రచయిత:ఆచంట లక్ష్మీపతి

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:ఆచంట లక్ష్మీపతి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>14599</id>
    <revision>
      <id>593008</id>
      <parentid>578601</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T15:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="t7xtg8i0p67dqq0s33ktmydf7wnwam4" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ఆచంట
 |అసలుపేరు = లక్ష్మీపతి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ఆ
 |పుట్టిన_యేడు = 1880
 |గిట్టిన_యేడు = 1962
 |వివరణ = ఆయుర్వేద వైద్యుడు, సంఘసేవకుడు
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ఆచంట లక్ష్మీపతి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[జీవశాస్త్ర సంగ్రహము]] (1909) {{small scan link|Jeevasastra Samgrahamu.pdf}}
* [[అంటువ్యాధులు]] (1915) {{small scan link|AntuVyadhulu.djvu}}
* [[చలిజ్వరము]] (1912, 1915) {{small scan link|Chali Jvaramu.pdf}}
* కలరా (1914) {{small scan link|కలరా.djvu}}
* అపస్మారము : [[ఆంధ్ర విజ్ఞాన సర్వస్వం (ద్వితీయ సంపుటం)]] (1934)
* [[భారతీయ విజ్ఞానము]] (1943) {{small scan link|భారతీయ విజ్ఞానము.djvu}}
* వృక్షాయుర్వేదము (1945) {{small scan link|వృక్షాయుర్వేదము.djvu}}
* వనౌషధ విజ్ఞానము (1945) {{small scan link|వనౌషధ విజ్ఞానము 02.djvu}}

{{authority control}}</text>
      <sha1>t7xtg8i0p67dqq0s33ktmydf7wnwam4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మల్లాది అచ్యుతరామశాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>34458</id>
    <revision>
      <id>592983</id>
      <parentid>517144</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>592983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1176" sha1="kxdvwtag5tsg0iyxwjidpa4mmziizu4" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మల్లాది
 |అసలుపేరు = అచ్యుతరామశాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1872
 |గిట్టిన_యేడు = 1943
 |వివరణ = తెలుగు నాటక రచయిత, నటులు
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మల్లాది అచ్యుతరామశాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* ద్రౌపది వస్త్రాపహరణము (1930) {{small scan link|ద్రౌపదీ వస్త్రాపహరణం (మల్లాది రచన).djvu}}
* సక్కుబాయి 
* రత్నమాల
* భక్ర చొకామిళ
* అహల్య
* సంగీత సత్యామోద చంద్రోదయము (1909) {{small scan link|సత్యామోదచంద్రోదయము (1909).pdf}}
* భక్త కుచేల
* రామదూత

{{authority control}}</text>
      <sha1>kxdvwtag5tsg0iyxwjidpa4mmziizu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:శ్రీపాద కామేశ్వరరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>34460</id>
    <revision>
      <id>592984</id>
      <parentid>251718</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* సంపూర్ణ రచనలు */</comment>
      <origin>592984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="7rib5n2x20dn6urq8csqkjoq29x8vzx" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = శ్రీపాద
 |అసలుపేరు = కామేశ్వరరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = శ
 |పుట్టిన_యేడు = 1877
 |గిట్టిన_యేడు = 1943
 |వివరణ = శ్రీపాద కామేశ్వరరావు సుప్రసిద్ధ రంగస్థల నటుడు, అనువాద నాటక కర్త మరియు ప్రయోక్త. వీరు మరాఠీ, ఒరియా, తమిళ, ఫ్రెంచి, పంజాబీ నాటకాలను ఆంధ్రావళికి అనువదించి అందించారు. వీరు 1908లో రాజమండ్రి ఎమెచ్యూర్ నాటక సమాజం స్థాపించి 10 సంవత్సరాలకు పైగా నడిపించారు.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = శ్రీపాద కామేశ్వరరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సాహిత్య మీమాంస]] (1926) {{small scan link|Sahitya Memamsa, Sripada Kameshwar Rao.pdf}}
* నాటక మీమాంస
* [[చంద్రగుప్త]] (1925, 1926) 
* సోహ్రాబు - రుస్తుం
* సీత
* రాణా ప్రతాపసింహ
* [[బిల్వమంగళ]] (1927) {{small scan link|Bilva Mangala, Sri Pada Kameswara Rao.pdf}}
* లీలావతి సులోచన
* పునర్వివాహం
* [[తగిన శాస్తి]] (1929)
* విమానం
* పరీక్షలు
* [[భారత రమణి]] (1926) {{small scan link|Bharata RamMani, Sripada Kameshwara Rao.pdf}}

==సంపూర్ణ రచనలు==
* [https://archive.org/details/SripadaKameshwarRao శ్రీపాద కామేశ్వరరావు రచనలు ఆర్కీవులో.]

{{authority control}}</text>
      <sha1>7rib5n2x20dn6urq8csqkjoq29x8vzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మేడేపల్లి వేంకటరమణాచార్యులు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>35061</id>
    <revision>
      <id>592985</id>
      <parentid>573853</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>592985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2118" sha1="nrhu5gwnfbamywt4lvdf8i2ejop20ki" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మేడేపల్లి
 |అసలుపేరు = వేంకటరమణాచార్యులు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1862
 |గిట్టిన_యేడు = 1943
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మేడేపల్లి వేంకటరమణాచార్యులు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* పార్థసారధి శతకము, 
* దేవవ్రత చరిత్రము (ప్రబంధము), 
* సేతుబంధ మహాకావ్యము (ప్రవరసేనరచిత ప్రాకృతకావ్యమున కాంధ్రపరివర్తనము),
* ప్రాకృతభాషోత్పత్తి (1921) {{small scan link|ప్రాకృతభాషోత్పత్తి.pdf}}
* అలంకారశాస్త్ర చరిత్రము. {{small scan link|Alankar Shastra Charitram.djvu}}
* ఆంధ్ర హర్ష చరిత్రము (వచనము) (1929) {{small scan link|AndhraHarshaCharitramuByM.V.Ramanachari1929.pdf}} 
* లౌకికన్యాయ వివరణము. (1939) {{small scan link|లౌకికన్యాయవివరణము.pdf}}
* [[నిఘంటు చరిత్రము]] (1947) {{small scan link|Niganttu Cheritramu.pdf}}
* ఆంధ్ర గీర్వాణ శఠకోప సహస్రము (1926) [https://archive.org/details/SriAndhraGeervanaShatakopaSahasramu/mode/2up External link.]
* [[సముద్రయానము]]. (1912)

==పీఠికలు==
* [[గోపీనాథ రామాయణము]] నకు విపులమైన పీఠిక.

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/మేడేపల్లి వేంకటరమణాచార్యులు]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>nrhu5gwnfbamywt4lvdf8i2ejop20ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:జనమంచి శేషాద్రి శర్మ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>37300</id>
    <revision>
      <id>592980</id>
      <parentid>509764</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>592980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="rjkjqresiutrpyrmiaazjvyht019fcu" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = జనమంచి 
 |అసలుపేరు = శేషాద్రి శర్మ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = జ
 |పుట్టిన_యేడు = 1882
 |గిట్టిన_యేడు = 1950
 |వివరణ = సుప్రసిద్ధ తెలుగు కవి, పండితుడు.
 |బొమ్మ= Page12-424px-Dharmasaara raamaayanamu (1938).pdf (1).jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = జనమంచి శేషాద్రి శర్మ
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[ఆంధ్ర శ్రీమద్రామాయణము]] (1924)
* [[శ్రీకృష్ణావతారతత్త్వము]]
* [[ధర్మసార రామాయణము]] (1937) {{small scan link|Dharmasaara raamaayanamu (1937).pdf}}
* [[సత్ప్రవర్తనము]] (1937) {{small scan link|సత్ప్రవర్తనము.pdf}}
* [[నీతి రత్నాకరము]] (1939) {{small scan link|నీతి రత్నాకరము.pdf}}
* సర్వమంగళా పరిణయము

{{authority control}}</text>
      <sha1>rjkjqresiutrpyrmiaazjvyht019fcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:త్రిపురనేని రామస్వామి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>58514</id>
    <revision>
      <id>592982</id>
      <parentid>526680</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* వ్యాసములు */</comment>
      <origin>592982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1595" sha1="hqd00jrxeqfihzeo7u130b6mhmtxbrn" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = త్రిపురనేని
 |అసలుపేరు = రామస్వామి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = త
 |పుట్టిన_యేడు = 1887
 |గిట్టిన_యేడు = 1943
 |వివరణ = కవిరాజుగా ప్రసిద్ధి చెందిన త్రిపురనేని రామస్వామి న్యాయవాది, ప్రముఖ హేతువాద రచయిత, సంఘసంస్కర్త.
 |బొమ్మ= Tripuraneni Ramaswamy Choudary.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = త్రిపురనేని రామస్వామి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సూతపురాణము]] {{small scan link|Soota-puraanamu(Thripuraneni ramaswamy chowdary).pdf}}
* [[శంబుకవధ]] (1922) {{small scan link|2015.389095.Shabhuka-Vadha.pdf}}
* సూతాశ్రమ గీతాలు
* ధూర్త మానవ శతకము
* ఖూనీ
* [[భగవద్గీత]]
* రాణా ప్రతాప్
* కొండవీటి పతనము
* కుప్పుస్వామి శతకం
* గోపాలరాయ శతకం
* పల్నాటి పౌరుషం
* వివాహవిధి

===వ్యాసములు===
* కమ్మవారు. [[ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచిక 1911]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>hqd00jrxeqfihzeo7u130b6mhmtxbrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:రఘుపతి వేంకటరత్నం నాయుడు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>61572</id>
    <revision>
      <id>592986</id>
      <parentid>194814</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>592986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="4ej7vf99emhjo2y93cb1nx7q6qcso7g" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = రఘుపతి
 |అసలుపేరు = వేంకటరత్నం నాయుడు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 |పుట్టిన_యేడు = 1862
 |గిట్టిన_యేడు = 1939
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= Raghupathi Venkataratnam Naidu.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = రఘుపతి వేంకటరత్నం నాయుడు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు/రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>4ej7vf99emhjo2y93cb1nx7q6qcso7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>66383</id>
    <revision>
      <id>592977</id>
      <parentid>556848</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>592977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="7qrpuym81tebx1f9whs665d47ul85na" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = అయ్యదేవర
 |అసలుపేరు = కాళేశ్వరరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ
 |పుట్టిన_యేడు = 1882
 |గిట్టిన_యేడు = 1962
 |వివరణ = స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు మరియు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ శాసనసభకు మొదటి శాసనసభాధిపతి.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]] (1959) {{small scan link|Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf}}
* చైనా విప్లవము (1960) {{small scan link|China_Viplavamu.djvu}}
* తురుష్క ప్రజాస్వామికము (1959) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.330068/mode/2up బయటి లింకు.]
* [[ఫ్రెంచి స్వాతంత్ర్యవిజయము]] (1923) {{small scan link|Frenchi-Svaatantrya-Vijayamu.pdf}}
* [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రములు]] (1924) {{small scan link|Amerikaa-Sanyukta-Rashtramulu.pdf}}
* ఉపనిషత్పాఠములు (1944) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.387479/mode/2up బయటి లింకు.]
* [[ఈజిప్టు దేశ చరిత్ర]] (1959)

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర శాసనసభ్యులు 1955/కృష్ణా జిల్లా]]

{{authority control}}

[[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]]</text>
      <sha1>7qrpuym81tebx1f9whs665d47ul85na</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>592978</id>
      <parentid>592977</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>592978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="gjcvalb12kcalvzgoqozfnzov9snal0" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = అయ్యదేవర
 |అసలుపేరు = కాళేశ్వరరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ
 |పుట్టిన_యేడు = 1882
 |గిట్టిన_యేడు = 1962
 |వివరణ = స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు మరియు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ శాసనసభకు మొదటి శాసనసభాధిపతి.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]] (1959) {{small scan link|Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf}}
* చైనా విప్లవము (1960) {{small scan link|China_Viplavamu.djvu}}
* తురుష్క ప్రజాస్వామికము (1933, 1959) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.330068/mode/2up బయటి లింకు.]
* [[ఫ్రెంచి స్వాతంత్ర్యవిజయము]] (1923) {{small scan link|Frenchi-Svaatantrya-Vijayamu.pdf}}
* [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రములు]] (1924) {{small scan link|Amerikaa-Sanyukta-Rashtramulu.pdf}}
* ఉపనిషత్పాఠములు (1944) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.387479/mode/2up బయటి లింకు.]
* [[ఈజిప్టు దేశ చరిత్ర]] (1959)

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర శాసనసభ్యులు 1955/కృష్ణా జిల్లా]]

{{authority control}}

[[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]]</text>
      <sha1>gjcvalb12kcalvzgoqozfnzov9snal0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>592979</id>
      <parentid>592978</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>592979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="qn8cwtglvzqvg49kn0y5o79u32t7spd" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = అయ్యదేవర
 |అసలుపేరు = కాళేశ్వరరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ
 |పుట్టిన_యేడు = 1882
 |గిట్టిన_యేడు = 1962
 |వివరణ = స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు మరియు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ శాసనసభకు మొదటి శాసనసభాధిపతి.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[నా జీవిత కథ - నవ్యాంధ్రము]] (1959) {{small scan link|Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf}}
* చైనా విప్లవము (1960) {{small scan link|China_Viplavamu.djvu}}
* తురుష్క ప్రజాస్వామికము (1933, 1959) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.330068/mode/2up బయటి లింకు.]
* [[ఫ్రెంచి స్వాతంత్ర్యవిజయము]] (1923) {{small scan link|Frenchi-Svaatantrya-Vijayamu.pdf}}
* [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రములు]] (1924) {{small scan link|Amerikaa-Sanyukta-Rashtramulu.pdf}}
* ఉపనిషత్పాఠములు (1944) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.387479/mode/2up బయటి లింకు.]
* ఈజిప్టు దేశ చరిత్ర (1959) [https://archive.org/details/3b8a515eb21c2b0e2ca2fd5e66344839318e99b6 బయటి లింకు.]

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర శాసనసభ్యులు 1955/కృష్ణా జిల్లా]]

{{authority control}}

[[వర్గం:భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం]]</text>
      <sha1>qn8cwtglvzqvg49kn0y5o79u32t7spd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వేదిక:కన్నడం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70248</id>
    <revision>
      <id>593241</id>
      <parentid>250996</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:కన్నడం]]; added [[Category:కన్నడ భాష]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="cmjsja6iqg91t0xqlxn4jneum4zwlx1" xml:space="preserve">{{portal header
 | title     = కన్నడం
 | class     = P
 | subclass1 = 
 | shortcut  =
 | wikipedia = 
 | reviewed  = yes
 | notes     =  
}}

* [[:వర్గం:పురందర దాస కృతులు]]

[[వర్గం:వేదికలు]]
[[వర్గం:కన్నడ భాష]]</text>
      <sha1>cmjsja6iqg91t0xqlxn4jneum4zwlx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మంగిపూడి వేంకటశర్మ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>93949</id>
    <revision>
      <id>592981</id>
      <parentid>447722</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>592981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="avqa3qfxo226r6hyz8xmih6q4p760so" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మంగిపూడి
 |అసలుపేరు = వేంకటశర్మ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1882
 |గిట్టిన_యేడు = 1943
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మంగిపూడి వేంకటశర్మ
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[భారతమాత]] (1911)
* [[చమత్కార చంద్రిక]] (1911)
* [[చాతకము]] (1911)
* [[మా బావమఱఁది]] (1920)
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 1/ఆంధ్రదేశము]]
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 1/నిశీధము (పద్యములు)]]

{{authority control}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]]</text>
      <sha1>avqa3qfxo226r6hyz8xmih6q4p760so</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>108741</id>
    <revision>
      <id>592995</id>
      <parentid>352342</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>592995</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="334" sha1="70kdxxwdscs6h0vzv6sfi0ric7km5il" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=చెన్నపురి
|సంవత్సరం=1907
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=2
|పురోగతి=V
|పుటలు=&lt;pagelist 
1=-
2=&quot;ముఖచిత్రం&quot;
3=-
4to15=roman 4=3
16=1
34=1
/&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>70kdxxwdscs6h0vzv6sfi0ric7km5il</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>108840</id>
    <revision>
      <id>592988</id>
      <parentid>352393</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>592988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="9zlxbi92s4b57pnfgxis6voi7fpv1q6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;శ్రీరామమూర్తి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీకృష్ణ

శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ

విమర్శము.

{{rule|6em}}

ఇది

మహారాజాసాహెబ్

మహారాజా 

శ్రీ రావు సర్ శ్రీ వెంకటశ్వేతాచలపతి

రంగారావు బహాద్దర్

కే. సి. ఐ. ఇ.,

మహారాజా ఆఫ్ బొబ్బిలివారిచే

విద్వద్విమర్శపూర్వకముగ,

రచియింపబడినది.

{{rule|4em}}

చెన్నపురి:

వైజయంతీ ముద్రాశాల న్ముద్రింపబడినది.

{{rule|2em}}

1907.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9zlxbi92s4b57pnfgxis6voi7fpv1q6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>592992</id>
      <parentid>592988</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="907" sha1="rodd3hv80837jpkve6ma2wz22g7gy0t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|శ్రీకృష్ణ}}

{{c|{{x-larger|శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ}}}}

{{c|{{x-larger|విమర్శము.}}}}


{{rule|6em}}


{{c|ఇది}}

{{c|మహారాజాసాహెబ్}}

{{c|మహారాజా}} 

{{c|{{larger|శ్రీ రావు సర్ శ్రీ వెంకటశ్వేతాచలపతి}}}}

{{c|{{larger|రంగారావు బహాద్దర్}}}}

{{c|కే. సి. ఐ. ఇ.,}}

{{c|మహారాజా ఆఫ్ బొబ్బిలివారిచే}}

{{c|విద్వద్విమర్శపూర్వకముగ,}}

{{c|రచియింపబడినది.}}


{{rule|4em}}


{{c|చెన్నపురి:}}

{{c|వైజయంతీ ముద్రాశాల న్ముద్రింపబడినది.}}


{{rule|2em}}


{{c|1907.}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rodd3hv80837jpkve6ma2wz22g7gy0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108867</id>
    <revision>
      <id>592996</id>
      <parentid>412838</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>592996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1367" sha1="8yy28xhrkn9bk5ogve1ouygrk1fzc7c" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/పీఠిక/]]
#[[/ప్రథమాశ్వాసము/]]
#[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]]
#[[/తృతీయాశ్వాసము/]]
#[[/చతుర్థాశ్వాసము/]]
#[[/పంచమాశ్వాసము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>8yy28xhrkn9bk5ogve1ouygrk1fzc7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>592997</id>
      <parentid>592996</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>592997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="33gwzy7bd0lmj8wsfnaz6x0gvb8nd7e" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/అవతారిక/]]
#[[/ప్రథమాశ్వాసము/]]
#[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]]
#[[/తృతీయాశ్వాసము/]]
#[[/చతుర్థాశ్వాసము/]]
#[[/పంచమాశ్వాసము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>33gwzy7bd0lmj8wsfnaz6x0gvb8nd7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>592998</id>
      <parentid>592997</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:22:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>592998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1364" sha1="lrxzdhrty3w0cfplh4byxd1fw6c9wxk" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/అవతారిక/]]
#[[/ఉపోద్ఘాతము/]]
#[[/ద్వితీయాశ్వాసము/]]
#[[/తృతీయాశ్వాసము/]]
#[[/చతుర్థాశ్వాసము/]]
#[[/పంచమాశ్వాసము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>lrxzdhrty3w0cfplh4byxd1fw6c9wxk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>592999</id>
      <parentid>592998</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>592999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1377" sha1="rk42bp4asl18qew8h3lezft4kv32wxv" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/అవతారిక/]]
#[[/ఉపోద్ఘాతము/]]
#[[/శ్రీమహాభారత విమర్శము/]]
#[[/తృతీయాశ్వాసము/]]
#[[/చతుర్థాశ్వాసము/]]
#[[/పంచమాశ్వాసము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>rk42bp4asl18qew8h3lezft4kv32wxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593000</id>
      <parentid>592999</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="2j4x08al9m2fm5i3qifi5jdnpp04456" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/అవతారిక/]]
#[[/ఉపోద్ఘాతము/]]
#[[/శ్రీమహాభారత విమర్శము/]]
#[[/పాండవపక్షవీరుల విషయము/]]
#[[/చతుర్థాశ్వాసము/]]
#[[/పంచమాశ్వాసము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>2j4x08al9m2fm5i3qifi5jdnpp04456</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593001</id>
      <parentid>593000</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="kcmkhjymnsmhuvx048znldh7vy6yxj8" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/అవతారిక/]]
#[[/ఉపోద్ఘాతము/]]
#[[/శ్రీమహాభారత విమర్శము/]]
#[[/పాండవపక్షవీరుల విషయము/]]
#[[/శ్రీకృష్ణులవారిని గురించిన దురభిప్రాయములు/]]
#[[/పంచమాశ్వాసము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>kcmkhjymnsmhuvx048znldh7vy6yxj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593002</id>
      <parentid>593001</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:24:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1516" sha1="ki607ojxd4lx5sj1frtpvc8s518usvt" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/అవతారిక/]]
#[[/ఉపోద్ఘాతము/]]
#[[/శ్రీమహాభారత విమర్శము/]]
#[[/పాండవపక్షవీరుల విషయము/]]
#[[/శ్రీకృష్ణులవారిని గురించిన దురభిప్రాయములు/]]
#[[/శ్రీమద్రామాయణము-ఉపోద్గాతము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>ki607ojxd4lx5sj1frtpvc8s518usvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593003</id>
      <parentid>593002</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="mnrl79smuhqv6n425xg9s95w9ufhxkl" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము]]
 | రచయిత = వేంకట శ్వేతాచలపతి రంగారావు
| అనువాదం=
 | విభాగము  =ముఖపత్రం
 | ముందరి = 
 | తదుపరి =[[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/అవతారిక|అవతారిక]]
 | వివరములు =  [[శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/విషయసూచిక|విషయసూచిక]]  {{featured download trial|pagename=శ్రీమహాభారత శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము}}
|సంవత్సరం=1907
}}
&lt;pages index=&quot;Shriimahaabhaarata-Shriimadraamaayana-Vimarsamu1907.pdf&quot; from=1 to=3 /&gt;

{{padded page break}}
{{AuxTOC|
#[[/అవతారిక/]]
#[[/ఉపోద్ఘాతము/]]
#[[/శ్రీమహాభారత విమర్శము/]]
#[[/పాండవపక్షవీరుల విషయము/]]
#[[/శ్రీకృష్ణులవారిని గురించిన దురభిప్రాయములు/]]
#[[/శ్రీమద్రామాయణము-ఉపోద్గాతము/]] 
#[[/శ్రీమద్రామాయణ విమర్శము/]]
}}

{{PD-India}}

[[వర్గం:రామాయణము]]
[[వర్గం:భారతము]]</text>
      <sha1>mnrl79smuhqv6n425xg9s95w9ufhxkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అమ్మనుడి/సంపుటి 6/అక్టోబరు 2020/బ్రతుకుతెరువు కోసం తెలుగు భాష</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119781</id>
    <revision>
      <id>593230</id>
      <parentid>375669</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:తెలుగు భాష]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="jknnt83f076gvcrj81uumnfiz72f55g" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = ​సి. వి. క్రిష్టయ్య
| అనువాదం=
 | విభాగము  =బ్రతుకుతెరువు కోసం తెలుగు భాష 
 | ముందరి = [[../అమ్మనుడులకు చావుదెబ్బ-వలసవాదం/]]
 | తదుపరి =[[అమ్మనుడి/సంపుటి 6/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=2020
}}

&lt;pages index=&quot;అమ్మనుడి అక్టోబర్ 2020 మాసపత్రిక.pdf&quot; from=18 to=20 /&gt;

[[వర్గం:క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]]
[[వర్గం:తెలుగు భాష]]</text>
      <sha1>jknnt83f076gvcrj81uumnfiz72f55g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593231</id>
      <parentid>593230</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:49:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:తెలుగు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="gf68j4bqdmaa9p2c4l4skg8hlambanm" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = ​సి. వి. క్రిష్టయ్య
| అనువాదం=
 | విభాగము  =బ్రతుకుతెరువు కోసం తెలుగు భాష 
 | ముందరి = [[../అమ్మనుడులకు చావుదెబ్బ-వలసవాదం/]]
 | తదుపరి =[[అమ్మనుడి/సంపుటి 6/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=2020
}}

&lt;pages index=&quot;అమ్మనుడి అక్టోబర్ 2020 మాసపత్రిక.pdf&quot; from=18 to=20 /&gt;

[[వర్గం:క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]]
[[వర్గం:తెలుగు భాష]]
[[వర్గం:తెలుగు]]</text>
      <sha1>gf68j4bqdmaa9p2c4l4skg8hlambanm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593234</id>
      <parentid>593231</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:తెలుగు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="jknnt83f076gvcrj81uumnfiz72f55g" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = ​సి. వి. క్రిష్టయ్య
| అనువాదం=
 | విభాగము  =బ్రతుకుతెరువు కోసం తెలుగు భాష 
 | ముందరి = [[../అమ్మనుడులకు చావుదెబ్బ-వలసవాదం/]]
 | తదుపరి =[[అమ్మనుడి/సంపుటి 6/]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=2020
}}

&lt;pages index=&quot;అమ్మనుడి అక్టోబర్ 2020 మాసపత్రిక.pdf&quot; from=18 to=20 /&gt;

[[వర్గం:క్రియేటివ్ కామన్స్ బై-ఎస్ఎ]]
[[వర్గం:తెలుగు భాష]]</text>
      <sha1>jknnt83f076gvcrj81uumnfiz72f55g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/767</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154825</id>
    <revision>
      <id>593170</id>
      <parentid>588504</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T06:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8303" sha1="f10yayuci4okswg9rildt404oh1f6hv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కాశ్మీరము - 2||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;767A&quot; /&gt;సంవత్సరముల అనంతరము ఘనీభవించి తుదకు కాశ్మీర పర్వతములుగా రూపొందెను. కాశ్మీరము యొక్క అవతరణమునకు ఇదియే ప్రథమదశ. అయితే ప్రారంభమందే సుందరములైన హిమశిఖరము లు, మనోహరములైన వనములు అవతరింపక', అగ్ని పర్వత ద్వీపములు (Volcanic islands) మాత్రము తలలెత్తెను. ఇవయినను శాశ్వతముగా నుండక, క్రమముగా సముద్రమున క్రుంగిపోయిన
ఫలితముగా ఈ సముద్రమునకు అమెరికా ఖండముతో సంబంధ మేర్పడి యుండవచ్చును.

పెక్కు దశలు దాటిన పిమ్మట కాశ్మీరము క్రొత్త రూపము దాల్చి భారత భూభాగములో అంతర్గర్భిత మైనది. ఆనాటికి భారతదేశము ఆఫ్రికా ఖండముతో కలిసియుండెను. పూర్వము సముద్రము ద్వారమున
అమెరికా ఖండముతో కలిసిపోయిన కాశ్మీరము, అనంతర కాలమున భూభాగము ద్వారమున ఆఫ్రికా ఖండముతో కలిసిపోయెను. చలన రహితముగా కన్పట్టు భూగోళముపై విధముగా బ్రహ్మాండమైన సంచలనమునకును, అద్భుత పరిణామములకును లోనగుట ఆశ్చర్యము కలిగించక మానదు.

కాని కాశ్మీరమెంతో కాలమువరకు బాహ్య ప్రపంచమునకు గోచరమై నిలిచి యుండలేదు. మరల కార్బోని
ఫెరస్' అను యుగమున కాశ్మీరము సముద్రమున క్రుంగిపోయి, కొన్ని లక్షల సంవత్సరముల వరకు ఆస్థితి యందే యుండెను. తిరిగి 'టెర్టియర్' యుగములో (ఇప్పటికి 40 లక్షల సంవత్సరముల క్రిందట) మరల కాశ్మీరము సముద్ర గర్భమునుండి బయల్వెడలెను. సముద్రము క్రమముగా టిబెట్, హిమాలయములనుండి వెనుకకు నెట్టి వేయబడి  &quot;ఇయొసీస్' యుగమునాటికి టికెట్, హిమాలయ ప్రాంతమంతయు తుదకు. మెట్ట ప్రాంతముగ మారెను. ఇట్లు ఎప్పటికప్పుడు విపరీతమైన భౌతిక
పరిణామములకు గురియైన కాశ్మీరము చిట్టచివరకు 40. లక్షల సంవత్సరముల పూర్వము తుదిసారిగా
రూపొందెను.

ప్రప్రథమమున సముద్ర జలము నుండి శాశ్మీరము ఉద్భవించినపుడు ఆ ప్రాంతమంతయు గుట్టల మయముగా మాత్రమే ఉండెనని తెలిసికొంటిమి. సముద్రమందు అల్పప్రాణులున్నను, గుట్టలపై గడ్డిగాని, మొక్కలుగాని, చరరూపమైన ప్రాణికోటి గాని మచ్చునకైనను గోచరింప లేదు. పశుజాతి, పిపీలికము లెచ్చటను కాన్పింపలేదు. తుదకు గాలిలో సైతము ప్రాణి కరవాయెను. క్రమముగా వర్షపాతము వలన చెట్టు చేమలు, గడ్డి గాదము గుట్టలపై మొలకలెత్త నారంభించెను. చివరకు మైదానములలో గూడ వృక్షసంగతి అభివృద్ధికా నారంభించెను. ఇవ్విధముగ 2 కోట్ల సంవత్సరముల క్రిందట కాశ్మీర భూభాగముపై జీవరాసులు బ్రతుకుతెరువును ప్రారంభించినట్లు తెలియుచున్నది.
{{right|ప్ర. రా, సు.}}

&lt;section end=&quot;767A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;767B&quot; /&gt;'''కాశ్మీరము-2 :'''

ప్రాచ్య, పాశ్చాత్య చరిత్రకారులు గావించిన పరిశోధనములనుబట్టి, కాశ్మీరము యొక్క మత, సాంస్కృ
తిక, కళా వైశిష్ట్యము ప్రధానముగా భారత్, గ్రీస్ వంటి విదేశముల వలన ప్రభవించినట్లు ద్యోతక మగుచున్నది. కాశ్మీరము మహోన్నతములైన పర్వతములచే పరివేష్టింపబడియుండక, బాహ్య ప్రపంచమునకు సముద్ర మార్గము లున్నచో, అచ్చటి ప్రజలు విదేశములతో అధికతరమైన సంపర్కము కల్గించుకొని ప్రపంచ చరిత్రలో ఇతోధికమైన 'పేరు ప్రతిష్ఠ లార్జించెడివారు. పెట్టని కోటగోడల వలె కాశ్మీరమునకు పర్వతపంక్తులు ప్రాకారములుగా నిలచి అన్యదేశములతో రాక పోకలకు ప్రతిబంధకము లుగా నున్నను, అచ్చటి సహజ సౌందర్యము విదేశీయుల నాకర్షించి, ముగ్ధులను చేయుటచే, వారి మత, సాంస్కృతిక, కళా సంప్రదాయములు కాశ్మీరీయులపై విశేషమైన ప్రభావమును ప్రసరింపజేయుచు వచ్చెను. భారతదేశ మందు గ్రీకుల ప్రభ వెలుగొందుచున్న సమయముననే కాశ్మీరము యొక్క చరిత్ర అవతరించినది.

ప్రాచ్య చరిత్రకారులు మస కందించిపోయిన వివరములనుబట్టి అశోక వర్ధన చక్రవర్తి (క్రీ. పూ. 273.282) ప్రప్రథమముగా తన రాజ్యమును కాశ్మీరము వరకు విస్తరింప జేసికొనెననీ విదితమగుచున్నది. ఇతని సామ్రాజ్యము వంగరాష్ట్రమునుండి దక్కను వరకును, పశ్చిమోత్తరమున ఆఫ్ఘనిస్థాను, పంజాబుల వరకును విస్తరిల్లి యుండెనని నిర్వివాదముగ చెప్పనగును. అశోకుని పరిపాలనా
&lt;section end=&quot;767B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f10yayuci4okswg9rildt404oh1f6hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/784</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154842</id>
    <revision>
      <id>593035</id>
      <parentid>448661</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T02:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593035</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8468" sha1="le5n1y0ax21cvf7l1mmb3ymvs6zt0wy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కిరీటి వేంకటాచార్యులు}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;784A&quot; /&gt;1900లో నూతనమయిన, విప్లవకరమయిన సూచనయొక్క సాయముచే ప్లాస్క్ (Planck) అను నతడు అంతిమ పరిష్కారమును కావించెను. 'శక్తి' అనునది స్వల్పమైన మొత్తములలోగాక, వివేకముగల (Discreet packets) కొలది ప్రమాణములలో కట్టలుగా ప్రసారితములైన  వస్తువులచే శోషణ మొనర్చుకొనబడును అని తలచెను. కట్టలనే అతడు క్వాంటాస్ (Quantas) అనెను. ఊహాజనిత
మయిన వాదము యొక్క ప్రాతిపదికపై ఆధారపడి, ప్లాన్ కృష్ణవర్ణ పదార్థము యొక్క ప్రసారణ ఆకారము
(Black body radiation) లన్నిటిని వివరించగల్గెను. తరువాత చేయబడిన ప్రయోగము లన్నిటి వలనను ఇతడు సాధించిన ఫలితములు పూర్తిగా అవిరుద్ధములై యున్నట్లు తేటపడెను. ఈనాడు ప్రసరణము అను సమస్యపై ప్లాస్క్ కనిపెట్టిన సిద్ధాంతమే తుది సిద్ధాంతమువలె కన్పట్టు చున్నది. ఈ విషయమున ఈతడు వివరింపని అంశ మొక్కటియునులేదు. 'క్వాన్లియమ్ ఊహావాదము' (Quanliumn Hypothesis) అను సిద్ధాంతము నవశకోదయమునకు నాందివంటి దయ్యెను. పరమాణువుల యొక్కయు, న్యూక్లియర్స్ (కేంద్రకణ) యొక్కయు భౌతిక శాస్త్రముల అభివృద్ధికి ‘ఈ క్వార్లియమ్ ' సిద్ధాంతము ఇప్పుడు వెన్నెముకగ పరిగణింపబడుచున్నది.

'''ప్రసారణ అగ్నిమాపకశాస్త్రము (Radiation Pyrometry) : ప్రసారణ సిద్ధాంతములను అన్వయించు టలో ముఖ్యమయిన అంశము యొక్కటి కలదు. అది అత్యున్నతమయిన ఉష్ణోగ్రతలను కొలుచు విధానమునకు సంబంధించినది. ఈ కార్యమునకు ఉపయోగించు పరికరములను అగ్నిమాపకము (pyrometers) అని అందురు. రెండు రకములయిన ప్రసారణ అగ్నిమాపకములు (radiation
pyrometers) ప్రస్తుతమున అమలునందున్నవి. 1. పూర్ణ ప్రసారణ అగ్ని మాపకములు (total radiation pyrometers). 2. దృక్సంబంధి అగ్నిమాపకములు (optical pyrometers). మొదటిది ‘స్టెఫాన్ -బోల్ట్ మాన్ ' సూత్రము పైనను, రెండవది 'ప్లాస్క్' సిద్ధాంతముపైనను ఆధారపడియున్నవి. 'స్టెఫాన్ - బోల్ట్ మాన్' సూత్రమునందు, ఉష్ణపదార్థమునుండి ప్రసరణమయిన పూర్ణశక్తి, దాని ఉష్ణోగ్రత యొక్క చతుర్థాఘాత (proportional to fourth power) మునకు అనురూపముగ (proportional) నుండునని చెప్పబడినది. నిర్ణీతమయిన కాలవ్యవధిలో, పరిచితమయిన స్థలముమీద పడు ఒక ఉష్ణ
పదార్థమునుండి ప్రసారితమయిన శక్తిని సేకరించి కొలుచుట సాధ్యమైనచో బహిర్గతమయిన పూర్ణ శక్తిని గణించ నిర్ణయించుట గూడ సాధ్యమే. పైన పేర్కొనిన పూర్ణ ప్రసారణ కిరణ అగ్నిమాపకము ఈ పనిని చేయును. ఇట్లు పూర్ణశ క్తిని కనుగొనినపుడు ఉష్ణోగ్రతను గణింప వీలగుచున్నది. ప్లాన్ సూత్రము ఇట్లుగాక, ఒకానొక వర్ణముగాని, లేక తరంగ దైర్ఘ్యముగాని కలిగియున్న ఒక నల్లని వేడిపదార్థము (black body) చే ప్రసారితమయిన శక్తి యొక్క పరిమాణమును నిరూపించును. ప్రత్యేకమయిన ఒక వర్ణముగల శక్తిని మాత్రమే కొలుచుటకు ఏర్పరుపబడిన సాధనము ఈ కార్యమునకు ఉపయోగింపబడగలదు. పదార్థము యొక్క ఉష్ణోగ్రతను దీనిచే కనుగొనవచ్చును. ఈ సాధనము 'దృక్సంబంధి అగ్నిమాపకమ' ని పిలువబడుచున్నది. ఉష్ణోగ్రతను కొలుచుటకు ఇట్టి సాధనములు అనేకములు ఏర్పడి ఉపయోగ మందున్నవి. అట్టి విధానముల సహాయముతో సూర్యబింబము యొక్క ఉష్ణోగ్రత కచ్చితముగ 6000° ఉన్నదని కనుగొనబడినది.
{{right|వి. టి. దే.}}
&lt;section end=&quot;784A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;784B&quot; /&gt;'''కిరీటి వేంకటాచార్యులు :'''

శ్రీ శ్రీమత్తిరుమల బుక్కపట్టణం కిరీటి వేంకటాచార్యులవారి జనన మరణములకు సంబంధించిన తేదీలు
సరిగా తెలియరావు. కాని వారు శా.శ. 1655 ప్రాంతము లందున్నట్టివారు. వీరి జన్మస్థలము సురపురము (షోలాపూర్). వీరి తండ్రిగారు శ్రీమ తిరుమల బుక్కపట్టణం అణ్ణయ్యదీక్షితుల వారు (పెద్దయ్య వార్ల వారు). శా.శ. 1626 తారణ సంవత్సర వృషభమాసము హస్తానక్షత్రమున జన్మించిరి. ఈ పెద్దయ్యవార్ల వారి తమ్ములు (చిన్నయ్య వార్ల వారు) శ్రీ మన్ని గమాంత దేశికుల యపరావతారముగా భావింపబడిన శ్రీమత్తిరుమల బుక్క పట్టణం శ్రీనివాస మహాదేశికుల వారే వేంకటాచార్యులవారికి సమస్త శాస్త్రములు నేర్పిరి. ఈ యిరువురు సోదరులు ధర్మవరం (అనంతపురం జిల్లా నుండి సురపురమునకు పామనాయక భూపాల్ గారి కాలమున వచ్చి రాజగురువులుగా నిలచిపోయిరి.
&lt;section end=&quot;784B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>le5n1y0ax21cvf7l1mmb3ymvs6zt0wy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/785</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154843</id>
    <revision>
      <id>593036</id>
      <parentid>448662</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T02:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593036</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7714" sha1="b0s1w881q6o7zy41rni2f5j7nrcb06b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కిరీటి వేంకటాచార్యులు||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
వేంకటాచార్యులవారి చరిత్రమును వీరికి ఐదవతరము తరువాత వారైన బాలసరస్వతి బుక్క పట్టణం
శ్రీనివాసాచార్యులవారు &quot;కిరీటి వేంకటాచార్య విజయ వైజయంతీ నాటకము&quot;గా వ్రాసిరి. వేంకటాచార్యుల
వారికి సర్వతంత్ర స్వతంత్ర, కవితార్కిక కంఠీరవ, రామానుజ సిద్ధాంత నిర్ధారణ సార్వభౌమ, శ్రీమద్రాజాధిరాజగురు సార్వభౌమ వంటి వంశ పరంపరాగత బిరుదములే గాక, ప్రచండ పండితాఖండల మండలీ సార్వభౌమ, శ్లేషయమక చక్రవర్తి, తర్కాలంకార వాచస్పతి, సకల భాషా విశేషకవితా ధురంధర, ప్రతినవ ప్రబంధ పరమేశ్వరేత్యా ద్యనేక బిరుదములుండెను. సురపుర ప్రభువులగు పామనాయక పుత్రులు వేంకటప్పనాయక్ భూపాలుని కాలమున వేంకటాచార్యులవారు రాజగురువులుగా, అస్థాన ప్రధాన విద్వాంసులుగా నుండిరి. వీరు కాశీ మున్నగు ప్రసిద్ధ స్థలములందనేక శాస్త్రవాదము లందు గెలుపొంది, ద్వైతాద్వైత మతములనెడి పాదుకలను, స్వమతస్థాపనము పరమత ఖండనమనెడి చామరములను, విశిష్టాద్వైత మనెడి కిరీటమును ధరించుటచే వీరికి కిరీటి బిరుదుగలిగెను. వీరెచ్చటికి బయలు దేరినను దివా ప్రదీప చామరాదులతో పల్యంకి కారూఢులై వెడలెడివారు. వేంకటాచార్యుల
వారు జీవించినది ముప్పది రెండు సంవత్సరములే యైనను అనేక గ్రంథములు రచించుటయేగాక, అనేక వాదసభలందు విజయమును చేపట్టిరి.

అహోబల పీఠాధిపతులగు శ్రీ శ్రీనివాస యతీంద్రులు వారు శిష్యసంచారము చేయుచు సురపురమునకు వచ్చినప్పుడు 'వేంకటాచార్యులవారు——
&lt;poem&gt;
“గదాధరీయ ఖండన ప్రచండవాది భండన
ప్రకాండయుక్తి మండన ప్రభూతకీర్తి హిండనా
జయ స్వపక్షరంజన ద్విపద్రుమ ప్రభంజన
ప్రపంచ దర్భభంజన త్రయీవధూ దృగంజన&quot;&lt;/poem&gt;

ఇశ్యాది బిరుద పద్యములతో వారి నెదుర్కొనిరి. ఇరువురకును వేదాంతశాస్త్రమున 14 దినములు వాక్యార్థము జరిగెను. వేంకటాచార్యులవారే జయమును గాంచిరి. స్వాములవారు వేంకటాచార్యులవారి ప్రతిభాపాండిత్యములకు మెచ్చి, మైత్రియొనర్చి తమను కవిత్వముచే సంప్రీతుల గావింపవలసినదిగా కోరగా వెంకటాచార్యులవారు దశావతార స్తోత్రమును, భావశతకమును రచించిరి. దశావతార స్తోత్రమందలి ప్రథమశ్లోకమిది :
&lt;poem&gt;
&quot;వరదం వరదంతీ హృదాతపహృత్
శరదం, శరదంబుజ నేత్రయుగం
దరదివ్య రథాంగధరం మధురం
మధురాకృత ధామ ముహః కలయే&quot;

భావశతకము నందలి ప్రథమ శ్లోకమిది :

&quot;సాహితీ సౌహితీ రౌహితీ మోహితా,
యేహితే నేహ తాత్పర్యమాతన్వతే,
నాటకాలంక్రియా మండితాః పండితా,
భావనా జీవనా భావ మాచిన్వతే.”&lt;/poem&gt;

వేంకటాచార్యుల వారొకప్పుడు శ్రావణమాసమున జరుగు విద్వత్సభలకు పూనా రాజధాని కేగిరి. అప్పుడు
రెండవ మాధవరావు పాలకుడుగా నుండెను. ఆచార్యుల వారు తమ యలవాటు చొప్పున--
&lt;poem&gt;
&quot; పంకరుహాసన వనితా
       కంకణ నిక్వాణ చంకణద్రసనః
కింకురుతే మహితోసౌ
       కంకటకం ప్రాప్య వేంకటాచార్య”&lt;/poem&gt;

&quot;గదాధరీయ ఖండ” నేత్యాది బిరుద పద్యములను చదువుచు సభాప్రవేశ మొనర్చిరట. అట్టితరి శ్రీమంతుడు &quot;క్యా కర్తా హే”, “క్యా మ్లణతా హే&quot; (&quot;ఏమి చేయుచున్నావు, ఏ మనుచున్నావు ?&quot;) అను మరాఠీ వాక్యముల ప్రశ్నించెనట. ఆ మాటలర్థము కాక వేంకటాచార్యుల వారు సలక్షణములును, వైయాకరణ గజాంకుశములు నగు 'ంహణతా', 'కర్తా' యను ధ్వనులు గల శ్లోకము నాశువుగా
నిట్లు చెప్పిరట:
&lt;poem&gt;
&quot;కణ భయితాహే తర్కే
       ఫణ భయితాహే సుశబ్ద గణనొదర్కే
మందర వృత్తం వస్తే,
       శ్రుత్యంత సుధాంబుధౌ మహాగర్తే&quot;-&lt;/poem&gt;

ఆ విద్వత్సభలో నున్నవా రెవ్వరును ఆచార్యుల వారి నెదిరింప జూలకపోయిరట. అందుచే నా శ్రీమంతుడు నిత్య మిడు అగ్రతాంబూలనిధిని మార్చి, 116 రూప్యములును, జోడు శాలువలును తాంబూలయుక్తముగా సఖా మధ్యమున నుంచి అర్హులగు వారు ఆ యగ్రతాంబూల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0s1w881q6o7zy41rni2f5j7nrcb06b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/786</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154844</id>
    <revision>
      <id>593176</id>
      <parentid>448663</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6404" sha1="79q3d8kbvs6s7uwlnqeobb35vahobrj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కిస్సు. జె. యం.}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;786A&quot; /&gt;మును గొనుడనెనట! వేంకటాచార్యుల వారు అది గాంచి-
&lt;poem&gt;
&quot;మత పరిపాట్యా వాట్యా
వీట్యాదానం విధీయతాం స్వైరం
విద్యా పరిపాట్యా పితు
నిటలాక్ష స్యాపి నఘటతే వీటి&quot;—&lt;/poem&gt;

అనుచు తాంబూలమును గొనిరట !

వేంకటాచార్యుల వారు ఈ యాస్థానమున 12 సంవత్సరములు వరుసగా వచ్చిన పండితుల నందర నోడించి తాంబూలము గొనిరట! వేంకటాచార్యులపై కోపము వహించిన పూనా పండితులు కాశీనుండి 40 సంవత్సరములు కేవలము ఒక్క న్యాయశాస్త్ర వ్యాసంగ మొనర్చిన పురుషోత్తమశాస్త్రి యను పండితుని వేంకటాచార్యుల నెదుర్కొనుటకు రప్పించినట! పురుషోత్తమశాస్త్రిగారు వచ్చులోపల జనార్దన భట్టాచార్యుల మనుమ తిరువురును ఆచార్యులవారి గదాధరీయ ఖండన మను నామాంతరము గల &quot; ఝంఝా మారుతము&quot; ను ఖండింపవచ్చి పరాభూతులై పోయిరట ! పురుషోత్తమశాస్త్రి గదాధర భట్టాచార్యుల
మనుమడట. అత డొంటికంటివాడట. పురుషో త్తమశాస్త్రి గారిని చూచి వేంకటాచార్యుల వారు —
&lt;poem&gt;
ఆఖండల స్సహస్రాక్షః
విరూపాక్ష స్త్రిలోచనః
అన్వే ద్విలోచనా స్సర్వే
కో భవా నేకలోచనః”&lt;/poem&gt;

యని వేళాకోళము చేసిరట! పురుషోత్తమశాస్త్రిగారు 18 దినములు వాక్యార్థము చేసి ఆచార్యులవారి నోడింప జూలక బగళాప్రయోగ మొనర్చిరట! ఆచార్యుల వారు హయగ్రీవ దండకమును చెప్పి తమ్ము రక్షించుకొనిరట ! పురుషో త్తమశాస్త్రిగారు చనిపోయిరట!

వేంకటాచార్యులవా రొకప్పుడు తిరుపతికి పోయిరట. వీరు పోవుసరికి స్వామివారి గుడితలుపులు మూయబడెనట. అప్పు డాచార్యులవారు, స్వామివారి నీ రీతిగా నుపాలంభించిరట——
&lt;poem&gt;
&quot;ఐశ్వర్య మద మత్తోసి
మాం నజానాసి కేశవ
పరైః పరిభవే ప్రాప్తే
మ దధీనా తవ స్థితిః&quot; -&lt;/poem&gt;

ఇట్టి శ్లోకములే ఉదయనాచార్యుల (9 వ శతాబ్ది) పేరు తోడను, వేదాంత దేశికుల పేరుతోడను ప్రచారమందున్నవి.

వేంకటాచార్యుల వారి సంస్కృత గ్రంథములు :

1. ఝంఝామారుతమ్ - ఇది గదాధరీయఖండనము.

2. గజసూత్రవాదమ్ ఇది యొక వ్యాకరణ గ్రంథము. “ణేరణే” అను సూత్రార్థమును ప్రపంచించునట్టిది.

ఈ గ్రంథాంతమున——
&lt;poem&gt;
&quot; ణేరణావితి సూత్రార్థం
భగవాన్ వేదపాణినిః
అహం చ భాష్యకారస్తు
తత్త్వతో నేత్తివా నవా&quot;&lt;/poem&gt;

యని కలదు. కాని ఇట్టి శ్లోకమే భట్టోజీ పేరుతో కూడ ప్రచారమం దున్నది.

3. శృంగార తరంగిణీ, 4. అలంకార కౌస్తుభం, 5. రసికజన మానసోల్లాస భాణమ్, 6. శుకాభిపతన
నాటకమ్, 7. ఉషాపరిణయ నాటకమ్, 8. యతిరాజ దండకమ్, 9. హయగ్రీవ దండకమ్, 10. దశావతార స్తోత్రం, 11. భావశతకమ్ మొదలగునవి.

ఇందులో కడపటి మూడు మాత్రమే ముద్రితములు. ఇవికాక 'అచలాత్మజాపరిణయ' మను ద్వ్యర్థికావ్యము నాంధ్రములో వ్రాసిరి. ఇది ఏలూరు మంజువాణి ప్రెస్ లో ముద్రితము.
{{right|బి. రా.}}
&lt;section end=&quot;786A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;786B&quot; /&gt;'''కీన్సు. జె. యం. (జాన్ మేనార్డు కీన్సు) :'''

సంప్రదాయ ఆర్థిక సిద్ధాంతమునకు ప్రథమ ప్రపంచ సంగ్రామమువలన పెద్ద దెబ్బయే తగిలినది. అంతర్జాతీయ వాణిజ్యము ఛిన్నాభిన్నమై, చరిత్రలో ఇంతకు ముందెన్నడు ఎరుగనంత ఎక్కువగా ప్రభుత్వము ప్రయి వేటు ఆర్థిక రంగముపై అజమాయిషీ చేయుట తటస్థించెను.
&lt;section end=&quot;786B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79q3d8kbvs6s7uwlnqeobb35vahobrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/787</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154845</id>
    <revision>
      <id>593189</id>
      <parentid>448664</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8759" sha1="crvok0in0dsdvqg7bqpcfkt7i74dugi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కీస్సు. జె. యం.||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
ఖండాంతరములలో బ్రిటనుకుగల పెట్టుబడి నిధులు చాలవరకు యుద్ధావసరములకుగాను కరగిపోగా బ్రిటను ఋణగ్రస్త రాజ్యమాయెను. యుద్ధకాలమునందును, తరువాతగూడా ద్రవ్యోల్బణము ఫలితముగా ప్రపంచమందంతటను ధరలు విపరీతముగా పెరిగిపోయెను. ఇంతలో ఆర్థిక మాంద్యము తెచ్చి పెట్టిన నిరుద్యోగ సమస్య మన ఆర్థిక వ్యవస్థను పునాదులతో కదల్చివేసిన చాయెను.

సమస్యా పరిష్టారమును సూచించు మేధావి ఏ దేశీయుడైనను అతనిమాటను శిరసావహించుటకు ప్రపంచము తహతహపడుచుండిన రోజులవి. వాస్తవమునకు ఫ్రెంచి విప్లవము తరువాత భావనా ప్రపంచములో అంతటి సంచలన మెన్నడును కలుగలేదు.

రెండు యుద్ధముల నడిమి కాలమున (1918-1938) అర్థశాస్త్రములో రెండు కీలక స్థానములయందు సిద్ధాంతము పునఃపరిశీలనము కావింపబడుట జరిగెను. ఒకటి-ద్రవ్య సిద్ధాంతము (Monetary Theory). ద్రవ్యోల్బణము, మిన్నంటిన ధరలు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్య, విదేశీయ ద్రవ్య వినిమయ సమస్యలు ఈ రంగమునందలి ఒడుదొడుకులకు సంబంధించినవే. రెండవది- నిరుద్యోగ సమస్యను పరిష్కరించుటకు జాతీయ ప్రభుత్వములు ఎంతవరకు ప్రయివేటు ఆర్థిక విధానముతో ప్రమేయము పెట్టుకొనవలయును
అనునది. ఏలనన మన సాంప్రదాయక ఆర్థిక వ్యవస్థ 'ఏడం స్మిత్తు' కాలమునుండి 'అల్ఫ్రెడ్ మార్షల్' నాటివరకు వ్యష్టిసాహసము పైనను యథేచ్ఛా వ్యాపారము పైనను ఆధారపడి యున్నదే. ఈ రెండు కీలక సమస్యలను కూడ ఒక రాజకీయ ఆందోళవకారునివలె కాక సాంప్రదాయక ఆర్థిక సిద్ధాంతవాదుల ఆమోద ముద్ర లభించునటుల సంపూర్ణముగను, సమగ్రముగను, శాస్త్రీయముగను చర్చించిన కీర్తి ఆనాటి కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయమునకు సంబంధించిన అర్థశాస్త్రవేత్తయు, ప్రొఫెసరు మార్షలు శిష్యుడునగు జాన్ మేనార్డు కీన్సునకే దక్కినది.

1883 వ సంవత్సరము జూన్ నెల 5వ తారీఖున జాన్ మేనార్డ్లు కిస్సు జన్మించేను. అతని తండ్రి జాన్ నెవెల్లీ కీన్సు ఆర్థిక, తర శాస్త్రములలో సుప్రసిద్ధుడగు రచయిత. అతని తల్లి కేంబ్రిడ్జినగర పురపాలక సంఘమునకు మేయరుగా పనిచేసెను.

జాన్ మేనార్డ్లు కీన్సు విద్యార్థిదశ మహోజ్జ్వలమైనది. కింగ్సు కళాశాలలో ఆతడు విద్యాభ్యాస మొనర్చు నపుడు ఆతనికి వ్యాసరచనా మూలమున బహుమతియు, విద్యార్థి వేతనమును లభించెను; కేంబ్రిడ్జి విద్యార్థి సంఘమునకు ఆతడు అధ్యక్షుడుగా ఎన్నిక ఆయెను; మరియు బర్కు యొక్క రాజకీయ అభిప్రాయములపై అతడు వ్రాసిన బహుమతి వ్యాసము పండితుల మన్ననలను పొందెను. గణిత శాస్త్రమున పట్టభద్రుడయ్యు ఆర్థిక, వేదాంత శాస్త్రములలో అతడు చేసిన విశేషకృషి అతనిని ఆచార్యు లయిన సిడ్జినిక్, వైట్ హెడ్, ఆల్ఫ్రెడ్ మార్షలు వంటి విజ్ఞాన వేత్తల ప్రాబల్యమునకు గురి చేసెను. ఇండియా ఆఫీసులో ఉన్నతోద్యోగము సంపాదించుకొని ప్రభుత్వోద్యోగమువందే స్థిరపడదలచిన కీన్సు దృష్టిని ఎటులైన కేంబ్రిడ్జి విశ్వవిద్యాలయము దెస మరలింపవలయునని మార్షలు యొక్క సంకల్పము; దీని ఫలితముగా కొంతకాలము కేంబ్రిడ్జిలో కీన్సు, ద్రవ్య సిద్ధాంతవిషయమున ఉపన్యాసకుడుగా పని చేసెను.

అర్థశాస్త్రమునందలి ద్రవ్య సిద్ధాంతమును శోధించుటలో అతడు నిర్వహించిన పాత్ర యొక్క ప్రాముఖ్యము గురుతరమైనది. క్రీ. శ. 1913 లో ఆతడు &quot;ఇండియన్ కరెన్సీ అండ్ ఫైనాన్సు&quot; అను గ్రంథమును రచించెను. మరియు 'ఇండియా ఆఫీసు'లో నుండగా భారతీయ ద్రవ్యవిషయములలో ఆతడు చూపిన శ్రద్ధ కారణముగా ఆతడు 1913-14 సంవత్సరములలో భారతీయ ద్రవ్యమును పరీక్షించు టకు ప్రభుత్వముచే ఏర్పాటు చేయబడిన సంఘములో సభ్యుడుగా నియుక్తుడై పనిచేసెను. 1915 నుండి 1919 వరకు బ్రిటిష్ ట్రెజరీలో అధికారిగా నుండెను. తదుపరి రీడింగు ప్రభువుతో ఆర్థిక సమాలోచనలకై అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రముల కేగెను. మొదటి ప్రపంచయుద్ధము ముగిసిన తర్వాత పారిస్ శాంతి సమావేశములో బ్రిటిష్ జరీ అభ్యర్థిగా ఆతడు చూపిన అర్థశాస్త్ర విజ్ఞానముశ్లాఘనీయమైనది. యుద్ధా నంతరము జర్మను ప్రభుత్వము మిశ్రమండలికి చెల్లించవలసినదిగా నిర్ణయింపబడిన పరిహారముల సమస్యవిషయమై ఆతడవలంబించిన వైఖరి వివాదగ్రస్తమైన దయ్యును ఆతని దూరదృష్టినే రుజువు చేసినది. 1919 లో ఆతడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>crvok0in0dsdvqg7bqpcfkt7i74dugi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/788</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154846</id>
    <revision>
      <id>593196</id>
      <parentid>448665</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8685" sha1="ml2uii75ij3h00av209ps4btfae5t6r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము-౨||కీస్సు, జె. యం.}}&lt;/noinclude&gt;
రచించిన &quot;ది ఎక నామిక్ కాన్సెక్వెన్సెస్ ఆఫ్ సీస్&quot; అనునది ఒక ఉద్గ్రంథమనక తప్పదు. యూరపు ఆర్థికాభ్యుదయమున జర్మనీ నిర్వహింప వలసిన పాత్ర ప్రముఖమైనదనియు జర్మనీ ఆర్థిక వ్యవస్థ కుంటువడినచో ప్రపంచ ఆర్థిక సుస్థిరతకే భంగము వాటిల్లుననియు ఇందాతని వాదనయైయున్నది.

కీన్సు ఉపాధ్యాయవృత్తికి మరలి కింగ్స్ కళాశాలలొ బర్సారుగా పనిచేసెను. ఈకాలమున కళాశాల ఆర్థిక
వ్యవహారములను ఆతడు మిక్కిలి సమర్థతతో చక్రదిద్దెను. మరియు 1912 నుండి అర్ధశాస్త్ర సంచికకు సంపాదకుడుగా ఆతడు చేయుచు వచ్చిన కృషి అనల్పము, 1923 లో ఆతడు &quot;ది ట్రాక్ట్ ఆన్ మానిటరీ రిఫారమ్&quot; అను గ్రంథమును ప్రకటించేను.

1925 ఆతని జీవితములో మరువరాని సంవత్సరము; ఏలయన రష్యను ఇంపీరియల్ బ్యాలెట్కు చెందిన నాట్యతారయగు లిడియా లొపొకోనా అను నామెను కిస్సు ఆసంవత్సరము వివాహమాడెను. ఈసంగతి వినిన మార్షలు సతి “మా మేవార్డు చేసిన పనులలో నెల్ల చాలా మంచిపని ఇదే” అని వాత్సల్య పూర్వకముగా అన్నదట. అతని సంసార జీవితమును ఆనందమయ మొనర్చి హృద్రోగము వలన బాధ పడుచుండిన ఆతనికి తుది దినములలో ఎనలేని సేవ జేసిన గృహిణి లిడియా కీన్సు.

ఆసంవత్సరమే 1. రష్యా వారి సంకుచితదృష్టి (A short view of Russia) 2. చర్చిలు ఆర్థిక విధాన ఫలితములు (The Economic Consequences of Churchill) అను రెండు గ్రంథములను ఆతడు రచించెను. ఈ రెండు పుస్తకములును విమర్శనాత్మకములే. మొదటి పుస్తకమునుబట్టి కమ్యూనిస్టు ఆర్థిక వ్యవస్థను, రష్యను ఉత్పత్తి విధానమును ఆతడెన్నడును మెచ్చియుండలేదని తేటపడుచున్నది. ఇక రెండవ పుస్తకమునందలి విషయమిది: అప్పుడు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వములో ఆర్థికశాఖకు విన్స్టన్ చర్చిల్,
ఛాన్సెలర్ గా నుండెను. చర్చిలు సూచనప్రకారము యుద్ధమునకు పూర్వము బ్రిటిష్ పౌండుకుగల బంగారు విలువ ననుసరించి బ్రిటను స్వర్ణద్రవ్య ప్రమాణమును (Gold Standard) తిరిగి అవలంబించెను. ఇందువలన కలుగు ఇబ్బందులను కీన్సు ముందుగనే గ్రహించెను. ఆర్థిక మాంద్యము ప్రగాఢమగునని, నిరుద్యోగ సమస్య విషమమగునని, ఎగుమతి పరిశ్రమలలో ఉత్పత్తి పడిపోవునని,
బ్యాంకులు బంగారము కేటాయింపులలో కొరత ఏర్పడునని ఆతడూహించి తెలియజేసెను. యుద్ధమునకు పూర్వము గల మారకము రేటు ననుసరించి, ఒక పౌండునకు 4 డాలర్ల 86 సెంట్లు వచ్చుచుండెను. అప్పటి మారకము రేటు ననుసరించి ఒక పౌండునకు 4 డాలర్ల 40 సెంట్లు మాత్రమే వచ్చుచుండెను. కావున ఈ మారకపు రేటు ఉన్నంత కాలము బ్రిటనులో ఎగుమతి పరిశ్రమలు విస్తృతములు కావలెననిన, సాంప్రదాయక ఆర్థిక సిద్ధాంతము ప్రకారము ఉత్పత్తి ఖర్చులును అందుకుగాను జీతగాళ్ళ బత్తెము డబ్బులును తగ్గవలయును. వేతనముల తగ్గింపునకు అంగీకరించని శ్రామికవర్గము నిరుద్యోగ సమస్య నాహ్వానించవలయునని దీని అర్థము. స్వర్ణ ద్రవ్యప్రమాణములను దాని పేర బ్రిటిష్ శ్రామిక వర్గము ఈకష్టనిష్ఠురములను ఎందుకోర్వవలెనో కీస్సుకు అర్థము కాలేదు.

నిజముగా సమకాలిక ఆర్థిక సంఘటనలపై ఇంతటి ప్రాబల్యము కల్గియుండిన వ్యక్తి అర్థశాస్త్రవేత్తలలో
ఏడమస్మిత్ తరువాత ఇతడే. వ్యక్తిగతమైన ఈతని ఉపజ్ఞ వలననే బ్రిటనునందలి ఉదారవాదుల రాజకీయ పక్షము (The Liberal Party) 1928 లో నిరుద్యోగ సమస్యను పరిష్కరించుటకై పబ్లిక్ వర్క్సు చేపట్టుట, దేశీయ ద్రవ్యమును విస్తృతపరచుట అను అంశములను తనపార్టీ కార్యక్రమములలో చేర్చుకొనెను.

ఎగుమతి పరిశ్రమలలో ఉత్పత్తి క్షీణత నానాటికి హెచ్చుచుండ, బ్రిటిష్ పారిశ్రామిక సమస్యను, పెట్టుబడి సమస్యను పరిశీలించుటకు ప్రభుత్వము మెక్మిలను కమిటీని నియమించెను. ఈ సంఘ సభ్యుడుగా ద్రవ్యసిద్ధాంతముపై తనకు గల ఊహలను కిస్సు యథేచ్ఛముగా వెల్లడిచేసెను; మరియు 1930 వ సంవత్సరములో ద్రవ్యశాస్త్రమున తన విప్లవాత్మక భావములను &quot;ఏ ట్రీటైజ్ అన్ మనీ&quot; అను
గ్రంథము యొక్క రెండు సంపుటములను ప్రపంచమున కందజేసెను. ఇంగ్లండు బ్యాంకులకెల్ల కీలక స్థానమును ప్రభుత్వ సంస్థయు అయిన బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లండుకు అతడు డైరెక్టరుగా నియమింపబడెను.

1931, 1933 సంవత్సరములలో &quot;ఎన్సేస్ ఇన్ పెర్సు ఏషన్ (Essays in Persuasion), ఎస్సేస్ ఇన్ బయో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ml2uii75ij3h00av209ps4btfae5t6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/789</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154847</id>
    <revision>
      <id>593208</id>
      <parentid>448666</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8744" sha1="irw9qh28157xc6s6fn9qnz5ttsib9ys" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కీస్సు. జె. యం.||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
గ్రఫీ (Essays in Biography)&quot; అను గ్రంథములను కీన్సు ప్రకటించెను. మొదటి పుస్తకమునందు కీన్సు తనకు గల రాజకీయ సిద్ధాంతములను వెల్లడించెను. రెండవ పుస్తకమున మాల్టస్, ఎడ్జివర్తు, జెవన్సు, మార్షలు మున్నగు అర్థశాస్త్రవేత్తల యొక్క సంగ్రహ జీవితములు,భావములు విశదీకరింప బడెను. చర్చిలువంటి రాజనీతిజ్ఞుల ప్రశంసయు ఈ రెండవ పుస్తకమునందు కలదు.

కాని సాంప్రదాయక ఆర్థిక విధానముపై కీన్సు విప్లవ ధ్వజమెత్తినది 1936 వ సంవత్సరములోనే. ది జనరల్ థీరీ ఆఫ్ ఎంప్లాయ్ మెంట్ (The General Theory of Employment), ఇంట రెస్ట్ అండ్ మనీ (Interest and Money), అను మహాగ్రంథములను అతడు ప్రకటించెను. ఇవి ఆర్థిక శాస్త్రవేత్తలను ఉఱ్ఱూతలూగించిన విప్లవాత్మక రచనలు. మారుచున్న సమాజ వ్యవస్థకు అనుగుణముగ ఆర్థిక సిద్ధాంతమును కూడ పెంపొందించుటయే కీన్సు చేసిన పని, విజ్ఞానశాస్త్రమునందలి అభివృద్ధితో ప్రభుత్వ యంత్రాంగములో వచ్చు మార్పులతో, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో విస్తృతమగుచున్న విపణితో, వర్గళక్తుల సమైక్యముతో, క్లుప్తముగా చెప్పవలెననిన సమాజ వ్యవస్థలో శరవేగముతో వచ్చుచున్న మార్పులను ప్రతిఫలించునట్టి తుల్య ప్రాబల్యముతో —— అర్థశాస్త్రము పెరుగలేక పోయినది. సంప్రదాయ వాదుల ఊహాలోక మునందు మాత్రమే కల ఆర్థిక స్వేచ్ఛావిధానము పాతబడిన విధానము. పెట్టుబడి
దారీ వ్యవస్థయందలి విషభాగములను ఛేదించక తప్పదు. ద్రవ్యపరిమితి, ధనము యొక్క నిల్వలు, పరిశ్రమలలో పెట్టుబడి, వడ్డీ రేటు, అపేడను హెచ్చుచేయుట మున్నగు విషయములలో ప్రభుత్వ ప్రమేయము ఎంతేని అవసరము. ఆర్థిక సమస్యల విషయములో తెలివితేటలతో వ్యవహరించుటకు ఏకైక మార్గము వాటి జోలికి పోకుండుటయే అను పాతపాటకు స్వస్తి చెప్పి ఆర్థిక సుస్థిరతను కాపాడుటకు ప్రభుత్వమువద్ద గల ఆయుధాగారము అజేయమైనది అను సిద్ధాంతమునకు నాందిని పలికినవాడు కీన్సు.

కీన్సు రచించిన తుదిపుస్తకము 1940 లో ప్రకటింపబడినది. అది యుద్ధవ్యయములను భరించు టెట్లు? (How to pay for war?) అనునది. కీన్సు లక్ష్యము పెట్టుబడి దారీ విధానమును పునరుద్ధరించుట కాని, దానిని నిర్మూలించుట కాదు. సర్వదా స్వేచ్ఛాయుత సమాజము సమష్టి విధానముకంటె, వర్గ విధానముకంటే ఉత్తమోత్తమమైనదని ఆతనియొక్క దృఢమైన నమ్మకము.

1942 లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వము ఉత్తమ పౌరుడగు జాన్ మేవార్డు కీన్సును 'ప్రభువు' ను చేసి, గౌరవించెను, బ్రిటిష్ పార్ల మెంట్ లో ప్రభువుల సభయందు అప్పటినుండి ఆతడు చట్టనిర్మాణమున ఆర్థికాంశములు చర్చలకు ఎంతయో దోహదము చేసెను.

అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధిని ఏర్పాటు చేయుటకు, ప్రాతిపదిక చర్చనీయాంశముగా 1943 లో ప్రపంచ
ఆర్థికశాస్త్రవేత్తలు సూత్రప్రాయముగా అంగీకరించిన నమూనా కీన్సుచే తయారుచేయబడి కీన్సు ప్రణాళికగా
చలామణి యైనది. ''బ్రెట్టనువుడ్సు' మహాసభలలో ప్రాముఖ్యమును వహించిన వ్యక్తి కిన్సే. తుది దినముల యందును అంతర్జాతీయ ద్రవ్యనిధికిని, ప్రపంచ బ్యాంకునకును ఆతడు గవర్నరుగా ఉద్యోగ బాధ్యతలను నిర్వహించెను. సమకాలిక ఆర్థిక సంఘటనలపై అతని పలుకుబడి అట్టిది.

కీన్సుకు గల కళాభిమానము తక్కువదిగారు. నేషనల్ గ్యాలరీ ట్రస్టీగా, లలితకళలను ప్రోత్సహించుటకు ఏర్పాటు చేయబడిన కౌన్సిలునకు అధ్యక్షుడుగా ఆతడు చాలా కాలము కళారంగమున ప్రాముఖ్యమును వహించెను. కెమార్గో బ్యాలెట్ నృత్యమండలిని స్థాపించి నిర్వహించెను. కేంబ్రిడ్జిలో కళాప్రదర్శనశాల నొకదానిని నిర్మించి ఆవిష్యరించెను. &quot; న్యూ స్టేట్స్మన్ అండ్ ది నేషన్ &quot; పత్రిక యొక్క పొలకవర్గములో ముఖ్యుడై ఆ పత్రికను విజయవంతముగా నడపేను. వ్యవహారవేత్తగా, కళాభిమానిగా ఆతడు మరియొక ప్రముఖ అర్థశాస్త్రవేత్త యగు &quot; డేవిడ్ రికార్డ్&quot; ను జ్ఞప్తికి తెచ్చును.

కీన్సు జీవితమును గూర్చి ప్రస్తావించునపుడు అతని వ్యక్తి గతాదర్శములను, సద్గుణములను పేర్కొనక తప్పదు. విధేయుడైన కుమారుడుగా, తాను పనిచేయు కళాశాల యొక్క పాలక వర్గములోని సభ్యులలో కళాశాలను ప్రేమించువాడుగా, ఆప్తమిత్రుడుగా, భవిష్యత్తుగల యువకుల నాదరించి పోషించుటలో చానపరుడుగా, కీన్సు మన హృదయముల నాకర్షించి తీరును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irw9qh28157xc6s6fn9qnz5ttsib9ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/790</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154848</id>
    <revision>
      <id>593213</id>
      <parentid>448667</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T08:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8757" sha1="qmq3c5p530mud5lq0xvhsmcr4nx1iqd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కీన్సు. జె. యం.}}&lt;/noinclude&gt;
అయితే కీన్సు —— సారస్వతాభిమాని, కళాప్రియుడు, మహా మేధావి, గొప్ప ఆర్థికశాస్త్రవేత్త, మహావ్యక్తి అని
అనుకొనినంత మాత్రమున చాలదు. మీదు మిక్కిలి ఆతడు మానవత్వవాది (Humanist). మానవుని అవధిలేని పురోభివృద్ధిలో, అభ్యుదయగామి యగు మానవుని మనుగడలో, అచంచలమైన విశ్వాసము గల మానిసి అతడు.

ఆర్థికశాస్త్రమున ఒక తీవ్ర సంచలనము కలిగించి, ఒకానొక క్రొత్తవాదమునకు మూలపురుషుడైన కీన్సు,
వ్యక్తిగా మహనీయుడైన కీన్సు 1946 వ సంవత్సరము, ఏప్రిల్ 21 వ తేదీన, ససెక్సు రాష్ట్రములో ఫిర్లీ టిల్టను నందు హృద్రోగమువలన మరణించెను.

'''(i) ఆర్థిక వ్యవస్థ:''' కీన్సు తన మహా గ్రంథమగు సామాన్య సిద్ధాంతము (The General Theory) ను చాల చాకచక్యముతో గూడిన ఉపోద్ఘాతముతో ప్రారంభించెను. సాంప్రదాయిక ఆర్థిక వాదులు- క్లాసికల్, నియోక్లాసికల్ అర్థశాస్త్రవేత్తలు తమ గ్రంథములలో వర్ణించిన ఆర్థిక వ్యవస్థ వారి ఊహాలోకము నందు మాత్రమే గల వ్యవస్థయనియు, వాస్తవ పరిస్థితులకును, ఆకాశ హర్మ్యమునకును ఎంతేని వ్యత్యాసము గలదనియు ఆతని ఉపోద్ఘాతము. ఆర్థిక స్వేచ్ఛా విధానమున ఉత్పత్తి, సప్లయి, అపేక్షల సూత్రాను వర్తినియై ప్రవర్తిల్లుననియు అట్లు సప్లయి, అపేక్షల శక్తుల బిగివలన ఏర్పడిన నైశ్చల్యములో (equilibrium) కాయకష్టము చేయగల ప్రతి వానికిని తప్పక దొరకుననియు సంప్రదాయ వాదుల
సిద్ధాంతము. అనగా స్వచ్ఛందము కాని నిరుద్యోగ సమస్య కలుగనే కలుగదని వారి మతము (involuntary unemployment). డేవిడ్ రికార్డోను అతని ప్రత్యక్షానుయాయులను, మిల్లును, మార్షల్ను పిగూను కూడ క్లాసికల్ వేదాంతులనుగా కిన్సు నిర్వచించెను. ఉత్పత్తి సాధనములుగా వ్యక్తిగతమైన ఆస్తులు, వ్యష్టి సాహసము పునాదులుగా గల స్వేచ్ఛాయుత ఆర్థిక విధానములో సంపూర్ణోద్యోగావకాశములు బిందువువద్ద నున్న ఆర్థికశక్తులు, స్వయముగా నిశ్చలత నొందును అనువారి వాదము, ఒకానొక ప్రత్యేక ఆర్థిక సంఘటనను మాత్రమే వర్ణించుననియు, పెట్టుబడి దారీ విధానము యొక్క పరిణామమున ప్రకృతదశయందు సాధారణముగ ప్రవర్తిల్లు స్థితి బహుళ వ్యాప్తమైన నిరుద్యోగమునుండి అసమగ్రమైన
ఉద్యోగము (under employment) వరకు ఏదైన కావచ్చుననియు ఆతడు సమాధానించేను. సాంప్రదాయిక
ఆర్థికవాదులు వర్ణనలు ప్రత్యేక సంఘటనను మాత్రమే వర్ణించునవియై యుండగా తన రచనలయందే సర్వ సామాన్యమైన సిద్ధాంతము (General Theory) పొదగబడి యుండెనని ఆతని సవాలు.

వాస్తవ మేమన క్లాసికల్ నియోక్లాసికల్ అర్థశాస్త్ర వేత్తలు నిరుద్యోగ సమస్యను గూర్చి ప్రస్తావించలేదు.
వాస్తవ పరిస్థితులకును, వారి రచనలయందు గల పెట్టుబడిదారీ విధానమునకును నడుమ పెద్ద అఖాతము గలదు. &quot;అనుభవమున గల నేటి వాస్తవ పరిస్థితులను అర్ధముచేసికొనుటకు క్లాసికలు ఆర్థిక సిద్ధాంతములను ఉపయోగించినచో అది ఎంతయు అనర్థదాయకమే యగును. ఏలియన అది మనలను తప్పుత్రోవ పట్టించును.&quot; అని కీన్సు వక్కాణించెను. ఆర్థిక సంక్షోభములను గూర్చియును 'క్లాసికలు
వేదాంతులు ప్రస్తావించి యుండలేదు. జె. బి. సే యొక్క విపణుల సూత్రమును ఈ సందర్భమున ఉదాహరింపవచ్చును. ఉత్పత్తి తన గిరాకీని తానే సృష్టించుకొనును అనునది ఈ సూత్రము. ఈ సూత్రముననుసరించి అధికోత్పత్తి ఉండజాలదు. తమ అర్హత ననుసరించి వేతనములు స్వీకరించుటకు కార్మికులు అభ్యంతరము చూపనిచో నిరుద్యోగ సమస్యయు ఉద్భవించదు. అధిక వేతనములకై సమ్మె చేయు కార్మికులు స్వచ్ఛంద నిరుద్యోగమునకు మాత్రమే తార్కాణము. ఉత్పత్తి చేయబడినదంతయు
అమ్ముడుపోవును. నిలువ చేయబడినదంతయు ఉత్పాదక వస్తువులను (Producer's Goods) ఉత్పత్తి చేయు పరిశ్రమలలో మూలధనముగా వినియోగింపబడును. ఇట్లు రాబడి అను ప్రవాహము యొక్క గమనమున అడ్డంకు లుండుటకు అవకాశమే లేనందువలన సార్థక వస్తువుల ఉత్పత్తి తన గిరాకీని తానే సృష్టించుకొనునని క్లాసికలు అర్థశాస్త్రవేత్తలు చెప్పుదురు. కాని ఇది అంతయు వాస్తవమునకు ఎంతేని దూరము. ఏలయన గడచిన ఆర్థిక సంక్షోభ సందర్భమున, అమెరికాలో, గిరాకీ పడిపోయిన వస్తువుల నమ్మలేని విక్రేతలు, ధరలపాటు నరికట్టుటకు గాను, వస్తురాశినే కొంత నాశనముచేయవలసి వచ్చినది. 192 నాటి ఆర్థిక&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qmq3c5p530mud5lq0xvhsmcr4nx1iqd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/791</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154849</id>
    <revision>
      <id>593219</id>
      <parentid>448668</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8952" sha1="ji91hf0q3eetc5pozsfcn8s4gad3ofw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh||కీస్సు. జె. యం.||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
మాంద్యపు గడ్డురోజులలో సంయుక్త రాష్ట్రములందు 15 మిలియన్ల నిరుద్యోగులుండిరి. ఉద్యోగార్థులు అయిన వారందరికి &quot;ఖాళీలు లేవు&quot; అన్న ప్రకటనలే ఎల్లెడల ఎదురైనవి.

ఈ నిరుద్యోగ సమస్యకు కారణమేమి? మన పెట్టుబడిదారీ విధానమున ఆర్థికశక్తుల భ్రమణపు విరాడ్రూప
మును కీన్సు ఇట్లు వర్ణించెను :

ఏ ఆర్థిక విధానమునం దైనను ఆదాయము వర్తుల న్యాయమున ప్రవర్తిల్లును. ఒకరి రాబడి వేరొకరికి
వ్యయము ; వేరొకరి రాబడి మరియొకరికి వ్యయము. సమాజము యొక్క మొత్తము అపేక్షయందు తగ్గుదల కనిపించినచో ఆదాయ ప్రవాహము సంకుచితమైనదని అర్థము. ఎవరో విత్తమును వినియోగ పరంపర నుండి తొలగించి రాబడి ప్రవాహము యొక్క గమనమునకు అవరోధము కల్పించిరన్నమాట. ఎవరు ? ఎందులకు ? వినియోగదారులచే ఖర్చు చేయబడిన సొమ్మంతయు ఆదాయ ప్రవాహమునే చేరును; తాత్కాలికముగనైనను నిలుపుచేయబడినది, నిల్వచేయబడిన సొమ్మే. వ్యక్తి గతమైన పొదుపు ఫలితముగా ఏర్పడిన నిల్వలన్నియు మూలధన రూపమున పారిశ్రామిక రంగములో తిరిగి ఖర్చు పెట్ట
బడునని సాంప్రదాయికార్థికశాస్త్రవేత్తలు అభిప్రాయపడిరి. ఈ భావమును కీన్సు ఖండించెను. పొదుపరి తనముతో ధనమును నిలువచేసిన వారును పరిశ్రమలకు పెట్టుబడి ధనమును సమకూర్చిన వారును ఒకరుకారు. మధ్యతరగతి ఉద్యోగిగా నేను నా నిల్వధనమును భీమా కంపెనీ రుసుముగా కాని బ్యాంకులో డిపాజిట్టుగా గాని ఉంచుకొనవచ్చును. జాతియొక్క ఇట్టి నిలువ అంతయు పరిశ్రమలలో వినియోగించబడి, ఉత్పాదకశక్తులు అతిశయించుననియు, ఉపభోగ్య వస్తువులు వృద్ధిపొందుననియు చెప్పుటకు ఉపభోగ్యవస్తువులు రుజు వేదికలదు ? నిల్వలు (Savings), పెట్టుబడి (Investment) ఎట్లు సమమగునో సాంప్రదాయికార్థిక వాదులు నిరూపించి యుండలేదు. ఏ.ఆర్థికశక్తుల గమనమువలన
అవి రెండును సమమగునో ఆ పథమును పూర్తిగా వివరించినవాడు కిస్సు.

ఒక జాతీయ ఆర్థిక విధానము నందలి ఉత్పాదక శక్తులన్నియు పూర్తిగా వినియోగింపబడ' నంతవరకు,
సంపూర్ణ ఉద్యోగస్థితిని ఆ సమాజము అందుకోనంతవరకు, ముందు ఆదాయపు మట్టములు హెచ్చుట వలన, వినియోగ శక్తి, పెట్టుబడి పరిమితి, నిల్వల రాశికూడ పెరుగును. వీటి మధ్యగల సంబంధమును ఇట్లు సూచింతుము---

(1) ఎప్పుడును ఆదాయము నుండి వినియోగింపబడిన ధనమును తీసివేయుట వలననే నిల్వల రాశి వచ్చును.

(2) హెచ్చిన ఆదాయపుమట్టము, వృద్ధిచెందిన వినియోగ శక్తి పెట్టుబడి పరిమితులు మొత్తమునకు సమానము.

(3) మరియు హెచ్చిన ఆదాయపుమట్టము వృద్ధిచెందిన వినియోగశక్తి నిల్వల మొత్తమునకును సమానము.

(4) కావున హెచ్చిన పెట్టుబడి పరిమితి హెచ్చిన నిల్వల రాశితో సమమగును. 

ఉద్దేశింపబడిన నిల్వలు ఉద్దేశింపబడిన పెట్టుబడి పరిమితికి, సమానమైనప్పుడు మన వ్యవస్థ నిశ్చల స్థితిని పొందును. క్లాసికలు అర్థశాస్త్రవేత్తలు ఊహించిన దానికిని కీన్సు వివరణమునకును చాలా భేదము
గలదు. సంపూర్ణ ఉద్యోగస్థితి అందుకొనని ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆదాయపు మట్టములు హెచ్చుటవలన, వినియోగశక్తి, నిల్వల రాశి, పెట్టుబడి పరిమితి పెరిగి, అభివృద్ధిచెందిన నిల్వలరాళి, అభివృద్ధి చెందిన పెట్టుబడి పరిమితితో సమాన మగునట్లు ఆర్థిక శక్తులు ఎట్లు గమనించునో ఆ పథమును ఆతడు వివరించెను. కానీ, సంపూర్ణ ఉద్యోగ స్థితిని పొందిన ఆర్థిక సమాజమును ఊహించి అందు ఎల్లప్పుడు నిల్వల రాళి పెట్టుబడి పరిమితికి సమమగునని మాత్రము సూచించి వాస్తవ పరిస్థితులకు సుదూరమైన వారి ఊహా నిర్మిత వ్యవస్థలో వాస్తవమైన నిరుద్యోగ సమస్యను విస్మరించిన వారు క్లాసికల్అర్థశాస్త్రవేత్తలు. తమ సిద్ధాంతములకు సంప్రదాయ వాదమునకు తారతమ్యము గమనించ లేని వారిని కీన్సు ఇట్లు హెచ్చరించెను. &quot;నేను వారిని సరిక్రొత్త అంగీని తొడుగుకొనుమనుచున్నానని పాత పద్ధతుల బడిలో చదువుకొన్న వారికి తెలియకున్నది. పాత అంగినే చిత్ర విచిత్రాలంకరణచేసి, వారికి అందించు చున్నానని వారు భ్రమపడుచున్నారు.” 

ఆదాయపు మట్టములను హెచ్చుచేయు రీతిని రాబడి హెచ్చు చేయబడుటవలన, వినియోగశక్తిలోను, పెట్టుబడిలోను, కల్గు మార్పుల పరిమితిని ఈ కార్యక్రమముల నన్నిటిని ప్రభుత్వము నిర్వహించవలసిన విధానమును, బాధ్యతను కీన్సు ఇట్లు వివరించెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ji91hf0q3eetc5pozsfcn8s4gad3ofw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593220</id>
      <parentid>593219</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>593220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8951" sha1="3h05ijz741skizckcjlje6ut5k8pckh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కీస్సు. జె. యం.||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
మాంద్యపు గడ్డురోజులలో సంయుక్త రాష్ట్రములందు 15 మిలియన్ల నిరుద్యోగులుండిరి. ఉద్యోగార్థులు అయిన వారందరికి &quot;ఖాళీలు లేవు&quot; అన్న ప్రకటనలే ఎల్లెడల ఎదురైనవి.

ఈ నిరుద్యోగ సమస్యకు కారణమేమి? మన పెట్టుబడిదారీ విధానమున ఆర్థికశక్తుల భ్రమణపు విరాడ్రూప
మును కీన్సు ఇట్లు వర్ణించెను :

ఏ ఆర్థిక విధానమునం దైనను ఆదాయము వర్తుల న్యాయమున ప్రవర్తిల్లును. ఒకరి రాబడి వేరొకరికి
వ్యయము ; వేరొకరి రాబడి మరియొకరికి వ్యయము. సమాజము యొక్క మొత్తము అపేక్షయందు తగ్గుదల కనిపించినచో ఆదాయ ప్రవాహము సంకుచితమైనదని అర్థము. ఎవరో విత్తమును వినియోగ పరంపర నుండి తొలగించి రాబడి ప్రవాహము యొక్క గమనమునకు అవరోధము కల్పించిరన్నమాట. ఎవరు ? ఎందులకు ? వినియోగదారులచే ఖర్చు చేయబడిన సొమ్మంతయు ఆదాయ ప్రవాహమునే చేరును; తాత్కాలికముగనైనను నిలుపుచేయబడినది, నిల్వచేయబడిన సొమ్మే. వ్యక్తి గతమైన పొదుపు ఫలితముగా ఏర్పడిన నిల్వలన్నియు మూలధన రూపమున పారిశ్రామిక రంగములో తిరిగి ఖర్చు పెట్ట
బడునని సాంప్రదాయికార్థికశాస్త్రవేత్తలు అభిప్రాయపడిరి. ఈ భావమును కీన్సు ఖండించెను. పొదుపరి తనముతో ధనమును నిలువచేసిన వారును పరిశ్రమలకు పెట్టుబడి ధనమును సమకూర్చిన వారును ఒకరుకారు. మధ్యతరగతి ఉద్యోగిగా నేను నా నిల్వధనమును భీమా కంపెనీ రుసుముగా కాని బ్యాంకులో డిపాజిట్టుగా గాని ఉంచుకొనవచ్చును. జాతియొక్క ఇట్టి నిలువ అంతయు పరిశ్రమలలో వినియోగించబడి, ఉత్పాదకశక్తులు అతిశయించుననియు, ఉపభోగ్య వస్తువులు వృద్ధిపొందుననియు చెప్పుటకు ఉపభోగ్యవస్తువులు రుజు వేదికలదు ? నిల్వలు (Savings), పెట్టుబడి (Investment) ఎట్లు సమమగునో సాంప్రదాయికార్థిక వాదులు నిరూపించి యుండలేదు. ఏ.ఆర్థికశక్తుల గమనమువలన
అవి రెండును సమమగునో ఆ పథమును పూర్తిగా వివరించినవాడు కిస్సు.

ఒక జాతీయ ఆర్థిక విధానము నందలి ఉత్పాదక శక్తులన్నియు పూర్తిగా వినియోగింపబడ' నంతవరకు,
సంపూర్ణ ఉద్యోగస్థితిని ఆ సమాజము అందుకోనంతవరకు, ముందు ఆదాయపు మట్టములు హెచ్చుట వలన, వినియోగ శక్తి, పెట్టుబడి పరిమితి, నిల్వల రాశికూడ పెరుగును. వీటి మధ్యగల సంబంధమును ఇట్లు సూచింతుము---

(1) ఎప్పుడును ఆదాయము నుండి వినియోగింపబడిన ధనమును తీసివేయుట వలననే నిల్వల రాశి వచ్చును.

(2) హెచ్చిన ఆదాయపుమట్టము, వృద్ధిచెందిన వినియోగ శక్తి పెట్టుబడి పరిమితులు మొత్తమునకు సమానము.

(3) మరియు హెచ్చిన ఆదాయపుమట్టము వృద్ధిచెందిన వినియోగశక్తి నిల్వల మొత్తమునకును సమానము.

(4) కావున హెచ్చిన పెట్టుబడి పరిమితి హెచ్చిన నిల్వల రాశితో సమమగును. 

ఉద్దేశింపబడిన నిల్వలు ఉద్దేశింపబడిన పెట్టుబడి పరిమితికి, సమానమైనప్పుడు మన వ్యవస్థ నిశ్చల స్థితిని పొందును. క్లాసికలు అర్థశాస్త్రవేత్తలు ఊహించిన దానికిని కీన్సు వివరణమునకును చాలా భేదము
గలదు. సంపూర్ణ ఉద్యోగస్థితి అందుకొనని ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఆదాయపు మట్టములు హెచ్చుటవలన, వినియోగశక్తి, నిల్వల రాశి, పెట్టుబడి పరిమితి పెరిగి, అభివృద్ధిచెందిన నిల్వలరాళి, అభివృద్ధి చెందిన పెట్టుబడి పరిమితితో సమాన మగునట్లు ఆర్థిక శక్తులు ఎట్లు గమనించునో ఆ పథమును ఆతడు వివరించెను. కానీ, సంపూర్ణ ఉద్యోగ స్థితిని పొందిన ఆర్థిక సమాజమును ఊహించి అందు ఎల్లప్పుడు నిల్వల రాళి పెట్టుబడి పరిమితికి సమమగునని మాత్రము సూచించి వాస్తవ పరిస్థితులకు సుదూరమైన వారి ఊహా నిర్మిత వ్యవస్థలో వాస్తవమైన నిరుద్యోగ సమస్యను విస్మరించిన వారు క్లాసికల్అర్థశాస్త్రవేత్తలు. తమ సిద్ధాంతములకు సంప్రదాయ వాదమునకు తారతమ్యము గమనించ లేని వారిని కీన్సు ఇట్లు హెచ్చరించెను. &quot;నేను వారిని సరిక్రొత్త అంగీని తొడుగుకొనుమనుచున్నానని పాత పద్ధతుల బడిలో చదువుకొన్న వారికి తెలియకున్నది. పాత అంగినే చిత్ర విచిత్రాలంకరణచేసి, వారికి అందించు చున్నానని వారు భ్రమపడుచున్నారు.” 

ఆదాయపు మట్టములను హెచ్చుచేయు రీతిని రాబడి హెచ్చు చేయబడుటవలన, వినియోగశక్తిలోను, పెట్టుబడిలోను, కల్గు మార్పుల పరిమితిని ఈ కార్యక్రమముల నన్నిటిని ప్రభుత్వము నిర్వహించవలసిన విధానమును, బాధ్యతను కీన్సు ఇట్లు వివరించెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3h05ijz741skizckcjlje6ut5k8pckh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/792</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154850</id>
    <revision>
      <id>593221</id>
      <parentid>448669</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8486" sha1="rslgyz52ttrywvpu53f21obyx70dvkd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కీన్సు. జె. యం.}}&lt;/noinclude&gt;
ఆదాయపు మట్టములో పెరుగుదల కన్పట్టినపుడు వినియోగ శక్తియందుకూడ వృద్ధి కన్పించుట నిజమే
యైనను వినియోగశక్తియందు ఎంత అభివృద్ధి కలిగినది. అను విషయము తెలిసికొనుట ఆవశ్యకము. ఆదాయము 50 శాతము పెరిగినదనుకొనిన, వినియోగశక్తికూడ అంత శాతము పెరుగదు. సమాజము నందలి బీదజనులు తప్ప తక్కిన తరగతుల జనులందరు వారి రాబడిలో కల్గిన పెరుగుదల నంతను వెనువెంటనే పూర్తిగా ఖర్చుచేయరు.

ఆదాయము పెరిగినపుడు ఆదాయపు పెరుగుదల శాతమంత వినియోగశక్తి పెరుగుదల శాతముండదు.
నిల్వల శాతము హెచ్చును. మన ఆర్థిక వ్యవస్థయందలి అనేక శక్తులతో పోల్చి చూచినచో వినియోగశక్తి అంత చంచలమైనదిగారు. దీనికి కారణము గలదు. వినియోగ. శక్తి సామాజిక నిర్మాణము, సాంఘిక పద్ధతులు, మానవ స్వభావము, మన స్తత్వరీతులు అను అంశములపై ఆధారపడియుండును. ఏదేని ఒక సాంఘిక విప్లవము, విపరీతమైన ద్రవ్యోల్బణము, ఇతరములైన ఇట్టి అసాధారణ పరిస్థితులు
ఏర్పడినగాని సాధారణముగా పై ని చెప్పబడిన అంశములు అంత సులభముగా మారునవిగావు. కావున వినియోగ శక్తి చాలవరకు స్థిరమైనది. ఇక నిల్వలు ఆదాయపు పరిమితులపై ఆధారపడియుండును. బీదలకు నిలువచేయుటకు తగిన అస్కారమే ఉండదు. ధనిక వర్గములలో హెచ్చుసొమ్ము నిల్వ చేయుటకు వీలుండును. రాబడి పరిమితి వృద్ధి యగుచున్న కొలది నిల్వల శాతము హెచ్చుచుండును. కావున సమాజపు మొత్తము ఆదాయములో కానీ సమాజమునందలి వి త్తపు విభజనయందుకాని మార్పులు రానియెడల ఆ సమాజపు మొత్తము నిల్వల యందును మార్పుండదు. వినియోగళక్తి ఎంత స్థిరమైనదో పెట్టుబడి అంత అస్థిరమైనది.

ముందుముందు ఎంత సరకు అమ్ముడుపోగలదని పారిశ్రామిక వేత్తలు ఊహింతురో ఆ ఊహ పై ఆధారపడి పెట్టుబడి ప్రవర్తిల్లును. భవిష్యత్తున సంకుచితమగు విపణి ఎదురగునని వారూహించినచో ఎంత తక్కువ వెలకు వారికి మూలధనము లభించినను, అనగా ఎంత తక్కువ వడ్డీ రేటున్నను వారు ఉత్పత్తిని అధికము చేయజాలరు. ఈ సందర్భమున మూలధనపు అంత్య సామర్థ్యము (The Marginal efficiency of Capital) అను సాంకేతిక పదమును కీస్సు అర్థశాస్త్ర పరిభాషకు చేర్చెను. ఏదేని
ఒక పరిశ్రమయందు ప్రస్తుతము 'ఎక్సు' పరిమితిగల మూలధనము కలదనుకొందము. మరియొక క్రొత్త యూనిట్ మూలధనము పరిశ్రమకు చేర్చబడవలెనన్న రానున్న కాలములో ఈ క్రొత్త యూనిట్ మూలధనముపై తమకు ముట్టగలదని పారిశ్రామిక వేత్తలు ఊహించు ప్రతిఫలము వడ్డీకన్న హెచ్చుగా నుండవలెను. అది హెచ్చుగా నున్నంత కాలము పరిశ్రమలయందు మూలధనము హెచ్చుచునే యుండును. అవి రెండును సరిసమానమయి నపుడు పరిస్థితులు నిశ్చలస్థితియందుండును.

పెట్టుబడి వృద్ధిచేయబడినపుడు ఎంత ఎక్కువ పెట్టుబడికి ఎంత ఎక్కువ జాతీయాదాయము లభించును అను ప్రశ్నకు కీన్సు ఒనగు జవాబు ఆతని ఆర్థికాభిప్రాయములలో మిగుల ముఖ్యమైనవానిలో ఒకటి. ఒక పారి శ్రామిక వేత్త తన పరిశ్రమలయందు ఒక క్రొత్తయంత్రమును ప్రవేశ పెట్టుచు 10 లక్షల రూపాయలు ఖర్చు చేసిననుకొందము. ఈ యంత్రమును పనిచేయించుట యందు అతనిచే నియమింపబడిన శ్రామికులు, ఈయంత్రమును ఆతనికి అమ్మిన కంపెనీవారు, వారివారి ఉత్పత్తి సాధనములతో పరిశ్రమలో అతనికి సహాయపడు అనేకులు --వీరందరికి 10 లక్షల రూపాయలు చేరును. పారిశ్రామిక
వేత్త వ్యయము వీరికి రాబడి. వారివారి ఆదాయముల వారందరు తిరిగి ఉపభోగ్యవస్తువుల (Consumer
goods) కొనుటకై ఖర్చు చేసినచో అసొమ్మంతయు ఆవస్తువుల విక్రేతలకు చేరును. ఇట్లు ఒక పదిలక్షల రూపాయల ప్రాథమిక వ్యయము అనంతముగా వృద్ధి చెందవచ్చును. కాని ఒక ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క ఉత్పత్తి సాధనములు వినియోగింపబడు మేరకును దానికిని ఒక హద్దుండును. మొదటి 10 లక్షల రూపాయలు, 40 లక్షల రూపాయల `మొత్తము ఆదాయము అగువరకు వృద్ధిచెందినచో ఆదాయపు గుణకము (Multiplier) 4 అని అందుము. పెట్టుబడి హెచ్చుచేయబడినపుడు జాతీయాదాయపు పెరుగుదల పెట్టుబడి పెరుగుదలంత మాత్రమే ఉండక ఆదాయవు పెరుగుదల పారిశ్రామికుని ప్రాథమిక వ్యయమునకు కొన్ని రెట్లుండునని ఈ ఆదాయపు గుణకమున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rslgyz52ttrywvpu53f21obyx70dvkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/793</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154851</id>
    <revision>
      <id>593222</id>
      <parentid>448670</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7727" sha1="cn7c00rdp1vhe3ij9hwm7pz17r8uwp0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కుడ్యచిత్రణము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;793A&quot; /&gt;కర్ణము. పణ్యచక్రముల (Trade Cycles) వివిధ దశలలో తగుమార్పులు పొందుచు, సామాన్యముగ, అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రములలో, ఇంగ్లండు దేశములో ఈగుణము 2½-3 లకు మధ్యనుండునని కీన్సు లెక్కకట్టెను.

(ii) ప్రభుత్వములపాత్ర- ద్రవ్యవిధానము, పణ్యచక్రములు : వ్యష్టి ఆర్థిక సాహసముపై ఆధారపడి పనిచేయు మన ఆర్థిక వ్యవస్థయందు మూలధనపు వినియోగమును ఇట్లు ప్రయివేటు పారిశ్రామిక వేత్తలు ఒక ఉన్నత స్థాయిలో జరుపునటుల చూచుటయే ప్రభుత్వ ఆర్థిక విధానముయొక్క మొదటి ఉద్దేశము. కాని వ్యష్టి ఆర్థిక సాహసముపై ఆధారపడి ఊరకుండుట శ్రేయోరాజ్య దృష్ట్యా అంత క్షేమకరమైనది కాదు. ప్రభుత్వము ప్రజోప కారకములయిన ప్రాజెక్టులను చేపట్టి ఆదాయ ఉద్యోగ గుణకములను అభివృద్ధి చేయవలసి యున్నది.

ఆర్థిక వ్యవహారములలో ప్రభుత్వము తెలివి తేటలతో వ్యవహరించుటకు ఏకైక మార్గము వాటిజోలికి పోకుండుటయే అను 19 వ శతాబ్దపు ఆర్థికనీతికి భరత వాక్యము పల్కిన కీస్సు ఆర్థిక సుస్థిరతను కాపాడుటకు ప్రభుత్వము వద్దగల ఆయుధాగారము అజేయమైనదని నిరూపించేను. అట్టివాటిలో ద్రవ్యవిధానము (Monetary policy) ఒకటి. ప్రజలు పాతర వేసిన ధనపునిల్వలు (Money hoards) ఉత్పాద శక్తుల ప్రతిష్ఠంభనకు ఎట్లు దారితీయునో 1913 లో, భారతీయ ద్రవ్యమును శోధించిన
సందర్భమున అతడు వివరించి యుండెను. 'కేంద్ర బ్యాంకింగు విధానము ద్వారమున ద్రవ్యపు పరిమితి పై ప్రభుత్వము అజమాయిషీ చేయవచ్చును. గతమున బ్యాంకింగు పద్ధతులు సమాజమునకు ఎక్కువ ద్రవ్యము కావలసినపుడు తక్కువగను, తక్కువ కావలసినపుడు ఎక్కువగను అందించినవి. మొదటిది నిరుద్యోగమునకు, రెండవది ద్రవ్యోల్బణమునకు దారితీయును. వడ్డీ రేటు ద్రవ్యము యొక్క సప్లైయి, అపేక్షలపై ఆధారపడి యుండును కావున ఉత్పత్తి వృద్ధియగుచున్న సమయములో ద్రవ్యపరిమితిని అధికముచేయని బ్యాంకింగు విధానము వడ్డీ రేటును పైకి నెట్టును.

పై కెగసిన వడ్డీ రేటు అంత సులభముగా దిగజారదు. వినియోగ శక్తి అన్ననో అది స్థిరమైన నడవడి కలది, కావున పణ్యచక్రములయందు అతిముఖ్యమయిన పాత్ర నిర్వహించునది మూలధనపు అంత్య సామర్థ్యమే. పెట్టుబడి వినియోగము ఎక్కువ కావలెననిన పారిశ్రామిక వేత్తల దృష్టిలో విస్తృతమగుచున్న విపణు లుండవలెను. ఉత్పత్తియైన సరకును కొనుటకు వినియోగదారునిచేతిలో పైసా అవసరము. కొనుగోలుశ క్తిని అధికము చేయవలెనుకదా! దీనినే సమర్థనీయమైన అపేక్ష లేక నిజమైన గిరాకీని
(effective demand) సృష్టించుటయని కిస్సు అనెను. అనగా వినియోగదారుని ఆదాయమును అధికము చేయవలెను; అందులకు సమాజమున విస్తారముగా ఉద్యోగావకాశములను సృష్టించవలెను. ప్రయివేటురంగము చేయలేని ఈ పనికి ప్రభుత్వము పూనుకొనవలెను. లాభసాటి బేరము కానిదే, ప్రయివేటు పారిశ్రామిక వేత్తలు ముందంజ వేయజాలరు. మూలధనపు వినియోగము (Investment) క్షీణించుచున్న ఆర్థిక మాంద్యవులోతుల నుండి బయల్పడుటకు ప్రభుత్వములు తమ యాజమాన్యమున నిర్వహింపబడు ప్రజాహిత ఆర్థిక కార్యకలాపముల చేపట్టవలయును.

కీన్సు చెప్పినట్లు, పిరమిడ్ల నిర్మాణము, భూకంపములు, యుద్ధములుకూడ సంపదను ఎక్కువ చేయవచ్చును. కాని జాతీయసంపదను వృద్ధిచేయు కార్యక్రమము లెవ్వి అను విషయము ఆజాతి నాయకుల విద్యాగంధము ననుసరించి యుండును.
{{right|యన్, కృ.శా.}}
&lt;section end=&quot;793A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;793B&quot; /&gt;'''కుడ్యచిత్రణము (Mural Paintings):'''

గోడలపై చిత్రించుట కుడ్య చిత్రణ మనబడును. మందిరములలోను, ప్రాచీనగృహములలోను మనము జూచుచిత్రములే ఖి_త్తిచిత్రములు. ఈ భిత్తిచిత్రకళ ప్రాచీన మానవుని గుహలనుండి ప్రారంభమైనది. పూర్వచరిత్ర యుగమునకుచెందిన మానవుడు రాతిగుహలలోని గోడలపై
&lt;section end=&quot;793B&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cn7c00rdp1vhe3ij9hwm7pz17r8uwp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>161049</id>
    <revision>
      <id>593194</id>
      <parentid>573027</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:35:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17666" sha1="prqq1ocpiu5xssxmaaro4ghplyje4ez" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{right|పుట}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కరీంనగరం జిల్లా|135. కరీంనగరం జిల్లా ]]}} 
 |{{DJVU page link|538|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కర్నూలు జిల్లా|136. కర్నూలు జిల్లా ]]}} 
 |{{DJVU page link|543|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కలన గణితము|137. కలన గణితము ]]}} 
 |{{DJVU page link|548|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కల్పము|138. కల్పము ]]}} 
 |{{DJVU page link|552|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కల్హణుడు|139. కల్హణుడు ]]}} 
 |{{DJVU page link|560|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కల్లినాథుడు|140. కల్లినాథుడు ]]}} 
 |{{DJVU page link|564|39}}
}}{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కవిత్వము|141. కవిత్వము ]]}} 
 |{{DJVU page link|565|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కవిలె భాండారములు|142. కవిలె భాండారములు ]]}} 
 |{{DJVU page link|571|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కసరత్తులు|143. కసరత్తులు]]}} 
 |{{DJVU page link|576|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ|144. కళ ]]}} 
 |{{DJVU page link|578|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ- పరిశ్రమలు|145. కళ- పరిశ్రమలు ]]}} 
 |{{DJVU page link|582|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళ-వేదాంతము|146. కళ-వేదాంతము ]]}} 
 |{{DJVU page link|586|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కళింగదేశ చరిత్ర|147. కళింగదేశ చరిత్ర ]]}} 
 |{{DJVU page link|591|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంక్రీటు, సామాన్యము - దృఢీకృతము|148. కాంక్రీటు, సామాన్యము-దృఢీకృతము ]]}} 
 |{{DJVU page link|597|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంచీపురము|149. కాంచీపురము ]]}} 
 |{{DJVU page link|599|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంటు-ఆగస్ట్|150. కాంటు-ఆగస్ట్ ]]}} 
 |{{DJVU page link|602|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంటు-ఇమాన్యుయల్|151. కాంటు-ఇమాన్యుయల్ ]]}} 
 |{{DJVU page link|603|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి-కాంతిజ్యామితి కాంతిశాస్త్రము|152. కాంతి-కాంతిజ్యామితి కాంతిశాస్త్రము ]]}} 
 |{{DJVU page link|606|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి తరంగవాదము|153. కాంతి తరంగవాదము ]]}} 
 |{{DJVU page link|612|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి విశ్లేషణశాస్త్రము|154. కాంతి విశ్లేషణశాస్త్రము ]]}} 
 |{{DJVU page link|614|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతి వేగము|155. కాంతి వేగము ]]}} 
 |{{DJVU page link|619|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాంతిస్వభావము|156. కాంతిస్వభావము ]]}} 
 |{{DJVU page link|621|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాకినాడ|157. కాకినాడ ]]}} 
 |{{DJVU page link|626|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాగితపు పరిశ్రమ|158. కాగితపు పరిశ్రమ ]]}} 
 |{{DJVU page link|627|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్|159. కాటన్, సర్ ఆర్థర్ థామస్ ]]}} 
 |{{DJVU page link|633|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాటయ వేమారెడ్డి|160. కాటయ వేమారెడ్డి ]]}} 
 |{{DJVU page link|635|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాన్హో పాత్ర|161. కాన్హో పాత్ర ]]}} 
 |{{DJVU page link|640|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాపాలికము-కాపాలికులు|162. కాపాలికము-కాపాలికులు ]]}} 
 |{{DJVU page link|641|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కామశాస్త్రము|163. కామశాస్త్రము]]}} 
 |{{DJVU page link|644|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారర్, పాల్|164. కారర్, పాల్ ]]}} 
 |{{DJVU page link|653|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కారెంపూడి|165. కారెంపూడి ]]}} 
 |{{DJVU page link|654|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కార్మికులు|166. కార్మికులు ]]}} 
 |{{DJVU page link|659|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కార్లీ గుహాలయములు|167. కార్లీ గుహాలయములు ]]}} 
 |{{DJVU page link|664|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కార్నో-నికలస్-లియోన్ హార్టుసాధీ|168. కార్నో-నికలస్-లియోన్ హార్టుసాధీ. ]]}} 
 |{{DJVU page link|666|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కార్బోహైడ్రేటులు|169. కార్బోహైడ్రేటులు ]]}} 
 |{{DJVU page link|667|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాలమాపనము|170. కాలమాపనము ]]}} 
 |{{DJVU page link|671|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాలము (ఖగోళశాస్త్రానుసారము)|171. కాలము (ఖగోళశాస్త్రానుసారము) ]]}} 
 |{{DJVU page link|674|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము) |172. కాలము (భారతీయ సిద్ధాంతానుసారము)
 ]]}} 
 |{{DJVU page link|678|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాలాముఖము|173. కాలాముఖము ]]}} 
 |{{DJVU page link|684|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్బలము I|174. కాల్బలము I ]]}} 
 |{{DJVU page link|685|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్బలము II|175. కాల్బలము II ]]}} 
 |{{DJVU page link|687|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాల్షియా|176. కాల్షియా ]]}} 
 |{{DJVU page link|691|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కావ్యాత్మ|177. కావ్యాత్మ ]]}} 
 |{{DJVU page link|696|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు|178. కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు ]]}} 
 |{{DJVU page link|701|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు|179. కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు ]]}} 
 |{{DJVU page link|705|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I|180. కాశ్మీరము I ]]}} 
 |{{DJVU page link|710|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II|181. కాశ్మీరము II ]]}} 
 |{{DJVU page link|714|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి|182. కాళిదాసు మహాకవి ]]}} 
 |{{DJVU page link|719|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళేశ్వరము|183. కాళేశ్వరము ]]}} 
 |{{DJVU page link|725|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరణ ప్రసరణము|184. కిరణ ప్రసరణము ]]}} 
 |{{DJVU page link|727|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరీటి వేంకటాచార్యులు|185. కిరీటి వేంకటాచార్యులు ]]}} 
 |{{DJVU page link|731|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కీన్సు, జే. యం|186. కీన్సు, జే. యం ]]}} 
 |{{DJVU page link|733|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుడ్యచిత్రణము|187. కుడ్యచిత్రణము ]]}} 
 |{{DJVU page link|740|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమారిలభట్టు|188. కుమారిలభట్టు ]]}} 
 |{{DJVU page link|747|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమ్మరము|189. కుమ్మరము ]]}} 
 |{{DJVU page link|751|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుఱళ్|190. కుఱళ్ ]]}} 
 |{{DJVU page link|759|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులములు-వర్ణములు|191. కులములు-వర్ణములు ]]}} 
 |{{DJVU page link|761|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు|192. కులోత్తుంగచోళుడు]]}} 
 |{{DJVU page link|766|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడి నాట్యము|193. కూచిపూడి నాట్యము]]}} 
 |{{DJVU page link|769|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడివారు|194. కూచిపూడివారు ]]}} 
 |{{DJVU page link|776|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూలి|195. కూలి ]]}} 
 |{{DJVU page link|779|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణదేవరాయలు|196. కృష్ణదేవరాయలు ]]}} 
 |{{DJVU page link|785|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము|197. కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము ]]}} 
 |{{DJVU page link|791|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణాజిల్లా|198. కృష్ణాజిల్లా ]]}} 
 |{{DJVU page link|794|39}}
}}
{{dotted TOC page listing|
|{{sc|[[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణానది|199. కృష్ణానది ]]}} 
 |{{DJVU page link|800-805|39}}
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>prqq1ocpiu5xssxmaaro4ghplyje4ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162534</id>
    <revision>
      <id>592967</id>
      <parentid>468229</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>592967</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="9dcw4y8zgpozdvp6mg9fk32w82xxhuf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh||ఆంధ్రోద్యమము|219}}&lt;/noinclude&gt;నైజాంరాజ్యముగ చేయబడినది. దీనికి హైదరాబాదురాష్ట్రము అనికూడ
పేరు. నైజాంరాజ్యములో సగముకన్నఎక్కువ వైశాల్యము తెలంగాణ
మైనను, జనసంఖ్యలో సగము తెలంగాణములోనే యున్నను తెలంగాణా
ఆంధ్రులస్థితి క్రమముగ క్షీణించి ముఖ్యముగ నిప్పటి నైజాముకాలములో
అత్యంతశోచనీయముగ నుండెను.

ఇరువదవశతాబ్దపు మొదటి రెండుదశాబ్దములనాటి తెలంగాణా
ఆంధ్రుల దైన్యస్థితినిగూర్చి శ్రీ మాడపాటి హనుమంతరావుపంతులుగారు
రచించిన “తెలంగాణా ఆంధ్రోద్యమము&quot; అను గ్రంథముయొక్క మొదటి
భాగములో విపులముగ వర్ణింపబడియున్నది. నైజామురాజ్యములో వాక్స్వా
తంత్ర్యము, పత్రికాస్వాతంత్ర్యము, సభాస్వాతంత్ర్యము, మానవప్రాధమిక
హక్కులు, రాజకీయప్రాతినిధ్యహక్కులు, బొత్తిగా లేకుండెను. ఆంధ్ర,
మహారాష్ట్ర, కన్నడభాషలు అణచివేయబడి ఉర్దూభాషలోనే విద్యావిధానము,
పరిపాలనాకార్యక్రమము నిర్వహింపబడెను. 1895 వ సంవత్సరమున హైద
రాబాదునందు శాసనసభయొకటి స్థాపింపబడెను. కాని దానిలో నలుగురు
మాత్రము ఎన్నికైన సభ్యులుగాను, మిగిలినవారందరును ప్రభుత్వ నియ
మితులుగాను నుండిరి. హనుమంతరావుపంతులుగారు గ్రంథము వ్రాయువర
కును ఒక్క ఆంధ్రుడేనియు దానిలో సభ్యుడగుభాగ్యమును పొందలేదు.
సాధారణముగ పెద్ద ఉద్యోగములన్నియు ముసల్మానులకే యివ్వబడినవి.
ఎక్కడనైన హిందువులు అవల్‌తాలూకాదార్లుగను, సుబేదారులుగను, ఇతర
పెద్ద యుద్యోగస్థులుగను పనిచేసినను ఆంధ్రుడెవ్వడును అట్టి గౌరవమునకు
పాత్రుడు కాలేదు. ఆ యుద్యోగమునకు కాయస్థునిగాని, మహారాష్ట్రునిగాని
నియమించిరి. నూరురూపాయలకుమించిన మాసవారీవేతనముగల యుద్యో
గముచేసిన తెలుగువారిని వ్రేళ్ళమీద లెక్కించవచ్చును. తెలుగువారు
నైజాంరాజ్యమునందు ఏమాత్రమును గొప్పస్థితికి రాలేదు. మరియు హను
మంతరావుపంతులుగా రిటుల వ్రాసియున్నారు. &quot;కొన్నిసంవత్సరములక్రింద
హైకోర్టుజడ్జిపదవిని ఆకస్మికముగపొందిన యొక నాయుడుగారిని వదలివేసి
తిమేని హైకోర్టువదవికి వెళ్ళిన తెలుగువాడు లేనేలేడు. తుదకు హైదరా
బాదు హైకోర్టులో ప్రముఖులుగ పనిచేయుచున్న న్యాయవాదులలో ఆంధ్రు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dcw4y8zgpozdvp6mg9fk32w82xxhuf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162535</id>
    <revision>
      <id>592969</id>
      <parentid>468231</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>592969</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4684" sha1="25f94yinledlj3eas8p2msn3xmwncgq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|220|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;డెవడైన నున్నాడా యని సంశయింపవలసియున్నది. ఆంధ్రులస్థితికన్న
మహారాష్ట్రులస్థితి మెరుగుగా నున్నది. తెలుగుదేశమున మాధ్యమికపాఠ
శాలలసంఖ్య 18, మరాఠ్వాడాజిల్లాలలో నట్టివి 29 ఉన్నవి. హైదరాబాదు
లోని కళాశాలలయందు నేటివరకును ఎఫ్. ఏ., బి. ఏ. పరీక్షలలో నెగ్గిన
వారిలో తెలుగువారిసంఖ్య అత్యల్పము. మరాఠ్వాడా విద్యార్థులసంఖ్య తెలుగు
వారిసంఖ్యకంటె ఎన్నియోరెట్లు మించియున్నది. ఆ కాలమున హైదరా
బాదుపురమున ప్రజాహితకార్యములందు అభిరుచిగలవారందరు మహారాష్ట్రు
లుగనే యుండిరి. ఉన్నతవిద్యాభూషితులగు పురుషులును, స్త్రీలును వారిలోనే
కానవచ్చుచుండిరి. సభలందును, సంస్థలందును వారే ప్రధానముగ నుండిరి.
తెలుగు ప్రాథమికపాఠశాలనుకాని, గ్రంథాలయమునుకాని స్థాపింపవలెనన్న
ప్రభుత్వముయొక్క అనుమతి కావలెను. అట్టిఅనుమతి వచ్చుట బహు
దుర్లభముగ నుండెను. ఎటులనో కష్టపడి ప్రభుత్వానుమతిని సంపాదించి
హైదరాబాదులోను, సికిందరాబాదులోను, హనుమకొండలోను గ్రంథాలయ
ములు స్థాపింపబడెను. అయితే 1922 వ సంవత్సరమున జరిగిన యొక
సంఘటన ఆంధ్రులను కొంతవరకు మేల్కొల్పినది. 1922 వ సంవత్స
రము నవంబరు 11, 12 తేదీలలో హైదరాబాదుపట్టణమున నైజామురాష్ట్ర
సంఘసంస్కరమహాసభ సమావేశమయ్యెను. దానికి విఖ్యాతచరిత్రుడును,
మహిళావిశ్వవిద్యాలయస్థాపకుడునగు కార్వేపండితుడు అగ్రాసనాధిపత్యము
వహించెను. వారి యధ్యక్షోపన్యాసములో చాలభాగము మహారాష్ట్రములోను
కొంత ఇంగ్లీషులోను ఉండెను. రెండుదినములు అనేకతీర్మానములు అంగీక
రింపబడినవి. వానిపైన జరిగిన ఉపన్యాసములు ఇంగ్లీషులోను, ఉర్దూలోను,
మహారాష్ట్రములోను ఉండెను. నగరములోని సుప్రసిద్ధ ఆంధ్రన్యాయవాది
శ్రీ అలంపల్లి వేంకటరామారావుగారు ఒక తీర్మానముపైన తెలుగులో
నుపన్యసించ నారంభించగా, సభాసదులు - ముఖ్యముగా మహారాష్ట్రులు -
విననొల్లక చప్పట్లుచరచి ఉపన్యాసకుడు ప్రసంగమునాపి కూర్చుండునట్లు
చేసిరి. తెలంగాణములోని ప్రధాననగరమున, ఆంధ్రులు బహుళసంఖ్యా
కులుగానున్న రాజధానీనగరమున, ఆంధ్రభాషలో నుపన్యాసముజరుగుట
అసంభవమగుట సభలోనున్న పలువు రాంధ్రులను దుఃఖితులజేసెను. సభా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>25f94yinledlj3eas8p2msn3xmwncgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162536</id>
    <revision>
      <id>592971</id>
      <parentid>468336</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>592971</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3964" sha1="4vec9yvayxgvnpww3xib9ddgb41y0ct" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh||ఆంధ్రోద్యమము|221}}&lt;/noinclude&gt;కార్యములు పూర్తికాకముందే వారు వెడలిపోయిరి. ఆనాటిరాత్రియే ఆంధ్రో
ద్యమము నారంభించు సంకల్పముతో ఆంధ్రజనసంఘ మనునది స్థాపింప
బడెను.&quot;

“ఆ ఆంధ్రజనసంఘ స్థాపనము ఇపుడు కీర్తిశేషులైన టేకు
మాల రంగారావు హైకోర్టువకీలుగారిభవనమున కొలదిమంది ఆంధ్రుల
సమావేశముతో జరిగినది. వారిలో ముఖ్యులు టేకుమాల రంగారావు.
ముందుముల నరసింగరావు, బూర్గుల రామకృష్ణారావు, మాడపాటి హను
మంతరావు, పందిటి రామస్వామినాయుడు, ఆదిరాజు వీరభద్రరావు,
కొండా వెంకటరంగారెడ్డి, బారిస్టరు ఆర్. రాజగోపాలరెడ్డి, మిట్టా లక్ష్మీనర
సయ్యగారలు. త్వరలోనే ఆంధ్రజనసంఘమునందు నూరుగురు సభా
సదులు చేరిరి. ఆ కాలముననే రెడ్డివిద్యాలయమొకటి కూడ స్థాపింప
బడెను. ఆ విద్యాలయమందిరమున శ్రీ కొండా వెంకటరంగారెడ్డిగారి అధ్యక్ష
తను మహాసభ జరిగి నియమావళిని అంగీకరించి కార్యనిర్వాహవర్గము
ఎన్నుకొనబడినది. అప్పటినుంచియే ఆంధ్రులలో ఐకమత్యమును, చైతన్య
మును, విద్యావ్యాపకమును, స్త్రీలవికాసమును కలుగచేయుటకు తెలంగాణా
ఆంధ్రోద్యమము ప్రారంభమైనది.&quot;

ఇట్టి పరిస్థితులలో ఆంధ్రదేశముండగ మద్రాసురాష్ట్రములోని 11
జిల్లాలలో నివసించుచున్న షుమారు రెండుకోట్లమంది ఆంధ్రులలో ఇరువ
దవశతాబ్దమున రాజకీయచైతన్యము ప్రవర్ధమానమైనకొలది అరవల
యాజమాన్యమునుండి స్వతంత్రమునుపొంది, ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్రమును
స్థాపించుకొని సర్వతోముఖమైన అభివృద్ధిని పొందవలెనను వాంఛ దృఢ
పడినది. అందువలన తాము పూర్వపుటౌన్నత్యమును పొందుటయేగాక
నితరరాష్ట్రములలోనున్న తమ సోదరాంధ్రులకుకూడ కొంత సహాయము
చేయవచ్చునను నమ్మకముకూడ వారికికలిగెను. ఇతరరాష్ట్రములలోని ఆంధ్రు
లకు స్వాభావికముగనే మద్రాసురాష్ట్రాంధ్రుల ప్రత్యేకరాష్ట్రసంపాదనాయత్న
ములపట్ల విశేషమైన సానుభూతి ఏర్పడెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4vec9yvayxgvnpww3xib9ddgb41y0ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162537</id>
    <revision>
      <id>592972</id>
      <parentid>468337</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>592972</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4611" sha1="1obojcq76m6j759uilzkvvjuc9rph2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|222|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;
{{c|(2)}}

ఆంధ్రులయొక్క వ్యక్తిత్వమును, ఆత్మగౌరవమును పునః ప్రతి
ష్టించుటకును యావదాంధ్రజాతియొక్క, ఆంధ్రభాషయొక్క ఆంధ్రరాష్ట్ర
సంపాదనకొరకు, అంధ్రవిశ్వవిద్యాలయ స్థాపనకొరకు, అభ్యున్నతికొరకు
కృషిసలుపుటకును 1913 వ సంవత్సరము వేసవికాలములో గుంటూరుజిల్లా
లోని బాపట్లలో ప్రధమాంధ్రమహాసభ జరిగెను. దానికి దేశభక్త కొండా వెంక
టప్పయ్యపంతులుగారు అహ్వానసంఘాధ్యక్షులుగా నెన్నుకొనబడిరి. అంతకు
పూర్వమే గుంటూరులోని న్యాయవాదప్రముఖులగు వింజమూరి భావనా
చార్యులుగారిఇంటిలో జొన్నవిత్తుల గురునాథం, ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ,
చల్లా శేషగిరిరావుగారలుమొదలగువారు సమావేశమై తనకుకబురంపినారనిన్ని,
ఆంధ్రమహాసభను సమావేశపరచుటయొక్కయు, ఆంధ్రరాష్ట్రనిర్మాణము
నకై కృషిసల్పుటయొక్కయు ఆవశ్యకతనుగూర్చి తనతోచెప్పి, ఆంధ్ర
రాష్ట్రస్థాపనవిషయమై భారమునుమోయవలసినదని తనను కోరినారనిన్ని
కొండా వెంకటప్పయ్యపంతులుగారు తమ స్వీయచరిత్రలో వ్రాసినారు. మిత్రు
లందరి తోడ్పాటు కలిగినచో తాను అన్నివిషయములలోను సంపూర్ణ
కృషి సలుపుటకు సిద్ధముగానున్నానని తాము చెప్పినట్లుకూడా వ్రాసినారు.
గుంటూరుజిల్లాలోనే ప్రధమాంధ్రమహాసభ జరుపుటకుకూడ అప్పుడే తీర్మాన
మైనది. 1913 వ సంవత్సరము మేనెలలో గుంటూరుజిల్లా రాజకీయమహాసభ
బాపట్లలో జరుగుటకు అదివరకే ఏర్పాట్లుచేయబడియున్నందున అది జరిగిన
మరునాడు ఉదయాన బాపట్లలో ఆంధ్రమహాసభ సమావేశముకూడ జరుపుట
యుక్తమనిఎంచబడెను.కొండా వెంకటప్పయ్యపంతులుగారు, గొల్లపూడి సీతా
రామశాస్త్రిగారు, ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగారు, యితరమిత్రులు బాపట్లపోయి
బాపట్లప్రముఖులతో సంప్రతించి బాపట్లలోనే ప్రధమాంధ్రమహాసభ జరి
పించుటకు సన్నాహములన్నిటిలో పూర్తిగా తోడ్పడెదమని వారిచే అంగీక
రింపచేసిరి. అపుడు బాపట్ల న్యాయవాదులలో ప్రముఖులుగా నున్న
చోంగుడి వెంకటాద్రిగారు సహాయముచేయుటకు పూనుకున్నారు. యువక
లాయర్లు వెలగపూడి వెంకటసుబ్బారావుగారును, గొల్లపూడి సీతారామశాస్త్రి
గారును ప్రత్యేకముగ దీక్షబూని మహాసభ ఏర్పాట్లన్నియు పెద్దయెత్తున&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1obojcq76m6j759uilzkvvjuc9rph2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162539</id>
    <revision>
      <id>592973</id>
      <parentid>468338</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>592973</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4694" sha1="fpg3sm7l15b1x37gt7dpyapmw8e2bbi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh||ఆంధ్రోద్యమము|223}}&lt;/noinclude&gt;చేసిరి. ఆంధ్రజిల్లాలలోని ప్రముఖులకందరికిని ప్రత్యేక ఆహ్వానములు
పంపబడెను. ఆంధ్రుల సమస్యలన్నిటిని తీర్చుటకు బాపట్లలో ఆంధ్రమహాసభ
జరుగబోవుచున్నందున దానికి రావలెనని అంధ్రమహాజనులకు విన్నపములు
పంపబడెను. ఆంధ్రమహాసభకు మద్రాసులో గొప్ప న్యాయవాదియు,
ఆంధ్ర కాంగ్రెస్‌వాదులలో ప్రముఖస్థానమును వహించియున్నవారును
నగు బయ్యా నరసింహేశ్వరశర్మగారు అధ్యక్షతవహించిరి. వీరు పిమ్మట
1920 వ సంవత్సరమునుంచి కొన్ని సంవత్సరములు గవర్నరుజనరలుగారి
కార్యనిర్వాహకసభ్యులుగ నుండిరి. బాపట్లలో జరిగిన ఆంధ్రమహాసభకు
నేనుకూడ హాజరైతిని. న్యాపతి సుబ్బారావు. మోచర్ల రామచంద్రరావు,
గుత్తి కేశవపిళ్లె, ముట్నూరి ఆదినారాయణయ్య, వేమవరపు రామదాసు,
భోగరాజు పట్టాభిసీతారామయ్య, చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం, ముట్నూరి
కృష్ణారావు, ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణగార్లు మొదలైన ఆంధ్రనాయకులెల్లరును
విచ్చేసిరి. ఆ మహాసభ మిగుల జయప్రదముగ జరిగినది. ఆంధ్రుల
యొక్క, ఆంధ్రభాషయొక్క సర్వతోముఖమైన అభివృద్ధికి చేయవలసిన
కృషినిగూర్చి తీర్మానములన్నియు మిగుల యుత్సాహముతో నేకగ్రీవముగా
చేయబడినవి. ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్రనిర్మాణమునుగూర్చిన తీర్మానము
విషయములో తీవ్రమైన అభిప్రాయభేదములు కలిగినవి. వేమవరపు రామ
దాసుపంతులుగారు ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్రమేర్పరచవలెనని తీర్మానమును
ప్రవేశపెట్టగా మోచర్ల రామచంద్రరావు, గుత్తి కేశవపిళ్లె, ముట్నూరి
ఆదినారాయణయ్యగారు మొదలగు పెద్దలు గట్టిగా వ్యతిరేకించిరి. ఆ కార
ణమువల్ల ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్రనిర్మాణముయొక్క యావశ్యకతనుగూర్చి
ఆంధ్రజిల్లాలలో సంచారముచేసి ప్రజాభిప్రాయమును సేకరించి అనుకూల
మైన వాతావరణమును సృష్టించుకొన్నపిమ్మటనే ఆంధ్రరాష్ట్రతీర్మానము
ఆంధ్రమహాసభలో మరల ప్రవేశపెట్టుట యుక్తమని, న్యాయమని అంద
రును అంగీకరించినందున వేమవరపు రామదాసుపంతులుగారు తమ ఆంధ్ర
రాష్ట్రతీర్మానము నుపసంహరించుకొనిరి. కాని ఆంధ్రుల ఐక్యత, ప్రత్యేక
వ్యక్తిత్వము ఆ మహాసభలో గొప్ప పునాదులమీద నిర్మాణముగావింప
బడినవి. ఆంధ్రులు ఆత్మవిశ్వాసముతో స్వయంకృషితో తమ భావికళ్యాణ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fpg3sm7l15b1x37gt7dpyapmw8e2bbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Na-Jevitha-Katha-Navyandramu.pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>162540</id>
    <revision>
      <id>592974</id>
      <parentid>468340</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vickyganti</username>
        <id>7066</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>592974</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4552" sha1="518jdeeheisyfvt7ili41vaeno9b4rc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vickyganti&quot; /&gt;{{rh|224|నా జీవితకథ - నవ్యాంధ్రము|}}&lt;/noinclude&gt;మును సాధించుకొనవలెనని యుత్సాహపూరితమైన, దృఢమైన నిశ్చయము
కలిగినది. ఆంధ్రమహాసభ ఆంధ్రులయాశయములను నెరవేర్చు ఏకైక
సంస్థగా స్థాపించబడినది. దానికి కొండా వెంకటప్పయ్యపంతులుగారు 'జన
రలు శెక్రెటరీ' గా నెన్నుకొనబడి, కార్యభారమంతయు ముఖ్యముగా వారి
మీద నుంచబడినది. ఒక బలవత్తరమైన స్థాయీసంఘము ఏర్పడెను.
అన్ని ఆంధ్రజిల్లాలలోని ప్రముఖులు దానిలో సభ్యులుగా నెన్నుకొనబడిరి.
ఆంధ్రోద్యమమునుగురించి ఆంధ్రజిల్లాలలో బాగుగ ప్రబోధము గావించవలె
నని, జిల్లా, తాలూకాసభలు స్థాపించవలెనని తీర్మానించబడెను. మరుసటి
సంవత్సరము వేసవికాలములో ద్వితీయ ఆంధ్రమహాసభ కృష్ణాజిల్లాలో
విజయవాడలో జరుపుటకు పెద్దిభొట్ల వీరయ్యగారు, నేను ఆహ్వానించితిమి.
మా ఆహ్వాన మంగీకరింపబడెను. అప్పటినుంచి ఆంధ్రమహాసభపక్షమున
పని చురుకుగా సాగినది. కొండా వెంకటప్పయ్యపంతులుగారు రాయలసీమ
జిల్లాలలో సంచారముచేసి ఆంధ్రాభిమానమును పురిగొల్పిరి. ఎక్కడివారము
అక్కడ పనిచేయసాగితిమి. ఒక్కొక్కప్పుడు ఇతర జిల్లాలకుకూడ పోయి
ఉపన్యాసములనిచ్చివచ్చితిమి. జిల్లాసంఘములు, తాలూకాసంఘములు
నిర్మాణముగావింపబడసాగెను.

1914 వ సంవత్సరము మేనెలలో రెండవ ఆంధ్రమహాసభ బెజవా
డలో సమావేశమయ్యెను. కృష్ణాజిల్లామొత్తముమీద సన్మానసంఘము
నేర్పాటుచేసి దానికి బందరు న్యాయవాదనాయకులైన పురాణం వెంక
టప్పయ్యపంతులుగారిని అధ్యక్షులుగా నెన్నుకుంటిమి. న్యాపతి సుబ్బా
రావుపంతులుగారిని మహాసభకు అధ్యక్షులుగా ఎన్నుకుంటిమి. నన్ను
ఆహ్వానసంఘమునకు ప్రధమ కార్యదర్శిగా నియమించిరి. కాని దుర
దృష్టవశాత్తు నాకు చాల జబ్బుచేసినందున నేను ఔషధసేవ నిమిత్తము
ఏప్రిలులోనే మద్రాసువెళ్ళి అక్కడినుంచి ఏప్రిలునెలాఖరున నీలగిరిలోని
కూనూరు వెళ్ళితిని. అచట జూన్‌నెలమధ్యభాగమువరకు నివసించి చాలవర
కారోగ్యమును కోలుకొని బెజవాడకు వచ్చితివి. అందువలన ద్వితీయ ఆంధ్ర
మహాసభలో పాల్గొనుభాగ్యము నాకు కలుగలేదు. బెజవాడలో జరిగిన
ఆంధ్రమహాసభలకు ఏర్పాట్లన్నియు చాల బాగుగ జరిగినవి. కాని గాలివాన,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>518jdeeheisyfvt7ili41vaeno9b4rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/ఆంధ్రభాష</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199330</id>
    <revision>
      <id>593235</id>
      <parentid>565714</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:తెలుగు భాష]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1263" sha1="n7icsawjw6c5gber7z8x0sm2sskgwsp" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత = కొచ్చెర్లకోట వేంకటకృష్ణారావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/ఆంధ్రభాష|ఆంధ్రభాష]] 
 | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/శేషచైత్రము (పద్యములు)|శేషచైత్రము (పద్యములు)]] 
 | తదుపరి =  [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/బాలుర భావి బాధ్యతలు|బాలుర భావి బాధ్యతలు]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=8 to=13 /&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:భాషలు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాష]]</text>
      <sha1>n7icsawjw6c5gber7z8x0sm2sskgwsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593236</id>
      <parentid>593235</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:భాషలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1227" sha1="enu9ewlnl0s3h4hzgvymd3xigai13dm" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2]]
 | రచయిత = కొచ్చెర్లకోట వేంకటకృష్ణారావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/ఆంధ్రభాష|ఆంధ్రభాష]] 
 | ముందరి = [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/శేషచైత్రము (పద్యములు)|శేషచైత్రము (పద్యములు)]] 
 | తదుపరి =  [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/బాలుర భావి బాధ్యతలు|బాలుర భావి బాధ్యతలు]] 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం=1918
}}

&lt;pages index=&quot;Grandhalaya Sarvasvamu - Vol.2, No.2 (1918).pdf&quot; from=8 to=13 /&gt;

{{PD-India}}
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచనలు]]
[[వర్గం:తెలుగు భాష]]</text>
      <sha1>enu9ewlnl0s3h4hzgvymd3xigai13dm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడ భాష</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218343</id>
    <revision>
      <id>593237</id>
      <parentid>573048</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:కన్నడ భాష]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="751" sha1="rir8kbm6bxhsknu694fe187vnj71yrz" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = డి. కె. భీమసేనరావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కన్నడ భాష
 | ముందరి = [[..//]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=551 fromsection=&quot;551B&quot; to=553 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక]]
[[వర్గం:కన్నడ భాష]]</text>
      <sha1>rir8kbm6bxhsknu694fe187vnj71yrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593238</id>
      <parentid>593237</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:కర్ణాటక]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="709" sha1="nkgyx7eajuo5n3oouzp25vaqdm5d8e2" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = డి. కె. భీమసేనరావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కన్నడ భాష
 | ముందరి = [[..//]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1930
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=551 fromsection=&quot;551B&quot; to=553 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:కన్నడ భాష]]</text>
      <sha1>nkgyx7eajuo5n3oouzp25vaqdm5d8e2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కన్నడ సాహిత్యము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218344</id>
    <revision>
      <id>593242</id>
      <parentid>573051</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:కర్ణాటక]]; added [[Category:కన్నడ భాష]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="haz7kd7fdn6zd261xg9ws0oa88jrs6r" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = డి. కె. భీమసేనరావు
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కన్నడ సాహిత్యము
 | ముందరి = [[..//]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=554 to=559 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:కన్నడ భాష]]</text>
      <sha1>haz7kd7fdn6zd261xg9ws0oa88jrs6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226606</id>
    <revision>
      <id>593225</id>
      <parentid>582088</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:భాషలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="783" sha1="tg6up2mhx8sou2uhljde009xcjp0n1v" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు
 | ముందరి = [[../కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=756 fromsection=&quot;756B&quot; to=763 tosection=&quot;763A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:భాషలు]]</text>
      <sha1>tg6up2mhx8sou2uhljde009xcjp0n1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593226</id>
      <parentid>593225</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:కాశ్మీరీ భాష]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="838" sha1="lad1g8hdl45y003ve1hbq3fmzug4jpy" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు
 | ముందరి = [[../కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=756 fromsection=&quot;756B&quot; to=763 tosection=&quot;763A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:భాషలు]]
[[వర్గం:కాశ్మీరీ భాష]]</text>
      <sha1>lad1g8hdl45y003ve1hbq3fmzug4jpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593229</id>
      <parentid>593226</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:భాషలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="kj0w2hzr722xas9yld9cbu5sgc1tg6d" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు
 | ముందరి = [[../కాశీనాథుని నాగేశ్వర రావు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=756 fromsection=&quot;756B&quot; to=763 tosection=&quot;763A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:కాశ్మీరీ భాష]]</text>
      <sha1>kj0w2hzr722xas9yld9cbu5sgc1tg6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>231847</id>
    <revision>
      <id>593149</id>
      <parentid>592768</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:22:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4411" sha1="s44l240ss7fwm9j0v597ca39ur1d5v2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్రప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.

ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s44l240ss7fwm9j0v597ca39ur1d5v2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593150</id>
      <parentid>593149</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="22l64ungswhq3nwnj2h4bafrl5t3ls5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్రప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.

ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>22l64ungswhq3nwnj2h4bafrl5t3ls5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>231848</id>
    <revision>
      <id>593151</id>
      <parentid>592771</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2376" sha1="4v0mqjgym5jzfep07er7cimlw87n006" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులమ చేసి, ఆధునికయుగంపరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం,

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తున్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-3-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4v0mqjgym5jzfep07er7cimlw87n006</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>231849</id>
    <revision>
      <id>593152</id>
      <parentid>592772</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="rjonpx5za2mw6tl5vdvwg7zqj7uafh6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjonpx5za2mw6tl5vdvwg7zqj7uafh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>231850</id>
    <revision>
      <id>593153</id>
      <parentid>592773</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="jstazmz1a1dw3rzy3ih6eyr0g3z2w8q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jstazmz1a1dw3rzy3ih6eyr0g3z2w8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>231851</id>
    <revision>
      <id>593154</id>
      <parentid>592774</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="ohb2fduwzvrg7dzcehu9ucp80k9kyu2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)

పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ohb2fduwzvrg7dzcehu9ucp80k9kyu2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>231852</id>
    <revision>
      <id>593155</id>
      <parentid>592787</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="cqwpk10hflxmwhnhmee0qjvozma8a3h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}
1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాససత్రికలాగ సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికిగాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cqwpk10hflxmwhnhmee0qjvozma8a3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232180</id>
    <revision>
      <id>593142</id>
      <parentid>592794</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3848" sha1="5udsbto0fkodg6b0h8xdoy2rfry29wh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.

ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5udsbto0fkodg6b0h8xdoy2rfry29wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232181</id>
    <revision>
      <id>593143</id>
      <parentid>592796</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:15:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="qyjhn2xzc258mks9rpcu0rvcohgfdek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తున్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; — 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qyjhn2xzc258mks9rpcu0rvcohgfdek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232182</id>
    <revision>
      <id>593144</id>
      <parentid>592798</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="rjonpx5za2mw6tl5vdvwg7zqj7uafh6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjonpx5za2mw6tl5vdvwg7zqj7uafh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232183</id>
    <revision>
      <id>593145</id>
      <parentid>592799</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="jstazmz1a1dw3rzy3ih6eyr0g3z2w8q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jstazmz1a1dw3rzy3ih6eyr0g3z2w8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232184</id>
    <revision>
      <id>593146</id>
      <parentid>592801</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="ak2xa2a3zxsaxx4vui61v8nd4a060vm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)

పుస్తకప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ak2xa2a3zxsaxx4vui61v8nd4a060vm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593165</id>
      <parentid>593146</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2410" sha1="hleqmci46j39orssmg4q8cnzx52boki" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)

పుస్తకప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hleqmci46j39orssmg4q8cnzx52boki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232185</id>
    <revision>
      <id>593147</id>
      <parentid>592803</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3132" sha1="0k2wg8wu5z2utcehgs2exbl0dz5p7k2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}
1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0k2wg8wu5z2utcehgs2exbl0dz5p7k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (2).pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232186</id>
    <revision>
      <id>593148</id>
      <parentid>592806</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3368" sha1="hoh03idfk9tmhj11iehgycyujp8ph1e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని విశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (1).pdf
|Page = 11
|bSize = 600
|cWidth = 109
|cHeight = 59
|oTop = 670
|oLeft = 413
|Location = Center
|Description = 
}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hoh03idfk9tmhj11iehgycyujp8ph1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232464</id>
    <revision>
      <id>593137</id>
      <parentid>592824</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="0td21i0x0u1ralxnb7nj6xa2kbcy163" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్రప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0td21i0x0u1ralxnb7nj6xa2kbcy163</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232466</id>
    <revision>
      <id>593138</id>
      <parentid>592826</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:10:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5259" sha1="evz7uz17qxmtf4bcszw6o3syxuhvbap" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evz7uz17qxmtf4bcszw6o3syxuhvbap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232467</id>
    <revision>
      <id>593139</id>
      <parentid>592827</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="gwynf5doqz4005d19d53i94bwq9drvs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwynf5doqz4005d19d53i94bwq9drvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593164</id>
      <parentid>593139</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="4p13i12a947rzy7eqz2qq06hzhi04pw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p13i12a947rzy7eqz2qq06hzhi04pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232468</id>
    <revision>
      <id>593140</id>
      <parentid>592831</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="sdf3h5a1mmfoa1r74dfhbws3hmngitq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}
1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdf3h5a1mmfoa1r74dfhbws3hmngitq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (3).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>232469</id>
    <revision>
      <id>593141</id>
      <parentid>592829</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="403z6pk4diwp69rwa0p7wgdbfofgv8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని విశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>403z6pk4diwp69rwa0p7wgdbfofgv8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (4).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234106</id>
    <revision>
      <id>593131</id>
      <parentid>592842</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="0td21i0x0u1ralxnb7nj6xa2kbcy163" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్య రిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్రప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0td21i0x0u1ralxnb7nj6xa2kbcy163</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (4).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234107</id>
    <revision>
      <id>593132</id>
      <parentid>592843</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="64xo2y4mh6jewxkq58yt7lr5mzh6t98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తున్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64xo2y4mh6jewxkq58yt7lr5mzh6t98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (4).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234108</id>
    <revision>
      <id>593133</id>
      <parentid>592844</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5259" sha1="evz7uz17qxmtf4bcszw6o3syxuhvbap" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evz7uz17qxmtf4bcszw6o3syxuhvbap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (4).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234109</id>
    <revision>
      <id>593134</id>
      <parentid>592845</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="mu0jvj7m3kofb8puvy69rfrr46iyycg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, అయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mu0jvj7m3kofb8puvy69rfrr46iyycg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593163</id>
      <parentid>593134</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="5d9qm35wm8hse3m3gd0azd3i9u80us0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, అయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5d9qm35wm8hse3m3gd0azd3i9u80us0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (4).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234110</id>
    <revision>
      <id>593135</id>
      <parentid>592846</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="sdf3h5a1mmfoa1r74dfhbws3hmngitq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1. || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}
1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdf3h5a1mmfoa1r74dfhbws3hmngitq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (4).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234111</id>
    <revision>
      <id>593136</id>
      <parentid>592847</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="3x81cotvsm10fa050qr89gnch45m1fe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3x81cotvsm10fa050qr89gnch45m1fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (5).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234521</id>
    <revision>
      <id>593125</id>
      <parentid>592850</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="n77qxalxl34sguylassmhblf69z4s32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n77qxalxl34sguylassmhblf69z4s32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (5).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234522</id>
    <revision>
      <id>593126</id>
      <parentid>592851</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="ao7ztlddm386qjlqa6yl0zlzl3m7muw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{right|}}
ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలుపుకుంటూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ao7ztlddm386qjlqa6yl0zlzl3m7muw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (5).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234523</id>
    <revision>
      <id>593127</id>
      <parentid>592852</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5259" sha1="awht6wknqemx5cztaa3014zqzvrr56n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు. రాజవంశాల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awht6wknqemx5cztaa3014zqzvrr56n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (5).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234524</id>
    <revision>
      <id>593128</id>
      <parentid>592853</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3296" sha1="gwynf5doqz4005d19d53i94bwq9drvs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwynf5doqz4005d19d53i94bwq9drvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593162</id>
      <parentid>593128</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="4p13i12a947rzy7eqz2qq06hzhi04pw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4p13i12a947rzy7eqz2qq06hzhi04pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (5).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234525</id>
    <revision>
      <id>593129</id>
      <parentid>592854</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4388" sha1="6c33ial1croap4nxz2prhde60l6rhac" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}
1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c33ial1croap4nxz2prhde60l6rhac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (5).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234526</id>
    <revision>
      <id>593130</id>
      <parentid>592855</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4362" sha1="3x81cotvsm10fa050qr89gnch45m1fe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3x81cotvsm10fa050qr89gnch45m1fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (6).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234903</id>
    <revision>
      <id>593119</id>
      <parentid>592882</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="4z0j5zwhy2fmhpwu4znqpec92kj6549" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్రప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.

{{right|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4z0j5zwhy2fmhpwu4znqpec92kj6549</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (6).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234904</id>
    <revision>
      <id>593120</id>
      <parentid>592883</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="ktxzrwr5r488ijbpro5v5cqvblk8m2t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ktxzrwr5r488ijbpro5v5cqvblk8m2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (6).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234905</id>
    <revision>
      <id>593121</id>
      <parentid>592884</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (6).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234906</id>
    <revision>
      <id>593122</id>
      <parentid>592885</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593161</id>
      <parentid>593122</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3649" sha1="mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (6).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234907</id>
    <revision>
      <id>593123</id>
      <parentid>592886</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="93tanb81461wjvluy26wwxvx4gazzq1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93tanb81461wjvluy26wwxvx4gazzq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (6).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>234908</id>
    <revision>
      <id>593124</id>
      <parentid>592887</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235330</id>
    <revision>
      <id>593113</id>
      <parentid>592893</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="543rz2jcwc03h1m2zdnpmq100i8zcj5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలంనుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{right|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>543rz2jcwc03h1m2zdnpmq100i8zcj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235331</id>
    <revision>
      <id>593114</id>
      <parentid>592892</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="d3792xhj2sqe4mru0fdzu3620i39edt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలుపుకుంటూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-3-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d3792xhj2sqe4mru0fdzu3620i39edt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235332</id>
    <revision>
      <id>593115</id>
      <parentid>592891</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235333</id>
    <revision>
      <id>593116</id>
      <parentid>592890</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593156</id>
      <parentid>593116</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3649" sha1="mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235334</id>
    <revision>
      <id>593117</id>
      <parentid>592889</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="m0mpfbrdppfk7xo8nraemav4axricai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m0mpfbrdppfk7xo8nraemav4axricai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (7).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235335</id>
    <revision>
      <id>593118</id>
      <parentid>592888</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:54:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235638</id>
    <revision>
      <id>593016</id>
      <parentid>592923</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>593016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2380" sha1="ecknhub93zpd866vuoap64lncbipljv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;14&lt;/noinclude&gt;చితిని గదా? తుద కీవిధముగా నన్ను మోసగింతువా?” యని నిష్ఠురోక్తులాడెను. అట్టి నిష్ఠురాలాపములను సహింపఁజాలక శ్రీ సింహాద్రినాథుఁడును, “కృష్ణమాచార్యా! నీవు రాజసుఁడవు, తామసుఁడవు, నీవు భక్తితోఁ బాడితినని యుపకారముగా జెప్పుచున్నావే? నీవు పాడితివి. నే నాడితిని. నీపాటకు నాయాటకు సరిపోయినది. బాకీ మఱేమియు లేదు. నీ విట్టి కఠినోక్తుల నాడినందులకు, నీ రచించిన కీర్తనలన్నియు నీచులపా లఁగుఁగాక&quot; యని శపించెను. అంతఁ గృష్ణమాచార్యుఁడుఁ గూడ మిగులఁ గ్రుద్ధుఁడై &quot;నీయాలయమంతయు నేకరీతిగా నేడుదినంబులు మండి, గోపురమంటపాదులన్నియుఁ గళావిహీనములై చెడును గాక&quot; యని శ్రీ సింహాద్రినాథునకు మఱల బ్రతిశాప మిడెను. అటుపిమ్మట,
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;కృష్ణమాచార్యుల కీర్తనలన్నియు
                  నిత్యభోగ్యములయ్యె నేటికైన
మఱికొన్నినాళ్లకు “మలికినేబ” నువాఁడు
                  మ్లేచ్ఛాధిపతి వచ్చి మిన్నురాయు
దివ్యవిమానంబుఁ దెగటార్చి కోవెల
                  బారచాపులఁ దైలభాసితములఁ
జుట్టించి కాల్చిన సుడిసి యేడహములు
                  గాలి భక్తోక్తిచేఁ గదలకుండె&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecknhub93zpd866vuoap64lncbipljv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235639</id>
    <revision>
      <id>593017</id>
      <parentid>592961</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="63r7rhci5itdhwqxmk9tily036fs2jr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;15&lt;/noinclude&gt;అని యాచార్యసూక్తిముక్తావళియందుఁ జెప్పఁబడినవిధముగా శ్రీ సింహాద్రినాథుని శాపవశమునఁ గృష్ణమాచార్యుని కీర్తనలన్నియు, నీచులపాలైనవి. మఱికొంతకాలమునకుఁ గృష్ణమాచార్యుని శాపప్రయోగపరిణామముగా “మలికినేబ్” అను మ్లేచ్ఛనాయకుఁడు సపరివారముగా వచ్చి సింహాచలక్షేత్రమును ధ్వంస మొనర్పఁబూనెను. అట్టివేళనే మహాభక్తుఁడును, మహాకవిiయు, నగు మనకూర్మనాథకవీంద్రుఁ డత్యంతభక్త్యుద్రేకముతో నాశువుగా &quot;సింహాద్రి నారసింహ!&quot; యను మకుటముతో శతకముఁ జెప్పఁగా, భగవంతుఁ డనుగ్రహించినాఁడనియు, భగవదాలయమునకు భంగము వాటిల్లకుండెననియుఁ జెప్పఁదగియుండెను. పై పద్యములో “భక్తోక్తిచే” అను పదముచే మహాభక్తుఁడగు మనకూర్మనాథకవీంద్రుని సూక్తిచేతనే క్షేత్రముసకు క్షేమము కల్గెనని యూహింపవలసియున్నది. మఱియు, శ్రీరామానుజాచార్యుల వారును, “మల్కినేబ్” అను నాయకుఁడును, భిన్నకాలీనులే యనుట నిశ్చయము. కాని, కూర్మనాథకవియు, మలికినేబ్ అనువాఁడును, సమకాలికులా? భిన్నకాలీనులా? అనెడు విషయము మాత్రము విమర్శనీయము. విస్తరభీతిచే నిట్టివిమర్శనమును విరమించి, సందర్భోచితముగా నున్న చరిత్రాంశమును మాత్రము వ్రాసితిని. ఈ సుకవిశేఖరుఁ డత్యంతభక్త్యావేశముచే నమృతప్రాయముగా, నతిభక్తిరసమయముగా, సహజగంభీరవాగ్ధాటితోఁ జెప్పిన యీశతకము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>63r7rhci5itdhwqxmk9tily036fs2jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235640</id>
    <revision>
      <id>593020</id>
      <parentid>592962</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>593020</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="27o1ahhltlvd1xgskbk74qrb2srmcnz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పాఠకులకుఁ బఠించుచున్నకొలఁది పరమానందసంధాయకముగా నుండునని చెప్పుట కేమాత్రమును సందేహింపనక్కఱ లేదు. భక్తులకుఁ బఠనయోగ్యమై, పరమార్థసాధకమై, వాంఛితఫలప్రదమై యుండు ననుట యతిశయోక్తి కానేఱదు.
{{p|ac|fwb}}లక్ష్మీనారాయణసంవాదము&lt;/p&gt;
ఇయ్యది మూఁడాశ్వాసములు గల చక్కని ప్రబంధము. ఇందు మొదటి యాశ్వాసమున లక్ష్మీనారాయణులయొక్క సంవాదమును, రెండవయాశ్వాసమున శ్రీవైష్ణవమతప్రతిష్ఠాపనాచార్యులును, బన్నిద్దరాళ్వారులలో నొక్కరు, నగు శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారుల చరిత్రమును, మూఁడవయాశ్వాసమున జగన్నాధస్వామివారి రాయబారమును, వర్ణింపఁబడినవి. ఇక్కవివర్యుఁ డీ ప్రబంధమునందుఁగల ప్రథమద్వితీయాశ్వాసములను, శ్రీరామతీర్థాది దేవస్థానములలోఁ బ్రతిసంవత్సరము జరుగు శ్రీస్వామివారి కల్యాణమహోత్సవములలోఁ జోరోత్సవసందర్భమున జోరసంవాదాశ్వాసమును, శ్రీ పుష్పయాగోత్సవసందర్భమున లక్ష్మీనారాయణసంవాదాశ్వాసమును, స్వామిసన్నిధానమందు విన్నప మొనర్చుట కర్హ మగునటుల రచించియున్నాఁడు. ఇట్లు శ్రీ స్వామివారి సన్నిధానమున విన్నప మొనర్చుటకే విరచించియున్న యీ యాశ్వాసద్వయమును స్వాచార్యుల పురుషకారమున శ్రీ విజయనగరప్రభువులయంగీ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27o1ahhltlvd1xgskbk74qrb2srmcnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235641</id>
    <revision>
      <id>593169</id>
      <parentid>592927</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T06:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2772" sha1="oa2ay21vake334uo5wf91n1toub9u3d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;17&lt;/noinclude&gt;కారము నంది, శ్రీ సింహాచల, శ్రీరామతీర్థాది దివ్యక్షేత్రములలోఁ బ్రతివత్సరమును జరుగు కల్యాణమహోత్సవములలో విన్నప మొనర్చుట కేర్పాటు గావించి కొన్నాడు. ఇప్పటికిని,
దత్తత్సమయములయం దీ యాశ్వాసములనే విన్నప మొనర్చుట యాచారముగా నున్నది. ఇందలి మూఁడవయాశ్వాసమును మాత్ర మిక్కవివరేణ్యుఁ డిటీవల స్వేచ్ఛగా రచించి, యీ
ప్రబంధమునందుఁ దృతీయాశ్వాసమని యాశ్వాసాంతగద్యమును వ్రాసి, యంటఁగలిపినట్లుగాఁ గన్పట్టుచున్నయది. కాని మొదటి యాశ్వాసములకు రెండింటికినిగల సమయసందర్భములను బట్టి చూచినచో నీమూఁడవ యాశ్వాసమున ప్రబంధమునందు విశేషసంబంధమున్నట్లు గన్పడలేదు.

మఱియు, నిప్పటికి లభించిన ప్రతులలో నీ ప్రబంధమునందు మొదటి యాశ్వాసమునకు “లక్ష్మీనారాయణసంవాద” మనియు, రెండవ యాశ్వాసమునకుఁ “జోరసంవాద” మనియు వాడుకచేయఁబడి లిఖింపఁబడియున్నవి. కాని యిట్టి వాడుకపేరులను, వ్రాఁతలనుబట్టి చూడఁగా నీ రెండాశ్వాసములునుఁ బ్రత్యేకైకాశ్వాసప్రబంధములా? లేక యీ యాశ్వాసములు రెండును మాత్రమే గలసిన యేకప్రబంధమా? యేకప్రబంధమైనచో నిం దేది మొదటి యాశ్వాసము? ఏది రెండవ యాశ్వాసము? ప్రబంధనామం బెద్ది? యను సంప్రశ్నముల కనువగునటుల లబ్ధప్రతులు వివిధములుగా వ్రాయఁబడి యున్నవి. యీ వ్రాఁతల&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oa2ay21vake334uo5wf91n1toub9u3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235642</id>
    <revision>
      <id>593173</id>
      <parentid>592928</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2854" sha1="b0sxk7jwrz3u3jrjt76zdq2eg0y9m2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;18&lt;/noinclude&gt;యొక్క భేదములును, విశేషముగా నాశ్వాసాంతగద్యములయందే గన్పట్టుచున్నయవి. ప్రతులన్నిటిలోను, బ్రబంధప్రారంభములుమాత్ర మొక్కరీతిగానే గన్పట్టుచున్నయవి. ఇట్టి వ్రాఁతపొరపాటు లన్నియును, విలేఖరులయొక్క విజ్ఞానలోపముచేఁ గల్గినవనియే యూహింపఁదగియున్నది. ఈ ప్రబంధమునకుఁ గృత్యాదిపద్యము లెచ్చటను లభింపలేదు. కావున నీ హేతువులనుబట్టి చూడఁగా నీ ప్రబంధవిషయములో నైక్యక్రమనామనిర్ణయములను జేయుటకుఁ గొన్ని చర్చనీయాంశములు కలవు. కాని, గ్రంథవిస్తృతిసందేహముచే మానివేసి, పూర్వమునుండియు, వాడుకలో నున్న యాచారమునుబట్టియుఁ, బ్రబంధారంభోక్తరీతి ననుసరించియు, నిర్ణయాంశములనుమాత్రమే వ్రాయుచున్నాడ. ఇయ్యది మూఁడాశ్వాసములు గల ప్రబంధరాజము. ఇందుఁ బ్రథమాశ్వాసమునకు “లక్ష్మీనారాయణసంవాద” మనియు, ద్వితీయాశ్వాసమునకు “చోరసంవాదము” అనియు, వాడఁబడుచున్నవి. ఇక్కవీంద్రుఁ డీ యాశ్వాసత్రయవిశిష్టమగు నీగ్రంథమునకు “లక్ష్మీనారాయణసంవాదము” అను నామమిడెను.

మఱియు నిందలి మొదటి యాశ్వాసములో శ్రీలక్ష్మీనారాయణసంవాదమునుగుఱించి వచింపవలసిన విశేష మేమియును లేదు గాని రెండవ యాశ్వాసములో మాత్ర మీతఁడు శ్రీవైష్ణవసంప్రదాయముల ననుసరించి, శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారుల చరిత్రమును జెప్పియున్నాఁడు. మనకు శ్రీ తిరుమంగయా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0sxk7jwrz3u3jrjt76zdq2eg0y9m2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235643</id>
    <revision>
      <id>593179</id>
      <parentid>592929</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2375" sha1="rcmpi0sm28x9wdu5kzr5de7vyjqxthr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;19&lt;/noinclude&gt;ళ్వారులచరిత్ర మొకింత తెలిసికొనవలసిన యావశ్యకత కలదు. గావునఁ గొంత సంగ్రహముగాఁ దచ్చరిత్రమును వ్రాసి, ముగించుచున్నాఁడను.
{{p|ac|fwb}}శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారుల చరిత్రసంగ్రహము&lt;/p&gt;
{{Telugu poem|type=శ్లో॥|lines=&lt;poem&gt;కార్తికే కృత్తికేజాతం చతుష్కవిశిఖామణిం
షట్ప్రబంధకృతం శార్ఙ్గమూర్తిం కలిహమాశ్రయే॥&lt;/poem&gt;|ref=}}
శ్రీ తిరుమంగయాళ్వారులు చోళదేశమున తిరువాలితిరునగరిలో నలసంవత్సర కార్తికమాసములోఁ గృత్తికా నక్షత్రమందు శ్రీమన్నారాయణుని శార్ఙ్గాంశమువలన నవతరించెను.

ఈతఁడు &quot;సమజాయత తత్రపాదజప్రముఖః కశ్చననీలనామకః పురుషోత్తమ కార్ముకాంశజః” అనురీతిని శూద్రకులములో జన్మించినంత “ఆవినాడుడయార్&quot; అను నీతని తండ్రి మంచి శుభదినమున నీతనికి నీలుఁడని నామకరణ మొనర్చెను. పుట్టినది మొద లీ బాలకుఁ డసమానసౌందర్యవిరాజితుఁడై, యమితతేజశ్శాలియై, యత్యంతబలపరాక్రమసమన్వితుఁడై
ప్రకాశించుచుండెను.

ఈతఁ డొకసారి చోళదేశాధిపతిని దర్శింపఁగా నారా జీతనియొక్క సౌందర్యమును, శౌర్యధైర్యములను, బలపరాక్రమములను జూచి, యాశ్చర్యము నంది, యీతనికి “పరకాలుఁడు”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rcmpi0sm28x9wdu5kzr5de7vyjqxthr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235644</id>
    <revision>
      <id>593182</id>
      <parentid>592930</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593182</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2776" sha1="ee6yinopwnvifxqnhi9kludktxajfb7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;20&lt;/noinclude&gt;అను బిరుదనామము నొసంగి, తనకు సామంతరాజుగాఁ జేసికొనియెను.

అనంతర మీ పరకాలుఁడు తనకుఁ జోళరాజదత్తమగు రాజ్యమును, ధర్మమును, మేఱ మీఱక, న్యాయముగాఁ బరిపాలించుచు, సకలసంపత్సమృద్ధితో సుఖంబుండెను. అంతట నచ్చట నాగపట్టణసమీపమున గల “శ్వేతహ్రదము” అను తటాకతీరమున నొకానొకనాకవేశ్య, శాపవశమున మానవతరుణియై, సంచరించుచుండ నా పట్టణవాసియు, వైద్యపుంగవుఁడును నగు నొక శ్రీవైష్ణవోత్తముఁ డామెకు దనకూతుగా గారవించి, తనయింటికిఁ దోడ్కొనివచ్చి, “కుముదవల్లి” యను నామమిడి, మిగుల గారాముగాఁ బెంచుచుండెను. అక్కన్యకారత్నమును దినదినప్రవర్ధమానయై, మహాసౌందర్యలావణ్యయౌవనములతో శోభిలుచుండెను. ఈ యువతీమణియొక్క సౌందర్యాది గుణవిశేషములను విని, పరకాలుఁ డీమెను వివాహమాడఁ దలఁచి, యామె పెంపుడుతండ్రితోఁ బ్రసంగించినంత నాతఁడును, నా బాలికయొక్క సమ్మతిని గనుఁగొని, పరకాలునితో నిట్లనెను. &quot;అయ్యా! బిడ్డ నా కప్రయత్నముగా లభించెను. ఈమెకు దమ కిచ్చుట నాకు సమ్మతమేకాని, యీ బాలిక
పంచసంస్కారసంపన్నునిదప్ప యితరుని జేఁబట్టననియు, వివాహానంతర మొకసంవత్సరమువఱకు ప్రతిదినమున అష్టోత్తరసహస్రసంఖ్యాకులైన శ్రీవైష్ణవోత్తములకుఁ దదీయారాధనము నొనర్చి, వారి శ్రీపాదతీర్థమును స్వీకరించినఁగాని, భుజింప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ee6yinopwnvifxqnhi9kludktxajfb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593185</id>
      <parentid>593182</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2776" sha1="85wcsj72yvc33zqy9m6o16grzzgtuqe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;20&lt;/noinclude&gt;అను బిరుదనామము నొసంగి, తనకు సామంతరాజుగాఁ జేసికొనియెను.

అనంతర మీ పరకాలుఁడు తనకుఁ జోళరాజదత్తమగు రాజ్యమును, ధర్మమును, మేఱ మీఱక, న్యాయముగాఁ బరిపాలించుచు, సకలసంపత్సమృద్ధితో సుఖంబుండెను. అంతట నచ్చట నాగపట్టణసమీపమున గల “శ్వేతహ్రదము” అను తటాకతీరమున నొకానొకనాకవేశ్య, శాపవశమున మానవతరుణియై, సంచరించుచుండ నా పట్టణవాసియు, వైద్యపుంగవుఁడును నగు నొక శ్రీవైష్ణవోత్తముఁ డామెకు దనకూతుగా గారవించి, తనయింటికిఁ దోడ్కొనివచ్చి, “కుముదవల్లి” యను నామమిడి, మిగుల గారాముగాఁ బెంచుచుండెను. అక్కన్యకారత్నమును దినదినప్రవర్ధమానయై, మహాసౌందర్యలావణ్యయౌవనములతో శోభిలుచుండెను. ఈ యువతీమణియొక్క సౌందర్యాది గుణవిశేషములను విని, పరకాలుఁ డీమెను వివాహమాడఁ దలఁచి, యామె పెంపుడుతండ్రితోఁ బ్రసంగించినంత నాతఁడును, నా బాలికయొక్క సమ్మతిని గనుఁగొని, పరకాలునితో నిట్లనెను. &quot;అయ్యా! బిడ్డ నా కప్రయత్నముగా లభించెను. ఈమెను దమ కిచ్చుట నాకు సమ్మతమేకాని, యీ బాలిక
పంచసంస్కారసంపన్నునిదప్ప యితరుని జేఁబట్టననియు, వివాహానంతర మొకసంవత్సరమువఱకు ప్రతిదినమున అష్టోత్తరసహస్రసంఖ్యాకులైన శ్రీవైష్ణవోత్తములకుఁ దదీయారాధనము నొనర్చి, వారి శ్రీపాదతీర్థమును స్వీకరించినఁగాని, భుజింప&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>85wcsj72yvc33zqy9m6o16grzzgtuqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235645</id>
    <revision>
      <id>593201</id>
      <parentid>592931</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="rdgeyj8sus5op7aehwgh02xl82gdnrw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;21&lt;/noinclude&gt;ననియుఁ బ్రతినవట్టెను, గానఁ దా మందుల కంగీకరించితిరేని దప్పక యీబాలికామణిని బెండ్లి యాడవచ్చును.” అని చెప్పెను.

పరకాలుఁ డందుల కెంతయు సంతసించి, “ఆరాధనానాం సర్వేషాం విష్ణోరారాధనం పరం, తస్మాత్పరతరం ప్రోక్తం తదీయారాధనం మునే&quot; అను సూక్తిని సంస్కరించి, సమ్మతించి,
మంచి శుభదినమునఁ బూర్ణదేశికుఁడను నాచార్యునివలనఁ బంచసంస్కారముల నంది, కుముదవల్లిని బరిణయమాడెను.

తదనంతరము కుముదవల్లీప్రతిజ్ఞానిర్వహణము నొనర్పఁబూని, పరకాలుఁడు తనధనాగారములోఁ గల ద్రవ్యమంతయు వ్యయపరచుచు, నిత్యము శ్రీవైష్ణవోత్తములకు షడ్రసోపేతభోజనముల నిడుచు, నారాధించుచుండెను. స్వల్పకాలములోనే తనధనమంతయు వ్యయము కాఁగాఁ జోళభూపతి కీయవలసిన సొమ్మునుగూడ వెచ్చించి, కప్పమును జెల్లింపక సమారాధనమును సాగించుచునే యుండెను.

చోళభూపతి కీవృత్తాంతముఁ దెలిసి, తనకు సామంతరాజైయుండియు, నిర్ణీతమగు కప్పమును గట్టక, దుర్ణయముగాఁ బ్రవర్తించుచున్న పరకాలునిపై మిగులఁ గోపించి, భండనముఁ జేయ భటులను బంపెను.

పరకాలుఁడును మిగుల బలపరాక్రమములను జూపి, చోళభూపతియొక్క సేనలనుఁ చెండాడి, విజయలక్ష్మీవిభాసితుఁ డాయెను. అనంతరము చోళమహీపతి పరకాలునిపై దండెత్తి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rdgeyj8sus5op7aehwgh02xl82gdnrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235646</id>
    <revision>
      <id>593204</id>
      <parentid>592932</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2210" sha1="iijm8dsj93qd6ft68pks6q62k4y9wpt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;22&lt;/noinclude&gt;యేడుపర్యాయము లిటుల తనసేనలను బంపుటయు, బరకాలుఁడే విజయమునందుటయు, జరుగఁగాఁ దుదకు దానే స్వయముగాఁ బరకాలునితో యుద్ధముఁ జేయ నారంభించెను, గాని యపుడును జోళరాజే పరాజితుఁడై పరకాలునితో సామముగా మాటలాడి, తన కీయవలసిన ద్రవ్య మిమ్మని కోరఁగాఁ బరకాలుఁడు మూఁడుదినములలో ద్రవ్యమంతయు నిచ్చుట కొప్పుకొనెను.

అటు లంగీకరించినపిదపఁ బరకాలుఁడు తనవద్ద నొక్కదమ్మిడియైనను లేనందులకుఁ జింతించుచు, నుపవసించి, భగవంతునే ధ్యానించుచుండెను.

అంత నారాత్రి యామహామహుని స్వప్నములోఁ గరిరాజరక్షకుఁడగు కరిగిరివరదుఁడు సందర్శన మొసంగి. &quot;కాంచీపురములో, వేగవతీనదీతీరమున నొక్కనిక్షేపము కలదు. దానిం
గొని, చోళరాజు ఋణమును దీర్పుము” అని యీ విధముగా నానతిచ్చి, యంతర్థానము నందెను. పిమ్మటఁ బరకాలుఁడును మిగుల సంతసించి, యా విధముగా నొనర్చి, ఋణవిముక్తుఁడై, తన కొసంగిన సామంతరాజ్యమును గూడ మగుడ రాజున కప్పగించి, స్వాధీనపఱచివేసెను.

ఈ విధమునఁ గొంతకాలము గడచినపిమ్మట పరకాలుఁడు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iijm8dsj93qd6ft68pks6q62k4y9wpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235647</id>
    <revision>
      <id>593211</id>
      <parentid>592518</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T08:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2029" sha1="oedprg4qb1nnvmfvpep2hwdjcdlx0tl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“ఇంటిలోనున్న సొమ్మెల్లఁ జెల్లిన వైష్ణ
                  వారాధనాపేక్ష నాఘనుండు
నీలికాసె బిగించి డాలుకత్తి ధరించి
                  కేల విల్లమ్ములు లీలఁ దాల్చి
దొంగబంట్లకునెల్ల దొర యయి భేరికా
                  భూరికాహళములు భోరుకలుగఁ
ద్రోవలలోఁ గాచి దొరలసంపన్నులఁ
                  దెరవాట్లు గొని కొట్టి తెచ్చినట్టి
నవధనంబు సహస్రవైష్ణవుల కనుది
నంబు సంతర్పణము సేయఁ&quot;&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
గుముదవల్లికిఁ బంపుచుండి, తా నీమహారణ్యములోనే చౌర్యముల నొనర్చుచు నుండెను.

ఇట్లుండ నొక్కనా డాయరణ్యమార్గమున నెవ్వరును రానందునఁ బరకాలున కొక్కపైసయైనను, లభించక
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;“అహహ ! యెవ్వరుఁ ద్రోవరా రైరటంచు”
జింతించుచు, “నొక్క పొడుగుమహీరుహం, బెక్కి చూచె”
“అపుడు తిరుమంగయాళ్వారి, యందుఁ గరుణ
 సామినృపురీతిఁ దా దోఁ పొసంగఁదలఁచి.”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
సపరివారముగా శ్రీమన్నారాయణుఁడు పెండ్లికొడుకువేసముతో &quot;ప్రకటహాటకరత్నమకుటహారాంగదకటకాది&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oedprg4qb1nnvmfvpep2hwdjcdlx0tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235648</id>
    <revision>
      <id>593004</id>
      <parentid>592519</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:35:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593004</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="35lg9rf4r4230l55nlblgjrnjrgv2ua" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;24&lt;/noinclude&gt;చాకచక్యముల”తోడ నయ్యరణ్య మార్గమునుండి బయలు దే
రేను, ఆవిధముగా నమూల్యాభరణములతోడను, విశేషధనరా
సులతోడను, సపరిజనము గావచ్చుచున్నట్టి &quot;సామిఁగని, . పెండ్లి
కొడుకని, జవమెసంగ, ధనముగల్గెరు వైష్ణవ, తతికోసంగ”
ననుచు నమ్మేటిదొంగ తనపరివారముతోఁ గూడి, పెండ్లికొమ
రుని పరివారము నడ్డగించి, యాక్రమించి, సొమ్మెల్ల దోచుకొ
నెను. అట్లు దోచుకొనిన సొమ్మంతయు బర్వతమువలెఁ బడియు
న్నదిగాని, పరకాలునకుఁ గాని భటులకుఁగాని, కదల్చుటకు
గూడ శక్యముకాలేదు. పరకాలుఁ డేమి చేయఁగలఁడు? మిగు
-లవిచారించి, పురోహితరూపధారియైయున్న బ్రహ్మకుగని,
&quot;ఓయిబాపఁడా! నీవే యీసొమ్మురు గదల్ప లేకుండునట్లు మం
-త్రించితివి. నీవు మంత్రవాదివిగాఁ గన్పట్టుచున్నావు. నీమంత్ర
ము నుపసంహరించెదవా? లేదా?” యని తలపగులఁ గొట్టఁ
-బోయెను. అపుడు పెండ్లికొమరుని వేసముతో నున్న శ్రీమన్నా
రాయణుఁడు పరకాలునిఁగని, “వత్సా! ఆగుము! నేనేమంత్రిం
చితిని, నీకుఁగావలసిన మంత్రమును నేనే యుపదేశింతు నిటుర
మ్మ&quot;ని పిలువఁగాఁ బరకాలుఁ డత్వం క భక్తి తాత్పర్యములతోఁ
బెండ్లి కొమరుని చెంతనిలువఁబడెను. అంకనమ్మహానుభావుండును,
విశేషకటాక్షముఁ జేసి, యాపర కాలునకు, “అష్టాక్షరమహామం
త్రము&quot; నుపదేశించి, గరుడ వాహనారూఢుఁడై శ్రీభూనీళాస
మేకుఁడై, దివ్యదర్శన మొసంగెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>35lg9rf4r4230l55nlblgjrnjrgv2ua</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593212</id>
      <parentid>593004</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T08:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2824" sha1="m1pntggd017r342ws2ojx9b9wrc1etf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;24&lt;/noinclude&gt;చాకచక్యముల”తోడ నయ్యరణ్యమార్గమునుండి బయలుదేరేను. ఆవిధముగా నమూల్యాభరణములతోడను, విశేషధనరాసులతోడను, సపరిజనముగా వచ్చుచున్నట్టి &quot;సామిఁ గని, పెండ్లికొడుకని, జవమెసంగ, ధనము గల్గెను వైష్ణవ, తతికొసంగ” ననుచు నమ్మేటిదొంగ తనపరివారముతోఁ గూడి, పెండ్లికొమరుని పరివారము నడ్డగించి, యాక్రమించి, సొమ్మెల్ల దోచుకొనెను. అట్లు దోచుకొనిన సొమ్మంతయు బర్వతమువలెఁ బడియున్నదిగాని, పరకాలునకుఁ గాని భటులకుఁ గాని, కదల్చుటకు గూడ శక్యము కాలేదు. పరకాలుఁ డేమి చేయఁగలఁడు? మిగుల విచారించి, పురోహితరూపధారియై యున్న బ్రహ్మను గని, &quot;ఓయిబాపఁడా! నీవే యీసొమ్మురు గదల్పలేకుండునట్లు మంత్రించితివి. నీవు మంత్రవాదివిగాఁ గన్పట్టుచున్నావు. నీమంత్రము నుపసంహరించెదవా? లేదా?” యని తలపగులఁగొట్టఁబోయెను. అపుడు పెండ్లికొమరునివేసముతో నున్న శ్రీమన్నారాయణుఁడు పరకాలునిఁ గని, “వత్సా! ఆగుము! నేనే మంత్రించితిని, నీకుఁ గావలసిన మంత్రమును నేనే యుపదేశింతు నిటు ర మ్మ&quot;ని పిలువఁగాఁ బరకాలుఁ డత్యంతభక్తితాత్పర్యములతోఁ
బెండ్లికొమరునిచెంత నిలువఁబడెను. అంత నమ్మహానుభావుండును విశేషకటాక్షముఁ జేసి, యాపరకాలునకు “అష్టాక్షరమహామంత్రము&quot; నుపదేశించి, గరుడవాహనారూఢుఁడై శ్రీభూనీళాసమేతుఁడై, దివ్యదర్శన మొసంగెను.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m1pntggd017r342ws2ojx9b9wrc1etf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235649</id>
    <revision>
      <id>593005</id>
      <parentid>592520</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2431" sha1="o2ldo4etcxqiqdjj05x2yqn4j458yto" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;25&lt;/noinclude&gt;
మహాభక్తుఁడైన పరకాలుఁడా శ్రీమన్నారాయణుని-
సేవించి, యెంతయు, భక్తిభావమునఁ దగ్ధణముననే ద్రవిడభా--
షామయ ప్రబంధబంధురముగా ననేకరీతుల స్తుతింపసాగెను.

భక్తాగ్రేసరుఁడైన పరకాలుని స్తోత్రములకు సంతుష్టాం
తరంగుడై శ్రీరంగనాధుఁడు “వత్సా! నీభక్తికిని, భాగవతా
రాధనాసక్తికిని, స్తోత్రానురక్తికిని, మిగుల సంతసించితిని, గావు
ననే నీదినమున నన్నను గ్రహించిన యీవృత్తాంతము శాశ్వత
ముగా నీలోకమున వాడుకలో నుండులాగున నాయాలయము
లలో నెల్లెడలను, కల్యాణోత్సవములలో నశ్వవాహనారూఢుఁ
డనగునన్ను, నీవునిరోధించి నాసర్వస్వమును, దొంగిలించు
నటుల నొకయుత్సవము నేర్పాటు చేయుచున్నాఁడను” అని
యాసతిచ్చి, యంత ర్హితుఁ డాయెను.

శ్లో. తదా ప్రభృతి వేదాంతిన్ హరిణాంగీకృతంభుని
పర కాలకృతం హ్యేతద్ధ నాపహరణోత్సవం
సర్వస్థలేష సర్వత్ర చోత్స వేష్వశ్వవాహనే
అతస్సర్వేశ్వర స్సర్వస్థ లేముచ మహోత్సవే
తురంగవాహదిన సేకృపయా భక్తవత్సలః
సర్వస్వదాన మద్యాపి కరోతికలివై రిణే
ఏతంచోరోత్సవం చిత్రం యేసేవకతే నరోత్తమాః
తేషాం రంగేశ్వర శీఘ్రం సుప్రసన్నోభవిష్యతి.”&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2ldo4etcxqiqdjj05x2yqn4j458yto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593214</id>
      <parentid>593005</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T08:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="jc12m3e0dni9ielz4ftt7crdwxvbthh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;25&lt;/noinclude&gt;మహాభక్తుఁడైన పరకాలుఁ డా శ్రీమన్నారాయణుని సేవించి, యెంతయు భక్తిభావమునఁ దత్క్షణముననే ద్రవిడభాషామయప్రబంధబంధురముగా ననేకరీతుల స్తుతింపసాగెను.

భక్తాగ్రేసరుఁడైన పరకాలుని స్తోత్రములకు సంతుష్టాంతరంగుడై శ్రీరంగనాథుఁడు “వత్సా! నీభక్తికిని, భాగవతారాధనాసక్తికిని, స్తోత్రానురక్తికిని, మిగుల సంతసించితిని, గావుననే నీదినమున న న్ననుగ్రహించిన యీవృత్తాంతము శాశ్వతముగా నీలోకమున వాడుకలో నుండులాగున నాయాలయములలో నెల్లెడలను, కల్యాణోత్సవములలో నశ్వవాహనారూఢుఁడ నగునన్ను, నీవు నిరోధించి నాసర్వస్వమును దొంగిలించునటుల నొకయుత్సవము నేర్పాటుచేయుచున్నాఁడను” అని యానతిచ్చి, యంతర్హితుఁ డాయెను.
{{left margin|3em}}&lt;poem&gt;శ్లో. తదాప్రభృతివేదాంతిన్ హరిణాంగీకృతంభుని
   పరకాలకృతం హ్యేతద్ధనాపహరణోత్సవం
   సర్వస్థలేషు సర్వత్ర చోత్సవేష్వశ్వవాహనే
   అతస్సర్వేశ్వర స్సర్వస్థలేషుచ మహోత్సవే

   తురంగవాహదినసే కృపయా భక్తవత్సలః
   సర్వస్వదాన మద్యాపి కరోతి కలివైరిణే
   ఏతం చోరోత్సవం చిత్రం యేసేవకతే నరోత్తమాః
   తేషాం రంగేశ్వర శ్శీఘ్రం సుప్రసన్నో భవిష్యతి.”&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jc12m3e0dni9ielz4ftt7crdwxvbthh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235650</id>
    <revision>
      <id>593215</id>
      <parentid>592521</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T08:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="hfhg4lc56h805ltatslcg4j6gqo3jqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అని ప్రపన్నామృతపురాణమునఁ జెప్పఁబడియున్నట్టు లీయుత్సవమే “చోరోత్సవము&quot; అని ప్రసిద్ధమైనదై, శుభప్రదమనియు, భగవత్రీతికరమైనదనియు, సర్వవిదితమై యున్నది.

ఇట్లు సుప్రసన్నుడైన శ్రీరంగనాథుని గనులార సేవించి, ధన్యుఁడై, తిరుమంగయాళ్వారు తా నొనర్చుచున్న శ్రీవైష్ణవారాధనవ్రతమును బూర్తిచేసి, కృతార్థుఁడాయెను.

అనంతరము కుముదవల్లీసమేతుఁడై, తిరుమంగయాళ్వారు శ్రీరంగమున నివాస మేర్పఱచుకొని, శ్రీరంగనాథదేవాలయమున కనేకగోపురప్రాకారాదులను గట్టించి, కైంకర్య
మొనర్చెను. ద్రవిడవేదమునకు షడంగము లనఁదగు నారు ద్రవిడదివ్యప్రబంధములను రచించి, యీలీలావిభూతియందు 105 సంవత్సరములు జీవించి, యనంతరము పరమపదమున కరిగి, స్వస్వరూపము నందెను.

కూర్మనాధకవీంద్రుఁ డీ చరిత్రాంశమునే యవసరమైనంతవఱకు సంగ్రహించి, సరసమగు శైలితో, సంప్రదాయాంశములను సమకూర్చి, సమీచీనముగా నిందు వర్ణించియున్నాఁడు.

శ్రీరామతీర్థపర్వతముపైనున్న దర్శనీయస్థలములను వర్ణించుచు నీతఁ డనేకములగు చాటువులను జెప్పియున్నాఁడని, ఆదుర్తి అప్పలనరసింహం పంతులుగారు చెప్పియున్నారని యిదివఱలోనే వ్రాసియున్నాఁడను, గాని, ఆయన నాయొద్ద నొకపద్య&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hfhg4lc56h805ltatslcg4j6gqo3jqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235651</id>
    <revision>
      <id>593216</id>
      <parentid>592835</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T08:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>593216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="ewjehxqlp28i4svo3124v8gx1scwppx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;27&lt;/noinclude&gt;ములో నొక్కపాదమే చదివి వినిపించినారు, ఆపద్యపాదము నిట నుల్లేఖించుచున్నాఁడను.
&lt;poem&gt;సీ. “ఇఱుకురా యిది దొంగ, దొరకురా వెదుకంగ
                  పలుకురా యది మాఱు, పలుకు నిచట&quot;&lt;/poem&gt;
ఇఱుకురాయి, పలుకురాయి, పాండవుల పంచలు, సీతకుండము, రామకుండము, మొదలగు ననేకవిచిత్రదృశ్యముల నితఁ డీవిధముగానే వర్ణించియున్నాఁడని జనశ్రుతి కలదు.

ఈగ్రంథరాజమున కుపోద్ఘాతము వ్రాయునవకాశము నాకు కలిగించినందులకు యీ యాంధ్రవిజ్ఞానసమితి యధ్యక్షులవారికి నాకృతజ్ఞతాపూర్వకవందనము లర్పించుచు, నితోధికముగ నిట్టిగ్రంథపదంపర నాంధ్రమున వెలయింపజేయుదురని యాశించుచున్నాడను.
{{rh|శ్రీరామతీర్థము వృష,&lt;br&gt;
జ్యేష్ఠ, శు. పూర్ణిమా&lt;br&gt;
సోమవారము&lt;br&gt;
9-6-1941.||{{Center|ఇట్లు,&lt;br&gt;
బుధజనవిధేయుఁడు,&lt;br&gt;
కవితావతంస గానకళానిపుణ,&lt;br&gt;
'''కరి నారాయణాచార్యులు భాగవతార్'''.}}}}

{{Center|—————}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ewjehxqlp28i4svo3124v8gx1scwppx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235652</id>
    <revision>
      <id>593217</id>
      <parentid>592523</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="8tzr6duwwywd7k0xtodyomsu2mhokrf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|శ్రీరస్తు}}
{{p|ac|fs150}}శ్రీ లక్ష్మీనారాయణసంవాదము&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf
|Page = 30
|bSize = 600
|cWidth = 288
|cHeight = 39
|oTop = 241
|oLeft = 141
|Location = center
|Description = 
}}
{{p|ac|fs125}}ప్రథమాశ్వాసము&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf
|Page = 30
|bSize = 600
|cWidth = 119
|cHeight = 29
|oTop = 337
|oLeft = 206
|Location = center
|Description = 
}}
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;అతులపదరేణుదూరీ
కృతగౌతమమౌనిసుందరీపాషాణా!
కృతికిన్ గృతికృతకథనా
కృతికిన్ శ్రీరామతీర్థగిరిరఘుపతికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;సమర్పితంబుగా నాయొనర్పంబూనిన లక్ష్మీనారాయణసంవాదంబను మహాప్రబంధమునకుఁ గథాక్రమం బెట్టిదనిన.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;తనమనస్సంకల్పవనరాశి కబ్జజాం
                  డములు లీలాబుద్బుదములు గాఁగఁ
దనకథాజ్యోత్స్నకు సనకాదిఘనయోగి
                  సముదయంబులు చకోరములు గాఁగఁ
దనదివ్యతేజోగ్ని కనలహరిత్తురం
                  గములు పటుస్ఫులింగములు గాఁగఁ
దనదు మాయావినూతనతిరస్కరిణికిఁ
                  బ్రాణికోటులు సాలభంజికలుగ&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tzr6duwwywd7k0xtodyomsu2mhokrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235653</id>
    <revision>
      <id>593218</id>
      <parentid>592524</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T09:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="346n4uhznywsxzru1u6vougd16vhwdh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;నలరు జగదీశుఁ డభినుతాజాభ్రకేశుఁ
డాదిమధ్యాంతరహితుఁ డాహ్లాదహేతు
వప్రమేయుండు జలధరశ్రీప్రకాయుఁ
డమరరిపుమర్దనుండు జనార్దనుండు.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అట్టి నారాయణుండు సమస్తలోకరక్షణంబు సేయుచు, భక్త
పరిపాలనకుతూహలంబునం దనివితీరక, యనేకదివ్యదేశం
బులందు మర్త్యావతారంబు నొందుచుండి, విశేషించి
శ్రీరామతీర్థగిరియందు లక్ష్మీసమేతుండై భక్తులమనోర
థంబు దీర్చుచుండి, యొక్కనాఁడు.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మొయిలుపైరవిలాగు హొయలుగా శిరమున
                  బంగరునెఱరంగుపాగఁ జుట్టి,
యుష్ణాంశుతరుణారుణోత్కిరణముగతి
                  రంగగు కెంపుతురాయిఁ బూని,
యంతర్గకరుణారసౌఘంబు పైనుండె
                  ననఁ గుసుంబావన్నెయంగిఁ దొడిగి,
కడుపులో జగములు కదలకుండఁగఁ బట్టి
                  చుట్టినట్టుగ నడికట్టుఁ గట్టి,&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;బాఁకు మొలఁ జెక్కి వాహ్యళిపై ముదమున
కలిమిజవరాలి కిట్లనెఁ గప్పురంపు
విడెము సేయుచు ముత్తెంపుఁవింతచవులఁ
జౌకటులతేటఁ జెక్కిళ్లఁ జౌకళింప.&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>346n4uhznywsxzru1u6vougd16vhwdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235654</id>
    <revision>
      <id>593223</id>
      <parentid>592525</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="kpzocn6ol3kt61emnx00dijqqw9yvwr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;నారీమణి నే నిప్పుడు
స్వారీ వేంచేసివత్తు; సమ్మతిచేతో
దూరీకృతవ్యధ యగు మా
శారీకీరీప్రసంగచాతుర్యమునన్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నావుడు చిన్నవోయి లలనామణియుల్లము ఝల్లనంగఁ జే
తోవిభుఁ జూచి బాష్పములు దొంతరగాఁగను రెప్పలార్చుచున్
భావజుఁ డాత్మపాణిగ కృపాణిఁ గడుం ఝుళిపించుకైవడిన్
మై వణకంగ నిట్లనె సమాకులకోకిలకాకలీధ్వనిన్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కలనయినన్ క్షణంబయినఁ గట్టిగ న న్నెడఁబాయఁజాల దీ
చెలియ యటంచు లో నెనరుఁ జెందినఁ గాక! మహాత్మ! మిమ్ము నే
వలదన నెంతదానను; భవత్కృప నెవ్వరికైన నెంతగా
వలయునొ, యంతయౌ, హృదయవల్లభ! నాకొఱ కింత యేటికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అని గన్నీరు నించు మున్నీరు పట్టి చుబుకంబు వట్టి, బ్రతిమాలి
యిట్లనియె.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;ఇట్టులాడంగఁదగునె నీయట్టిచెలికి?
నిట్టె తిరువీథి కేగి నే నిపుడె వత్తు
గట్టిగా నమ్ము మని బాలఁ గౌఁగలించెఁ
జుట్టు కైదువగలదిట్ట సొగసులుట్ట.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;రాజీవాక్షుఁడు భక్తసంతతులతో
రాజైకరాజచ్చమూ
రాజీమధ్యమునందు మర్దల ముఖారావంబుతో లాస్యముల్
రాజిల్లన్ వగ నాటపిట్టగతి ధారాపంచకాధారమౌ
తేజీ నెక్కి వినోదలీలఁ దిరువీథిన్ స్వారి వేంచేసినన్.&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kpzocn6ol3kt61emnx00dijqqw9yvwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235655</id>
    <revision>
      <id>593248</id>
      <parentid>592526</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T11:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2507" sha1="nb1thfabfiov1hf5qop18lg5zslzkig" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;మొల్లమౌ లేనవ్వు లుల్లసిల్లిన లీల
                  మల్లెపూసేసలుఁ జల్లిచల్లి
కన్నులన్ను లొనర్చువన్నె జెన్నలరారఁ
                  గప్పురంపునివాళిఁ ద్రిప్పి తిప్పి
కెమ్మోవు లందిచ్చు క్రియఁ బంచదార లిం
                  పెసఁగ నైవేద్యంబు లిచ్చియిచ్చి
రాసకేళు లొనర్చు రహిఁ బ్రదక్షణములఁ
                  జక్కనౌ మ్రొక్కులు మ్రొక్కి మ్రొక్కి&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;వ్రజయువతులట్ల యప్పురవారసతులు
చెలఁగి యాటలఁ బాటలు సేవఁ జేసి
రాప్తవర్గముతోడ విహారలీల
నిందిరాభర్త తిరువీథు లేగువేళ.&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=వ.|lines=&lt;poem&gt;అంత నిక్కడ.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కలుముల ముద్దరాలు పతిఁగన్నులఁ జూడక సోలుతమ్మిలే
యలరులఁబోలు నెమ్మొగమునందు నుతింపఁగఁజాలు ముంగురుల్
చలదళులంచుఁ దోలుఁ జెలలంబతిమాలుఁ గృపావిశాలు, నా
చెలువుని భక్తపాలు ఘనశీలునిఁ దెమ్మని వ్రాలు నంతటన్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిగురుజిరాధరించి, విరిసింగిణి నారి బిగించి, తమ్మివాల్
దగ ఝళిపించి, రాచిలుక తత్తడిపై దుమికించి, కల్వము
ల్కిగముల ముంచి, మిక్కిలి నళించి, మరుం డకటా! ఖసెల్లునన్
మొగలి కటారిచేఁ బొడిచె ముద్దియగద్దియమీఁద వ్రాలఁగన్.&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nb1thfabfiov1hf5qop18lg5zslzkig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235726</id>
    <revision>
      <id>593224</id>
      <parentid>592782</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* మూల్యాంకన చేసారు */</comment>
      <origin>593224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="l6fneajbdqv2g8pzdhasidvsz88cb2z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;72 శ్రీ లక్ష్మీనారాయణ సంవాదము.&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;కంచిలో హరివైన కాకుత్స్థరామా! - పంచబాణునిఁ గన్న భద్రాద్రిరామా!&lt;/poem&gt;|ref=॥లాలి॥}} 
{{c|గద్య}}

{{c|ఇతి శ్రీమన్నారాయణ చరణదాస్య పవిత్ర, గోగులపాటి}}
{{c|బుచ్చియామాత్య పుత్త్ర, శ్రీమత్తిరుమల పెద్దంటి}}
{{c|సంపత్కుమార శ్రీ వేంకటాచార్య దేశికాను}}
{{c|గ్రహసనాథ, శ్రీకూర్మనాథ ప్రణీతం}}
{{c|బైన శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాద}}
{{c|మహా ప్రబంధంబు నందు}}
{{c|తృతీయాశ్వాసము}}
{{c|సంపూర్ణము.}}
{{Css image crop
|Image = లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf
|Page = 101
|bSize = 600
|cWidth = 47
|cHeight = 46
|oTop = 725
|oLeft = 270
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6fneajbdqv2g8pzdhasidvsz88cb2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235874</id>
    <revision>
      <id>593015</id>
      <parentid>592956</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3213" sha1="fcjqeovrptnh2bdoa06egxs1hlr9tls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Center|శ్రీ}}
{{p|ac|fs150}}సుందరీమణిశతకము&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = సుందరీమణిశతకము.pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 248
|cHeight = 33
|oTop = 158
|oLeft = 182
|Location = center
|Description = 
}}

{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;శ్రీ లలరంగఁ జంద్రకళ చెల్వున లేనునునవ్వువెన్నెలల్
గీలుకొనంగ నంగజశిలీముఖరీతిఁ జెలంగుచున్న నీ
లీల కనుంగొనంగ నవలీల నఖండసమస్తభూతలం
బేలినకన్న సౌఖ్యమని యెంతుఁ జుమా మది సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=1}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నినుఁ దొలునాఁటికూటమిని నేరుపుఁతో జెలులెల్ల మెల్లమె
ల్లనె పడకింటిలోని కొకలాగునఁ దెచ్చిననాఁటి సిగ్గుతో
నెనసిన యోరచూపులిఁక నేమననాఁటను గల్వదండలో
యన వెలుఁగొందె నేఁటి కెదనంటిన ముల్కులు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=2}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ముసిముసినవ్వుతోఁ జిగురుమోవి కదల్పుచుఁ జన్నుదోయి నె
న్నొసలు చమర్చఁగా ననుఁ గనుంగొని నానమరల్చు జూపులఁ
య్యసమశరుండు మున్ను యెదనంటఁగ గ్రుచ్చి పెగల్చు పూవునా
రసములనంగఁ దోఁచఁగ దరంబులె యోర్వఁగ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=3}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;సరసములాడు నేర్పు కనుసైగలు సేసెడు నేర్పు నా మనం
బెఱిఁగెడు నేర్పు నెమ్మది నొకించుక గోపము సేయు నేర్పు క్ర
మ్మఱ మురిపెంబుతోడ బ్రతిమాలెడు నేర్పు మనోజకేళిలోఁ
గరఁగెడు నేర్పు నీకె తగుఁగాదె తలంపఁగ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=4}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;పాపటదీర్చి నెన్నొసటిపై నునుపై యసియాడు చేయుచు
క్కాపయిఁ గూర్చి గుబ్బలనొయారపు జాఱుపయంట చేర్చి వాల్
జూపుల నాదు మానసము చూఱఁగొనన్ సొగసైన రత్నపుం
దీపములాగ నా యెదుర నిల్చుట యెన్నడొ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=5}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fcjqeovrptnh2bdoa06egxs1hlr9tls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235876</id>
    <revision>
      <id>592968</id>
      <parentid>592937</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:01:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592968</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="77nm48fdjsep7ijcungqhyqvcqntchn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt; బంగరుతీఁగెవంటి మెయి పట్టెఁడు గుబ్బలు, చేరెఁ డేసి క
న్నుంగలువల్ కనన్ మినుమినుక్కను కౌన్ బలుమేల్‍పిఱుందు జం
కుం గళలుల్లసిల్ల నిటకున్ సిరిచుక్క యనంగ వచ్చి మా
ముంగల నిల్చుటెన్నఁడొకొ ముచ్చట దీరఁగ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=11}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తమ మధురత్వసంపదగదా యిది దొంగిలెనంచు మోద న
య్యమృతపుబిందువోయనఁగ నందమునం దగు ముక్కునత్తుము
త్యము నునుమోవి మాటికిని దాకుచునుండఁగఁ బూరుషాయిత
క్రమమున నుండు నిన్ దలఁపఁగాఁ గరఁగున్ మది సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=12}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చెలఁగుచు మీఱి నీదు నునుజెక్కులు గోరుల నొక్కకున్న మె
చ్చులుగల నీదు మోవి చవిచూడకయుండిన నీదు పల్కులూ
హలఁ గొనకున్న నీ తళుకు లందము నీ గుజరాతికెంపు లీ
చిలుకలు నేల నే గణన సేతునె వీనిని, సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=13}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అలుక యిదేమిరా! వెగటులాడకురా! దయతోడ జూడరా!
పలుక విదేలరా! గడుసు పల్కులెఱుంగని చిన్నదానరా!
చెలిమిఁ దలంపరా! మనవి చేకొనరా వినరా మనోహరా!
చెలువుఁడ యన్న నీ నెనరు చిత్తము వాయదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=14}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తల లొకయింత యెత్తి నునుదళ్కులుపై వెదజల్లి గొంటుపోఁ
కలవలెనుండి బంతులయి గట్టితనంబున కౌళ్లుగట్టి చెం
తల నెఱనిండె నాంతరసుధాకలశంబులఁ గేరు నీ కుచం
బులఁ బవళించి, నేఁ దనివి పొందుట యెన్నఁడొ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=15}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77nm48fdjsep7ijcungqhyqvcqntchn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235877</id>
    <revision>
      <id>592970</id>
      <parentid>592938</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T12:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592970</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2916" sha1="p67ya30eatxtcvc6ia4v9v6rzv8woa3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;రతిఁ జిగురాకువంటి యధరంబు చుఱుక్కునఁ బంటనొక్కి సీ
త్కృతి యొనరించి, బొమ్మముడి దేరఁగ నోరగఁజూచి, నీకు నీ
గతి నొనరించనేర్తునని, గంటుగ నా నునుమోవి నొక్కి నొ
చ్చితివే యటంచుఁ గేలఁ బరిశీలన చేతువె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=16}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చెలఁగి కికాకిక న్నగుచుఁ జిల్కలమంచముమీఁదఁ గేరుచున్
గులుకుమెఱుంగుగబ్బిచనుగుబ్బ లురమ్మునఁ గూర్చి రేపవల్
తెలియక యుండువేళ సుదతీ! నిను నన్నెడబాపినట్టి యా
నలువకుఁ బూజ లేదుగద! నాఁటికి నేటికి, సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=17}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిలుకలకొల్కి! నీ నగవుచిల్కెడు నెమ్మొగ మొక్కమాఱు క
న్నులఁ గనుఁగొన్ననాఁడు మదనుండు ననుం గరుణించుగాక! యో
చెలి, నినుఁ బాసి వ్యర్థగతిఁ జెందిననాఁ డకటా! మరుండు కే
వలమతి కర్కశాస్త్రముల వంచును నొంచును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=18}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కాటుకకంటి నిగ్గులెసఁగం బొసఁగంగను నీ కటాక్షమై
నాటెను ఱొమ్ము తాళఁగలనా లలనా? యిదిగాక కప్రపున్
వీటి యొసంగుచుం బికిలిపిట్ట వగం, గవ గన్ననాటి నీ
కూటము లెన్న గుండె కరఁగుఁన్ జరగున్ ధృతి సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=19}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;సొలయక నీవు పౌరుషముఁ జూపుచుఁ గంతురణం బొనర్ప నే
నలకలు గోళదువ్వి, తెలనాకుల చుట్టలొసంగి, తాని పు
వ్వుల సురటీల వీవ, నునుపుంగవు నల్లన బిగ్గఁబట్టి, నీవు యిం
పులఁ బరిచర్య సేఁత దలపోయుదొ లేదొకొ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=20}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p67ya30eatxtcvc6ia4v9v6rzv8woa3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235878</id>
    <revision>
      <id>592975</id>
      <parentid>592939</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="de04likh6d23nqvxuhh9zedsbkj9ziq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మించు ధర న్నటించె లత మేదినిపైఁ జరియించె నేమొకో
యంచుఁ దలంచుచున్న తరి నచ్చపుబంగరుబొమ్మరీతి మ
త్కాంచనసౌధసన్నిధిని గాంచి మదీయతపఃఫలంబె కా
నెంచెద నన్ను నమ్మము రతీశుని సాక్షిగ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=21}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చక్కెరబొమ్మ! నీ మొగము చక్కదనంబు పిఱుందునంద మా
చెక్కుల చెక్కు పల్వరుస చెల్వము నూరుల తీరు లయ్యరే!
యెక్కడఁజూడ నీవె కృప నించుక చూడకయున్న మానునే,
చక్కెరవింటిదంట సుమసాయక మేయక? సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=22}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నేటికి నిండె నా తపము నిక్కమటంచు సుఖించి యుంటి, స
య్యాటల నాటపాటల నొయారపుదేటల ముద్దుమాటలన్
గూటమి నేలు నిన్నుఁ గని కోమలి! నిన్నెడబాసి యుంటి నీ
నాఁటికి నేది మున్నెడ నొనర్చితినో యిట సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=23}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;బహుతరలజ్జఁ గన్ను లొకపాళముగా ముకుళించి, నీ యురో
రుహముల నీవిపైఁ గరసరోజములుంచి, తొడల్ బిగించ నే
రహి వలువెల్లఁ బాపఁగఁ బిరాలునఁ దొల్తటికూటమిన్ స్వయం
గ్రహణ మొనర్చినట్టి యుపకారిణి వౌదువె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=24}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అందెల నాదు చొప్పణఁచి, యల్లన మెల్లన వచ్చి కేళికా
మందిరశయ్య నిద్ర గనుమాడ్కి వసించిన నాదు చెక్కులిం
పొందఁగ ముద్దు పెట్టుకొనుచుండఁగ నేఁ జిఱునవ్వు నవ్వ, ల
జ్జం దగు నిన్ను గేళి నెకసక్కెము చేయుదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=25}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>de04likh6d23nqvxuhh9zedsbkj9ziq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235879</id>
    <revision>
      <id>592976</id>
      <parentid>592940</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2863" sha1="p1xeuft0m08mgmwlxnatnvuhnbo00is" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;ఎటులిఁకఁ దెల్లవాఱె సెలవీయర నీదు కరంబు నాదు సం
దిట నిడినావు నా పదము నీ పదమున్ మెలవైచి తేమొకో
చిటిపొటిచేత చేసెదవె! సిగ్గుల చేటిపు డేమటంచుఁ గౌఁ
గిటఁ బతిమాలు నిన్ బలిమిఁ గేళి యొనర్తును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=31}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చెమ్మటనంటు ముంగురులు చిందిన కస్తురిబొట్టు నిద్దురం
గ్రమ్మెడు కన్నులున్ జెదరు కాటుకయున్ నెలవంకలున్ వినో
దమ్మగు తళ్కుఁజెక్కులు రదక్షతలక్షితమైన మోవిచే
నిమ్మగు నీ మొగంబు గనుటెన్నఁడు ప్రొద్దున సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=32}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వాడిన మోముతోఁ దొగరువాతెఱఁ బలుగెంపుగుంపుతో
వీడిన కొప్పుతో సొలపువింతలతో ననుఁ బాసిఁపోవఁ గా
ళ్లాడనియట్లు తొట్రువడు నందపు నెన్నడతోడఁ బ్రొద్దునన్
వేడుకఁ గేళిమందిరము వెల్వడుచుందువు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=33}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;సోయగ ముప్పతిల్ల ననుఁ జూచి కిసాలున నవ్వి లేచి, రా
రా! యని కౌగిలింపుచుఁ బిరాలున శయ్యకు వ్రాలి గుబ్బలన్
నా యురమాని మోవి రదనంబున నొక్కుచుఁ జొక్కిచొక్కి యూ
హూ! యని సైఁగ నన్ బలుకకుండ నదల్తువె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=34}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;పాయఁగలేని మోహమున బంతులవంటి కుచద్వయంబు చే
దోయి నమర్చి, కేళితమి తోరపుఁ గామశతాంగచక్రపుం
జాయలపైకి దొర్లి నను శయ్యకు వ్రాల్చి పరాకటంచు వీ
రాయితలీల మెచ్చుగొను నద్భుతశీలవె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=35}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1xeuft0m08mgmwlxnatnvuhnbo00is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235880</id>
    <revision>
      <id>592987</id>
      <parentid>592941</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="e5zeph3zhyvq4mvzif6b056qqce9mfv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మించెడు వేడ్కఁ బైకొని రమించెడుచోఁ గటిమీఁద వేణి న
ర్తించుట యొప్పు రాచిలుకతేజిమనోజుఁడు చౌపటాలి ద్రొ
క్కించుచుఁ జిత్రభంగి దుమికింపుచు నీలకశాహతిం దుటా
యించిన లాగు నా సొగసు లెన్నఁగ శక్యమే, సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=36}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మోహముమీఱఁ బంచశరుమోహర మొగ్గినవేళఁ గుల్కు నీ
సాహస మేమనన్ బయికిఁ జంగున దాఁటి చెలంగి కేళిలో
నీ హొనరెల్ల నేర్పఱుపు నేర్పరి వౌదువు విస్ఫురద్వరా
రోహ యటన్న పేరు దగు రూఢిగ నీయెడ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=37}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అలితతి మ్రోఁతకున్ శుకపికావళి కూఁతకు మంటమారిపూ
విలుతుని కత్తికోతఁకు నవీనసమీరకుమారు నేఁతకున్
బొలుపుఁగ జంద్రు పెళ్లుడుకపోఁతకుఁ క్రొవ్విరిమల్లె పూతఁకున్
జలనమునొంది గుండె ఝలుఝల్లుమనెం గదె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=38}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;జడ కటి సంచరింప, బురుసాపనిచీరె పయిన్ మెఱుంగుపా
వడ తళుకుల్ నటింప, బిగివట్రువగుబ్బల రత్నహారముల్
తడఁబడి సందడింప, మరుతంత్రము లందియ లుగ్గడింపఁగాఁ,
బడకకు వచ్చు నీ సొబగు భావముఁ బాయదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=39}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కొదమమిటారి చన్నుఁగవ గోరుల పోటు మెఱుంగు వాతెఱన్
గుదిరిన పచ్చికాటుకనుఁ గోనల నిద్దురపాటు చెమ్మటల్
కదలెడు మేనునీటు పదకంజములన్ దడఁబాటు, జారుప
య్యెఁద యెదమాటు, నీవు పడకిల్ వెడలం దగు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=40}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e5zeph3zhyvq4mvzif6b056qqce9mfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235881</id>
    <revision>
      <id>592989</id>
      <parentid>592942</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="h63t3qr7v0z949edudbsmnjb2euhlnj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నీ కడకంటి చూపు, బలునిద్దపు నీ చనుదోయి ప్రాపు, నన్
బైకొను కోపు, నీ జిలుగుబంగరు మై నునుతాపు, నీ సుధా
స్తోక రదాంశుకంబు చవి చూపు, దయామతి దాపు, నీవే నన్
జేకొను కోపు లేక గడెసేపు రుచించదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=41}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిలుకహుమావజీరు విరిసింగిణిఁగూర్చిన కొత్తవింత పూ
జిలుకవు నా పయిం గరుణ చిల్క విదేమి మెఱుంగురత్నపుం
బలుకవు, కప్పురంబులిక పల్కవిదేమి యటంచు నిన్న నే
నలిగినవేళ వేఁడుకొను టాత్మఁ దలంపవె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=42}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కోపము మానవే, నెనరుగూర్చిన చల్లనిచూపువెన్నెలల్
నాపయిఁ జల్లవే చలము నాయమె బిగ్గఱఁ గౌఁగిలింపవే
యో పువుఁబోఁడి! యో రమణి! యో చెలి! నీ యధరామృతంబునం
దాపము దీర్చవే యనుచుఁ దద్దయుఁ బల్కుదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=43}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అతులితచిత్రవస్తుసముదంచితదర్పణనూత్నకాంతి న
ప్రతిమపుఁ గేళిసౌధమున బంగరుసౌధపుఁ జప్పరంపు మేల్
రతనపుఁ గోళ్లమంచమున రంజిలు పూసలసెజ్జయందు నేఁ
గుతుకముమీఱ నిన్నుఁ గవగూడుట యెన్నడొ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=44}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఇంచుక నొక్కనాఁడు పడకింట సమున్నతదర్పణాప్తి నై
జాంచితమూర్తిఁ గన్గొని పరాంగనలౌ యని యల్గిపోవ వా
రించుచు నీడఁజూచి బెదరేవని నవ్వుచు మోము ద్రిప్పి నీ
క్షించుమనన్ గ్రహించి దయ సేతువుగా నను సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=45}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h63t3qr7v0z949edudbsmnjb2euhlnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235882</id>
    <revision>
      <id>592990</id>
      <parentid>592943</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T13:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2951" sha1="mlv86nkx627bl3ndodisn3o4ybxfp0k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పలుచనిమేనితోఁ జిలుకపల్కులతోఁ జిఱునవ్వుమోముతో
కులుకుకడానిడాల్ పొగరుగుబ్బలతో నసియాడుకౌనుతో
బలువుపిఱుందుతోఁ దరుణపల్లవజిచ్చరణద్వయంబుతో
తలిమము చెంత నిల్చి పరితాపము దీర్పవె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=46}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కిలకిల నవ్వు నవ్వి, గిలిగింతలు వింతలు చేసిచేసి, గు
బ్బల నెద గ్రుమ్మిక్రుమ్మి, నునుపల్మొనవాతెఱ నొక్కినొక్కి, రా
చిలుకహుమావజీరు విలసిల్లు లడాయి బడాయి చూపు నిన్
దలఁచిన గుండెలో దిగులు దైవమెఱుంగును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=47}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కొదమమిటారిచన్నుఁగవ గొప్పపిఱుందు మెఱుంగుఁజెక్కు లొ
ప్పిదమగు కన్ను లబ్బురపుఁ బెన్నెఱు లొప్ప వయఃప్రపూర్ణమై
మదనునిదంతిలాగు నను మక్కువ దక్కఁ బెనంగుచుండు నిన్
వదలఁకయున్న నబ్బు వహవా సహవాసము సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=48}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;గడి యెడబాసి చిత్రఫలకంబున నా నునుచూపు వ్రాసి న
ల్గడలును జూచి మోహమున కన్నులనద్దుక చన్నుదోయిపై
నిడికొని జంకుకొంకునెడ నేఁ గనుగొందు పిఱుందపొంచి బ
ల్వెడవిలుకాఁడు కత్తి ఝళిపించెను కోయను సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=49}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చనుగవ మున్ను నొక్కుదునొ చక్కని చెక్కిలి ముద్దుగొందునో
మును నునుమోవి గ్రోలుదునొ? తొల్తఁ గవుంగిట జేర్చుకొందునో
యని యనురాగమొంది మనసారగ నువ్విళు లూరుచుండఁగాఁ
దనువులు రెండు నొక్కటగఁ దార్కొనఁజేతువె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=50}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlv86nkx627bl3ndodisn3o4ybxfp0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235883</id>
    <revision>
      <id>592991</id>
      <parentid>592944</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="c1qp8d8iq93zrv79iw2fobnkoxdiyjh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చిత్తము రంజిలంగ నల చిత్తజుపట్టపుదంతివై ...
వత్తువు వచ్చి చిత్రితమ? యిబ్బడి నుండెడు నన్ను కేళిలో
మెత్తువొ మెచ్చి నా సొలపు మేన్ వెదదీరగ మోవినానకన్
బిత్తువొ, నీ ఋణంబు లిక యెన్నడు దీర్తును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=51}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మంతనమంచు వచ్చి పలుమారు కపోలము చుంబనంబు గా
వింతువె పువ్వుదండ మెడవేసెదనంచు నురంబునందు నా
టింతువె చన్మొ... ... ... ... ... ... ... ... రదంబు మోవి సం
ధింతువె నీ వినోదము నుతింపగ శక్యమే సుందరిమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=52}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;... ... ... ... వత్తు నలివేణి దయన్ ... ... మ్మటంచు మో
హమ్మున కౌఁగలించుకొన నక్కున జేర్చి ... ... .. ... ... ...
... ... ... సిల్లుగతి కన్నుల నశ్రులు కమ్మ ... ... ... ... ... ...
... ... .. ... ... ... ... ... ... దైన్యము లెంచుదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=53}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కనకపుబొమ్మ నిన్ను కను కన్నులు కన్నులు, నీదు చాతురీ
వినయవచోగతుల్ వినెడు వీనులు వీనులు, నీ తనూలతం
బెనగెడు మేను మేను, తమి నిన్నెపుడున్ మరుకేళిలోన రం
జన మొనరించకాఁ గలుగు జన్మము జన్మము సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=54}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కులుకుచుఁ గేళిసౌధమునకున్ వెస నీ వరుదెంచి, నాదు క
న్నులు వడిమూయ నే నిను గనుంగొను లాగు మోము గు
బ్బలు వళులుల్కవేసి పిరుదు పల్మరు నంటుచు నీవె లాగినన్
భళిభళి! యంచు నవ్వుదువు పక్కను పైఁబడి సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=55}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1qp8d8iq93zrv79iw2fobnkoxdiyjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235884</id>
    <revision>
      <id>592993</id>
      <parentid>592945</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2863" sha1="m2im25tdyhw47zpdkdsy7lbisse9nwk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;మదనుఁడు డాసెఁ బూవిలుతు మర్మములంటఁగ నేసె నక్కటా
హృదయము దూసె దానిపయి నిందుఁడు వెన్నెలఁ గాసెఁ గోకిలల్
చెదరక కూసెఁ జిల్క రొఁద చేసె నళుల్ వడి మ్రోసె నెట్టులో
ర్చెద విధి నిన్ను నన్నెడలఁజేసె దురాత్మత సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=56}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;హా తరళాక్షి! హా రమణి! హా చెలి! నీవును నేను మేడలోఁ
గౌతుకమందు నున్‍హవుసు ఖానపు వారము చింద మల్లికా
నూతనశయ్యపై మరువినోదములొందు మజా దలంచితే
రాతిరి కంటికిన్ నిదురరాదిక నెట్లొకొ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=57}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ముద్దులగుమ్మ! నీ కులుకు ముద్దుమొగం బిటువంటిదంచు నే
నద్దముఁ జూచుకొందు కమలాఖ్యఫలంబులు చేతనుంతు నీ
నిద్దపుఁ జంటిపోలికని నీ యధరోపమమంచుఁ గొందు నం
చద్దయఁ దీయమామిడిరసం బొకగ్రుక్కెడు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=58}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;దీపములున్ మతాబులును దివ్వటులున్ కొరవియున్ శశాంకుడున్
దీపితులై వెలింగినను నీమెయి వెన్నెల నీ యొయారపుం
జూపు మెఱుంగు తామరల సొంపును గన్గొనకున్నఁ జిత్తవి
క్షేపమునొంది రేపగలు చీకటియౌఁ గదె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=59}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మారెడు బంటసోయగము మారెను నీ చనుగుబ్బదోయిపై
గోరెడు బంటనొక్కి మదిఁ గోరెడు నీ నునుమోవి గ్రోల నో
రూరెడు నేమిసేతు మరుఁ డూరట జెందకయుండు; మీఁది మ
న్నారెడు పూవు మోదినను నారెడు బెట్టెదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=60}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m2im25tdyhw47zpdkdsy7lbisse9nwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235885</id>
    <revision>
      <id>592994</id>
      <parentid>592946</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>592994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="5zl14s286lbhr434mvtx8t03um41lzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;భావము పల్లవింపఁ బువుబానుపుపై వసియించి వేడుకన్
నీవును నేను ముచ్చటలు నేరుపుమీఱఁగ నాడుకొంచు నెం
తో వగమీఱ మించుతమితో నెపుడుంటిమొ యా దినంబులిం
కేవిధి వచ్చునో తెలియదే మది కిప్పుడు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=61}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కాంతుని తీవ్రబాణముల కాకకుఁ దాళగలేక నీవె నే
నింత తపింప నేపయిన నింపగు కల్పన జేసె బ్రహ్మ క
ల్పాంతసహస్రకల్పనములయ్య ... ... లక్కటక్కటా
యెంతని యోర్తు ... ... లేదు నేమి యొనర్తును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=62}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఎన్నఁడు నిన్ను గన్గొనుదు నెన్నఁడు కౌగిటఁ జేర్చుకొందు నిం
కెన్నఁడు ముచ్చటాడి సుఖియించెద నెన్నఁడు వేడ్క మించెదన్
క్రొన్నలరారు మేకపయి క్రొన్ననవిల్తునికేళి దేల య
భ్యున్నతలీల నే తనివినొందుట యెన్నడు? సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=63}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నీ కటిపెంపుచేత ధరణీతలమున్ వశమయ్యె కోమలీ
నీ కుచకుంభయుగ్మమున నిర్జితమయ్యె సురాలయం బహో
చేకొనఁగల్గె నీదు జడచే నహిధామము నిన్నుఁ గూడి ము
ల్లోకము లేలినట్లు మదిలో ముదమందుదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=64}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఓ తరళాక్షి! మంచుతరలూఁతగఁ బొక్కిలి కందుకంబు నెం
తో తమి నంతరించి చెలువొందెడు నీ వలిగబ్బిగుబ్బ చ
క్రాతి ... ... నఖాగ్రమున రాయిడి చేసి చెలంగి డాసి చే
చేతనె పుచ్చుకొందు కద, చిత్తజు ప్రాపున సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=65}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5zl14s286lbhr434mvtx8t03um41lzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235886</id>
    <revision>
      <id>593007</id>
      <parentid>592947</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="0ivbefw4r1i10h649f82naxcwpovxvw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;అంగన నన్నుఁ గూడి చతురంగములాడఁగ నోరఁజూపు క
న్నుంగవ నీటుపొంగెడు చనుంగవ నీటుమెఱుంగు చక్కటిన్
సంగతినుంచు హస్తజలజాతము నీటఁ దలంచుకొన్న న
న్నంగజుఁ డీరుబారుగ సుమాసిని వ్రేసెడు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=66}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;పంతము మీఱ నీదు చనుబంతుల ప్రాపున లెక్కసేయఁ గొం
డంతటి కార్యమైన భవదంచితసాంద్రకటాక్షయుక్తి కే
కంతుని బాణపంక్తి నట కట్లను గట్టుదు నీదు పల్కు వి
న్నంతనె యింద్రుఁడైన గణనా యనుకొందును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=67}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;వెలదిరొ! కొంతసిగ్గు విడివీడని కాలమునందుఁ గేళి నే
చెలఁగుచుఁ బూరుషాయితము చేయుమటన్న నెఱుంగనంచు లోఁ
గులుకుచునున్న బాహువులు గొబ్బునఁ జేకొని పైకి లాగి, చె
క్కిలి గిలిగింతగొల్పి యుబికించుట యెంతును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=68}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చెలఁగుచు జాఫరారసపుఁ జిమ్మనగ్రోవులఁ జిమ్ములాట డా
ల్కలరతనాలమేడగదులం గడు దాఁగుడుమూతలాట వే
డ్కలఁ దగు గంజిఫాట, సొగటాల్ చదరంగములాట మున్నుగా
నలరెడు నన్ని చోద్యములు నాడుదుమో తమి సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=69}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కపురపుఁ దావి గుబ్బలను గల్పగుళుచ్ఛములిచ్చి, మాటలో
నపరిమితామృతం బొసఁగి యబ్బురపున్ సురతాప్తి గూర్చి సౌ
ఖ్యపురతి సొంపుగొల్పు నిను నక్కడనే కనుఱెప్ప వేయ కె
ల్లపుడును జూడకుండ నహహా! విధి చేసెను సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=70}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ivbefw4r1i10h649f82naxcwpovxvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235887</id>
    <revision>
      <id>593009</id>
      <parentid>592948</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T20:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="9i8hlfg3z6om6tz0wlz9wsmsy8tjefc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;చిలుకకు నాదు పేర విలసిల్లెడు పద్యము చెప్పుచుండ నా
యలుకుడుగాగ నూరకె విహారము చేసెడు రీతినుండఁగా
చెలియలు సైఁగలున్ బరిహసించిన కోపపుఁజూపుచేత బొ
మ్మలముడి యొప్పు శేషరతి మారధనుర్గతి సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=71}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నీ జగజంపుఁ జూపులును నీ చనుగుబ్బలు నీ మహోరు లెం
తో జత మీఱ నన్నును నెదుర్కొనునో యన గప్పురంపు నీ
రాజనదీపిక ల్కనకరాజతకుంభము లంటిబోదియల్
రాజిలు ద్వారమార్గమున రాఁ గనుటెన్నడు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=72}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;హారములల్లనన్ గుచములందుఁ జరింపగ వచ్చునట్టి యొ
య్యారము నోరచూపుల యొయారము నవ్వుచుఁ జెంతనిల్చు నొ
య్యారము శయ్య చెందెడు నొయారము కేళికిఁ దార్పఁగల్గు నొ
య్యారము నాదు మానసమునం దెడబాయవు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=73}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కాంచనగంధి రాచిలుకకైవడి నీ వల దొండపండు మె
ప్పించెడు వేళ నిన్ను మరపింపఁగ నే నల చిల్కచేతఁ ది
ట్టించిన దానిపైఁ బ్రతిఘటించి తొలంగఁగ జేయ దొండపం
డంచును మోవినొక్కి పరిహాసమొనర్తును సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=74}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మాటలు తేనెజాలు చనుమట్టులు బంగరుబొంగరాలు కన్
తేటలు గండుమీలు నును నెమ్మెయి మించుల నేలు వాహవా
కూటమి నేలు మేలుగల కోపుల లీల దలంచుకొన్న హా
పూటకుఁ గోటివేలు పడిపోవుచునున్నవి సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=75}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9i8hlfg3z6om6tz0wlz9wsmsy8tjefc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235888</id>
    <revision>
      <id>593010</id>
      <parentid>592949</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T20:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593010</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2818" sha1="ak2656zawt7v2sckz600p33uhhdjhqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;హారములొత్తునంచుఁ బరిహార మొనర్చి కవుంగిలించి వ్యా
హారముదంబునన్ రతివిహారము సల్పి మనోజబాధ సం
హారము చేసి, నాదు వ్యవహారము నిల్వకయున్న నిద్ర వ్యా
హారము గాంతునే నను మహారముఁడందురె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=76}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;బోటిరొ వానచే వెడలిపోవఁగలే కొకనాఁడటుండి యే
ర్పాటుగ నిద్రవోవ నెఱపయ్యెద దీపము త్రెంచి వచ్చి, స
య్యాటలు మాటలున్ బెనఁకులాటలు సీత్కృతు లేమి లేక నన్
గూటమి నేలుటల్ దలచుకొందువొ లేదొకొ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=77}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అనుపమమైన వేళ సకలాభరణంబులు దాల్చి బేజుమా
లొనరిచి మానికంపుటొరను౦చిన మారుకటారివంటి నిన్
గనుఁగవ నిండ నేను గనఁగా వెఱతుం గదె దృష్టి తాఁకునో
యని యిక నెన్నఁడేను మనసారఁగ జూచెద సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=78}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వేడిమి మాను చంద్ర! నిను వేఁడెదఁ జల్లనిరాజ వీవు నీ
వాడను నే నటంచు బహువారము దూరిన నీ మొగంబునున్
జూడక యేఁచుచుండె జడ చొప్పడ నల్లుము నీదు కొప్పుచే
వీడదె రాహువం చడలి వెల్వడు దెన్నఁడు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=79}}
{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;తమ్ముల నెమ్మొగమ్ము నును దళ్కుఁ జనుంగవచే నశోకగు
చ్ఛమ్ముల మావిలేఁజిగురుఁ జక్కనివాతెఱ చేత మల్లెలున్
నెమ్మెయి తావిఁ గన్నుఁగవ నీటునఁ గల్వల గెల్చినావు క్రొ
త్తమ్ము లెటుండివచ్చె మరుఁ డాచక వ్రేసెడు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=80}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ak2656zawt7v2sckz600p33uhhdjhqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235889</id>
    <revision>
      <id>593011</id>
      <parentid>592950</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:01:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593011</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2781" sha1="o4utdscyuwmf01psj5k70a72u4xulrz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నునుమునిపంటఁ గ్రొంబెదవి నొక్కి యనంగునికేళి నీదు మై
పెనఁగొని నొక్కి క్రిక్కిరిసి పెక్కువ నెక్కువ పిక్కటిల్లఁ జ
క్కని చనుగుబ్బలంటి బిగికౌఁగిటఁ జిక్కిననాఁడె జన్మమె
త్తిన ఫలమబ్బె నేమయిన దిట్టము మాకిక సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=81}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కమలదళాక్షి నీ వొకప్రకారముగాఁ బొలయల్కచే ముఖా
బ్జము వెడసేయ నే నెనరుపల్కులు పల్కి, పయంట లాగి హ
స్తము గదియించిన న్వడి విదల్చి ససీత్కృతితో నురోజమ
ధ్యమమున నాదు చే యిఱికెనన్న హసింతువు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=82}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నను నల నవ్వుటాలకయినన్ బొలయల్కల జేసియైననున్
నను గలలోననై నను క్షణం బెడబాయకజాలవంచు నో
వనజదళాక్షి నీకొఱకె వంతలనొందెద వెట్టులోర్తువే
నునుచలిగాలి వేడికి మనోజుని దాఁడికి సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=83}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నీ కడకంటిచే హరిణి నీ కనుసైగలఁ జిత్రరేఖయున్
నీ కళ చేత హేమగతి నీ లలితోరుల కాంతి రంభ నీ
శ్రీకరబాలలీల శశిరేఖయు నీరసవృత్తిఁ జెందుటన్
నీ కెనరారు దేవతరుణీమణులయినను సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=84}}
{{Telugu poem|type=ఉ|lines=&lt;poem&gt;భామిని నిన్న రే నిదుర పట్టక పట్టక పట్టినంతలో
కామునికేళిలో మనము కౌతుకమంది పెనంగులాడి యే
మేమొ వినోదముల్ సలుప, నెక్కడి పాపపుకోడి కూసెనో
స్వామికటాక్ష మట్లలరె స్వప్నమునందును, సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=85}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4utdscyuwmf01psj5k70a72u4xulrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235890</id>
    <revision>
      <id>593012</id>
      <parentid>592951</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="svgf2qg725b2eok4ogimuvgl34zjvov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నెల పయనం బటన్న విని నీవడలొందుదువంచు నింతలో
నెలతరొ వత్తునంచు వెస నిన్నొక సమ్మతి చేసివచ్చి క్రొ
న్నెలలకు వేఁడివెన్నెలకు నిద్దపుఁ బూవిలుకాని కాఱుచి
న్నెలలకుఁ దాళలేనయితి నీవెటులోర్తువె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=86}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;నీ జటపై జవాదిపస నిద్దపు నెమ్మెయిఁ గుల్క దావకో
రోజమృగీమదాంకితపు ఱొమ్ముదుడై తగ నీదు కన్నులన్
రాజిలు కాటుకంటు నధరంబు వెలింగెడు నన్నుఁ జూచి యా
లీజనులెల్ల నవ్వ, దరిలేని ముదంబగు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=87}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అలరులశయ్యఁ బండి, మనమవ్వలిమోములు చేసి యల్కచే
పలుకక యుండి యొండొరులఁ బల్మరుచూడక యుండఁ జూచుచో
నెలమి నొకింత సేపటికి నిద్దరిచూపులుఁ దారసిల్లినన్
కిలకిలనే కవుంగిళులఁ గేరుచునుందువు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=88}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;వింతగ నన్ను నీవు బదివేలవిధంబుల నవ్వులాట కొ
ట్టింతువు మాటల న్నెదఘటింతువు చన్గవ యల్కసేయ న
వ్వింతువు పల్కుఁ గప్పురపు వీడె మొసంగి మనోజరాజ్య మే
లింతువు నీ గతుల్ పొగడలేము గదే మది సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=89}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;తొలఁగక చెంతనున్న ననుఁ దొంగిలి రెప్పలఁ జూచిచూడన
ట్టులు వగగుల్కియుండెడు గడున్ బయనం బరుగంగ వేఁగి వి
చ్చలవిడి సౌధవీథిపయి చాయలఁ జూచెద వోరగంటనే
పొలమున వెళ్లు నీ బెళుకుఁబొంకపుఁ జూపులు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=90}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svgf2qg725b2eok4ogimuvgl34zjvov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235891</id>
    <revision>
      <id>593013</id>
      <parentid>592952</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="7guq6oa9yp1yw33cs6vtk2ulfhl6xxs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నను నెడబాసి యుండిన దినంబుల లెక్కలఁ గొంతసేపు, నా
మునుపటి కేళిలో మెలఁగి ముచ్చటలాడుట కొంతసేపు, నా
కనుగుణమైన వస్తువుల నంపెడు సందడిఁ గొంతసేపు, నొ
య్యన పవలెల్ల నోర్చి నిశియం దెటులోర్తువొ సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=91}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పెనిమిటి కాంచలేఁడనియుఁ బిల్చినఁ బల్కవటంచుఁ దోడి జ
వ్వను లెకసక్కెమాడ నొకవైఖరిఁ బల్కుచు నొంటి బాగులే
దని వెత నిద్రయోగిరము నందక కుందుచు నూపిరెల్ల ము
క్కుననిడి యుంటివంచు విని గుండెలు నిల్వవు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=92}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;రతి మును గేలిసోలి నడురాతిరి మేల్కని నేను నిన్ బునా
రతమతిఁ గౌఁగిలించినఁ బిరాలున నవ్వలికేఁగి రాక య
ద్భుతపడి నేను బిల్వ విని ప్రొద్దిక నెంతని పల్కి సిగ్గుతో
ఋతుమతివౌట తెల్పకయె యేర్పడఁ దెల్పుదు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=93}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;పటుగతిఁ బూవుబంతి చనుబంతులపై గురిచేసి వ్రేయగా
తటుకున నొడ్డి పుచ్చుకొని తక్కుచు నీ పనికేమి తాళుమం
చిటునటు చూచిచూచి వలయింపుచు నవ్వుచు మూఁడునాళ్లు ము
చ్చటలనె తెల్లవాఱఁ బలుసందడి నుందువు సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=94}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;గొదగొని మోవులానుచును గొంకక నేఁ బయికొందునంచు మైఁ
బొదలి పెనంగులాడి చలవొంది వచించఁగరాని చేష్టలన్
మదనుని కేళిలో మెలఁగు నాలవనాఁటి గతుల్ తలంచితే
హృదయము జల్లుజల్లుమను నెంతని యోర్చెద సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=95}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7guq6oa9yp1yw33cs6vtk2ulfhl6xxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సుందరీమణిశతకము.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235892</id>
    <revision>
      <id>593014</id>
      <parentid>592953</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T21:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2836" sha1="lzx2kui39giypcqlbt8eyi6vlq9kebp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఏగతి నోర్తునే జలరుహేక్షణ! నే క్షణమైనఁ బాయగా
లేఁ గదవే సువర్ణకదళీసదళీనకరోరుయుగ్మ య
య్యో గురిదప్పకుండ మరుఁ డుల్లము జల్లెడతూంట్లు చేసెనే
యో గజయాన! యో రమణి! యో జగదద్భుతసుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=96}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కన్నియ యిప్పుడేల కడకట్ట ప్రయాణము దీర్చివచ్చి నిన్
గన్నులఁ జూచి సంతసిలఁగల్గెడు పోఁడిమి పట్టినంతలో
నెన్నిదినంబు లుంటివని యెంతయుఁ గోపముమాని బిగ్గఱన్
నన్నుఁ గవుంగలించుకొని నా వెత దీర్పవె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=97}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కురులకుఁ గృష్ణభావమును గుబ్బల కచ్యుతరీతి కర్ణవై
ఖరికల శ్రీవరప్రతిభ కౌనునకున్ హరిమంగళాకృతుల్
కరముఁ జెలంగు నీకు; కలకాలము నిన్ను దలంచఁ బాయు దు
ష్కరపరితాపమెల్ల నవసారసలోచన సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=98}}
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;అలికులవేణి నీ కొరకు నన్నలఁ దమ్ములఁ బాసి వస్తి నీ
కులుకుమిటారిగబ్బిచనుగుబ్బల నొత్తుచుఁ గౌఁగిలించవే
కలికిరొ నీకు గుండె బలుకట్టిఁడి దైవము రాయి చేసెనే
చెలియరొ నీకు నా యుసురు చెందక మానునె సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=99}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;తే వదనస్య చంద్రరుచిధిక్కరణప్రతిభాస్తు; తే దృశో
భావభవోత్పలాంబురుహబాణకదంబజయోస్తు సంతతం
తే వచనస్య కోకిలతతిప్రవరాయసకృద్విధోస్తటం
చే వినుతింతు నీకు శుభమీయఁగ దేవుని సుందరీమణీ!&lt;/poem&gt;|ref=100}}
{{Center|సంపూర్ణము}}
{{Center|—————}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lzx2kui39giypcqlbt8eyi6vlq9kebp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సుందరీమణిశతకము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235893</id>
    <revision>
      <id>593006</id>
      <parentid>592954</parentid>
      <timestamp>2026-10-22T14:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:శతకములు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="477" sha1="j62jkpzegbpvhd62gf75czb5nn00bsy" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సుందరీమణిశతకము]]
 | రచయిత = గోగులపాటి కూర్మనాథుడు
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1941
}}

&lt;pages index=&quot;సుందరీమణిశతకము.pdf&quot; from=1 to=20 /&gt;

[[వర్గం:శతకములు]]</text>
      <sha1>j62jkpzegbpvhd62gf75czb5nn00bsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దస్త్రం:ఆచార్యసూక్తిముత్యావళి.pdf</title>
    <ns>6</ns>
    <id>235896</id>
    <revision>
      <id>593018</id>
      <timestamp>2026-10-22T21:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z" xml:space="preserve">
== లైసెన్సింగ్ ==
{{PD-India}}</text>
      <sha1>hj0sf97r04cynfx14q7glftdni7a88z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:ఆచార్యసూక్తిముత్యావళి.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>235897</id>
    <revision>
      <id>593019</id>
      <timestamp>2026-10-22T21:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with ''</comment>
      <origin>593019</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290" sha1="ls4ry3yow05oqtvnudlii7q52ee0rqw" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ఆచార్యసూక్తిముక్తావళి]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:నంబూరి కేశవాచార్య|నంబూరి కేశవాచార్య]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=తం. దేవరాయసుధీ
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=మద్రాసు
|సంవత్సరం=1911
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=1
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు=
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>ls4ry3yow05oqtvnudlii7q52ee0rqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235898</id>
    <revision>
      <id>593021</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 580 |cHeight = 930 |oTop = 1 |oLeft = 3 |Location = center |Description =  }}'</comment>
      <origin>593021</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="ij62yljwied798idgpya47wc3h52njs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 580
|cHeight = 930
|oTop = 1
|oLeft = 3
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ij62yljwied798idgpya47wc3h52njs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593102</id>
      <parentid>593021</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="riio5lakq2dhe9xs0c16zqjx6ipjipf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 580
|cHeight = 930
|oTop = 1
|oLeft = 3
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>riio5lakq2dhe9xs0c16zqjx6ipjipf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235899</id>
    <revision>
      <id>593022</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>593022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235900</id>
    <revision>
      <id>593023</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt;  {{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt; {{p|ac|fs125}}&lt;/p&gt;  {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt; {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt; {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}'</comment>
      <origin>593023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="5gt8i86d6grew160ai89zji0q866410" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}&lt;/p&gt;

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gt8i86d6grew160ai89zji0q866410</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593103</id>
      <parentid>593023</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593103</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="co4i0omid32btjwosusaczmu3rmujg6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}ఎనిమిదవ సంపుటం&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}కడపటిరాజులయుగం&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf
|Page = 3
|bSize = 600
|cWidth = 249
|cHeight = 238
|oTop = 357
|oLeft = 178
|Location = center
|Description = 
}}

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>co4i0omid32btjwosusaczmu3rmujg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593104</id>
      <parentid>593103</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="1ncr658a8455koudnk2umm3ih7zfqtf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}ఎనిమిదవ సంపుటం&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}కడపటిరాజులయుగం&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf
|Page = 3
|bSize = 600
|cWidth = 249
|cHeight = 238
|oTop = 357
|oLeft = 178
|Location = center
|Description = 
}}

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ncr658a8455koudnk2umm3ih7zfqtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235901</id>
    <revision>
      <id>593024</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:43:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం:  పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి  © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు   సాదాప్రతి రు. 35 మేలు ప్రతి రు. 45   ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్            కారల్ మార్క్స్ రోడ్,            విజయవాడ - 520 002   ముద్రణ...'</comment>
      <origin>593024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="564" sha1="5eofnkg37mgp700adwtj7cyc2p2g1nx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం: 
పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు


సాదాప్రతి రు. 35
మేలు ప్రతి రు. 45


ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ఫ్లానోగ్రాఫర్స్,
          విజయవాడ.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5eofnkg37mgp700adwtj7cyc2p2g1nx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593105</id>
      <parentid>593024</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="8xone58bnu22qd9zwjuy4mmf4r4t65z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం: 292
పునర్ముద్రణ: 1990, నవంబర్

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు


సాదాప్రతి రు. 35-00
మేలు ప్రతి రు. 45-00


ప్రతులకు : ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్ ప్రెస్,
          విజయవాడ.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xone58bnu22qd9zwjuy4mmf4r4t65z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235902</id>
    <revision>
      <id>593025</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt; ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీ...'</comment>
      <origin>593025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593106</id>
      <parentid>593025</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="n77qxalxl34sguylassmhblf69z4s32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n77qxalxl34sguylassmhblf69z4s32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235903</id>
    <revision>
      <id>593026</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని...'</comment>
      <origin>593026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="tn00q5xnkn4bao6g09vke3zv8bsxvrf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-3-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tn00q5xnkn4bao6g09vke3zv8bsxvrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593107</id>
      <parentid>593026</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="ktxzrwr5r488ijbpro5v5cqvblk8m2t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ktxzrwr5r488ijbpro5v5cqvblk8m2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235904</id>
    <revision>
      <id>593027</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt; సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండ...'</comment>
      <origin>593027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త

ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593108</id>
      <parentid>593027</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235905</id>
    <revision>
      <id>593028</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజ...'</comment>
      <origin>593028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము

2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము

3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము

4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)

5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)

6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)

7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593109</id>
      <parentid>593028</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3662" sha1="hm30qn7y9tb0f0yu4jhion4yf2eyddr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{right|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hm30qn7y9tb0f0yu4jhion4yf2eyddr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593157</id>
      <parentid>593109</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3650" sha1="hi2zqqnp3aelnuw41rbeb7gpnkzkwke" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{right|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hi2zqqnp3aelnuw41rbeb7gpnkzkwke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235906</id>
    <revision>
      <id>593029</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో...'</comment>
      <origin>593029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి 
అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
|- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593110</id>
      <parentid>593029</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4236" sha1="m0mpfbrdppfk7xo8nraemav4axricai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m0mpfbrdppfk7xo8nraemav4axricai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235907</id>
    <revision>
      <id>593030</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ...'</comment>
      <origin>593030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593111</id>
      <parentid>593030</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235908</id>
    <revision>
      <id>593031</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>593031</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235909</id>
    <revision>
      <id>593032</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf |Page = 17 |bSize = 600 |cWidth = 467 |cHeight = 696 |oTop = 55 |oLeft = 65 |Location = center |Description =  }} కడపటిరాజుల యుగంలో దక్షిణదేశం'</comment>
      <origin>593032</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="rntmcilad22t2g0t53v59sulotcfoh6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf
|Page = 17
|bSize = 600
|cWidth = 467
|cHeight = 696
|oTop = 55
|oLeft = 65
|Location = center
|Description = 
}}
కడపటిరాజుల యుగంలో దక్షిణదేశం&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rntmcilad22t2g0t53v59sulotcfoh6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593112</id>
      <parentid>593032</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="mjhn575p4jhj4a6o5v7kwlonu50tlpt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf
|Page = 17
|bSize = 600
|cWidth = 467
|cHeight = 696
|oTop = 55
|oLeft = 65
|Location = center
|Description = 
}}
{{Center|కడపటిరాజులయుగంలో దక్షిణదేశం}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjhn575p4jhj4a6o5v7kwlonu50tlpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235910</id>
    <revision>
      <id>593033</id>
      <timestamp>2026-10-23T00:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>593033</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235911</id>
    <revision>
      <id>593034</id>
      <timestamp>2026-10-23T01:03:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం]]  | రచయిత = ఆరుద్ర  | అనువాదం =   | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం/కడపటిరాజులయుగం|కడపటిరాజులయుగం]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం...'</comment>
      <origin>593034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="9ncwgwaiboyrqvj63a3c1zfsfmtza5n" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం]]
 | రచయిత = ఆరుద్ర
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం/కడపటిరాజులయుగం|కడపటిరాజులయుగం]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1989
}}

&lt;pages index=&quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf&quot; from=1 to=10 /&gt;</text>
      <sha1>9ncwgwaiboyrqvj63a3c1zfsfmtza5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593048</id>
      <parentid>593034</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="6c561owzy03ln5mddvcqg7r8d5hntlp" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8)]]
 | రచయిత = ఆరుద్ర
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8)/కడపటిరాజులయుగం|కడపటిరాజులయుగం]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1989
}}

&lt;pages index=&quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (8).pdf&quot; from=1 to=10 /&gt;</text>
      <sha1>6c561owzy03ln5mddvcqg7r8d5hntlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235912</id>
    <revision>
      <id>593037</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 603 |cHeight = 951 |oTop = -2 |oLeft = -4 |Location = center |Description =  }}'</comment>
      <origin>593037</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="h00qxpl5fvyyewiif16sxkkoj5q33li" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 603
|cHeight = 951
|oTop = -2
|oLeft = -4
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h00qxpl5fvyyewiif16sxkkoj5q33li</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593093</id>
      <parentid>593037</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593093</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="itaty45effs9jgp0zu70hswchjvs13q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 603
|cHeight = 951
|oTop = -2
|oLeft = -4
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>itaty45effs9jgp0zu70hswchjvs13q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235913</id>
    <revision>
      <id>593038</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>593038</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235914</id>
    <revision>
      <id>593039</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt;  {{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt; {{p|ac|fs125}}కుంఫిణీ యుగం&lt;/p&gt;  {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt; {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt; {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}'</comment>
      <origin>593039</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="35no2qna9l46dk16onipesamliv5x1n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}కుంఫిణీ యుగం&lt;/p&gt;

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>35no2qna9l46dk16onipesamliv5x1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593094</id>
      <parentid>593039</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593094</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="bqv4pj9axudv6k41vv0hnfi09zhq2js" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}తొమ్మిదవ సంపుటం&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}కుంఫిణీ యుగం&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf
|Page = 3
|bSize = 600
|cWidth = 255
|cHeight = 249
|oTop = 355
|oLeft = 176
|Location = center
|Description = 
}}

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bqv4pj9axudv6k41vv0hnfi09zhq2js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235915</id>
    <revision>
      <id>593040</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం:  పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి  © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు   సాదాప్రతి రు. 35 మేలు ప్రతి రు. 45   ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్            కారల్ మార్క్స్ రోడ్,            విజయవాడ - 520 002   ముద్రణ :  ప్రజాశక్...'</comment>
      <origin>593040</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="0xtuq36fvou1lbg6tqj49h14izmk6ib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం: 
పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు


సాదాప్రతి రు. 35
మేలు ప్రతి రు. 45


ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్ ప్రెస్,
          విజయవాడ.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xtuq36fvou1lbg6tqj49h14izmk6ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593095</id>
      <parentid>593040</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593095</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="h8toph11eoxbc6kzkr92dxgsv94xha2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం: 295
పునర్ముద్రణ: డిశెంబర్ 1990

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు


సాదాప్రతి రు. 40-00
మేలు ప్రతి రు. 50-00


ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్ ప్రెస్,
          విజయవాడ.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8toph11eoxbc6kzkr92dxgsv94xha2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235916</id>
    <revision>
      <id>593041</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt; ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీ...'</comment>
      <origin>593041</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593096</id>
      <parentid>593041</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593096</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="oh9dv1d5xcpbcvg8y1y91pm33o5jrge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oh9dv1d5xcpbcvg8y1y91pm33o5jrge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235917</id>
    <revision>
      <id>593042</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని...'</comment>
      <origin>593042</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="tn00q5xnkn4bao6g09vke3zv8bsxvrf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-3-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tn00q5xnkn4bao6g09vke3zv8bsxvrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593097</id>
      <parentid>593042</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593097</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="azujg0xygtu6j6qnrg780irvc1jn95w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్నికోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలనుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలుపుకుంటూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azujg0xygtu6j6qnrg780irvc1jn95w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235918</id>
    <revision>
      <id>593043</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt; సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండ...'</comment>
      <origin>593043</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త

ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593098</id>
      <parentid>593043</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593098</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235919</id>
    <revision>
      <id>593044</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజ...'</comment>
      <origin>593044</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము

2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము

3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము

4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)

5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)

6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)

7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593099</id>
      <parentid>593044</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593158</id>
      <parentid>593099</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3649" sha1="mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235920</id>
    <revision>
      <id>593045</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో...'</comment>
      <origin>593045</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి 
అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
|- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593100</id>
      <parentid>593045</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593100</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="2mo30riskhd26jqxw32b19hazsuc75a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తకప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు. ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2mo30riskhd26jqxw32b19hazsuc75a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235921</id>
    <revision>
      <id>593046</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ...'</comment>
      <origin>593046</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593101</id>
      <parentid>593046</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="2zqmop23htdnpxmx6b68ovto132y5ea" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zqmop23htdnpxmx6b68ovto132y5ea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235922</id>
    <revision>
      <id>593047</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)]]  | రచయిత = ఆరుద్ర  | అనువాదం =   | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)/కుంఫిణీ యుగం|కుంఫిణీ యుగం]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1989 }...'</comment>
      <origin>593047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="558" sha1="m31hch9a09y1vwb3if3pwhkj413kldq" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)]]
 | రచయిత = ఆరుద్ర
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)/కుంఫిణీ యుగం|కుంఫిణీ యుగం]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1989
}}

&lt;pages index=&quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf&quot; from=1 to=10 /&gt;</text>
      <sha1>m31hch9a09y1vwb3if3pwhkj413kldq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593060</id>
      <parentid>593047</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:41:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="4t97gric83o0w1r2rrdbd56fxuzxzjt" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)]]
 | రచయిత = ఆరుద్ర
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9)/కుంఫిణీయుగం|కుంఫిణీయుగం]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1989
}}

&lt;pages index=&quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (9).pdf&quot; from=1 to=10 /&gt;</text>
      <sha1>4t97gric83o0w1r2rrdbd56fxuzxzjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235923</id>
    <revision>
      <id>593049</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 555 |cHeight = 844 |oTop = 4 |oLeft = 44 |Location = center |Description =  }}'</comment>
      <origin>593049</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="izbonj8eogn580zbbtswwfc2kkjkmbx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 555
|cHeight = 844
|oTop = 4
|oLeft = 44
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izbonj8eogn580zbbtswwfc2kkjkmbx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593082</id>
      <parentid>593049</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593082</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="tcivji2f88rbu8wbl6mmhu1xtpfzobi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 555
|cHeight = 844
|oTop = 4
|oLeft = 44
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcivji2f88rbu8wbl6mmhu1xtpfzobi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235924</id>
    <revision>
      <id>593050</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>593050</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="cycejzfyzpfr3ujj1s9v57kk46h2nl6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}కుంఫిణీయుగం - II&lt;/p&gt;

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cycejzfyzpfr3ujj1s9v57kk46h2nl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593051</id>
      <parentid>593050</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:34:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */</comment>
      <origin>593051</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="368" sha1="dq8mtfjo56d4ua3tbcj8103ul4tojb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}కుంఫిణీయుగం - II&lt;/p&gt;

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dq8mtfjo56d4ua3tbcj8103ul4tojb8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593083</id>
      <parentid>593051</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593083</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="602" sha1="45nljb2uo034qy0skpehvv1thk7l0vw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}పదవ సంపుటం&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}కుంఫిణీయుగం - II&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf
|Page = 2
|bSize = 600
|cWidth = 250
|cHeight = 250
|oTop = 349
|oLeft = 173
|Location = center
|Description = 
}}

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>45nljb2uo034qy0skpehvv1thk7l0vw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235925</id>
    <revision>
      <id>593052</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం:  పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి  © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు   సాదాప్రతి రు. 35 మేలు ప్రతి రు. 45   ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్            కారల్ మార్క్స్ రోడ్,            విజయవాడ - 520 002   ముద్రణ :  ప్రజాశక్...'</comment>
      <origin>593052</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="0xtuq36fvou1lbg6tqj49h14izmk6ib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం: 
పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు


సాదాప్రతి రు. 35
మేలు ప్రతి రు. 45


ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్ ప్రెస్,
          విజయవాడ.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xtuq36fvou1lbg6tqj49h14izmk6ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593084</id>
      <parentid>593052</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593084</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="l06jfh28uhcbbhepexluyw1hy7p2opc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం: 294
పునర్ముద్రణ: డిశెంబర్ 1990

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు


సాదాప్రతి రు. 35-00
మేలు ప్రతి రు. 45-00


ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్ ప్రెస్,
          విజయవాడ.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l06jfh28uhcbbhepexluyw1hy7p2opc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235926</id>
    <revision>
      <id>593053</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt; ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీ...'</comment>
      <origin>593053</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593085</id>
      <parentid>593053</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:17:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593085</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="4x4hooa9pbigbywa260p5sc9p3a05vs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలంనుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్రప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4x4hooa9pbigbywa260p5sc9p3a05vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235927</id>
    <revision>
      <id>593054</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన వి...'</comment>
      <origin>593054</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3797" sha1="70hispyfbscnto8czw3tnun492feyse" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.

ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-3-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>70hispyfbscnto8czw3tnun492feyse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593086</id>
      <parentid>593054</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593086</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="edqwrq8x8nrufvdkj8ppmhpd5nlc006" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్నికోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలిపుకుంటూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edqwrq8x8nrufvdkj8ppmhpd5nlc006</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235928</id>
    <revision>
      <id>593055</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt; సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండ...'</comment>
      <origin>593055</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త

ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593087</id>
      <parentid>593055</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593087</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235929</id>
    <revision>
      <id>593056</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజ...'</comment>
      <origin>593056</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము

2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము

3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము

4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)

5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)

6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)

7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593088</id>
      <parentid>593056</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593088</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ofss08r5548rb3wzqu1hulhvdsbi2h0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593159</id>
      <parentid>593088</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3649" sha1="mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqf121oauji7a4fys4g1dwk9uxduoph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235930</id>
    <revision>
      <id>593057</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో...'</comment>
      <origin>593057</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి 
అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
|- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593089</id>
      <parentid>593057</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593089</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="r7s79hn5dkrrdiiwujagkyo6nm92fck" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తకప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్కసంపుటం వెలనూ, పన్నెండుసంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r7s79hn5dkrrdiiwujagkyo6nm92fck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235931</id>
    <revision>
      <id>593058</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:38:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ...'</comment>
      <origin>593058</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593090</id>
      <parentid>593058</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593090</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235932</id>
    <revision>
      <id>593059</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10)]]  | రచయిత = ఆరుద్ర  | అనువాదం =   | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10)/కుంఫిణీయుగం-2|కుంఫిణీ యుగం-2]]  | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1...'</comment>
      <origin>593059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="loszjl3t6qf8h7eev59whgk5tjjpz0j" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10)]]
 | రచయిత = ఆరుద్ర
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10)/కుంఫిణీయుగం-2|కుంఫిణీ యుగం-2]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1989
}}

&lt;pages index=&quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (10).pdf&quot; from=1 to=9 /&gt;</text>
      <sha1>loszjl3t6qf8h7eev59whgk5tjjpz0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235933</id>
    <revision>
      <id>593061</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{Css image crop |Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf |Page = 1 |bSize = 600 |cWidth = 591 |cHeight = 940 |oTop = 3 |oLeft = 6 |Location = center |Description =  }}'</comment>
      <origin>593061</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="r8q6xr0af08zth6a5zo62q5lwh7ji2i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 591
|cHeight = 940
|oTop = 3
|oLeft = 6
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8q6xr0af08zth6a5zo62q5lwh7ji2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593073</id>
      <parentid>593061</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593073</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="214" sha1="k8684se7rnlnljhwaibreadvciv5e6k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf
|Page = 1
|bSize = 600
|cWidth = 591
|cHeight = 940
|oTop = 3
|oLeft = 6
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8684se7rnlnljhwaibreadvciv5e6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235934</id>
    <revision>
      <id>593062</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>593062</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13" sha1="jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jrd8kg3tvmzhwj4n80k4xbgnqa9uxkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235935</id>
    <revision>
      <id>593063</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt;  {{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt; {{p|ac|fs125}}&lt;/p&gt;  {{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt; {{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt; {{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}'</comment>
      <origin>593063</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="330" sha1="5gt8i86d6grew160ai89zji0q866410" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}&lt;/p&gt;

{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gt8i86d6grew160ai89zji0q866410</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593074</id>
      <parentid>593063</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593074</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="656" sha1="r4yfa1sxgtppenddqgjbjfj8z1dxop7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|fs150|ac|fwb}}సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&lt;/p&gt; 
{{p|ac|fwb}}పదకొండవ సంపుటం&lt;/p&gt;
{{p|ac|fs125}}జమీందారీ నవ్యసాహిత్య యుగాలు - I&lt;/p&gt;
{{Css image crop
|Image = సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf
|Page = 3
|bSize = 600
|cWidth = 249
|cHeight = 246
|oTop = 352
|oLeft = 179
|Location = center
|Description = 
}}
{{p|ac|fs125}}ఆరుద్ర&lt;/p&gt;
{{p|ac|fwb}}ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్&lt;/p&gt;
{{Center|కారల్ మార్క్స్ రోడ్, విజయవాడ - 2}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r4yfa1sxgtppenddqgjbjfj8z1dxop7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235936</id>
    <revision>
      <id>593064</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:45:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం:  పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి  © ఆరుద్ర ముఖచిత్రం: బాపు   సాదాప్రతి రు. 35 మేలు ప్రతి రు. 45   ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్            కారల్ మార్క్స్ రోడ్,            విజయవాడ - 520 002   ముద్రణ :  ప్రజాశక్...'</comment>
      <origin>593064</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="0xtuq36fvou1lbg6tqj49h14izmk6ib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం: 
పునర్ముద్రణ: 1989, మార్చి

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు


సాదాప్రతి రు. 35
మేలు ప్రతి రు. 45


ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్ ప్రెస్,
          విజయవాడ.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xtuq36fvou1lbg6tqj49h14izmk6ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593075</id>
      <parentid>593064</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593075</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636" sha1="n3kit2bxbsummrptht2l0wseh0inevw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;ప్రచురణ నెం:291
పునర్ముద్రణ: 1991, మే

© ఆరుద్ర
ముఖచిత్రం: బాపు

★★★

సాదాప్రతి రు. 55
మేలు ప్రతి రు. 65

★★★

ప్రతులకు :  బుక్ హౌస్
           కారల్ మార్క్స్ రోడ్,
           విజయవాడ - 520 002


ముద్రణ :  ప్రజాశక్తి డైలీ ప్రింటింగ్ ప్రెస్,
           గవర్నరుపేట
          విజయవాడ 2.&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n3kit2bxbsummrptht2l0wseh0inevw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235937</id>
    <revision>
      <id>593065</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt; ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీ...'</comment>
      <origin>593065</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలాన్నుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1988 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ytd8yewcm1ya7cgfbh50inxtiq5k3k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593076</id>
      <parentid>593065</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593076</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="g3qpp9qwza4y1caau4nof9d91rcuoth" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలంనుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రపాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్ర ప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3qpp9qwza4y1caau4nof9d91rcuoth</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593092</id>
      <parentid>593076</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593092</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3521" sha1="4x4hooa9pbigbywa260p5sc9p3a05vs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మా మాట&lt;/p&gt;
ఆదికాలంనుండి ఆధునికయుగం వరకూ సాగిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యపరిణామాన్ని గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆకాంక్షగల సాహిత్యాభిమానులకోసం కవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, సాహితీవిమర్శకుడుగా పేరుప్రతిష్టలను గడించిన ఆరుద్రగారు ఎంతగానో శ్రమించి ఒక్కచేతిమీదుగా సమగ్రాంధ్రసాహిత్యాన్ని 12 సంపుటాల్లో ఆంధ్రప్రజలకు 1968 లోనే అందజేశారు.

అయితే ఆ రచన ఆధునికయుగంవరకూ పూర్తిగా సాగలేదు. అనివార్యకారణాలవలన ఆఖరిభాగాలను ఆయన పూర్తిచేయలేదు. అయినప్పటికీ అది ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రకు సంబంధించి ప్రామాణికగ్రంథంగా గుర్తించబడింది. తెలుగుసాహిత్యంలోమా, చరిత్ర అధ్యయనంలోనూ నిష్ణాతులుగా గుర్తించబడిన సర్వశ్రీ వేలూరు శివరామశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శివశంకరస్వామి, మల్లాది రామకృష్ణరావు, గిడుగు వెంకటసీతాపతి, ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం, దివాకర్ల వెంకటావధాని, రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, నేలటూరి వెంకటరమణయ్య, తాపీ ధర్మారావు, కప్పగంతుల లక్ష్మణరావు, పాకాల రాజమన్నారులాంటి ప్రముఖుల ప్రశంసల నందుకున్న రచన అది.

ఆరుద్ర షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలసందర్భంగా ఆయనకు ఆంధ్రావనిలో అనేకచోట్ల జరిగిన సన్మానసభ లన్నింటా, సమగ్రాంధ్రచరిత్రను ఒక్కచేత్తో పూర్తిచేసి ఆయన ఆంధ్రప్రజలకు వొనగూర్చిన మహత్తరసేవను ప్రశంసించుతూనే, తతిమ్మాభాగాలను పూర్తిచేయాలనే ఆకాంక్షను వెలిబుచ్చారు.

ఇప్పుడు ఆరోగ్యం చక్కబడి పఠనానికి, రచనకు, ప్రచురణకు అవసరమైన సదుపాయాలు ఏర్పడగానే ఆంధ్రసాహిత్యాభిమానుల చిరకాలవాంఛను నెరవేర్చడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం అభినందించదగిన విషయం.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4x4hooa9pbigbywa260p5sc9p3a05vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235938</id>
    <revision>
      <id>593066</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని...'</comment>
      <origin>593066</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="tn00q5xnkn4bao6g09vke3zv8bsxvrf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్ని కోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలియజేస్తూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; — సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-3-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tn00q5xnkn4bao6g09vke3zv8bsxvrf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593077</id>
      <parentid>593066</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593077</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3322" sha1="pittlh9m9sacfrtdiup2ynosj25srgj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆరుద్రగారే తెలిపినట్లు ఒకభాషను మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానికొకటి పెనవేసుకొని వుండటంవలన ఈ రచన అన్నికోణాలనుండి తమ చరిత్రను, వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకొనేందుకు ఆంధ్రప్రజలకు ఉపయోగపడగలదు.

ఇటీవలికాలంలో జరిగిన పరిశోధనలఫలితంగా అందిన అదనపుసమాచారం, అంతకుముందు రచనపై వచ్చిన విమర్శనలను, సూచనలను దృష్టిలో వుంచుకొని గతంలో ప్రచురించిన సంపుటాల్లో కూడా అవసరమైన మార్పులను, చేర్పులను చేసి, ఆధునికయుగంవరకు గల తతిమ్మాసంపుటాలను రచించడానికి ఆరుద్రగారు పూనుకోవడం ముదావహం.

పరిశోధనల్లో వచ్చిన ఆధునికపద్ధతులను ఆకళింపు చేసుకొని ఆదిమ, చాళుక్య యుగాల్నుండి నేటి ఆధునికయుగంవరకూ సమగ్రరీతిలో తాను రచించిన సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రను ప్రచురించే అవకాశాన్ని మాకు కలిగించినందుకు ఆరుద్రగారికి మా ప్రచురణాలయంతరపున హృదయపూర్వకమైన కృతజ్ఞతాభివందనాలను తెలుపుకుంటూ ఈప్రచురణకు పూనుకొన్నాం.

సుదీర్ఘమైన అధ్యయనం, పరిశోధనలఫలితంగా లభించిన అపూర్వమైన సాహితీసంపదతో తెలుగుప్రజలు తమ చరిత్రను, తమ సాహితీ సంస్కృతీ వారసత్వాన్ని అవగాహన చేసుకునేందుకు ఉపయోగపడేవిధంగా ఆరుద్రగారు రచించిన ఈ &quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం&quot; 12 సంపుటాలుగా వచ్చే ఈ ఉద్గ్రంథం ఆంధ్రప్రజల ఆదరణను బహువిధాలుగా పొందడమేగాక, తెలుగువా రుండే ఇతరప్రాంతాల్లో కూడా అన్ని గ్రంథాలయాల్లోను, విద్యాలయాల్లోను తగినస్థానం పొందగలదని ఆశించుతున్నాం.

{{rh|22-7-89&lt;br&gt;
విజయవాడ||— '''ప్రచురణ కర్తలు'''}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pittlh9m9sacfrtdiup2ynosj25srgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235939</id>
    <revision>
      <id>593067</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt; సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండ...'</comment>
      <origin>593067</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. అభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త

ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epqte1ddsakvq2yzdvzoh1yl2f747ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593078</id>
      <parentid>593067</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593078</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4894" sha1="ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{p|ac|fs150}}మనవి మాటలు&lt;/p&gt;
సాహిత్యాభిలాష గల సాధారణపాఠకులు ఆంధ్రసాహిత్యంగురించి సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటే, వాళ్ళకు ఉపయోగించే పుస్తకాలు నేడు అందుబాటులోలేవు. నన్నయభట్టునుండి చిన్నయసూరిదాకా మాత్రమేకాక సాతవాహనులకాలంనుండి సాహితీసమితిదాకా ఆంధ్రసాహిత్యం అనేకవిధాలుగా, బహుముఖాలుగా సాగింది. ప్రజ్ఞావంతులైన తెలుగుకవులు రచించిన గ్రంథాలు అన్నింటికి అన్నీ అచ్చుపడి వెలుగు చూడలేదు. అచ్చయిన పుస్తకాలు కూడా అన్నీ అందరికీ లభించడం లేదు. లభించిన పుస్తకాలైనా అన్నీ సాధారణపాఠకులకు బోధపడే వివరణలతో లేవు. ఈ కొరతను తొలగించవలసిన బాధ్యత నేటి సాహితీపరులపై వుంది.

పన్నెండు సంపుటాలలో సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం ప్రజానీకానికి పరిచయం చేద్దామనే సంకల్పం కొన్నేళ్ళకిందటి నాకు కలిగింది. పుస్తకప్రచురణతో కొత్తపోకడలు పోయే ప్రతిభావంతులు శ్రీ యం. ఎన్. రావుగారితో దానిని ముచ్చటించాను. నా ఉద్దేశాన్ని వారు బహుముఖాల పరిశీలించారు. ఇటువంటి సాహిత్యగ్రంథాలకు పుస్తకప్రపంచంలో ఆదరణ ఉంటుందని 'మార్కెట్ అధ్యయనం' బాగా చేసి తెలుసుకొన్నారు. వారి సంస్థ యం. శేషాదలం అండ్ కంపెనీ తరపున పన్నెండు సంపుటాలను ప్రచురించడానికి ముందుకు వచ్చారు.

సమగ్రత ఆశయం. దీన్ని సాధించడానికి ఇది ప్రయత్నం. పూజ్యులు కందుకూరి వీరేశలింగంగారు ప్రామాణికసాహిత్యరచనకు పునాదులు వేశారు. శ్రీయుతులు మానవల్లి రామకృష్ణ కవిగారు, వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు, చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు, కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు, మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మగారు మొదలైన మహనీయులు సాహిత్యంతోపాటు దేశచరిత్రను కూడా విశదం చేశారు. సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు మన సాంఘికచరిత్రకు శ్రీకారం చుట్టి కొత్తకోణాలను చూపెట్టారు. వీరి రచనలను ఆధారం చేసుకొని తమ ప్రతిభతో కొత్త ఆకరాలను గుర్తించి, నూతనసిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించి సాహిత్యచరిత్రను అనేకమంది విద్వాంసులు, విమర్శకులు, విఖ్యాతపత్రికలలో, వివిధగ్రంథాలలో వివరిస్తున్నారు. ఈ అమూల్యరచనలనన్నింటివి నా దృక్పథంతో సమన్వయం చేయడానికి ఈ రచనలో ప్రయత్నించాను.

ఒకభాష మాట్లాడే ప్రజల దేశచరిత్ర, సాంఘికచరిత్ర, సాహిత్యచరిత్ర ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకొని వుంటాయి. రాజకీయాలవల్ల వివిధరంగాలలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikeu5wo2jfoao6k7pbafw9kuj7uxzmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235940</id>
    <revision>
      <id>593068</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజ...'</comment>
      <origin>593068</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు, రాజవంశాల పేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

1వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము

2 వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము

3 వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము

4 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)

5 వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)

6 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)

7 వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pp1qlb38xf6sw3o7zq4ftncqxqhn3sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593079</id>
      <parentid>593068</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593079</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="11pghuz1yrsdau8cqxxp056q2g8ba6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు. రాజవంశాలపేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

#. ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
#. కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
#. పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
#. రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
#. తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
#. మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
#. నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
#. నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
#. కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
#. కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
#. జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
#. ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>11pghuz1yrsdau8cqxxp056q2g8ba6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593160</id>
      <parentid>593079</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T05:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3648" sha1="19y7p4i1yq1gqx31fbbfsuu9stppfsn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిణామాలు ఏర్పడుతూ వుంటాయి. విభిన్నసంఘటనలే జరిగినా అవి ఒక చారిత్రకక్రమంలోనే వుంటాయి, రాజకీయప్రభావాలకు లోనుకాని యుగం వుండదు. రాజవంశాలపేరుమీదుగా యుగాలను పేర్కొనడం రివాజే. పాశ్చాత్యచరిత్రలలో 'ఎలిజబెతియన్, జాకొబియన్, విక్టోరియన్, ఎడ్వర్డియన్' మొదలైన యుగాలు సుపరిచితమైనవే. ఇది అనువైన పద్దతి. అందుకే సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారు తమ &quot;ఆంధ్రుల సాంఘికచరిత్ర&quot;లో ఈ క్రిందివిధమైన విభజన చేశారు.

#వ ప్రకరణము — తూర్పు చాళుక్య యుగము
#వ ప్రకరణము — కాకతీయుల కాలము
#వ ప్రకరణము — రెడ్డిరాజుల కాలము
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము ( క్రీ. శ. 1332 నుండి 1530 వరకు)
#వ ప్రకరణము — విజయనగర సామ్రాజ్యకాలము (క్రీ. శ. 1530 నుండి 1630 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1630 నుండి 1757 వరకు)
#వ ప్రకరణము — పేరు పెట్టలేదు (క్రీ. శ. 1757 నుండి 1857 వరకు)

సాంఘికచరిత్రకు పనికివచ్చే సాహిత్యగ్రంథాలనే ఎన్నుకొనడంవల్ల సురవరం ప్రతాపరెడ్డిగారి యుగవిభజన వారి ప్రయోజనాలకు అనుకూల మైంది. సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో విస్తీర్ణతను దృష్టిలో పెట్టుకొని నేను యుగాల అంకెను, ఆయా రాజవంశాల ప్రాముఖ్యాలను బట్టి పెంచవలసి వచ్చింది. ఆదిలో నేను వేసుకొన్న ప్రణాళికలో ఇలాగ యుగవిభజన చేసుకొన్నాను.

# ఆదిమ, చాళుక్య యుగాలు (క్రీ.శ. 12వ శతాబ్దం చివరిదాకా)
# కాకతీయ యుగం (క్రీ.శ. 1200-1290)
# పద్మనాయక యుగం (క్రీ.శ. 1337-1399)
# రెడ్డిరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1400-1450)
# తొలిరాయల యుగం (క్రీ.శ.1450-1500)
# మలిరాయల యుగం (క్రీ.శ. 1500-1550)
# నవాబుల యుగం (క్రీ.శ. 1550-1600)
# నాయకరాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1600-1670)
# కడపటి రాజుల యుగం (క్రీ.శ. 1670-1750)
# కుంఫిణీ యుగం (క్రీ.శ. 1750-1850)
# జమీందారీ యుగం (క్రీ.శ. 1850-1900)
# ఆధునిక యుగం (క్రీ.శ. 1900 నుండి)
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>19y7p4i1yq1gqx31fbbfsuu9stppfsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235941</id>
    <revision>
      <id>593069</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with 'పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో...'</comment>
      <origin>593069</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తక ప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్క సంపుటం వెలనూ, పన్నెండు సంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1985 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి 
అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1985 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1985 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1985 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1985 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
|- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1985 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1985 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1985 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1985 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1986 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1986 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1987 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1988 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77cd1d83chlx26dvhmqt3gm4b4vm4uf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593080</id>
      <parentid>593069</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593080</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="p78665kiyjnchwyblx0ry8uvkb30677" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తకప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్కసంపుటం వెలనూ, పన్నెండుసంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణంలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి, అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
|- 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p78665kiyjnchwyblx0ry8uvkb30677</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593091</id>
      <parentid>593080</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593091</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="fabkftzfpbz6f6z1tkggc9v5ju6mq8u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పుస్తకప్రచురణను ప్రారంభించడానికి ముందే ప్రతిసంపుటిలో పుటలపరిమితిని, సంపుటాల సంఖ్యను, ఒక్కొక్కసంపుటం వెలనూ, పన్నెండుసంపుటాలకు మొత్తం పూర్తిగా ముందే చెల్లించే పక్షంలో పెట్టువెల, అందువల్ల లభించే లాభసాటి సదుపాయాలూ ప్రకాశకులు ప్రకటించారు, ఎందరో ఈ ప్రణాళికకు స్వాగతం చెప్పారు. చందాదారులుగా చేరారు.

1965 జనవరి నెలనుండి ఈ సంపుటాల రచనకు ఉపక్రమించాను. ప్రతి సంపుటిలోని పుటల పరిమితి ముందుగానే నిర్ణయం కావడంవల్ల ప్రతిప్రకరణంలో తెలిపిన ఏ ఒక్కటీ వదిలిపెట్టకుండా విరివిగానే రాసినా చివరకు కుదించడం తప్పనిసరి అయింది. సమగ్రత దెబ్బతినకూడదని సంపుటాల సంఖ్యను పెంచి, అదనపు యుగాలనూ, ఉపయుగాలను చేర్చవలసి వచ్చింది. ప్రచురణకు ముందే ప్రజలకిచ్చిన వాగ్దానానికి భంగం లేకుండా పన్నెండు సంపుటాలనూ వరుసగా ప్రచురించడం జరిగినది. నామీదా, ప్రకాశకులమీదా ఉన్న అభిమానంతో పి.వి. రాజమన్నారుగారు అన్ని యుగాలకు ఉమ్మడిప్రవేశికనూ, ఒక్కొక్కసంపుటికి ఒక్కొక్కరు చొప్పున సాహిత్యరంగంలోని లబ్దప్రతిష్టులు పీఠికలు రాసి దీవించారు. వాటి వివరాలు ఇవి.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంపుటిసంఖ్య !! పేరు !! కాలం !! పీఠికాకర్త
|-
| 1.  || చాళుక్య యుగం || ఏప్రియల్, 1965 || వేలూరి శివరామశాస్త్రి
|-
| 2. || కాకతీయ యుగం || మే, 1965 || విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
|-
| 3. || పద్మనాయక యుగం || జూన్, 1965 || శివశంకరస్వామి
|-
| 4. || రెడ్డి రాజుల యుగం || జూలై, 1965 || మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి
|-
| 5. || గజపతుల యుగం || ఆగస్టు,1965 || గిడుగు వేంకటపీతాపతి
|-
| 6. || తొలిరాయల యుగం || సెప్టెంబరు, 1965 || ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం
|-
| 7. || మలిరాయల యుగం || అక్టోబరు, 1965 || దివాకర్ల వేంకటావధాని
|-
| 8. || నవాబుల యుగం || నవంబరు, 1965 || రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ
|-
| 9. || ఆరవీటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1966 || నేలటూరు వెంకటరమణయ్య
|-
| 10. || నాయకరాజుల యుగం - I || అక్టోబరు, 1966 || తాపీ ధర్మారావు
|-
| 11. || నాయకరాజుల యుగం - II || మార్చి, 1967 || కప్పగంతుల లక్ష్మణశాస్త్రి
|-
| 12. || కడపటిరాజుల యుగం || ఫిబ్రవరి, 1968 || —
|}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fabkftzfpbz6f6z1tkggc9v5ju6mq8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235942</id>
    <revision>
      <id>593070</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దబడని */ [[WP:AES|←]]Created page with '1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ...'</comment>
      <origin>593070</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1985 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1988 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9p9qvnbg2rz5oa0tsj6xi1r77dz4vz0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593081</id>
      <parentid>593070</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T04:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593081</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;1965 ఏప్రియల్ నెల నుండి నవంబరు నెల దాకా ఎనిమిది నెలలు క్రమం తప్పకుండా ఆసాంతం రచన చేసి ఒక మాసపత్రికలాగా సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం సంపుటాలను అచ్చుకివ్వడంలో నా ఆరోగ్యం పూర్తిగా దెబ్బతిన్నది. పళ్ళ బిగివిని రచన చేయడంవల్ల పళ్ళ బిగువు సడలి దంతవైద్యం అవసరమైంది. దానితోపాటు డయాబిటిస్, బ్లడ్ ప్రెషర్ ఒకటేమిటి టెన్షన్{{ZWNJ}}వల్ల రావలసిన అన్నిరుగ్మతలూ వచ్చాయి. అయినా ప్రజలకు ప్రకాశకులతోపాటు వాగ్దానం చేసినది పన్నెండు సంపుటాలు కనుక ఆ సంఖ్యను పూర్తిచేయాలని నిశ్చయించాను. అది 1968 ఫిబ్రవరి నాటికి గాని పూర్తిచేయలేక పోయాను.


ఈ పన్నెండు సంపుటాలు వెలువడుతున్నప్పుడు ఆసక్తితో చదివి, సహృదయంతో విమర్శించి, ప్రోత్సహించిన వాళ్ళెందరో ఉన్నారు. చెల్లాచెదురుగా ఉన్న ఆకరాలను ఒక్కచేత్తో క్రోడీకరించి విశ్లేషణ చేస్తున్నప్పుడు రచనలో తప్పులు దొర్లడం తప్పదు. వీటికి తోడు సాపు వ్రాస్తున్నప్పుడో, ప్రూఫు దిద్దుతున్నప్పుడో మరికొన్ని పొరపాట్లు చేరుకున్నాయి. నా అంతట నేను గుర్తించిన తప్పులతోబాటు విమర్శకులు సూచించే లోపాలూ, కొందరికోపాలూ రెండవముద్రణలో సర్దుకొంటానని అప్పుడే సవినయంగా విన్నవించుకొన్నాను.

మొదటి ముద్రణ సంపుటాలన్నీ ఏనాడో చెల్లుబడి అయిపోయాయి. రెండవ ముద్రణ కోసం ఎందరో ఎదురు చూస్తున్నారు. కొందరు ఒత్తిడి చేస్తున్నారు. గత సంవత్సరం నా రెండు కళ్ళ కేటరాక్టులకూ అపరేషన్ విజయవంతంగా జరగడంవల్ల గ్రంథపఠనానికి, రచనాకార్యక్రమానికి వీలుకలిగింది.

సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యంలో కొరతగా మిగిలిపోయిన సంపుటాలను పూర్తిచేయడమేగాక, తొలి పన్నెండు సంపుటాలను కొత్తవైనాలు చేర్చి తిరగరాసి ప్రచురించాలని నిశ్చయించాను. 'ప్రజాశక్తి బుక్ హౌస్' వారు తిరగరాతకూ, పునర్ముద్రణకూ సదుపాయాలు కలిగించి ప్రచురణ ప్రారంభిస్తున్నారు. వారికి నా ధన్యవాదాలు. ఒక వ్యక్తి సమాజంలో ఏదైనా సాధించగలిగాడంటే దానికి ప్రత్యక్షంగానూ, పరోక్షంగాను ఎందరి సహాయసహకారాలో ఉంటాయి. నా కృషిలో నాకు తోడ్పడినవారందరికీ నా కృతజ్ఞతలు.
{{rh|1989 సంక్రాంతి&lt;br&gt;
మదరాసు - 17||ఆరుద్ర}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra862aqls0v9l4dn0gy3ljhe1rvk54q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235943</id>
    <revision>
      <id>593071</id>
      <timestamp>2026-10-23T03:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11)]]  | రచయిత = ఆరుద్ర  | అనువాదం =   | విభాగము  =   | ముందరి =   | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11)/జమీందారీయుగం-1|జమీందారీయుగం-2]]  | వివరములు =   |సంవత్సర...'</comment>
      <origin>593071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="fzru55xq7iwqe0k8c3aiw8y9pmbn0kw" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11)]]
 | రచయిత = ఆరుద్ర
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11)/జమీందారీయుగం-1|జమీందారీయుగం-2]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1989
}}

&lt;pages index=&quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf&quot; from=1 to=10 /&gt;</text>
      <sha1>fzru55xq7iwqe0k8c3aiw8y9pmbn0kw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593072</id>
      <parentid>593071</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T03:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="repcfc08bguru0ssd1dhmced171fypd" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11)]]
 | రచయిత = ఆరుద్ర
 | అనువాదం = 
 | విభాగము  = 
 | ముందరి = 
 | తదుపరి = [[సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11)/జమీందారీయుగం-1|జమీందారీయుగం-1]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1989
}}

&lt;pages index=&quot;సమగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యం (11).pdf&quot; from=1 to=10 /&gt;</text>
      <sha1>repcfc08bguru0ssd1dhmced171fypd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235944</id>
    <revision>
      <id>593166</id>
      <timestamp>2026-10-23T06:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కాశ్మీరము I  | ముందరి = [[../కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సర...'</comment>
      <origin>593166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="nh5pe5a93eexx81so42zhpl14e42v5e" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరము I
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=763 fromsection=&quot;763B&quot; to=768 tosection=&quot;768A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>nh5pe5a93eexx81so42zhpl14e42v5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593167</id>
      <parentid>593166</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T06:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="npypet5bg02eitmqm1s1v0u9vdej0j2" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరము I
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=763 fromsection=&quot;763B&quot; to=767 tosection=&quot;767A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>npypet5bg02eitmqm1s1v0u9vdej0j2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593175</id>
      <parentid>593167</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:జమ్మూ కాశ్మీరు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="cibrhdak6qfqaqp0tvxf4e64i695xzn" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరము I
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరు భాషాసాహిత్యములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=763 fromsection=&quot;763B&quot; to=767 tosection=&quot;767A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు]]</text>
      <sha1>cibrhdak6qfqaqp0tvxf4e64i695xzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాశ్మీరము II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235945</id>
    <revision>
      <id>593168</id>
      <timestamp>2026-10-23T06:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కాశ్మీరము II  | ముందరి = [[../కాశ్మీరము I/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha Andhr...'</comment>
      <origin>593168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="c56qmoqat1fbphz7qr26mihwnytrl58" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరము II
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరము I/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=767 fromsection=&quot;767B&quot; to=772 tosection=&quot;772A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>c56qmoqat1fbphz7qr26mihwnytrl58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593174</id>
      <parentid>593168</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:జమ్మూ కాశ్మీరు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="729" sha1="mf3t262pr1go9mi9f314y9v0v214k2m" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాశ్మీరము II
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరము I/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=767 fromsection=&quot;767B&quot; to=772 tosection=&quot;772A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు]]</text>
      <sha1>mf3t262pr1go9mi9f314y9v0v214k2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళిదాసు మహాకవి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235946</id>
    <revision>
      <id>593171</id>
      <timestamp>2026-10-23T06:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కాళిదాసు మహాకవి  | ముందరి = [[../కాశ్మీరము II/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;...'</comment>
      <origin>593171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="4zxx3ad3emb8hq48vlmciruldb6fk94" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాళిదాసు మహాకవి
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరము II/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=772 fromsection=&quot;772B&quot; to=778 tosection=&quot;778A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>4zxx3ad3emb8hq48vlmciruldb6fk94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593172</id>
      <parentid>593171</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="831q03oiflwn2hoa35p83ows69smk4z" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాళిదాసు మహాకవి
 | ముందరి = [[../కాశ్మీరము II/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=772 fromsection=&quot;772B&quot; to=778 tosection=&quot;778A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>831q03oiflwn2hoa35p83ows69smk4z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:జమ్మూ కాశ్మీరు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>235947</id>
    <revision>
      <id>593177</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>593177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593178</id>
      <parentid>593177</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:03:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:భారత దేశము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="1rrl338a6vchgr157igx1ukyjnmzog9" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారత దేశము]]</text>
      <sha1>1rrl338a6vchgr157igx1ukyjnmzog9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కాళేశ్వరము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235948</id>
    <revision>
      <id>593180</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కాళేశ్వరము  | ముందరి = [[../కాళిదాసు మహాకవి/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;...'</comment>
      <origin>593180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="lbh8ab1zgav3o7u370rj70nlgotjx7i" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాళేశ్వరము
 | ముందరి = [[../కాళిదాసు మహాకవి/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=778 fromsection=&quot;778B&quot; to=780 tosection=&quot;780A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>lbh8ab1zgav3o7u370rj70nlgotjx7i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593181</id>
      <parentid>593180</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:తెలంగాణ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="724" sha1="9pfnonywtiekqrhrnidqcx9ppdrza0d" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాళేశ్వరము
 | ముందరి = [[../కాళిదాసు మహాకవి/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=778 fromsection=&quot;778B&quot; to=780 tosection=&quot;780A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ]]</text>
      <sha1>9pfnonywtiekqrhrnidqcx9ppdrza0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593249</id>
      <parentid>593181</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T11:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="nedubil2y4xrh3lguswvjrupxq1ty7x" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = అమరేశం రాజేశ్వరశర్మ
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కాళేశ్వరము
 | ముందరి = [[../కాళిదాసు మహాకవి/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=778 fromsection=&quot;778B&quot; to=780 tosection=&quot;780A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ]]</text>
      <sha1>nedubil2y4xrh3lguswvjrupxq1ty7x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరణ ప్రసరణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235949</id>
    <revision>
      <id>593183</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:09:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కిరణ ప్రసరణము  | ముందరి = [[../కాళేశ్వరము/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangra...'</comment>
      <origin>593183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="j2q23t6mzfia3dht6hk7jcon4qpqmm9" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కిరణ ప్రసరణము
 | ముందరి = [[../కాళేశ్వరము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=780 fromsection=&quot;780B&quot; to=784 tosection=&quot;784A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>j2q23t6mzfia3dht6hk7jcon4qpqmm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593184</id>
      <parentid>593183</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:భౌతికశాస్త్రము]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="739" sha1="qdoetiy9l0gucvyxb9gn253005moyq4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కిరణ ప్రసరణము
 | ముందరి = [[../కాళేశ్వరము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=780 fromsection=&quot;780B&quot; to=784 tosection=&quot;784A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:భౌతికశాస్త్రము]]</text>
      <sha1>qdoetiy9l0gucvyxb9gn253005moyq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కిరీటి వేంకటాచార్యులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235950</id>
    <revision>
      <id>593186</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కిరీటి వేంకటాచార్యులు  | ముందరి = [[../కిరణ ప్రసరణము/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సర...'</comment>
      <origin>593186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="707" sha1="0lypg7k9botx814nwg1z1clcbopt7qu" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కిరీటి వేంకటాచార్యులు
 | ముందరి = [[../కిరణ ప్రసరణము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=784 fromsection=&quot;784B&quot; to=786 tosection=&quot;786A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>0lypg7k9botx814nwg1z1clcbopt7qu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593187</id>
      <parentid>593186</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:జీవితచరిత్రలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="767" sha1="keba3nfe0670wzmxmrgnfivnis10kk0" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కిరీటి వేంకటాచార్యులు
 | ముందరి = [[../కిరణ ప్రసరణము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=784 fromsection=&quot;784B&quot; to=786 tosection=&quot;786A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>keba3nfe0670wzmxmrgnfivnis10kk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కీన్సు, జే. యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235951</id>
    <revision>
      <id>593188</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కీన్సు, జే. యం  | ముందరి = [[../కిరీటి వేంకటాచార్యులు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1...'</comment>
      <origin>593188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="mx5trwwpy0enjfbzq2zx1y60zolm0od" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కీన్సు, జే. యం
 | ముందరి = [[../కిరీటి వేంకటాచార్యులు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=786 fromsection=&quot;786B&quot; to=793 tosection=&quot;793A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>mx5trwwpy0enjfbzq2zx1y60zolm0od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుడ్యచిత్రణము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235952</id>
    <revision>
      <id>593190</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:22:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కుడ్యచిత్రణము  | ముందరి = [[../కీన్సు, జే. యం/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;...'</comment>
      <origin>593190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="idyjtdmlo8odav7mesj7jqlrowjxkmy" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కుడ్యచిత్రణము
 | ముందరి = [[../కీన్సు, జే. యం/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=793 fromsection=&quot;793B&quot; to=800 tosection=&quot;800A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>idyjtdmlo8odav7mesj7jqlrowjxkmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593191</id>
      <parentid>593190</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="1epztxuadqr39fppysvg45ws1zerard" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కుడ్యచిత్రణము
 | ముందరి = [[../కీన్సు, జే. యం/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=793 fromsection=&quot;793B&quot; to=800 tosection=&quot;800A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>1epztxuadqr39fppysvg45ws1zerard</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమారిలభట్టు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235953</id>
    <revision>
      <id>593192</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కుమారిలభట్టు  | ముందరి = [[../కుడ్యచిత్రణము/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index...'</comment>
      <origin>593192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="9g87s89ccnsymd30mr8ai2713c0m13w" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కుమారిలభట్టు
 | ముందరి = [[../కుడ్యచిత్రణము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=800 fromsection=&quot;800B&quot; to=804 tosection=&quot;804A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:జీవితచరిత్రలు]]</text>
      <sha1>9g87s89ccnsymd30mr8ai2713c0m13w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుమ్మరము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235954</id>
    <revision>
      <id>593193</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కుమ్మరము  | ముందరి = [[../కుమారిలభట్టు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha Andh...'</comment>
      <origin>593193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="669" sha1="noh08b9smv6qz2kq5whj6wjebarshwa" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కుమ్మరము
 | ముందరి = [[../కుమారిలభట్టు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=804 fromsection=&quot;804B&quot; to=812 tosection=&quot;812A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>noh08b9smv6qz2kq5whj6wjebarshwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కుఱళ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235955</id>
    <revision>
      <id>593195</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కుఱళ్  | ముందరి = [[../కుమ్మరము/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Vol...'</comment>
      <origin>593195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="648" sha1="7a4yvk46jecn2c1vy34x65a2068n9m9" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కుఱళ్
 | ముందరి = [[../కుమ్మరము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=812 fromsection=&quot;812B&quot; to=814 tosection=&quot;814A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>7a4yvk46jecn2c1vy34x65a2068n9m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులములు-వర్ణములు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235956</id>
    <revision>
      <id>593197</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కులములు-వర్ణములు  | ముందరి = [[../కుఱళ్/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha And...'</comment>
      <origin>593197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="dw8q62wh5zac7xpyzftmt11ap63y13h" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కులములు-వర్ణములు
 | ముందరి = [[../కుఱళ్/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=814 fromsection=&quot;814B&quot; to=819 tosection=&quot;819A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>dw8q62wh5zac7xpyzftmt11ap63y13h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కులోత్తుంగచోళుడు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235957</id>
    <revision>
      <id>593198</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కులోత్తుంగచోళుడు  | ముందరి = [[../కులములు-వర్ణములు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=19...'</comment>
      <origin>593198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="3tlk7ayrwsqs6fbukeltb5dq66kd0a7" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కులోత్తుంగచోళుడు
 | ముందరి = [[../కులములు-వర్ణములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=819 fromsection=&quot;819B&quot; to=823 tosection=&quot;823A&quot; /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>3tlk7ayrwsqs6fbukeltb5dq66kd0a7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593199</id>
      <parentid>593198</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:44:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="686" sha1="nbvdk2jznbrds0hfcjhkrdrujkkj9ml" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కులోత్తుంగచోళుడు
 | ముందరి = [[../కులములు-వర్ణములు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=819 fromsection=&quot;819B&quot; to=821 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>nbvdk2jznbrds0hfcjhkrdrujkkj9ml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడి నాట్యము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235958</id>
    <revision>
      <id>593200</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కూచిపూడి నాట్యము  | ముందరి = [[../కులోత్తుంగచోళుడు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=19...'</comment>
      <origin>593200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="667" sha1="kyrprek6ughrfzwbx4apoxlxvvhs965" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కూచిపూడి నాట్యము
 | ముందరి = [[../కులోత్తుంగచోళుడు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=822 to=829 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>kyrprek6ughrfzwbx4apoxlxvvhs965</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూచిపూడివారు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235959</id>
    <revision>
      <id>593202</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కూచిపూడివారు  | ముందరి = [[../కూచిపూడి నాట్యము/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;page...'</comment>
      <origin>593202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="655" sha1="b3m0gnnbqisg2m2pl6xai50nuw1avn9" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కూచిపూడివారు
 | ముందరి = [[../కూచిపూడి నాట్యము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=829 to=832 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>b3m0gnnbqisg2m2pl6xai50nuw1avn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కూలి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235960</id>
    <revision>
      <id>593203</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కూలి  | ముందరి = [[../కూచిపూడివారు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana K...'</comment>
      <origin>593203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="cbwbmzrfpufgkiuachripuwm0mlod5e" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కూలి
 | ముందరి = [[../కూచిపూడివారు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=832 to=838 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>cbwbmzrfpufgkiuachripuwm0mlod5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణదేవరాయలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235961</id>
    <revision>
      <id>593205</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కృష్ణదేవరాయలు  | ముందరి = [[../కూలి/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnan...'</comment>
      <origin>593205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="hfsajgm8y5cludm3vokp6u5lmpcc9z4" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కృష్ణదేవరాయలు
 | ముందరి = [[../కూలి/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=838 to=844 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>hfsajgm8y5cludm3vokp6u5lmpcc9z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235962</id>
    <revision>
      <id>593206</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము  | ముందరి = [[../కృష్ణదేవరాయలు/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |...'</comment>
      <origin>593206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="692" sha1="8bc2wdie80yvqpbuo2kvm1e0qg5h3ex" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము
 | ముందరి = [[../కృష్ణదేవరాయలు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=844 to=849 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>8bc2wdie80yvqpbuo2kvm1e0qg5h3ex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593207</id>
      <parentid>593206</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T07:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="692" sha1="7fmett1iwstyi55jyt1f0qscikcdux6" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము
 | ముందరి = [[../కృష్ణదేవరాయలు/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=844 to=847 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>7fmett1iwstyi55jyt1f0qscikcdux6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణాజిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235963</id>
    <revision>
      <id>593209</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కృష్ణాజిల్లా  | ముందరి = [[../కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |స...'</comment>
      <origin>593209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="689" sha1="r0g2v4kwkv7ny9pf55n026633pfp92q" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కృష్ణాజిల్లా
 | ముందరి = [[../కృష్ణ దేవరాయాంధ్ర భాషానిలయము/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=847 to=853 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>r0g2v4kwkv7ny9pf55n026633pfp92q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/కృష్ణానది</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235964</id>
    <revision>
      <id>593210</id>
      <timestamp>2026-10-23T07:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]  | రచయిత =   | అనువాదం=  | విభాగము  = కృష్ణానది  | ముందరి = [[../కృష్ణాజిల్లా/]]  | తదుపరి =[[..//]]  | వివరములు =  |సంవత్సరం=1960 }}  &lt;pages index=&quot;Sangraha A...'</comment>
      <origin>593210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636" sha1="hsxpu2zs94dq66sw9bdp8mhsmpiu69b" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము]]
 | రచయిత = 
 | అనువాదం=
 | విభాగము  = కృష్ణానది
 | ముందరి = [[../కృష్ణాజిల్లా/]]
 | తదుపరి =[[..//]]
 | వివరములు = 
|సంవత్సరం=1960
}}

&lt;pages index=&quot;Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf&quot; from=853 to=858 /&gt;


[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>hsxpu2zs94dq66sw9bdp8mhsmpiu69b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:కాశ్మీరీ భాష</title>
    <ns>14</ns>
    <id>235965</id>
    <revision>
      <id>593227</id>
      <timestamp>2026-10-23T10:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>593227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593228</id>
      <parentid>593227</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:భాషలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="300kybnna2i21o2fl8yuvwc8i0wicma" xml:space="preserve">[[వర్గం:భాషలు]]</text>
      <sha1>300kybnna2i21o2fl8yuvwc8i0wicma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:తెలుగు భాష</title>
    <ns>14</ns>
    <id>235966</id>
    <revision>
      <id>593232</id>
      <timestamp>2026-10-23T10:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>593232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593233</id>
      <parentid>593232</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:భాషలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="300kybnna2i21o2fl8yuvwc8i0wicma" xml:space="preserve">[[వర్గం:భాషలు]]</text>
      <sha1>300kybnna2i21o2fl8yuvwc8i0wicma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:కన్నడ భాష</title>
    <ns>14</ns>
    <id>235967</id>
    <revision>
      <id>593239</id>
      <timestamp>2026-10-23T10:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>593239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593240</id>
      <parentid>593239</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T10:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:భాషలు]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>593240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="300kybnna2i21o2fl8yuvwc8i0wicma" xml:space="preserve">[[వర్గం:భాషలు]]</text>
      <sha1>300kybnna2i21o2fl8yuvwc8i0wicma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:China Viplavamu.djvu/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235968</id>
    <revision>
      <id>593243</id>
      <timestamp>2026-10-23T11:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="mil7d4unudwxm61x5zkgjpw1iptg58b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = China Viplavamu.djvu
|Page = 108
|bSize = 600
|cWidth = 402
|cHeight = 375
|oTop = 269
|oLeft = 99
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mil7d4unudwxm61x5zkgjpw1iptg58b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:China Viplavamu.djvu/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235969</id>
    <revision>
      <id>593244</id>
      <timestamp>2026-10-23T11:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="mfevv7tn64mqpqw9c9p9alpyzjz2h9j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = China Viplavamu.djvu
|Page = 168
|bSize = 600
|cWidth = 416
|cHeight = 342
|oTop = 282
|oLeft = 92
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mfevv7tn64mqpqw9c9p9alpyzjz2h9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:China Viplavamu.djvu/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235970</id>
    <revision>
      <id>593245</id>
      <timestamp>2026-10-23T11:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="fpvjb5mp2k9o8pomfjfinmtzlczl4va" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = China Viplavamu.djvu
|Page = 196
|bSize = 600
|cWidth = 483
|cHeight = 646
|oTop = 141
|oLeft = 59
|Location = center
|Description = 
}}

{{c|{{larger|మావోసిటంగు}}}} 
{{c|చైనా కమ్యూనిన్తుపార్లీ నాయకుడు}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fpvjb5mp2k9o8pomfjfinmtzlczl4va</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:China Viplavamu.djvu/429</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235971</id>
    <revision>
      <id>593246</id>
      <timestamp>2026-10-23T11:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="o8v3vo4b27e4juja2grkhwi62ijvorq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = China Viplavamu.djvu
|Page = 429
|bSize = 600
|cWidth = 492
|cHeight = 631
|oTop = 161
|oLeft = 55
|Location = center
|Description = 
}}

{{c|{{larger|లియు షౌ-చి}}}} 
{{c|చైనా పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఛైర్మను}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o8v3vo4b27e4juja2grkhwi62ijvorq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:China Viplavamu.djvu/413</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235972</id>
    <revision>
      <id>593247</id>
      <timestamp>2026-10-23T11:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="5spkmatmi0soc8emxdnkp8vag20zn6w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajasekhar1961&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Css image crop
|Image = China Viplavamu.djvu
|Page = 413
|bSize = 600
|cWidth = 491
|cHeight = 651
|oTop = 141
|oLeft = 56
|Location = center
|Description = 
}}

{{c|{{larger|చౌ ఎన్-లై}}}}
{{c|కమ్యూనిస్టు చైనా ప్రధానమంత్రి}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5spkmatmi0soc8emxdnkp8vag20zn6w</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>