రచయిత:పింగళి నాగేంద్రరావు

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీసోర్స్</sitename>
    <dbname>tewikisource</dbname>
    <base>https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీసోర్స్</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీసోర్స్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ద్వారము</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ద్వారము చర్చ</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">రచయిత</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">రచయిత చర్చ</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">పుట</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">పుట చర్చ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">సూచిక</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">సూచిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>రచయిత:పింగళి నాగేంద్రరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>8844</id>
    <revision>
      <id>593420</id>
      <parentid>26259</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="4lujes4y3zbqfpzmx68iqfdbkd0e2tn" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పింగళి
 |అసలుపేరు = నాగేంద్రరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప
 |పుట్టిన_యేడు = 1901
 |గిట్టిన_యేడు = 1971
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పింగళి నాగేంద్రరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}


[[w:పింగళి నాగేంద్రరావు|పింగళి నాగేంద్రరావు]] (1901 - 1971) రచించిన తెలుగు సినిమా పాటలు.

* [[గుణసుందరి కథ]] (1949)
* [[పాతాళ భైరవి]] (1951)
* [[పెళ్ళి చేసి చూడు]] (1952)
* [[చంద్రహారం]] (1954)
* [[మిస్సమ్మ]] (1955)
* [[మాయాబజార్]] (1957)
* [[అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)
* [[మహాకవి కాళిదాసు]] (1960)
* [[ప్రమీలార్జునీయం]] (1965)

{{authority control}}</text>
      <sha1>4lujes4y3zbqfpzmx68iqfdbkd0e2tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:గుర్రం జాషువా</title>
    <ns>102</ns>
    <id>11074</id>
    <revision>
      <id>593419</id>
      <parentid>246684</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇవీ చూడండి */</comment>
      <origin>593419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="647" sha1="4i57odmbxbtbs6d0rg21xdz6ey85zoo" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = గుర్రం
 |అసలుపేరు = జాషువా
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = గ
 |పుట్టిన_యేడు = 1895
 |గిట్టిన_యేడు = 1971
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = గుర్రం జాషువా
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}


==ఇవీ చూడండి==

# [[ఆంధ్ర మాత]]
# [[గబ్బిలము]]

{{authority control}}

[[వర్గం:రచయితలు-గ]]</text>
      <sha1>4i57odmbxbtbs6d0rg21xdz6ey85zoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>27730</id>
    <revision>
      <id>593417</id>
      <parentid>248669</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="sy4j1969qjbiljkds1e15odcdvhr3nl" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = 
 |అసలుపేరు = భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = భ
 |పుట్టిన_యేడు = 1895
 |గిట్టిన_యేడు = 1957
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = భావరాజు వేంకట కృష్ణారావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
# [[ఆంధ్రదేశము విదేశయాత్రికులు]] (1926) {{small scan link|Aandhra deishamu videisha yaatrikulu.pdf}}
# [[ప్రాచీనాంధ్ర నౌకాజీవనము]]
# రాజరాజ నరేంద్రుడు
# ఎర్లీ డైనస్టీస్ ఆఫ్ ఆంధ్రా కంట్రీ (ఎ.డి.200-625)
# అప్పాజీ (నాటకం)
# శ్రీనాథుని యింట విందు (నాటకం)
# హిస్టరీ ఆఫ్ ది ఈస్టర్న్ చాళుక్యాస్ ఆఫ్ వేంగీ (ఎ.డి.610-1210)

{{authority control}}</text>
      <sha1>sy4j1969qjbiljkds1e15odcdvhr3nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:అక్కిరాజు ఉమాకాంతం</title>
    <ns>102</ns>
    <id>34449</id>
    <revision>
      <id>593396</id>
      <parentid>452569</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* వ్యాసాలు */</comment>
      <origin>593396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="ktrdwwu7977sxbzxxnjpxf9gc4wo0ll" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = అక్కిరాజు 
 |అసలుపేరు = ఉమాకాంతం
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ
 |పుట్టిన_యేడు = 1889
 |గిట్టిన_యేడు = 1942
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = అక్కిరాజు ఉమాకాంతం
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[నేటి కాలపు కవిత్వం]] (1928, 1994) {{small scan link|Neti-Kalapu-Kavitvam.pdf}}
*[[పల్నాటి వీరుల కథలు]]
*[[త్రిలింగ కథలు]]
*రసమీమాంస', 
* [[చన్ద్రాలోకము]] 'ఆంధ్ర చంద్రాలోక వివరణం' {{small scan link|చన్ద్రాలోకః.pdf}}
*సంస్కృత వ్యాకరణ ప్రదీపానికి ఆంధ్ర వరణం', 
*పాణినీయం', 
*'నైషధ తత్త్వ జిజ్ఞాస', 
*'తెలుగు దేశమందలి చండాలురు

===వ్యాసాలు===
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 4/సంచిక 3/నిజమైన భార్య]]

{{authority control}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]]</text>
      <sha1>ktrdwwu7977sxbzxxnjpxf9gc4wo0ll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:టేకుమళ్ళ అచ్యుతరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>34454</id>
    <revision>
      <id>593408</id>
      <parentid>250183</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="af06ry5eklyuci9e6lm7efkfq3hiw9u" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = టేకుమళ్ళ
 |అసలుపేరు = అచ్యుతరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ట
 |పుట్టిన_యేడు = 1880
 |గిట్టిన_యేడు = 1947
 |వివరణ =  ప్రముఖ విమర్శకులు మరియు పండితులు.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = టేకుమళ్ళ అచ్యుతరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* విజయనగర ఆంధ్ర వాజ్మయ చరిత్ర&quot;  [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.370806 External link.]
* &quot;ఆంధ్ర పదములు - పాటలు&quot; 
* [[ఆంధ్ర నాటకములు, రంగస్థలములు]] (1926) {{small scan link|Andhra-Natakamulu.pdf}}

{{authority control}}</text>
      <sha1>af06ry5eklyuci9e6lm7efkfq3hiw9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:వడ్డాది సుబ్బారాయుడు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>36283</id>
    <revision>
      <id>593414</id>
      <parentid>430134</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1682" sha1="8p3p4kcb80xg7l3nopkt26gkhoul63v" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = వడ్డాది 
 |అసలుపేరు = సుబ్బారాయుడు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = వ
 |పుట్టిన_యేడు = 1854
 |గిట్టిన_యేడు = 1938
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = వడ్డాది సుబ్బారాయుడు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[భక్తచింతామణి]]
* [[ప్రబోధచంద్రోదయము (నాటకము)|ప్రబోధచంద్రోదయము]] (1893)
* ఆంధ్రవేణిసంహారము
* అభిజ్ఞానశాకుంతలము
* మల్లికామారుతము
* విక్రమోర్వశీయము
* చండకౌశికనాటకము
* నృసింహవిశ్వరూపము
* గౌతమీజలమహిమానువర్ణనము
* [[ఆర్తరక్షామణి]] (1935) {{small scan link|Artharakshamani018205mbp.pdf}}
* మేఘసందేశము
* నందనందనశతకము
* సతీస్మృతి
* సుతస్మృతి
* వసురాయచాటూక్తిముక్తావళి
* శ్రీసూక్తివసుప్రకాశిక
* సుగుణప్రదర్శనము

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/వడ్డాది సుబ్బారాయకవి]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>8p3p4kcb80xg7l3nopkt26gkhoul63v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:బంకుపల్లె మల్లయ్యశాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>38639</id>
    <revision>
      <id>593411</id>
      <parentid>557965</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2096" sha1="qiuurvwy04tx07pi3a93dzd6q2t5fgz" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = బంకుపల్లె
 |అసలుపేరు = మల్లయ్యశాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = బ
 |పుట్టిన_యేడు = 1876
 |గిట్టిన_యేడు = 1947
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = బంకుపల్లె మల్లయ్యశాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
# చైతన్య చరిత్ర (యక్షగానము)
# కంసవధ (యక్షగానము)
# శ్రీకృష్ణజననము (యక్షగానము)
# రామకృష్ణపరమహంస చరిత్ర (యక్షగానము)
# భాగవతకలాపము
# కొండవీటి విజయము&lt;ref&gt;[http://www.dli.gov.in/scripts/FullindexDefault.htm?path1=/data6/upload/0159/483&amp;first=1&amp;last=56&amp;barcode=2020050016176| డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియాలో కొండవీటి విజయము పుస్తకప్రతి]&lt;/ref&gt; (పద్యకావ్యము)
# అస్పృశ్యత
# వివాహతత్వము (1933) {{small scan link|వివాహ తత్త్వము.pdf}}
# [[ఆంధ్ర వేదములు]] : 
* [[ఆంధ్ర వేదములు : ఋగ్వేదము]] (1940) {{small scan link|Andhravedamulurigveda.pdf}} 
** [[ఆంధ్ర వేదములు : కృష్ణయజుర్వేదము]] (1940) {{small scan link|Andhra-Vedhamulu-Krishnayajurvedamu.pdf}}
***[[ఆంధ్ర వేదములు : సామవేదము]] (1941) {{small scan link|Andhra-vedhamulu-samaveda.pdf}}
# శ్రీ సర్వదర్శన సిద్ధాంత సంగ్రహము
# విద్యారణ్యస్వామి విరచిత అనుభూతి ప్రకాశము

{{authority control}}</text>
      <sha1>qiuurvwy04tx07pi3a93dzd6q2t5fgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:చందాల కేశవదాసు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>46027</id>
    <revision>
      <id>593412</id>
      <parentid>558272</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="4kuurp3i98lzdoofxozhel6n0cuaoiu" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = చందాల
 |అసలుపేరు = కేశవదాసు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = చ
 |పుట్టిన_యేడు = 1876
 |గిట్టిన_యేడు = 1956
 |వివరణ = తొలి తెలుగు నాటక కర్త, తొలి సినీ గీత రచయిత, కవి, నటుడు, గాయకుడు, హరికథా కళాకారుడు, అష్టావధాని, శతావధాని. 
 |బొమ్మ= Chandala Kesavadasu from jakkepalli.png
 |వికీపీడియా_లంకె = చందాల కేశవదాసు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}


==రచనలు==
*[[సతీ అనసూయ పాటల పుస్తకం]] {{small scan link|Sati Anasooya.pdf}}
* కేశవ శతకం
* [[కనకతార]] లేదా [[కనక్తారా]] - (1926; ముద్రణ: 1944) నాటకం {{small scan link|Kanakthara.pdf}}
* బలి బంధనం - (1935) ఆరు అంకముల నాటకం
* శ్రీరామ నామామృత గేయము (1922) {{small scan link|ShriiRamaNaamaamritaGeyamu.pdf}}
* సీతాకళ్యాణం
* రుక్మాంగద
* మేలుకొలుపులు
* జోలపాటలు
* సత్యభామా పరిణయం (హరికథ)
* సీతా కల్యాణం (హరికథ)
* రుక్మాంగద (హరికథ)
* నాగదాసు (హరికథ)

== రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[తెలంగాణ తేజోమూర్తులు/చందాల కేశవదాసు]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>4kuurp3i98lzdoofxozhel6n0cuaoiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:నండూరి వెంకట సుబ్బారావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>58283</id>
    <revision>
      <id>593416</id>
      <parentid>565790</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1297" sha1="gtncnhf57zgvp9ct0quf4oo9tra7m2o" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = నండూరి
 |అసలుపేరు = వెంకట సుబ్బారావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న
 |పుట్టిన_యేడు = 1884
 |గిట్టిన_యేడు = 1957
 |వివరణ = ప్రసిద్ధ గేయ రచయిత. వీరి ఎంకి పాటలు ఆంధ్ర దేశమంతా గౌరవించబడ్డాయి.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = నండూరి వెంకట సుబ్బారావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 5/సంచిక 1/ముద్దుల నా యెంకి (పద్యములు)]] (1921)
* [[యెంకి పాటలు]] (1925) {{small scan link|Yenki Paatalu Nanduri Venkata Subba Rao.pdf}}
* [[మన శీనయ్య]] (1928) {{small scan link|మనశీనయ్య.djvu}}

{{authority control}}

[[వర్గం:ఆధునికయుగపు కవులు]]
[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]]</text>
      <sha1>gtncnhf57zgvp9ct0quf4oo9tra7m2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:దుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని</title>
    <ns>102</ns>
    <id>59809</id>
    <revision>
      <id>593415</id>
      <parentid>423419</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:30:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1589" sha1="cp0zniccf1096dtz3decciruhjnptcz" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = దుర్భాక
 |అసలుపేరు = రాజశేఖ శతావధాని
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద
 |పుట్టిన_యేడు = 1888
 |గిట్టిన_యేడు = 1957
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = దుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[రాణా ప్రతాపసింహ చరిత్ర]] (1934) {{small scan link|శ్రీ రాణా ప్రతాపసింహ చరిత్ర.pdf}}
* [[అమరసింహచరిత్ర]]
* వీరమతీ చరిత్రము
* చండనృపాల చరిత్రము
* పుష్పావతి
* సీతాకల్యాణము (నాటకము)
* సీతాపహరణము (నాటకము) {{small scan link|Sitapaharanamu023271mbp.pdf}}
* వృద్ధిమూల సంవాదము (నాటకము)
* పద్మావతీ పరిణయము (నాటకము)
* విలయమాధుర్యము
* స్వయంవరము 
* అనఘుడు
* గోదానము
* శరన్నవరాత్రులు
* అవధానసారము
* రాణీసంయుక్త (హరికథ)
* తారాబాయి (నవల)
* టాడ్ చరిత్రము
* రాజసింహ

{{authority control}}</text>
      <sha1>cp0zniccf1096dtz3decciruhjnptcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>60415</id>
    <revision>
      <id>593405</id>
      <parentid>189631</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* సంపాదత్వం వహించిన పత్రికలు */</comment>
      <origin>593405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="bavxnupru8h4vwrsq52eeqpjwugl9r5" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = న్యాపతి
 |అసలుపేరు = సుబ్బారావు పంతులు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = న
 |పుట్టిన_యేడు = 1856
 |గిట్టిన_యేడు = 1941
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = న్యాపతి సుబ్బారావు పంతులు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==సంపాదత్వం వహించిన పత్రికలు==
* [[చింతామణి మాసపత్రిక]] (1891-)

{{authority control}}</text>
      <sha1>bavxnupru8h4vwrsq52eeqpjwugl9r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:బళ్ళారి రాఘవ</title>
    <ns>102</ns>
    <id>60481</id>
    <revision>
      <id>593409</id>
      <parentid>337535</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="acht453lup9w1dzvpsthzcz8qfdtj9b" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = బళ్ళారి
 |అసలుపేరు = రాఘవ
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = బ
 |పుట్టిన_యేడు = 1880
 |గిట్టిన_యేడు = 1946
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= Bellary Raghava 1981 stamp of India.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = బళ్ళారి రాఘవ
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[సరిపడని సంగతులు]] (1933) {{small scan link|Saripadani Sangatulu by Bellary Raghava.pdf}}

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు/బళ్ళారి రాఘవ]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>acht453lup9w1dzvpsthzcz8qfdtj9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:తల్లాప్రగడ సుబ్బారావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>60812</id>
    <revision>
      <id>593406</id>
      <parentid>305591</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="716" sha1="lbhvs5oy0zqynyp4qipf8jk79k04ob6" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = తల్లాప్రగడ
 |అసలుపేరు = సుబ్బారావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = త
 |పుట్టిన_యేడు = 1856
 |గిట్టిన_యేడు = 1890
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= Subbarow.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = తల్లాప్రగడ సుబ్బారావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[దివ్యజ్ఞాన తారక రాజయోగి]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>lbhvs5oy0zqynyp4qipf8jk79k04ob6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:కల్లూరి వేంకట రామశాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>67852</id>
    <revision>
      <id>593400</id>
      <parentid>250142</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1636" sha1="miy492dtctvqr5dlpdfxywa8wmusc0q" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కల్లూరి
 |అసలుపేరు = వేంకట రామశాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 1857
 |గిట్టిన_యేడు = 1928
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = కల్లూరి వేంకట రామశాస్త్రి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* 1. వంశముక్తావళి (ఆధ్యాత్మిక పద్యకృతి), 
* 2. కోటిలింగేశ్వర శతకము, 
* 3. హాస్యకుముదాకరము (ప్రహసనము), 
* 4. బాలవ్యాకరణ గుప్తార్థ ప్రకాశిక, 
* 5. మేఘసందేశము (ఆంధ్రపరివర్తనము).
* 6. చతురాస్యము (1913)[https://archive.org/details/10366chaturaasya033919mbp_20180314 ఆర్కీవు.కాం.లో చతురాస్యము పుస్తక ప్రతి.]

==పత్రికా వ్యాసంగాలు==
* [[భారతి మాసపత్రిక/సంపుటము 8/జనవరి 1931/శ్రీ కోటిలింగేశ్వర స్తోత్రము]]

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/కల్లూరి వేంకట రామశాస్త్రి]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>miy492dtctvqr5dlpdfxywa8wmusc0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:మధిర సుబ్బన్న దీక్షితులు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>69165</id>
    <revision>
      <id>593398</id>
      <parentid>407881</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="lc34r8p0dmtd9q4gq3l4gd08x4ayfov" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = మధిర
 |అసలుపేరు = సుబ్బన్న దీక్షితులు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = మ
 |పుట్టిన_యేడు = 1868
 |గిట్టిన_యేడు = 1928
 |వివరణ = కాశీమజిలీకథలు రచయితగా తెలుగు ప్రజలకు సుపరిచితులు. ఒక గురువు తన శిష్యునితో కాశీ ప్రయాణమై దారిలో ఆగిన ప్రతిచోట ఒక కథ చెప్పేవారట. ఆ గొలుసుకట్టు కథలన్నింటికీ సంకలనం కాశీమజిలీకథలు.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = మధిర సుబ్బన్న దీక్షితులు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
# [[కాశీమజిలీకథలు]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>lc34r8p0dmtd9q4gq3l4gd08x4ayfov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:అల్లంరాజు రంగశాయి కవి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>69711</id>
    <revision>
      <id>593401</id>
      <parentid>391909</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1683" sha1="0lmxjysratzdg2948bhv3gmmm5986jt" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = అల్లంరాజు
 |అసలుపేరు = రంగశాయి కవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ
 |పుట్టిన_యేడు = 1860
 |గిట్టిన_యేడు = 1936
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = అల్లంరాజు రంగశాయి కవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* శ్రీమదాంధ్రచంపూభారతము (ఆంధ్రీకరణము. 1913 ముద్రి) 
* రామాయణచంపువు (సంపూర్ణముగ ముద్రణమునకు రాలేదు) 
* రఘురామ శతకము. 
* పరమాత్మ శతకము 
* సర్వేశ్వర శతకము. 
* గోవింద శతకము. 
* లక్ష్మీ శతకము. 
* [[భక్తిరసశతకసంపుటము/రెండవసంపుటము/మాధవశతకము|మాధవశతకము]] (ముద్రణ: 1926)
* కుక్కుటలింగ శతకము. 
* గోపాలస్వామి శతకము. 
* మల్లికార్జున శతకము.
* దైవస్తోత్రరత్నావళి. 
* నారాయణానందలహరి. 
* కవిమానసరంజని.

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/అల్లంరాజు రంగశాయి కవి]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>0lmxjysratzdg2948bhv3gmmm5986jt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:దేవులపల్లి వేంకట కృష్ణశాస్త్రి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>69750</id>
    <revision>
      <id>593407</id>
      <parentid>487483</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:24:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1150" sha1="nm9yq7hssx917v6jz4xw15gjocc7s25" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = దేవులపల్లి
 |అసలుపేరు = వేంకట కృష్ణశాస్త్రి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద
 |పుట్టిన_యేడు = 1856
 |గిట్టిన_యేడు = 1912
 |వివరణ = వీరు [[రచయిత:దేవులపల్లి సోదరకవులు|దేవులపల్లి సోదరకవులు]] లో అనుజులు. పిఠాపుర సంస్థానపు ఆస్థానకవులు.
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = దేవులపల్లి సోదరకవులు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* నయనొల్లాసము
* యతిరాజ విజయము (1941) {{small scan link|యతిరాజవిజయము.pdf}}
* రావువంశ ముక్తావళి (1950) {{small scan link|Ravu-vamsha-Muktavali.pdf}}
* సకలేశ్వర శతకము,

{{authority control}}</text>
      <sha1>nm9yq7hssx917v6jz4xw15gjocc7s25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>70195</id>
    <revision>
      <id>593404</id>
      <parentid>563657</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయిత గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2205" sha1="f0gf04hcwe98x04sx7fn90mou8tlxqo" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = తాడూరి
 |అసలుపేరు = లక్ష్మీనరసింహరాయకవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = త
 |పుట్టిన_యేడు = 1856
 |గిట్టిన_యేడు = 1936
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = తాడూరి లక్ష్మీనరసింహ రాయకవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* 1. శృంగారభూషనము. 2. ఉన్మత్తరాఘవము. 3. రుక్మిణీ స్వయంవరము. (ఈ మూడు నాటకములు) 
* 4. [[భోజకుమారము]] (1934) {{small scan link|భోజకుమారము నాటకము.djvu}}
* 5. లక్ష్మీసంవాదము. 6. చంద్రాలోకము. 7. మేఘసందేశము (పూర్వసర్గముమాత్ర మాంధ్రీకృతము) 8. దైవప్రార్థనము. 
* 9. [[ఆంధ్ర భగవద్గీత]] (1911) {{small scan link|ఆంధ్ర భగవద్గీత.djvu}}
* 10. [[శృంగారతిలకము]] (1910) {{small scan link|శృంగారతిలకము.djvu}}
* 11. ఋతుసంహారము. 12. జ్ఞానోదయము (ఆంగ్ల అణు కావ్యముల ఆంధ్రీకరణము). 13. సనత్సుజాతీయము. 14. నీతికథానిధి. 
* 15. [[రసమంజరి]] (సంస్కృతమునకు తెలుగుసేత) {{small scan link|రసమంజరి.djvu}} 
* 16. చమత్కారచంద్రిక. 17. పండితరాయ శతకము. 18. ఉద్యోగపర్వము (తెలిగింపు) 19. బాలనీతి - ఇత్యాదులు.

==రచయిత గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/తాడూరి లక్ష్మీనరసింహరాయకవి]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>f0gf04hcwe98x04sx7fn90mou8tlxqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>85360</id>
    <revision>
      <id>593418</id>
      <parentid>492225</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1253" sha1="kctp4ubolx2go71rn2abw465u4pf148" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = కాటూరి
 |అసలుపేరు = వేంకటేశ్వరరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 1895
 |గిట్టిన_యేడు = 1962
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = కాటూరి వేంకటేశ్వరరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[దేశభక్త కొండ వేంకటప్పయ్య పంతులు స్వీయచరిత్ర]] (1952) పుస్తకానికి విజ్ఞప్తి.
* [[సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము/రెండవ సంపుటము/ఎఱ్ఱాప్రగడ]]
* మన వారసత్వము{{small scan link|మన వారసత్వము.pdf}}
* తెలుగు కావ్యమాల {{small scan link|తెలుగు కావ్యమాల.pdf}}

{{authority control}}

[[వర్గం:సంగ్రహ ఆంధ్ర విజ్ఞాన కోశము-వ్యాసకర్తలు]]</text>
      <sha1>kctp4ubolx2go71rn2abw465u4pf148</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూచిక:Dvipada-basavapuraanamu.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>89334</id>
    <revision>
      <id>593393</id>
      <parentid>313478</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <origin>593393</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="279a27w9x79sy2hbcpnwdsjguso33sr" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|రకం=పుస్తకం
|శీర్షిక=[[ద్విపద బసవపురాణము]]
|భాష=te
|సంపుటి=
|రచయిత=[[రచయిత:పాల్కురికి సోమనాథుడు]]
|అనువాదకులు=
|ఎడిటర్=[[రచయిత:గూడ వేంకట సుబ్రహ్మణ్యం]]
|చిత్రకర్త=
|పాఠశాల=
|ప్రచురణకర్త=
|చిరునామా=హైదరాబాదు
|సంవత్సరం=1969
|ఆధారం=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|మూలం=pdf
|బొమ్మ=4
|పురోగతి=MS
|పుటలు=&lt;pagelist
4=1
12to59=roman 12=1
60=1
 /&gt;
|సంపుటాలు=
|వ్యాఖ్యలు={{:పుట:Dvipada-basavapuraanamu.pdf/8}}
{{:పుట:Dvipada-basavapuraanamu.pdf/9}}
{{:పుట:Dvipada-basavapuraanamu.pdf/10}}
{{:పుట:Dvipada-basavapuraanamu.pdf/11}}
|వెడల్పు=
|సిఎస్ఎస్=
|పేజీ మొదటి వరుస=
|పేజీ చివరివరుస=
}}</text>
      <sha1>279a27w9x79sy2hbcpnwdsjguso33sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:ఫక్కి వేంకటనరసయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>90027</id>
    <revision>
      <id>593443</id>
      <parentid>557002</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="ef1lyfo73zdnfcymlp7b6kea7mhfuoi" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = ఫక్కి
 |అసలుపేరు = వేంకటనరసయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప
 |పుట్టిన_యేడు = 1800
 |గిట్టిన_యేడు = 1860
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = ఫక్కి వేంకటనరసయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
*అమరపదకల్పద్రుమము
*కవిదర్పణఛ్ఛందము
* [[కుమారీ శతకము]]
* [[కుమార శతకము]]
*నారాయణశతకము
*నారాయణస్తవము
*మదనసాయకాపరిణయము
*శకుంతలాపరిణయము</text>
      <sha1>ef1lyfo73zdnfcymlp7b6kea7mhfuoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:తేకుమళ్ల రాజగోపాలరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>96406</id>
    <revision>
      <id>593413</id>
      <parentid>564290</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="nkxee1oa52q05qlxx1ghk1a9vpsomt8" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = తేకుమళ్ల
 |అసలుపేరు = రాజగోపాలరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = త
 |పుట్టిన_యేడు = 1876
 |గిట్టిన_యేడు = 1938
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = తేకుమళ్ళ రాజగోపాలరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[పశుశాస్త్రము]] (1912) {{small scan link|పశు శాస్త్రము.pdf}}
* [[విహాంగ యానము]] (1934) {{small scan link|విహాంగ యానము.djvu}}
* [[ఛందశ్శాస్త్రమున నేను గనిపెట్టిన నూతనవిషయములు.]] [[ఆంధ్రపత్రిక సంవత్సరాది సంచిక 1911]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>nkxee1oa52q05qlxx1ghk1a9vpsomt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:బాలాంత్రపు వేంకటరావు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>126621</id>
    <revision>
      <id>593410</id>
      <parentid>483086</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచయితల గురించిన రచనలు */</comment>
      <origin>593410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="r07d2ifm97dkzmq1kibx1jpssnekjha" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = బాలాంత్రపు
 |అసలుపేరు = వేంకటరావు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = బ
 |పుట్టిన_యేడు = 1880
 |గిట్టిన_యేడు = 
 |వివరణ = వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు అనే పేరుతో జంటకవిత్వం చెప్పిన వారు ఓలేటి పార్వతీశం (1882 - 1955) మరియు బాలాంత్రపు వేంకటరావు (1880 - ). 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = బాలాంత్రపు వేంకటరావు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* స్త్రీల వ్రత కథలు తృతీయ భాగము (1930) {{small scan link|స్త్రీల వ్రత కథలు తృతీయ భాగము.djvu}}

==రచయితల గురించిన రచనలు==
* [[ఆంధ్ర రచయితలు/వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు]]

{{authority control}}</text>
      <sha1>r07d2ifm97dkzmq1kibx1jpssnekjha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:తూము రామదాసకవి</title>
    <ns>102</ns>
    <id>144707</id>
    <revision>
      <id>593403</id>
      <parentid>445132</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="b56gcbblcta605xc88sdjt2vgg3gjbv" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = తూము
 |అసలుపేరు = రామదాసకవి
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = క
 |పుట్టిన_యేడు = 1856
 |గిట్టిన_యేడు = 1904
 |వివరణ = తెలంగాణకు చెందిన తొలి నాటక రచయిత
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = తూము రామదాసకవి
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
*[[ఆంధ్రపదనిధానము]] (1930) {{small scan link|ఆంధ్రపదనిధానము.pdf}}
*కాళిదాసునాటకము
*గోపికావిలాసము (అలభ్యం)
*మిత్రవిందోద్వాహము (అలభ్యం)
*రుక్మిణీకల్యాణము (అలభ్యం)

{{authority control}}</text>
      <sha1>b56gcbblcta605xc88sdjt2vgg3gjbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:అయ్యంకి వేంకటరమణయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>151583</id>
    <revision>
      <id>593422</id>
      <parentid>546271</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="daz8smln3bgro0aa6c2hdktlbmtti1h" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = అయ్యంకి
 |అసలుపేరు = వేంకటరమణయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = అ 
 |పుట్టిన_యేడు = 1890
 |గిట్టిన_యేడు = 1979
 |వివరణ = గ్రంథాలయోద్యమకారుడు, ఆయుర్వేదం, ప్రకృతి వైద్యంలో సిద్దహస్తులు, పత్రికా సంపాదకుడు
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = అయ్యంకి వెంకటరమణయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==సంపాదకత్వము==
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము]] (1915-)

==రచనలు==
# [[ఆంధ్ర గ్రంథాలయం/సంపుటము 1/సంచిక 1/సంచార గ్రంథాలయాలు|సంచార గ్రంథాలయాలు]] 
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 1/గ్రంథాలయమననేమి? అది చేయదగిన ధర్మములెవ్వి?|గ్రంథాలయమననేమి? అది చేయదగిన ధర్మములెవ్వి?]]
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 1/సంచిక 2/గ్రంథాలయములు-అవి చేయవలసిన పనులు|గ్రంథాలయములు-అవి చేయవలసిన పనులు]]
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/బరోడా యాత్ర|బరోడా యాత్ర]] 
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 2/సంచిక 2/రామమోహన ధర్మపుస్తక భాండాగారము-బెజవాడ|రామమోహన ధర్మపుస్తక భాండాగారము-బెజవాడ]] 
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 4/సంచిక 1/బాలభటోధ్యమము ఇంతవరకు జరిగినపని|బాలభటోధ్యమము ఇంతవరకు జరిగినపని]]
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 4/సంచిక 1/గ్రంథాలయోధ్యమము|గ్రంథాలయోధ్యమము]]
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 4/సంచిక 1/భట'ధర్మము'|భట'ధర్మము']]
# [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 4/సంచిక 1/నాప్రధమ జన్మ|నాప్రధమ జన్మ]]

{{authority control}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]]
[[వర్గం:సంపాదకులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్ర గ్రంథాలయం-రచయితలు]]</text>
      <sha1>daz8smln3bgro0aa6c2hdktlbmtti1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/805</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154863</id>
    <revision>
      <id>593391</id>
      <parentid>448682</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8379" sha1="2zqmcjokus1zobmrairm9l179js48qw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కుమ్మరము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
ఆకృతిని నిర్మించుటకై నున్నని కొయ్య చెక్కను, చదునైన రాతిముక్కను, మృణ్మయ పాత్ర యొక్క ఉపరితలమును చదును చేయుటకై నొక గుల్లకత్తిని, ఉపరిభాగముపై మెరుగు దిద్దుటకు కరుకైన కుంచెను, మట్టిని తడుపుటకొక నీటి పాత్రను ఉపకరణములుగా కుమ్మరపు పరిశ్రమయందు ఉపయోగించెడి వారు. ఈ సాధనములను ఉపయోగించుట ప్రగతి నొందిన నిర్మాణ విధానమై
(technique) యుండెను.

కుమ్మరి సారెపై మృణ్మయ పాత్రకు ఆకార మేర్పరచుట ఆధునిక కాలమునకు పూర్వమే సాధింపబడిన
అత్యుచ్ఛ దశయై యున్నది. ప్రాథమికులయిన ప్రజలు ఈ సాంకేతిక విధానమును ఎంతమాత్రము ఎరుగరైరి. మట్టిపాత్రను ఎండబెట్టుట, కాల్చుట, మూడవ దశకు చెందిన విధానము, కుండ చేయుటకు ఉపయోగించిన మట్టి యందలి చెమ్మ దానిని ఎండలో కొంత సేపు ఎండించుటచే తొలగిపోవును. అటుపిమ్మట కనీసము 350° C-400° C ఉష్ణోగ్రతగల ఆవములో ఈ మృణ్మయ పాత్రలను కాల్చుటచే అందు లీనమైయున్న నీరు ఇంకిపోవును. కుమ్మరము ప్రాథమికమైన దైవను లేక ప్రగతి చెందినదైనను అందలి అనేక రకములలో అలంకరణము, రంగు తప్పక కనిపించుచుండును. వీటిలో గీయబడిన
మోటు రేఖలు మొదలుకొని అతిశ్రమతో నిర్వహింపబడిన ఉత్తమ చైనా పాత్రలయందలి అలంకరణము వరకును పసుపుపచ్చ, లేక నారింజపండు, లేక ఎరుపురంగు యొక్క మొదలుకొని 'కాంగ్ హింగ్' ముతక లోహమునందు లభించు క్లిష్టమై, సూక్ష్మమయిన రంగు నమూనావరకు మారుచుండును. కుమ్మరమునందలి ఆఖరుదశ మృణ్మయ పాత్రలకు మెరుగునూనె పూయుటయు వాటిని సూక్ష్మ రంధ్రములు లేనివిగా చేయుటయై యున్నది. అత్యంత ప్రాచీనులైన పెక్కుమంది కుంభకారులు ఇట్టి మెరుగునూనెను ఉపయోగించు స్థితికి వచ్చి యుండలేదు. ఆవమందు కాల్చబడిన కుండలు నీటిని పీల్చుకొనవు. కాని అవి కారుటయో, లేక చెమ్మగిలుటయో సంభవించును. అందుకై ఈ పాత్రలకు మెరుగునూనె పూయుదురు. ఈ మెరుగునూనె శోభనొసగుచు ప్రయోజనకారీ యగుచున్నది. కుండలకు పూయదగిన మెరుగు నూనెకు బదులు ప్రాచీనులు దేవదారు గుగ్గిలము సగ్గుబియ్యపుగంజి - ముండ్ల జెముడు రసమును తదితర పదార్థములను ఉపయోగించిరి. మెరుగునూనె పూయుట వలన లేక మరుగు ఇచ్చుటనలవ మృణ్మయ పాత్రలకు ఒక చనుత్కారమయిన సౌందర్యము అబ్బినను, తన్మూలమున అంతగా ఉపయోగము చేకూరజాలదు.

ప్రపంచమున కాననగు భిన్న సాంకేతిక విధానములను బట్టి అనేక ప్రాంతములలో స్వతంత్రముగా కుమ్మరము కనిపెట్టబడినట్లు సాధారణముగ విశ్వసింపబడుచున్నది. మృణ్మయపాత్ర ఉత్పత్తిని గూర్చిన వాదములనేకములు కలవు. అవి కేవలము నమ్మదగినవి కావు. ప్రాచీన మానవుడు సూక్ష్మరంధ్రములు లేకుండుటకై తట్టలకు, బుట్టలకు మట్టిని పూతగా పూసెననియు, అవి ఆకస్మికముగ నిప్పంటుకొనగా
మిగిలిన మట్టికుండ అతనికి మృత్పాశ్ర నిర్మాణకళను సూచించెననియు చెప్పబడుచున్నది. ఈ వాదన అంతతృప్తికరముగా లేదు.ఎండుచేతననగా, మట్టితో పూయబడిన బుట్ట కాలినంతమాత్రముననే అది కుండకాజాలదు. చక్కగా పాత్రశరీరమును చేయుట, దానిని ఎండబెట్టుట, దానిని అనుకూలపరిస్థితు లలో అవమందు కాల్చుట మొదలగు కార్యకలాపములు పెక్కులు జరిపిననేగాని సిసలైనకుండ
తయారుకాదు.

'''కుమ్మరము-చరిత్రయందును, పురావస్తుశాస్త్రమునందును దాని ప్రాముఖ్యము :'''

కుమ్మరము ప్రతిదేశము యొక్క పురావస్తు శాస్త్రము యొక్క ప్రధానమైన వర్ణమాల యని పిలువబడినది.
మృణ్మయపాత్ర మిక్కిలి సులభముగ పగిలెడి స్వభావము గలది. అందుచే, రానున్న తరముల వారికి సామాన్యములై, అనలంకృతములైన రకములను తప్ప తదితరములైన మృణ్మయ పాత్రలను అనుకరించుట. ఉపయోగించుట సాధ్యపడదు. మృణ్మయపాత్రలలోగల వైవిధ్యము అసమానమై
యున్నది. ఒక్క ఈజిప్టు దేశముయొక్క పూర్వ చారిత్రక యుగమందే కుమ్మరమునందు సుమారు వేయి భిన్న రూపములు కలవు. అనుభవమునుబట్టి చూచినచో మట్టిపాత్ర నశ్వరముకాదు. కాలము గడచినను, లోహపాత్రలవలె మృణ్మయపాత్రలు లేక ముతకలోహములు చెడిపోవు. భూగర్భశాస్త్ర వేత్త గత ప్రపంచ చరిత్రమ నిర్మించుటకు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zqmcjokus1zobmrairm9l179js48qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/806</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154864</id>
    <revision>
      <id>593392</id>
      <parentid>448683</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T15:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8304" sha1="rvpxlktxpyg9zyoqw65i60unb5ltc9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కుమ్మరము}}&lt;/noinclude&gt;
ఆధారములయిన శిలా ఖచితములవలె (Fossils) సక్రమముగ వివరింపబడినచో, మృణ్మయ పాత్రలుగూడ మానవుని యొక్క గతచరిత్రకు శాశ్వతమయిన నిదర్శనములై యున్నవి. వేర్వేరుదేశము లందలి కుమ్మరములను సంయోజన మొనరించినచో యొక ప్రమాణ సూత్రము ఏర్పడును. దాని సాయమున ప్రాచీన అవశేషముల యొక్క కాలమును, లక్షణములను, గత కాలికములైన ఇతర స్మృతి
చిహ్నములకు గల సంబంధములను నిర్ణయింప వీలగును. మృత్పాత్ర పురావస్తుశాస్త్రరీత్యా కాల నిర్ణయమునకు లంగరు వంటిది. త్రవ్వి బయటికి తీయబడిన కుండ పెంకు ఎంతపనికిరానిదిగా కనిపించినను, అట్టి ప్రతికుండముక్కను జాగరూకతతో పరిశీలించి రికార్డు చేయుట అత్యంతము
ఆవశ్యకమైన విషయముగా పురావస్తుశాస్త్రము నిర్ణయించి యున్నది.

'''ఈజిప్టు కుమ్మరము :''' ఈనాటివరకు కనుగొనబడిన మృణ్మయపాత్రములలో మిక్కిలి ప్రాచీనమైనవి ఈజిప్టు దేశమందలి నైలు లోయలో లభ్యమైనవే. 'మెంప్టేటిల్ కాలములో (క్రీ. పూ. 5000-3000) మృదువైన వారి పదార్థముల నుంచుటకై నిర్మింపబడిన ఎఱ్ఱమట్టి పాత్రలు ఈజిప్టు సమాధులను త్రవ్వగా దొరకెను. వీటికితోడు చేతితో నిర్మితమైన ఎఱ్ఱని, నల్లని రంగులతో నునుపై విచిత్రమైన మృణ్మయ పాత్రలు కొన్ని క్రీ. పూ. 5000-3500 సం. నడిమి కాలమునకు చెందినవి. లభించెను. కనీసము క్రీ. పూ. 3500 సం.ల క్రిందట మన్ను- ఇసుక సమ్మేళనముతోడను, నీలిరంగుగల తామ్రపు మెరుగు
తోడను నిర్మితములైన పెంకులను ఈ జిప్షియనులు వాడియుండిరి.

&quot;తేబన్' యుగములో (క్రీ. పూ. 3000-1700) సమాధుల గోడలపై నున్న చిత్తరువులు ఈజిప్టు కుమ్మరము యొక్క జీవిత విశేషములను ఆవిష్కరించుచున్నవి. వీటిని పరిశీలించినచో ఈజిప్షియనులు చేతితో మట్టిపాత్రల నెట్లు రూపొందించి అవమందు కాల్చిరో బోధపడగలదు. ఆ కాలమందే నిర్మితము లైన కూచిగానుండు (Piramids) లో నునుపుగా మెరుగులు దిద్దబడిన అత్యంత ప్రాచీనములైన వివిధ రకముల మట్టిపాత్రలు దొరకెను.

క్రీ. పూ. 1700 - 500 నడుమ ఈజిప్టులో మృణ్మయ పాత్ర నిర్మాణకళ అత్యున్నత సంపూర్ణస్థాయి నందుకొనెను. ఈ కాలమందలి దేవాలయములనుండి ఆశ్చర్యకరమయిన అనేక సాలంకృతఖండములు కనుగొనబడెను. రామ్ సెస్ (III) చే నిర్మింపబడిన 'టెల్ ఎల్ - యాదోయ్' అను ఆలయమునుండి లభించిన ఖండములు విశిష్టమైన శిల్ప నైపుణ్యము కలవిగానున్నవి.

'''బాబిలోనియా అస్సీరియా దేశములందలి కుమ్మరము :'''

క్రీస్తు పూర్వము వెక్కుశతాబ్దులు పూర్వమే మెసొపొటేమియా నాగరికతకు గొప్ప కేంద్రములైన బాబిలోనియా, అస్సీరియా దేశములలో కుమ్మరపుకళ అత్యున్నత సంపూర్ణతను పొందినటుల తెలియుచున్నది. నిస్సందేహముగా ఆ దేశముల ప్రజలు ఈ కళను స్వయంకృషిచే అభివృద్ధిపరచి, పరిణతికి తెచ్చిరి.

'నినేనా', 'బాబిలోన్' శిథిలములను పరిశీలించినచో, వివిధవర్ణములతో కాలివఇటికలు కన్పించును. ఈ ఇటికలు నీలి, బూడిద- నీలి, పసుపు, తెలుపురంగుల సమ్మేళనములతో మెరుగులు దిద్దబడినవి. ఒకేవదార్థముతోగాని లేక రెండు పదార్థముల సమ్మేళనముతోగాని నిర్మితమైన శవ పేటికలు ప్రాచీన కాలములో కుమ్మరపుకళ పొందిన అత్యున్నతమైన కౌశల్యమును, వికాసమును రుజువుచేయుచున్నవి. అట్టి శవ పేటికల ఉదాహరణములను మూడింటిని బ్రిటిష్ మ్యూజియములో ఈనాటికిని చూడవచ్చును. ఇవి పసుపు రంగు మన్నుతో చేయబడినవి. బాహ్యమున కగపడు ఉపరి తలమంతయు ఆకుపచ్చని అనామిల్ లోహద్రవముచే పూత పూయబడినది. అండాకారముగ నుండు అంతర్భాగమంతయు నీలిరంగుచే పూతపూయబడినది.

క్రీ. పూ. 9 నుండి 6వ శతాబ్దివరకు అస్సిరియనులు, బాబిలోనియనులు కూడ గోడ పెంకులను, ఇటికలను తయారు చేసిరి. ఇవి పైకి ఉబికియుండునట్లు చెక్కబడి, రమ్యముగా అలంకరింపబడి, తగరపు పూతతో మెరుగులు దిద్దబడెడివి. 'ఎక్బటానా' అను నగరము మేడియాదేశమునకు రాజధాని. ఈ నగరము చుట్టును గల ఏడు ప్రాకారములు తెలుపు, నలుపు, ఊదా, నీలి, నారింజ, రజితము, బంగారము అను ఏడు వర్ణములలో పూత పూయబడెనని ప్రాచీన గ్రీకు చరిత్రకారుడు చేసియున్న&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvpxlktxpyg9zyoqw65i60unb5ltc9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/807</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154865</id>
    <revision>
      <id>593394</id>
      <parentid>448684</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8239" sha1="jal40v5nn3ikq7qq2vnaac7izgoof6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కుమ్మరము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
ఉజ్జ్వలమైన వర్ణనములో, ఆ ప్రాకారములు ఇటికలచే నిర్మింపబడి, వాటి ఉపరితలములు వివిధ వర్ణములలో అనామిల్ పూత పూయబడినట్లు తెలియుచున్నది.

'''పర్షియా కుమ్మరము:''' అస్సిరియనులకంటెను, బాబిలోనియనుల కంటేను, పర్షియనులు మృణ్మయ పాత్ర నిర్మాణమును ఇంకను అత్యున్నత స్థాయికి కొంపోయిరి. వారు ఉపయోగించిన ముడిపదార్థము (body) అధికముగా ఇసుకరాయి మయమై, నునుపైన శిలాకృతిలో నుండెడిది. ఈ వస్తువులో ఇసుక భాగము అత్యధికముగా నుండుటచే, దాని మార్దవము చాల హీనస్థాయిలో నుండెను. కఠినమైన అట్టి పదార్థముతో కోరిన ఆకారమును కూర్చి, పాత్రలను అతి నిపుణముగ నిర్మించి
యుండుటచే, ఈ ప్రాచీన కళాకారులు విశేషమైన ప్రశంసకు తగియున్నారు.

వీరు ఉపయోగించిన క్షారసంబంధమైన మెరుగులు మిక్కిలి ఉజ్జ్వలమైనవి. ఈనాటి కుంభ కారులవలె, ప్రాచీనులైన పర్షియను కళాకారులు ఎల్ల ప్రపంచము నందలి ఆధునిక కాలపు కుంభకారులవలె అనువైన లోహ భస్మములను చేర్చి పసుపు, నీలము, ఆకుపచ్చ మున్నగు వివిధ వర్ణములను కల్పించు విధానము నెరిగి యుండిరి.

మెరుగులు దిద్దబడిన పెంకుల స్థానములో, క్రొత్త రకపు గోడ కప్పు అచ్చులను (Wall coverings) వీరు
తయారుచేసిరి. ఈ కల్పిత ఫలకములపై బొమ్మలు అలంకరణములుగ గావింపబడెను. జాడీలు, కూజాలు గూడ క్రీస్తుకు పూర్వమునుండి (సహస్ర వత్సరములు) మృదుతరమైన మట్టితో, చేతితోగాని, కుమ్మరిసారెపై గాని నిర్మింపబడెను. ఆకాలమున నిర్మితములైన అంత్యకర్మ పాత్రలు కూడా రమ్యముగ అలంకృతములైన మనోహరముగ రూపొందింపబడెను.

'''చైనా కుమ్మరము :''' చైనీయులు తమ కుమ్మరము అత్యంత ప్రాచీనమైనదని చెప్పుకొందురు. 'హోంగ్ -టి' అను సుప్రసిద్ధుడగు చక్రవర్తి పాలనములో ఈ కళ ఆవిర్భవించినట్లును, అతని కాలమందే దిక్చూచి, పంచాంగము, పొగయోడ, ఖగోళశాస్త్రము, రేఖాగణితము మున్నగునవి కనుగొనబడి నట్లును చైనా వారు చెప్పుదురు. కాని యథార్థమునకు క్రీ. పూ.. 2698 సం. క్రిందటగానీ, తదనంతరము 2000 సం. ల వరకుగాని ఈ కళ చైనాలో పుట్టినట్లు రుజువుచేయగల మృణ్మయ శిథిలములు చైనాలో లభ్యముకాలేదు. చైనాలో తొలు దొల్త క్రీ. పూ. 5వ శతాబ్దియందు మాత్రమే కుమ్మరపు పరిశ్రమ ప్రారంభమైనట్లు త్రవ్వకమువలన, ఇతరములైన శిథిలములవలన తెలియుచున్నది. ఈ శిథిలములనుబట్టి ప్రాచీనకాలమున కుండలు కుమ్మరిసారెపై తయారై, ఆవమందు కాల్చబడె ననియు, వాటిపై మెరుగులు దిద్దబడెననియు బోధపడుచున్నది. ఇట్టివే ఇటికలు గూడ లభించె ననియు, అవి నిర్మాణమైన తేదీలు వాటిపై చెక్కబడెననియు తెలియుచున్నది.

'హన్' వంశీయులు రాజ్యమేలిన కాలము (క్రీ. పూ. 185-80) చైనా కుమ్మరపు చరిత్రమున ప్రముఖమైన
తొలి సమయము. ఆ కాలమున గోధుమ - నీలి-ఆకుపచ్చ - మీగడ రంగులుగల మెరుగులతో ఒక రకపు రాతి సామానులు తయారుచేయబడినవి. వాటి నమూనాలు 'షెన్సీ' రాష్ట్రమందలి త్రవ్వకములలో బహిర్గతమైనవి. ఈ రకమైన సామానును 'పోర్సిలెయిన్' సామాను అని పిలువవలెనా ! లేక పోర్సిలెయిన్ సామానునకును 'రాతి సామానునకును మధ్యగానున్న ఏదియో యొక సామానని పిలువ వలెనా? అను విషయమున భిన్నాభిప్రాయములు కలవు. కారణమేమన, ఈసామాను పోర్సి లెయిన్ అనిపిలువ బడదగినంత తెల్లగాను, ప్రకాశ భేద్యముగాను (Transculent) లేదు. కాని క్రీ. పూ. 5వ శతాబ్దినాటి. తొలి కుమ్మరపు పాత్రలకంటే, ఆసామాను అధికతరమైన శిల్ప కౌశల్యమును ప్రదర్శించు చున్నవి. అయిదారు శతాబ్దుల కాలము వరకు అనగా 'సూయ్' వంశపు రాజ్యపాలనము (క్రీ. శ. 581-617) వరకు ఆ సామాను నిరతిశయముగా చలామణి యగుచుండెను.

స్థానికముగా అభ్యమైన 'కాలిన్' (Kaolin) మున్నగు ముడిపదార్థముల సాయముతో చైనాలో గాజు వస్తువులు నూతనముగా నిర్మాణము కానారంభించెను. దీని ఫలితముగా 6 వ శతాబ్దాంతమందు అత్యంత విశిష్టమయిన కాంతి భేద్య లక్షణములుగల మృణ్మయ పాత్రలు గొప్ప నైపుణ్యముతో ఉత్పత్తి కాబడి విశేషముగా అభివృద్ధికి తేబడెను. వెలుగు చొరనియ్యని (opague) గాజు వస్తువు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jal40v5nn3ikq7qq2vnaac7izgoof6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/808</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154866</id>
    <revision>
      <id>593395</id>
      <parentid>448685</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T16:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <origin>593395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7821" sha1="avoodb83e6jo0vuss1k8npra7hfoe5a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కుమ్మరము}}&lt;/noinclude&gt;
లను తయారు చేయుటలో చైనీయులు విజయము సాధించిరి. ఆదేశమందు ప్రప్రథమముగా చేయబడిన
యథార్థమైన చైనా సామాను ఒక వేళ ఇదియే యై యుండవచ్చును.

అనంతరము రాజ్యపాలనము చేసిన 'టాంగ్ వంశీయుల కాలములో (క్రీ.శ. 688-906) చిత్రలేఖనము, కవనము మొదలైన ఇతర లలితకళలతోపాటు కుమ్మరమునందు ఇతోధికమైన అభివృద్ధి ఘటిల్లెను. చైనాలో క్రీ. శ.8వ శతాబ్ది మధ్యమందు 'టీ' త్రాగు అలవాటు ప్రారంభమై నట్లు తెలియుచున్నది. దీని మూలమున కిరణభేద్యమైన పోర్సిలెయిన్ గిన్నెలను, ఇతర అవసర పాత్రసామగ్రిని తయారుచేయుటకై ప్రోత్సాహము లభించెను. ఈ సామానుకు తోడుగా మెరుగులు దిద్దని ముతక శిల్పఖండములు కొన్నియును, పసుపు-తెలుపురంగులతో మిశ్రితమై మెరుగుతో రూపొందిన కళాత్మక శిల్పఖండములు మరికొన్నియును తయారు కాబడెను.

క్రీ.శ. 980-1290 మధ్యకాలములో జరిగిన 'సంగ్'
వంశ పరిపాలనమందు అత్యంత సుందరమైనట్టి, ఉదాత్త
మైనట్టి, భావబోధక మైనట్టి మృణ్మయ పాత్రలు నిర్మింప
బడెను. ఆకాలముననే పసుపు, ఆకుపచ్చ, నీలివర్ణములు
అలంకారములతో విశేపతరముగా కిరణభేద్యమైన పోర్సి
లెయిన్ వస్తువులు గూడ తయారయ్యెను. 'ప్లాంబే' అని
పిలువబడు తొలి పాత్రల యొక్కయు ప్రసిద్ధికెక్కిన
'నాంకింగ్' మృణ్మయ పాత్రల యొక్కయు ఉత్పత్తి ఈ
కాలముననే ఆరంభమైనట్లు చెప్పబడుచున్నది.
చై నా కుమ్మరమును ప్రసిద్ధికి తెచ్చిన ఉన్నత సాం కేతిక
పరిపూర్ణత 'మింగ్' వంశపు రాజులకాలములో (క్రీ. శ.
1988-1848) సాధింపబడెను. ఆ కాలమందు నీలి, తెలుపు
వర్ణములలో తయారైన పోర్సిలెయిన్ పాత్రలు, అతి
మాత్రముగా ఎనామెల్' మెరుగులతో అలంకరింపబడెను.
రంగుల మెరుగులు కూడ పుష్కలముగా వాడబడినను,
ఈ అలంకరణము. కొంతవరకు ప్రమాణాధికముగా
జరిగినను, వర్ణశ్రేణి విస్తృతమగుటతోపాటు రూపము
నిరాడంబరముగా చిత్రింప బడుటవలన, ప్రేక్షకుల
మీద అదిసర్వదా అనుగుణమైన ప్రభావమునే ప్రసరింప
755
కుమ్మరము
'కాంగ్-హి' లేక 'కాంగ్ హ్సి' (క్రీ. శ. 1682-
1722) అను చక్రవర్తి కాలములో నిర్మాణ విధాన
మందును, పనితనమునందును చైనా కుమ్మరము అత్యు
న్నత సాంకేతిక కౌశల్యము నార్జించెను. ఆ కాలమున
అత్యాశ్చర్యకరములైన మెరుగులు, తక్కువ మెరుగుల
గంగులు, ఆన్ జు (onglage)
ఎనామెల్ ద్రవ
ట
.
ములు ఉపయోగింపబడెను. అనేకములయిన అందమైన
మెరుగులు సొంపుకు, పూర్ణత సాంకేతిక దృష్టిచే నిరతి
శయములైయుండెను. సాంకేతిక శాస్త్రీయ నిర్మాణ
పరిజ్ఞానము అభివృద్ధిచెందిన ఈ ఆధునిక కాలమునగూడ
అవి అవిగనే యున్నవి. ఉదాహరణమునకు 'ఆక్స్-బ్లడ్ '
(ox.blood), 'ఫీచ్-బ్లూమ్' (Peach-bloom), 'టార్కో
యిస్' (Torquoise), నీలి, 'ఆన్ బర్గివ్ పర్పుల్ *
(anboxgive purple), 'గోల్డెన్ బ్రౌన్' (Golden
brown), 'బ్లాక్ అండ్ సిలడెన్ గ్రీన్' (black and
celaden green) అను మెరుగులు అత్యుత్తమ మైనవి.
'కోబాల్ట్ బ్లు' (Cobalt blue), కాపర్ 'రెడ్'
(Copper red) అనునవి తక్కువ మెరుగు కాంతులు.
అవి 'బిస్క్' (bisque) సామానులపై పూయబడెను.
జల్లుగా చల్లబడెను. మృణ్మయ పాత్రలపై పూయు
వాటికి తుది రూపురేఖలు దిద్దుటకును ఉపయో
గించెడివి. తెల్ల మెరుగుగల పోర్సెలెయిన్ పాత్రలపై
మాత్రమేకాక, నీలి, నలుపు రంగులుగల బాక్ గ్రౌండు
(back ground) మీద సహితము అనామెల్ అను
మెరుగు అలంకరణము ఉపయోగింపబడెను. అగ్నిహో
త్రపు రంగును, (fire colour) ఆకుపచ్చ, ఎరుపు,
నీలము, పసుపు, ఊదా చిత్రించుటయందు ఎనామెల్
అలంకరణము తరచుగా జరుపబడును. 'యుంగ్ చెన్*,
'చియన్ లుంగ్' అను చక్ర వర్తుల కాలము (క్రీ. శ.
1728.1795) చైనా కుమ్మరమునకు వైభవదళ యై వర
లెను. అననుకరణీయములై ఆశ్చర్యకరములైన మెరుగు
లనేకములు వాడబడెను. ఆధునికులైన స్టూడియో
కుంభ కారులు తయారుచేయు అత్యంత లలిత నిర్మాణము
లలో తులతూగగల శైలిలో పాత్రలు, పళ్ళెములు,
గిన్నెలు మున్నగు వాటిని ఆనాటి చైనా కుంభకారులు
తీర్చి దిద్దెడివారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avoodb83e6jo0vuss1k8npra7hfoe5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593452</id>
      <parentid>593395</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7803" sha1="okmg1v1yozcdedd4gm5d5vdfyqpy4jc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము - ౨||కుమ్మరము}}&lt;/noinclude&gt;
లను తయారు చేయుటలో చైనీయులు విజయము సాధించిరి. ఆదేశమందు ప్రప్రథమముగా చేయబడిన
యథార్థమైన చైనా సామాను ఒక వేళ ఇదియే యై యుండవచ్చును.

అనంతరము రాజ్యపాలనము చేసిన 'టాంగ్ వంశీయుల కాలములో (క్రీ.శ. 688-906) చిత్రలేఖనము, కవనము మొదలైన ఇతర లలితకళలతోపాటు కుమ్మరమునందు ఇతోధికమైన అభివృద్ధి ఘటిల్లెను. చైనాలో క్రీ. శ.8వ శతాబ్ది మధ్యమందు 'టీ' త్రాగు అలవాటు ప్రారంభమై నట్లు తెలియుచున్నది. దీని మూలమున కిరణభేద్యమైన పోర్సిలెయిన్ గిన్నెలను, ఇతర అవసర పాత్రసామగ్రిని తయారుచేయుటకై ప్రోత్సాహము లభించెను. ఈ సామానుకు తోడుగా మెరుగులు దిద్దని ముతక శిల్పఖండములు కొన్నియును, పసుపు-తెలుపురంగులతో మిశ్రితమై మెరుగుతో రూపొందిన కళాత్మక శిల్పఖండములు మరికొన్నియును తయారు కాబడెను.

క్రీ.శ. 960-1290 మధ్యకాలములో జరిగిన 'సంగ్' వంశ పరిపాలనమందు అత్యంత సుందరమైనట్టి, ఉదాత్తమైనట్టి, భావబోధకమైనట్టి మృణ్మయ పాత్రలు నిర్మింపబడెను. ఆకాలముననే పసుపు, ఆకుపచ్చ, నీలివర్ణములు అలంకారములతో విశేపతరముగా కిరణభేద్యమైన పోర్సి లెయిన్ వస్తువులు గూడ తయారయ్యెను. 'ప్లాంబే' అని పిలువబడు తొలి పాత్రల యొక్కయు ప్రసిద్ధికెక్కిన 'నాంకింగ్' మృణ్మయ పాత్రల యొక్కయు ఉత్పత్తి ఈ కాలముననే ఆరంభమైనట్లు చెప్పబడుచున్నది.

చైనా కుమ్మరమును ప్రసిద్ధికి తెచ్చిన ఉన్నత సాంకేతిక పరిపూర్ణత 'మింగ్' వంశపు రాజులకాలములో (క్రీ. శ. 1368-1643) సాధింపబడెను. ఆ కాలమందు నీలి, తెలుపు వర్ణములలో తయారైన పోర్సిలెయిన్ పాత్రలు, అతి మాత్రముగా ఎనామెల్' మెరుగులతో అలంకరింపబడెను. రంగుల మెరుగులు కూడ పుష్కలముగా వాడబడినను, ఈ అలంకరణము. కొంతవరకు ప్రమాణాధికముగా
జరిగినను, వర్ణశ్రేణి విస్తృతమగుటతోపాటు రూపము నిరాడంబరముగా చిత్రింప బడుటవలన, ప్రేక్షకుల
మీద అదిసర్వదా అనుగుణమైన ప్రభావమునే ప్రసరింపజేసెను.

'కాంగ్-హి' లేక 'కాంగ్ హ్సి' (క్రీ. శ. 1662-1722) అను చక్రవర్తి కాలములో నిర్మాణ విధానమందును, పనితనమునందును చైనా కుమ్మరము అత్యున్నత సాంకేతిక కౌశల్యము నార్జించెను. ఆ కాలమున
అత్యాశ్చర్యకరములైన మెరుగులు, తక్కువ మెరుగుల రంగులు, ఆన్ గ్లెజు (onglage) ఎనామెల్ ద్రవములు ఉపయోగింపబడెను. అనేకములయిన అందమైన మెరుగులు సొంపుకు, పూర్ణత సాంకేతిక దృష్టిచే నిరతిశయములైయుండెను. సాంకేతిక శాస్త్రీయ నిర్మాణ పరిజ్ఞానము అభివృద్ధిచెందిన ఈ ఆధునిక కాలమునగూడ అవి అవిగనే యున్నవి. ఉదాహరణమునకు 'ఆక్స్-బ్లడ్ '(ox.blood), 'ఫీచ్-బ్లూమ్' (Peach-bloom), 'టార్కోయిస్' (Torquoise), నీలి, 'ఆన్ బర్గివ్ పర్పుల్ * (anboxgive purple), 'గోల్డెన్ బ్రౌన్' (Golden brown), 'బ్లాక్ అండ్ సిలడెన్ గ్రీన్' (black and celaden green) అను మెరుగులు అత్యుత్తమమైనవి. 'కోబాల్ట్ బ్లు' (Cobalt blue), కాపర్ 'రెడ్' (Copper red) అనునవి తక్కువ మెరుగు కాంతులు. అవి 'బిస్క్' (bisque) సామానులపై పూయబడెను. జల్లుగా చల్లబడెను. మృణ్మయ పాత్రలపై పూయు వాటికి తుది రూపురేఖలు దిద్దుటకును ఉపయోగించెడివి. తెల్ల మెరుగుగల పోర్సెలెయిన్ పాత్రలపై మాత్రమేకాక, నీలి, నలుపు రంగులుగల బాక్ గ్రౌండు
(back ground) మీద సహితము అనామెల్ అను మెరుగు అలంకరణము ఉపయోగింపబడెను. అగ్ని హోత్రపు రంగును, (fire colour) ఆకుపచ్చ, ఎరుపు, నీలము, పసుపు, ఊదా చిత్రించుట యందు ఎనామెల్ అలంకరణము తరచుగా జరుపబడును. 'యుంగ్ చెన్*, 'చియన్ లుంగ్' అను చక్ర వర్తుల కాలము (క్రీ. శ. 1723-1795) చైనా కుమ్మరమునకు వైభవదశయై వరలెను. అననుకరణీయములై ఆశ్చర్యకరములైన మెరుగు లనేకములు వాడబడెను. ఆధునికులైన స్టూడియో కుంభకారులు తయారు చేయు అత్యంత లలిత నిర్మాణములలో తులతూగగల శైలిలో పాత్రలు, పళ్ళెములు, గిన్నెలు మున్నగు వాటిని ఆనాటి చైనా కుంభకారులు తీర్చి దిద్దెడివారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>okmg1v1yozcdedd4gm5d5vdfyqpy4jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/809</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154867</id>
    <revision>
      <id>593454</id>
      <parentid>448686</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8432" sha1="jw118m2pq0cpkrqptiq766776cbk424" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కుమ్మరము||సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
ఉత్పత్తి బాహుళ్యమునకును, కళాకల్పనకును పరస్పర వైరుధ్యము లేదనుటకు చైనా కుమ్మరమే ప్రబల నిదర్శనము. చైనా కుమ్మరపు పరిశ్రమ వేలమంది శ్రామికులకు పెక్కు శతాబ్దముల వరకు జీవ నాధారముగ నేర్పడెను. చైనా కుంభకారులు అత్యున్నతమైన శిల్పనైపుణ్య ప్రమాణమును, కళా సంస్కృతిని మొక్కపోనీయక పరిరక్షించిరి.

'''జపాన్ కుమ్మరము ;''' జపానీయులు తాము చక్కని పోర్సిలెయిన్ పాత్రలను, విగ్రహములను 
క్రీ. శ. 1 వ శతాబ్దియందే నిర్మించినట్లు చెప్పుకొన్నను, నిజమైన అభివృద్ధి క్రీ. శ. 7 వ శతాబ్దియందే జరిగెను. ఆ శతాబ్దిలో ‘కాటోసిరో' అను జపానీయుడు చైనాలో కుమ్మరవు విద్య నభ్యసించి, పోర్సి లెయిన్ నిర్మాణ విధానమందలి రహస్యములను జపానుకు కొనివచ్చెను.

జపానునందలి కుమ్మరము యొక్క ప్రాచీనకాలికత, తొలివికాసము ఎట్లున్నను, ఆ కళయందు జపానీయులు మధ్యయుగములో 'అండాకారపు చిప్పలు' (egg-shell) అనెడి కిరణ భేద్యములగు మృణ్మయ పాత్రలను, పళ్ళెరములను ఉత్పత్తి చేయుటలో కాంచిన ప్రగతి ప్రపంచ విఖ్యాతమైనది. వారు కిరణభేద్యమైన మెరుగులతోను, అండర్ గ్లైజ్ అలంకారములతోను సాధారణమైన మట్టికుండలను, రాతి సామానులనుగూడ నిర్మించిరి.

జపానుదేశమందు 'రకు' అను నొక విధమగు సాధారణమైన కుండ సామానునుగూర్చి ప్రత్యేకముగా ఇచ్చట పేర్కొన నగును. ఈ సామానును స్వల్పమైన ఉష్ణోగ్రత యందు కాల్చేదరు. ఈ పాత్రలపై సీసము, వెలిగారము అనువాటి మిశ్రమముతో మెరుగులు దిద్దబడెను. 'రకు' అను పదమునకు హాయి, సౌఖ్యము, భోగము లేక ఆనందము అని అర్థము. 'టీ' ఉత్సవమునకు (Tea ceremony) అత్యుత్సాహము గల పోషకుడగు 'టైకో' అను నతనిచే 1598 లో, చొజీరోకు (Chojeiro) ప్రసాదింప
బడిన బంగారుముద్ర (Gold seal) మీద 'రకు' అను పదము చిత్రలిపి (ideograph) లో చెక్క బడియున్నది. చోజిరో అను నతడు కొరియా దేశీయుడైన 'అమేయ' అనునతని కుమారుడు. అమేయ 1525 సం. లో క్యోటొనగర మందు స్థిరనివాస మేర్పరచుకొని ప్రప్రథమముగా ఈ పొమానును చేసెను.

'''గ్రీకు కుమ్మరము :''' గ్రీకులు పర్షియాదేశముతోను, తదితర దేశములతోను వాణిజ్యాది సంబంధములు కలిగి యుండిరి. ఐనను గ్రీకు కుమ్మరముమీద పర్షియా దేశము యొక్కగాని, ఏ ఇతర దేశము యొక్క గాని ప్రభావము ప్రసరింపలేదు. అది పూర్తిగా స్వతంత్రముగ అభివృద్ధిచెందినదే. ఈజిప్షియనులు తమ మృణ్మయపాత్రలకు మెరుగు పెట్టు విధానమును, బాబిలోనియనులు, పర్షియనులు
పెంకులు, ఇటికలు చేయు విధానమును గ్రీకులు బాగుగా ఎరిగియుండిరి. ఐనను వారు తమ పాత్రలకు మెరుగులు దిద్దెడివారుకారు.

గ్రీకులు తాము తయారుచేసిన పాత్రలకును, గిన్నెలకును ఇసుకరాతిలో మిళితమైన క్షారమునుండి ఉత్పత్తి చేయబడిన మెరుగుపదార్థముతో అందచందములు చేకూర్చి సుందరమైన రూపము కల్పించెడి వారు. ఆపాత్రలను కాల్చునపుడు, వాటికి లోహభస్మమును చేర్చుటవలన, నల్లనివర్ణ మేర్పడి, ఈ కాంతికి అపురూపమైన శోభ చేకూరెను.

గ్రీకులు నిర్మించిన పాత్రల యొక్క సౌష్ఠవమునుబట్టి వారు ఉపయోగించిన మట్టి అనువైన పాకములో తయారయ్యెడిదని తెలియుచున్నది. ఆ పాత్రలను స్వల్పమైన ఉష్ణోగ్రతలో కాల్చెడివారు. అందుచే పాత్ర శరీరము మృదువుగను, నున్నగ నుండి దానిమీద కత్తితో గీకుటకు అనుకూలముగ నుండెను. హస్తనైపుణ్యము కారణముగా, అలంకరణము అత్యంత కౌశల్యముతో చేయబడి తడిగానుండు ఉపరితలములపై లోహపు అచ్చులతో అలంకారములు సహితము మనోహరముగ చిత్రింపబడెను, గ్రీకులు తమ కుమ్మరమందు సర్వ సాధారణముగా నలుపు, పసుపు, గోధుమ వర్ణములను ఉపయోగించెడివారు. పుష్కలాలంకరణ వైవిధ్యమును, ఆకృతి సౌందర్యమును గ్రీకు కుమ్మరమందు ప్రధాన లక్షణములు. గ్రీకు కుమ్మరపు నమూనాలు క్రీ. పూ. 8వ శతాబ్దము నుండి క్రీ. శ. 2 వ శతాబ్ది వరకు లభించుచున్నవి. కాని క్రీ. పూ. 6వ శతాబ్దినుండి క్రీ. పూ. 4వ శతాబ్దివరకు తయారైన కుమ్మరపు పాత్రలు అత్యుత్తమమైన గ్రీకు కుమ్మరమునకు ఉదాహరణములై యున్నవి.

'''రోమను కుమ్మరము:''' తక్కిన సాంస్కృతిక జీవిత దశా విశేషములందువలెనే కుమ్మరపు కళయందుగూడ&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jw118m2pq0cpkrqptiq766776cbk424</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/810</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154868</id>
    <revision>
      <id>593457</id>
      <parentid>448687</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8551" sha1="s6ywgmodapvyiydfwerdr2wlrkianxu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కుమ్మరము}}&lt;/noinclude&gt;
రోమనులు గ్రీకు కళాకారులను అనుకరించిరి. రోమనులు తమచే పరాజితులైన బాబిలోనియనులు, ఈజిప్షియనులు, పర్షియనులు వంటి జాతులు సృష్టించిన చిత్రమగు మృణ్మయ పాత్రోదాహరణములను లక్ష్యముతో పరిగణింపలేదు. ఇటికలను తయారుచేయుటలోను, భవనములను నిర్మించుటయందును రోమనులు గొప్ప పరిణతిని గడించిరి. వారి కళా ప్రౌఢిమను, శాస్త్ర విజ్ఞానమును, వారివలసరాజ్యములైన స్పెయిన్, జర్మనీ, ఫ్రాన్సు దేశములలో ప్రవేశ పెట్టిరి.

విశేషించి ఒక ప్రత్యేకమై అందమైన ఎఱ్ఱని “సరేరియన్' శ్రేణికి చెందిన పాత్రలను, మరియొక తరగతికి
చెంది నల్లనై అపురూపమై 'ఎస్ట్రుస్కన్' అను పేరను ప్రసిద్ధములైన పాత్రలను నిర్మించుటయందు రోమనులు అద్వితీయులైరి. రోమను కుమ్మరము అత్యున్నతమైన ప్రామాణిక స్థాయి నందుకొనెను. రోమనులచే తయారుచేయబడి ఫ్రాన్సు, జర్మనీ, ఇంగ్లండులవంటి దూర దేశములందు సహితము వాడుకయందున్నప్పటికిని రోమను మృణ్మయ పాత్రల యొక్క వన్నెయు, నిర్మాణ సౌష్ఠవమును
సాంద్రతయు మొక్కపోవక చిరకాలము నిలిచియుండెను. రోమను నిర్మాణ విధానమును బట్టి ఆ కాలములో మృణ్మయ పాత్రలను బహుళముగా ఉత్పత్తి చేయుట యందు వారు ఉన్నత స్థాయిని అందుకొని యుండిరని తెలియుచున్నది. ఆధునిక యుగములో కుమ్మరపు కళ యందు పెద్ద మొత్తములలో ఉపయోగింపబడుచున్న పాత్రలకు ప్రకాశవంతమైన ఎఱ్ఱదనము, బూడిదరంగు-
ఎఱ్ఱదనము సంక్రమించుటకై, ఇనుమును, మాంగనీస్ భస్మమును మినహాయించినచో నాటి రోమను కుమ్మరము నిర్మాణవిధానమందు నేటి కుమ్మర విధానమును పోలియున్నది. 'డోలమైట్' సమ్మేళనము ద్వారా, మెగ్నిషియమ్ భస్మము అధిక పరిమాణములో వాడుటచే, కుండలు ఆవములో కాలునపుడు పాత్రలకు పెళుసుదనము, కాఠిన్యము, జగితనము చేకూరెను. పచ్చి కుండలను ఆరబెట్టిన అనంతరమును, కాల్చుటకు పూర్వమును వాటిపై అత్యంత సూక్ష్మాణువులు కూడ తొలగింపబడిన బంకమన్ను పండును రుద్దిన యెడల, పాత్రలకు మెరుగుదనము, కాంతియు కల్గెడివి.

అవురూపమయిన 'ఎస్ట్రుస్కన్'అను రకపు సామానునకు మృత్తికలో బొగ్గుమనిని చేర్చుటవలనను, పాత్రలను తక్కువ ఉష్ణోగ్రతయందు కాల్చుట వలనను నలుపుదనము కలుగును. కాని ఇనుము, మెగ్నీషియమ్, మాంగనీస్ మున్నగు లోహములు మేళవింపబడిన బంకమన్ను వాడబడుటవలనను, స్వల్ప ఉష్ణోగ్రతయందు అట్టి రంగులచే అలంకరింపబడిన పాత్రలు కాల్చుటవలనను, వాటికి వేరొక
విధమైన నల్లని అలంకరణములు సిద్ధించెను.

రోమనులకుగల వాస్తుశిల్పాభిరుచి కారణముగా, వారు నీటి పారుదల గొట్టములను, స్నానపు తొట్లను, అట్టి ఇతర పనిముట్లను మట్టితో చేసెడివారు. రోమనులు గాజు లక్షణములుగల రాతితో నీటిపారుదల గొట్టములు గూడ తయారుచేసి, ఇప్పటివలె ఒకదాని చివరియందు మరొక గొట్టమును దూర్చి సిమెంటుతో తాపటము చేయుటకు వీలుగా నుండునట్లు ఆకార మేర్పరచెడివారు. దక్షిణ ఫ్రాన్సు దేశమందును, ఇటలీయందును రోమనులు నిర్మించిన కొన్ని జలవాహకములు ఇప్పటికిని మంచిస్థితిలో భద్రపరుపబడి ప్రజలకు వినియోగపడుచున్నవి. ఉన్నత పరిపూర్ణత నందుకొనిన ఆరోగ్య సంరక్షణమునకు సంబం
ధించిన కుమ్మరవు కళాప్రావీణ్యము, వాస్తు శిల్పచాతుర్యము రోమన్ సామ్రాజ్య పతనముతో అంతరించి,
19 వ శతాబ్ది మధ్యభాగములో మరల తలయెత్తెను,

క్రీ. శ. 4.8 శతాబ్దుల కాలములో పెక్కు ఇతర సాంస్కృతిక రూపములతోపాటు, కుమ్మరపు కళగూడ
ఐరోపాఖండములో నిర్మూలింపబడేను. శతాబ్దముల అనంతరముననే ఈ కళ పునరుద్ధరింపబడెను. ఈ పునరుద్ధరణము గూడ ఉత్తరాఫ్రికా, స్పెయిన్ దేశములనుండి ప్రసృతమైన విదేశీయ ప్రభావమునుబట్టియే జరిగేను.

'''స్పెయిన్ కుమ్మరము :''' రోమన్ సామ్రాజ్యము అంతరించిన పెక్కు శతాబ్దుల అనంతరము స్పెయిన్ నుండియు, ఆ దేశమును జయించిన 'సొర సెన్' లు ఒసగిన దోహదము వలనను కుమ్మరపుకళ ఐరోపాఖండములో పునరుద్ధరింపబడెను. అతి ప్రాచీన కాలమునుండి అరబ్బులు,
సోరసెనులు 'లస్టర్డ్ మెజోలికా' (Lustered Majolica) అను నొక విశిష్టమైన కుమ్మరపు కళావిధానమును
ఆచరణయందుంచిరి. వారిచే జయింపబడిన అన్ని నూతన&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s6ywgmodapvyiydfwerdr2wlrkianxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/811</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154869</id>
    <revision>
      <id>593460</id>
      <parentid>448688</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8424" sha1="cn69m51hr5md42bykmrke0r62mxtsns" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|కుమ్మరము|సంగ్రహ ఆంధ్ర}}&lt;/noinclude&gt;
దేశములందును సహజముగా ఈ విధానము ప్రవేశ పెట్టబడెను. వీరు కుమ్మరములో తగరపు భస్మము నుండి కిరణాభేద్య లక్షణముగల పాలవలెనుండు తెల్లని మెరుగు పదార్థమును సాధించి, దానిని కుమ్మర పరిశ్రమయందు వాడేడివారు. ఈ విధానమును వారు బహుళః ప్రాచీనులైన బాబిలోనియనుల వలన గ్రహించియుండిరి.

&quot;మెజోర్కా&quot; అను ద్వీపము (ఈ పదము ఒక కుమ్మరపు కళారూపమైన 'మెజోలికా' అను పదమునకు
అపభ్రంశరూపము; ఇది ఒక రీతి కుమ్మరము పేరు) వైభవోపేతముగ ఆలంకృతమైన ఒక ప్రత్యేక రీతికి చెందిన పెంకులు, పాత్రలు ఉత్పత్తిచేయు కేంద్రస్థానము. ఈ వస్తువులు వెలుగు చొరనియ్యని తెల్లని మెరుగును కలిగి నీలివర్ణము గల ఎనామెల్ తో అలంకరింపబడినవి. ఇవి బంగారు కాంతులతో విశిష్టములై యున్నవి. మెజోర్కా నుండి ఈ మృణ్మయ పాత్రలు ప్రపంచమందలి అన్ని ప్రాంతములకు, ముఖ్యముగా ఇటలీ దేశమునకు ఎగుమతి అయ్యెడివి. 'మెజోలికా' అను మృణ్మయ పాత్రలు 'మీలగా' (mealaga) అను మరియొక కేంద్రమునగూడ ఉత్పత్తి చేయబడెడివి. విరివిగా అలంకరింపబడిన పాత్ర
లలో కొన్ని ఇచ్చటనుండియే ఎగుమతి అయ్యెడివి. ఇవియే గాక, మెరుగుకాంతులీను మూరిషు (ఆఫ్రికా
జాతీయవిశేషము) మట్టి సామానులకు చెందిన అత్యుత్తమమైన నమూనాలు ఈ కేంద్రముననే ఉత్పత్తి అయ్యెను. 'అచాంబ'రా' కు సంబంధించిన పాత్రము ఇందలి ప్రఖ్యాతమైన కళోదాహరణముగా నున్నది.

'''ఇటలీ కుమ్మరము :''' ఇటలీ దేశము ప్రథమమున స్పెయిన్ దేశమును అనుకరించుచు మృణ్మయ పాత్రలు తయారు చేయ ప్రారంభించెను. కాని 15 వ శతాబ్దినుండి అది స్వతంత్రముగా తన కుమ్మరపు. పరిశ్రమను అభివృద్ధి చేసికొనెను. ఆ కాలమున ఇటాలియన్ సంస్కృతికి సంబంధించిన ఇతర విషయములతోపాటు. వారి కుమ్మరపు పరిశ్రమ గూడ స్వతంత్రప్రతిపత్తితో వికసింవసాగేను.

ఇటలీదేశములో ఫెయినా జా, వెసారో, వెనీస్, నేపిల్స్, ఉర్బినో, కాస్టెల్ డురాన్టే మున్నగు పట్టణములు. ఉన్నతమైన కళాకాశల్య స్థాయిగల మృణ్మయ పాత్రలను తయారుచేయుటయందు ప్రసిద్ధికెక్కెను: ముఖ్యముగ 'ఫెయిన్ జా' నగరము ప్రాచీన కుమ్మరపు పరిశ్రమలుకల పట్టణములకు మాత్రమేగాక, సిసలైన సూక్ష్మ రంధ్రములుగల గ్లేజు కుమ్మరపు పాత్రల నిర్మాణమునకుగూడ వాసికెక్కెను. కనుకనే, ఇక్కడ తయారైన మట్టిపాత్రలకు ఫ్రాన్సు దేశములో మొదట 'పెయిన్స్'
అను నామము కలిగి కాలక్రమముగ ఈ పేరు ప్రపంచమందెల్లెడల పరిపాటి అయ్యెను.

ఇచ్చట కొలదిమంది ప్రసిద్ధికెక్కిన కుంభకారుల నామములు 'పేర్కొననగును. వారిలో తొట్టతొలుతటివాడు
'లూకాడెల్లా రొబ్బియా'. ఇతడు క్రీ. శ. 1400వ సం.న ప్లారెన్స్ నగరమందు జన్మించిన కుంభ కళాకారుడు, ఇతడు తన శిల్ప కళాఖండములను తగరపు మెరుగు సహాయముతో కిరణాభేద్యములుగ నిర్మించెను. ఇతడు ముఖ్యముగా ఒంటరి విగ్రహములను, బృంద విగ్రహములనుగూడ తయారుచేసెడి వాడు. ఈ నిర్మాణములు చిల్లులుగ నుండు బిస్కత్తును పోలిన మట్టితో తెలుపు, నీలము, ఆకుపచ్చ లేక పసుపు వర్ణములలో ఒక్కొక్క విగ్రహము తుదివరకు ఒకే వర్ణములో కొనసాగెడివి. ఇతడు రూపొందించిన ప్రఖ్యాత నిర్మాణములలో 10 అడుగుల 7 అంగుళముల వ్యాసముగల పెద్ద పతక మొకటి
కలదు (medallion). ఇది వివిధ వర్ణములతో సాలంకృతముగ తయారు చేయబడిన కళాఖండము. లూకా అనంతరము అతని మేనల్లుడైన ఆండ్రియా అనునతడును అతని పుత్రులును విఖ్యాతులైన కుంభకారులుగ గణుతికెక్కిరి, వారుగూడ లూకా వలెనే చిత్ర విచిత్రములైన వర్ణములలో పైకి ఉబుకునట్లు చెక్క బడిన కళాఖండములను తయారుచేసిరి. గీయోర్గియో ఆండ్రియోలి అనునతడు వయారా నగరమునకు చెందిన మరియొక సుప్రసిద్ధ కుంభకారుడు. అతడు గుబ్బియో అను ప్రదేశమున
తన వ్యాసంగమును కొనసాగించెను. అతడు తన స్వంత కళాఖండములనేగాక, ఇతరులు తయారు చేసిన వాటిని కూడ కెంపు, పసుపు వర్ణములు గల లోహశాంతులతో అలంకరించెడివాడు. విశిష్టమైన ఈ కళారహస్యమును ఎరిగిన వ్యక్తి అత డొక్కడే.

డొసియా నగరమునకు చెందిన 'గినారి' అను నతడు ప్రసిద్ధుడైన మూడవ ఇటాలియన్ కుంభకారుడు. ఇటలీలో&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cn69m51hr5md42bykmrke0r62mxtsns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:Sangraha Andhra Vijnana Kosham Volume Two.pdf/812</title>
    <ns>104</ns>
    <id>154870</id>
    <revision>
      <id>593465</id>
      <parentid>448689</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:34:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A.Murali</username>
        <id>3019</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8258" sha1="2tvboukhnpsxdv2s1prigd47b50rjyv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;A.Murali&quot; /&gt;{{rh|విజ్ఞానకోశము -౨||కుఱళ్}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;812A&quot; /&gt;కుమ్మరపు పరిశ్రమను అభివృద్ధికి తెచ్చుటలో ఇతని కుటుంబము గణనీయమైన పాత్ర నిర్వహించేను.

'''హాలెండు కుమ్మరము :''' మొట్టమొదట హాలెండు దేశములో 'డెల్ట్స్'అను నగరమున క్రీ. శ. 16 వ శతాబ్ది తుది యందు మెరుగులు దిద్దెడి కుమ్మరి పరిశ్రమ స్థాపింపబడెను. క్రమముగా సెయింట్ లూక్ అను వ్యాపారసంస్థ (guild) యొక్క పర్యవేక్షణక్రింద కుమ్మరి పరిశ్రమ. ముఖ్యముగా మెరుగువన్నెగల కుమ్మర పరిశ్రమ (faience) మిక్కిలి అభివృద్ధినొందెను. ఒక శతాబ్ది అనంతరము ఆ నగరములో
కుండ కారుల సంఖ్య 30 వరకు పెరిగెను. పైన పేర్కొనబడిన వ్యాపారసంస్థ కుంభకారులకు లైసెన్సుల నిచ్చుటలో కఠిన నిబంధనములను అమలు పరచెను. మృణ్మయ పాత్రలు బహుళ సంఖ్యలో అతి నైపుణ్యముగ తయారగుటవలన, ఈ పరిశ్రమ గొప్ప అభివృద్ధిని సాధించెను. సామొనీ, చైనాలవంటి దూరదేశము లందలి - ముఖ్యముగా జపాన్ – పోర్సిలెయిన్ పాత్రల అనుకరణములతో, వివిధరకములైన మట్టివస్తువులు అచ్చట ఉత్పత్తి అయ్యెను.

18వ శతాబ్ది మధ్యమువరకు, ఇంగ్లాండులో గూడ నిపుణులైన కుంభకారులు పెక్కుమంది ఉండి యుండిరి. ఇంగ్లాండు కుమ్మరపు పరిశ్రమ వేగముగా అభివృద్ధి చెంది, స్వదేశమందును, విదేశముల యందును హాలెండు యొక్క ఎగుమతి వ్యాపార పరపతికి భంగము కల్గించెను.

17 వ శతాబ్దిలో ఇంగ్లండునందు తయారైన మేలిరకపు గ్లేజు కుమ్మరపు పాత్రలవంటివే హాలెండు నందలి 'డెల్ట్స్' నగరమందు గూడ అభివృద్ధిచెంది, పేరు ప్రఖ్యాతులార్జించుకొనేను.
{{right|పు. శ్రీ.}}
&lt;section end=&quot;812A&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;812b&quot; /&gt;'''కుఱళ్ :'''
&lt;poem&gt;
అల్పాక్షరముల ననల్పార్థ రచనఁ
గల్పించుటయకాదె కవి వివేకంబు.&quot;&lt;/poem

అను పాలకురికి సోమనాథుని వాక్యమునకు లక్ష్యప్రాయముగ తమిళమున ఏదేని గ్రంథ మున్నదన్నచో అది తిరుక్కుఱళ్' అనదగును. నాడును నేడును కూడ తమిళుల యాదరాభిమానములను చూరగొనిన యీ గ్రంథ రాజము తమిళ వాఙ్మయమున తలమానికముగ వెలుగొందుచున్నది. తమిళుల కిది పరమ పవిత్రము.. ప్రామాణికమునగు గ్రంథము. కనుకనే తిరుక్కుఱల్ తమిళ వేదమని పేరు పెంపులు గడించినది.

రెండు పాదముల పద్యమునకు కుఱళ్ (ద్విపద) అని పేరు. మొదటి పొదమున నాలుగు గణము లును, రెండవ పాదమున మూడుగణములు నుండును. కుఱళులో 133 అధ్యాయములు గలవు: ఒక్కోక్క అధ్యాయమునందును పది పద్యముల చొప్పున మొత్తము 1,330 పద్యములు గలవు. నీత్యుద్బోధకముగ సంతరింపబడిన ఈ గ్రంథము నందలి భావములు మనోజ్ఞములును, మహోన్నతములును. త్రవ్విన కొలది చెలములో క్రొత్తనీరు ఏర్పడునట్లుగా, చదివినకొలది ప్రతి కుఱళు నందును మధుర భావము స్ఫురించుచుండును. &quot;నీటి చుక్కలో తాళవృక్షము ప్రతిబింబించునట్లు ప్రతి కుఱళులోను ఉదాత్త భావము గోచరించు చుండును&quot; అని ఒక సహృదయుడు నుడివెను. కుఱళును కొనియాడుచు మరియొకరు ఇట్లనిరి—— “అవగింజను తొలిచి కవి అందులోనికి సప్త సముద్రములను చొప్పించెను&quot;. ఇది అత్యుక్తిగా కనబడును; కాని కుఱళు రచనా విధాన మట్టిది. రెండు పాదములలో అలతి యలతి
మాటలలో కొండంత భావము కుదించి రచింపబడెను. కుఱళులొని సూక్తులు. సుధారసోక్తులేకాక సార్వజనీనములును, సార్వకాలికములును. అందువలన కుఱళు ప్రాచ్య పాశ్చాత్య భాషలలోనికి
పరివర్తింపబడినది. తెలుగునకూడ దీనికి యథామూలానువాదములు వెలసియుండుట హర్షింపదగు విషయము.

తిరుక్కుఱశును రచించిన మహనీయుడు తిరువళ్ళువ నాయనార్, నాయనా రనగా పూజనీయుడు. కాని
ఈతని నిజ నామధేయము నేటివరకు తెలియరాకపోవుట శోచనీయము. పై పెచ్చు వళ్ళువరును గూర్చియు, అతని కృతిని గూర్చియు కట్టుకతలు కొన్ని చెప్పబడుచున్నవి.నా

వళ్ళువన్ అను మాటకు అంత్యకులజుడు, ఆది ద్రావిడుల పురోహితుడు, రాజాజ్ఞలను ప్రజలకు తెలియజేయు నుద్యోగి మున్నగు నర్థములు ప్రయుక్తములు, మరి తమిళ వేదకర్త ఎవరో స్పష్టముగ తెలియరాలేదు. అయినను వళ్ళువరు నేతవృత్తి నాధారముగ చేసికొని జీవించెననియు, మదరాసులోని మైలాపూరులో జన్మించే
&lt;section end=&quot;812b&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tvboukhnpsxdv2s1prigd47b50rjyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పాకాల వేంకట రాజమన్నారు</title>
    <ns>102</ns>
    <id>155277</id>
    <revision>
      <id>593421</id>
      <parentid>566810</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="961" sha1="h2zilod3eb25i7pmhkum1pnxwoc5dk8" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పాకాల 
 |అసలుపేరు = వేంకట రాజమన్నారు
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ర
 |పుట్టిన_యేడు = 1901
 |గిట్టిన_యేడు = 1979
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= 
 |వికీపీడియా_లంకె = పాకాల వెంకట రాజమన్నారు
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[గ్రంథాలయ సర్వస్వము/సంపుటము 3/సంచిక 4/ ఆనందదామము (పద్యములు)]]
* [[తప్పెవరిది?]] (1929) {{small scan link|తప్పెవరిది by రాజమన్నారు.djvu}}

{{authority control}}

[[వర్గం:గ్రంథాలయ సర్వస్వము-రచయితలు]]</text>
      <sha1>h2zilod3eb25i7pmhkum1pnxwoc5dk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196478</id>
    <revision>
      <id>593428</id>
      <parentid>593388</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="7ypbh4wh0sm7vxme68814spcnv7g393" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వివరించుచు, ఈ వార్తికములు మూలసూత్రములకు సమగ్రత చేకూర్చుచున్నవి.

పాణినికి రెండువందల సంవత్సరముల తరువాత అనగా క్రీ. పూ. 350 సంవత్సరములనాడు కాత్యాయను డుండెనని చరిత్రకారుల నిర్ణయము.

కాత్యాయనుడు దాక్షిణాత్యుఁ డని కొందఱి యూహ. 'వేద’ 'లోక' శబ్దములకు బదులు, తద్ధితరూపములైన 'వైదిక' 'లౌకిక' శబ్దము లీయన వాడియుండుటచే పతంజలి ఆయనను &quot;ప్రియతద్ధితాః దాక్షిణాత్యాః&quot; అని దాక్షిణాత్యు డని పేర్కొన్నాడు.

పాణిని సూత్రములును, కాత్యాయనుని వార్తికములును బహుళముగా ప్రచారములోనికి వచ్చి, ఆపిశలి, కాశకృత్స్నుఁడు, వైయాఘ్రపాదుఁడు, వ్యాడి మొదలగు పూర్వవ్యాకర్తల రచనలు క్రమముగా మఱుగుపడినవి. సూత్రప్రాయముగా నున్న అష్టాధ్యాయి యందలి విశేషార్థములు గురుశిష్యపరంపరలో సంప్రదాయికముగ బోధింపబడుచు నవిచ్ఛిన్నముగ నిల్చియుండెను. పాణినీయవ్యాకరణము పాఠము చెప్పునప్పుడు, కొన్నికొన్ని అవసరములైన సంకేతములును, పరిభాషలును కల్పింపబడుచుండెను. కాలక్రమమున మూలసూత్రముల వివరణములును వాని తొట్టతొలుతటి యభిప్రాయములును భాషాప్రవాహమున గల్గిన మార్పులకు సరిపోవక వాని యర్థములును వ్యాప్తియు సందేహాస్పదములు కాఁజొచ్చెను.

ఇట్లు మఱి రెండు శతాబ్దులనాటికి అనగా క్రీ. పూ. 150 సంవత్సరము నాటికి పాణినీయ వ్యాకరణమునకు విపులమైన వ్యాఖ్యాన మావశ్యక మయ్యెను. పతంజలివంటి సర్వజ్ఞులు, తమ తమ బుద్ధివైశద్యమును బట్టి సూత్రములకు దార్కికసమ్మతము లగు అర్థములను వివరించుచు, శబ్దరూపములను నిష్పన్నము చేయఁజొచ్చిరి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ypbh4wh0sm7vxme68814spcnv7g393</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196480</id>
    <revision>
      <id>593424</id>
      <parentid>515898</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3483" sha1="ac2khsu69n65dth8zeos075g7na8mq6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఇందులకు సాక్ష్యముగ, మహాభాష్యముననే కొన్ని వాక్యములు కానవచ్చును. వ్యాకరణప్రయోజనములను వివరించుచు “రక్షార్థం వేదానాం అధ్యేయం వ్యాకరణమ్&quot; అని వేదరక్షణమే వ్యాకరణాధ్యయనమునకు ప్రప్రథమప్రయోజనముగఁ బేర్కొనబడినది. వేదమునందలి శబ్దముల శుద్ధప్రయోగమును, స్వరనిర్ణయమును వ్యాకరణమున ముఖ్యస్థాన మాక్రమించినవి. యజ్ఞయాగాదులలో శుద్దోచ్చారణమును, గృహ్యకర్మలలోను మంత్రతంత్రములలోను, సమయానుకూలమగు మార్పులు గావించుకొనుటయు, వ్యాకరణజ్ఞానమువలననే
సౌధ్యము లని వక్కాణింపఁబడినది.

పుష్యమిత్రుని పాలనకాలము క్రీ. పూ. 178 మొదలు 142 పఱకు నని చరిత్రకారులు నిర్ణయించిరి. కావున పతంజలి క్రీ. పూ. 150 ప్రాంతములలో మహాభాష్యమును రచించియుండు ననుట పొసఁగును.

ఇంక పతంజలి జీవితవిశేషములను గూర్చియు, నివాసస్థానమును గుఱించియు మనకు లభించెడి చారిత్రకాంశములు మహాభాష్యమునుండియే ముఖ్యముగా దొఱుకుచున్నవి. కాని, రామభద్ర దీక్షితుని పతంజలి చరిత్రమునుండి పతంజలి ఆదిశేషుని అపరావతార మనియు, భగవదంశమున బుట్టిన దాక్షిణాత్యు డనియు తెలియుచున్నది. అయినను ఈ పతంజలిచరిత్ర, కావ్యము. కావ్యమున సామాన్యముగా గానవచ్చు ఉత్ప్రేక్షాద్యలంకారము లిందు బహుళముగ గనబడుచున్నవి. కావున, చరిత్రకారుల విమర్శపూర్వకదృష్టి కిది నిలువజాలదు. ఏది యెట్లున్నను, పతంజలియే స్వయముగ మహాభాష్యమును చిదంబరములో కనకసభాపతి యగు నీశ్వరుని మ్రోల ప్రచారముచేసినా డను విశ్వాస మా కాలమున నుండియుండును. మహాభాష్యమున కానాఁడు దక్షిణాదిని గల విశేషప్రచారాదరములే యిందులకు కారణము కావచ్చును.
&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ac2khsu69n65dth8zeos075g7na8mq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593425</id>
      <parentid>593424</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T18:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="mvxyag5k03h19dlwhhbe5wzafunh81g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
ఇందులకు సాక్ష్యముగ, మహాభాష్యముననే కొన్ని వాక్యములు కానవచ్చును. వ్యాకరణప్రయోజనములను వివరించుచు “రక్షార్థం వేదానాం అధ్యేయం వ్యాకరణమ్&quot; అని వేదరక్షణమే వ్యాకరణాధ్యయనమునకు ప్రప్రథమప్రయోజనముగఁ బేర్కొనబడినది. వేదమునందలి శబ్దముల శుద్ధప్రయోగమును, స్వరనిర్ణయమును వ్యాకరణమున ముఖ్యస్థాన మాక్రమించినవి. యజ్ఞయాగాదులలో శుద్దోచ్చారణమును, గృహ్యకర్మలలోను మంత్రతంత్రములలోను, సమయానుకూలమగు మార్పులు గావించుకొనుటయు, వ్యాకరణజ్ఞానమువలననే సాధ్యము లని వక్కాణింపఁబడినది.

పుష్యమిత్రుని పాలనకాలము క్రీ. పూ. 178 మొదలు 142 వఱకు నని చరిత్రకారులు నిర్ణయించిరి. కావున పతంజలి క్రీ. పూ. 150 ప్రాంతములలో మహాభాష్యమును రచించియుండు ననుట పొసఁగును.

ఇంక పతంజలి జీవితవిశేషములను గూర్చియు, నివాసస్థానమును గుఱించియు మనకు లభించెడి చారిత్రకాంశములు మహాభాష్యమునుండియే ముఖ్యముగా దొఱుకుచున్నవి. కాని, రామభద్ర దీక్షితుని పతంజలి చరిత్రమునుండి పతంజలి ఆదిశేషుని అపరావతార మనియు, భగవదంశమున బుట్టిన దాక్షిణాత్యు డనియు తెలియుచున్నది. అయినను ఈ పతంజలిచరిత్ర, కావ్యము. కావ్యమున సామాన్యముగా గానవచ్చు ఉత్ప్రేక్షాద్యలంకారము లిందు బహుళముగ గనబడుచున్నవి. కావున, చరిత్రకారుల విమర్శపూర్వకదృష్టి కిది నిలువజాలదు. ఏది యెట్లున్నను, పతంజలియే స్వయముగ మహాభాష్యమును చిదంబరములో కనకసభాపతి యగు నీశ్వరుని మ్రోల ప్రచారముచేసినా డను విశ్వాస మా కాలమున నుండియుండును. మహాభాష్యమున కానాఁడు దక్షిణాదిని గల విశేషప్రచారాదరములే యిందులకు కారణము కావచ్చును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mvxyag5k03h19dlwhhbe5wzafunh81g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196481</id>
    <revision>
      <id>593427</id>
      <parentid>515899</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:14:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3396" sha1="kzgl8hpid1uawqn77khnk2t7ir77sc6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
పతంజలి గోణికాపుత్రుఁ డనియు, గోనర్దీయుఁ డనియు వ్యవహరింపఁబడుచున్నాడు. ఈ గోణిక పతంజలి జనని; గోనర్దము పతంజలి జన్మభూమి. డాక్టరు భాండార్కరుగారి యూహ ననుసరించి అయోధ్యకు పశ్చిమోత్తరముగ నున్న నేఁటి 'గోండా' గ్రామమే నాఁటి గోనర్దము. మహాభాష్యములో “గోనర్దీయ స్త్వాహ” “గోనర్దేయుఁడు మాత్రము ఈలాగున చెప్పుచున్నాడు.&quot; అని వివిధమతభేదములను చెప్పినపిదప గోనర్దీయుని మాటలతో సిద్ధాంతము చేసియుండుటచే పతంజలియే గోనర్దేయుఁ డని తలచుచున్నారు. మఱియు, (3అ. 3పా. 136సూ.) “యో౽యం అధ్వగతః ఆపాటలీపుత్రాత్ తస్య యత్పరం సాకేతాత్&quot; అను మహాభాష్యవాక్యమునుబట్టి పతంజలినివాసమైన గోనర్దము సాకేతమునుండి పాటలీపుత్రమునకు బోవుత్రోవలో మధ్య నెక్కడనో యుండవచ్చు నని ప్రభుదయాల్ అగ్నిహోత్రిగారు పతంజలికాలీన భారదేశము అను హిందీగ్రంథములో వ్రాసియున్నారు.

ఏమైనను, పతంజలికి ఆర్యావర్తమునందు ప్రగాఢమైన యభిమాన మన్నది నిర్వివాదాంశము. ఆర్యావర్తమునం దున్నవారే శిష్టు లనియు, వారి భాషయే శాస్త్రీయ మనియు, అది యవశ్యగ్రాహ్య మనియు చెప్పియున్నాడు. ఆర్యావర్త మనగా హిమవంత, కాలిక, పారియాత్ర, ఆదర్శ పర్వతములకు నడిమిప్రదేశ మని యాయన నిర్వచనము.

మహాభాష్యమునందు బేర్కొనబడిన స్థలము లన్నియు, తూర్పున పాటలీపుత్రము మొదలు పడమర కచ్ వఱకును, ఉత్తరమున కాశ్మీరము మొదలు దక్షిణమున అవంతి వఱకును గల ప్రదేశములోనే యున్నవి. కావున పతంజలి పలుమార్లు పేర్కొన్న స్రుఘ్న, మధుర, వాహిక, కురు, సాకేతముల కాయన సమీపవర్తి యని విద్వాంసులు నిర్ణయించియున్నారు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzgl8hpid1uawqn77khnk2t7ir77sc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196482</id>
    <revision>
      <id>593429</id>
      <parentid>515900</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T19:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="lm1p0decv13tg49ld2v4nf7d0woy606" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;“గావో యత్ర నర్దంతి అతిశయేన ఇతి గోనర్దః&quot;&lt;/poem&gt;|ref=}}
అనగా గోవులు పెల్లుగా నెక్కడ అంభారవములు చేయునో అది గోనర్దము అని గోనర్దమునకు వ్యుత్పత్తిని చెప్పుచున్నారు. ఈ ప్రాంత మిప్పటికిని బహుక్షీరదములైన పంజాబి ఆవులకు మనికిపట్టు. గోనర్ద మన్న దా నాడు సార్థకనామము. ఈ గోనర్ద మొక పల్లెటూరు. అందువలననే మహాభాష్యములోని ఉదాహరణము లన్నియు బల్లెటూళ్లకు సంబంధించినవే.

ఈ గోనర్దము పాణిని యభిజనమైన శాలాతుర గ్రామమునకు సమీపమున నుండియుండును. ఆ ప్రాంతము లన్నియు శతాబ్దులనుండి ప్రహతముగా బఠనపాఠనములలో నున్న పాణిని అష్టాధ్యాయిసూత్రములతో మార్మోగినవి. అందువలననే తరతరాలుగా పాణినీయము వేదకల్పమై అధ్యయనాధ్యాపనములలో నుండి, పూర్వపక్షసిద్ధాంతములతో ప్రతిధ్వనించి, గోనర్ద గ్రామవాస్తవ్యులకు సుపరిచితమై యుండును. దీనినే పతంజలి నాడు ఆయన తన శిష్యులకు బోధించి
యు౦డును. అదియే గ్రంథస్థమై మహాభాష్యముతో మనదాఁక ప్రసాదింపఁబడినది.

పతంజలికి పాణినియం దపారమైన గౌరవము. పతంజలి దృష్టిలో పాణిని ప్రమాణభూతుఁడైన యాచార్యుడు. ఆయన పాణిని నెప్పుడు స్మరించినను 'భగవాన్ పాణినిః' (8అ. 4పా. 68సూ.) ‘అనల్పమతిః ఆచార్య పాణినిః' (1అ. 4పా. 51సూ.) 'వృత్తజ్ఞ పాణినిః' (1అ. 3పా. 3సూ.) 'సుహృత్ పాణినిః' (....) అనియే గాని నిరుపపదముగ పాణిని అనఁడు.

ఆనాడు పాణిని యశస్సు ఆబాలవృద్ధము వ్యాపించినది. 'ఆకుమారం యశః పాణినేః' (1అ. 4పా. 89సూ.) 'ఏషా అస్య మర్యాదా' అని పతంజలి గౌరవించును. పతంజలిమనోవీథిలో పాణిని&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lm1p0decv13tg49ld2v4nf7d0woy606</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196483</id>
    <revision>
      <id>593438</id>
      <parentid>515901</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3679" sha1="9rqqpsctykbaozo07m8qujqldz51rue" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;పరిశుద్ధమై, వివిక్తమైన స్థలమున శాంతగంభీరమూర్తియై ఆసీనుఁడై యున్నాడు. దర్భపవిత్రపాణియై పూర్వాభిముఖముగ నర్ధనిమీలితనేత్రములతో గూర్చుండి తన యపారమేధాశక్తిని కేంద్రీకరించి అనల్పప్రయత్నముతో సూత్రములను నిర్మించుచున్నాడు. అట్టి సూత్రములలో నొక్క యక్షరమైనను నిరర్థము కాజాలదు. అట్టిచో సూత్ర మంతయు నెట్లు వ్యర్థమగును? అని పతంజలి విశ్వాసము.

పాణినిసూత్రములు వేదములవలె ప్రమాణము లని యీయన యాశయము. 'ఛందోవ త్సూత్రాణి' అని యీయన నమ్మకము. ఎవ్వరైన ఈ యర్థము వేఱొకమార్గమునగూడ సాధింపవచ్చు నన్నచో, సాధింపవచ్చు నేమో, కాని అది అపాణినీయముగదా! అనును. అట్టి రూపము లవశ్యము త్యాజ్యములే. కొన్ని సూత్రములలో పాణిన్యాచార్యుని ఉద్దేశమును గ్రహించి ఆ ప్రకారమైన యర్థమునే చెప్పును. పూర్వసూత్రములలోని దళముల ననువృత్తి చేసికొని సాధించి పాణిన్యాచార్యుని ప్రవృత్తియే అది యని సమర్థించును.

దాదాపు నాల్గువేల సూత్రములలోను 16 సూత్రములు మాత్రము, పునరుక్తము లనియో, గతార్థము లనియో, పతంజలి
ప్రత్యాఖ్యానము చేయును. ఈ ప్రత్యాఖ్యానసందర్భములో గూడ, పాణినియందలి భక్తిశ్రద్ధలతోనే “ఏత దేక మాచార్యస్య మంగళార్థ మృశ్యతామ్&quot; ఈ యొక్కటిమాత్రము మంగళార్థ మాచార్యులు చేసిరి, అనియు, “ప్రమాదకృత మయ మాచార్యస్య - శక్య మకర్తుం&quot; “ఇది చేయకపోవలసినది. ఆచార్యు లిందులో పొరపడిరేమో&quot; అనియో చల్లచల్లగా దాటి వేయును.

కాత్యాయనాది వార్తికకారులయందు గూడ పతంజలికి పూజ్యభావమే. కాగా, సూత్రకారునికిని, వార్తికకారునకును భేదాభిప్రాయ మున్నచోట్ల పతంజలి వీలైనవఱకు సూత్రకారునే సమర్థించి “యథాన్యాస మేవా౽స్తు&quot; ఉన్న దున్న ట్లుండనిమ్ము అనును. అంతమాత్ర&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rqqpsctykbaozo07m8qujqldz51rue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196484</id>
    <revision>
      <id>593439</id>
      <parentid>515902</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:14:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="bkimvrom3w32hr7rykoexhyt10nhsdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మున పతంజలికి వార్తికకారులయందు నిరసనభావము లేదు సరిగదా, వారియందుగూడ సమానమైన ప్రమాణబుద్ధియు పూజ్యభావమును గలదు.

పతంజలివ్యాఖ్యానమునకు మహాభాష్య మని పేరు. భాష్య మనగా ―
{{Telugu poem|type=శ్లో.|lines=&lt;poem&gt;సూత్రార్ధం వర్ణ్యతే యత్ర। పదైః సూత్రానుసారిభిః।
స్వపదాని చ వర్ణ్యంతే। భాష్యం భాష్యవిదో విదుః॥&lt;/poem&gt;|ref=}} 
సూత్రమునకు అనుకూలమైన పదములతో సూత్రార్థమును అన్వయక్రమముగ వివరించుచు, తాను చేసిన భాష్యవాక్యములకుగూడ సులభశైలిలో మరల వ్యాఖ్యానము చేయుచు, వివరించు గ్రంథమునకు భాష్యము అని పేరు.

ఇట్టి భాష్యములలో పతంజలి రచించిన భాష్యము మహోత్కృష్టమైన దగుటవలన దానికి మహాభాష్య మని పేరు.

'మహాభాష్యము'లో 'మహా' శబ్దమునకు చరిత్రకారులు చాలవిధములగు కారణముల నూహించుచున్నారు. అంతకుముందే ఆర్యావర్తమునందు గోనర్దము ప్రాంతములో ఒకటిరెండు చిన్న చిన్న భాష్యములు పఠనపాఠనములలో నుండియుండు ననియు, అవి అసమగ్రము లగుటవలన వానిని విస్తరింపఁజేసి పతంజలి మహాభాష్యమును రచించె
ననియు వీరి యూహ.

మహాభాష్యములో
{{left margin|5em}}&lt;poem&gt;ఉక్తం భావభేదో భాష్యే' అనుచోటి భాష్యమును,
'ఉక్తం పూర్వం భాష్యే'' అనుచోటి భాష్యమును,&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట్టి పూర్వభాష్యములను సూచించునని వీరి యభిప్రాయము.

మఱియు, గోనర్దాయ స్త్వాహ, ఇష్ట మేత ద్గోనర్దీయస్య, అనువాక్యములలో చెప్పబడిన గోవర్గీయులకు ప్రథమపురుషలో ప్రస్తా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bkimvrom3w32hr7rykoexhyt10nhsdn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593440</id>
      <parentid>593439</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="gtrukjku9cblkylhmoouqsu3q627zk2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;మున పతంజలికి వార్తికకారులయందు నిరసనభావము లేదు సరిగదా, వారియందుగూడ సమానమైన ప్రమాణబుద్ధియు పూజ్యభావమును గలదు.

పతంజలివ్యాఖ్యానమునకు మహాభాష్య మని పేరు. భాష్య మనగా ―
{{Telugu poem|type=శ్లో.|lines=&lt;poem&gt;సూత్రార్ధం వర్ణ్యతే యత్ర। పదైః సూత్రానుసారిభిః।
స్వపదాని చ వర్ణ్యంతే। భాష్యం భాష్యవిదో విదుః॥&lt;/poem&gt;|ref=}} 
సూత్రమునకు అనుకూలమైన పదములతో సూత్రార్థమును అన్వయక్రమముగ వివరించుచు, తాను చేసిన భాష్యవాక్యములకుగూడ సులభశైలిలో మరల వ్యాఖ్యానము చేయుచు, వివరించు గ్రంథమునకు భాష్యము అని పేరు.

ఇట్టి భాష్యములలో పతంజలి రచించిన భాష్యము మహోత్కృష్టమైన దగుటవలన దానికి మహాభాష్య మని పేరు.

'మహాభాష్యము'లో 'మహా' శబ్దమునకు చరిత్రకారులు చాలవిధములగు కారణముల నూహించుచున్నారు. అంతకుముందే ఆర్యావర్తమునందు గోనర్దము ప్రాంతములో ఒకటిరెండు చిన్న చిన్న భాష్యములు పఠనపాఠనములలో నుండియుండు ననియు, అవి అసమగ్రము లగుటవలన వానిని విస్తరింపఁజేసి పతంజలి మహాభాష్యమును రచించె
ననియు వీరి యూహ.

మహాభాష్యములో
{{left margin|5em}}&lt;poem&gt;ఉక్తం భావభేదో భాష్యే' అనుచోటి భాష్యమును,
'ఉక్తం పూర్వం భాష్యే' అనుచోటి భాష్యమును,&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
ఇట్టి పూర్వభాష్యములను సూచించునని వీరి యభిప్రాయము.

మఱియు, గోనర్దాయ స్త్వాహ, ఇష్ట మేత ద్గోనర్దీయస్య, అనువాక్యములలో చెప్పబడిన గోవర్గీయులకు ప్రథమపురుషలో ప్రస్తా&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gtrukjku9cblkylhmoouqsu3q627zk2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196485</id>
    <revision>
      <id>593441</id>
      <parentid>515903</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T04:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3523" sha1="8bu84pt692cm1htv872pcacjk8rome7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వింపఁబడుటచే నీ గోనర్దీయుఁడు పతంజలికంటె భిన్ను డని వీరు తలఁచుచున్నారు.

కాని, ఈ యభిప్రాయము సరికాదు. అహంకార, మమకారములను వర్జించి తననుగూర్చి తానే ప్రథమపురుషలో చెప్పికొనుట ఆనాటి వినయప్రపత్తికి పద్ధతి యని తోఁచుచున్నది.
&quot; ప్రాయే ణాచార్యాణాం ఇయం శైలీ; య త్స్వాభిప్రాయ మపి పరోపదేశ మిద వర్ణయంతి&quot; అని మనుస్మృతి వ్యాఖ్యానములో కుల్లూకాచార్యుఁడు వివరించినాడు. ఇట్లే కౌటిలీయార్థశాస్త్రములో “ఇతి కౌటిల్యః; ఇతి చాణక్యః;&quot; అని కౌటిల్యుడును “ఇతి యాయావరీయః” యని తన కావ్యమీమాంసలో రాజశేఖరుఁడును, తమ్ముగూర్చి తామే చెప్పికొనుటయుఁ జూడగా పతంజలి యభిప్రాయమును తానే &quot;“ఇతి గోనర్దీయః” అని చెప్పికొన్నట్లుగా గానబడును.

కావున మహాభాష్య మనుపేరు, అంతకుముం దొక లఘుభాష్య మున్నందువలన సాపేక్షముగ వచ్చినది గాదు. మహత్యమునుబట్టి మహాభారతము ఇత్యాదులందువలె పరిమాణగౌరవమును సూచించున దని సర్వసామాన్యముగా నూహింపఁబడుచున్నది.

పతంజలి మహాభాష్యమునకు చూర్ణి యనియు చూర్ణిక యనియు నామాంతరము లున్నవి. భర్తృహరి వాక్యపదీయపీఠికలో పతంజలిని చూర్ణికాకారుఁడు అని మూడునాల్గుచోట్ల పేర్కొనియున్నాడు. స్కందస్వామి నిరుక్తవ్యాఖ్యలో భాష్యకారుని చూర్ణికాకారుడు అని వ్యవహరించెను.

పాణినినాటి శుద్ధసంస్కృతము పతంజలినాటికి శిష్టవ్యవహారములో కొన్ని మార్పు లొందినది. ప్రాకృతాది భాషలు శిష్టేతరవ్యవహారములో నుండి, వారితో సంభాషించుటలో శిష్టుల భాషకూడ కొంతవఱకు దిగజాఱి శుద్ధసంస్కృత మనునది గ్రంథములలో మాత్రము కానబడుచుండెను. ఒక్క సుశబ్దమైన 'గో' శబ్దమునకు వ్యవహారములో,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8bu84pt692cm1htv872pcacjk8rome7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196486</id>
    <revision>
      <id>593442</id>
      <parentid>515904</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593442</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="pbblhbj30pkbwv2wyehu9ugj5gbvbel" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;గోణీ, గోతా, గోపోతలికా మొదలగు పెక్కు అపభ్రంశశబ్దములు వాడుకలోనికి వచ్చెను. ఆ యా మాటలను వాడెడివారి సులభగ్రహణము నిమిత్తము శిష్టులు కూడ ఆ శబ్దములనే వాడు టారంభించిరి. ఇదిగాక, కొన్ని శబ్దములకు ప్రాంతీయార్థములు వేఱు వేఱుగా నుండెను. ఆర్యుల భాషలో శవము అనునది మృతకళేబరమున కర్ధము. అదియే కాంభోజదేశములో వెళ్లుట అను నర్థమున వాడబడుచుండెను.

ఈ 'వెళ్లు'ట అనుటకు ఆర్యులు గమ్, గచ్ఛతి అను ధాతువును వాడుచుండిరి. కాని వెళ్లుట అనుటకు సౌరాష్ట్రవాసులు 'హమ్మ' అను ధాతువును వాడుచుండిరి. ఇదే యర్థమున మధ్యదేశీయులును, ప్రాచ్యదేశీయులును 'రంహ' అను ధాతువు నుపయోగించుచుండిరి. ఈ రీతిగా అష్టాధ్యాయివలన నిష్పన్నము కాజాలని చాల శబ్దములు సంస్కృతములో మిళితమైపోవుచుండెను. ఇట్టి పరిస్థితులలో సంస్కృతభాషాపరిశుద్ధతను గాపాడుట శిష్టులవిధియైయుండెను. భాషాసాంకర్యమును నిరోధించుటకు, ఎవరో కొందఱు పూనుకొన్న గాని భాష ధ్వంసమైపోయి వేదముల యర్థమే తెలియని పరిస్థితి కల్గునని భయము కల్గెను. ఆర్షవిజ్ఞానకోశము లనదగు వేదముల యర్థమే సంశయాస్పదమైనచో
నిఁక మిగులున దేమున్నది? ఈ ప్రాకృతభాషాప్రవాహములో, ఆస్తికబుద్ధియే కొట్టుకొనిపోయి, పాళీప్రాకృతాదిభాషలలో ప్రచారము గావింపఁబడుచున్న బౌద్ధాది నిరీశ్వరవాదములు విజృంభింపఁగలవే! ఈ భయముతో పతంజలివంటి సర్వజ్ఞులు బ్రాహ్మణజన్మ మెత్తిన ప్రతివానికిని, వేదవేదాంగముల అధ్యయనాధ్యాపనములు, ఐహికప్రయోజనము లేకయే నిష్కామకర్మముగ నవశ్యకర్తవ్యము లని ఘోషింపఁదొడగిరి.

పతంజలి కులపతి, ఆయన సర్వజ్ఞుఁడు. వేర్వేఱు శాస్త్రముల నభ్యసించు శిష్యు లాయనచుట్టును, సర్వదా శుశ్రూష యొనర్చు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbblhbj30pkbwv2wyehu9ugj5gbvbel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196487</id>
    <revision>
      <id>593444</id>
      <parentid>515905</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3271" sha1="i2efxzvf1necx65b05k9plwe8npofy1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;చుండిరి. ఆయన తన స్వగ్రామమగు గోనర్దములో నున్నను, పాటలీపుత్రము వచ్చి పుష్యమిత్రునిచే యజ్ఞములు చేయించుచున్నను శిష్యులు వెంటనంటియే యుండిరి. ఆయన వారికి బోధించుచున్న అష్టాధ్యాయీ భాష్యము కాలక్రమమున నిర్దిష్టరూపము నంది ఎనుబదియైదు దినములలో పూర్తిచేయదగు గ్రంథమైనది. “అహ్నా నిర్వృత్తం పాఠ్యంనా గ్రంథం ఆహ్నికమ్” అని ఒక దినములో పూర్తిచేయదగు పాఠ్యప్రణాళిక ఆహ్నికమైనది. ఇందలి వివరణము కొంత గద్యము కొంత శ్లోకవార్తిక రూపము. కొన్ని ప్రశ్నోత్తరములు, కొన్ని పూర్వపక్షములు సిద్ధాంతములుగా అనేకవిధముల నీ మహాభాష్యము విలసిల్లినది. తాను శిష్యులకు బోధించునప్పు డెవ్వరో ప్రక్కన గూర్చుండి ఆ సంభాషణమును వ్రాసికొన్నారా? అనునట్లుగా గ్రంథ ముండును. ప్రశ్నలతో, సమాధానములతో సహేతుకముగా స్వపక్షమును సాధించుచు, సానుభూతితో పరపక్షమును పరిశీలించుచు ప్రత్యవాయములను జూపి మర్యాదగా పరపక్షమును నిరాకరించుచు బోవును. కొన్నిచోట్ల ప్రభుసమ్మతముగ విధించుచు, కొన్నిచోట్ల సుహృత్సమ్మతముగ అనునయించి సమాధానము చెప్పుచు, మఱికొన్ని యెడల చిఱునవ్వుతో పూర్వపక్షముల నపహసించుచున్న పతంజలి ప్రసన్నగంభీరమూర్తి మనకుఁ గానిపించును. అనన్యసదృశమైన యీ మహాభాష్యశైలికి ఆనాటివారు కూడ ముగ్ధులై,—
{{left margin|5em}}&lt;poem&gt;'మహాభాష్యంవా పాఠయేత్ |
 మహారాజ్యంవా పాలయేత్'&lt;/poem&gt; &lt;/div&gt;
అని తన్మయులై పలికిరి.

అంతటి లోకోత్తరగురుని శిష్యుల పేర్లుకూడ కొన్ని మహాభాష్యముతోపాటు శాశ్వతముగా నిల్చినవి.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2efxzvf1necx65b05k9plwe8npofy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196488</id>
    <revision>
      <id>593445</id>
      <parentid>515906</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3340" sha1="5fd91y5ec2hq2swz8p9qs88g4ef6eik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=శ్లో.|lines=&lt;poem&gt;స్తోష్యా మ్యహం పాదిక మౌదవాహిం।
తతః శ్వోభూతే! శాతనీం పాతనీం చ॥&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{right|(1అ. 1పా. 57 సూ.)}}
“ఓ శ్వాభూతీ ! నేను చెప్పుచున్నాను విను. పాదికం, ఔదవాహిం, శాతనీం, పాతనీం అనుచోట్ల స్థానివద్భావము ఆకారము లోపింపదు” అని శిష్యులను పేరు పెట్టి పిలిచి విధినిషేధములను చెప్పి వారి పేర్లుగూడ చిరస్థాయిగా నుండునట్లు పతంజలి చేసినాడు.

మహాభాష్యములోని భాష సరళము. స్పష్టము. వివరణమునందు నిత్యవ్యవహారములో గోచరించు శబ్దములు మాత్రమే గోచరించును. దీర్ఘసమాసములు గాని, దూరాన్వయములు గాని లేవు. శాస్త్రవివరణములో నత్యంతావశ్యకము లగు పారిభాషికపదములును సాంకేతికపదములును తప్ప తక్కిన వన్నియు నిత్యవ్యవహారములోని పదములే. భాష ఎంత సులభమో, ప్రతిపాదితవిషయములు అంత గంభీరములు, అంత అగాధములు. అయినను విషయావబోధనమునకు భాష అడ్డు తగులదు. లౌకికదృష్టాంతములు కొల్లలు. వినోదసంభాషణములు పాఠకులకు విషయమునం దాసక్తి రేకెత్తించును.

మహాభాష్య వ్యాఖ్యానపద్ధతిలో మూడు ప్రధానాంశములు కనబడును. ఒకటి సూత్రప్రయోజనమును వివరించుట.

రెండు, దళసారస్యము, అనగా ప్రత్యేకపదములప్రయోజనము సార్ధక్యము వివరించుట.

మూడు, సూత్రముయొక్క వ్యాప్తి; అవ్యాప్తి.

ఈ మూడు విషయములను చర్చించి నిర్థారణ చేయును. సూత్రప్రయోజనమును గూర్చి చర్చ యారంభించుచు, &quot;కి ముదాహరణం ?” దీనికి ఉదాహరణ మేమి ? అనియో; “అయం యోగః శక్య మకర్తుం” ఈ సూత్రము చేయనక్కఱలేదు. అనియో వాద మారంభించును. క్రమముగా సూత్రమును రెండు మూడు రకములు పదచ్ఛేదము చేసి&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5fd91y5ec2hq2swz8p9qs88g4ef6eik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196489</id>
    <revision>
      <id>593446</id>
      <parentid>515907</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T05:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="9habx1shfn0i4x32zeuofigl0d7kwwl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యోగవిభాగముచే ఏ రీతి నవలంబించుటలో ఏ లాభ మున్నదో చెప్పి మరల ఏదైన ప్రత్యవాయము కలదేమో చర్చించి తుదకు సూత్రారంభమును సమర్ధించును.

&quot;యథా న్యాస మేవా౽స్తు” ఉన్న దున్నట్లుగానే ఉండనిమ్ము అని వాదము నుపసంహరించును.

సూత్రార్థనిర్ణయము చేయుపట్ల చిన్న చిన్న మార్పులను `సూచించుచు; ‘ఏవం కర్తవ్యం'; 'ఇత్యుపసంఖ్యానం'; 'ఇతి వక్తవ్యం'; ‘ఇత్యస్య ప్రతిషేధో వక్తవ్యః' - అనుచు సూత్రార్థమును తా నభిలషించిన మార్గములోనికి వ్యాపింపఁజేయును.

అనిష్ట ప్రయోగములను వారించుటకు, 'అనభిధానమ్'; 'అపాణినీయమ్', ― అని విప్రతిపత్తిని చూపును.

'అపర ఆహుః' అని మతాంతరములను పరామర్శించును. లేదా ''అకచ్స్వరౌ తు కర్తవ్యౌ', ‘కర్తవ్యౌ, ముక్తసంశయౌ' అని నిస్సందిగ్ధముగా విధించును.

కఠినమైన వ్యాకరణప్రక్రియలు ప్రారంభించుచు, ముందుగా 'ఇదం ఇహ సంప్రధార్యమ్' ఇది ముందుగా జ్ఞాపక ముంచుకొనవలెను అనును. తరువాతి వాదమును అర్థము చేసికొనుట కిది ముందు జాగ్రత్త యని హెచ్చరించును.

ఏదైన వాదమును పూర్వపక్షము చేయుచు, తా నా వాదమును చక్కగా సానుభూతితో అనువదించి, 'విషమ ఉపన్యాసః' 'ఈ వాదము సరిగాదు', అని ప్రత్యాఖ్యానము చేయును.

ఒక్కొక్కచో మధ్యలో ఆగి, 'కిం వక్తవ్య మేతత్' 'అయితే యిది యిట్లు చెప్పవలయునా?' అనును.

'న వక్తవ్యమ్,’ 'అవసరము లేదు' అని, ఎందువలన అవసరము లేదో వివరించును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9habx1shfn0i4x32zeuofigl0d7kwwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196491</id>
    <revision>
      <id>593447</id>
      <parentid>515910</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="l4u76g0voo61sxo4p9xhv71tmowdcb1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
లేదా. &quot;కథం అనుచ్యమానం గంస్యతే?&quot; చెప్పనిదే ఎట్లు తెలియును అని వితర్కించి, ఒక పరిభాషయో, ఒక ఆచార్యప్రవృత్తియో దానికి హేతువుగా నొసంగును.

వేఱొకచో, 'అస్తి ప్రయోజన మేతత్ ' అని, 'ఇదియేనా ప్రయోజనము?' అనును.

“కథం తర్హి” ‘కా కేమి ?' అని సమర్థించును. తుదకు “యథా న దోషః తథా౽స్తు” “ఎట్లుండిన దోషము లేదో అట్లే ఉండుగాక,” అని పాఠకునకే ఆ మంచిచెడ్డలు వదలివేయును.

ఎంతటి క్లిష్టవిషయములైనను లౌకికన్యాయముల సహాయముతోను, మానవులయొక్కయు, పశుపక్ష్యాదులయొక్కయు చిత్తవృత్తులతోను, ప్రవర్తనలతోను అన్వయించి బోధించుట పతంజలి మార్గము. సామెతలును, సాదృశ్యములును శాస్త్రవివరణములో నింత అవలీలగ వాడుట పతంజలి కొక్కనికే చెల్లినది.

తర్క వేదాంత మీమాంసాది శాస్త్రములలో గూడ సులభావబోధముకొఱకు లౌకికన్యాయముల ననుసంధానించుట గలదు. ಅಟ್ಟಿ న్యాయములను పతంజలి మహాభాష్యములో చాలచోట్ల నుపయోగించినాడు.

అపశబ్దములను శిష్టులు పదేపదే ఉచ్చరించుట దోషము కాదా? అని శంకించుకొని, అట్లుచ్చరించుటవలన వచ్చిన పాపము సుశబ్దములను నిర్ణయించుటవలన పోవునులే అని సమాధానము చెప్పును. దీనికి కూపఖనకన్యాయమును దృష్టాంతముగా చూపును. నూతిని త్రవ్వువాఁడు మొదట అందలి బురదనంతను శరీరమునకు పులుముకొన్నను
తుదకు అందూరిన మంచినీటిచే తన శరీరమును శుభ్రముగా కడుగుకొనునుగదా యనును.

ఇంకొకసందర్భమున నష్టాశ్వదగ్ధరథన్యాయమును జూపును. ఒకనికి గుఱ్ఱములు చనిపోయినవి. వేఱొకని రథము కాలిపోయినది.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4u76g0voo61sxo4p9xhv71tmowdcb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196492</id>
    <revision>
      <id>593448</id>
      <parentid>515911</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T06:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3060" sha1="ml03g27qa7kvbghdo0s49jbi7le54ew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఆ యిరువురు సహకరించినచో ఒక రథము గుఱ్ఱములతో పోగలుగును. అట్లే నీకు అంతరతమమైన ప్రకృతి లేదు. నాకు అంతరతమమైన ప్రత్యయము లేదు. కావున మన యుభయులకును సంప్రయోగము కలుగవచ్చును. అనును. (1 అ - 1 పా - 50 సూ)

దీనికి అభ్యంతరముగా నష్టాశ్వుడు, దగ్ధరథుఁడును సచేతనులు గావున వారికి సంప్రయోగమునకు వీలుండును. కాని, స్థానియు ఆదేశమను అచేతనములు గదా! అట్టివానికి సంప్రయోగ మెట్లు పొసగును? అనగా అవి అచేతనములే అయినను, వానిని ప్రయోగించువారు చేతనులేగదా, అందువలన సంప్రయోగము కలుగవచ్చును. అని వాదమును పూర్తిచేయును.

పతంజలి మహాభాష్యములో మూలసూత్రము, “వ్యాఖ్యానతో విశేష ప్రతిపత్తిః, నహే సందేహా దలక్షణమ్” అనునది 'మనకు సందేహము కలిగినంత మాత్రమున శాస్త్రము శాస్త్రము కాకపోదు. వ్యాఖ్యానము ద్వారా మనకు శాస్త్రమునందు విశేషవిశ్వాసము కలుగవలెను.'

'అసిద్ధం బహిరంగ మంతరంగే' అంతరంగ బహిరంగ కార్యములలో అంతరంగకార్యమునకు ప్రవృత్తి యున్నప్పుడు, బహిరంగకార్యము అసిద్ధ మగును. ఈ పరిభాషలోని భావము లోకవ్యవహారమునందు కానబడుచున్న దని పతంజలి యీ యుదాహరణము నిచ్చును. ఎట్లనగా, ఒక పురుషు డుదయముననే లేచి తొలుత దంతధావనాదిక శరీరకృత్యములను నిర్వర్తించుకొనియే పిదప స్నేహితులయు, బందుగులయు పనులు చూచును. (1 అ - 1 పా - 57 సూ).

ఇట్లే 'అభ్యంతరోహి సముదాయస్య అవయవః (1 అ -1 పా - 56 సూ). సముదాయమును గూర్చి చెప్పిన విధి అవయవమున కెట్లును&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ml03g27qa7kvbghdo0s49jbi7le54ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196493</id>
    <revision>
      <id>593449</id>
      <parentid>515912</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T07:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="0fyzs04s7mg2xos8wqlmptkqxtwt7h1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వర్తించునుగదా. ఎట్లనగా, చెట్టు కదల్చినచో కొమ్మలు, ఆకులు, కాయలు అన్నియు కదలును గదా.

కొన్నియెడల పతంజలి సందర్భోచితము లగు చిన్న చిన్న కథలను చెప్పుచుండును.

అందోకటి యర్వాణ తర్వాణుల కథ. సామాన్యముగా శిష్టులైనవారు అపశబ్దముల నుచ్చరింపరాదు. అయినను ఎంతటి పండితులైనను, లోకములో అలవాటును బట్టి కొన్ని యపశబ్దములను ఎఱిగియుండియు నుచ్చరించుట కలదు. అటులైన ఈ నియమము వలని ప్రయోజన మేమి? అన్నచో “యాజ్ఞే కర్మణి నియమః” యజ్ఞాదికర్మలలోనే ఈ నియమము అవశ్యముగా అనుసరింపఁదగినది. కాని, లోకములో అంత పట్టింపు లేదు. అని పతంజలి నిర్ణయించును.

-
ఇందుల 'కాయన ఒక యుదాహరణము నిచ్చును. యద్వానః తద్వానః అనునవి సుశబ్దములు. వీని నెఱిగియుండియు వేదకాలమునం దిద్దఱు ఋషులు ― సర్వధర్మములు తెలిసినవారు, పరాపరజ్ఞులు, శబ్దస్వరూపమును తెలిసినవారు ― అయినను వాడుకలో యర్వాణః తర్వాణః అని పట్టింపులేకుండ వాడుచుండిరి. అందువలన వారికి యర్వాణుడు, తర్వాణుడు అని లోకమున వ్యవహారనామము లేర్పడినని. యజ్ఞములలో మాత్రము వా రెప్పుడును అపశబ్దముల నుపయోగింపలేదు. కావున, 'ఆచారే నియమః' అనగా ఆచారకాలమందే నియమము అని పతంజలి నిర్ణయము.

ఇట్లే వర్ణసమామ్నాయములో ఌకార మేల పఠింపబడవలయును? అని ప్రశ్నించుకొనును. ఈ ఌకారమున కెక్కడను ప్రయోజనము లేదు. ఇది అవసరమా అని సందేహమును వెలిబుచ్చి తుదకు అవసరమే అని నిర్ధారణ చేయును.

ఌకార మొక్క కౢప్తి అను శబ్దములో మాత్రము కానబడును. ఇదియైనను అచ్కార్యములలో అసిద్ధమే యగును. 'కృపోరోలః' అను&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0fyzs04s7mg2xos8wqlmptkqxtwt7h1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196494</id>
    <revision>
      <id>593450</id>
      <parentid>515913</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="erq87shbir4w1pj6pcvk4zdgrzp6on2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;సూత్రము త్రిపాదిలోనిది. అందువలన పూర్వత్రా సిద్ధనియమమువలన దీనికి ప్రక్రియలో ప్రయోజనము లేదు.

అయినచో ఌకారము తీసివేయదగినదా? అనగా, కాదు అని నిర్ధారణ చేయును.

యదృచ్చా శబ్దములలో కావలయును. అనగా ఒకనికి ఌతకుఁడు అని పేరున్నచో దానిని తెలుపుటకు గావలయును.

లేదా, అశక్తిజానుకరణము అనగా, ఋతకుఁడు అనువానిని ఒకబ్రాహ్మణి సరిగా పలుకలేక ఌతకుఁడు అన్న దనుకొందము. బ్రాహ్మణి ఋతకుని ఌతకుఁడు అన్నది అని చెప్పుట కీ ఌకారము కావలయును. లేదా, కౢప్తశిఖ అని దూరాహ్వానప్లుతములో ప్రయోగ మున్నది. కావున ఌకారము తప్పక ఉండవలసినదే అని నిర్ణయించును.

రథము నడుపునాడు సారథి. ఈ యర్థములోనే సూత ప్రవేతృ ప్రాజితృ శబ్దములుకూడ ప్రయోగింపఁబడును. ప్రవేత యను శబ్దము వ్యాకరణశాస్త్రములో సాధింపబడినది. అయినను ఇదే యర్థమున ప్రాజిత శబ్దముకూడ ఇష్టమై యున్నది. ఈ విషయమును వివరించుచు పతంజలి ఒక విచిత్రసంభాషణమును ఉదాహరించును.

ఒక వైయాకరణుఁడు ఒక రథమువద్ద నిలబడి, “దీని ప్రవేత ఎవ్వడు?&quot; అని ప్రశ్నించును. (కో౽స్య రథస్య ప్రవేతా?)

ఒక సూతుడు, “ఆయుష్మంతుఁడా, నే నీ రథమునకు ప్రాజితుఁడను.” (ఆయుష్మాన్, అహం అస్య రథస్య ప్రాజితా) అని సమాధానము చెప్పును.

వైయాకరణుఁడు వెంటనే 'అది అపశబ్దము' అనును.

సూతుఁడు, 'మూర్ఖుఁడా! (దేవానాం ప్రియ!) నీవు వైయాకరణుఁడవు మాత్రమే. లోకవ్యవహారము నెఱుగవు. ఈ రూపమునకు గూడ వైయాకరణులయందు 'ఇష్టి' యున్నది అనును.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>erq87shbir4w1pj6pcvk4zdgrzp6on2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196495</id>
    <revision>
      <id>593451</id>
      <parentid>515915</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T08:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2882" sha1="roj46ifui24zf5znedx6ub4itl1bvdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
వైయాకరణుఁడు, 'అయ్యో, నే నీ దురుతునిచే గేలిచేయఁబడుచున్నానే,' అని వాపోవును.

సూతుఁడు, “అయ్యా, సూతశబ్దము 'వీ' ధాతువు నుండి నిష్పన్నమైన దనుకొని దురుతుఁడు అనుచున్నావు. కాని, అది 'సూ' ధాతువునుండి పుట్టినది. కాఁబట్టి కుత్సార్థమున తాము దుస్సూతుఁడు అనియే అనవలెను.” అనును.

ఏతావతా, వ్యాకరణము పఠించుట మాత్రమే చాల దనియు, లోకములో, నే వ్యవహారమునకు ఇష్టి కలదో గ్రహింపవలె ననియు, తేలుచున్నది. మఱియు శబ్దము లే ధాతువులనుండి నిష్పన్నము లైనవో యెఱిగియే మాట్లాడవలె నని దీని సారాంశము.

ఇట్టి జటిలమైన వాదోపవాదములతో శాస్త్రవిషయములు నవలీలగ చెప్పుటలో శాస్త్రము చాల మనోరంజక మైనది.
{{right|(2) అ - 4 పా - 55 సూ).}}
పతంజలి సర్వజ్ఞుఁడు. 'నఖలు ధీమతాం కశ్చి దవిషయోనామ' అన్నట్లు, పతంజలి యీ మహాభాష్యములో స్పృశింపని విషయము లేదు.

పతంజలియే చరకసంహితకుఁ గర్త యని యొక సిద్ధాంతము. బార్లీ నీళ్లు మూత్రమును వెడలించు నన్న నేటి విశ్వాస మా నాడును గలదు. (మూత్రాయ కల్పతే యవాగూః) 2 అ - 3 పా - 13 సూ.

పెరుగును చేదుపొట్లయు ప్రత్యక్షముగా జ్వరమును కలిగించును. నడ్వలోదకము పాదరోగమును గలిగించును. నేయి ఆయుర్వృద్ధికరము. (దధిత్రపుసం ప్రత్యక్షో జ్వరః, నడ్వలోదకం పాదరోగః, ఆయుర్వై మృతం). 1అ. 1పా. 58సూ., మఱియు, 6అ. 1పా. 32సూ. ఈ వాక్యము లీయన వైద్యకపరిచయమున కుదాహరణములు.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>roj46ifui24zf5znedx6ub4itl1bvdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196496</id>
    <revision>
      <id>593453</id>
      <parentid>515916</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="mm0ldr15lr9to2yp26h73sygwtdetsv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
పేడనుండి తేళ్లువచ్చును (గోమయా ద్వృశ్చికాః జాయంతే) 1 అ. 4 పా. 30 సూ.

మనుష్యు లందఱు కొంచె కొంచె మిచ్చి చాలచాల కొనగోరుదురు. ఒక మాషముతో శతసహస్రమాషములు కాంక్షింతురు. (సర్వే మనుష్యాః అల్పేనాల్పేన మహతో మహతో ౽ర్థా నాకాంక్షంతి, ఏకేన మాషేణ శతసహస్రమ్) 2 అ. 1 పా. 68 సూ.

ఒకే పొడుగు వెడల్పులు గల వస్త్రమునకు కాశిలో ఒక ధర. మధురలో ఇంకొక ధర. (ఇహ సమానే ఆయామే విస్తారే చ పటస్య అన్యో అర్థో భవతి కాశికస్య, అన్యో మాధురస్య) ఇట్టి అర్థశాస్త్ర మూలసిద్ధాంతములుకూడ ప్రసక్తానుప్రసక్తముగ మహాభాష్యమున గానబడును. (5 అ. 3 పా. 55 సూ).

భాషాశాస్త్రములో మూలసిద్ధాంతముల నెన్నిటినో పతంజలి ఆయా సందర్భములలో చర్చించి నిర్ధారణ చేసినాఁడు.

అట్టి సిద్ధాంతములలో అక్షరతత్త్వ మొకటి. అక్షర మనగా క్షరము కానిది అనగా నాశము లేనిది. లేదా, నోట పలుకబడునది. (నక్షర మిత్యక్షరమ్, అశ్నుతే ఇత్యక్షరమ్ వా) పూర్వవ్యాకరణములలో అక్షరమునకు వర్ణ మనికూడ పేరుండెను. వర్ణజ్ఞానమువలన బ్రహ్మజ్ఞానము గలుగును. వర్ణజ్ఞానమువలన సర్వవేదములను పఠించిన పుణ్యఫలావాప్తి గలుగును.

ప్రత్యేకవర్ణము లర్థవంతములా కాదా అన్నచో, ఏకాక్షరధాతువులు, ఏకాక్షరప్రాతిపదికలు, ప్రత్యయములు, నిపాతలు, మొదలైనవి అర్థవంతములే.

అక్షరముల కర్త మున్నదనుట కింకొకయుదాహరణము కలదు. ఏదియన, అక్షరములు మారినప్పుడు అర్థములుకూడ మారును. కూప,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mm0ldr15lr9to2yp26h73sygwtdetsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593455</id>
      <parentid>593453</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="qnlr8rnqcph6hh0mvbo7gwp3n8daw74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
పేడనుండి తేళ్లువచ్చును (గోమయా ద్వృశ్చికాః జాయంతే) 1 అ. 4 పా. 30 సూ.

మనుష్యు లందఱు కొంచె కొంచె మిచ్చి చాలచాల కొనగోరుదురు. ఒక మాషముతో శతసహస్రమాషములు కాంక్షింతురు. (సర్వే మనుష్యాః అల్పేనాల్పేన మహతో మహతో ౽ర్థా నాకాంక్షంతి, ఏకేన మాషేణ శతసహస్రమ్) 2 అ. 1 పా. 68 సూ.

ఒకే పొడుగు వెడల్పులు గల వస్త్రమునకు కాశిలో ఒక ధర. మధురలో ఇంకొక ధర. (ఇహ సమానే ఆయామే విస్తారే చ పటస్య అన్యో అర్థో భవతి కాశికస్య, అన్యో మాధురస్య) ఇట్టి అర్థశాస్త్ర మూలసిద్ధాంతములుకూడ ప్రసక్తానుప్రసక్తముగ మహాభాష్యమున గానబడును. (5 అ. 3 పా. 55 సూ).

భాషాశాస్త్రములో మూలసిద్ధాంతముల నెన్నిటినో పతంజలి ఆయా సందర్భములలో చర్చించి నిర్ధారణ చేసినాఁడు.

అట్టి సిద్ధాంతములలో అక్షరతత్త్వ మొకటి. అక్షర మనగా క్షరము కానిది అనగా నాశము లేనిది. లేదా, నోట పలుకబడునది. (నక్షర మిత్యక్షరమ్, అశ్నుతే ఇత్యక్షరమ్ వా) పూర్వవ్యాకరణములలో అక్షరమునకు వర్ణ మనికూడ పేరుండెను. వర్ణజ్ఞానమువలన బ్రహ్మజ్ఞానము గలుగును. వర్ణజ్ఞానమువలన సర్వవేదములను పఠించిన పుణ్యఫలావాప్తి గలుగును.

ప్రత్యేకవర్ణము లర్థవంతములా కాదా అన్నచో, ఏకాక్షరధాతువులు, ఏకాక్షరప్రాతిపదికలు, ప్రత్యయములు, నిపాతలు, మొదలైనవి అర్థవంతములే.

అక్షరముల కర్థ మున్నదనుట కింకొకయుదాహరణము కలదు. ఏదియన, అక్షరములు మారినప్పుడు అర్థములుకూడ మారును. కూప,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qnlr8rnqcph6hh0mvbo7gwp3n8daw74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593456</id>
      <parentid>593455</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="0s1atxebr7j05c7zy702qg2h2t7nhnz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{left|}}
పేడనుండి తేళ్లు వచ్చును (గోమయా ద్వృశ్చికాః జాయంతే) 1 అ. 4 పా. 30 సూ.

మనుష్యు లందఱు కొంచె కొంచె మిచ్చి చాలచాల కొనగోరుదురు. ఒక మాషముతో శతసహస్రమాషములు కాంక్షింతురు. (సర్వే మనుష్యాః అల్పేనాల్పేన మహతో మహతో ౽ర్థా నాకాంక్షంతి, ఏకేన మాషేణ శతసహస్రమ్) 2 అ. 1 పా. 68 సూ.

ఒకే పొడుగు వెడల్పులు గల వస్త్రమునకు కాశిలో ఒకధర. మధురలో ఇంకొకధర. (ఇహ సమానే ఆయామే విస్తారే చ పటస్య అన్యో అర్థో భవతి కాశికస్య, అన్యో మాధురస్య) ఇట్టి అర్థశాస్త్ర మూలసిద్ధాంతములుకూడ ప్రసక్తానుప్రసక్తముగ మహాభాష్యమున గానబడును. (5 అ. 3 పా. 55 సూ).

భాషాశాస్త్రములో మూలసిద్ధాంతముల నెన్నిటినో పతంజలి ఆయా సందర్భములలో చర్చించి నిర్ధారణ చేసినాఁడు.

అట్టి సిద్ధాంతములలో అక్షరతత్త్వ మొకటి. అక్షర మనగా క్షరము కానిది అనగా నాశము లేనిది. లేదా, నోట పలుకబడునది. (నక్షర మిత్యక్షరమ్, అశ్నుతే ఇత్యక్షరమ్ వా) పూర్వవ్యాకరణములలో అక్షరమునకు వర్ణ మనికూడ పేరుండెను. వర్ణజ్ఞానమువలన బ్రహ్మజ్ఞానము గలుగును. వర్ణజ్ఞానమువలన సర్వవేదములను పఠించిన పుణ్యఫలావాప్తి గలుగును.

ప్రత్యేకవర్ణము లర్థవంతములా కాదా అన్నచో, ఏకాక్షరధాతువులు, ఏకాక్షరప్రాతిపదికలు, ప్రత్యయములు, నిపాతలు, మొదలైనవి అర్థవంతములే.

అక్షరముల కర్థ మున్నదనుట కింకొకయుదాహరణము కలదు. ఏదియన, అక్షరములు మారినప్పుడు అర్థములుకూడ మారును. కూప,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0s1atxebr7j05c7zy702qg2h2t7nhnz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196497</id>
    <revision>
      <id>593458</id>
      <parentid>515917</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="le7tyvf2r1mqtfflfxiy52abwvn4tv5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యూప, సూప అను పదములలో కకార, యకార, సకారములు మారి అర్థములును మారును.

ఇట్లే ఒక్కొక్క అక్షరము మారినప్పు డర్థమును మారును. వృక్షశబ్దములో వకారము లేనిచో ఋక్ష యని వేఱొక యర్దము
వచ్చును.

ఇంకొక కారణము గలదు. అక్షరములు పదములలోని అవయవములు. అవయవములైన అక్షరములకు అర్థ ముండుటవలననే సముదాయమైన పదమునకు అర్ధ మున్నది. ఎట్లనగా, ఒక తిలలో (నువ్వుగింజ) నూనె యున్నది గనుకనే తిలల సముదాయములో గూడ నూనె యున్నది. అవయవములైన అక్షరములు కర్థము లేనిచో వాని సముదాయమైన పదములకును అర్ధ ముండదు. ఒక ఇసుకరేణువులో నూనె లేనిచో వాని సముదాయములో గూడ నూనె యుండదు గదా.

అక్షరముల సముదాయమునకే అర్థము గాని అందలి అక్షరములకు అర్ధములో కొంతభాగ ముండదు. కూపము = నూయి; కావున 'కూ' అన్నచో లోతు తక్కువ నూయి గాని, చిన్న నూయి గాని కాఁజాలదు.

భాషాశాస్త్రవేత్తల యభిప్రాయములో మహావాక్యమే అనాదియైనది. దానిని అర్థావబోధకొఱకు వైయాకరణులు విడగొట్టి (వ్యాకరించి) క్రియాకర్తృసంబంధములను నిర్ణయించిరి. వానిని మరల ధాతువులుగాను ప్రకృతి ప్రత్యయములుగాను విడగొట్టి శబ్దముల నేర్పఱచిరి. ఆ శబ్దములను మరల అక్షరములుగా విడదీసిరి.

ఆకాశమే శబ్దము. అది నిత్యము. బ్రహ్మపదార్థమువలె అదియే సత్యము. మనస్సునకు గోచరించునది శబ్దార్థముల సంబంధమే. దానికి స్ఫోట యని పేరు. అనగా అర్థరూపముగా మనకు స్ఫుట మగు శబ్దమే యది. అది తొలుత అర్థయుక్తమగు మహావాక్యము! దానిని శబ్దము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>le7tyvf2r1mqtfflfxiy52abwvn4tv5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593459</id>
      <parentid>593458</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T09:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3118" sha1="ray4yh0zoje96r65mtu56g18hqeaj6u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;యూప, సూప అను పదములలో కకార, యకార, సకారములు మారి అర్థములును మారును.

ఇట్లే ఒక్కొక్క అక్షరము మారినప్పు డర్థమును మారును. వృక్షశబ్దములో వకారము లేనిచో ఋక్ష యని వేఱొక యర్దము
వచ్చును.

ఇంకొక కారణము గలదు. అక్షరములు పదములలోని అవయవములు. అవయవములైన అక్షరములకు అర్థ ముండుటవలననే సముదాయమైన పదమునకు అర్ధ మున్నది. ఎట్లనగా, ఒక తిలలో (నువ్వుగింజ) నూనె యున్నది గనుకనే తిలల సముదాయములో గూడ నూనె యున్నది. అవయవములైన అక్షరముల కర్థము లేనిచో వాని సముదాయమైన పదములకును అర్ధ ముండదు. ఒక ఇసుకరేణువులో నూనె లేనిచో వాని సముదాయములో గూడ నూనె యుండదు గదా.

అక్షరముల సముదాయమునకే అర్థము గాని అందలి అక్షరములకు అర్ధములో కొంతభాగ ముండదు. కూపము = నూయి; కావున 'కూ' అన్నచో లోతు తక్కువ నూయి గాని, చిన్న నూయి గాని కాఁజాలదు.

భాషాశాస్త్రవేత్తల యభిప్రాయములో మహావాక్యమే అనాదియైనది. దానిని అర్థావబోధకొఱకు వైయాకరణులు విడగొట్టి (వ్యాకరించి) క్రియాకర్తృసంబంధములను నిర్ణయించిరి. వానిని మరల ధాతువులుగాను ప్రకృతి ప్రత్యయములుగాను విడగొట్టి శబ్దముల నేర్పఱచిరి. ఆ శబ్దములను మరల అక్షరములుగా విడదీసిరి.

ఆకాశమే శబ్దము. అది నిత్యము. బ్రహ్మపదార్థమువలె అదియే సత్యము. మనస్సునకు గోచరించునది శబ్దార్థముల సంబంధమే. దానికి స్ఫోట యని పేరు. అనగా అర్థరూపముగా మనకు స్ఫుట మగు శబ్దమే యది. అది తొలుత అర్థయుక్తమగు మహావాక్యము! దానిని శబ్దము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ray4yh0zoje96r65mtu56g18hqeaj6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196498</id>
    <revision>
      <id>593461</id>
      <parentid>515918</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3297" sha1="hn2hx16ri1gsvrckirs32cz6v49kpg6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అని వైయాకరణులు నిరూపింతురు. వైయాకరణులు శబ్దములను చేయరు. అవి ఎప్పుడును ఉండనే ఉన్నవి. వాని తత్త్వములను తత్తదర్థములయందు నియమింతురు.

లోకములో ' శబ్దము' అను పదమునకు రెండర్థము లున్నవి. ఒకటి ధ్వని లేక చప్పుడు. ఈపిల్లవాడు శబ్దము చేయుచున్నాడు. నిశ్శబ్దముగా నుండుడు. మొదలగు వాక్యములలో ఈ చప్పు డని యర్థము. ఇది కార్యము.

ఇదిగాక నిత్యమైన శబ్ద మింకొకటి యున్నది. దీనికి అర్థావబోధ అని యర్థము. ఇదియే స్ఫోట; దీనికి ఆది లేదు; అంతము లేదు. ఉత్పత్తి వినాశములు లేవు. ఈ శబ్దము ఉచ్చరించువాని మనస్సులోని యర్థమును వినువాని మనస్సులో స్ఫుట మొనర్చును.

ఇఁక వ్యాకరణ మనగా నేమి? సూత్రములా? కాదు. ఎందువలన ననగా వ్యాకరణముయొక్క సూత్రములు అనుచున్నాము. ఉదాహరణములా కాదు. &quot;లక్ష్యలక్షణమ్ వ్యాకరణమ్&quot; సూత్రములయు ఉదాహరణములయు సముదాయమే వ్యాకరణము.

వ్యాకరణ ప్రయోజనము లేవి? వేదరక్షణము; మంత్రములలో సమయానుకూలమగు మార్పులు చేసికొనగల్గుట, మొదలయినవి. వ్యాకరణము శిష్టుల భాషకు సూత్రముల నేర్పఱచును.

శిష్టులయినవారిచే నుచ్చరింపఁబడు శబ్దములను యథాప్రయుక్తముగ గ్రహింపవలెను అని పతంజలి భావము.

శబ్దముల విషయమున శిష్టులే ప్రమాణమైన ఇంక అష్టాధ్యాయివలన ప్రయోజన మేమి? ఎవరు శిష్టులో తెలిసికొనుటకు, అష్టాధ్యాయివలన ఎవరు శిష్టులో గ్రహించుట ఎట్లు పొసగును? అష్టాధ్యాయిని చదువుకొన్న యాతడు, అష్టాధ్యాయిని చదువుకొననివారు కూడ శాస్త్రవిహితములగు శబ్దములను వాడుట విని, సాధుశబ్దములనే వారు వాడుట విని,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hn2hx16ri1gsvrckirs32cz6v49kpg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196499</id>
    <revision>
      <id>593462</id>
      <parentid>515919</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="ddfrty893nl4t835aaqsis9oxuzewuw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ఈతనికి భగవదనుగ్రహమువలననో స్వభావసిద్ధముగనో సాధుశబ్దములే తెలియును. కావున ఈయన ప్రయోగించుచున్న వన్నియు సాధుశబ్దములే అని తెలిసికొనును. (6 అ. 3 పా. 69 సూ.)

ఏతావతా, శిష్టవ్యవహారములో నున్న శబ్దములనే గ్రహించి వానికి లక్షణములను పాణీని నిర్ణయించె నని, పతంజలి సిద్ధాంతము.

ప్రస్తుతగ్రంథము పతంజలి మహాభాష్యమునకు ఆంధ్రానువాదము. అం దిది మొదటి యాహ్మికమైన పస్పశాహ్నికము. పస్పశ మనగా,
{{Telugu poem|type=శ్లో.|lines=&lt;poem&gt;శాస్త్రస్యారంభకో గ్రంథః। ఉపోద్ఘాత ఇతీరితః।
స ఏవ గ్రంథసందర్భః। పస్పశః కథితో బుధైః॥&lt;/poem&gt;|ref=}} 
అని అన్నంభట్టు నిర్వచించియున్నాఁడు. శాస్త్రారంభభాగమునకు ఉపోద్ఘాత మనియు పస్పశ మనియు పేర్లు.

ఈ పస్పశాహ్నికములో శబ్దానుశాసన మనగా నేమి? వ్యాకరణ మే యే శబ్దములను శాసించును? వ్యాకరణమువలను ప్రయోజన మేమి? అక్షరములు, శబ్దములు, అనగా నేమి? స్ఫోటస్వరూపము, శబ్దములు జాతిద్యోతకములా?! వ్యక్తిద్యోతకములా? మొదలగు విషయములు చర్చింపబడును.

మహాభాష్యమును ఆంగ్లములోనికి అనువదించియున్నారు. ఇట్టి మహత్తరమైన గ్రంథము నాగరికమైన యన్నిభాషలలోనికిని అనువదింపబడవలసినదే. ఇట్టి యాశయముతోనే మా మిత్రులు శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు గారు మహాభాష్యమును తెనుగు సేయుటకు ప్రారంభించినారు. ఇది సముద్రమున కేతా మెత్తుటవంటి దుర్ఘటమైన కార్యము. సాహిత్య అకాడమీ వంటి సంస్థల పోత్సాహముతో, దైవముకూడ అనుకూలించినచో ఈ యనువాదము పూర్తికావచ్చును. మూలమునందలి యర్థగాంభీర్యము చెడకుండ, అందలి మెలకువ లన్నియు నాంధ్రము&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ddfrty893nl4t835aaqsis9oxuzewuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>196500</id>
    <revision>
      <id>593463</id>
      <parentid>515920</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="5y1as2g95p7p2k2qidqb8yg29crn9wk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోనికి వచ్చుటచే నీ యాంధ్రానువాద మన్నివిధముల బ్రశస్తమై యున్నది.

నేను సుమారు ముప్పదియేండ్లకు పూర్వము బ్రహ్మశ్రీ వేదుల రామచంద్రశాస్త్రిగారియొద్ద నా యభిజనమగు కాకరపఱ్ఱులో
నాటకములను, కౌముదియు జదివితిని. ఇటీవల మరల సంస్కృతభాషయం దాసక్తి గల్గి పి. యస్. యస్. శాస్త్రిగారు ఆంగ్లములోని కనువదించిన మహాభాష్యమును జదివినాను. అందువలన దీని మూలగ్రంథమునుగూడ చదువవలెనని కతూహలము కలిగినది. అంతలో మామిత్రులు శ్రీభాష్యంవారు, పస్పశాహ్నికమును ఆంధ్రములోని కనువదించి, ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్పత్రికలో బ్రచురించిరి. అప్పుడు నాకు మూలగ్రంథమును జదువవలెనని కోరికయున్నదనియు, ప్రక్రియాభాగ ముపస్థితిలో లేమి అర్హతమాత్రము లేదనియు మీరు దయతో చెప్పినచో చదువుకొందు ననియుఁ తెల్పితిని. వారు నాయందలి యవ్యాజమైత్రితో నందుల కంగీకరించి ఇప్పటికి తొమ్మిదవ యాహ్నికమువరకుఁ బాఠము చెప్పినారు.

ఈవిధముగ మాయిరువుర మైత్రికిని గురుశిష్యఃసంబంధ మాదేశమైనది. అయినను స్థానివద్భావముచే మైత్రియే న న్నీ యభివాదరచనకుఁ బురికొల్పినది.

ఈ యాంధ్రానువాదము జదివినవారికి మూలగ్రంథమును చదువవలెనన్న కుతూహలము కల్గినచో అదియే మాకుఁ బదివేలని భావించుచున్నాము.
{{center|style=font-weight: bold;|&lt;poem&gt;పాతంజల మహాభాష్య దేశభాషానువాదకం
శ్రీభాష్యసుహృదం ప్రేమా గౌరవేణా౽భివాదయే.&lt;/poem&gt;}}
{{rh|కాకినాడ,&lt;br&gt;
26-1-1969.||{{Center|'''విద్వాన్ వేదుల శ్రీరామచంద్రకీర్తి'''.&lt;br&gt;
ఎం.ఏ. (ఆన్సు) బి. ఇడి.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5y1as2g95p7p2k2qidqb8yg29crn9wk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593464</id>
      <parentid>593463</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="swv47t9sydah0eh8whgf0kpe0if2fyh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;లోనికి వచ్చుటచే నీ యాంధ్రానువాద మన్నివిధముల బ్రశస్తమై యున్నది.

నేను సుమారు ముప్పదియేండ్లకు పూర్వము బ్రహ్మశ్రీ వేదుల రామచంద్రశాస్త్రిగారియొద్ద నా యభిజనమగు కాకరపఱ్ఱులో
నాటకములను, కౌముదియు జదివితిని. ఇటీవల మరల సంస్కృతభాషయం దాసక్తి గల్గి పి. యస్. యస్. శాస్త్రిగారు ఆంగ్లములోని కనువదించిన మహాభాష్యమును జదివినాను. అందువలన దీని మూలగ్రంథమునుగూడ చదువవలెనని కతూహలము కలిగినది. అంతలో మామిత్రులు శ్రీభాష్యంవారు, పస్పశాహ్నికమును ఆంధ్రములోని కనువదించి, ఆంధ్రసాహిత్యపరిషత్పత్రికలో బ్రచురించిరి. అప్పుడు నాకు మూలగ్రంథమును జదువవలెనని కోరికయున్నదనియు, ప్రక్రియాభాగ ముపస్థితిలో లేమి అర్హతమాత్రము లేదనియు మీరు దయతో చెప్పినచో చదువుకొందు ననియుఁ తెల్పితిని. వారు నాయందలి యవ్యాజమైత్రితో నందుల కంగీకరించి ఇప్పటికి తొమ్మిదవ యాహ్నికమువరకుఁ బాఠము చెప్పినారు.

ఈవిధముగ మాయిరువుర మైత్రికిని గురుశిష్యఃసంబంధ మాదేశమైనది. అయినను స్థానివద్భావముచే మైత్రియే న న్నీ యభివాదరచనకుఁ బురికొల్పినది.

ఈ యాంధ్రానువాదము జదివినవారికి మూలగ్రంథమును చదువవలెనన్న కుతూహలము కల్గినచో అదియే మాకుఁ బదివేలని భావించుచున్నాము.
{{left margin|5em}}{{larger|&lt;poem&gt;పాతంజల మహాభాష్య దేశభాషానువాదకం
శ్రీభాష్యసుహృదం ప్రేమా గౌరవేణా౽భివాదయే.&lt;/poem&gt; }}&lt;/div&gt;
{{rh|కాకినాడ,&lt;br&gt;
26-1-1969.||{{Center|'''విద్వాన్ వేదుల శ్రీరామచంద్రకీర్తి'''.&lt;br&gt;
ఎం.ఏ. (ఆన్సు) బి. ఇడి.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>swv47t9sydah0eh8whgf0kpe0if2fyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము/అనుశాసనీయశబ్దనిర్ణయము</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199297</id>
    <revision>
      <id>593466</id>
      <parentid>519334</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T10:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <origin>593466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="598" sha1="6khfp2hpfw95njrxo2roqwxtvaanxhr" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = పతఞ్జలి
 |అనువాదం = శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు
 | విభాగము  = అనుశాసనీయశబ్దనిర్ణయము
 | ముందరి = [[../అభివాదము/]]
 | తదుపరి = [[../మామాట/]]
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1969
}}

&lt;pages index=&quot;పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf&quot; from=34 to=121 /&gt;</text>
      <sha1>6khfp2hpfw95njrxo2roqwxtvaanxhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:పూండ్ల రామకృష్ణయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>199338</id>
    <revision>
      <id>593402</id>
      <parentid>519529</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* సంపాదకత్వము */</comment>
      <origin>593402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="65qkahmgbavh1o64fqtuj90yvx17yqs" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = పూండ్ల
 |అసలుపేరు = రామకృష్ణయ్య
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ప
 |పుట్టిన_యేడు = 1860
 |గిట్టిన_యేడు = 1904
 |వివరణ =  పండితుడు, విమర్శకుడు. అముద్రిత గ్రంథ చింతామణి స్థాపకుడు, ప్రచురణకర్త
 |బొమ్మ= Poondla ramakrishnaiah.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = పూండ్ల రామకృష్ణయ్య
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==

==సంపాదకత్వము==
* [[చంద్రాంగదచరిత్రము]]
* శ్రీకృష్ణాభ్యుదయము
* ద్విరేఫవర్ణదర్పణము

{{authority control}}</text>
      <sha1>65qkahmgbavh1o64fqtuj90yvx17yqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రచయిత:దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య</title>
    <ns>102</ns>
    <id>205917</id>
    <revision>
      <id>593397</id>
      <parentid>556012</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajasekhar1961</username>
        <id>50</id>
      </contributor>
      <comment>/* రచనలు */</comment>
      <origin>593397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="jsr1bdof70imqap8zlihr0nwcy2d4gi" xml:space="preserve">{{రచయిత
 |ఇంటిపేరు = దుగ్గిరాల
 |అసలుపేరు = గోపాలకృష్ణయ్య 
 |పేరు_మొదటి_అక్షరం = ద
 |పుట్టిన_యేడు = 1889
 |గిట్టిన_యేడు = 1928
 |వివరణ = 
 |బొమ్మ= Duggirala Gopalakrishnayya.jpg
 |వికీపీడియా_లంకె = దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య 
 |వికీవ్యాఖ్య_లంకె = 
 |కామన్సు లంకె= 
}}

==రచనలు==
* [[పురుషార్థములు]] {{small scan link|Purusharthamulu.djvu}}

{{authority control}}</text>
      <sha1>jsr1bdof70imqap8zlihr0nwcy2d4gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224419</id>
    <revision>
      <id>593390</id>
      <parentid>579350</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T14:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="3s71k63t6vbyf0khtbw1ajf7g63lyw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;అద్దమూ, తైలమూ మొదలైన ఆధారాలు భేదాన్ని పట్టి వేరు వేరుగా కనబడినట్లు, వేరువేరుగా కనబడుతున్నాయి.

'''వి'''. తెలుపు మొదలైన గుణాలు, పాకం మొదలైన క్రియలూ, యాదృచ్ఛికాలూ కూడా వాస్తవానికి ఒకటే. శంఖంలో ఉన్నా, పాలలో ఉన్నా తెలుపు అనేది ఒకటే. అట్లే క్రియాయాదృచ్ఛికాల విషయంలో కూడా. ఒకేముఖం ఖడ్గంలో ప్రతిబింబించినప్పుడు ఒకవిధంగాను, పాలల్లో ప్రతిబింబించినప్పుడు మరొకవిధంగానూ, ఇది వేరు అది వేరు అన్నట్లుగా కనబడుతుంది. ఆ విధంగా తనకు ఆశ్రయమైన శంఖం, పాలు మొదలైనవాటి భేదాన్ని పట్టి తెలుపు కూడా భిన్నంగా కనబడుతున్నది. వాస్తవంలో ఎక్క డున్నా తెలుపు ఒకటే. అందుచేత గుణ-క్రియా-యదృచ్ఛలయందు శక్తిని అంగీకరించడంలో దోషం లేదు అని భావం.

'''అవతారిక'''. &quot;జాత్యాదిర్జాతిరేప వా&quot; అన్న కారికాభాగంలో చెప్పిన &quot;జాత్యాదికం ― అనగా జాతి-గుణ-క్రియా-యదృచ్చలు, శబ్దవాచ్యములు&quot; అనే మహాభాష్యకారమతాన్ని నిరూపించి ఇప్పుడు &quot;అన్ని శబ్దాలూ జాతివాచకాలే&quot; అనే మీమాంసకమతాన్ని ప్రతిపాదిస్తున్నాడు.

'''వృ'''. హిమపయఃశాఙ్ఖాద్యాశ్రయేషు పరమార్థతో భిన్నేషు శుక్లాదిషు యద్వశేన 'శుక్లః శుక్లః' ఇత్యాద్యభిన్నాభిధానప్రత్యయోత్పత్తిస్తత్ శుక్లత్వాది సామాన్యమ్. గుడతణ్డులాదిపాకాదిష్వేవమేవ పాకత్వాది. బాలవృద్ధశుకాద్యుదీరితేషు డిత్థాదిశబ్దేషు చ ప్రతిక్షణం భిద్యమానేషు డిత్థాడ్యర్థేషు వా డిత్థత్వాద్యస్తీతి సర్వేషాం శబ్దానాం జాతిరేవ ప్రవృత్తి నిమిత్తమిత్యన్యే.

'''వ్యా'''. సామేతి:― “వాస్తవంలో మంచుగడ్డ, పాలు, శంఖమూ మొదలైన ఆశ్రయాలలో-ఆధారాలలో - ఉన్న శుక్లాదిగుణాలు వేరు వేరే అయినా కూడ ఏది (ఏ శుక్లత్వం మొదలైనది) ఉండడంచేత “ఇదీ శుక్లమే అదీ శుక్లమే&quot; అని భేదం లేనట్లుగా శబ్దం ద్వారా ఏ జ్ఞానం కలుగుతున్నదో లేదా శబ్దప్రయోగం జరిగి జ్ఞానం కలుగుతూన్నదో) ఆ శుక్లత్వాదికం జాతి. అదే విధంగా గుడము, తండులాలు మొదలైనవాటిలో ఉన్న వేరు వేరు పాకాలలో ఉన్న పాకత్వాదులు, బాలులు,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3s71k63t6vbyf0khtbw1ajf7g63lyw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224420</id>
    <revision>
      <id>593399</id>
      <parentid>579351</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593399</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4530" sha1="evnneixonqnu82pvg86brqxhuvq01uc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;వృద్ధులు, చిలకలు మొదలైనవి ఉచ్ఛరించే వేరు వేరు &quot;డిత్థ&quot; మొదలైన శబ్దాలలో లేదా ప్రతిక్షణమూ మార్పు చెందుతూన్న డిత్థం మొదలైన అర్థాలలో, ఉన్న డిత్థత్వం  మొదలైనవి కూడా జాతులే అందుచేత అన్ని శబ్దాల ప్రవృత్తి నిమిత్తం (అర్థం) జాతి యే అని కొందరు అంటున్నారు.”

'''వి'''. మంచుగడ్డ, పాలు మొదలైన వాటిలో ఉన్న తెలుపు ఒకటి కాదు. ఆ తెలుపు వేరు, ఈ తెలుపు వేరు. అయినా ఈ రెండింటిని తెలుపే అనడానికి కారణం ఆ తెలుపులు (శుక్లాలు) అన్నింటిలోనూ ఉన్న శుక్లత్వం అనే జాతియే. అదే విధంగా గుడంలో ఉన్న పాకం వేరు, తండులాలలో ఉన్నది వేరు. రెండింటినీ పాకం ఆనడానికి కారణం వాటిలో 'పాకత్వం' అనే జాతి ఉండటమే. ఇంక యదృచ్ఛాశబ్దాలు ఉన్నాయి. ఒక ఎద్దుకు 'డిత్థం' అనే పేరు ఉంది. ఆ పేరును బాలులు, వృద్ధులు, చిలకలు ఉచ్చరించినపుడు ఉచ్ఛారణ భేదాన్ని పట్టి ఆ శబ్దాలు వేరే అయినా ఆ శబ్దాలు అన్నింటిలోనూ 'డిత్థత్వం' అనే జాతి ఉంది. లేదా ఆ డిత్థ శబ్దానికి అర్థమైన ఎద్దును తీసికొన్నా కూడ ఆ ఎద్దు క్షణ క్షణానికి మారిపోతూ ఉంటుంది కనుక ఈ క్షిణంలో ఉన్న డిత్థం వేరు, వెనుకటి క్షణాలలోనిది వేరు, రాబోయే క్షణాలలోనిది వేరు. అయినా వీటి అన్నింటిలోనూ డిత్థత్వం అనే జాతి ఉండడంచేత ఏకతాప్రతీతి కలుగుతూన్నది. ఈ విధంగా గుణశబ్దాలూ, క్రియశబ్దాలు, యదృచ్ఛాశబ్దాలు అన్నవి కూడా జాతిశబ్దాలే. అందుచేత అన్ని శబ్దాల వాచ్యార్థం జాతియే అని పూర్వమీమాంసకులమతం.

అయితే “గామ్ ఆనయ” “శుక్లం పశ్య&quot; ఇత్యాది వాక్యాలలో గోత్వాన్ని తీసికొనిరావడం గాని, శుక్లత్వాన్ని చూడడంగాని కుదరదు గాన 'గామ్' అనే దానికి &quot;గోత్వమును&quot; అని, “శుక్లమ్&quot; అనేదానికి 'శుక్లత్వమును' అనే అర్థాలే అయినా ఆక్షేపంచేత 'గోత్వానికి ఆశ్రయమైన ఈ గోవ్యక్తి ' 'శుక్లత్వానికి ఆశ్రయమైన ఈ వ్యక్తి' అనే అర్థం గ్రహించవలసి ఉంటుంది. అని జాతిశక్తివాదుల అభిప్రాయం. (ఉన్నది ఉన్నట్లుగా గ్రహిస్తే కుదరనప్పుడు మరొకవిధమైన అర్థాన్ని ఊహించుకొనడం ఆక్షేపం).

'''వృ'''. తద్వాన్, అపోహో వా శబ్దార్థః కైశ్చిదుక్త ఇతి గ్రన్థః గౌరపభయాత్, ప్రకృతానుపయోగాచ్చ న దర్శితమ్.
{{left|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evnneixonqnu82pvg86brqxhuvq01uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224421</id>
    <revision>
      <id>593423</id>
      <parentid>579352</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T17:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4817" sha1="px0kfxub5r7az11jc6pyzksarn7npri" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;'''వ్యా'''. తద్వాన్ ఇతి :― జాతి కలది లేదా అపోహ శబ్దార్ణము అని కొందరు చెప్పినారు. ఆ విషయం గ్రంథం పెరిగిపోతుందనే భయంవల్ల, ప్రకృతానికి అంతగా ఉపయోగించకపోవడంవల్లా చర్చించడంలేదు.

'''వి'''. జాతివిశిష్టమైన వ్యక్తియందు శబ్దానికి అని నైయాయకులమతం. కేవలం వ్యక్తియందు మాత్రమే శక్తి అన్నట్లయితే వెనుక చెప్పినవిధంగా ఆనంత్యవ్యభిచారదోషాలు వస్తాయి. కేవలం జాతియందే శక్తి అని అంగీకరిస్తే వ్యక్తి జ్ఞానం కలగదు. ఆక్షేపంవల్ల తెలియబడే అర్థానికి శాబ్దబోధలో ప్రవేశం కుదరదు. అందుచేత శక్తి జాతియందే అయినా ఆక్షపంవల్ల వ్యక్తిజ్ఞానం కలుగుతుంది అనడం సరి కాదు. అందుచేత 'గో' శబ్దానికి గోత్వజాతి గల గోవు అనే వ్యక్తి' అని అర్థం అని నైయాయికులు ప్రతిపాదించారు.

బౌద్ధమతం ప్రకారం సర్వం క్షణికం. ఏ వస్తువూ ఒకక్షణం దాటి ఉండదు. ప్రతి వస్తువూ కూడా క్షణక్షణానికి మారిపోతూ ఉంటుంది. ఒకవస్తువే స్థిరంగా ఉండనప్పుడు నిత్యమైన ఒక జాతి అనేది ఉన్నది అని అంగీకరించడం సర్వథా అసంగతం. అందుచేత శబ్దానికి నిత్య మని చెప్పే జాతియందు గాని, క్షణికమైన వ్యక్తియందు గాని శక్తి కుదరదు. అపోహయే శబ్దార్థం, అపోహ అవగా, అతద్వ్యావృత్తి. అతద్వ్యావృత్తి అనగా అది కాని దానినుండి వేరుచేయడం. 'గౌః' అనగా గోవుకాని అశ్వాదులకంటె వేరైనది అని అర్థం. ఇలా చెప్పడంచేత నిత్యమైనజాతిని అంగీకరించవలసిన పనిలేదు. చిరకాలంగా స్థిరంగా ఉండే (క్షణికం కాని) వ్యక్తిని అంగీకరించవలసిన పని కూడా లేదు అని క్షణికవాదు లైన బౌద్ధుల అభిప్రాయం. అయితే ఈ వాదాలన్నీ ప్రకృతానికి అంతగా ఉపకరించవు గాన వాటిని గూర్చి దీర్ఘచర్చ చేయడం లేదని భావం.

మమ్మటునికి మహాభాష్యకారులు చెప్పిన 'చతుష్టయీ శబ్దానాం వృత్తిః' అన్న మతమే సంమతమైన దని ఊహించవచ్చు. విరోధాలంకారంలో ఈ జాత్యాదిచతుర్విధభేదాలను ఆధారంగా చేసికొని పది విభాగాలు చేయడమే కాకుండా మమ్మటుడు 'శబ్దవ్యాపారవిచారం' అనే గ్రంథంలో జాతివాదాన్ని ఖండించి వైయాకరణపక్షాన్నే స్థాపించాడు.
{{Telugu poem|type=కా.|lines=&lt;poem&gt;స ముఖ్యో౽ర్థస్తత్ర ముఖ్యో వ్యాపారో౽స్యాభిధోచ్యతే&lt;/poem&gt;|ref=}} 
'''వృ'''. స ఇతి సాక్షాత్సఙ్కేతితః. అస్యేతి శబ్దస్య.

'''వ్యా'''. సఇతి — సః = సాక్షాత్సంకేతితమైన అర్థము, ముఖ్యః అర్థః =
:&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>px0kfxub5r7az11jc6pyzksarn7npri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:కావ్యప్రకాశము (ముమ్మటుడు).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>224422</id>
    <revision>
      <id>593426</id>
      <parentid>579353</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T18:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="7ftmnq6rnx0m17x64g4afxj7f3ea1jc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ముఖ్యార్థము. తత్ర = ఆ అర్థమునందు, ఆ అర్థం బోధించడానికి ఉపయోగించే, అస్య = శబ్దంయొక్క, ముఖ్యః = ముఖ్యమైన, వ్యాపారః = వ్యాపారం, అభిదా = అభిధ అని, ఉచ్యతే = చెప్పబడుచున్నది.

'''వి'''. సాక్షాత్తు అనగా అవ్యవధానంగా సంకేతితమైన జాత్యాదిరూపమైన వాచ్యార్థానికి ముఖ్యార్థం అని కూడ పేరు. &quot;ముఖ్యం&quot; అనగా ముఖమువంటిది అని అర్థం. ఎదుట నిలచిన వ్యక్తికి సంబంధించిన ఇతరావయవాల అన్నింటికంటె ముందు ముఖమే కనబడుతుంది. అట్లే శబ్దం వినగానే ముందుగా స్ఫురించే అర్థం అపడంచేత దీనికి ముఖ్యార్థం అని పేరు. ఈ అర్థాన్ని బోధించే శబ్దవ్యాపారానికి &quot;అబిధ&quot; అని పేరు. ఇతర వ్యాపారా లన్నింటికంటె ఈ వ్యాపారం ముఖ్యమైనది.

'''అవతారిక'''. ఇప్పుడు లక్షణకి లక్షణం చెపుతున్నాడు.
{{Telugu poem|type=కా.|lines=&lt;poem&gt;ముఖ్యార్థబాధే తద్యోగే రూఢితో౽థ ప్రయోజనాత్,
అన్యో౽ర్థో లక్ష్యతే యత్సా లక్షణారోపితా క్రియా.&lt;/poem&gt;|ref=9}}  
'''వ్యా'''. ముఖ్యార్థేతి ― ముఖ్యార్థబాధే = ముఖ్యార్థమునకు బాధ కలిగినప్పుడు, తద్యోగే = ఆ ముఖ్యార్థంతో సంబంధం ఉన్నప్పుడు, రూఢితః = రూఢివలన గాని, అథ = లేదా, ప్రయోజనాత్ = ప్రయోజనంవలనగాని, యత్ = దేనిచేత, అన్యః అర్థః = మరియొక అర్థము, లక్ష్యతే = ప్రతిపాదింపబడుతుందో, సా = ఆ వృత్తి, లక్షణా = లక్షణ. ఆరోపితా = శబ్దమునందు ఆరోపించబడిన, క్రియా = వ్యాపారము.

'''వి'''. లక్షణకు మూడు హేతువులు ముఖ్యర్థబాధ, ముఖ్యార్థసంబంధం, కొన్నిచోట్ల రూఢి, కొన్నిచోట్ల ప్రయోజనం, 'గఙ్గాయాం ఘోషః' (గంగలో గొల్లపల్లె) ఇత్యాదులు ఉదాహరణం. 'గంగా' శబ్దానికి ముఖ్యార్థం ఒకదేశంలో ప్రవహిస్తున్ని జలప్రవాహం. జలప్రవాహంలో గొల్లపల్లె ఉండడం అసంభవం. అందుచేత ఇక్కడ ఆ ముఖ్యార్థాన్ని గ్రహించడానికి వీలులేదు. ఇది ముఖ్యార్థబాధ . అందుచేత &quot;గఙ్గాయామ్&quot; అనేదానికి 'గంగాతీరమునందు' అని అర్థం చెప్పుకున్నాం. తీరం గంగాశబ్దముఖ్యార్థం అయిన ప్రవాహానికి ప్రక్కనే ఉన్నది గాన లక్ష్యార్థం అయిన తీరానికి ముఖ్యార్థంతో సంబంధం ఉంది. 'గఙ్గాతీరే' అనకుండా “గఙ్గాయామ్&quot; అని చెప్పడంలో గంగాప్రవాహం ఎంత పవిత్రమైనదో ఈ ఘోషం కూడా అంత పవిత్రమైనది, దీనిలో కూడా చల్లదనం ఉంది ఇత్యాతి విషయాలను సూచించడం ప్రయోజనం. రూఢికి ఉదాహరణలు మున్ముందు&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ftmnq6rnx0m17x64g4afxj7f3ea1jc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235660</id>
    <revision>
      <id>593430</id>
      <parentid>592531</parentid>
      <timestamp>2026-10-24T20:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2443" sha1="nwv5oj2x7z2m33x2zkcijdwsd75etb4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;మించితి వల్కచేఁ గడు భ్రమించిన నన్వెరపించె దీవు కొ
ట్టించి భక్తులన్ బ్రతిఘటించితి సేవకు రాఁగ వీథిలో
నుంచితి వెల్లవేల్పులనయో! వినయోచితరీతి నుండు నే
మంచితనంబు లెందుఁ జనె మంచిది! మంచిదిలే తలోదరీ!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;తామరసాక్ష! బాగు! మదితప్పులు నీయడ లేక యున్నచో
నేమిర! యింతజాగు; తమి నిందునివెన్నెల నీరదంబు సౌ
దామినిలాగు ని న్నతిముదంబున బాయక విఱ్ఱవీఁగు న
న్నీమదనార్తి నేగుమని యెచ్చటనుంటివిరా! మనోహరా!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కామిని! యీజగంబులను గాననభూములు విప్రదేవతా
గోమృగపీడఁ జేసెడు నకుంఠితవిక్రమరావణాదిదై
త్యామితదుష్టసత్వముల నాలమువేఁటల కొట్టుటంజుమీ
దామఱి యీవిలంబగతిఁ దక్కిన సంశయమెల్ల మానుమీ!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;తబ్బిబ్బు లేమని నిబ్బరంబుగ వ్రేయు
                  నలదానిజడదెబ్బ లంటకున్న
వదలకు న న్నని గదిమి యామదవతి
                  కుచయుగమ్మున రొమ్ము గ్రుమ్మకున్న
నిల్లు వెళ్లకు మని యల్లఁ జందనగంధి
                  బాహువల్లులఁ గట్టఁబడకయున్న
మరుకేళిఁ గేరి యావిరిబోణి నినుఁ బట్టి
                  ననసెజ్జ సరిబొరిఁ బెనఁగకున్న&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nwv5oj2x7z2m33x2zkcijdwsd75etb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235661</id>
    <revision>
      <id>593431</id>
      <parentid>592532</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593431</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2120" sha1="95vhd5yhdo7n9rhpxvztp7lx7nmc9dw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;నెట్లు విలసిల్లు నీమేన నీజివాది
వలపుఁగస్తురివాసన మలయజంబు
పరిమళము మల్లెవిరజాజి విరులతావి
సిద్ధమగునోయి! యీ రేయి శేషశాయి!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;సతులకీల్జడ లంట జవ్వాది గా దిది
                  అడవిఁజెంచు లొసంగునదియెకాని
కాంతలచనుదోయి కస్తూరి గా దిది
                  ఆత్మభక్తు లొసంగునదియగాని
గజగామిను లొసంగు గంధంబు గా దిది
                  యలమౌను లర్పించునదియకాని
వెలఁదుల సెజ్జల విరులవాసన గాదు
                  మఘవపూజితకల్పమహిమగాని&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;యెన్ని నేర్చితివే కొమ్మ! యెన్నఎ డెరుఁగ
నెవతె సెప్పెనో కొండెంబు లింతి నీకుఁ
జలము మానవె! యిఁకనైన చపలనయన!
యిట్టు లనరాదు నాయందు నెగ్గులేదు.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;సరిపడ బొంకినావు భళి! జాణవు లేనగు ముత్తియంబుచే
వరలిన విద్రుమంబువలె వర్తిలువాతెర చిల్కుబింబమున్
గొరికినలాగు కెంజిగురుఁ గోకిల చక్కఁగ నొక్కు సోలికన్
కరము జెలంగెనోయి! పలుగం టిది యేమిఁకఁ బ్రాణనాయకా!&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>95vhd5yhdo7n9rhpxvztp7lx7nmc9dw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235662</id>
    <revision>
      <id>593432</id>
      <parentid>592533</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="kif9xoxqrsxfp385wwh1g4i3d4pust6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;నను వెరపించఁగాఁ దలఁచి నవ్వులకంటివిగాక నీవెఱుం
గని పలుగంటు నా కెచటఁ గల్గె? సమస్తమునీంద్రదేవతా
జనములఁ బ్రోవ రాక్షసులు చంచల మొందఁగఁ బాంచజన్య మొ
త్తిననధరంబుపై నొరపుదేరె నయార మొయారి! చూడవే!&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చక్కనివారిలో మిగులఁ జక్కనిసామిగ! నీదుమేనిపై
చక్కెరవిల్తు వింటికొనసాయగ, మోదుగమొగ్గతళ్కునన్
జొక్కపు లేఁతచందురునిసొంపులతో నెలవంకగుంపు నీ
కెక్కడఁ గల్గెనోయి! మెయి నెమ్మెయి? వేఁటఁ జరించువారికిన్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;ఎక్కడ నేర్చుకుంటి విపు డీబలుచిక్కులు పెక్కుచోద్యపున్
వాక్కులు వేఁటలోన మృగవారము ఘోరము గాఁగఁ గాసలో
నెక్కుడులావుతోడఁ బరువెత్తఁగఁ దోఁబరువెత్తువేళలో
నక్కట! కంటకాంకురము లంటెఁగదే! జగదేకసుందరీ!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;జగములచేత మ్రొక్కుఁ గను సామిని గాయర చందమామ సో
యగము వహించు నీనుదుటియందున నీలపుమానికంబుపై
నిగనిగలాడు కెంపుకరణిం దగె లత్తుకపాద మెట్లు దాఁ
దగిలే యదార్థవాదివిగదా! శల వి మ్మిది ప్రాణవల్లభా.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కడుధనవంతుఁ డందరికిఁ గల్గుధనంబులఁ గొన్నలాగు నీ
యడుగులచేతలం దగు నఖావళిలత్తుకచాయ జూడఁగాఁ
బడుట శుభాంకసంకలితపంకజరాగకిరీటకాంతి బ
ర్విడ నొసలంట లత్తుకని వింతగఁ బల్కెదు దంతిగామినీ!&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kif9xoxqrsxfp385wwh1g4i3d4pust6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235663</id>
    <revision>
      <id>593433</id>
      <parentid>592534</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593433</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2466" sha1="6hb3j0re4l12b947xxq6spebxjfyfl9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;నారికెడ మెందుకెక్కి తనంగ దూడ
గడ్డికన్నట్టు నీబొంకు గానఁబడియె
వేఁట కేగెడువారికి నేటికలరు
నచ్చరల కర్హమగు కుంకుమాంక మీశ!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;వినవె! యోబాల! చలమేల? వేదశీల!
వరులు గావించు చూర్ణోత్సవంబువేళ
మ్రోలసురజాల మవలీలఁ గోలబూని
చాలఁ గుంకుమ జల్లుకో మేలమునకు.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కందనియన్నుమిన్న గసికందని నీవదనంబునందు గో
వింద! మరందబిందు లరవిందమునం దఱుచొందు చంద మిం
పొంద శ్రమాంబుబృంద మిరువొందె నిదెందునఁ జెందియుందు వే
చందనగంధులౝ దగులుసందడి మందునకైన లేనిచో.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=శా.|lines=&lt;poem&gt;నామాటల్ విని మానినీమణి! యిటుల్ నాపై రవాళింప వే
మోమాటల్ మదిమాని, భక్తులగృహంబుల్ జేరి కాన్కల్ గొనన్
మేమాటాడినలాగు వేఁజనఁ గడా ల్మేల్ ఛత్రముల్ గూడఁ కీ
వ్యోమాటేశులతోడ నాడఁబడఁగా నొంద న్మెయిం జెమ్మటల్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;కల్ల యొకింత లేదుగద! కాంతుఁడ! నీయెడ గొల్లపేరటాం
డ్రెల్ల నలందుఁ జాయపసు పెల్లెడ నీవలువెల్ల నిండె నేఁ
జెల్లఁ గడానికాంతి విలసిల్లు తటిత్కళలుల్లసిల్ల నీ
చిల్లరచేష్ట చేసి తనఁ జెల్లునె? యెక్కడఁ దారసిల్లునో?&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6hb3j0re4l12b947xxq6spebxjfyfl9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235664</id>
    <revision>
      <id>593434</id>
      <parentid>592535</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* పాఠ్యం లేనిది */</comment>
      <origin>593434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1015" sha1="bwiis9pymx8h12z77rtgvotll5fm4a4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;శ్రీలక్ష్మీనారాయణ సంవాదము
క. శ్రీజానకీ కుచశ్రీ
ద్వితీయాశ్వాసము.
భ్రాజిత శ్రీరామతీర్థ పర్వతధామా !
తేజోజీతోష్ణధామా !
రాజితసుగుణాభి రామ! రాఘవరామా!
కం. ఈరీతి వేడ్క లక్ష్మీ
నారాయణు లఖిలలోక నాటక లీలా
పారీణులై చెలంగుచు
ధారుణీ భక్త ప్రసన్న తాగతి నుండన్.
భుజంగప్రయాతము.
వసంతరు వత్యంత వల్యంత సంతా
న సద్భృంగ సంగీతనాదద్రవ ద్భూ
జ సంసృష్టమారంద జలాంచితారా
మసౌరభ్యయుద్ధిక మంబై చెలంగెన్.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwiis9pymx8h12z77rtgvotll5fm4a4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>593435</id>
      <parentid>593434</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T00:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="q36umeqmwng5gzm7p67ez13beivok3z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|style=font-weight: bold; font-style:italic;|గ్రంథపాతం}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q36umeqmwng5gzm7p67ez13beivok3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235666</id>
    <revision>
      <id>593436</id>
      <parentid>592537</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T01:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="7b5c26f3enbnv6x9mj1onur0t9dt6ot" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=|lines=&lt;poem&gt;మగువ! కుండలనీలమాణిక్యరుచిగాని
                  చెక్కిళ్ళఁ గస్తూరి చెన్ను గాదు
కాంత! కౌస్తుభరత్నకాంతిసంతతిగాని
                  యురమునఁ గర్పూరమునికి లేదు&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;మంచుబోణులు కలహంబు పెంచఁదలఁచి
చేరి యేమేమి కలహముల్ సెప్పినారొ?
యాడఁగారానిపలుమాట లాడె దీవు
ముద్దరాలవుగదె? కొమ్మ! ముద్దుగుమ్మ!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=చ.|lines=&lt;poem&gt;కడవడి నేమిటారి నినుఁ గౌఁగిటఁ బట్టి బిగించి చెక్కుము
ద్దిడుకొనె సామి! యద్దముపయిన్ నెఱలత్తుక యద్దినట్లుగా
విడియపురంగుసోఁకెఁ జనవేధకు దానిఁ దొలంగివచ్చుటల్
వెడవిలుకాఁడు నాటుకొనవేసిన మంకెనపూవుఁదూఁ పనన్.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉ.|lines=&lt;poem&gt;చందనగంధి! భక్తులు వసంతమహోత్సవవేళ జాభరా
గంధము పూయఁ జిందివడెఁ గాద టె? చెక్కిట దీనిఁ దమ్మికౌ
రందురె? వెండి చూచి భ్రమనందుచు ముత్తెపుచిప్పటన్నరీ
తిందగు ముద్దరాలవుగదే తగదే! జగదేకసుందరీ!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=క.|lines=&lt;poem&gt;మేలా? యీలాటివచో
జాలామితలీల! నమ్మఁజాల యశోదా
బాలా! గోపాలా! భూ
పాలా! తగుసాక్షి తెలియఁబల్కు మిఁకేలా.&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7b5c26f3enbnv6x9mj1onur0t9dt6ot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పుట:లక్ష్మీనారాయణసంవాదము (గోగులపాటి కూర్మనాథుఁడు).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>235667</id>
    <revision>
      <id>593437</id>
      <parentid>592538</parentid>
      <timestamp>2026-10-25T03:53:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>/* అచ్చుదిద్దారు */</comment>
      <origin>593437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2397" sha1="h86kwlkjv3whhk10g66ez64ab2i24x5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;దేవీప్రసాదశాస్త్రి&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Telugu poem|type=మ.|lines=&lt;poem&gt;పదునూరుల్ గనుదమ్ములున్న దొర సంపత్పూర్ణుఁ డాచార్యుచేఁ
జదువు ల్నేర్చినరీతి దక్షమతి సాక్షా దింద్రుఁడే సాక్షి! బా
ణదశాస్యాది వరప్రదాత, గిరిజానాథుండు ముక్కంటి సా
క్షి,దళత్తామరసాక్షి యీక్షితిఁ బరస్త్రీవాంఛ మాకున్నదే.&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=ఉత్సాహ.|lines=&lt;poem&gt;కోడికూఁత గూసి మౌని కొమ్మఁ గూడి తెల్విఁ బో
నాడె నప్సరోవిటుండు నహుషుఁ డింద్రుఁ డర్థనా
రీడితుండు భిక్షమెత్తు నెద్దు నెక్కు గాంగమృత్
చూడుఁ డంతకారి యెట్లు శూలి సాక్షి? యోహరీ!&lt;/poem&gt;|ref=}}
{{Telugu poem|type=సీ.|lines=&lt;poem&gt;చిలుకలకొల్కి! యాశ్లిష్టగుణోత్కృష్ట
                  శిష్టవర్యుండు వశిష్టు సాక్షి
జగదేకసుందరీ! నిగమార్థమెల్ల నీ
                  జగతి నిల్పిన వ్యాసు లగును సాక్షి
సంపూర్ణచంద్రాస్య! సాంద్రకళాజాల
                  రుద్రుఁడైనట్టి చంద్రుండు సాక్షి
నవలాలరత్నంబ! నవలాలితమహత్వ
                  ధవులైన పంచపాండవులు సాక్షి!&lt;/poem&gt;|ref=}} 
{{Telugu poem|type=గీ.|lines=&lt;poem&gt;సాక్షి! తెలుసుకొ! వామాక్షి! శిక్షఁ జేయు
తెరవ! యిటు గాక నీకాక దీరకున్న
బాహులతఁ బట్టి కీల్జడఁ బట్టి కొట్టి
చెలియ! మఱి మమ్ము నీసొమ్ము చేసికొమ్మ.&lt;/poem&gt;|ref=}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h86kwlkjv3whhk10g66ez64ab2i24x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము/మామాట</title>
    <ns>0</ns>
    <id>235991</id>
    <revision>
      <id>593467</id>
      <timestamp>2026-10-25T11:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>దేవీప్రసాదశాస్త్రి</username>
        <id>4290</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{తలకట్టు  | శీర్షిక = [[../]]  | రచయిత = పతఞ్జలి  |అనువాదం = శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు  | విభాగము  = మామాట  | ముందరి = [[../అనుశాసనీయశబ్దనిర్ణయము/]]  | తదుపరి =   | వివరములు =   |సంవత్సరం = 1969 }}  &lt;pages index=&quot;పాత...'</comment>
      <origin>593467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="tp54hegu8chko47az7genucd0o5a3ux" xml:space="preserve">{{తలకట్టు
 | శీర్షిక = [[../]]
 | రచయిత = పతఞ్జలి
 |అనువాదం = శ్రీభాష్యం అప్పలాచార్యులు
 | విభాగము  = మామాట
 | ముందరి = [[../అనుశాసనీయశబ్దనిర్ణయము/]]
 | తదుపరి = 
 | వివరములు = 
 |సంవత్సరం = 1969
}}

&lt;pages index=&quot;పాతఞ్జలమహాభాష్యము - పస్పశాహ్నికము.pdf&quot; from=31 to=33 /&gt;</text>
      <sha1>tp54hegu8chko47az7genucd0o5a3ux</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>