిప్తకటాక్షాసాదితపాండిత్యాభరణ ప్రభంజనవంశాబ్దిరాకాశశాంక నిరంతరారాధితవిచక్షణశశాంక అభినవనన్నయభట్టారక అహోబలపత్యాహ్వయ కవిమహోపాధ్యాయభట్టారకరచితం బైన కాళిందీకన్యాపరిణయం బనుమహాప్రబంధంబునందు షష్ఠాశ్వాసము. మంజువాణీముద్రాక్షరశాలలో నచ్చుపడిన యహోబలపండితీయమునందు బీఠికాశ్లోకములు కొన్ని లేవు. పరిషత్పుస్తకభాండాగారములోని 871<noinclude><references/></noinclude> gbl4uvbh50mm31vzrbkt6dvriscmaqy 104 178568 564474 495896 2026-07-14T10:03:37Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>సంఖ్యగల గ్రంథములో నున్నవానిని బాఠకులయుపయోగార్ధము నేనీక్రిందఁ జేర్చుచున్నాఁడను. ఈపద్యములఁ బట్టి మాధవసోమయాజులు అహోబలునకు మేనమామ యయినట్లు కనఁబడుచున్నది. {{Telugu poem|type=|lines=<poem>శ్రీమద్భూమికలోదరీతనుభవావక్షోజసత్పంజర స్ఫాయత్కీరమణి ర్గిరిప్రవరజాచిత్తాబ్జభృంగాగ్రణీ, భక్తవ్రాతమనోవ్యథాదవశిఖాపోద్భూతవర్షాంబుదో రామ స్సర్వజగంతి పాతు సతతం కారుణ్యపాథోనిధిః.</poem>|ref=1}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>తాసం నో హరతా ద్ధరోజ్జ్వశిలోలంకారపాదాంచితో గాఢోన్నిద్రకలావిలాసవసతిః పద్మాసుహృద్ధ్యేతనః జీవాతు స్సతతః సమస్తసుమనోబృందస్య మాద్యత్తమో భేదీ శీతలగోవిభూతి రమలః శ్రీరామచంద్రో విభుః.</poem>|ref=2}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>మిత్రత్రాణపరోహి సాధ్వనిహృతి వ్యగ్రోరుతేజాః సరి న్నాథౌద్ధత్యవిదారిమంజులకరస్సర్వజ్ఞసంఘాశ్రయః నిర్దోషోంబుజభూహితోదయయుతో మండోదరీహృద్వల ద్భోగేచ్ఛాహరణాకృతి ర్దిశతునః శ్రీరామచంద్రస్సుఖమ్.</poem>|ref=3}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>నిష్పీడోక్షీణకాంతి స్సతతముదయవా న్సర్వదానిష్కళంకో నిర్దోష స్సర్వవర్తీ ప్రచురతరరుచిః పోషితాశేషలోకః స్వాధీనో రక్తభావః ప్రధితకుటిలతాదోషశూన్యశ్చ నిత్యం మిత్రశ్రీదానశౌండో భవతు సుఖకరో రామచంద్రో నవీనః.</poem>|ref=4}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>నానాజాండఫలాన్వితోద్భుతయశః సౌరభ్యవిభ్రాజిత స్స్వచ్ఛామేయగుణప్రసూనమహితః సర్వేష్టదానక్షమః శుద్ధస్వాంతమునీంద్రహృన్మధుకరై ర్నిత్యం సమాలింగితో నిర్బీజో రఘురామకల్పకతరు ర్నూత్నోవతాన్న స్సదా.</poem>|ref=5}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యత్పాదాంబుజజం రజో మునివరం త్రేతాగ్నిపూజాక్రియా కర్తారం ప్రచకార యత్కరపయోజాతోజ్జ్వలో మార్గణః పౌలస్త్యంబుజలోచనామృదులదృక్సంసారపాటచ్చరో జాత స్తం ప్రణమామి మామకమనః పంకేజగేహం విభుమ్.</poem>|ref=6}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>సీతే తేకుచచక్రవాకయుగళం పశ్యాధునా త్యద్భుతం ప్రాప్తం నోఖలు రామచంద్రకరసంసృర్శార్వియోగం మిథః</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 67hjxx0gblo1lln99r5k2b8ud6nggqt 104 178569 564480 495897 2026-07-14T10:36:09Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ఖిన్నం నైవపుపోష కాంతి మధికా మిత్యాలపన్ జానకీ వక్షోజౌ పరిమర్దయన్ రఘుపతి ర్మహ్యం ప్రదిశ్యా త్సుఖమ్.</poem>|ref=7}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యన్నామామృతపానవైభవవశా ద్గౌరీకురంగేక్షణా ప్రాణేశః కటుకాలకూటగిళనే దక్ష స్సనోవ్యాత్ ప్రభుః రామః శ్యామలకోమలాంబుదరుచిస్తోమాభిరామః కృపా రామో మైథిలినందనేందువదనారామో విరామోంహసః</poem>|ref=8}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>సంసారనీలవిషభృత్పరిదష్టనష్టసా ..... దృంజనతో భవదిద్ధసారః భక్తవ్ర జప్తదఖిలామరసేవ్యమానం రామాభిధానపరమామృతమాశ్రమామః.</poem>|ref=9}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>లోకేనిజం ద్యోతయితుం జనానాం శృంగారనాథత్వ మివాతినీలమ్ వందారువాచం(యమ)పారిజాతం వందేనిశం లక్ష్మణపూర్వజాతమ్.</poem>|ref=10}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>లంకాయాం య దుదారవిక్రమయశస్సారప్రకాశక్రియా దక్షోద్యాపివిభీషణాకృతిజయస్తంభ శ్చరన్నద్భుతః రూఢో రాజతి రాజతాచలనిభాహంకారనిర్వాపణ ప్రోద్యత్కీర్తిధురంధరం త మనిశం సేవే రఘూణాం పతిమ్.</poem>|ref=11}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>వసంత మంతరే నిత్యం పరప్రకృతజీవయోః వందే ఘనాఘనశ్యామం పరాత్మారానాం మనాశ్రయమ్.</poem>|ref=12}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>పూ(జ్యాహి) పరశివాంతాః స్యు ర్బ్రహ్మాద్యా యదభేదతః దేవా స్తదేకం రామాఖ్యం బ్రహ్మానందామృతం నుమః.</poem>|ref=13}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యామాయాశబలాప్రపంచజననత్రాణక్షయకారణం మాయాయాం ప్రతిబింబితా వసతిచ క్షేత్రేషు సర్వేషుయా సత్యా తత్త్వమసీతివాక్య మపరిచ్ఛిన్నాంచ యాం లక్షతే వేద్యాన్యాం హృది సంస్మరామి నిరతం రామాభిధాంతాంచికమ్.</poem>|ref=14}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>మారారీంద్రాబ్జసూతిప్రముఖసురశిరఃస్వర్ణకోటీరకోటి స్ఫాయన్మాణిక్యబాలద్యుమణిఘనరుచిస్మేరపాదాంబుజాతాన్ సారేక్షాలేశమాత్రప్రసరణపృషితప్రాణినో దూషణారే ర్దారా న్ధీరా నుదారాన్ ప్రథితగుణమణీచారుహారాన్ భజేహమ్.</poem>|ref=15}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>దృగ్భృంగీ బాహుశాఖా కుచఫలసహితా హారపుష్పాళియుక్తా హస్తాంచత్పల్లవాంకా స్ఫురితపరిమళా సత్కృపా పుష్పవారిః సర్వాభీష్టప్రదాత్రీ నిఖలభువనగా స్వర్గహేతు ర్నవీనా శ్రీసీతాకల్పవల్లీ వసతు మనసి మే సర్వవా సుప్రసాదా.</poem>|ref=16}}<noinclude><references/></noinclude> qagavcur2uki2qqhdx6wfb833nxcxvv 104 178570 564502 495898 2026-07-14T11:57:33Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ఓమ్ వర్ణరూపిణీం వందే షడ్వర్ణప్రకృతిం సతీమ్ శ్రీరామవామపార్ష్వస్థాం ఘోరాసురశిరోపహామ్.</poem>|ref=17}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యన్మూలం రామదేవస్య తాటస్థ్యం ప్రతిపాదితమ్ వాక్యై ర్వేదశిఖారూఢై స్తాం జగజ్జననీం భజే.</poem>|ref=18}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>అసంసార్యపి సంసారీ యన్మహిమ్నా పరాత్పరః తామాలంబే సదాల౦బాం మదంబా మంచికార్చితామ్.</poem>|ref=19}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యాం వినా తారకాధ్యక్షః స్పందితు నాపి శక్నుయాత్ సా మాన్యా భూమికన్యా మే మానసే రమతాం సదా.</poem>|ref=20}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>మందస్మితద్యోతజితోడుకాంతా మిందిందిరీబృందసమాలకాంతామ్ బృందారకీవందితపాదుకాం తాం వందేతికాంతాం రఘురామకాంతామ్.</poem>|ref=21}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>హరినాభీసరోజాతే వసంతం భ్రమరం భజే వేదనాదనినాదం తం చతుర్వదన మద్భుతమ్.</poem>|ref=22}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యత్సౌందర్యాతిరేకః వదతి కమనతాం జన్మకర్తుర్విధాతుః సర్వబ్రహ్మాండజాగ్ర న్నిఖిలకమలదృఙ్మండల స్యాతిదూరమ్ వందే తా మిందురేఖాభరణభరణకృత్కేశహస్తాగ్రదేశా మాశాధీశాలికేశాగణగణితవిభామానితాంగీం నతాంగీమ్.</poem>|ref=23}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>సుధాహారప్రధాహారిస్ఫురద్దేహాన్ విధేరృహాన్ సుధాధారాధరా న్వందే సుధాకరకళాధరాన్.</poem>|ref=24}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>విద్యాసంగీతనామా మృదురపి కుచతాం ప్రాప్యతే ప్రాపతీవ్రం కాఠిన్యంతే స్వభావః కఠిన ఇతివదన్ జాతకోపాం విధిర్యామ్ దోర్భ్యామాలింగ్య చక్రే వదనవనరుహప్రస్ఫురన్మందహాసాం సా దేవీ మే ముఖాబ్జే నివసతు నకులీశారదా పారదాభా.</poem>|ref=25}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>నీలాభం కేశపాశం సవిధతలగతా యానకేళీమరాళీ దృష్ట్వా భీత్యా ప్రయాయా త్సజలఘన ఇతి భ్రాంతిలీఢాంతరంగా వాహిత్వం మే కథం స్యా దితి విధి రనిశం యాం ముఖాబ్జే ష్వభార్షీత్ సాపాయాదాయతాక్షీ రుచివిజితశరన్నీరదా శారదా మామ్.</poem>|ref=26}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యచ్ఛోణాభరదచ్ఛకామృతరసం వేధాః పిబన్నాననై రుత్తృష్ణైః క్రమశ శ్చతుర్భి రధికం స్వీయాననానాం౦త్రయమ్</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> o178nvoxkzszwqkc2bi98kc5ytng2ik 564503 564502 2026-07-14T11:57:59Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 564503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem>ఓమ్ వర్ణరూపిణీం వందే షడ్వర్ణప్రకృతిం సతీమ్ శ్రీరామవామపార్ష్వస్థాం ఘోరాసురశిరోపహామ్.</poem>|ref=17}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యన్మూలం రామదేవస్య తాటస్థ్యం ప్రతిపాదితమ్ వాక్యై ర్వేదశిఖారూఢై స్తాం జగజ్జననీం భజే.</poem>|ref=18}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>అసంసార్యపి సంసారీ యన్మహిమ్నా పరాత్పరః తామాలంబే సదాల౦బాం మదంబా మంచికార్చితామ్.</poem>|ref=19}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యాం వినా తారకాధ్యక్షః స్పందితు నాపి శక్నుయాత్ సా మాన్యా భూమికన్యా మే మానసే రమతాం సదా.</poem>|ref=20}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>మందస్మితద్యోతజితోడుకాంతా మిందిందిరీబృందసమాలకాంతామ్ బృందారకీవందితపాదుకాం తాం వందేతికాంతాం రఘురామకాంతామ్.</poem>|ref=21}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>హరినాభీసరోజాతే వసంతం భ్రమరం భజే వేదనాదనినాదం తం చతుర్వదన మద్భుతమ్.</poem>|ref=22}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యత్సౌందర్యాతిరేకః వదతి కమనతాం జన్మకర్తుర్విధాతుః సర్వబ్రహ్మాండజాగ్ర న్నిఖిలకమలదృఙ్మండల స్యాతిదూరమ్ వందే తా మిందురేఖాభరణభరణకృత్కేశహస్తాగ్రదేశా మాశాధీశాలికేశాగణగణితవిభామానితాంగీం నతాంగీమ్.</poem>|ref=23}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>సుధాహారప్రధాహారిస్ఫురద్దేహాన్ విధేరృహాన్ సుధాధారాధరా న్వందే సుధాకరకళాధరాన్.</poem>|ref=24}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>విద్యాసంగీతనామా మృదురపి కుచతాం ప్రాప్యతే ప్రాపతీవ్రం కాఠిన్యంతే స్వభావః కఠిన ఇతివదన్ జాతకోపాం విధిర్యామ్ దోర్భ్యామాలింగ్య చక్రే వదనవనరుహప్రస్ఫురన్మందహాసాం సా దేవీ మే ముఖాబ్జే నివసతు నకులీశారదా పారదాభా.</poem>|ref=25}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>నీలాభం కేశపాశం సవిధతలగతా యానకేళీమరాళీ దృష్ట్వా భీత్యా ప్రయాయా త్సజలఘన ఇతి భ్రాంతిలీఢాంతరంగా వాహిత్వం మే కథం స్యా దితి విధి రనిశం యాం ముఖాబ్జే ష్వభార్షీత్ సాపాయాదాయతాక్షీ రుచివిజితశరన్నీరదా శారదా మామ్.</poem>|ref=26}} {{Telugu poem|type=|lines=<poem>యచ్ఛోణాభరదచ్ఛకామృతరసం వేధాః పిబన్నాననై రుత్తృష్ణైః క్రమశ శ్చతుర్భి రధికం స్వీయాననానాంత్రయమ్</poem>|ref=}}<noinclude><references/></noinclude> 6m3fhln5sjx34qnun4qtqls5t8t2pgh 104 195828 564432 514989 2026-07-14T03:18:12Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 502 |cHeight = 46 |oTop = 43 |oLeft = 47 |Location = center |Description = }} {{Center|శ్రీరస్తు}} {{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 74 |cHeight = 22 |oTop = 135 |oLeft = 257 |Location = center |Description = }} {{Center|అవిఘ్నమస్తు}} {{Center|03:18, 14 జూలై 2026 (UTC)03:18, 14 జూలై 2026 (UTC)03:18, 14 జూలై 2026 (UTC)03:18, 14 జూలై 2026 (UTC)~}} శ్రీహయగ్రీవాయనమః {{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 238 |cHeight = 26 |oTop = 226 |oLeft = 180 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs150}}సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యరత్నాకరప్రారంభః</p> {{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 335 |cHeight = 30 |oTop = 275 |oLeft = 140 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type=మూలమ్.|lines=<poem>ఆలింగ్యగాఢముదరంపితురర్ధజానెరుత్సంగవర్త్యవతు బాలగజాననోనః। యత్కుంభయోర్గిరిసుతాకుచపార్శ్వభాజోస్స్తన్యంపిపాసతిగుహస్త్రిభిరాననాబ్జెః॥</poem>|ref=1}} '''వ్యా'''॥ కళ్యాణం కలయంతు కల్యకమలప్రాంతోత్సతద్బంభరప్రాయాః కేపి సమస్తసంపదయనప్రత్యగ్రకల్పద్రుమాః। కామ్యాః పద్మభవాదిభి స్సకుతుకాః కాలుష్యవిధ్వంసనే కారుణ్యామృతవర్షకాలజలదాః కల్యాః కటాక్షాశ్శ్రయః॥ మల్లాదివంశే మహితే మనీషీ మాన్యోమనోజ్ఞోజని లక్ష్మణోసౌ। సాహిత్యరత్నాకరతత్వదోగ్ధ్రీతాం మందరాఖ్యా వివృతిం విధత్తే॥ దుర్వ్యాఖ్యావిషదూషితాం భగవతీం శ్రీ ధర్మసూరే ర్గిరంభావాలంకృతిసంగతిప్రకటన వ్యావృత్తకౌతూహలాం। దర్శందర్శ మ చేతసాంసుమనసాం సంప్రీతయే సాదరం వ్యాఖ్యాం మందరసంజ్ఞికాం వితనుతే సల్లక్షణాం లక్ష్మణః॥ ధర్మాభిఖ్యక వేర్గిరాం వివరణే కోన్యః కృతీ గౌతమాచ్చేషాహే ర్హయవక్త్రతోం బుజభవా ద్వాచస్పతే ర్వాయుజాత్। ఇత్యేవం స్రతిభాతి మేతదపితద్వ్యాకర్తృతావిశ్రుతాజాతా విశ్వపతిప్రసాదమహిమ ప్రోద్యద్వచోవైభవాత్॥ సాహిత్యరత్నాకరమంథనోద్యత్కాంతాక్షాయుతానాం విబుధప్రజానాం సంప్రీణనాయైవ సలక్ష్మణాఖ్యః ప్రస్థోజ్వలం సుందరమాతనోతి॥ సాహిత్యరత్నాకరతత్వబోధే నాలంహినౌకే తివిరే మురేకే। కేచిది్విమోహాన్మృగతృష్ణికాయాం వాతాయువత్తత్రముధా భ్రమంతి॥ సాహిత్యరత్నాకర మప్రమేయం మధామథిత్వామమమంగ<noinclude><references/></noinclude> kq40a97s6qoqbbf45nhfsdcbd1728h0 564433 564432 2026-07-14T04:02:07Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 564433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 502 |cHeight = 46 |oTop = 43 |oLeft = 47 |Location = center |Description = }} {{Center|శ్రీరస్తు}} {{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 74 |cHeight = 22 |oTop = 135 |oLeft = 257 |Location = center |Description = }} {{Center|అవిఘ్నమస్తు}} {{Center|――――――――}} {{Center|శ్రీహయగ్రీవాయనమః}} {{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 238 |cHeight = 26 |oTop = 226 |oLeft = 180 |Location = center |Description = }} {{p|ac|fs150}}సవ్యాఖ్యాన సాహిత్యరత్నాకరప్రారంభః</p> {{Css image crop |Image = సాహిత్యరత్నాకరము.pdf |Page = 6 |bSize = 600 |cWidth = 335 |cHeight = 30 |oTop = 275 |oLeft = 140 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type=మూలమ్.|lines=<poem>ఆలింగ్యగాఢముదరంపితురర్ధజానెరుత్సంగవర్త్యవతు బాలగజాననోనః। యత్కుంభయోర్గిరిసుతాకుచపార్శ్వభాజోస్స్తన్యంపిపాసతిగుహస్త్రిభిరాననాబ్జెః॥</poem>|ref=1}} '''వ్యా'''॥ కళ్యాణం కలయంతు కల్యకమలప్రాంతోత్సతద్బంభరప్రాయాః కేపి సమస్తసంపదయనప్రత్యగ్రకల్పద్రుమాః। కామ్యాః పద్మభవాదిభి స్సకుతుకాః కాలుష్యవిధ్వంసనే కారుణ్యామృతవర్షకాలజలదాః కల్యాః కటాక్షాశ్శ్రయః॥ మల్లాదివంశే మహితే మనీషీ మాన్యోమనోజ్ఞోజని లక్ష్మణోసౌ। సాహిత్యరత్నాకరతత్వదోగ్ధ్రీతాం మందరాఖ్యా వివృతిం విధత్తే॥ దుర్వ్యాఖ్యావిషదూషితాం భగవతీం శ్రీ ధర్మసూరే ర్గిరంభావాలంకృతిసంగతిప్రకటన వ్యావృత్తకౌతూహలాం। దర్శందర్శ మ చేతసాంసుమనసాం సంప్రీతయే సాదరం వ్యాఖ్యాం మందరసంజ్ఞికాం వితనుతే సల్లక్షణాం లక్ష్మణః॥ ధర్మాభిఖ్యక వేర్గిరాం వివరణే కోన్యః కృతీ గౌతమాచ్చేషాహే ర్హయవక్త్రతోం బుజభవా ద్వాచస్పతే ర్వాయుజాత్। ఇత్యేవం స్రతిభాతి మేతదపితద్వ్యాకర్తృతావిశ్రుతాజాతా విశ్వపతిప్రసాదమహిమ ప్రోద్యద్వచోవైభవాత్॥ సాహిత్యరత్నాకరమంథనోద్యత్కాంతాక్షాయుతానాం విబుధప్రజానాం సంప్రీణనాయైవ సలక్ష్మణాఖ్యః ప్రస్థోజ్వలం సుందరమాతనోతి॥ సాహిత్యరత్నాకరతత్వబోధే నాలంహినౌకే తివిరే మురేకే। కేచిది్విమోహాన్మృగతృష్ణికాయాం వాతాయువత్తత్రముధా భ్రమంతి॥ సాహిత్యరత్నాకర మప్రమేయం మధామథిత్వామమమంగ<noinclude><references/></noinclude> jsrsm4nmq9xockzu5w5ob5i0ahyf2r4 104 195829 564434 514990 2026-07-14T04:35:20Z దేవీప్రసాదశాస్త్రి 4290 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="దేవీప్రసాదశాస్త్రి" /></noinclude>రేణ। గృహ్ణంతు సర్వే విబుధా యథేచ్ఛం గుణాదిరత్నాని రసామృతంచ॥ ఆద్యత్వబుద్ధిం పరిహృత్యనౌకా మేతాం చటీకాం కలయంతు కల్యాః। లోకః కరేణోరవలోకకాలే కర్ణాదివ త్పశ్యతి దంతయుగ్మం॥ వ్యాఖ్యాహ్యసావద్యతనప్రణీతే త్యుత్సృజ్యమాత్సర్య మనార్యవర్యం। సంతస్సచిత్తా స్సదయాశ్శ్రమజ్ఞానందంతు నిందంతు మమాప్రమోదః॥ అథతత్రభవానాలంకారికసార్వభౌమో ధర్మసుధీ స్సాహిత్యరత్నాకరాభిధాన మలంకారనిబంధనం చికీర్షుశ్చికిర్షితావిఘ్న పరిసమాప్తి సాధనం బాలగజాననానుగ్రహాశంసనరూపం మంగళమాదౌ శిష్యశిక్షార్థం గ్రంథతోగ్రథ్నాతి॥ ఆలింగ్యేతి॥ అత్రాదావాలింగ్యే త్యానందహేతు భూత పరిరంభాభిధాయక స్యావ్యయపదస్య భద్రాదివాచకత్వాద్వర్ణగణాదిశుద్ధేరభ్యుచ్చయః - తదుక్తం - దేవతావాచకాశ్శబ్ధాయేచ భద్రాదివాచకాః। తే సర్వెనై వనింద్యాస్స్యుర్లిపితో గణతోపివేతి - అత ఏవ మురారి శ్రీహర్షాదయోప్యాదితో నిష్ప్రత్యూహమితినిపీయేత్యా ద్యవ్యయపదప్రయోగమకుర్వన్ - అర్ధం వామభాగో జాయాయస్యత స్యార్థజానే రర్ధనారీశ్వరస్యపితుర్జనకస్య మహాదేవస్యోదరం గాఢమాలింగ్యో త్సంగే దక్షిణాంకేవర్తీ ఆసీనః - ఏతేనపితుః ప్రేమాస్పదత్వాద్భక్తేభ్యః శ్రేయః ప్రదాపయితుం చ ప్రవీణ ఇతి ద్యోత్యతే - బాలగిజాననఃనోస్మానవతురక్షతు - అత్ర బాల ఇతి విశేషణేన గ్రహణధారణపటుత్వా దస్మత్ప్రార్థనా మవిస్మృత్యాఖిలశ్రేయః పరిపంథి ప్రత్యూహ ప్రశమనక్షమ ఇతి ధ్వన్యతే - యస్య బాలగజాననస్య కుంభయో ర్గిరిసుతాయా అర్ధాంగభూతాయాః పార్వత్యాః కుచస్యపార్శ్వభాజౌ స్సతోః - గుహః షణ్ముఖః - త్రిభిః - ఆననాన్యబ్జానీవే త్యుపమిత సమాసః - రూపకసమా సేతూత్తరపదార్థప్రాధాన్యే నపానక్రియా నుపయోగాత్ - త్రిభిరిత్యస్యా సాధారణధర్మ త్వేనోపమిత సమాసబాధకా భావాచ్చ - తైః స్తన్యం పిపాసతి పాతు మిచ్ఛతి - ఏతేన పార్వతీపరమేశ్వరయో స్సరససల్లాపాదిసంతోషసమయే సతితాదృశానందహేతుభూతస్య బాలగజాననస్య చుంబనాదిలాలితత్వే నానందపారవశ్యాదాశ్రితాశా స్యార్పణోచితత్వం వృజ్యతే - అత్రార్ధనారీకుచప్రాంతగతయోః కుంభయోః కుమారస్య కుచభ్రాంతి రభూదితి భ్రాంతి మదలంకారః - ఆననా<noinclude><references/></noinclude> pfsnjefps9izvtdomk9sjvoqy0yg0dn 106 215749 564483 563543 2026-07-14T11:00:21Z Rajasekhar1961 50 564483 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |రకం=పుస్తకం |శీర్షిక=[[శృంగారతిలకము]] |భాష=te |సంపుటి= |రచయిత=[[రచయిత:తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి]] |అనువాదకులు= |ఎడిటర్= |చిత్రకర్త= |పాఠశాల= |ప్రచురణకర్త= |చిరునామా=కాకినాడ |సంవత్సరం=1910 |ఆధారం= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |మూలం=djvu |బొమ్మ=2 |పురోగతి=X |పుటలు=<pagelist /> |సంపుటాలు= |వ్యాఖ్యలు= |వెడల్పు= |సిఎస్ఎస్= |పేజీ మొదటి వరుస= |పేజీ చివరివరుస= }} 2td374h3jmeraeyb8jkw00kmqj9z4u4 104 215751 564490 563496 2026-07-14T11:17:03Z Rajasekhar1961 50 564490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}PREFACE.</p> '''The Sringaratilaka''', or 'Ornament of Love', is a small lyrical poem originally written in Sanskrit by poet Kalidasa. It consists of thirty stray stanzas, in which an amatory situation and sentiment are graphically depicted. I translated it in the year 1905, while at Kadiri. I originally intended it for private circulation. Some of my literary friends who have read it have, however, urged me to print and publish it.. I also find that, speaking of its original in the Imperial Gazetteer of India, so great a critic as Dr. A. A. MACDONELL,. Boden Professor of Sanskrit at Oxford, says that it is "a short but choice collection of love stanzas containing some highly imaginative analogies, elaborated with much "originality." 1 accordingly now venture to give it to the public. CUDDAPAH, 2-8-1910. TADURI LAKSHMI NARASIMHA ROW,<noinclude><references/></noinclude> sd6m3t0fmgxwgraliwexbar8qpubxn9 564491 564490 2026-07-14T11:34:20Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{p|fs200|ac}}PREFACE.</p> '''The Sringaratilaka''', or 'Ornament of Love', is a small lyrical poem originally written in Sanskrit by poet Kalidasa. It consists of thirty stray stanzas, in which an amatory situation and sentiment are graphically depicted. I translated it in the year 1905, while at Kadiri. I originally intended it for private circulation. Some of my literary friends who have read it have, however, urged me to print and publish it. I also find that, speaking of its original in the Imperial Gazetteer of India, so great a critic as Dr. {{sc|A. A. MACDONELL}}, Boden Professor of Sanskrit at Oxford, says that it is "a short but choice collection of love stanzas containing some highly imaginative analogies, elaborated with much "originality." 1 accordingly now venture to give it to the public. :{{sc|Cuddapah}}, :2-8-1910. {{right|{{larger|TADURI LAKSHMI NARASIMHA ROW.}}}}<noinclude><references/></noinclude> ceoj82scptgjylpf03ipq2ajhi0edtg 0 215947 564355 564090 2026-07-13T13:09:04Z Rajasekhar1961 50 added [[Category:తెలంగాణ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 564355 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 4/సహస్ర స్తంభముల మండపము, హనుమకొండ ]] | రచయిత = ఆలూరి గురురాజారావు | అనువాదం= | విభాగము = సహస్ర స్తంభముల మండపము, హనుమకొండ | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1916 }} <pages index="Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf" from=45 to=48 tosection="48A"/> {{పుట:Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf/44}} [[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]] [[వర్గం:చరిత్ర]] [[వర్గం:తెలంగాణ]] cg8h76alyyphdmji3d6qqekgkg12cht 104 215948 564481 564081 2026-07-14T10:55:43Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="50A" />{{Telugu poem|type=|lines=<poem> మనుజకులోత్తమా యతని ::మానిని మానని తీవ్రవేదనం గొని మదితత్సమీపమున కుంజని దా విలపించి భూపతి౯</poem>|ref=}}. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem> వ. కనుగొని యోనృపాలక శి ::ఖామణి నవవదంతికంబునం దునిచి మదీయభర్త ముద ::మొప్ప నభస్థలిజొచ్చి యచ్చటం దనుజులతోడబోరి విత ::తంబగు తచ్చతురంగు వాహినిం దునిమి తదుగ్రకాండ నిహ తుండయికూలె ధరాతలంబున౯</poem>|ref=}}. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కావున మత్పతి కమర స్త్రీవరణము కాకమున్నె ♦ జెందెద నేత త్పావన పదసాన్నిధ్యము భావకమున మేను వైచి ♦ ప్రార్ధివముఖ్యా</poem>|ref=}}. ఆశ్వాసాంతముల గద్యలకు వ్రాయక యిక్రింది విధమున పద్యములనే వ్రాయుచుంట మరియొక విశేషము. {{Telugu poem|type=మ. |lines=<poem> ఇదిరాజిల్లును పంచమంబగుచు సా ::హిత్య స్ఫురన్మార్దవా స్పదగంభీర తరార్ధ భావకవితా ::సామ్రాజ్యధౌరేయతా పదసన్మిక్కిలి మల్లిఖార్జునకవి ::ప్రౌఢ ప్రణీతంబుగా గ దనర్చున్భువి విక్రమార్కచరిత ::గ్రంధో త్తమాశ్వాసమై</poem>|ref=}}. {{right|— పెండ్యాల వేంకటసుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రీ}} {{rule |6em }} <section end="50A" /> <section begin="50A" /><section end="50A" /> <section begin="50B" />{{Css image crop |Image = Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf |Page = 50 |bSize = 600 |cWidth = 226 |cHeight = 66 |oTop = 376 |oLeft = 180 |Location = center |Description = }} {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem> ప్రేయసి! లేచిరమ్ము, చివు ♦ రించినమావులక్రింద శీతల చ్ఛాయలలోన యౌవన వ ♦ సంత శుభోదయమయ్యె నవ్వుచు౯ చేయికిఁజేయిఁజేర్చి పెర ♦ చింతనల౯ మరపించు రాగముల్ దీయుచు వాసనల్పరిమ ♦ ళించెడు చోటుల యందు బోవగ౯</poem>|ref=}}. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem> వ్రాలినసంజల న్మరలివచ్చెడు ♦ గోవులఁ బాలు తీయఁగా దోలెడుదాక, త్రాడులును ♦ దుత్తలు నావలఁ బెట్టి సిగ్గుల౯ సో లెడు చిన్నదాన ! యెటు ♦ చూచిన నెవ్వరు లేనిచోట ను య్యాలల నెక్కి యూగ మన ♦ సయ్యెడు నీవును నేను వేడుక౯</poem>|ref=}}. {{Telugu poem|type=ఉ.|lines=<poem> పాడుటకొప్ప వేసి పడ ♦ వల్నడిపించెడు యేటిత్రోవలే చూడగవద్దు, లేతమన ♦ సుల్ తడిసేసెడు చెట్లచాటున౯- గూడినమేను లానుకొన ♦ కొమ్మల కాకులువోలె మెక్క మా టాడకఁ గూరుచుంద మను ♦ వైన పొలమ్ములగట్టునీడల౯</poem>|ref=}} {{right|- అబ్బూరి రామకృష్ణారావు}} {{rule |6em }} <section end="50B" /><noinclude><references/></noinclude> 3ssxnpgpfep08ps7gh7dt7a9ooicvm1 104 215949 564351 564082 2026-07-13T12:37:50Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="48A" />రాజు శాసనములంధువివరముగాఁ దెలుపఁగలను. ఇదేవిధమున కరీమునగరము జిల్లాయందలి జగ్తా౦ తాలూకా ప్రాంతమున మైళిగిదేవుఁడు పొలవాస రాజ్యము నేలుచుండెను. ఈ రాజ్యముపేర ఇప్పటికిని పోలాసయాను గ్రామ మొకటి ఆప్రాంతము నందుయున్నది. ఆగ్రామమున పౌలస్తేశ్వర దేవాలయ మొకటి యున్నది. మైళిగిదేవుని శాసనము లీప్రాంతమున కొన్ని కన్పట్టుచున్నవి. ముందుముందు ఈశాసనములను గూడ ప్రకటింపగలను. రుద్రదేవ రాజులచే జయింపఁబడిన రాజుల యొక్క రాజ్యములు వంశములు దెలుపు శాసనములను ఒకటి తరువాత మరియొకటి పరిశీలింప వలసియున్నది. ఇప్పుడు మనము పరిశీలింపవలసిన దోమానాయకుఁడు గు౦డ రాజు ఈప్రాంతము వారయ్యున్నారు. ఈహనునుకొండ దేవాలయము యొక్క ధూపదీప నైవేద్యములకుగాను మద్ది చెఱువలనెడి గ్రామము దానముఁజేసినటు లీశాసనమున వ్రాయఁబడియున్నది. ఈ గ్రామమిప్పుడు పర్కాల తాలూకాలోఁ జేరియు౦డు ప్రదేశమందున్నది. {{right|- ఆలూరి గురురాజారావు}} {{rule |6em }} <section end="48A" /> <section begin="48A" /><section end="48A" /> <section begin="48B" />మిక్కిలి మల్లిఖార్జునకవి. నివాసస్థానము. ఈకవి పేరు కనుల చరితమున కెక్క= లేదు. 'ఆధునికుడగుట చేత నందుమా? ఈయన తరువాతగతించిన "నడకుమటి రామ కవి” పేరం దుదాహరింపబడియుండెను. ఆలో చింప ఈయనగ్రంథములు శ్రీవీరేశలిగంపం తులవారికి దొరుకకపోవుటే కారణమైయుం డును. ప్రబు ఈనడుమ నేనెక తాళపత్ర గ్రంథముల కట్ట నొకగ్రామమునం జూచితిని. ఆగ్రంథ ములన్నియు పాడుపడినయింట వర్షమునకు తడిసి యెడ కెండి మిక్కిలి జీర్ణావస్థలోనుం డుట విచారమును కలిగించెను. ఆజీర్ణగ్రంథ సంచయమున “మిక్కిలి మల్లిఖార్జున" ప్రణీ తమగు "విక్రమార్క చరిత్ర" మను ధము కాన్పించెను. ఈగ్రంధము 5 ఆశ్వాస ములు కలది. ఈమల్లిఖార్జునకవి పెక్కు గ్రం థములను రచించి నేటికి నలువదియేండ్లక్రిత ము గతిం చెను. ఈయన మత్సితృసఖులు. ఈ యన కుమారులు గోదావరిమడలమున ప్ర సిద్ధి కెక్కిన పండితులలో ఒకరగు “మిక్కిలి దుర్గయ్య "శాస్త్రులవారు. మల్లిఖార్జున గారికిని వారిపూర్వికులకునుగూడ "ఏనుగు లక్ష్మణకవి” నివాసమగు “ పెద్దాడ” గ్రామమే కవి మల్లిఖార్జున కవికృత గ్రంధములు. విక్రమార్క చరిత్ర గ్రంధము నంకితము చెందిన “నండూరి కామయమంత్రి" తన్ను గూర్చి పలికెనని ఆ గ్రంథమున గలదు. సీ. రచియించితివి నీవు రామచంద్ర చరిత్ర శఖిల బుధశ్లాఘ్య * మైదనగ్ప బ్రీతిసల్పితి నాచి, కేశుచరిత్రంబు గద్యపద్యములచే హృద్యముగను<section end="48B" /><noinclude><references/></noinclude> 68cbmy8cpas8e0107h1eyaub5ac0ixl 564357 564351 2026-07-13T13:10:39Z Brjswiki 6801 564357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="48A" />రాజు శాసనములంధువివరముగాఁ దెలుపఁగలను. ఇదేవిధమున కరీమునగరము జిల్లాయందలి జగ్తా౦ తాలూకా ప్రాంతమున మైళిగిదేవుఁడు పొలవాస రాజ్యము నేలుచుండెను. ఈ రాజ్యముపేర ఇప్పటికిని పోలాసయాను గ్రామ మొకటి ఆప్రాంతము నందుయున్నది. ఆగ్రామమున పౌలస్తేశ్వర దేవాలయ మొకటి యున్నది. మైళిగిదేవుని శాసనము లీప్రాంతమున కొన్ని కన్పట్టుచున్నవి. ముందుముందు ఈశాసనములను గూడ ప్రకటింపగలను. రుద్రదేవ రాజులచే జయింపఁబడిన రాజుల యొక్క రాజ్యములు వంశములు దెలుపు శాసనములను ఒకటి తరువాత మరియొకటి పరిశీలింప వలసియున్నది. ఇప్పుడు మనము పరిశీలింపవలసిన దోమానాయకుఁడు గు౦డ రాజు ఈప్రాంతము వారయ్యున్నారు. ఈహనునుకొండ దేవాలయము యొక్క ధూపదీప నైవేద్యములకుగాను మద్ది చెఱువలనెడి గ్రామము దానముఁజేసినటు లీశాసనమున వ్రాయఁబడియున్నది. ఈ గ్రామమిప్పుడు పర్కాల తాలూకాలోఁ జేరియు౦డు ప్రదేశమందున్నది. {{right|- ఆలూరి గురురాజారావు}} {{rule |6em }} <section end="48A" /> <section begin="48A" /><section end="48A" /> <section begin="48B" />{{Css image crop |Image = Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf |Page = 48 |bSize = 600 |cWidth = 288 |cHeight = 72 |oTop = 376 |oLeft = 124 |Location = center |Description = }} ఈనడుమ నేనెక తాళపత్ర గ్రంథముల కట్ట నొకగ్రామమునం జూచితిని. ఆగ్రంథములన్నియు పాడుపడినయింట వర్షమునకు తడిసి యెడ కెండి మిక్కిలి జీర్ణావస్థలోనుండుట విచారమును కలిగించెను. ఆజీర్ణగ్రంథసంచయమున “మిక్కిలి మల్లిఖార్జున" ప్రణీతమగు "విక్రమార్క చరిత్ర" మను ప్రాబంధము కాన్పించెను. ఈగ్రంధము 5 ఆశ్వాసములు కలది. ఈమల్లిఖార్జునకవి పెక్కు గ్రంథములను రచించి నేటికి నలువదియేండ్లక్రితము గతించెను. ఈయన మత్సితృసఖులు. ఈయన కుమారులు గోదావరిమడలమున ప్రసిద్ధి కెక్కిన పండితులలో ఒకరగు “మిక్కిలి దుర్గయ్య "శాస్త్రులవారు. మల్లిఖార్జున కవి గారికిని వారిపూర్వికులకునుగూడ "ఏనుగు లక్ష్మణకవి” నివాసమగు “ పెద్దాడ” గ్రామమే నివాసస్థానము. ఈకవి పేరు కవుల చరితమున కెక్కలేదు. ఆధునికుడగుట చేత నందుమా? ఈయన తరువాతగతించిన "నడకుమటి రామ కవి” పేరం దుదాహరింపబడి యుండెను. ఆలోచింప ఈయనగ్రంథములు శ్రీవీరేశలిగంపంతులవారికి దొరుకకపోవుటే కారణమైయుండును. {{Center|{{p|fs125}}మల్లిఖార్జున కవికృత గ్రంధములు</p>}} విక్రమార్క చరిత్ర గ్రంధము నంకితము మెందిన “నండూరి కామయమంత్రి" తన్ను గూర్చి పలికెనని ఆ గ్రంథమున గలదు. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem> రచియించితివి నీవు ♦ రామచంద్ర చరిత్ర సుఖిల బుధశ్లాఘ్య ♦ మైదనర్ప బ్రీతిసల్పితి నాచి ♦ కేతుచరిత్రంబు గద్యపద్యములచే ♦ హృద్యముగను<section end="48B" /><noinclude><references/></noinclude> 5p9yc99zmxxn3of6j7pkpw3y6xt8yr2 564361 564357 2026-07-13T13:14:31Z Brjswiki 6801 564361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude><section begin="48A" />రాజు శాసనములంధువివరముగాఁ దెలుపఁగలను. ఇదేవిధమున కరీమునగరము జిల్లాయందలి జగ్తా౦ తాలూకా ప్రాంతమున మైళిగిదేవుఁడు పొలవాస రాజ్యము నేలుచుండెను. ఈ రాజ్యముపేర ఇప్పటికిని పోలాసయాను గ్రామ మొకటి ఆప్రాంతము నందుయున్నది. ఆగ్రామమున పౌలస్తేశ్వర దేవాలయ మొకటి యున్నది. మైళిగిదేవుని శాసనము లీప్రాంతమున కొన్ని కన్పట్టుచున్నవి. ముందుముందు ఈశాసనములను గూడ ప్రకటింపగలను. రుద్రదేవ రాజులచే జయింపఁబడిన రాజుల యొక్క రాజ్యములు వంశములు దెలుపు శాసనములను ఒకటి తరువాత మరియొకటి పరిశీలింప వలసియున్నది. ఇప్పుడు మనము పరిశీలింపవలసిన దోమానాయకుఁడు గు౦డ రాజు ఈప్రాంతము వారయ్యున్నారు. ఈహనునుకొండ దేవాలయము యొక్క ధూపదీప నైవేద్యములకుగాను మద్ది చెఱువలనెడి గ్రామము దానముఁజేసినటు లీశాసనమున వ్రాయఁబడియున్నది. ఈ గ్రామమిప్పుడు పర్కాల తాలూకాలోఁ జేరియు౦డు ప్రదేశమందున్నది. {{right|- ఆలూరి గురురాజారావు}} {{rule |6em }} <section end="48A" /> <section begin="48A" /><section end="48A" /> <section begin="48B" />{{Css image crop |Image = Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf |Page = 48 |bSize = 600 |cWidth = 288 |cHeight = 72 |oTop = 376 |oLeft = 124 |Location = center |Description = }} ఈనడుమ నేనెక తాళపత్ర గ్రంథముల కట్ట నొకగ్రామమునం జూచితిని. ఆగ్రంథములన్నియు పాడుపడినయింట వర్షమునకు తడిసి యెడ కెండి మిక్కిలి జీర్ణావస్థలోనుండుట విచారమును కలిగించెను. ఆజీర్ణగ్రంథసంచయమున “మిక్కిలి మల్లిఖార్జున" ప్రణీతమగు "విక్రమార్క చరిత్ర" మను ప్రాబంధము కాన్పించెను. ఈగ్రంధము 5 ఆశ్వాసములు కలది. ఈమల్లిఖార్జునకవి పెక్కు గ్రంథములను రచించి నేటికి నలువదియేండ్లక్రితము గతించెను. ఈయన మత్సితృసఖులు. ఈయన కుమారులు గోదావరిమడలమున ప్రసిద్ధి కెక్కిన పండితులలో ఒకరగు “మిక్కిలి దుర్గయ్య "శాస్త్రులవారు. మల్లిఖార్జున కవి గారికిని వారిపూర్వికులకునుగూడ "ఏనుగు లక్ష్మణకవి” నివాసమగు “ పెద్దాడ” గ్రామమే నివాసస్థానము. ఈకవి పేరు కవుల చరితమున కెక్కలేదు. ఆధునికుడగుట చేత నందుమా? ఈయన తరువాతగతించిన "నడకుమటి రామ కవి” పేరం దుదాహరింపబడి యుండెను. ఆలోచింప ఈయనగ్రంథములు శ్రీవీరేశలిగంపంతులవారికి దొరుకకపోవుటే కారణమైయుండును. {{Center|{{p|fs125}}మల్లిఖార్జున కవికృత గ్రంధములు</p>}} విక్రమార్క చరిత్ర గ్రంధము నంకితము మెందిన “నండూరి కామయమంత్రి" తన్ను గూర్చి పలికెనని ఆ గ్రంథమున గలదు. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem> రచియించితివి నీవు ♦ రామచంద్ర చరిత్ర సుఖిల బుధశ్లాఘ్య ♦ మైదనర్ప బ్రీతిసల్పితి నాచి ♦ కేతుచరిత్రంబు గద్యపద్యములచే ♦ హృద్యముగను</poem>|ref=}}<section end="48B" /><noinclude><references/></noinclude> 3y16lx2u2l4jroza4mfboi4ih6s03rc 104 215950 564352 564322 2026-07-13T12:48:28Z Brjswiki 6801 564352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.1, No.4 (1916).pdf |Page = 45 |bSize = 600 |cWidth = 449 |cHeight = 79 |oTop = 79 |oLeft = 91 |Location = center |Description = }} హనుమకొండ పట్టణము ఆంధ్రరాజ్య లక్ష్మీవైభవమునకు మూలస్థానమయ్యు౦డుటచే, నాంధ్రుల పురోభివృద్ధి యందించు కేని యాసక్తిగల ప్రతిమానవునియొక్క హృదయమును ఆకర్షింపకమానదు. చారిత్రికాంశములఁ దెలుపు విశేష సాధనము లీపట్టణము నందు లేకయున్ననుఁ కాలగతిచే వికృతమై శిధిలమై జీర్ణావస్థయందు నిలచియుండిన యొకటి రెండు జ్ఞాపక చిహ్నములైనను, ప్రేక్షకుల వ్యసనోద్గారమునకు మాత్రము వలయు నంతకన్నను విశేషమయ్యన్నవని చెప్పవచ్చును. ఈశిధిములందు సహస్ర స్తంభ మంటపము ముఖ్యమైనదిగానున్నది. రుద్రదేవ రాజు పితృవధకై పరితపించుచు బుణ్యక్షేత్రముల దర్శించిన పిదప విజయయాత్ర సలిపి తన రాజ్యమునకు మరలివచ్చు సమయమున అనేక దేవాలయముల స్థాపించుచు వచ్చెను. ఆకాలముననే ఈదేవాలయమును నిర్మించెను. తన నివాసస్థానము ఓరుగల్లు పట్టణమయ్యన్నను, రాజధానికి నాల్గుమైళ్ళ దూరమున నుండు నీపట్టణము తన తాతముత్తాతలకు ముఖ్యపట్టణమయ్యుడుటచే అతిప్రేమచే నిక్కడ నొక గొప్ప దేవాలయమును నిర్మించెను. అందు వాసుదేవరను, సూర్యదేవరను, ఉమామహేశ్వరను ప్రతిష్ట చేయించెను. ఈయన మతమున వీర శైవుడయ్యును శివునితోఁబాటు విష్ణువును బ్రతిష్టించుటయేగాక అగ్రస్థానమొసంగెను. రాజులు జాతిమత భేదములను బాటించుట యనర్ధదాయ కంబను ముఖ్యసూత్రమును గ్రహించి సర్వమతా దర్శములను సమానముగా గౌరవించి యిట్లు జేసెను. ఈదేవాలయగర్భమున ఉత్తరముఖులమై ప్రవేశింతుము. ఎదుట వాసుదేవరయు, కుడివైపున సూర్యదేవరయ, ఎడమవైపున రుద్రేశ్వరుడును కలరు. ఇప్పుడు మాత్రము ఎడమవైపున నుండు గుడియందు లింగముతప్ప తక్కిన రెండు ఆలయములలో నుండు శిలాపీఠముల పైన ఎట్టి విగ్రహములును లేవు. ఈవిగ్రహములను కొంతకాలమైనపిమ్మట అసూయాపరవశులగు మానవులు గొందరు బగులగొట్టి యుఁడవచ్చును. వాసుదేవర గర్భాలయద్వారముపై శంఖుచక్ర గదాధారియగు నరసింహ విగ్రహమును, సూర్యాలయద్వారముపై గజారూఢయైన లక్ష్మీవిగ్రహమను, శివాలయద్వారముపై త్రిశూలధారియగు రుద్రుని విగ్రహమును చెక్క బడియున్నవి. ఈ మూడు ద్వారములయందుఁగల విగ్రహములకును గూడ రెండు పార్శ్వములయందు, సర్వాలంకార భూషితములయి తలలు పైకెత్తి నోరులు తెఱచు కొని నిలువబడి యుండు వరాహ విగ్రహములు నెలయుచున్నవి. వానినోటినుండి చిత్రవిచిత్రఫల పుష్పపత్ర సమన్విత లతాపు౦జము బయలు వెడలి, అతినునోహరముగ నానాముఖముల యల్లిబిల్లికలతో పైకెగబ్రాకి, తమమధ్య నుండు విగ్రహముచుట్టు వ్యాపించియుండును; ఈ సుందర శోభాయమానమైన లతాకుంజము దర్శనీయములుగ నున్నవి. పత్రముల యొక్క కాండములు ఉపకాండములు చక్కగాఁ<noinclude><references/></noinclude> suucbh6b3vq4l1z3mtsi9kvo7veogyy 104 215953 564346 564089 2026-07-13T12:25:35Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>కడ నిలుపఁబడిన శాసనము గుద్రదేవునిచే స్థాపించఁబడినది. దీనిలో త్రిభువనమల్లుని కాలమునుండి ఇటీవలి వారినామములుఁ దెలుపఁబడియున్నవి. వడ్డేపల్లి చెఱువుయొద్ధ శిధిలమై పడియుండు శాసనములో త్రిభువన మల్లుని తండ్రి ప్రోలరాజుయని వ్రాయబడియున్నది; శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు సహా పాఖాల శాసనమునుఁబట్టి యిట్లే యూహించియున్నారు. కాబట్టి త్రిభువనమల్లుని తండ్రి మొదటి ప్రోలరాజు, రుద్రదేవరాజు తండ్రి రెండవ ప్రోలరాజు అని నిశ్చయింపవచ్చును. రె౦డవ ప్రోలరాజు పరాక్రమమును యాతడు జయించిన రాజుల నామములుకుఁ దెలిపిన పిదప రుద్రదేవుడు జయించిన రాజుల నామములుఁ దెలుపఁబడియున్నవి. ఈ శాసనములో “ఈడేమేడవిడంబడంబరభరే క్షేదక్షమంత్మాభృతాందువా౯రోద్దున వీర మంత్ర సమయారావైక దీక్షాగురుఃశ్రీమన్మైళిగి దేవసంసమయె ప్రోద్భూత దర్హపహం ప్రాప్త శ్రీపొలవాస దేశవిభవం శ్రీరుద్రదేవం సదా॥ అని రుద్రదేవరాజునుఁగూర్చి వ్రాయఁబడియున్నది. ఈశ్లోక మునందు బేర్కొనఁబడిన మేడరాజు నైజామ్ రాష్ట్రములో పాఖాల్ తాలూకాకు చేరిన కురువపట్ట మొదలుకొని గోదావరీతీరము వరకుఁగల ప్రదేశమును పాలించుచుండినటుల కొన్ని శాసనముల వలన దెలియుచున్నది. ఇతని మంత్రియైన నాగదేవ రాజు పార్శ్వజినేశ్వర దేవాలయము నిర్మించి కొంత భూదానముఁ జేసినట్లు పాఖాల తాలూకాలోని గోవిందాపుర గ్రామము యొక్క పెద్ద చెఱువులో ఒకశాసనము పైన వ్రాయబడి యున్నది; దీనిలో మాధవర్మవంశమున దుగ్గ౯ రాజు జన్మించెనని వ్రాయబడినది. ఇతనికి మేడరాజు జగ్గరాజును నిరువురు పుత్రులుండిరని తేలుచున్నది. వీరు మతమున జయినులయినట్లే క్రింది శ్లోకము శాసనమునకు మొదట వ్రాయఁబడినది. {{left margin|15em}}<poem>“శ్రీ మన్న తే౦ద్ర ముకులోజ్వల రత్నభూషా నా౦గేంద్రహస్త సరసీరుహ కర్ణ పూరా విద్యాధరేంద్ర రచితోత్తమ కుంకుమా (హి)వీ భూయాత్సు భాయజినదేవ పదాంబుజశ్రీః"</poem> </div> ఈమేడరాజు మంత్రియైన నాగదేవరాజుచే నీశాసనము స్థాపింపఁబడియుండుటఁబట్టి విశేషించి తన్నుగూర్చి యెక్కువగాఁ దెలుపు కొనియున్నాడు. మేడదేవరాజు కాకతీయులకులోఁబడియున్నట్లీ శాసనమందెక్కడను దెలిపి యుండలేదు. ఈ శాసనము శా.శ ౧౦౪౯ అనగా క్రీ. శ. ౧౧౨౭ ప్లవసంవత్సర ఫాల్గుణమాస శు॥ 3 దినమున లిఖియింపఁబడినది. హనుమకొండ శాసనమునకు 3౫ సంవత్సరముల క్రింద నీగోవిందాపుర శాసనము వ్రాయబడినది; ఈకాలమునకు రుద్రదేవరాజు రాజ్యమునకు వచ్చియుండడు. కాబట్టి ఈ శాసనము ప్రోల రాజు కాలమున వేయించఁబడినట్లూహీుపవలసియున్నది. ఈశాసనమునకున్నను ౭ సంవత్సరములకు ముందు మానుకోట తాలూకాలోని మాటేడు గ్రామమున ప్రోలరాజు యొక్క సామంతుడు వేమచోల బొడ్డమమల్ల నాయకుఁడు అమరేశ్వర దేవాలయము నిర్మించి భూదానము లనేకములుఁజేసి శాసనమును వేయించి యున్నాడు. ఈశాసనము శా.శ. ౧౧౪౨ న వ్రాయించఁబడినది. కాఁబట్టి ఇంచుమించుగా మేడరాజు మంత్రి యొక్క శాసనము సహా ప్రోలరాజు కాలములోనిదే యని నమ్మవలసియున్నది. ఇట్లు ఊహించుటకు ఇంకనెన్నియో సాధనములుఁగలవు. ఈ చర్చలన్నియు ముందునేను ప్రకటించఁ బోయెడు మేడ<noinclude><references/></noinclude> eznr71zlfjq96n9kmmc3q4hwhi3iv88 564347 564346 2026-07-13T12:26:07Z Brjswiki 6801 564347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>కడ నిలుపఁబడిన శాసనము గుద్రదేవునిచే స్థాపించఁబడినది. దీనిలో త్రిభువనమల్లుని కాలమునుండి ఇటీవలి వారినామములుఁ దెలుపఁబడియున్నవి. వడ్డేపల్లి చెఱువుయొద్ధ శిధిలమై పడియుండు శాసనములో త్రిభువన మల్లుని తండ్రి ప్రోలరాజుయని వ్రాయబడియున్నది; శ్రీ చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు సహా పాఖాల శాసనమునుఁబట్టి యిట్లే యూహించియున్నారు. కాబట్టి త్రిభువనమల్లుని తండ్రి మొదటి ప్రోలరాజు, రుద్రదేవరాజు తండ్రి రెండవ ప్రోలరాజు అని నిశ్చయింపవచ్చును. రె౦డవ ప్రోలరాజు పరాక్రమమును యాతడు జయించిన రాజుల నామములుకుఁ దెలిపిన పిదప రుద్రదేవుడు జయించిన రాజుల నామములుఁ దెలుపఁబడియున్నవి. ఈ శాసనములో “ఈడేమేడవిడంబడంబరభరే క్షేదక్షమంత్మాభృతాందువా౯రోద్దున వీర మంత్ర సమయారావైక దీక్షాగురుఃశ్రీమన్మైళిగి దేవసంసమయె ప్రోద్భూత దర్హపహం ప్రాప్త శ్రీపొలవాస దేశవిభవం శ్రీరుద్రదేవం సదా॥ అని రుద్రదేవరాజునుఁగూర్చి వ్రాయఁబడియున్నది. ఈశ్లోక మునందు బేర్కొనఁబడిన మేడరాజు నైజామ్ రాష్ట్రములో పాఖాల్ తాలూకాకు చేరిన కురువపట్ట మొదలుకొని గోదావరీతీరము వరకుఁగల ప్రదేశమును పాలించుచుండినటుల కొన్ని శాసనముల వలన దెలియుచున్నది. ఇతని మంత్రియైన నాగదేవ రాజు పార్శ్వజినేశ్వర దేవాలయము నిర్మించి కొంత భూదానముఁ జేసినట్లు పాఖాల తాలూకాలోని గోవిందాపుర గ్రామము యొక్క పెద్ద చెఱువులో ఒకశాసనము పైన వ్రాయబడి యున్నది; దీనిలో మాధవర్మవంశమున దుగ్గ౯ రాజు జన్మించెనని వ్రాయబడినది. ఇతనికి మేడరాజు జగ్గరాజును నిరువురు పుత్రులుండిరని తేలుచున్నది. వీరు మతమున జయినులయినట్లే క్రింది శ్లోకము శాసనమునకు మొదట వ్రాయఁబడినది. {{left margin|15em}}<poem>“శ్రీ మన్న తే౦ద్ర ముకులోజ్వల రత్నభూషా నా౦గేంద్రహస్త సరసీరుహ కర్ణ పూరా విద్యాధరేంద్ర రచితోత్తమ కుంకుమా (హి)వీ భూయాత్సు భాయజినదేవ పదాంబుజశ్రీః"</poem> </div> ఈమేడరాజు మంత్రియైన నాగదేవరాజుచే నీశాసనము స్థాపింపఁబడియుండుటఁబట్టి విశేషించి తన్నుగూర్చి యెక్కువగాఁ దెలుపు కొనియున్నాడు. మేడదేవరాజు కాకతీయులకులోఁబడియున్నట్లీ శాసనమందెక్కడను దెలిపి యుండలేదు. ఈ శాసనము శా.శ ౧౦౪౯ అనగా క్రీ. శ. ౧౧౨౭ ప్లవసంవత్సర ఫాల్గుణమాస శు॥ 3 దినమున లిఖియింపఁబడినది. హనుమకొండ శాసనమునకు 3౫ సంవత్సరముల క్రింద నీగోవిందాపుర శాసనము వ్రాయబడినది; ఈకాలమునకు రుద్రదేవరాజు రాజ్యమునకు వచ్చియుండడు. కాబట్టి ఈ శాసనము ప్రోల రాజు కాలమున వేయించఁబడినట్లూహీుపవలసియున్నది. ఈశాసనమునకున్నను ౭ సంవత్సరములకు ముందు మానుకోట తాలూకాలోని మాటేడు గ్రామమున ప్రోలరాజు యొక్క సామంతుడు వేమచోల బొడ్డమమల్ల నాయకుఁడు అమరేశ్వర దేవాలయము నిర్మించి భూదానము లనేకములుఁజేసి శాసనమును వేయించి యున్నాడు. ఈశాసనము శా.శ. ౧౧౪౨ న వ్రాయించఁబడినది. కాఁబట్టి ఇంచుమించుగా మేడరాజు మంత్రి యొక్క శాసనము సహా ప్రోలరాజు కాలములోనిదే యని నమ్మవలసియున్నది. ఇట్లు ఊహించుటకు ఇంకనెన్నియో సాధనములుఁగలవు. ఈ చర్చలన్నియు ముందునేను ప్రకటించఁ బోయెడు మేడ<noinclude><references/></noinclude> eocwwg92h81l612gs3meqyn5au2ut67 0 216019 564339 2026-07-13T12:05:56Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = మూడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../రెండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[..//]] | వివరములు = |స...' 564339 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = మూడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../రెండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[..//]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=23 fromsection="23B" to=29 tosection="29A" /> lltemgdu7humeooxhgb4a17hw9twk4u 564340 564339 2026-07-13T12:07:01Z Rajasekhar1961 50 564340 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = మూడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../రెండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../నాల్గవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=23 fromsection="23B" to=25 tosection="25A" /> 3dzenr51tie101cwqe63pl2enpnz6fu 0 216020 564344 2026-07-13T12:15:53Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =నాల్గవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../మూడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ప్రకరణము/]] | వి...' 564344 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =నాల్గవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../మూడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=25 fromsection="25B" to=29 tosection="29A" /> b0blii1bitidf0s93gli218lh8xutld 564345 564344 2026-07-13T12:16:42Z Rajasekhar1961 50 564345 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =నాల్గవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../మూడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../అయిదవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=25 fromsection="25B" to=28 tosection="28A" /> monhqexdvb0dgt2omlz26u6v9ccxoci 0 216021 564349 2026-07-13T12:33:06Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =అయిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../నాల్గవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వ...' 564349 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =అయిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../నాల్గవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=28 fromsection="28B" to=38 tosection="38A" /> h3h7ez6452v6dha9j3bous1c2cif8ro 564350 564349 2026-07-13T12:33:56Z Rajasekhar1961 50 564350 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =అయిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../నాల్గవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ఆఱవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=28 fromsection="28B" to=31 tosection="31A" /> fqyyukl3gvkhzjkm2y6yxrmkihygmmt 0 216022 564358 2026-07-13T13:13:21Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =ఆఱవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../అయిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ప్రకరణము/]] | వివర...' 564358 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =ఆఱవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../అయిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=31 fromsection="31B" to=39 tosection="39A" /> qidxk3hiu0vwgv161fmlhp9cpuut384 564359 564358 2026-07-13T13:14:05Z Rajasekhar1961 50 564359 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =ఆఱవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../అయిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=31 fromsection="31B" to=34 tosection="34A" /> 09eu0bpudoz3q8dox99qdt65kapecbv 564360 564359 2026-07-13T13:14:30Z Rajasekhar1961 50 564360 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =ఆఱవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../అయిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ఏడవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=31 fromsection="31B" to=34 tosection="34A" /> 3z3zpsg897rwfguogd4a9evmin3yc7o 104 216023 564362 2026-07-13T13:15:20Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'విరచించితివిగదా . భేతాళ పంచ విం శతి యను కావ్యంబు జనులు మెచ్చ విక్రమార్క చరిత్ర విపుల ప్రబంధంబు నిర్వచనంబుగా నెగడజేసి మిక్కిలి మల్లి ఖార్జునకవి గీ. తహహ ధన్యత గణింపనలవియగు...' 564362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Brjswiki" /></noinclude>విరచించితివిగదా . భేతాళ పంచ విం శతి యను కావ్యంబు జనులు మెచ్చ విక్రమార్క చరిత్ర విపుల ప్రబంధంబు నిర్వచనంబుగా నెగడజేసి మిక్కిలి మల్లి ఖార్జునకవి గీ. తహహ ధన్యత గణింపనలవియగునె భువిని మిక్కిలి సక్కులాం• భోధి చంద్ర సకల సద్గుణ సాంద్ర వారి చాఫణీంద్ర నినుకవిబు కేంద్ర కుల్లిఖార్జున కవీంద్ర. అనుటవలన ౧రామచంద్ర చరిత్రము ౨ నాచికేతూపాఖ్యానము 3 భేతాళ పంచ 9 వింశతి విక్రమార్క చరిత్రములను రచించె నని తెలియగును. ఈకవి చరమదశయందు భగవద్గీతను పద్యాత్మకముగా వ్రాసెనట. ఈయన నాచికే రూపాఖ్యానమును పిఠాపు రపు రాజావారగు శ్రీగంగాధర రామా రావు గారిదగ్గర మంత్రిత్వము చేసిన వాడ్రేవు చల మయ్యగారికి కృతిని చ్చెనట. ఈయన రచించిన గ్రంథ మొక్కటీయు దక్కకుండ నగ్ని యె తుకొనిపోయెనని వీరకుమారులు ఏవో 1,2 గ్రంథములు పెద్దాపురం తాలూకా “లింగంపూర్తి ”లో కలవనియు వానిసి తెప్పిం తుమనియు చెప్పుచున్నారు. వాని నెపుడుచూ డగలుగుదునో? విక్రమార్క చరితమును వ్రాసి న సంవత్సరము గ్రంథాంతమును దిటుల వ్రా యబడెను. క. కవర్షంబులు “ఋతుశగ జలజోద్భవ వేదసంఖ్య" జరుగు పిదప మి క్కిలి మల్లిఖార్జునుం డతి సలలితముగ విక్రమార్క చరితము జెప్పెన్. చెప్పిరి. అనుటవలన విక్రమార్క చరితము ౧౮౬ సం॥రమున పూర్తి చేయబడుట స్పష్టముగు / చున్నది. ఈ విక్రమార్క చరిత వీరికివలన ఏనుగు లక్ష్మణకవి “జాహ్న వీమాహాత్మ్యం' మను కావ్యమును రచించెనని తెలియవచ్చు " చున్నది. కృతిపతి కవితో నిటుల న్నాడు. వి 'ప్రణీతము బ సీ. మున్నొక వేళ మారిముత్తామయగు కారు రాజు తా నేనుగ . లక్ష్మణ సుక 'బురాణ ప్రసిద్ధమ్మును జాహ్న వీమాహాత్మ్య సరసకావ్య మిల వేలు పైన సోమేశ్వర పేర శం కితముగాగొనియె సమ్మణము గార తత్కావ్యమున మత్పితామహాంతింబుగా వర్ణింపబడియె . మద్వంశ్య వితి గీ. గాన మత్పితామహ కారు సచివు డాదిగా నత్కు లక్రమం బరుగ చెప్పే విక్రమార్క చరిత్ర సద్విమ" కార్య 337 మున ఘటింపగవలయు ప్రమోదతలు. ఈశవి డెబ్బదియేన్లు జీవించిన ౭ స ర ప్రాతంముని మృతినొందెనని దుగ్గియ్యశాస్త్రు లవారు చెప్పుచున్నారు. కాన వంశి సం॥ర ప్రాుతమున జన్మించియుంగురు. విక్రమార్క చరితమును కృతినెందిన నండూరి కామయ మంత్రి ౮౬ సం॥రము నందుండుటచే నాత నీ ప్రపితామహునకు గృతినిచ్చిన యేరుగు లక్ష్మణకవి కాలము స్పష్టము. “జాహ్న వీరూ హాత్మ్య” కృతి కర్త భర్తృహరించెనుగించిన లక్ష్మణకవి యేయని స్పష్టమగుచున్నది. జాహ్న వీమాహాత్మ్యము ను కలవు. అపుడు కొన్ని విశేషములు బయ ల్పడగలవు. మల్లిఖార్జున కవి కవిత్వము నాలి కఠినమై మృదుమధుర గంభీర వాక్కులతో తే కూడియుండును. కవిత్వ శైలి తెలియుటకు 6 నాకు దొరకు సూచనలు పద్యములను వ్రాసివిర మించుచున్నాను. చ. అని యెరిగించు కాలమున హాయని తచ్ఛిగ మా సభాంతరం బున బడె నయ్యనంతరము భూగతమయ్యెను తర్కబంధముకో<noinclude><references/></noinclude> 1ki0p3lt7zohgm2n065lpfdoj8h7mod 564451 564362 2026-07-14T09:03:53Z Brjswiki 6801 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem> విరచించితివిగదా ♦ భేతాళపంచ విం శతి యనుకావ్యంబు ♦ జనులు మెచ్చ విక్రమార్క చరిత్ర ♦ విపుల ప్రబంధంబు నిర్వచనంబుగా ♦ నెగడజేసి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> తహహ నీధన్యత గణింప ♦ నలవియగునె భువిని మిక్కిలి సక్కులాం ♦ భోధి చంద్ర సకల సద్గుణ సాంద్ర వా ♦ చాఫణీంద్ర నినుతవిబుధే౦ మల్లిఖా ♦ ర్జున కవీంద్ర.</poem>|ref=}} అనుటవలన ౧ రామచంద్ర చరిత్రము ౨ నాచికేతూపాఖ్యానము 3 భేతాళపంచ వింశతి విక్రమార్క చరిత్రములను రచించెనని తెలియగును. ఈకవి చరమదశయందు భగవద్గీతను పద్యాత్మకముగా వ్రాసెనట. ఈయన నాచికే రూపాఖ్యానమును పిఠాపురపు రాజావారగు శ్రీగంగాధర రామారావు గారిదగ్గర మంత్రిత్వము చేసిన వాడ్రేవు చలమయ్యగారికి కృతినిచ్చెనట. ఈయన రచించిన గ్రంథ మొక్కటీయు దక్కకుండ నగ్ని యెత్తుకొనిపోయెనని వీరికుమారులు చెప్పిరి. ఏవో 1,2 గ్రంథములు పెద్దాపురం తాలూకా “లింగంపూర్తి” లో కలవనియు వానిసి తెప్పింతుమనియు చెప్పుచున్నారు. వాని నెపుడుచూడగలుగుదునో? విక్రమార్క చరితమును వ్రాసిన సంవత్సరము గ్రంథాంతమునం దిటుల వ్రాయబడెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కలివర్షంబులు “ఋతుశర జలజోద్భవ వేదసంఖ్య" జరుగుపిదప మి క్కిలి మల్లిఖార్జునుండతి సలలితముగ విక్రమార్క చరితము జెప్పెన్</poem>|ref=}}. అనుటవలన విక్రమార్క చరితము ౧౮౫౬ సం॥రమున పూర్తి చేయబడుట స్పష్టముగు చున్నది. ఈ విక్రమార్క చరిత పీఠిక వలన ఏనుగు లక్ష్మణకవి “జాహ్నవీమాహాత్మ్యం" మను కావ్యమును రచించెనని తెలియవచ్చు చున్నది. కృతిపతి కవితో నిటుల ననుచున్నాడు. {{Telugu poem|type=సీ.|lines=<poem> మున్నొకవేళ మా ♦ ముత్తామయగు కామ రాజు తానేనుగ ♦ లక్ష్మణ సుక వి ప్రణీతము బురా ♦ ణ ప్రసిద్ధమ్మును జాహ్న వీమాహాత్మ్య ♦ సరసకావ్య మిలవేలుపైన సోమే ♦ శ్వరపేదనం కితముగాగొనియె స ♦ మ్మతముగాగ తత్కావ్యమున మత్పి ♦ తామహాంతింబుగా వర్ణింపబడియె ♦ మద్వంశ్య విరతి</poem>|ref=}}. గీ. గాన మత్పితామహ ♦ కామసచివు డాదిగా మనత్కు లక్రమం ♦ బదుగతెల్ప విక్రమార్క చరిత్ర స ♦ ద్విమతకావ్య మున ఘటింపగవలయు ప్ర ♦ మోదమలగ</poem>|ref=}}. ఈశవి డెబ్బదియేడ్లు జీవించి ౧౮౭౫ సం॥ర ప్రాతంమున మృతినొందెనని దుర్గయ్య శాస్త్రులవారు చెప్పుచున్నారు. కాన ౧౮౦౫ సం॥ర ప్రాంతము జన్మించియుందురు. విక్రమార్క చరితమును కృతినెందిన నండూరి కామయ మంత్రి ౮౬౫౬ సం॥రము నందుండుటచే నాతని ప్రపితామహునకు గృతినిచ్చిన యేనుగు లక్ష్మణకవి కాలము స్పష్టము. “జాహ్నవీమాహాత్మ్య" కృతి కర్త భర్తృహరించెనుగించిన లక్ష్మణకవి యేయని స్పష్టమగుచున్నది. జాహ్నవీమహాత్మ్యము నాకు దొరకు సూచనలును కలవు. అపుడు కొన్ని విశేషములు బయల్పడగలవు. మల్లిఖార్జున కవి కవిత్వము నాతి కఠినమై మృదుమధుర గంభీర వాక్కులతో కూడియుండును. కవిత్వ శైలి తెలియుటకు ౨ పద్యములను వ్రాసివిర మించుచున్నాను. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem> అని యెరిగించు కాలమున హాయని తచ్ఛిర మా సభాంతరం బున బడె నయ్యనంతరము భూగతమయ్యెను తత్కబంధము౯</poem>|ref=}}.<noinclude><references/></noinclude> miq1qfyg6di4m0k4apxk6khvfj23k5k 564452 564451 2026-07-14T09:07:04Z Brjswiki 6801 564452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem> విరచించితివిగదా ♦ భేతాళపంచ విం శతి యనుకావ్యంబు ♦ జనులు మెచ్చ విక్రమార్క చరిత్ర ♦ విపుల ప్రబంధంబు నిర్వచనంబుగా ♦ నెగడజేసి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> తహహ నీధన్యత గణింప ♦ నలవియగునె భువిని మిక్కిలి సక్కులాం ♦ భోధి చంద్ర సకల సద్గుణ సాంద్ర వా ♦ చాఫణీంద్ర నినుతవిబుధే౦ మల్లిఖా ♦ ర్జున కవీంద్ర.</poem>|ref=}} అనుటవలన ౧ రామచంద్ర చరిత్రము ౨ నాచికేతూపాఖ్యానము 3 భేతాళపంచ వింశతి విక్రమార్క చరిత్రములను రచించెనని తెలియగును. ఈకవి చరమదశయందు భగవద్గీతను పద్యాత్మకముగా వ్రాసెనట. ఈయన నాచికే రూపాఖ్యానమును పిఠాపురపు రాజావారగు శ్రీగంగాధర రామారావు గారిదగ్గర మంత్రిత్వము చేసిన వాడ్రేవు చలమయ్యగారికి కృతినిచ్చెనట. ఈయన రచించిన గ్రంథ మొక్కటీయు దక్కకుండ నగ్ని యెత్తుకొనిపోయెనని వీరికుమారులు చెప్పిరి. ఏవో 1,2 గ్రంథములు పెద్దాపురం తాలూకా “లింగంపూర్తి” లో కలవనియు వానిసి తెప్పింతుమనియు చెప్పుచున్నారు. వాని నెపుడుచూడగలుగుదునో? విక్రమార్క చరితమును వ్రాసిన సంవత్సరము గ్రంథాంతమునం దిటుల వ్రాయబడెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కలివర్షంబులు “ఋతుశర జలజోద్భవ వేదసంఖ్య" జరుగుపిదప మి క్కిలి మల్లిఖార్జునుండతి సలలితముగ విక్రమార్క చరితము జెప్పెన్</poem>|ref=}}. అనుటవలన విక్రమార్క చరితము ౧౮౫౬ సం॥రమున పూర్తి చేయబడుట స్పష్టముగు చున్నది. ఈ విక్రమార్క చరిత పీఠిక వలన ఏనుగు లక్ష్మణకవి “జాహ్నవీమాహాత్మ్యం" మను కావ్యమును రచించెనని తెలియవచ్చు చున్నది. కృతిపతి కవితో నిటుల ననుచున్నాడు. {Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> మున్నొకవేళ మా ♦ ముత్తామయగు కామ రాజు తానేనుగ ♦ లక్ష్మణ సుక వి ప్రణీతము బురా ♦ ణ ప్రసిద్ధమ్మును జాహ్న వీమాహాత్మ్య ♦ సరసకావ్య మిలవేలుపైన సోమే ♦ శ్వరపేదనం కితముగాగొనియె స ♦ మ్మతముగాగ తత్కావ్యమున మత్పి ♦ తామహాంతింబుగా వర్ణింపబడియె ♦ మద్వంశ్య విరతి</poem>|ref=}}. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> గాన మత్పితామహ ♦ కామసచివు డాదిగా మనత్కు లక్రమం ♦ బదుగతెల్ప విక్రమార్క చరిత్ర స ♦ ద్విమతకావ్య మున ఘటింపగవలయు ప్ర ♦ మోదమలగ</poem>|ref=}}. ఈశవి డెబ్బదియేడ్లు జీవించి ౧౮౭౫ సం॥ర ప్రాతంమున మృతినొందెనని దుర్గయ్య శాస్త్రులవారు చెప్పుచున్నారు. కాన ౧౮౦౫ సం॥ర ప్రాంతము జన్మించియుందురు. విక్రమార్క చరితమును కృతినెందిన నండూరి కామయ మంత్రి ౮౬౫౬ సం॥రము నందుండుటచే నాతని ప్రపితామహునకు గృతినిచ్చిన యేనుగు లక్ష్మణకవి కాలము స్పష్టము. “జాహ్నవీమాహాత్మ్య" కృతి కర్త భర్తృహరించెనుగించిన లక్ష్మణకవి యేయని స్పష్టమగుచున్నది. జాహ్నవీమహాత్మ్యము నాకు దొరకు సూచనలును కలవు. అపుడు కొన్ని విశేషములు బయల్పడగలవు. మల్లిఖార్జున కవి కవిత్వము నాతి కఠినమై మృదుమధుర గంభీర వాక్కులతో కూడియుండును. కవిత్వ శైలి తెలియుటకు ౨ పద్యములను వ్రాసివిర మించుచున్నాను. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem> అని యెరిగించు కాలమున హాయని తచ్ఛిర మా సభాంతరం బున బడె నయ్యనంతరము భూగతమయ్యెను తత్కబంధము౯</poem>|ref=}}.<noinclude><references/></noinclude> tmbgx37hgrv6rc7sckhjwl0s3xbrc3i 564453 564452 2026-07-14T09:08:45Z Brjswiki 6801 564453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem> విరచించితివిగదా ♦ భేతాళపంచ విం శతి యనుకావ్యంబు ♦ జనులు మెచ్చ విక్రమార్క చరిత్ర ♦ విపుల ప్రబంధంబు నిర్వచనంబుగా ♦ నెగడజేసి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> తహహ నీధన్యత గణింప ♦ నలవియగునె భువిని మిక్కిలి సక్కులాం ♦ భోధి చంద్ర సకల సద్గుణ సాంద్ర వా ♦ చాఫణీంద్ర నినుతవిబుధే౦ మల్లిఖా ♦ ర్జున కవీంద్ర.</poem>|ref=}} అనుటవలన ౧ రామచంద్ర చరిత్రము ౨ నాచికేతూపాఖ్యానము 3 భేతాళపంచ వింశతి విక్రమార్క చరిత్రములను రచించెనని తెలియగును. ఈకవి చరమదశయందు భగవద్గీతను పద్యాత్మకముగా వ్రాసెనట. ఈయన నాచికే రూపాఖ్యానమును పిఠాపురపు రాజావారగు శ్రీగంగాధర రామారావు గారిదగ్గర మంత్రిత్వము చేసిన వాడ్రేవు చలమయ్యగారికి కృతినిచ్చెనట. ఈయన రచించిన గ్రంథ మొక్కటీయు దక్కకుండ నగ్ని యెత్తుకొనిపోయెనని వీరికుమారులు చెప్పిరి. ఏవో 1,2 గ్రంథములు పెద్దాపురం తాలూకా “లింగంపూర్తి” లో కలవనియు వానిసి తెప్పింతుమనియు చెప్పుచున్నారు. వాని నెపుడుచూడగలుగుదునో? విక్రమార్క చరితమును వ్రాసిన సంవత్సరము గ్రంథాంతమునం దిటుల వ్రాయబడెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కలివర్షంబులు “ఋతుశర జలజోద్భవ వేదసంఖ్య" జరుగుపిదప మి క్కిలి మల్లిఖార్జునుండతి సలలితముగ విక్రమార్క చరితము జెప్పెన్</poem>|ref=}}. అనుటవలన విక్రమార్క చరితము ౧౮౫౬ సం॥రమున పూర్తి చేయబడుట స్పష్టముగు చున్నది. ఈ విక్రమార్క చరిత పీఠిక వలన ఏనుగు లక్ష్మణకవి “జాహ్నవీమాహాత్మ్యం" మను కావ్యమును రచించెనని తెలియవచ్చు చున్నది. కృతిపతి కవితో నిటుల ననుచున్నాడు. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> మున్నొకవేళ మా ♦ ముత్తామయగు కామ రాజు తానేనుగ ♦ లక్ష్మణ సుక వి ప్రణీతము బురా ♦ ణ ప్రసిద్ధమ్మును జాహ్న వీమాహాత్మ్య ♦ సరసకావ్య మిలవేలుపైన సోమే ♦ శ్వరపేదనం కితముగాగొనియె స ♦ మ్మతముగాగ తత్కావ్యమున మత్పి ♦ తామహాంతింబుగా వర్ణింపబడియె ♦ మద్వంశ్య విరతి</poem>|ref=}}. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> గాన మత్పితామహ ♦ కామసచివు డాదిగా మనత్కు లక్రమం ♦ బదుగతెల్ప విక్రమార్క చరిత్ర స ♦ ద్విమతకావ్య మున ఘటింపగవలయు ప్ర ♦ మోదమలగ</poem>|ref=}}. ఈశవి డెబ్బదియేడ్లు జీవించి ౧౮౭౫ సం॥ర ప్రాతంమున మృతినొందెనని దుర్గయ్య శాస్త్రులవారు చెప్పుచున్నారు. కాన ౧౮౦౫ సం॥ర ప్రాంతము జన్మించియుందురు. విక్రమార్క చరితమును కృతినెందిన నండూరి కామయ మంత్రి ౮౬౫౬ సం॥రము నందుండుటచే నాతని ప్రపితామహునకు గృతినిచ్చిన యేనుగు లక్ష్మణకవి కాలము స్పష్టము. “జాహ్నవీమాహాత్మ్య" కృతి కర్త భర్తృహరించెనుగించిన లక్ష్మణకవి యేయని స్పష్టమగుచున్నది. జాహ్నవీమహాత్మ్యము నాకు దొరకు సూచనలును కలవు. అపుడు కొన్ని విశేషములు బయల్పడగలవు. మల్లిఖార్జున కవి కవిత్వము నాతి కఠినమై మృదుమధుర గంభీర వాక్కులతో కూడియుండును. కవిత్వ శైలి తెలియుటకు ౨ పద్యములను వ్రాసివిర మించుచున్నాను. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem> అని యెరిగించు కాలమున హాయని తచ్ఛిర మా సభాంతరం బున బడె నయ్యనంతరము భూగతమయ్యెను తత్కబంధము౯</poem>|ref=}}.<noinclude><references/></noinclude> nxph9tw4j1bp36q6cn3ami7vy0rbi83 564477 564453 2026-07-14T10:21:34Z Brjswiki 6801 564477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Brjswiki" /></noinclude>{{Telugu poem|type=|lines=<poem> విరచించితివిగదా ♦ భేతాళపంచ విం ::శతి యనుకావ్యంబు ♦ జనులు మెచ్చ విక్రమార్క చరిత్ర ♦ విపుల ప్రబంధంబు ::నిర్వచనంబుగా ♦ నెగడజేసి</poem>|ref=}} {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> తహహ నీధన్యత గణింప ♦ నలవియగునె భువిని మిక్కిలి సక్కులాం ♦ భోధి చంద్ర సకల సద్గుణ సాంద్ర వా ♦ చాఫణీంద్ర నినుతవిబుధే౦ మల్లిఖా ♦ ర్జున కవీంద్ర.</poem>|ref=}} అనుటవలన ౧ రామచంద్ర చరిత్రము ౨ నాచికేతూపాఖ్యానము 3 భేతాళపంచ వింశతి విక్రమార్క చరిత్రములను రచించెనని తెలియగును. ఈకవి చరమదశయందు భగవద్గీతను పద్యాత్మకముగా వ్రాసెనట. ఈయన నాచికే రూపాఖ్యానమును పిఠాపురపు రాజావారగు శ్రీగంగాధర రామారావు గారిదగ్గర మంత్రిత్వము చేసిన వాడ్రేవు చలమయ్యగారికి కృతినిచ్చెనట. ఈయన రచించిన గ్రంథ మొక్కటీయు దక్కకుండ నగ్ని యెత్తుకొనిపోయెనని వీరికుమారులు చెప్పిరి. ఏవో 1,2 గ్రంథములు పెద్దాపురం తాలూకా “లింగంపూర్తి” లో కలవనియు వానిసి తెప్పింతుమనియు చెప్పుచున్నారు. వాని నెపుడుచూడగలుగుదునో? విక్రమార్క చరితమును వ్రాసిన సంవత్సరము గ్రంథాంతమునం దిటుల వ్రాయబడెను. {{Telugu poem|type=క.|lines=<poem> కలివర్షంబులు “ఋతుశర జలజోద్భవ వేదసంఖ్య" జరుగుపిదప మి క్కిలి మల్లిఖార్జునుండతి సలలితముగ విక్రమార్క చరితము జెప్పెన్</poem>|ref=}}. అనుటవలన విక్రమార్క చరితము ౧౮౫౬ సం॥రమున పూర్తి చేయబడుట స్పష్టముగు చున్నది. ఈ విక్రమార్క చరిత పీఠిక వలన ఏనుగు లక్ష్మణకవి “జాహ్నవీమాహాత్మ్యం" మను కావ్యమును రచించెనని తెలియవచ్చు చున్నది. కృతిపతి కవితో నిటుల ననుచున్నాడు. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> మున్నొకవేళ మా ♦ ముత్తామయగు కామ ::రాజు తానేనుగ ♦ లక్ష్మణ సుక వి ప్రణీతము బురా ♦ ణ ప్రసిద్ధమ్మును ::జాహ్న వీమాహాత్మ్య ♦ సరసకావ్య మిలవేలుపైన సోమే ♦ శ్వరపేదనం ::కితముగాగొనియె స ♦ మ్మతముగాగ తత్కావ్యమున మత్పి ♦ తామహాంతింబుగా ::వర్ణింపబడియె ♦ మద్వంశ్య విరతి</poem>|ref=}}. {{Telugu poem|type=గీ.|lines=<poem> గాన మత్పితామహ ♦ కామసచివు డాదిగా మనత్కు లక్రమం ♦ బదుగతెల్ప విక్రమార్క చరిత్ర స ♦ ద్విమతకావ్య మున ఘటింపగవలయు ప్ర ♦ మోదమలగ</poem>|ref=}}. ఈశవి డెబ్బదియేడ్లు జీవించి ౧౮౭౫ సం॥ర ప్రాతంమున మృతినొందెనని దుర్గయ్య శాస్త్రులవారు చెప్పుచున్నారు. కాన ౧౮౦౫ సం॥ర ప్రాంతము జన్మించియుందురు. విక్రమార్క చరితమును కృతినెందిన నండూరి కామయ మంత్రి ౮౬౫౬ సం॥రము నందుండుటచే నాతని ప్రపితామహునకు గృతినిచ్చిన యేనుగు లక్ష్మణకవి కాలము స్పష్టము. “జాహ్నవీమాహాత్మ్య" కృతి కర్త భర్తృహరించెనుగించిన లక్ష్మణకవి యేయని స్పష్టమగుచున్నది. జాహ్నవీమహాత్మ్యము నాకు దొరకు సూచనలును కలవు. అపుడు కొన్ని విశేషములు బయల్పడగలవు. మల్లిఖార్జున కవి కవిత్వము నాతి కఠినమై మృదుమధుర గంభీర వాక్కులతో కూడియుండును. కవిత్వ శైలి తెలియుటకు ౨ పద్యములను వ్రాసివిర మించుచున్నాను. {{Telugu poem|type=చ.|lines=<poem> అని యెరిగించు కాలమున హాయని తచ్ఛిర మా సభాంతరం బున బడె నయ్యనంతరము భూగతమయ్యెను తత్కబంధము౯</poem>|ref=}}.<noinclude><references/></noinclude> pqxd9x2sfopqka40ys57bd97j32fory 104 216024 564364 2026-07-13T13:23:58Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదునేనవయధ్యాయము|117}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} యనిశము నొప్పువాఁడ నిగమాంతకరుం డగువాఁడ నేన క ఱ్ఱి నెఱిని సర్వవేదము లెఱింగినవాఁడను నేన వింటివే. {{float right|15}} కం॥ క్షరుఁడు ను నక్షరుఁడను నీ యిరుఁదెఱఁగులవారు పురుషు లెల్లెడఁగలరా క్షరుఁ డెల్లభూతములు న క్షరుఁ డాకూటస్థుఁ డండ్రు జగతింబార్థా. {{float right|16}} కం॥ అరయఁగ వేఱొకపురుషుఁ డు పరముం డున్నాఁడు వాఁడె పరమాత్ముఁ డన శ్వరుఁ డగునారాయణుఁ డతఁ డిరవుగ ముజ్జగముఁజొచ్చి యెల్ల భరించున్. {{float right|17}} కం॥ క్షరపురుషాతీతుఁడ న క్షరుకంటెను నుత్తముండఁ గావున న న్నె ల్లరు గావ్యంబులు శ్రుతులును బురుషోత్తముఁ డనఁ బ్రసిద్ధిఁ బొందినవాఁడన్. {{float right|18}} కం॥ పురుషోత్తముండ న న్నో నర మోహము విడిచి యిట్లు నలి నెఱిఁగెడు న ప్పురుషుఁడు సర్వజ్ఞుం డై పరఁగ నను భజించు సర్వభావముచేతన్. {{float right|19}} కం॥ ఇది పరమగుహ్యశాస్త్రం బిది నీ కెఱిఁగించినాఁడ నీరీతి నెవం డిది నెలకొలుపును దన దగు మదిఁ గృతకృత్యుండు బుద్ధిమంతుఁ డతం డౌ. {{float right|20}} </poem><noinclude><references/></noinclude> q9akrpfsjy34qorpc65nxzl6mqtilgu 104 216025 564365 2026-07-13T13:30:53Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|118|భగవద్గీత|}}</noinclude>{{c|గద్య.}} {{c|ఇది శ్రీ త్రికవిమిత్ర తాడూరిరామనభట్టారకాగ్రపుత్ర}} {{c|పండితారాధనమండిత లక్ష్మీనరసింహపండిత ప్రణీతం}} {{c|బైన యుపనిషత్తును బ్రహ్మవిద్యయును యోగ}} {{c|శాస్త్రంబును శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం}} {{c|బునునగు శ్రీభగవద్గీతయందుఁ}} {{c|బురుషోత్తమ ప్రాప్తి}} {{c|యోగమనుపం}} {{c|చదశాధ్యా}} {{c|యము.}} {{Css image crop |Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu |Page = 135 |bSize = 600 |cWidth = 192 |cHeight = 58 |oTop = 583 |oLeft = 213 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> o4k1qmzo2a8owmanpufwpiyhxobnjf4 0 216026 564367 2026-07-13T13:41:24Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =ఏడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఆఱవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరము...' 564367 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =ఏడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఆఱవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=34 fromsection="34B" to=39 tosection="39A" /> s7c4iy8kez0rdpqwohw4zqluq2vsh9h 564370 564367 2026-07-13T13:42:05Z Rajasekhar1961 50 564370 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము =ఏడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఆఱవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ఎనిమిదవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=34 fromsection="34B" to=38 tosection="38A" /> h63y93ifz027fey92dwtm6czs9a7hef 104 216027 564368 2026-07-13T13:41:32Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu |Page = 136 |bSize = 600 |cWidth = 464 |cHeight = 55 |oTop = 62 |oLeft = 72 |Location = center |Description = }} {{p|fs125|ac}}ఆంధ్రభగవద్గీత.</p> {{p|fs125|ac}}పదియాఱవయధ్యాయము.</p> {{p|fs200|ac}}దైవాసురసంపద్విభాగయోగము.</p> {{rule|2cm}} <poem> {{left margin|5em}} కం॥ భువి వెఱపులేమి యును జి త్తవిశుద్ధియు జ్ఞానయోగధారణ మనున య్యవియును నీగియు దనుమా ర్జవమును జన్మంబు దపము స్వాధ్యాయంబున్. {{float right|1}} కం॥ అమర నహింస యు నక్రో ధము సత్యము శాంతి భూతదయ త్యాగము కొం డెములాడమి యువ్విళ్ళూ రమి సిగ్గు నచాపలము నరా మార్దవమున్. {{float right|2}} కం॥ క్షమయు ను దేజంబు ను ధై ర్యము గర్వములేమి శౌచ మద్రోహంబున్ సమకూరుచుండు దేవాం శమునం జన్మించినట్టిజనునకుఁ బార్థా. {{float right|3}} కం॥ సమకూరును దర్పము దం భము నజ్ఞానంబు దురభిమానంబును గ్రో ధము పారుష్యం బసురాం శమునం జన్మించినట్టి జనునకుఁ బార్థా. {{float right|4}} కం॥ చన దేవాంశమ్మున వ చ్చును మోక్షం బాసురమునఁ జొప్పడు భవబం </poem><noinclude><references/></noinclude> 4y68yckf5gj7ismn4kattf9ots8q3la 564369 564368 2026-07-13T13:42:03Z శ్రీరామమూర్తి 1517 564369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu |Page = 136 |bSize = 600 |cWidth = 464 |cHeight = 55 |oTop = 62 |oLeft = 72 |Location = center |Description = }} {{p|fs125|ac}}ఆంధ్రభగవద్గీత.</p> {{p|fs125|ac}}పదియాఱవయధ్యాయము.</p> {{p|fs200|ac}}దైవాసురసంపద్విబాగయోగము.</p> {{rule|2cm}} <poem> {{left margin|5em}} కం॥ భువి వెఱపులేమి యును జి త్తవిశుద్ధియు జ్ఞానయోగధారణ మనున య్యవియును నీగియు దనుమా ర్జవమును జన్మంబు దపము స్వాధ్యాయంబున్. {{float right|1}} కం॥ అమర నహింస యు నక్రో ధము సత్యము శాంతి భూతదయ త్యాగము కొం డెములాడమి యువ్విళ్ళూ రమి సిగ్గు నచాపలము నరా మార్దవమున్. {{float right|2}} కం॥ క్షమయు ను దేజంబు ను ధై ర్యము గర్వములేమి శౌచ మద్రోహంబున్ సమకూరుచుండు దేవాం శమునం జన్మించినట్టిజనునకుఁ బార్థా. {{float right|3}} కం॥ సమకూరును దర్పము దం భము నజ్ఞానంబు దురభిమానంబును గ్రో ధము పారుష్యం బసురాం శమునం జన్మించినట్టి జనునకుఁ బార్థా. {{float right|4}} కం॥ చన దేవాంశమ్మున వ చ్చును మోక్షం బాసురమునఁ జొప్పడు భవబం </poem><noinclude><references/></noinclude> darw1q6jxbkb5n5xvn0iebrm89balop 104 216028 564373 2026-07-13T13:54:12Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|120|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} ధన మీ వలదేవాంశం బునఁ బుట్టినవాఁడ వౌదు పొగులకు మింకన్. {{float right|5}} కం॥ ఇల దైవంబులు నాసుర ములు నని భూతములజన్మములు రెండుతెఱం గులు విస్తరించి దైవముఁ దెలిపితి నిఁక నాసురంబుఁ దెలిపెద వినుమా. {{float right|6}} కం॥ లేదుప్రవృత్తి నివృత్తి యు లే దాచారం బొకింత లేదు శుచితయున్ లే దర్జున సత్యంబును లే దనురాంశంబున న్నిలిచెడు జనులకున్. {{float right|7}} చం॥ చనుజగ మెల్ల నాసురులు సత్యముకాదు ప్రతిష్ఠితంబు కా దనువగుపాలకుం డయినయాతఁడు దానికి లేఁడు చూడఁగా ననిశపరస్పరప్రభవ మయ్యది కాదు మఱేమి యందు రేఁ గన నది కామహేతుకమ కాక మఱేమియుఁ గాదటండ్రు సూ. {{float right|8}} ఆ॥ వె॥ ఇట్టిమతము నూని యిందు నష్టాత్ములై యల్పబుద్ధి గలిగి యకట క్రూర కర్ము లగుచు లోకకంటకులై వారు జగముచేటుకొఱక యగుదు రరయ. {{float right|9}} ఆ॥ వె॥ అందరానట్టి కోరిక లావహిల్ల దంభము ను గర్వపటిమ మదంబు హెచ్చి మోహమున దుష్పరిగ్రహములు గ్రహించి వా రశుచులౌచు వర్తించువారు ధరణి. {{float right|10}} </poem><noinclude><references/></noinclude> 1r4e0wqfsw32wcjx5o85cfs8aak17r1 0 216029 564376 2026-07-13T14:25:37Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = ఎనిమిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఏడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వి...' 564376 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = ఎనిమిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఏడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=38 fromsection="38B" to=43 tosection="43A" /> 1dhxc2iimgxwj8h1fv7dwouitzr7tqp 564377 564376 2026-07-13T14:26:08Z Rajasekhar1961 50 564377 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = ఎనిమిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఏడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../తొమ్మిదవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=38 fromsection="38B" to=43 tosection="43A" /> 72k7ze8wab62idckpvu61tuilv736uh 0 216030 564379 2026-07-13T14:29:03Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = తొమ్మిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఎనిమిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రకరణమ...' 564379 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = తొమ్మిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఎనిమిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=43 fromsection="43B" to=49 tosection="49A" /> clrlobomab5107lxrdbu8a55qjvd1kn 564380 564379 2026-07-13T14:30:24Z Rajasekhar1961 50 564380 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = తొమ్మిదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../ఎనిమిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పదియవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=43 fromsection="43B" to=45 tosection="45A" /> jwmbfgscumuq6583obkd6tlf2t485il 0 216031 564382 2026-07-13T14:35:18Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదియవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../తొమ్మిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]]...' 564382 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదియవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../తొమ్మిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=45 fromsection="45B" to=49 tosection="49A" /> 0z3y2wcyapdniamu6tkj4jr2wi7h803 564384 564382 2026-07-13T14:37:12Z Rajasekhar1961 50 564384 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదియవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../తొమ్మిదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పదునొకండవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=45 fromsection="45B" to=55 tosection="55A" /> 78b2iy6vrofigka5g72kd3qgjp088h8 0 216032 564386 2026-07-13T14:43:05Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునొకండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదియవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రకరణము/...' 564386 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునొకండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదియవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=55 fromsection="55B" to=59 tosection="59A" /> 1xh6p9ef6hx0kt0x91ju6x07hlu94of 564388 564386 2026-07-13T14:44:23Z Rajasekhar1961 50 564388 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునొకండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదియవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పండ్రెండవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=55 fromsection="55B" to=62 tosection="62A" /> 4m9oo00m5c6o0bkcmzc32f8q7u8x5a9 104 216033 564392 2026-07-13T15:35:42Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదియాఱవయధ్యాయము|121}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} కం॥ చచ్చినదాఁకను మితిలే కెచ్చిర్లెడుచింత మునిఁగి యిట భోగములన్ విచ్చలవిడిఁ గుడుచుటయే యచ్చుగ మెచ్చుపురుషార్థ మని నమ్మి యెదన్. {{float right|11}} తే॥ గీ॥ అకట నూఱులకొలఁది యౌనాసత్రాళ్ళఁ గట్టఁబడి క్రోధ కామముల్ కరము తాల్చి కామభోగార్థ మర్థసంగ్రహము తప్పు దారి నడచుచుఁ జేసెడు వారువారు. {{float right|12}} కం॥ ఇది సమకూరెను నా కిపు డిదె యీకోర్కి యిఁక నాకు నీడేఱు ను జు మ్మిదె నాకుఁ గలధనము తా నిదె కాఁ గల దింక నాకు నిద్ధనమెల్లన్. {{float right|13}} మత్తకోకిల వీనిఁగూల్చితి వానిఁగూల్చితి వీఁకతో నవలీలగా నేను గూల్పఁగలాఁడ నింకను నిల్చియున్న విరోధులన్ నేన నన్నెవఁడేమిసేయును నేనే ప్రభుఁడను భోగినిన్ నేనె నేనె కృతార్థుఁడైతిని నే సుఖాబ్ధి బలీయుఁడన్. {{float right|14}} కం॥ కలవాఁడను నేనే స త్కులప్రసూనుండ నొండొకొఁడు నాకీ డే సలిపెదఁ గ్రతురాజములం బులిసెద నంచు నవివేకమోహితు లగుచున్. {{float right|15}} ఉత్సాహవృత్తము పలుఁదెఱంగు చిత్తములను బలుఁదెఱంగు లైనభ్రాం </poem><noinclude><references/></noinclude> ngoyo990jrbhcn6c116xbuhq4zevj2x 104 216034 564394 2026-07-13T15:48:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|122|భగవద్గీత|}}</noinclude> {{left margin|5em}} తులను బొంది మోహ మనెడు దొడ్డవలను జిక్కు చుం బులుపు మీఱఁ గామభోగములను దగులు వడుచు న మ్మలిన నరకమునఁ బడుదురు మధ్యమం ద యర్జునా. {{float right|16}} ఉత్సాహవృత్తము అనఘ తమ్ముఁ బొగడికొనుచు నకట యుఱక పెద్దలం ధనమువలనిమానమున మదమున విఱ్ఱవీఁగుచుం దనిసి విధివిరుద్ధముగను దంభ మూని మఱి యు నా జనులు పేరికొఱకుమాత్ర సలుపు చుంద్రు జన్నముల్. {{float right|17}} కం॥ బలదర్పాహంకారం బులు గామము గ్రోధ మెడఁద ముప్పిఱిగొన వా రలు తమ కితరులకును మే నులఁ గల నన్నుఱ కసూయ నొంపుదు రొరులన్. {{float right|18}} ఉత్సాహ ఆరయంగఁ జెడ్డవాండ్రు నకట మిగులఁ దుచ్ఛులౌ వారుఁ గ్రూరులైన యట్టివాండ్రు నౌచు నున్నయా వెరిజనుల నెల్ల నేను బాఱవెతుఁ జుమ్మి సం సారమందు రాక్షసాంశజన్మ మిచ్చి నిచ్చలున్. {{float right|19}} తే॥ గీ॥ అట్టు లసురాంశసంభవు లగుచు మూఢు లరయఁగా నన్నుఁ జెంద లే కక్కటకట సవ్యసాచి పదంపడి జన్మజన్మ మును నధోగతి పాలయి పోవువారు. {{float right|20}} కం॥ వినుమా కామము గ్రోధం బును లోభం బనెడుమూఁట ముత్తెఱఁగై తా </poem><noinclude><references/></noinclude> mw0kz7bk6u8rd819y3l4o44h2sakrii 564395 564394 2026-07-13T15:49:08Z శ్రీరామమూర్తి 1517 564395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|122|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} తులను బొంది మోహ మనెడు దొడ్డవలను జిక్కు చుం బులుపు మీఱఁ గామభోగములను దగులు వడుచు న మ్మలిన నరకమునఁ బడుదురు మధ్యమం ద యర్జునా. {{float right|16}} ఉత్సాహవృత్తము అనఘ తమ్ముఁ బొగడికొనుచు నకట యుఱక పెద్దలం ధనమువలనిమానమున మదమున విఱ్ఱవీఁగుచుం దనిసి విధివిరుద్ధముగను దంభ మూని మఱి యు నా జనులు పేరికొఱకుమాత్ర సలుపు చుంద్రు జన్నముల్. {{float right|17}} కం॥ బలదర్పాహంకారం బులు గామము గ్రోధ మెడఁద ముప్పిఱిగొన వా రలు తమ కితరులకును మే నులఁ గల నన్నుఱ కసూయ నొంపుదు రొరులన్. {{float right|18}} ఉత్సాహ ఆరయంగఁ జెడ్డవాండ్రు నకట మిగులఁ దుచ్ఛులౌ వారుఁ గ్రూరులైన యట్టివాండ్రు నౌచు నున్నయా వెరిజనుల నెల్ల నేను బాఱవెతుఁ జుమ్మి సం సారమందు రాక్షసాంశజన్మ మిచ్చి నిచ్చలున్. {{float right|19}} తే॥ గీ॥ అట్టు లసురాంశసంభవు లగుచు మూఢు లరయఁగా నన్నుఁ జెంద లే కక్కటకట సవ్యసాచి పదంపడి జన్మజన్మ మును నధోగతి పాలయి పోవువారు. {{float right|20}} కం॥ వినుమా కామము గ్రోధం బును లోభం బనెడుమూఁట ముత్తెఱఁగై తా </poem><noinclude><references/></noinclude> bpq3unnkxya2rgtgf5xd14ui8jfs3tw 104 216035 564396 2026-07-13T16:00:50Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదియాఱవయధ్యాయము|123}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} చనునది యాత్మఁ జెఱపి చే ర్చు నరక మీమూఁడును విడుచునది కిరీటీ. {{float right|21}} కం॥ నర మూఁడై యుండెడునీ నరకద్వారములు విడుచునరుఁ డగు శ్రేయ స్కరుఁ డాత్మకు నద్దానం బరమగతి న్వడయువాఁడు భానురభంగిన్. {{float right|22}} కం॥ వివ్వచ్చుఁడ నడచును దా నెవ్వఁడు శాస్త్రవిధి విడిచి యిచ్ఛాగతి తో నవ్వాఁడు సిద్ధి బొందం డవ్వానికి లేదు సుఖము నలమోక్షంబున్. {{float right|23}} ఉత్సాహ అదికతమున నీకు శాస్త్ర మరయఁగాఁ బ్రమాణ మౌ నెదియకార్య మెద్దికార్య మిందు నౌచునుండు న య్యది యెఱుంగ నల్లశాస్త్రమందుఁ జెప్పినట్లుగా విదితవీర్య కర్మమీవు వేగమిందు సల్పుమా. {{float right|24}} </poem> {{c|గద్యము.}} {{c|ఇది శ్రీ త్రికవిమిత్ర తాడూరిరామనభట్టాగ్రపుత్ర పండితారాధన}} {{c|మండిత లక్ష్మీనరసింహ పండిత ప్రణీతంబైన యుపనిషత్తును}} {{c|బ్రహ్మవిద్యయును యోగశాస్త్రంబును శ్రీ కృష్ణార్జు}} {{c|న సంవాదంబును నగు శ్రీ భగవద్గీతయందు}} {{c|దైవాసుర సంపద్విభాగయోగమను}} {{c|పదియాఱవ యధ్యాయము.}}<noinclude><references/></noinclude> 2hjouk9x1g85t38mfjr73defp2474lv 104 216036 564397 2026-07-13T16:12:45Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu |Page = 141 |bSize = 600 |cWidth = 472 |cHeight = 54 |oTop = 64 |oLeft = 68 |Location = center |Description = }} {{p|fs125|ac}}భగవద్గీత.</p> {{p|fs125|ac}}పదియేడవ యధ్యాయము.</p> {{p|fs200|ac}}శ్రద్ధాత్రయవిభాగయోగము.</p> {{Css image crop |Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu |Page = 141 |bSize = 600 |cWidth = 129 |cHeight = 27 |oTop = 251 |oLeft = 236 |Location = center |Description = }} <poem> {{left margin|5em}} తే॥ గీ॥ పృథ్వి శాస్త్రవిధుల్ విడ్చి వృద్ధసాంప్ర దాయమున భక్తిఁ బూజులుసేయునట్టి వారినిలుకడ యెట్టిది వాసుదేవ సాత్వికమొ రాజసమొ తామసమ్మొ చెపుమ. {{float right|1}} వ॥ అనియడుగుటయు శ్రీభగవంతుండిట్లనియె. కం॥ చనఁ బ్రాణులకు స్వభావ మ్మునఁ బుట్టినయల్లశ్రద్ధ ముత్తెఱఁగై యొ ప్పును సాత్వికి యని రాజసి యని తామసి యని యు వాని నన్నిఁటి వినుమా. {{float right|2}} కం॥ నర యెల్లవాఁడు నంతః కరణమునకుఁ దగినశ్రద్ధ గలఁ డిలలో నీ పురుషుఁడు శ్రద్ధామయుఁ డె వ్వ రెట్టిశ్రద్ధగలవారు వారలు వారే. {{float right|3}} తే॥ గీ॥ సాత్వికులు దేవగణముల సవ్యసాచి రాజసులు యక్షగణముల రాక్షసులను దామసులు ప్రేతగణము భూతగణములను బూజసేయుచు నున్నారు పురుషవర్య. {{float right|4}} </poem><noinclude><references/></noinclude> 92scfw89fdlufonh1b7x1ovw8icrt9k 104 216037 564398 2026-07-13T16:27:00Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదియేడవయధ్యాయము|125}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} కం॥ ఇల దంభాహంకార మ్ముల వీఁగుచుఁ గామరాగముల దైన మహా బలకారణమున నవివే కులై మెయిం గలుగు భూతకోటిని మఱియున్. {{float right|5}} కం॥ లోమెయిఁ గల నన్నును నుఱ కేమానవు లిల నశాస్త్రహితమును నశుభం బౌమాడ్కిఁ దపముసేయుదు రామానవు లెల్ల వినుమ యాసురవృత్తుల్. {{float right|6}} తే॥ గీ॥ ఎల్లవారి ప్రియాహార మిందు మూఁడుఁ దెఱఁగులై యొప్పుచుండు నత్తెఱఁగు గాఁగ యజ్ఞము దపస్సు దానంబు నగుఁ ద్రివిధము విస్తరించెద నవ్వానిభేద మిదియె. {{float right|7}} మ॥ విమలజ్ఞానము నాయువుం బలమునుం బ్రీతి న్మహారోగ్యసౌ ఖ్యములం బెంపఁగఁ జాలియున్నయవియై యత్యంతరస్యంబులై చమురుం గల్గినయట్టివై స్థిరములై స్వాదైన యాహారముల్ సమరాభీల ప్రియంబు లౌను ధరలో సత్వస్థు లౌవారికిన్. {{float right|8}} మ॥ కడుఁ జేదై కడు వేఁడియై మఱి కడుం గారంబునై పుల్సునై కడు నుప్పై కడు మంటపెట్టునవియై కౌంతేయ తిన్నంతనే కడు నో రార్చెడునట్టివౌచు రుజయుం గష్టంబు శోకంబు దా మిడునాహారము లెల్ల రాజసుల కెంతే నిష్టముల్ చూడఁగన్. {{float right|9}} ఉత్సాహవృత్తము. అనఘ జాము దాఁటినదియు నాఱిపోయినదియు వా సన జనించినదియు మిగులఁ జల్లవాఱినది యొరుల్ </poem><noinclude><references/></noinclude> 3xvydqx2wjd040po20ccwejoeae4syt 0 216038 564400 2026-07-13T17:06:53Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పండ్రెండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునొకండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రక...' 564400 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పండ్రెండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునొకండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=62 fromsection="62B" to=69 tosection="69A" /> 2nc1o1wkstjp3zb4lx7j132u93x6lzy 564401 564400 2026-07-13T17:08:35Z Rajasekhar1961 50 564401 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పండ్రెండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునొకండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=62 fromsection="62B" to=74 tosection="74A" /> oz77a9as6cvncdoeeye23tcs1wjh3ic 564403 564401 2026-07-13T17:15:29Z Rajasekhar1961 50 564403 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పండ్రెండవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునొకండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పదుమూఁడవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=62 fromsection="62B" to=74 tosection="74A" /> b9npepcechj3h4t92f1prjtic6f7ikn 104 216039 564404 2026-07-13T17:55:52Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|126|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} తినఁగ మిగిలినదియు శుద్ధి లేనియదియు నైనభో జనము సూ తమోగుణమునఁ జనెడువారి కిష్టమౌ. {{float right|10}} కం॥ చన యజ్ఞము చేయుటయే పని యని మది నిశ్చయించి ఫలమాసింపం జన కిల శాస్త్రోక్తముగాఁ గను యజ్ఞము చేయ సాత్విక మ్మది పార్థా. {{float right|11}} కం॥ ఫలములఁ గోరుచు దంభం బులకొఱ కెవఁడేని యజ్ఞముం ధరలోనన్ సలుపును భారత బాలా యలయజ్ఞము రాజసంపుయజ్ఞము సుమ్మీ. {{float right|12}} తే॥ గీ॥ అరయ శాస్త్రవిరుద్ధంబు నన్న దాన రహితమును మంత్రహీనంబు విహితమైన దక్షిణలు లేనిదియును శ్రద్ధయును లేని దైనయజ్ఞంబు తామసయజ్ఞమౌను. {{float right|13}} తే॥ గీ॥ దేవపూజయు గురుపూజ ద్విజులపూజ ప్రాజ్ఞపూజయు శౌచ మార్జవము పరుల బాధ పెట్టమి పరభామపయిన భోగ్య తామతియు లేమి శారీరతపమటండ్రు. {{float right|14}} కం॥ ఎదిరికిఁ బ్రియమై హితమై మదినొంపకసత్య మైనమాట య దేదో యదియును స్వాధ్యాయంబను నదియును వాఙ్మయతపం బటందురు పార్థా. {{float right|15}} ఆ॥ వె॥ మనసునిర్మలతయు మౌనంబు సుముఖత్వ మల్లయాత్మనిగ్రహంబు మఱియుఁ </poem><noinclude><references/></noinclude> brsb9l9ufspgyamazklcnhtbhaa5klo 104 216040 564405 2026-07-13T18:06:03Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదియేడవయధ్యాయము|127}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} బాండవేయ వినుమ భావసంశుద్ధియు మానసికతపస్సు మహి నటండ్రు. {{float right|16}} కం॥ చలియింపనిచిత్తంబుల ఫలకాంక్షలు లేని వారు పరమశ్రద్ధన్ సలిపెడు మూఁడువిధము లౌ నలతపమును సాత్వికం బటందురు జగతిన్. {{float right|17}} కం॥ చన సత్కారము మానం బును బూజయు బ్రతిఫలముగఁ బొందఁ గ దంభం బునఁ జేయు చలము నధ్రువ ము నగుతపము రాజసంబు పూరుషవర్యా. {{float right|18}} కం॥ వెడనిశ్చయంబుచేఁ దన యెడలిం బాధించి యైన నొరులంబార్థా కడుఁ జెఱుపనైననుంజే సెడుతపముం దామస మని చెప్పుదు రనఘా. {{float right|19}} కం॥ చన నీఁదగు నని ప్రతిఫల మును గోరక దేశకాలములఁ బాత్రములం గని యిచ్చెడు నద్దానము ఘనబాహూ పరమసాత్వికం బనఁ బరఁగున్. {{float right|20}} కం॥ ఆరయ ఫలమేఁ బత్యుప కారంబేఁ గోరి మిగులఁ గష్టముతో నె వ్వారలు దానం బిత్తురు వారిది రాజస మటండ్రు భారతబాలా. {{float right|21}} </poem><noinclude><references/></noinclude> jc4bchmi1ttoandyeumf11rmr99yngl 104 216041 564406 2026-07-13T18:17:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|128|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} కం॥ నలి దేశకాలపాత్రం బులఁ జూడక యిచ్చుదానమును సత్కారం బులులే కవమానము గల యలదానము తామసం బటందురు పెద్దల్. {{float right|22}} కo॥ చన నోంత త్సత్తనుచు న్విను మూఁడువిధములు బ్రహ్మనిర్దేశం బ య్యెను దానివలనఁ బార్థా మును బ్రాహ్మణదేవయజ్ఞములు జనియించెన్. {{float right|23}} తే॥ గీ॥ ఆకతంబున విద్యుక్తమైన యట్టి యజ్ఞ దాన తపఃక్రియ లాచరించు నపుడు ముందుగ నోంకార మాచరింత్రు బ్రహ్మవాదులు నిచ్చలు పాండవేయ. {{float right|24}} కం॥ ఫల మాసింపక వివిధం బులైనతపములును యజ్ఞములు దానంబుల్ సలుపుతఱి ముముక్షువులు మొ దల శ్రద్ధను నుచ్చరింత్రు తచ్ఛబ్దంబున్. {{float right|25}} కం॥ కల దనునర్థంబున మి క్కిలి మే లనునర్థమందుఁ గ్రీడి ప్రయోగం బుల సత్తు కానఁబడు నది నలి శుభకార్యములయందునను వాడఁబడున్. {{float right|26}} తే॥ గీ॥ యజ్ఞదానతపంబులయందు నిష్ఠ సత్తు నాఁబడు ధరణిలో సవ్యసాచి మఱియు ను దదర్థ మైనకర్మములు నల్ల న త నెడు పేరిచేతనే జరగుచుండు. {{float right|27}} </poem><noinclude><references/></noinclude> odxob3r6i6x7xdnsoluw0v3af70pjwf 104 216042 564407 2026-07-13T18:24:37Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదియేడవయధ్యాయము|129}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} ఆ॥ వె॥ ఒనరశ్రద్ధ లేని హోమమైనను దపం బైనదాన మైన నన్యమైన యెట్టికర్మమైన నెన్నంగఁ బడు నస త్తనుచుఁ గాద యది యిహపరములకు. {{float right|28}} </poem> {{c|గద్యము.}} {{c|ఇది శ్రీ త్రికవిమిత్ర తాడూరి రామనభట్టాగ్రపుత్ర పండితారాధ}} {{c|న మండిత లక్ష్మీనరసింహ పండిత ప్రణీతంబయినయుప}} {{c|నిషత్తును బ్రహ్మవిద్యయును శ్రీకృష్ణార్జున సం}} {{c|వాదంబును నగు శ్రీ భగవద్గీతయందు}} {{c|శ్రద్ధాత్రయ విభాగయోగంబను}} {{c|సప్తదశాధ్యాయము.}} {{Css image crop |Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu |Page = 146 |bSize = 600 |cWidth = 163 |cHeight = 56 |oTop = 563 |oLeft = 218 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 73d9kd11ljsohc67e5cbco18r6ayket 104 216043 564409 2026-07-13T18:35:49Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu |Page = 147 |bSize = 600 |cWidth = 464 |cHeight = 55 |oTop = 62 |oLeft = 64 |Location = center |Description = }} {{p|fs125|ac}}భగవద్గీత.</p> {{p|fs125|ac}}పదునెనిమిదవ యధ్యాయము.</p> {{p|fs200|ac}}మోక్షసన్యాసయోగము.</p> <poem> {{left margin|5em}} శ్రీభగవంతుండిట్లు చెప్పుటయు మరల నర్జునుండు. తే॥ గీ॥ త్యాగసన్యాసములు రెంటితత్త్వములకుఁ దారతమ్యంబెఱుంగఁగాఁ గోరువాఁడఁ గేశిసూదన యోహృషీ కేశ యోమ హాభుజా వేఱువేఱుగా నానతిమ్మ. {{float right|1}} వ॥ అనియడుగుటయు శ్రీభగవంతుఁడిట్లు బోధింపఁదొడంగె. తే॥ గీ॥ కామ్య మయినంతవట్టును గర్మసమితి నరసి విడుచుట సన్యాస మనియు మఱియు జగతిఁగర్మఫలంబులసమితి విడువు త్యాగ మంచును గవివరు లండ్రు పార్థ. {{float right|2}} తే॥ గీ॥ దోషవత్కర్మములను గొందొఱు మనీషు లైనవారలు త్యక్తవ్య మండ్రు, మఱియు యజ్ఞమును దానమును దపం బనెడుకర్మ ములను గొందఱు విడువంగ వలవ దండ్రు. {{float right|3}} తే॥ గీ॥ అనఘ భారతశ్రేష్ఠ యీయర్థమందు నేను జెప్పెద నీకు నా నిశ్చయమ్ము మొదలఁ దెలియంగఁ ద్యాగంబు మూఁడుఁదెఱఁగు లంచునీకును జెప్పినయదియకాదె. {{float right|4}} </poem><noinclude><references/></noinclude> g6t9n1fk09t939m9snj5q1lsmpd2nz9 104 216044 564420 2026-07-13T21:13:59Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదునెనిమిదవ యధ్యాయము|131}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} తే॥ గీ॥ యజ్ఞమును దానమును దపం బవని విడువ వలవ దవ్వానిఁ జేయనే వలయుఁ జువ్వె యజ్ఞమును దానమును దపం బరయఁగా మ నీషులను భావనులఁ జేయు నిత్యధీర. {{float right|5}} కం॥ ఈకర్మంబులు ధరఁ బా ర్థా కరణీయంబు లైన నలసంగఫలా నేకములు విడిచి చేయుట యే కర్జము నాదుమేలయినమత మిది నూ. {{float right|6}} తే॥ గీ॥ నియతకర్మ మెడపు నీతి గా దది మోహ కారణమ్మువలనఁ గలిగె నేని దానిఁ దామసంపుఁద్యాగం బటందురు పెద్ద లైనవారు పృధ్విలోన. {{float right|7}} కం॥ తనయొడ లలయు ననెడుభయ మునఁ గడుఁ గష్ట మని కర్మము విడుచు నెవఁ డా తనిత్యాగము రాజస మా తనికిన్ మోక్షంబు లేదు తత్త్యాగమునన్. {{float right|8}} కం॥ విడిచి ఫలము మమకారము గడఁగి నియతకర్మమెల్లఁ గామ్యం బని చే సెడుదాన నైనత్యాగము పుడమిన్ సాత్వికపుఁద్యాగము సుమీ యరయన్. {{float right|9}} మ॥ ధరలో సత్వగుణ ప్రధానుఁ డయి తత్త్వజ్ఞానమం దెంతయున్ స్థిరధీ గల్గి సమస్తసంశయములన్ జిత్తంబున వ్వీడి యో నరుఁడా త్యాగము సేయు నెవ్వఁ డతఁడైనం దోషవత్కర్మముల్ నిరసింపండును శోభనంబు లభిమానింపండునుం గూరిమిన్. {{float right|10}} </poem><noinclude><references/></noinclude> n71djghbt70od59c8879te9yz5ol64o 104 216045 564422 2026-07-13T21:25:51Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|132|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} తే॥ గీ॥ దేహధారికి ధరణి నోబాహువీర్య కర్మమెల్లను విడువ శక్యంబు కాదు కానఁ గర్మఫలత్యాగి యైన యట్టి వాఁడె త్యాగి యనంగనుఁ బరఁగు చుండు. {{float right|11}} కం॥ తను వెడలుడు నత్యాగికి వనిష్ట మిష్టంబు మిశ్ర మను ముత్తెఱఁగై చనుకర్మఫలము వచ్చున అనఘా యెన్నండుఁ ద్యాగి కది రాదు సుమీ. {{float right|12}} ఆ॥ వె॥ కవ్వడీ సమస్త కర్మ సిద్ధ్యర్థమై యైదుకారణమ్ము లమరు నంచుఁ జెప్పఁ బడియె సాంఖ్యసిద్ధాంతమందవి యివియె చెప్పువాఁడ నెలమి వినుమ. {{float right|13}} కం॥ ఇల మేనును గర్తయు న వ్వల నయ్యైయింద్రియములుఁ బలుతెఱఁగులుగా వెలు గొందుచుండు చేష్టలు నలదైవం బివియ నువ్వె యైదుకతంబుల్. {{float right|14}} కం॥ మనమునఁ దనువున వాక్కున మనుజుం డన్యాయమైన మఱిన్యాయంబై నను గర్మ మొకటి మొదలిడ ననఘా యీయైదు కతము లగు దాని కిలన్. {{float right|15}} కం॥ ఈవిషయం బి ట్లుండం గా వత్సా కేవలాత్మ కర్త యనుచుఁ దా నేవాఁ డను దుర్మతి యై యావాఁ డెఱుఁగఁ డకృతమతి యయినకతమునన్. {{float right|16}} </poem><noinclude><references/></noinclude> s31ep2wg29hv8ewmlf0gigue7n095or 104 216046 564424 2026-07-13T21:37:35Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదునెనిమిదవ యధ్యాయము|133}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} కం॥ ఎవ్వఁడు నేఁ గర్త ననం డెవ్వనిదగుబుద్ధియం టొకింత పడదువాఁ డివ్వసుధ వీరిఁ జంపియు నెవ్వరిఁ జంపండ పొరయఁ డేదోషంబున్. {{float right|17}} ఉత్సాహ తెలివి తెలియఁదగినయదియుఁ దెలియువాఁ డటంచుఁ దాఁ బొలుచుఁ గర్మచోదనంబు పుడమి మూఁడుఁదెఱఁగులం గలది యయి కరణము కర్త కర్మమంచు ముత్తెఱం గులను గర్మసంగ్రహమ్ము కూడఁ బొల్చు నర్జునా. {{float right|18}} కం॥ జ్ఞానము కర్మముఁ గర్తయు మానుగ గుణభేదములను మఱి ముత్తెఱఁ గం చో నర యనఁబడె గుణసం ఖ్యానంబునఁ జక్క వినుమ యవియుఁ దెలిపెదన్. {{float right|19}} తే॥ గీ॥ అమర వేర్వేఱు సర్వభూతములయందు నక్షరావిభక్తైకభావేక్షణంబు దేనిచేఁ గల్గుచుండును మానవునకు నల్లజ్ఞానంబు సాత్విక మని యెఱుఁగుమ. {{float right|20}} కం॥ నలి సర్వభూతములలో పల నర వేర్వేఱ యున్కి భావము పలురూ పులు బలుఁదెఱఁగులు గలదను టిల రాజసమైనజ్ఞాన మిదియు నెఱుఁగుమా. {{float right|21}} కం॥ ఒక్కటిఁ గని సర్వ మిదే నిక్కం బని పాకులాడి నిక్క మ్మక్కట హేతువు నెఱుఁగక </poem><noinclude><references/></noinclude> 8jg12919surx2q0mf0prf57ag7iloe6 104 216047 564425 2026-07-13T21:52:44Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|134|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} తక్కువ యగుజ్ఞాన మవనిఁ దామస మరయన్. {{float right|22}} కం॥ ఇల నియతం బగుకర్మం బులు మమకారంబు రాగమును ద్వేషంబున్ ఫలమాసలేక చేసిన నలవానిని సాత్వికం బటందురు పార్థా. {{float right|23}} కం॥ ఫల మాసించెడువాఁడే నిల నన్నిఁటి కేన యనుచు నెవఁ డను వాఁడే బలుఁ గష్టపడి యొనర్చెడు నలకర్మము రాజసం బటందురు జగతిన్. {{float right|24}} కం॥ విను మెట్లు పోయి యెటు వ చ్చునొ యనక వ్యయంబుచేయుచును బరులకుహిం సను జేయుచునుం దలకుఁ ద గనిపని మోహమునఁ జేయఁ గాఁ దామస మౌ. {{float right|25}} చం॥ అరయఁగ ముక్తసంగుఁ డయి యన్నిఁటి కే ననునట్టిభావముం బొరయక తద్ద ధైర్య మెదఁ బొంపిరివోవఁగ నుత్సహించుచున్ నర తనదైనకార్య మయిన న్మఱి కా దయిన న్వికారముల్ పొరయక కర్మముల్ సలుపు పూరుషు సాత్వికకర్త యం డ్రిలన్. {{float right|26}} చం॥ కర మనురాగయుక్తుఁ డయి కర్మఫలంబు లపేక్షచేయుచున్ బరఁగుచు లోభి యై పరుల బాధలుపెట్టఁగ నెప్డు సందు తా నరయుచు శౌచము న్విడిచి హర్షము శోకము రా నెడందలో నిర విడి సేత సేయునరుఁ డెందును రాజసకర్త నాఁబడున్. {{float right|27}} చం॥ తనదు మనంబు నిల్పఁగను దార్ఢ్యము లే కిలఁ బామరుం డ యై తన కొరు లెంత చెప్పినను స్తబ్ధత దాల్చుచు మాయకాఁడ యౌ చు నొరుల మోసపుచ్చుచును సోమఱిపోతయి దుఃఖశీలుఁ డై ఘనభుజ దీర్ఘసూత్రి యగు కర్తను దామసుఁ డండ్రు కోవిదుల్. {{float right|28}} </poem><noinclude><references/></noinclude> pfc6kfbic9pdts5srzy4s5w4ns948rk 104 216048 564427 2026-07-13T22:03:27Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదునెనిమిదవ యధ్యాయము|135}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} కం॥ మఱియును బుద్ధియు ధృతియును దెఱఁగులు మూఁడేసి యయ్యెఁ ద్రిగుణంబులచే నెఱుఁగంగ వాని నెల్లను గఱపెద వేర్వేఱ నీకుఁ గవ్వడి వినుమా. {{float right|29}} కం॥ ఇది కార్య మిదియకార్యం బిది భయ మభయమిది మోక్ష మిది యిది బంధం బిదియు నివృత్తి ప్రవృత్తియు నిది యని యెఱుఁగు నలబుద్ధి యిల సాత్వికి యౌ. {{float right|30}} కం॥ ఇది ధర్మ మధర్మంబై నదియిది యిదికార్యమైనయదియు నకార్యం బిదియని నిజము తెలుపనే రదేని తద్బుద్ధి పార్థరాజసి సుమ్మీ. {{float right|31}} తే॥ గీ॥ అంధకారంబునం బడి యవనియం ద ధర్మమెల్ల ధనంజయా ధర్మ మనియు నైనదెల్లను గానిది కాని దైన దనియుఁ దలఁచును దామసి యైనబుద్ధి. {{float right|32}} కం॥ అమరంగ యోగమున నిలి చి మనఃప్రాణేంద్రియముల చేష్టల నెల్లం గ్రమముగ నియమించెడునరు నమలధృతి న్సాత్వికి యని యందురు జగతిన్. {{float right|33}} కం॥ ఫలకాంక్ష గలిగి తగులం బులఁ బడి ధర్మార్థకామముల నేపురుషుం డలయక నడపెడువాఁ డగు </poem><noinclude><references/></noinclude> fowk77sbrjphwh1cyoc6lzwwyxecjs7 104 216049 564447 2026-07-14T08:09:30Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'సేపు పట్టును. అంతలోపల ప్రయాణికు లందఱును ఎదురుగాఁ గనఁబడు ఇసుకదిబ్బయందు వంట చేసి భోజనము చేసికొని, జలోచ్ఛ్వాసము ఆరంభమైనతోడనే స్వదేశాభిముఖమై పో వచ్చునని మాటలాడుకొనిరి. ప్ర...' 564447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Rajasekhar1961" />ద్వితీయ పరి చ్ఛేదము . 7</noinclude>సేపు పట్టును. అంతలోపల ప్రయాణికు లందఱును ఎదురుగాఁ గనఁబడు ఇసుకదిబ్బయందు వంట చేసి భోజనము చేసికొని, జలోచ్ఛ్వాసము ఆరంభమైనతోడనే స్వదేశాభిముఖమై పో వచ్చునని మాటలాడుకొనిరి. ప్రయాణికులు దీనిని విని అట్లే చేయవచ్చును, అదే మంచిపని యని సమ్మతించిరి. పడవను దరికి తెచ్చి కట్టిరి. ఆరోహకులెల్లరును దిగి స్నానాది ప్రాతః కాల కృత్యములను నెఱవేర్చికొనుట కారంభించిరి. స్నానాదు లైన పిదప, పాకము చేసికొనుట కొక అభ్యం తరము కలిగెను. ఓడలో వంట చేయుటకు కట్టెలు లేవు. వ్యాఘ్రములు మొదలగు వన్యమృగముల భయమువలన ఆడ వికిఁబోయి కట్టెలు తెచ్చుటకు ఎవరును సమ్మతింప లేదు. అందుచే నందఱును ఉపవాస ముండవలసినట్లు సంభవించి నందున, ముసలివాఁడు మున్ను చెప్పిన యువకునింజూచి, అన్నా, నవకుమారా ! నీవు దీని కేదేని యుపాయము చేసితి వేని అందఱును భోజనము చేయుదురు. లేనియెడల ఇంద ఱును అన్నములేక మలమల మాడి చావలసినట్లగును, అనెను; నవకుమారుఁడు కొంచెము సేపాలోచించి, మంచిది నేనే పోయెదను, గొడ్డలియియ్యండి, ఇంకొకఁడు కత్తితీసికొని నా వెంటని అనెను. నవకుమారునితోఁ గూడ పోవుటకు ఎవరును సమ్మతి పడలేదు. వాడు భోజనము చేయునపుడు తెలియును, అపుడు చూతము, అని చెప్పుచు నడుముకట్టుకొని గొడ్డలిని భుజము పై నుంచికొని కట్టెలుగొట్టి తెచ్చుటకై వెడలిపోయెను. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 33kjbfqabfrvam63lymxhqqey3wsdnh 104 216050 564448 2026-07-14T08:10:04Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216051 564449 2026-07-14T08:10:23Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216052 564450 2026-07-14T08:10:43Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 0 216053 564454 2026-07-14T09:30:25Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదుమూఁడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పండ్రెండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రకర...' 564454 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదుమూఁడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పండ్రెండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=74 fromsection="74B" to=79 tosection="79A" /> 6io6jfoe01ie52jk5zs4o6d003wnym8 564455 564454 2026-07-14T09:31:35Z Rajasekhar1961 50 564455 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదుమూఁడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పండ్రెండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=74 fromsection="74B" to=77 /> 86ndx3diudyp93dygm5xz88foju7ltu 564457 564455 2026-07-14T09:33:02Z Rajasekhar1961 50 564457 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదుమూఁడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పండ్రెండవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పదునాల్గవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=74 fromsection="74B" to=77 /> rfd0c12ae9v4bpk8vi889z2y94zo31i 0 216054 564458 2026-07-14T09:34:08Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునాల్గవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదుమూఁడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రకర...' 564458 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునాల్గవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదుమూఁడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=78 to=87 /> j3oyx2x94vp5dqwvbn9ictggyvqblel 564459 564458 2026-07-14T09:35:13Z Rajasekhar1961 50 564459 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునాల్గవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదుమూఁడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=78 to=81 tosection="81A" /> eztj33aneqjri4ct8fo21lye6ykw9vo 564460 564459 2026-07-14T09:35:42Z Rajasekhar1961 50 564460 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునాల్గవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదుమూఁడవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పదునైదవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=78 to=81 tosection="81A" /> 2cfqy20mcn5pgeu2j3z4xwpi8g79qtp 104 216055 564462 2026-07-14T09:38:29Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|136|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} నిల వానిది రాజసంవుధృతి యగుఁ బార్ఖా. {{float right|34}} కం॥ కడు దుర్బుద్ధి గలాఁడై పుడమి నిదుర భయము శోకమును దిగులు మధం బెడప కెవఁడు తాలిచి విడు వఁడు తామసధైర్య మల్లవానిది పార్థా. {{float right|35}} కం॥ మఱియును సుఖంబు సహితము తెఱఁగులు మూఁడయ్యె వినుము దేన మరిగి తా నఱిముఱి రమించు పురుషుఁడు తఱగును మఱి యెద్ది తగ నతనిదుఃఖంబున్. {{float right|36}} కం॥ మొదలను విషమ ట్లుండియుఁ దుద కనుభవమందు నమృతతుల్యం బౌ నె య్యది సాత్వికమౌఁ జు మ్మా సదాత్మబుద్ధిప్రసాదజనితసుఖంబే. {{float right|37}} కం॥ నలి నింద్రియవిషయంబుల కలయికచే మొదల నమృతకల్పం బౌచుం దలఁపఁగఁ దుద కలవిషముం బలె నయ్యెడుతత్సుఖంబు మహి రాజస మౌ. {{float right|38}} కం॥ నిదురను నాలస్యంబున మదినిఁ బ్రమాదమునఁ బుట్టి మహి మోహమిడున్ మొదలఁ బిదప సమముగనె య్యది యాత్మకుఁ దామసంబ యాసుఖ మెల్లన్. {{float right|39}} కం॥ ఆమాయవలనఁ బుట్టిన యీమూఁడుగుణములఁ బడక యెసఁగెడుభూతం </poem><noinclude><references/></noinclude> 11a1ljes9qubc0nrugjsm8qb9hts5f3 0 216056 564463 2026-07-14T09:41:06Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునైదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునాల్గవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రకరణ...' 564463 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునైదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునాల్గవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=81 fromsection="81B" to=89 tosection="89A" /> p6ue5pe2bsvhi14bayjkx4x4y85sqe0 564465 564463 2026-07-14T09:44:34Z Rajasekhar1961 50 564465 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునైదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునాల్గవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=81 fromsection="81B" to=91 /> p7byr7syu34snbnwdqlra2uhat2drg8 564466 564465 2026-07-14T09:45:21Z Rajasekhar1961 50 564466 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునైదవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునాల్గవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పదునాఱవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=81 fromsection="81B" to=91 /> 3nbwp3mwscvpu6qek88mds5s2go9u6t 104 216057 564464 2026-07-14T09:41:10Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '<poem> {{left margin|5em}} బేమూలఁ గానఁ బడదు సు మీ ముల్లోకములలో నమేయభుజబలా. అ బ్రహ్మకులజులకును రాచకొలమువార లకును మఱియు వైశ్యులకును శూద్రు లకును బ్రకృతివలన లబ్ధమైనగుణాళిఁ ' బట్టి కర్మముల...' 564464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదునెనిమిదవ యధ్యాయము|137}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} బేమూలఁ గానఁ బడదు సు మీ ముల్లోకములలో నమేయభుజబలా. అ బ్రహ్మకులజులకును రాచకొలమువార లకును మఱియు వైశ్యులకును శూద్రు లకును బ్రకృతివలన లబ్ధమైనగుణాళిఁ ' బట్టి కర్మములు విభక్త మయ్యె. కంఠే శమము దమమ్ము దపము శౌ చము నోరుపు నార్జవంబు జ్ఞానము విజ్ఞా నము నాస్తి క్యమ్ము స్వభా వమునం గర్మంబు లయ్యె బ్రాహ్మణుల కిలన్. కం॥ శూరత్వంబును దేజము ధీరత దక్షత ప్రభుత్వధీ దానంబుల బోరం భారమి రాజుల కారయ స్వాభావికంబు లగు కర్మంబుల్. తే గీ పొలముదున్నుట పసువులఁ గొలిచి కాఁపు వర్తకము సేత యనునివి వైశ్యులకును సమరఁ బరిచర్యరూపక మైనపనులు పాండవా శూద్రులకును స్వాభావికములు. కం॥ తనతనకర్మము కడు శ్ర ద్ధను జేసినయట్టివాఁడు తగ సిద్ధిం బొం దును బొందు నాతఁ డెట్లన వినుపించెద నీకు నదియు విను భీభత్సూ. ఉ ఎవ్వనియిచ్ఛ భూతముల కెల్లఁ బ్రవృత్తి లభింప నయ్యెఁ దా. నెవ్వ డొకండ యీజగము లెల్లను నిండి వెలుంగు చుండువాఁ 18 187 40 41 42 43 44 45<noinclude><references/></noinclude> 0s3j0s46v3l7dp92i1v25i3ykp40zqu 564472 564464 2026-07-14T09:51:22Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదునెనిమిదవ యధ్యాయము|137}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} బేమూలఁ గానఁ బడదు సు మీ ముల్లోకములలో నమేయభుజబలా. {{float right|40}} ఆ॥ వె॥ బ్రహ్మకులజులకును రాచకొలమువార లకును మఱియు వైశ్యులకును శూద్రు లకును బ్రకృతివలన లబ్ధ మైనగుణాళిఁ బట్టి కర్మములు విభక్తమయ్యె. {{float right|41}} కం॥ శమము దమమ్ము దపము శౌ చము నోరుపు నార్జవంబు జ్ఞానము విజ్ఞా నము నాస్తిక్యమ్ము స్వభా వమునం గర్మంబు లయ్యె బ్రాహ్మణుల కిలన్. {{float right|42}} కం॥ శూరత్వంబును దేజము ధీరత దక్షత ప్రభుత్వధీ దానంబుం బోరం బారమి రాజుల కారయ స్వాభావికంబు లగు కర్మంబుల్. {{float right|43}} తే॥ గీ॥ పొలముదున్నుట పసువులఁ గొలిచి కాఁవు వర్తకముసేత యనునివి వైశ్యులకును నమరఁ బరిచర్యరూపక మైనపనులు పాండవా శూద్రులకును స్వాభావికములు. {{float right|44}} కం॥ తనతనకర్మము కడు శ్ర ద్ధను జేసినయట్టివాఁడు తగ సిద్ధిం బొం దును బొందు నాతఁ డె ట్లన వినుపించెద నీకు నదియు విను భీభత్సూ. {{float right|45}} ఉ॥ ఎవ్వనియిచ్ఛ భూతముల కెల్లఁ బ్రవృత్తి లభింప నయ్యెఁ దా నెవ్వఁ డొకండ యీజగములెల్లను నిండి వెలుంగు చుండువాఁ </poem><noinclude><references/></noinclude> sglg0568w31vlpn48p0b2fb8stjy2ee 0 216058 564467 2026-07-14T09:46:26Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునాఱవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునైదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రకరణము...' 564467 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునాఱవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునైదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=92 to=99 /> 0i8dey047ooqoh49wllu67roujilhq6 564470 564467 2026-07-14T09:49:34Z Rajasekhar1961 50 564470 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునాఱవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునైదవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../పదునేడవ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=92 to=96 tosection="96A" /> cm3siucs2x6q2cmwkdrs2j1926u0vpu 0 216059 564473 2026-07-14T09:52:33Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునేడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునాఱవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = ../ ప్రకరణము...' 564473 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[ఆనందమఠము]] | రచయిత = బంకించంద్ర చటర్జీ |అనువాదం= వావిళ్ల వేంకటేశ్వరశాస్త్రి | విభాగము = పదునేడవ ప్రకరణము | ముందరి = [[../పదునాఱవ ప్రకరణము/]] | తదుపరి = [[../ ప్రకరణము/]] | వివరములు = |సంవత్సరం= }} <pages index="Aananda-Mathamu.pdf" from=96 fromsection="96B" to=99 tosection="99A" /> g296bww97umfkuk2kgiisoud5u71h9a 104 216060 564475 2026-07-14T10:07:34Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|138|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} డవ్విభు మానవుండు తనవౌకులకర్మములెల్ల సేత య న్బువ్వులఁ బూజుసేసి తగఁ బొందఁగలండు కిరీటి సిద్ధినిన్. {{float right|46}} చం॥ ధరణిని లెస్సచేయుపరధర్మముకంటెను బెద్దయున్ మహీ ధరవరధైర్య మేలు నిజధర్మము తా గుణహీన మైనదే నరయ నిజస్వభావజము లై తగుకర్మము లాచరించినన్ బురుషుఁడు నిశ్చయంబుగను బొందఁడు పాప మొకింత యేనియున్. {{float right|47}} చం॥ అరయ స్వభావజన్యమగునట్టి సుకర్మము దోషయుక్త మై పరఁగున యేని పార్థ విడువం దగ దెన్నఁడు దాని నెవ్వఁడుం ధరణి సమస్తకర్మములు దథ్యమ చుట్టికొనంబడెం గదే దురితముచేత నగ్గి పొరి ధూమసమావృత మైనయట్లు గన్. {{float right|48}} మ॥ తగులం బింతయు దేనియందునను బార్థా లేక యొప్పారుబు ద్ధి గడుం గల్గి జితాత్ముఁడై తనదుహృత్సీమాంతరస్థాశలం దగ నెల్లం దిగవిడ్చి కర్మఫలముల్ తథ్యంబుగాఁ గోరఁ డై నఁ గనంగాంచునరుండు తాఁ బరమ మౌనైష్కర్మ్యసిద్ధిం జుమీ. {{float right|49}} మ॥ నర యారీతిని సిద్ధిఁబొందుపిదపం దద్బ్రహ్మముం జెందఁగం దెరు వై యెయ్యది యొప్పుచుండు ధరలో నీ కింక నే నామహా పరమోత్కృష్టపుజ్ఞాననిష్ఠ నిదె క్ల్‌ప్తం బౌచు నొప్పారు నా సరణిం దెల్పెద సావధానముగ వత్సా యాలకింపంగదే. {{float right|50}} కం॥ తగ మాయారహితపుబు ద్ధి గలిగి తనుఁ జేసికొనుచు ధృతిఁ దానే వ శ్యుఁగ స్పర్శశబ్దరూపర సగంధములు వలపు పగయుఁ జయ్య విడుచుచున్. {{float right|51}} కం॥ నిలుచుచు నేకాంతం బగు స్థలి నలకలకగను గుడిచి తనువాఙ్మనముల్ </poem><noinclude><references/></noinclude> e0psa7bysu1bzr5eacntbuiv48csgh5 104 216061 564476 2026-07-14T10:21:25Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh||పదునెనిమిదవ యధ్యాయము|139}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} గెలుచుచు విరాగి యై య వ్వల నిత్యధ్యానయోగపరుఁ డై మిగులన్. {{float right|52}} మ॥ పుడమి న్నేననుభావము న్విడిచి యుబ్బుం జేయుసామర్థ్యమున్ వెడదర్పంబు పరిగ్రహంబు మఱియుం ద్వేషంబు కామంబు నుం బెడగాఁ ద్రోయుచు శాంతినిర్మమతలం బెంపొంది కౌంతేయ యె వ్వఁడు తా నొప్పును బ్రహ్మభూయమునకు న్వాఁడేసమర్థుండుసూ. {{float right|53}} ఉత్సాహ॥ చనఁగ బ్రహ్మభూతుఁ డిలఁ బ్రసన్నమైన యాత్మతోఁ దనరి కోర్కి కుం దొకింత దాల్ప కెల్లప్రాణులన్ ఘనభుజాఢ్య తుల్యదృష్టిఁ గాంచి మిగులఁ బరమమై తనరునట్టినాదుభక్తి తాను బడయఁగలఁడు సూ. {{float right|54}} ఉత్సాహ॥ అనఘ తత్వమునను నెవ్వఁడైనవాఁడ నెంతవాఁ డను విశేషభక్తిచేఁ బుడమి నెఱుంగు నెవ్వఁడా ఘనుఁడు తత్వ మట్లెఱుంగుకారణంబుచేతనే పొనర నన్నుఁ బొందుచుండుఁ బూరువంశబాలకా. {{float right|55}} ఉత్సాహ॥ అనఘ నేనె యాశ్రయుండ నం చెడంద నమ్మి తా ననిశ మెల్లకర్మజాల మాచరించునట్టివాఁ డనయ మవ్యయంబు నిత్యమైనయట్టిమోక్షముం జనఁగఁ బొందఁగాఁ గలండు సందియంబు లేదు సూ. {{float right|56}} ఉత్సాహ॥ పొనర సర్వ మైనకర్మముల వివేకబుద్ధితో డను సమర్పణంబు నీయెడంద నాకుఁ జేసి యీ వనఘ మత్పరుండ వగుచు నధికబుద్ధియోగమున్ గని మనంబు నాపయిం దగంగ నిల్పు నిచ్చలున్. {{float right|57}} ఉత్సాహ॥ ననపి మనము నాదుపయిన నాయనుగ్రహమ్ముచే తను సమస్తదుర్గములను దాఁటఁగలవు కాక యీ </poem><noinclude><references/></noinclude> 0lehrm6rqopatsl4pyk6xybcwpug3ex 104 216062 564478 2026-07-14T10:35:21Z శ్రీరామమూర్తి 1517 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|140|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} వనఘ “నేనయెఱిఁగినాఁడ" ననునహంకృతిం గటా వినవ యేని నాదుబుద్ధి వేగ నీవు సెడుదు సూ. {{float right|58}} ఉత్సాహ॥ అనయ మేన యెఱిఁగినాఁడ నని యహంకృతిం గటా యనఘ నేను యుద్ధమాడ నంచు నిశ్చయింతు పో మనమునందు వ్యర్థమగును మహిని నీదునిశ్చయం బనయ మిపుడు నిన్నుఁ జేయునట్లు చేయుఁ బ్రకృతియే. {{float right|59}} ఉత్సాహ॥ అనఘ నీస్వభావజన్య మౌస్వకర్మగుణముచే తను గరంబు కట్టువడితి తథ్య మీవు మోహమం దినకతంబుచేత నేఁడు దేనిఁ జేయ నొల్ల వా పని న చేయు దీవ సుమ్మ పార్థ నేఁ డవశ్యమున్. {{float right|60}} కం॥ తెరపై బొమ్మలక్రియనీ శ్వరుఁడు తనదు మాయచేతఁ బ్రాణుల నెల్లం గర మాడించుచుఁ దద్ధృ త్సరసీరుహపీఠమందు సమ్మతినుండున్. {{float right| కం॥ శరణు సొరు మీవు కొనిన భరతాన్వయబాల సర్వభావంబునఁ ద త్పరమోపశాంతి శాశ్వత పరమపదం బందఁగలవు వానికరుణచేన్. {{float right|62}} ఆ॥ వె॥ ధర రహస్యములకుఁ బరమరహస్య మై యెసఁగునట్టిజ్ఞాన మిట్లు నీకు నెఱుఁగఁ జెప్పినాఁడ నెల్ల విమర్శించి యెట్లు చేయ వలఁతొ యట్లు చేయు. {{float right|63}} తే॥ గీ॥ సర్వగుహ్యతమం బయి చనెడు నాదు పరమవాక్యంబు మరలను బార్థ వినుమ </poem><noinclude><references/></noinclude> 3g4uh4az32pvs2xdxvuu6kx4hjnc6qp 564479 564478 2026-07-14T10:35:53Z శ్రీరామమూర్తి 1517 564479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="శ్రీరామమూర్తి" />{{rh|140|భగవద్గీత|}}</noinclude><poem> {{left margin|5em}} వనఘ “నేనయెఱిఁగినాఁడ" ననునహంకృతిం గటా వినవ యేని నాదుబుద్ధి వేగ నీవు సెడుదు సూ. {{float right|58}} ఉత్సాహ॥ అనయ మేన యెఱిఁగినాఁడ నని యహంకృతిం గటా యనఘ నేను యుద్ధమాడ నంచు నిశ్చయింతు పో మనమునందు వ్యర్థమగును మహిని నీదునిశ్చయం బనయ మిపుడు నిన్నుఁ జేయునట్లు చేయుఁ బ్రకృతియే. {{float right|59}} ఉత్సాహ॥ అనఘ నీస్వభావజన్య మౌస్వకర్మగుణముచే తను గరంబు కట్టువడితి తథ్య మీవు మోహమం దినకతంబుచేత నేఁడు దేనిఁ జేయ నొల్ల వా పని న చేయు దీవ సుమ్మ పార్థ నేఁ డవశ్యమున్. {{float right|60}} కం॥ తెరపై బొమ్మలక్రియనీ శ్వరుఁడు తనదు మాయచేతఁ బ్రాణుల నెల్లం గర మాడించుచుఁ దద్ధృ త్సరసీరుహపీఠమందు సమ్మతినుండున్. {{float right|61}} కం॥ శరణు సొరు మీవు కొనిన భరతాన్వయబాల సర్వభావంబునఁ ద త్పరమోపశాంతి శాశ్వత పరమపదం బందఁగలవు వానికరుణచేన్. {{float right|62}} ఆ॥ వె॥ ధర రహస్యములకుఁ బరమరహస్య మై యెసఁగునట్టిజ్ఞాన మిట్లు నీకు నెఱుఁగఁ జెప్పినాఁడ నెల్ల విమర్శించి యెట్లు చేయ వలఁతొ యట్లు చేయు. {{float right|63}} తే॥ గీ॥ సర్వగుహ్యతమం బయి చనెడు నాదు పరమవాక్యంబు మరలను బార్థ వినుమ </poem><noinclude><references/></noinclude> kdrr884x935zg5qpj3nlp9e80884iuh 0 216063 564484 2026-07-14T11:03:21Z Rajasekhar1961 50 [[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శృంగారతిలకము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Kankanmu020631mbp.pdf" from=1 to=20 /> {{PD-India}}' 564484 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శృంగారతిలకము]] | రచయిత = | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Kankanmu020631mbp.pdf" from=1 to=20 /> {{PD-India}} 8woy40nqj76dny6rkq4crfonl8dwmkr 564485 564484 2026-07-14T11:04:17Z Rajasekhar1961 50 564485 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శృంగారతిలకము]] | రచయిత = తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="Kankanmu020631mbp.pdf" from=1 to=20 /> {{PD-India}} rnx9vboip355wo0tqcc2nvr6kyw9gj4 564486 564485 2026-07-14T11:11:49Z Rajasekhar1961 50 564486 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శృంగారతిలకము]] | రచయిత = తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1930 }} <pages index="శృంగారతిలకము.djvu" from=1 to=20 /> {{PD-India}} 508jq1235kwzih4wqzdc2ecfs16uyba 564487 564486 2026-07-14T11:12:15Z Rajasekhar1961 50 564487 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శృంగారతిలకము]] | రచయిత = తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1910 }} <pages index="శృంగారతిలకము.djvu" from=1 to=20 /> {{PD-India}} 79soxp3358698kzwwc0k2ziiai6yc6m 564489 564487 2026-07-14T11:14:22Z Rajasekhar1961 50 564489 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శృంగారతిలకము]] | రచయిత = తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1910 }} <pages index="శృంగారతిలకము.djvu" from=2 to=20 /> {{PD-India}} 08tyt0t5s61e79fv1k3pscbrh67seil 564501 564489 2026-07-14T11:37:25Z Rajasekhar1961 50 564501 wikitext text/x-wiki {{తలకట్టు | శీర్షిక = [[శృంగారతిలకము]] | రచయిత = తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి | అనువాదం= | విభాగము = | ముందరి = | తదుపరి = | వివరములు = |సంవత్సరం=1910 }} <pages index="శృంగారతిలకము.djvu" from=2 to=13 /> {{PD-India}} amuv25wy4oi16jejvkntvfxoyd2dqvw 104 216064 564488 2026-07-14T11:13:18Z Rajasekhar1961 50 /* అచ్చుదిద్దారు */ 564488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>{{Css image crop |Image = శృంగారతిలకము.djvu |Page = 2 |bSize = 600 |cWidth = 595 |cHeight = 904 |oTop = 0 |oLeft = 2 |Location = center |Description = }}<noinclude><references/></noinclude> 9zujpap73u5pfuxkjmvlixwkqn0680z 104 216065 564492 2026-07-14T11:34:49Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216066 564493 2026-07-14T11:35:23Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216067 564494 2026-07-14T11:35:35Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216068 564495 2026-07-14T11:35:45Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216069 564496 2026-07-14T11:35:58Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216070 564497 2026-07-14T11:36:09Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216071 564498 2026-07-14T11:36:21Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude>| 0903<noinclude><references/></noinclude> kdejf59zvfgpegs9u1sxfzahneym6q1 564499 564498 2026-07-14T11:36:34Z Rajasekhar1961 50 564499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2 104 216072 564500 2026-07-14T11:36:45Z Rajasekhar1961 50 /* పాఠ్యం లేనిది */ 564500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Rajasekhar1961" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> i1sx6d49oqeeqt1mtaminthjqpvy6i2